DI.XXIII

de graue eſt. quia non eſt ſine magna anime deordinatione. nihilominus tn̄ cum quis ignorans aliquid facit et in incredulitate. ſicut dicit Apl̓us de ſe. minusgrauiter peccat quam ille qui facit ex certa ſcientia.¶ Ad illud Ambro. ꝙ grauiſſime peccat qui ignoratdd̓m ꝙ hoc non dicitur ratione maioris culpe. ſed ratione infirmitatis magis ꝑcriculoſe. quia cū non habat ſcientiam de morbo ſiue culpa. nō querit medicinanet ita ſemꝑ remanet morbus. ⁊ hoc eſt quod dicit Augin li. confeſ. Eo inſanabilius peccabā. qui me nō peccare arbitrabar. ¶ Ad illud quod obijcitur ꝙ malumadditū malo facit maius malū. dd̓m ꝙ illud habet veritatem cum malū malo cōformatur. Malum autē pne cum ſit inuoluntarium. nō cōformatur malo culpequod eſt volūtarium. ⁊ ideo non auget. ſed potius diminuit. Et quoniā ignorantia in nobis non eſt ſic culpaquin etiam aliquo modo ſit pena. ideo culpam perpetratam excuſat. ¶ Ad illud quod obijcitur ꝙ ſcientia non auget meritum. dicenduꝫ ꝙ illud nō ſequiturQuātitas em̄ meriti nō eſt a nobis ſed a gratia dei. demeritum vero ⁊ eius qͣꝫtitas ortū habet a voluntate liarbi. et ideo quod facit ad rationem volūtarij. facit aliquo modo ad augmentū peccati. et ſimiliter quod diminuit. facit ad alleuiationem peccati. talis autē ignorantia vt dictum eſt fuit ſupra Ad illud quodobijcitur ꝙ peccātes ex pari libidine equaliter puniuntur.dd̓m ꝙ hoc non cogit quin ignorantia excuſet. qꝛ ſi illoqui ignorat peccat ex tanta libidine ex qͣꝫta ille qui cognoſcit. in ſtatu ignorantie exiſtens ſi haberet ſcientiāpeccaret multo maiori. ⁊ ita grauius peccaret ⁊ grauius puniretur. ⁊ ideo ignorantia que in ipſo eſt excuſatpeccatum. excuſat inqꝫ et minuit qͣꝫtitatem peccati. nōquā habet. ſed quā haberet ſi ignorantia non eſſet. Adillud quod queritur que magis excuſet. Utrum ignorantia vel infirmitas. Reſponderi poteſt ꝙ duo ſuntde ratione volūtarij. videlicet cognitio ſingularium ſiue circūſtātiarum. ⁊ ꝙ operationis principium ſit intrinſecum. igitur ignorantia excuſat. qꝛ priuat de ratione cognoſcēdi. infirmitas excuſat qꝛ priuat de ratione perfecte principiandi. ⁊ quoniā priuato priori priuatur poſterius et non cōuertitur. ⁊ cognoſcere preambulum eſt ad facere. plus tollit de rōne voluntarij ignorantiaqꝫ infirmitas vel impotentia. ⁊ ideo magis excuſat ecteris paribus. Adeo tamen poteſt infirmitasprecellere ⁊ ignorantia parua eſſe ſiue ex culpa noſtraprocedere ꝙ erit econuerſo. Unde ⁊ ſi in generalitateloquendo verum eſt dicere. ꝙ magis exciſet ignorantia qͣꝫ infirmitas deſcendendo tamen ad ſpecialia peccata poſſunt ſe habere ſicut excedentia ⁊ exceſſa. Ad il-

lud quod queritur que ignorātia excuſet. ⁊ qͣꝫtum. dd̓ꝫꝙ eſt ignorantia facti. ⁊ ignorantia iuris. Ignorantiafacti poteſt eſſe dupliciter. aut adhibita debita diligētia. aut nō. Si adhibita debita diligentia. excuſat a toto. ſi non adhibita non excuſat a toto ſed a tanto ¶ Siautē ſit ignorantia iuris. hoc poteſt eſſe dupliciter.aut eſt vincibilis. aut non vincibilis. Si vincibilis.tunc eſt ignorantia que eſt culpa. Et hec aut eſt ex cōſēſu vero. aut ignorātia affectata. ⁊ iſta ſic ex vna parte excuſat ꝙ ex alia parte magis agrauat. Aut eſt ex negligētia et ignauia. ſicut ignorātia craſſa ⁊ ſupina. ⁊ iſta ſialiquo modo excuſet. nō tamen ita excuſat vt ſempiternō igne nō ardeat. ſicut dicit Aug. et magiſter in littera. Si autem ſit ignorātia inuincibilis. hoc poteſt eſſedupliciter ¶ Aut iſta ignorantia eſt in nobis introducta per culpam preambulam. aut preter omnē culpamSi preter omnem culpā. aut ſimpliciter priuat cognitionem iuris. ſicut in infantibus et furioſis qui omnino carent vſu rationis. ⁊ hec excuſat a toto. Unde dicit Bern̄. ꝙ pueris. infantibus. ⁊ dormientibus. nihilquod faciunt imputatur. Aut nō tollit omnino vſumrationis. ſed ſemiplenum. ⁊ tunc non excuſat a toto. ſꝫa tanto. ſicut eſt in his qui non ſunt plene furioſi. ſedaliquo modo habēt lucida interualla. ⁊ in pueris quialiquando ſunt capaces precepti. licet non plene. Siautem ignorantia eſt introducta per culpam propriaꝫſicut eſt in ebrio et ſurioſo. quorum vrerqꝫ ſe precipitauit in hoc per culpam ſuam. ſic non excuſat a toto ſeda tanto. quia ſicut dicit ph̓us. iij. Ethicorum. ca. viij.Ebrius habebit duplices maledictiones. maledictionem ſcilicet pro culpa precedenti. ⁊ maledictionem ꝓculpa ſubſequenti. Quantum autem et qualiter excuſet ſubſequentem culpam diuerſimode quidam determinant. Quidam em̄ dicūt ꝙ nec ebrius nec furioſusqui vſu rationis caret cōmitrere poteſt nouam culpaꝫſed ex inordinatione ſequenti aggrauatur culpa primapoteſt enim culpa aggrauari ex euentū ſequēti. Alijsautem videtur ꝙ nec excuſet quin nouam culpam committat. non tamen eſt adeo grauis ſicut ſi illam faceretex certa ſcientia ¶ Primus tamen modus dicendi ꝓbabilior eſſe videtur ¶ Ex his patet ꝙ lothnon omnino excuſatur a culpa inceſtus cum cognouit filias ſuas. ¶ Primum quidē. quia non fuit in eo plena ignorantia. licet enim dicatur in textu ꝙ non ſenſerit. quādo filie accubuerūt. hoc dicitur quia non diſcreuit.Secūdo vero quia in illam ignorantiam peruenit perebrietatem. quam debuiſſet vitare. et ideo ſancti dicūtꝰeum fuiſſe culpabilem. licet ex alia parte dicant eū fuiſſe aliquatenus excuſabilem.

¶ Diſtinctio. xxiij. de dei permiſſione in actutēptandi.Reterea queri ſolet. cum deus hominē ⁊c̄.ISupra egit magiſter de lapſu primorumparentum in cōparatione ad diabolum tēptantem ⁊ hominem tranſgredientem. inhac parte agit de lapſu primorum parentum in comparatione ad deū permittentem. et quia non eſt equūpermittere aliquem inſium ab aſtuto circumueniri.tdeo vt oſtēdatur prima permiſſio eſſe iuſta. pars iſtaduas habet. in prima determinat cur deus hominemtemptari permiſit. in ſecunda vero determinat quan-

tum ⁊ qualem cognitionis habitum ei dedit. ibi. ⁊ quidemẜm animam ⁊c̄. ¶ Prima parte remanente indiuiſa. ſecunda diuiditur in tres partes. in prima determinat qualiter homo cognitionem habuit. vtrum perdiſciplinam et ſtudium. an per diuinum donum. ¶ Inſecunda vero determinat quorum cognitionem habuit. ibi. fuitqꝫ primus homo ante lapſum triplici cognitione preditus ¶ Et illa pars habet tres. ¶ In prima determinat qualem cognitionem habuit de rebuscreatis. ¶ In ſecunda qualem cognitionem habuit dedeo. ibi. cognitionem quoqꝫ creatoris ⁊c̄. ¶ In tercisqualem cognitionem habuit de ſeipſo. ibi. porro ſui cognitione ⁊c̄.

3

34

I

36

I

38

40