DI.XXV

eo ſeꝑatur. cui per amoris glutinum fortiter iungebat̉.Tunc aūt voluntas dicit̉ cogi quando intelligit̉ ip̄aminuitam aliquid velle. ⁊ repugnante actu voluntatisdeliberatiue. aliena ꝟtute mouente. ⁊ repugnantia manente. ad aliquid volendo inclinari. ⁊ hec duo oppoſita implicat ſicut oſtenſum eſt. Uoluntas igitur induci poteſt ab agente creato. mutari vero ab alio non poteſt niſi ab agente increato. cogi vero ab aliqͦ non pōt.Et ꝓ tanto dicit bern̄. ꝙ libertas voluntatis eſt ita plena ſuo modo in creatura ſicut in creatore. ⁊ ꝙ in omnibus reperitur equaliter. Hoc em̄ ſicut ſupra explicatifuit intelligit̉ qͣꝫtum ad coactionis priuationem. ⁊ ꝑ hͦmanifeſta eſt rn̄ſio ad autoritates ⁊ rationes. Ꝙ eniꝫdicit̉ in ſcriptura deum voluntatem hominis compellere. ⁊ voluntatem hominis trahere. ⁊ voluntatem hominis ad quodcūqꝫ voluerit inclinare. ſicut oſtendūtille tres prīe autoritates. hoc intelligit̉ nō qꝛ volūtaticogat. ſꝫ qꝛ volūtatē creatā nō ſolū inducit ſic̄ agēs creatu. verum etiam immutat. immittendo affectiōes varias. in qua immiſſione non eſt coactio. ꝓ eo ꝙ ita voluntarie volo illud qd̓ deus immittit ſicut illud qd̓ exmeipſo volo. ſed ſi aliquid volo. volens volo. non in5uitus. ⁊ ita in volendo ad nihil compellor. ¶ Ad illud qd̓ obr̄ de ꝑfecta obedientia creature. dd̓m ꝙ ex hacratione potius poteſt cōcludi oppoſitum qͣꝫ ꝓpoſitumQuia enim ibi eſt obedientie ꝑfectio. ⁊ lib̓. ar. reſpectidei ad omne qd̓ deus voluerit ſic habꝫ moueri. ſicut pila ad omnē partem. ideo quicquid de ip̄o vel circa ip̄mfaciat. non compellit nec violentat. nec etiā aliam creature violentiam inducit qͣꝫtum ad illam potentiā obedientie. qͣꝫtum aūt ad potentiaꝫ ſpecialis nature. benealiquando infert violentiam in miraculoꝝ operatiōeſed talis violentia infertur virtuti naturali non volūtati. qꝛ virtus naturalis ſic eſt determinata ad vnum.vt ſi trahatur ad oppoſitum hoc eſt ꝑ violentiam. Uod luntas vero vertibilis eſt ad vtrūqꝫ oppoſitum. ſicutrota ⁊ pila habet vertibilitatē ad motum ¶ Ad illd̓ qꝛ̓obr̄ ꝙ plus poteſt libeꝝ ar. diuinum ſuper hominē vehumanum ⁊c̄. dd̓m ꝙ verū eſt in his que poſſe eſt potetie. poſſe autem cogere brutū hoc eſt potentie. ſed poſſe cogere li. ar. manens liberum hoc eſt inordinationis⁊ impotentie ſicut prius oſtenſum eſt. Coactio eniꝫ nōſic repugnat nature brutali ſicut repugnat libertati arbi. ⁊ propterea illa obiectio non concludit.¶ QueſtioVImDe li. ar. in comꝑatione ad corpus coneunctum. Et ēqueſtio. vtrum ꝓpter ineptitudineꝫ corporis ligari habeat qͣꝫtum ad vſum. Et ꝙ ſic videt̉. Bern̄. de li. ar. Ueſanis ⁊ infantibus ⁊ dormientibꝰ nihil ꝙ agant imputatur. ſꝫ hoc non eſt niſi qꝛ carent vſu li. ar. ⁊ hoc nō eſtniſi propter aliquod impedimentum a parte corporisergo ⁊ ē. Item hocip̄m videt̉ exemplo. quia vir caſtus⁊ ſanctus cuius caſtitas eſt magnaf requenter in ſomnis conſentit operi peccati. quod nullo modo facerettempore vigilie. gͦ in ſomnis ligatur actus liberi ar. ſꝫhoc non eſt niſi ꝑ laſſitudinem ⁊ ineptitudinē ex partecorporis. ergo ⁊c̄. Iteꝫ deficiente priori deficit id quodpoſterius eſt. ſi ergo impeditur aliquis actus qͥ preambulus eſt ad vſum li. ar. ꝑ ineptitudinē corporis. neceſe eſt ⁊ vſum li. ar. impediri. ſed actus preambulus adli. ar. eſt operatio intellectus que ꝑ ineptitudinem corporis impeditur. ſicut patet in domientibꝰ ⁊ freneticꝭph̓s dicit ꝙ intellectus corrumpit̉ quodam interiusorrupto. ⁊ hoc docet ipſa experientia. gͦ ⁊c̄ ¶ Itē ſicutvorto laſſatur in ſentiendo. ita eiiam laſſatur in cogi-

tando ⁊ in meditando. ſꝫ quia corpus laſſatur in ſentiēdo. ideo indiget quiete ſomni in quo impedit̉ ab operationibus ſenſuum. ergo pari ratione neceſſe eſt lib̓. ar.propter laſſitudinem corporis ab actu ⁊ vſu ꝓprio impediri. Sed contra. iij. Reg. iij. refert hiſtoria ꝙ dominus inſomnis apparuit ſalomoni. ⁊ merito petitōnisquam fecit. dominus dedit ei ſapientiam multam. ſi gͦmereri aliquid apud deum et ſapientiam ſuſcipete eſtvſus li. ar. in ſomnis. videt̉ ꝙ ꝓpter laſſitudine ⁊ īeptitudinem corporis ⁊ quietē in ſomnis li. ar. ab actu ſuonon habeat impediri. Item Gre. ſuꝑ iliud Iob. Terrebis me ꝑ ſomnia loquens de nocturnis illuſionibusHec malignos ſpūs agere ſuꝑna diſpenſatio benigneꝑmittit in electoꝝ cordibus. ne ipſe ſaltem a paſſionispremio ſomnus vacet. gͦ contingit in ſomnis mereri. gͦꝓpter ineptitudinem corporis li. ar. non amittit vſumꝓprium. Item anima qͣꝫtum ad ꝓpriam oꝑationem ſineli. ar. nullius partis corporis eſt actus. nec illam oꝑationem exercet ꝑ aliquod organum. gͦ quantumcunqꝫcorporale organū vel ledatur vel fiat in eptum. li. arb̓.non ꝑdet vſum ſuū. Item quanto magis aīa recolligitur ab exterioribus ad interiora. tanto magꝭ viget oꝑatio interior. ſꝫ cuꝫ ligant̉ organa ſenſuū exterioꝝ. recolliguntur vires aīe ab exterioribus ad interiora. gͦ tuncmagis debet vigere oꝑatio interior. ſed penes hunc attenditur li. ar. vſus. gͦ qn̄ corpus efficit̉ ad ſentiendumineptum. vtpote ꝑ ſomnū. li. ar. tunc debet habere potiſſime vſum ꝓprium. Item videre futura hoc eſt rōismaxime eleuate. ſꝫ in ſomnis potiſſime fit releuatio etpreuiſio futurorū. gͦ potiſſimus actus rōnis viget inſomnis dumē ineptitudo ex ꝑte corporis. pari rōne etvſus li. ar Itē multo magis pendet ex corpore vis fantaſtica ⁊ imaginatiua qͣꝫ rōnalis virtus ⁊ intellectiua.gͦ ſi propter ineptitudinē a parte corporis qͥ qͥdem ē infreneticis vel etiam in ſomnis. nō impedit̉ oꝑatio fantaſtica. immo etiam viget. videt̉ ꝙ non debeat impediri operatio intellectiua. Eſt igitur queſtio cum operatio li. arbi. vel etiam intellectus nullo modo pendeatex corpore. vnde eſt hoc ꝙ impeditur ⁊ ligatur propteraliquam ineptitudinem factam circa corporale organum. Et iterū ſi impeditur. cum minus pendeat ex corpore qͣꝫ virtus fantaſtica. vnde hoc eſt ꝙ magis perditvſum ſuum ratio in ſomnis qͣꝫ fantaſtica vel imaginatio. ⁊Et iterum cum ratio qͣꝫtum ad actum lib̓. ar. maxime ſit potens ⁊ libera. vnde hoc eſt ꝙ propter ineptitudinem ex parte corporis facilius tollitur vſus li. arbi. qͣꝫ aliquis actus rationis. ¶ In ſomnis enim homo aliquis habet rationales motus. ⁊ in furioſis ſimiliter hoc videmus. quia multa dicunt que non poſſunt dicere niſi rationem haberent cum ad interrogata reſpondent. in neutris tamen dicitur vſus li. ar. eē.Omnia hec difficilem faciunt queſtionem. ℟º. ꝙ ⁊ ſiad hanc queſtionem facile ſit reſpondere cuꝫ q̄rit̉. vtrūli. ar. ligetur per corporis ineptitudinem qͣꝫtū ad vſumquoniam ip̄a experientia hoc plane docet ⁊ manifeſtatꝙ ligatur in paruulis ⁊ dormientibus ⁊ furioſis. ad illam tamen queſtionem que hanc ſubſequit̉. vicꝫ quareligatur li. ar. ex corporis ineptitudine cum non ſit potentia alligata organo. valde difficile eſt reſpondere eteius aſſignare cauſam. Intelligendum tamen eſt ꝙ eſtquadruplex modus ſatiſfaciendi huic queſtioni. Quidam enim dicere voluerunt ꝙ vſus rōnis vel etiā lib̓.ar. impeditur ⁊ ligatur ex corporis ineptitudine propter anime cōuerſione. Quidam vero ꝓpter obſequijcorporalis priuation. Tertius ꝟo modus dicendi eſt.

65

66

67

A a a ꝫ