Druckschrift 
... in Secundum librum Sententiaru[m] (1493)
Entstehung
Seite
74v
Einzelbild herunterladen
 

LiberSecundus

Ad illud qd̓ obr̄ ꝙ vna ꝑte circuli mota mouent̉ om̄s.dd̓m ꝙ verū eſt. ſꝫ tn̄ ex hoc non ſeqͥtur ꝙ eq̄ primo recipiant motoris influentiaꝫ. qd̓ ptꝫ cum aꝗ mouet rotapͥmo mouet illam ꝑtem quā contingit. Ad vltimū qd̓obr̄ ꝙ pars dextra ſꝑ eſt dextra. iam ptꝫ rn̄ſio. qꝛ h̓ intelligitur de illo dextro ⁊ ſiniſtro qd̓ dicit diſpōem ꝑtiumin cōparatione ad motorē coniunctum. ſic ē in animalibus. hoc aūt modo non ponit̉ in corꝑibꝰ celeſtibꝰ ſicutprius tactum eſt.Onſeq̄nter q̄rit̉ tertio loco in cōꝑatione ad motoris influentiam. Et circa hͦ duo q̄runt̉. PrīoAq̄rit̉ vtrū pͥmū mobile moueat̉ a deo immediatetm̄. an mediante aliqͣ ꝟtute creata. Scd̓m ē vtrū moueatur ab intelligentia. an a ꝓpria forma.QueſtioꝘ celuꝫ immediate moueat̉ a deo on̄dit̉ primo ꝑ ph̓mqͥ in li. de ce. ⁊ mun. dicit. cā prima mouet cauſatū pͥmūcā aūt ᵇ ma non eſt niſi deus. gͦ ⁊c̄. Item Boetius de cōſol̓. loq̄ns ad dn̄m. ſtabiliſqꝫ manens das cuncta moueri. gͦ vr̄ ꝙ maxīe moueat illd̓ qd̓ ē pͥmū mobile. hͦ autēeſt celum. gͦ ⁊c̄. Item rōne vr̄. Primi mobil̓ motor debet eſſe primus. ſꝫ primus motor ē immobilis omninoqꝛ nunqͣꝫ ē ſtatꝰ niſi in immobili. ſed nihil eſt omninoprimū immobile niſi ſolus deus. gͦ motus primi mobilis ſolus ē deꝰ principium. Item ex motu ⁊ influentiaceleſtis corꝑis ē ꝯſeruatio oīm corporū viuētium. gͦ ēmotore eius erit conſeruatio oīm ſpirituū viuificantium. qꝛ ſicut ſe hꝫ mobile ad mobile. ſic ſe habꝫ motor admotorem. ſꝫ ſolus deus eſt ille qͥ ē cōſeruator ⁊ viuificacator ſpirituū. gͦ ſolus ip̄e mouet primū celum. Sꝫ contra. immenſitas potentie ⁊ ſapientie ⁊ bonitatꝭ hoc requirit. vt deus cōmunicet ꝟtuti create actū quē illa ē nata ſuſcipere. ſꝫ actus qͥ ē mouere ẜm locum qd̓cūqꝫ corpus natus ē ꝯuenire ꝟtuti create. gͦ vr̄ ꝙ deꝰ nullū corpus moueat abſqꝫ ꝟtute alicuius creature. Itē virtusmotoris debet ꝓportionari mobili. ſed virtus celi finitaeſt. virtus autē dei infinita eſt. gͦ ad hoc ꝙ ſaluet̉ in mūdo ꝓportio debita vr̄ ꝙ inter deū mouentē ⁊ celū motuꝫſit ponere aliquā ꝟtutē creatā ⁊ finitā. Itē ph̓s dicit.ſi tanta virtus mouet in tanto tꝑe. ⁊ maior in minori ⁊maxima in minimo. ⁊ infinita in nunc. gͦ ſi deus infinte ꝟtutis eſt. ⁊ ipſe immediate mouet celum. vr̄ ꝙ in inſtanti reuoluat ip̄m ab oriente in occidens. qd̓ manifeſte falſum ē. Si tu dicas ꝙ deus in mouendo non exercet totius virtutis ſue effectum. qꝛ cum ſit mouens voluntariū. p̄t mouere ⁊ cito ⁊ tarde. tunc redit prima obiectio. qꝛ cum actus iſte .ſ. mouere ſucceſſiue. ſit virtutfinite. erit natus ꝯuenire creature. Item ea q̄ ſunt īmediate a diuina potentia ꝓcedunt in eē ẜm curſuꝫ mutabilem. vt ptꝫ in creatione ⁊ iuſtificatione ⁊ miraculorūoperatione. gͦ ſi celum immediate mouetur a deo. motus eiꝰ ē mirabilis nō naturalis. qd̓ ſi ē naturalis. noneſt gͦ: deo immediate. ℟º. ad p̄dictoꝝ intelligentiā eſtnotanduꝫ ꝙ in omni oꝑatione deꝰ oꝑat̉ intime ⁊ immediate. cudei voluntas ſicut dicit Augꝰ. ⁊ hītū ē in pͥmoli. ſit pͥma. ſumma cā oīm ſpēꝝ ⁊ motionū. In aliqͥbusaūt ſic oꝑat̉ vt ip̄e ſit tota ca. in aliqͥbꝰ ſic oꝑat̉ ⁊ mouetvt ꝟtutē agerdi ⁊ mouendi cōicet creature. pͥma qͥdē dicūtur mirabili. ſcd̓a ꝟo naturalia vl̓ voluntaria qͣꝫtūad egreſſum. Qꝛ̄ gͦ q̄rit̉ vtrū motꝰ primi mobilis īmediate ſit a deo. nō eqō vtrū ꝟtus diuina intime oꝑetur⁊ immediate ſit a deo ad illā mutationē exercēdācqꝛ nihil mouet̉ ſic niſi ip̄e moueat ⁊ cooꝑetur ꝟtuti motiue.ſꝫ ē qō vtrū motꝰ pͥmi mobilis ſit a deo tanqͣꝫ a tota cā.

an ſimul cū ꝟtute diuina mouente moueat aliqͣ virtascreata. Et ad iſtam qōnem ſatis de plano rn̄deri p̄t. qcum motus ille ſit natus conuenire ꝟtuti finite ꝓpt̓ ſuiſucceſſionē. ⁊ diuina bonitas ad ſui manifeſtationē cōicet creature qd̓ ip̄a nata ē ſuſcipere. ꝙ deus primū mobile mouet mediante aliqͣ ꝟtute creata. ſicut ⁊ alia mobilia. ⁊ concedende ſunt rōes ad hͦ inducte. qͣꝫuis aliq̄ nōnecceſſario cogant. Ad illud vero qd̓ obr̄ de ph̓o dicipoſſet ſatis ꝓbabiliter ꝙ ph̓s non intellexit ꝙ primi orbis motor ꝑ modū efficientꝭ eēt deꝰ. ip̄e em̄ ponit ꝟtutēmotoris adeo ꝓportionari mobili. ꝙ ſi minimū vl̓ modicuꝫ corpꝰ apponeret̉ corꝑi laſſaret̉ virtus motoris inmouendo. ſicut dicit in li. de ce. ⁊ mū. ſꝫ ponit ꝙ deꝰ moueat pͥmū cauſatū methaphorice ſicut finis ⁊ deſideratūaūt ſi ponit ꝙ moueat ꝑ modū efficientis. non ponit ꝙip̄e ſolus moueat ſꝫ cooꝑante ꝟtute mobili ꝓportionata. Un̄ verbū ſuū pōt intelligi eſſe dictū ꝑ qͣndā appropriationem ⁊ primariā influentie ſue infuſionē. Ad illud qd̓ obr̄ de Boe. ꝙ deus cuncta mouet. dd̓m ꝙ ex illaautoritate non cōcludit̉ ꝙ ſolus deꝰ cuncta mouet. ſꝫ ꝙnō mouent̉ abſqꝫ diuine ꝟtutꝭ influentia. Nulla eī viritus alicuius motoris p̄t vel modicū oꝑari ſine bn̄ficio⁊ auxilio eiꝰ qͥ penitꝰ ē immobilis. ſicut in pͥmo li. oſtēſum fuit. ⁊ in ſeq̄ntibꝰ on̄det̉ cū q̄rit̉ vtrū oīs actio ſit adeo. Ad illud qd̓ obr̄ ꝙ motor pͥmi mobilis ē primus⁊ immobilis. dd̓m ꝙ nō oportet motorē primi mobiliseſſe oīmode pͥmuꝫ vl̓ oīmode immobilē. ſꝫ ſufficit ꝙ ſitpͥmus reſpectu alioꝝ motoꝝ ſiue virtutū mouētiū. ⁊ ꝙſit immobilis ẜꝫ eū modū ꝑ quē mouet. Nō em̄ oportꝫeſſe ſtatū in motore primi mobilis ſimpl̓r. ſꝫ in gn̄e creaturaꝝ. Om̄s aūt creature defectiue ſunt ⁊ reducūt̉ adip̄m deuꝫ. qͥ ē pͥmū ⁊ finis oīm citra quē nec ē ꝑfecta quies nec ꝑfectus ſtatus. Ad illud qd̓ obr̄ ꝙ ſicut influētia motoris ꝯſeruat molilia. ita influētia motoris motores alios. dd̓m ꝙ illuid nō oportet. qꝛ nō eſt ꝯſimilisꝓportio. ꝓ eo ꝙ ordo eſt in corporibꝰ mundi ẜm tantaꝫp̄dominātiā ⁊ excelleni iā ꝙ vnū pōt influere in alteruꝫſpūs ꝟo rōnales qͥ ſunt viuificatores ⁊ motores corporū ſic hn̄t gradū ⁊ ordinē. vt tn̄ ẜm ſuū ſup̄mū a deo imediate ꝑficiant̉ ⁊ forment̉. ⁊ hoc ē ꝓpter rōneꝫ imaginisꝑ quam immediate ſunt ipſius dei capaces.QueſtioIIUtrū motus celoꝝ ſit a ꝓpria forma vl̓ ab intelligentiaEt ꝙ ſit aꝓpria forma vr̄. ſic̄ vult ph̓s. natura ē prīcipium motꝰ ⁊ quietis in eo in quo eſt. gͦ oīs motꝰ eſt a forma intrinſeca. ſed motus celi ē natural̓ ſicut ꝓbat ph̓s.gͦ eſt aꝓpria forma. Item leue ſua leuitate ⁊ virtute pōtſurſuꝫ aſcendere nullo impellente. ⁊ ſimilit̓ graue deſcēdere abſqꝫ aliqͣ intelligentia mouente. ſi gͦ forma celi ꝑfectiorēqꝫ elementaris. ⁊ figura eius aptiſſima ad motū circularem. vr̄ ꝙ moueri poſſit a ꝓpria forma abſqꝫomni intelligentia. Iteꝫ plꝰ ē mouere ſeip̄m exeūdo locum ꝓpriūqꝫ nō exeundo. ſꝫ virtus lucis ē ſe diffundere ꝑ corꝑa alterius nature. ⁊ etiā diffundendo redire. gͦvr̄ ꝙ corpꝰ celi multo fortius ꝑ naturā lucis poſſit ſe inſuo orbe mouere abſqꝫ influētia alicuiꝰ ſpiritualis ſubſtantie. Item motus animaliū eſt a forma ꝓpria ⁊ ītrinſeca. gͦ vel celum nō mouet̉ ab intelligentia. vl̓ intelligtia eſt ipſius celi ꝑfectio ⁊ forma. ſed intelligentia aliqnon ē ꝑfectio celi ſicut dicit Dam̄. ij. li. c. v. celi ſunt inanimati ⁊ inſenſibiles. gͦ ⁊c̄. Item nullus motus neceſſariꝰ pendet a voluntate creature tanqͣꝫ a prīcipali motore. ſed motus celi ē vniformis ⁊ neceſſarius ẜm ſctōs⁊ ph̓os. gͦ nō eſt a voluntate alicuiꝰ angeli vel intellige

23

24I

21

27

28

29

⁊ 5