Druckschrift 
... in Secundum librum Sententiaru[m] (1493)
Entstehung
Seite
135r
Einzelbild herunterladen
 

DI.XXV

moueri cū natura ſit operans ꝑ intentionē. appetit etiamdeorſum moueri. hꝫ nihilominꝰ virtutē ꝑ quā deorſum mouet̉. gͦ vr̄ ꝙ illa tria ſit reꝑire in aīa rōnali. ſi gͦrōnis eſt intendere. voluntatꝭ appetere. erit ponere tertiam potentiā cuiꝰ ſit ꝟtualiter agere. hanc aūt dicimꝰarbitrij facultatē. gͦ ⁊cͣ. Item iudicans p̄eminet iudicato. ⁊ mouens p̄eminet mobili. ſꝫ li. ar. eſt liberū de voluntate iudiciū. gͦ li. ar. ē iudicare de voluntate. Similiter li. ar. eſt mouere om̄s vires anīe. ⁊ rōni imꝑare vtdiſcernat. voluntati vt appetat. gͦ vr̄ ꝙ ſit tertia potentia ab iſtis diſtincta. Sꝫ contra potentie anime rōnaſufficienter diuidunt̉ ꝑ cognitiuas ⁊ affectiuas. gͦ ſi rōcōprehendit ꝟtutes cognitiuas. ⁊ voluntas affectiuasnō videt̉ ꝙ ſit cōueniens ponere tertiā potētiā ab hisdifferente. Iteꝫ actꝰ li. ar. eſt iudicare. ſꝫ de omni eo qd̓iudicamꝰ. ꝑ rationē iudicamꝰ. gͦ nō vr̄ ꝙ li. ar. ſit potētia a rōne ⁊ voluntate diſtincta. Itē alia potētia circūſcripta. remanente ſola voluntate ⁊ rōne poſſumꝰ conſentire. qꝛ pōt p̄cedere deliberatio ꝑ actū rōnis. ⁊ ſubſequi preoptatio ꝑ actū voluntatꝭ. ſi gͦ cōſentire ē actusli. ar. vr̄ ꝙ li. ar. non ſit alia potentia a rōne ⁊ volūtateItē li. ar. eſt mouere. aut igit̉ mouet voluntatē aut nō.Si nō. gͦ nō vr̄ eſſe plene libeꝝ. Si mouet voluntatem⁊ eſt alia potentia. gͦ voluntas mouet̉ ab alia potentiaſi mouet̉ ab alia potentia. gͦ non eſt libera. gͦ ſi volūtasin nobis eſt maxime libera. vr̄ ⁊c̄. Itē eadē eſt potentiacognitiua q̄ intelligo aliqͥd. ⁊ intelligo me intelligere.ergo eadē virtꝰ eſt ⁊ nō alia qua volo aliqͥd. ⁊ volo mevelle illud. ſꝫ potentia qua volo me velle illud ē li. arb̓.potentia qua volo eſt voluntas. gͦ li. ar. nō eſt aliud avoluntate. ℟º ad p̄dicte qōis intelligentiā notandumeſt ꝙ ſuꝑ hac queſtione diuerſe fuerunt doctoꝝ poſitiones. Quidā enim dicere voluerūt ꝙ ſicut mens dupl̓iaccipit̉. aliqn̄ cōiter. ⁊ ſic cōprehendit memoriā. intelligentiā ⁊ voluntatē. aliqn̄ ꝓprie. ⁊ ſic diſtinguit̉ ꝯͣ intelligentiā ⁊ voluntatē. ſic li. ar. dupl̓r accipit̉ .ſ. cōiter etꝓprie. Cōiter. ⁊ ſic nō diſtinguit̉ ꝯͣ rōnem ⁊ voluntateꝫProprie. ⁊ ſic ꝯͣ rōnem ⁊ volūtatē hꝫ diſtingui. ⁊ ē virtus imꝑans rōni ⁊ voluntati. ⁊ vtrunqꝫ regens ⁊ mouens. cuiꝰ actꝰ primus nō eſt diſcernere ⁊ velle ſꝫ actusreflexus ſuꝑ hec duo. ⁊ hec duo mouens ⁊ regēs ille videlicet qͦ d̓r qͥs velle diſcernere vel velle ſe velle. et iſteactus preambulꝰ ē ad rōnem ⁊ voluntatē. ⁊ iſta potentia corrn̄det patri. ꝓ eo ꝙ actus eius maxime potenseſt ⁊ primus. cū nō moueat̉ ſed moueat. ⁊ ideo a ſāctisdicit̉ facultas ſiue ptās volūtatis ⁊ rōnis .i. ptās faciliter mouēs volūtatē ⁊ rōnem. ⁊ ꝯſiſtit in iſtis tribꝰ q̄dā rō imaginationis ex ꝑte motiue. q̄ pͥncipaliter ꝑ gratiā in via. ⁊ ꝑ dotes in patria hꝫ reformari. Alijs aūtaliter vr̄ ꝙ cū rōnis ⁊ volūtatis ſit reflectere ſe ſuꝑ ſe. ⁊iſte due potētie ſufficiāt ad oēs actus aīe ꝑficiendos.videlicet ad iudicandū. ⁊ fugiendū. ⁊ eligēdū ꝙ fruſtraponeret̉ in aīa aliqua potentia differēs ab iſtis. Si igitur natura nihil facit fruſtra. potētie aīe rōnalis ſufficienter diuidunt̉ ꝑ cognitiuas ⁊ affectiuas. ſiue ꝑ rōnemet volūtatē. ⁊ ideo dicūt ꝙ li. ar. nō eſt potentia ab hisduabus potētijs diſtincta. Quelibet aūt harū poſitionū multū habet ꝓbabilitatis. ⁊ ſi velimꝰ vtrāqꝫ earū intelligere diligēter ⁊ pie. inueniemus eas abinuicē nondiſcordare. ſed ad vnius veritatis maiorē exp̄ſſionē concurrere. Cū em̄ dicimꝰ aliquā potentiam diſtingui abalijs hoc eſt dupliciter. aut ẜm rem. aut ẜm rōnem. Secundū rem. ſic diſtinguit̉ intellectus ⁊ affectus. Scd̓mronem. ſic diſtinguit̉ rō vt eſt cognitiua ⁊ motiua. id eſt

dictans moueri vel diſponēs ad motū. Loquēdo igit̉de diſtinctione ẜm rationē dici poteſt li. ar. quodāmodo diſtingui a ratione ⁊ volūtate. in hoc. ſcꝫ ꝙ li. ar. nōminat in rōne mouētis. voluntas vero ⁊ ratio in rōnemoti. Hec in rōne imꝑantis. iſte due ī rōne exequētꝭ. ⁊ex iſta ꝑte ꝑ quādā rōnem appropͥationis inuenit̉ in aīaꝗdā rō imaginationis. ⁊ ꝑ hūc modū intelligit̉ pͥma poſitio. ⁊ rōnes currunt q̄ ad primā ꝑtē inducūtur. Nonem̄ ꝯcludūt diſtinctionē li. arb̓. a rōne ⁊ volūtate ẜm rēſꝫ ſolū ẜm rōnem ⁊ appropͥationē. ſicut ptꝫ diſcurrēti ꝑſingulas. Loquēdo aūt de diſtinctione potentiarū ẜmrem. ſic li. ar. nō dicit potētiā diuerſā vel diſtinctā a rōne ⁊ volūtate. ꝓ eo ꝙ potētie aīe rōnalis ſufficiēter diuidunt̉ ꝑ cognitiuā ⁊ motiuā. ⁊ oēs actus aīe ꝑ has potētias q̄ ſūt cognitiua ⁊ affectiua ſiue rō ⁊ volūtas exerceri poſſūt. ſicut rōnes q̄ ad hoc inducunt̉ oſtēdunt. Cuꝫeī tā rō qͣꝫ volūtas ſit nata ſuꝑ ſe reflecti. cū nomīo volūtatē vt volentē aliqͥd. ⁊ volūtatē vt volentē ſe velle. nōdico potentiā aliā ⁊ aliā ẜm rē. Mouēs em̄ ⁊ motū inſpūalibus nō oportet differre ẜm ſubſtātiā. qꝛ ſicut dicit Anẜ. volūtas eſt inſtrumētum ſeip̄m mouēs. ⁊ ratio etiā eſt virtus ſeip̄aꝫ cognoſcēs pari rōne. ⁊ iō ſi aliqua eſt ibi diſtinctio hec eſt ſolū ẜm rōnem. ⁊ ſic ptꝫ reſponſio ad q̄ſtionē ⁊ rōnes ad vtrāqꝫ partē. Concedoem̄ ꝙ li. ar. ẜm rem dicit potentiā diſtinctā a rōne ⁊ voluntate. ꝯcedo tn̄ nihilominus ꝙ aliquā diſtinctioneꝫhabet ẜm rōnem. rōne cuius dicit̉ facultas vtriuſqꝫ. qͣꝫta aūt ſit diſtinctio melius patebit infra. Ad pn̄s auttm̄ dixiſſe ſufficiat ꝙ nō eſt tāta diſtinctio ꝙ non faciatip̄m eſſe aliā potētiam in genere potētie a rōne ⁊ voluntate realiter diſtinctā Et ꝙ obijcit ꝙ eſt ſimilius eternitati. ⁊ appropriat̉ patri. ⁊ eſt virtus a qua eſt poſſe. totūillud nō potuit niſi ſolūmodo diſtinctionē quandā ẜmquandā appropͥationē ⁊ quādam rōnem. Et hoc ptꝫ. qꝛip̄a ratio includit in ſe intelligentiā ⁊ memoriā. ⁊ ita aliquid ꝑ qd̓ aſſimilat̉ patri. ⁊ aliqͥd ꝑ qd̓ aſſimilat̉ filio.Ip̄a volūtas includit in ſe iraſcibilē ⁊ cōcupiſcilē. ⁊ itapotētiā ꝑ quā appetit. ⁊ potentiā ꝑ quā poteſt. ⁊ iō nonoportet li. ar. eſſe aliqua aliā potentiā p̄ter has. Ad illud qd̓ vltimo obr̄ ꝙ iudicans p̄eminet iudicato. ⁊ mouens moto. dd̓m ꝙ nō oportet in ſpūalibus. loquendode p̄eminentia q̄ facit diuerſitatē ẜm eſſentiā. Sicut eīſepe dictū eſt. eadē eſt vis q̄ vult aliqͥd. ⁊ q̄ vult ſe velleet q̄ iudicat ſe iudicare. alioqͥn eſſet in infinitū abire. nihilominꝰ tn̄ ſortit̉ quaſi dignius officiū dū ē in rōne iudicātis qͣꝫ cū eſt in rōne iudicati. cū eſt in rōne mouētisqͣꝫ cū eſt in ratione moti. QueſtioIIIUtrū li. ar. cōplectat̉ ſimul ⁊ rōnem ⁊ volūtatem. Et ꝙſic vr̄. Aug. de qͥnqꝫ reſpōſionibus. cū de li. ar. loqͥmurnō de ꝑte aīe loqͥmur. ſꝫ de tota. gͦ nō tantūmodo cōprehendit cognitiuā. immo etiā affectiuā. Itē Dam̄. li.ar. libere appetit. libere iudicat. libere imꝑat ⁊ facit. libere diſponit. libere vult. libere eligit. ſed hec cōcernuntactus rōnis ⁊ volūtatis. gͦ ⁊c̄. Si tu dicas hoc eſſe dictūꝑ cauſā. hͦ nihil eſt. qꝛ ip̄e idē dicit ꝙ in eo cōiugate ſuntvirtutes cognitiue ⁊ vitales. cōplectit̉. gͦ lib̓. arb̓. ⁊ vimmotiuā ⁊ vī cognitiuā. Itē hͦ ip̄m vr̄ ꝑ diffinitōnē li. ar.quā ponit Bern̄. in li. de li. ar. qd̓ diffiniēs dicit ꝙ lib̓.ar. eſt cōſenſus volūtatis ob inamiſſibilē libertate. ⁊ rationis indeclinabile iudiciū. gͦ ſimul cōplectit̉ rationēet volūtatē. Itē ꝑ aliā diffinitionē Aug. quā magiſterponit di. p̄cedēti q̄ talis eſt. li. arb̓. eſt facultas rōnis ⁊volūtatis. ſꝫ facultas volūtatis ſurgit ex ip̄a volūtate

:

17

18

16

L 3 3