CORNELII NEPOTIS VITAE EXCELLENTIUM IMPERATORUM QIJOAD EXTANT, CUM VITA CATONIS ET ATTICI ET FRAGMENTES. AD PRAESTANT1UM LIBRORUM LECTIONES ACCURATE RECENSUIT C. H. WEIS NOVA F.DITIO STEREOTYPA. LIPSIAE 8CMTIBU8 ET TVPIS CAROLI TAUCHNITIT 1843 . PRAEFAMEN DE CORNELIO ET I1AC VITARUM EIÜS EDITIONE. Cornelius Nepos acqualis fuit Ciceroni, Atti- co, Catullo, et cum his ipsis intima familiaritate coniunctus, vixitque igitur et lulii Caesaris et Octaviani Augusti temporibus. Unde oriundus fuerit, non certo liquet apud scriptores. Plinius Padi accolam dicit, alii Novo-Comensem, alii Veronensem; Vossius Hostiliae, vico Vcroncu- siuin, natum esse iudicabat, liistoricos illorum ipsos, a Becello, Veronensium cancellario colle- ctos, secutus. Romae sine dubio plurimum tem- poris degit, historiae Studio unice deditus; luagi- stratus omnino nullos gessisse ridetur. Scriptis suis praecellentem et inter coaevos et postea fa- maiu est consecutus; quo ir.agis profecto dolen- dum est, pleraque eins aut intercidisse, aut ut ex latebris, quibus occuluntur, prodirent, nondum IV suuiu Angelum Maium invenisse. Conscripserat auteni praeter vitas nostras primuni Chronica, ca- que, uti saltem Vossius existimavit, pro triplici tempore, aSijkoj, in:ihy.o) et loiur/r/ji) ailornaverat, omnem in iis antiquorum historiam perseeutus. Quod opus tribus Iibris absolutum fuisse, ex Ca- tulli carmine primo intelligitur, quo ille omnem col'ectionem carminum suorum Cornelio Nepoti dedicat. Porro librum de Regiöus, cuius ipse testis est in principio eorum, quae et in Vitis de regibus commemorantur. Singulärem dein com- posuit librum de Catone Censorio, uti legitur in yita Catonis, cap.ILI, in fine, rogatu Attici. Commemorantur 1. de Historicis, de vita Ciceronis; liber etiam, in quo, Suctonio teste, distinxit lite- raturn ab erudilo; denique Exempla, et Epistolae ad Ciceronem. Quae solae supersunt hodie Vitae, eae princi- pione ita uti nunc habemus, sint conscriptae, an ex maiori opere in brevius contractae ab Aemilio Probo quodam librario, qui exaratum partim sua, partim matris avique manu Vitarum exemplar Theodosio imperatori obtulit, cuiusque tamquam autoris nomen anteliac in fronte libri legebatur (nam primus Nepotem Lambinus in titulo repo- V suit,) de hoc variae iam indc a Gasp. Barthio cx- titerunt opiniones, quum alii, uti Lambinus, opus Nepoti adiudicarent, alii compendium maioris operis esse statuerent, alii deniquc abiudicarent, ideo quod nec citatum uspiani reperiretur, et quac- dam liaberet, quae non congruerent cum liistoria historicisque rcliquis, alia etiam, quae non ab omni parte boni magnique scriptoris stilo conve- nire riderentur. Quae tarnen omnia itidem in aliis etiam bonis scriptoribus occurrunt. Nam neque citantur aliqui (ut v. c. Curtius) et in liaud paucis, qui inter praecipuos liabentur, et errata quaedam et minus bene composita reperiuntur. Illud dubio caret: genus ipsum scribendi, quod in hoc opusculo comparet, in longe plerisque ita esse comparatum, ut aetati aureae abiudicari paene nequeat, res autem gestas moresquc virorum, quos illustrat, clarorum ita vivide et brevitcr et lucide ob oculos poni, nullus ut aptior hoc auctor videa- tur, a quo vel in liistoria tractanda Tel in literis Latinis iuventuti tradendis exordium capiatur. Ceteruni neque has Vitas intcgras nunc extarc, se- quitur aperte ex postremo Hannibalis capite, ubi se iam profitetur Romanorum expliciturum impe- ratores; ex quo apparet, aut Cornelium opus im- perfectum reliquisse, aut nonnisi primam operis partejii ad nostra tempora servatam esse. Tcxtum Cornelianum quoniam noyis luculen- tioribusque typis iam exornare typograplius con- stituerat, omni opera adnisi sumus, ut librum quam ciuendatissimum tersissimumque praestare- mus. Et in lectione magis etiam ad codicum prae- stantissimorum .auctoritatcm in iis certe, quae et a Fischero Harlessioque et aliis viris doetis com- probata fuerant aut quae sensus necessario requi- rebat, accessimus, de quibus in notis pcrbreviter rationeni reddimus. Fragmenta liic etiam adiici curavimus, quo ex bis quoque scriptionis Corne- liauae reliquiis ipsius scriptoris imago clarius concipi posset. Atqiie sic lectoribus quibuscunque iueundum liunc et bene ornatum libellum quam maxime commendatum esse cupimus. Ser. Lipsiae m. Dec. a. XLII. C. II. Weise. P R A E F A T I 0. Nondubito, fore plerosque, Attice, quihocgenus soripturae leve et non satis dignum summorum viro- rum personis iudicent, quum relatum legent, quis mu- sicam docuerit Epaminondam; aut in eius virtutibus commemorari, saltasse eum commode, scienterque tibiis cantasse. 2. Sed hi erunt fere, qui, expertes literarum Graecarum, niliil rectum, nisi quod ipsorum moribus conveniat, putabunt. 3. Ii si didicerint, non eadein Omnibus esse honesta atque lurpia, sed onmia maioruin institutis iudicari, non admirabuutur, nos in Graiorum virtutibus exponendis mores eorum secutos. k. Neque enim Cimoni fuit turpe, Atheniensium summo viro, so- rorem germanam habere in matrimonio: quippe quum cives eius eodem uterentur instituto. At id quidem no- stris moribus nefas habetur. Laudi in Graecia ducitur adolescentulis, quam plurimos habere amatores. Nulla Lacedaemoni tarn est nobilis vidua, quae non ad sce- nam eat, mercede conducta. 5. Magnis in laudibus tota fuit Graecia, victorem Oly mpiae citari; in scenam vero prodire, et populo esse spectaculo, nemini in eisdem gentibus fuit turpitudini. Quae omnia apud nos partim infamia, partim humilia atque ab honestate remota ponuntur. 6. Contra ea pleraque nostris moribus sunt Corn. Nep. A 2 i. MILTIADES. CAP. I. decora, quae apud illos turpia putantur. Quem ennn Romanorum pudet, uxorem ducere in convivium? aut cuius non materfamilias primum looum tonet aedium, atque in celebritate yersatur? 7. Quod multo fit alitcr in Graecia. Nam neque in convivium adhibetur, nisi propinquorum; neque sedet, nisi in inleriore parte aedium , quae ■j'vvaixavtu? appellatur, quo nemo acccdit, nisi propinqua cognatione coniunctus. 8. Sed hic plura persequi tum magnitudo voluminis prohibet, tum festi- natio, ut ea explieem, quae exorsus sum. Quare ad propositum veniemus, et in hoc exponemus libro de vita excellentium Imperalorum. l. MILTIADES Cap. I. M ILTIADES, ClMONIS FILIUS, ATnENIENSIS, quum et antiquitate generis, et gloria rnaiorum, et sua modestia unus omnium maxime fiorerot, eaque esset ae- tate, ut iam non solum de eo bene sperare, sedetiam confidere cives possent sui, talem luturum, qualem cognitum iudicarunt: accidit, ut Atlienienses Cherso- nesum colonos vellent initlere. 2. Cuius generis quum . magnus numerus esset , et mulli eins demigrationis pe- terent sooietatem: ex bis deleoti Delphos deliberatum missi sunt, qui consulerentApollinem, quo potissimum duoe uterentur. Namque tum Thraces eas regiones tc- nebant, cum quibus armis erat dimicandum. 3. llis consulentibus nominatimPythia praecepit, utMiltiadem sibi imperatorem sumerent: id si fecissent, incepta 3 . I. MILTIADES. CAP. II. prospera fulura. i. IIoc oraculi responso Milliades cum dclecta manu classe Cliersonesum profectus cjuum ac- ccssisset Lemnum, et incolas eius insulae sub potesta- tem redigero vellet Atlieniensium, idcpie ut Lcmnii sna sponle faccrent, postulasset: S. illi irridentes responde- runt, tum kl se facturos, quum ille domo navibus pro- ticiscens yonto aquilone yenisset Lemnum. Ilic enim ventus, a scptentrionibus oriens, adversum tenet Atbe- nis proficiscentibus. 6. Miltiades, morandi tempus non haber.s, cursum direxit, quo tendebat, pervenitque Cliersonesum. II. Ibi brevi tempore barbarorum copiis disiectis, tola regione, quam petierat, potitus, loca Castellis idonea communiit, multitudinem, quam secum dnxerat, in agris collocavit, crebrisque excursionibus locupletavit. 2. Neque minus in ea re prudentia, quam felicitate, ad- iutus cst. Nam quum virtute mililum hostium devi- cisset exercitus, summa aequitate res constituit, atque ipse ibidem manere decrevit. 3. Erat enim inter cos dignitato regia, quamvis carobat nomine; neque id ma- gis imperio, quam iustitia, consecutus. Neque eo secius Atheniensibus, a quibus erat profectus, oflicia praestabat. Quibus rebus fiebat, ut non minus eoruin voluntato perpetuo imperium obtineret, qui misorant, quam illorum, cum quibus erat profectus. i. Cherso- neso tali modo constitula, Lemnum revertitur, et ex pacto postulat, ut sibi urbem tradant. Illi enim dixe- rant, quum, vento borea domo profectus, eopervenis- set, sese dedituros; se autem domumChcrsonesi habere. 8. Cares, qui tum Lemnum incolebant, etsi praeter opi- nioncm res ceciderat, tarnen, non dicto, sed secunda fortuna adversariorum capti, resislere ausi non sunt, atque ex insula demigrarunt. Pari felicitate ceteras in- A 2 i I. MILTIADES. CAI 1 . III. sulas, quae Cyclades nominanlur, sub Atlieniensium redegit polestatem. III. Eisdem tcmporibus Porsarum rex Darius, ex Asia inEuropam exercitu traiecto, Scythis bellum in- ferre decrevit. Pontem fecit in Istro ilumine, qua co- pias traduceret. Eius pontis, dum ipse abesset, custo- des reliquit principes, quos secum ex lonia et Aeolido duxerat; quibus singulis ipsarum urbium perpetua de- derat imperia. 2. Sic enim facillime putavit se Gracca lingua loquentes, qui Asiam incolerent, sub sua reten- turum potestate, si amicis suis oppida luenda tradidis- set, quibus, seoppresso, nulla spcs salutis relinquero- tur. In hoc fuit [tum] numero Miltiades, cui illa custodia crederetur. 3. Hio quum crebri afferrent nuntii, male rem gerere Darium, premique ab Scythis, Miltiades hortatus est pontis custodes, ne a fortuna datam oc- casionem liberandae Graeciae dimilterent. 4. Nam si cum bis copiis, quas secum transportaverat, interisset Darius, nan solum Europam fore tutarn, sed etiam eos, qui Asiam incolerent Graeci genere, liberos a Persarum futuros dominatione et periculo. Id et facilo effici posso. Ponte enim rescisso, regem vel hostium ferro vel inopia paucis diebus interiturum. 8. Ad hoc Consilium quum plerique accederent, Ilisti'aeus Milesius, ne res confice- retur, obstitit, dicens, non idem ipsis, qui summas im- perii tenerent,expedire,et multitudiui, quodDarii regno ipsorum niteretur dominatio; quo extincto, ipsos, potestate expulsos, civibus suis poenas daturos. Itaquc adeo se abhorrere a eeterorum consilio, ut nihil putet ipsis utilius, quam confirmari regnumPersarum. 6. lluius quum sentontiam plurimi essent secuti, Miltiades, non dubitans, tarn multis consciis ad regis aures consilia sua perventura, Chersonesum reliquit, acrur- 5 I. MILT [ADES. CAP. IV. V. sus Athenas demigravit. Cuius ratio etsi non valuit, tarnen magnopere est laudanda, fjuum amioior omnium libertati, quam suae fuerit dominationi. IV. Darius autem,qmim ex Europa in Asiam redis- set, hortantibus amicis, ut Graeciam redigeret in suam potestatem, classem quingentarum navium comparavit, eique Datim praefeeit et Artapherncm; bisque ducenta peditum, deoem millia equitum dedit: causam interse- rens, se hostem esseAtlieniensibus, quod eorum auxilio lones Sardes expugnassent, suaque praesidia interfecis- sent. 2. llli praefecti regii, classe adEuboeam appulsa, celeriter Eretriam ceperunt, omnesque cius gentis cives abreptos in Asiam ad regem miserunt. Inde ad Attieam accesserunt, ac suas copias in campum Maratbona de- duxerunt. Is abest ab oppido circiter millia passuum decem. 3. Hoc tumultu Athcnienses tarn propinquo tamque magno permoti, auxiiium nusquam, nisi a La- cedaemoniis, petiverunt, Phidippidemque cursorem eins generis, qui vocantur, Lacedaemonem mi- scrunt, ut nuntiarct, quam celeri opus esset auxilio. 4. Domi autem creant decem praetores, qui excrcitui praeessent, in eis Miltiadem. Inter quos magna fuit contentio, utrum moenibus se defenderent, an obviam irenthostibus, acieque decernerent. 3. Unus Miltiades maxime nitebatur, ut primo quoque tempore castra fie- rent. Id si factum esset, et civibus animum accessu- rum, quum viderent, de eorum virtute non desperari, et bostes eadem re fore tardiores, si animadverterent, au- deri adversus se tarn exiguis copiis dimicare. V. Hoc in tempore nulla civitas Atheniensilnis auxilio fuit praeter Plataeenses. Ea millo misit militum. Itaque borum adventu decem millia armatorum com- pleta sunt: quao manus mirabili flagrabat pugnandi 6 I. MILTIADES. CAr. VI. cupiditate. 2. Quo factum est, utplus, quam collegac, Miltiades valuerit. Eius ergo auctoritale impulsi Atho- nienses copias ex urbe eduxerunt, locoque idoneo castra fecerunt. 3. Deinde postero die sub montis radicibus, acie e regione instructa, nova arte, vi summa proelium commiserunt. Namque arbores multis locis erant stra~ tae, hoc consilio, ut et montium tegerentur altitudine, et arborum tractu equitatus hostium impediretur, ne multitudine clauderentur. 4. Datis, etsi non aequum locum videbat suis, tarnen, fretus nurnoro copiarum suarum, conlligere cupiebat: eoque magis, quod, prius- quam Lacedaemonii subsidio venircnt, dimicare utile arbitrabatur. Itaque in aciem peditum centum, equi- tum decem millia produxit, proeliumque commisit. 5. In quo tanto plus virtute valuerunt Athenienses, ut decemplicem numerum liostium profligarint; adeoquo perterruerunt, ut Persae non castra, sed naves pclierint. Qua pugna nihil adliuc est nobilius. Nulla enim un- quam tarn exigua manus tantas opes prostravit. VI. Cuius victoriae non alienuni videtur, quäle praemium Miltiadi sit tributum, docere, quo facilius in- telligi possit, eandem omnium civitatum esse naturam. 2. Vt enim populi nostri lionores quondam fuerunt rari et tenues, ob eamque causam gloriosi; nunc autem effusi atque obsoleti: sic olim apud Athenienses fuisse reperimus. 3. Namque liuic Miltiadi, qui Athenas to- tamque Graeciam liberarat, talis bonos tributus est in porticu, quae lloixih ; vocatur, quum pugna depingere- tur Marathonia, ut in decem praetorum numero prima eius imago poneretur, isque bortaretur milites, proelium- que committeret. 4. Idemille popu'lus, posteaquamma- ius imperium est nactus, et largitione magistraluum cor- ruptus est, trecenlas statuas Demetrio Pbalereo decrevit. I. MILTIADES. CAP. VII. VIII. 7 VII. Post hocproelium classem Septuaginta navium AthenicnseseidemMiltiadi dederunt, ut insulas, quae barbaros adiu voran t, bol Io pcrsequerctur. Quo impe- rio plerasque ad officium redire coegit, nonnullas vi ex- pugnavit. 2. Ex his Parum insulam, opibus elatam. quum orationo reconciliare non posset, copias e navibus eduxit, urbcm operibus clausit, omnique commeatu privavit; deindo vineis ac testudinibus constitutis, pro- pius muros accessit. 3. Quum iam in eo esset, ut op- pido potiretur, prooul in continenti lucus, qui ex insula conspiciebatur, nescio quo casu, nocturno tempore in- census est. Cuius flamma ut ab oppidanis et oppugna- loribus est visa, utrisque venit in opinionem, signum a classiariis rcgiis datum. 4. Quo factum est, ut et Parii a deditione deterrerentur, et Miltiades, timens, ne clas- sis regia adventaret, iucensis operibus, quae statuerat, cum tolidem navibus, atque erat profectus, Athenas magna cum ollensione civium suorum rediret. 5. Ac- cusatus est ergo proditionis, quod, quum Parum expu- gnare posset, a rege corruptus infectis rebus discessis- set. Eo tempore aeger erat vulneribus, quae in oppu- gnando oppido acceperat. Itaque quoniam ipse pro se dicere non posset, verba fecit frater eius Tisagoras. 6. Causa cognita, capitis absolutus, pecunia multalusest, eaque lis quinquaginta talentis aestimata est, quantus in classem sumtus factus erat. Hano pecuniam quod solvere in praesentia non poterat, in viucula publica coniectus est, ibique diem obiit supremum. VIII. Ilic etsi crimine Pario est accusatus, tarnen alia fuit causa damnationis. Namque Atlienienses propter Pisistrati tyrannidem, quae paucis annis ante fuerat, omnium suorum civium potentiam extimesce- bant. 2. Miltiades, multum in imperiis magistratibus- 8 II. TIIEMISTOCLES. CAP. I. que versatus, non videbatur posse esse privatus, prae- sertim quum consuetudine ad imperii cnpiditatem tralii videretur. 3. Nam Chersonesi omnes iJlos, quos habi- tarat, annos perpetuam obtinuerat dominationem, tv- rannusque fuerat appellatus, sed iustus. Non erat enim vi consecutus, sed suorum voluntate, eamque potcsta- tem bcnitate retinebat. Omnes autem et habentur et diountur tyranni, qui potestate sunt pcrpetua in ea civi- tate, quae libertate usa est. 4. Sed in Milliade erat quum summa humanitas, tum miracomitas, utnemo tarn liumilis esset, cui non ad eum aditus pateret; magna auctoritas apud omnes civitates, nobile nomen, laus rei militaris tnaxima. Ilaec populus respiciens, maluit eum innoxium plecti, quam se diutius esse in timoro. II. TIIEMISTOCLES. Cap. I. TnEMISTOCI.ES, NeOCLI FILIÜS, AmESIENSIS. Huius vitia ineuntis adolescentiae magnis sunt emenda- ta virtutibus, adeo ut anteferatur lmic nemo,pauci pares putentur. 2. Sed ab initio est ordiendum. Pater eins Neocles generosus fuit. Is uxorem Acharnanam civem duxit, ex qua natus est Themistocles. Qui quum minus esset probatus parentibus, quod et liberius vivebat, et rem familiärem negligebat, a patre exheredatus est. 3. Quae conlumelia non fregit eum, sed erexit. Nam quum iudicasset, sine summa industria non posse eam exstingui, totum se dedit reipublieae, diligenlius amicis famaeque serviens. Multum in iudiciis privatis versa- 0 II. TIIEMISTOCLES. CAT. II. batur; saepo in concionem populi prodibat; nulla res maior sine eo gerebalur, celeriterque, quae opus erant, reperiebat. 4. Neque minus in rebus gerendis prom- ptus, quam exeogitandis, erat, quodetde instantibus (ut ait Thucydides) verissime iudicabat, et de futuris callidissime coniiciebat. Quo factum est, ut brevi tempore illustraretur. II. Primus autem gradus fuit capessendae reipubli- cae bello Corcyraeo: ad quod gerendum praetor a po- pulo factus, non solum praesenti bello, sed etiam reli- quo tempore, ferociorem reddidit civitatem. 2. Nam quum pecunia publica, quae ex metallis redibat, largi- tione magistratuum quotannis interiret, ille persuasit populo, ut ea pecunia classis centum navium aedifica- retur. 3. Qua celeriter effecta, primum Corcvraeos fregit, deindo maritimos praedones consectando mare tutum reddidit. In quo quum diviliis ornavit, tum etiam peritissimos belli navalis fecit Athcnienses. 4. Id quanfae saluti fuerit universaeGraeciae, bello cognitum estPersico, quumXerxes et mari et terra bellum uni- versae inferret Europae cum tantis copiis, quantas neque ante neque postca habuit quisquarn. 5. Huius enim classis mille et ducentarum navium longarum fuit, quam duo millia oncrariarum sequebantur; terre- stres autem exercitus septingentorum millium peditum, equitum quadringentorum millium fuerunt. 6. Cuius de adventu quum fama in Graeciam esset perlata, et . maxime Athcnienses peti dicerentur propter pugnam Maratboniam; miserunt Delphos consultum, quidnam facerent de rebus suis. Deliberantibus Pythia respon- dit, ut moenibus ligneis se munirent. 7. Id resjionsum quo valeret, quum intelligeret nemo, Tbemistocles persuasit, consilium esse Apollinis, ut in naves sesuaque 10 II. TIIEMISTOCLES. CAP. III. IV. conferrent: eum enimadeo significari murum ligneum. 8. Tali consilio probato addunt ad supei'iores totidem naves triremes, suaque omnia, quae moveri poterant, partim Salamina ,_ partim Troezena asportant; aroem sacerdotibus paucisque maioribus natu ac sacra procu- randa tradunt, reliquum oppidum relinquunt. III. Huius consilium plerisque civitatibus displice- bat, et terra dimicari magis placebat. Itaque missi sunt delecti cum Leonida, JLacedaemoniorum rege, qui Thermopylas occuparent, longiusque barbaros progredi non patercntur. Hi vim hostium non sustinuerunt, eoque loco omnes interierunt. 2. At clas&is communis Graeciae trecentarum navium, in qua ducentae erant Atheniensium, primum apud Artemisium inter Eu- boeam continentemque terram cum classiariis regis conflixit. Angustias enim Themistocles quaerebat, ne multitudine circumiretur. 3. Ilic etsi pari proelio dis- cesserant, tarnen eodem loco non sunt ausi manere: quod erat periculum, ne, si pars navium adversariorum Euboeam superasset, ancipiti premerentur periculo. 1. Quo factum est, ut ab Artcmisio discederent, et ex- adversum Athenas apud Salamina classem suam con- stituerent. IV. At Xerxes, Thermopylis expugnatis, protinus accessit astu, idque nullis defendentibus, interlectis sacerdotibus, quos in arce inyenerat, incendio delevil. 2. Cuius fama perterriti'classiarii quum manere non auderent, et plurimi hortarentur, ut domos suas quisque discederent, moenibusque se defenderent: Themistocles unus restitit, et uuiversos pares esse posse aiebat, di- spersos testabatur perituros; idque Eurybiadi, regi La- ccdaemoniorum, qiu tum summae imperii praeerat, fore affirmabat. 3. Quem quum minus, quam vellet, mo- II. TIIEMISTOCLES. CAP. V. VI. H veret, noctu de servis suis,.quem babuit fidissimum, ad regem misit, ut ei nuntiaret suis yerbis, adversarios eius in fuga esse: 4. qui si discessissent, maiore cum labore et longinquiore tempore bellum confecturum, quum singulos consectari cogeretur; quos si statim ag- grederetur, brcvi universos oppressurum. Hoc eo vale- bat, ut iugratiis ad depugnandum omnes cogerentur. 5. Hac re audita, barbarus, nibil doli subesse credens, postridie alienissimo sibi loco, contra opporlunissimo hostibus, adeo angusto mari conflixit, ut eius multitudo navium explicari non potuerit. Victus ergo est magis consilio Thcmistociis, quam armis Graeciae. V. Hic etsi male rem gesserat, tarnen tantas babebat reliquias copiarum, ut etiam cum bis opprimere posset bostes. Herum ab eodetn gradu depulsus est. Nam Themistocles verens, ne bellare perseveraret, certiorem eum fecit, id agi, utpons, quem ille in Ileilesponto le- cerat, dissolveretur, ac redilu in Asiam excluderetur, idque ei persuasit. 2. Itaque qua sex mensibus iter fecerat, eadem minus diebus triginta in Asiam reversus est, sequo a Tbemistocle non superatum, sed conserva- tum iudicavit. 3. Sic unius viri prudentia Graecia li- berata est, Europaeque succubuit Asia. Ilaec altera victoria, quae cumMarathonio possit comparari tropaeo. Nam pari modo apud Salamina parvo numero navium maxima post hominum memoriam classis est devicla. VI. Magnus boc bello Tbemistocles fuit, neque mi- norinpace. Quum enimPhalerico portu, neque magno neque bono, Ätheniensos uterentur; buius consilio tri- plex Piraei portus constitutus est, isque moenibus cir- cumdatus, ut ipsam urbem dignitate aequqiararet, uti- litate superaret. 2. Idem muros Atheniensium resti- tuit praecipuo periculo suo. Namque Lacedaemonii, 12 II. TIIEJIISTOCLES. CAP. TII. causam idoncam nacti propter barbarorum excursiones, qua negarent oportere extra Peloponnesum ullam urbem habere, ne essent loca munita, quae hostes possiderent, Athenienses aedificantes prohibere sunt conati. 3. Hoc longe alio spectabat, atque rideri yolebant. Athenienses enim duabus victoriis, Marathonia et Salaminia, tantam gloriam apud omnes gentes erant consecuti, ut intelligerent Lacedaemonii, de principatu sibi cum his certamen fore. 4. Quare eos quam infirmissimos esse volebant. Postquam autem audierunt muros instrui, legatos Atlienas miserunt, qui id fieri vetarent. His praesentibus desierunt, ac se de ea re legatos ad eos missuros dixerunt. 5. Ilanc legationem suscepit The- mistocles, et solus primo profectus est; reliqui legati ut tum exirent, quum satis altitudo muri exstructa videre- tur, praecepit: interim omnes, servi atque liberi, opus facerent, neque ulli loeo piarcerent, sive sacer, sive pro- fanus, sive privatus esset, sive publicus, et undiquo, quod idoneum ad muniendum putarent, congcrerent. Quo factum est, utAtheniensium miu'i ex sacellis sepul- crisque constarent. VII. Themistocles autem, ut Lacedaemonem venit, adiro ad magistratus noluit, et dedit operam, ut quam longissime tempus duccret, causam interponens, se col- legas exspectare. 2. Quum Lacedaemonii quererentur, opus nihilominus fieri, eumque in ea re conari fallere, interim reliqui legati sünt consecuti: a quibus quum audisset, non multum superesse munitionis, ad ephoros Lacedaemoniorum accessit, penes quos Imperium sum- mum erat, atque apud eos contendit, falsa his esse de- lata; quare aequum esse, illos viros bonos nobilesque mittere, quibus fides haberetur, qui rem explorarent; interea se obsidem retinerent. 3. Gestus est ei mos, ■.i. ■** 13 1 II. TIIEMISTOCLES. CAP. VIII. Uesque legati, functi suinmis honoribus, Athenas missi sunt. Cum liis collegas suos Themistooles iussit profi- cisoi, eisque praedixit, ut ne prius Lacedaemoniorum legatos dimitterent, quam ipse esset remissus. 4. IIos postquam Athenas pervenisse ratus est, ad magistratum senatumque Lacedaemoniorum adiit, et apud eos liber- rime professus est, Atlienienses suo consilio, quod com- muni iure gentium facere possent, deos publicos, suos- que patrios ao penates, quo facilius ab lioste possent do- fendere, muris sepsisse; neque in eo, quod inuiile esset Graeciae, fecisse. 6. Nam illorum urbem ut propu- gnaculum oppositum esse barbaris, apud quam iam bis classes regias fecisse naufragium. 6. Lacedaemonios autem male et iniuste facere, qui id potius intuerentur, quod ipsorum dominationi, quam quod universae Graeciae utile esset. Quare, si suos legatos reeipere vellent, quos Athenas miserant, se remitterent, aliter illos nun- quam in patriam reoepturi. VIII. Tarnen non effugit civium suorum invidiam. Namque ob eundem timorem, quo damnatus erat Mil- tiades, testarum suffragiis e civitate eieetus, Argos ha- bitatum concessit. 2. Hio quum propter multas eius virtutes magna cum dignitate viveret, Lacedaemonii legatos Athenas miserunt, qui eum absentem accusarent, quod societatem cum rege Persarum adGraeciam oppri- me'ndam fecisset. 3. Hoc crimine absens proditionis damnatus est. Id ut audivit, quod non satis tutum se Argis videbat, Coroyram demigravit. Ibi quum eius prinoipes civitatis animadvertisset timere, ne propter se bellum bis Lacedaemonii et Atlienienses indicerent; ad Admetum, Molossorum regem, cum quo ei hospitium erat, confugit. 4. IIuc quum venisset, et in praesentia rex abesset, quo maiore religione se receptum tueretur, U II. TIIEMISTOCLES. CAP. IX. filiam eins parvulam arripuit, et cum ea se in sacra- rium, quod summa colebatur caerimonia,coniecit. Inde non prius egressus est, quam rex cum data dextra in fidem reciperet. ö. Quam praeslitit. Nam quum ab Alheniensibus et Lacedaemoniis exposceretur publice, supplicem non prodidit, monuitque, ut consuleret sibi; difficile enim esse, in tarn propinquo loco tuto cum ver- sari. Itaque Pvdnam eum deduci iussit, et, quod salis esset praesidii, dedit. 6. Ilic in navem Omnibus igno- tus [nautis] adscendit. Quae quum tempeslate maxima Naxum ferretur, ubi tum Atheniensium erat exercitus; sensit Themistocles, si eo pervenisset, sibi esse pereun- dum. Hac necessitate coactus, dominonavis, qui sit, aperit, multa pollicens, si se conservasset. 7. Atille, clarissimi viri captus misericordia, diem noctemque procul ab insula in salo navem tenuit in ancoris, neque quemquam ex ea exire passus est. Inde Ephesum per- venit, ibique Themistoclem exponit: cui ille pro meritis postea gratiam retulit. IX. Scio, plerosque ita scripsisse, Themistoclem Xerxe regnante in Asiam transisse. Sed ego potissi- mum Thucydidi credo, quod aetate proximus erat, qui illorum temporum historiam reliquerunt, et eiusdem civitatis fuit. Is autem ait, adArtaxerxem eum venisse, atque liis verbis epistolam misisse: 2. Themistocles veni ad te, qui plurima mala omnium Graiorum in do- mum tuam inluli, quum mihi necesse fuit, adversuspa- ivem tuum bellare, palriamque meam clefendere. 3. Idem multo plura bona feci, postquam in tuto ipse, et ille in periculo esse coepit. Nam quum in Asiam reverli vellet, proelio apud Salamina facto, literis eum certiorem feci, id agi, ut pons, quem in Ilellesponto fecerat, dissolvere- tur, atque ab hostibus circumirelur: quo nunlio illeperi- • II. TIIEMICTOCLES. CAP. X. i5 culo est libcratus. &. Nunc autcrn ad Ic confugi, exa- gitalus a cuncla Graecia, luampetens amicitiam: quam si ero adeptus, non minus me bonum amicum habebis, quam forlem inimicum ille expertus est. Ea autem rogo, ut de his rebus, de quibus tecum colloqui volo, annuum mihi iempus des, eoque transaclo ad te venire paliaris. X. Hui ns rex animi rnagnitudinem admirans, cu- picnsque talem virum sibi conciliari, vcniam dcdit. Ille omne id tempus literis sermonique Persarum dodit: quibus adeo eruditus est, ut multo commodius dicatur apud regem verba fecisse, quam hi poterant, qui inPer- side crant nati. 2. Ilic quum multa regi esset pollici- lus, gratissimumque illud, si suis uti consiliis yollet, illum Graeoiam bello oppressurum; magnis muncribus ab Arlaxerxe donatus in Asiam rediit, domiciliumque Magnesiae sibi constituit. 3. Namque hanc urbem ei rexdonarat, his quidem verbis, quae ei panem praebe- rel: ex qua regione quinquaginta talenta quotannis re- dibaut; Lampsacum autem, unde vinum sumeret; My- untem, ex qua opsonium haberet, Iluius ad nostram mcmoriam monumenta manserunt duo: sepulcrum prope oppidum, in quo est sepultus; statuae in foro Ma- gnesiae. 4. Do cuius rnorte multimodis apud pleros- que scriptum est; sed nos eundem potissimum Thucy- didem auctorem probamus, qui illum ait Magnesiae morbo mortuum, neque negat, fuisse famam, venenum i sua sponte sumpsisse, quum se, quae regi de Graecia oppriinenda pollicitus esset, praestare posse desperaret. Idem, ossa eius clam in Atlica ab amicis sepulta, (pio- niam legibus non concederetur, quod prodilionis esset damnatus, memoriae prodidit. 16 ill. ARISTIDES. CAP. I. II. III. ARISTIDES. Cap. I. Am ST1DES, Lvsuiachi fiuds, Atu e nie n si s , aequalis fere fuit Tbemistocli. Itaque cum eo de prin- cipatu contendit: namque obtrectarunt inter se. 2. In bis aulem cognitum est, quanlo antestaret eloquentia innocentiae. Quamquam enim adeo excellebat Aristides abstinentia, ut unus post hominum memoriam, quod quidem nos audierimus, cognomine Iustus sit.ap- pellatus; tarnen, a Tbemistocle collabefactus, testula illa exsilio decem annorum multatus est. 3. Qui qui- dem quum intelligerel, reprimi concitatam multitudi- nem non posse, cedensque animadvertisset quendam scribentem, ut patria pelleretur, quaesisseab eo dicitur, quare id faceret, aut quid Aristides commisisset, cur ianta poena dignus duceretur. 4. Cui ille respondit, se ignorare Aristidem; sed sibi non placere, quod ita cu- pide elaborasset, ut praeter ceteros Iustus appellaretur. 5. Ilic decem annorum legitimam poenam non pertulit. Nam postquam Xerxes in Graeciam descendit, soxto fere anno, quam erat expulsus, populiscilo in patriam reslitutus est. II. Interfuit autem pugnae navali apud Salamina, quae facta est prius, quam poena liberaretur. Idem praetor fuit Atheniensium apud Plalaeas in proolio, quoMar- doniusfusus, barbarorumque exercitus interfectus est. 2. Neque aliud est ullum buius in re militari illustre factum, quam buius imperii memoria; iustitiae vero, et aequitatis, et innocentiae multa: in primis, quod eins III. ARISTIDES. CAP. II. III. 17 aecjuitate factum est, quum in communi classe esset Graeciae simul cum Pausania, quo duce Mardonius erat fugatus, ut summa imperii maritimi ab Lacedaemoniis transferretur ad Athenienses. 3. Namque ante id tem- pus et mari et terra duces erant Lacedaemonii. Tum autem et intemperanlia Pausaniae et iustitia factum est Aristidis, ut omnes fere civitates Graeciae ad Atlienien- sium societatem se applicarent, et adversus barbaros lios duces deligerent sibi. III. Quos quo facilius repellerent, si forte bellum renovare conarentur, ad classes aedificandas exercitus- que comparandos quantum pecuniae quaeque civitas daret, Aristides delectusest, qui constitueret, eiusque arbitrio quadringena et sexagena talenta quotannis De- lum sunt coliata. Id enim commune aerarium esse voluerunt. Quae omnis pecunia postero tempore Athe- nas translata est. 2. Ilic qua fuerit abstinentia, nul- lum est certius indicium, quamquod, quum tanlis re- bus praefuisset, in tanta paupertate decessit, ut, qui efferretur, yix reliquerit. 3. Quo factum est, ut filiae eius publice alerentur, et de communi aerario dotibus datis collocarentur. Decessit autem fere post annum quartum, quam Themistocles Atbenis erat expulsus. IV. PAUSANIA S. Cap. I. Paüsanias, Lacedaemonids, magnus homo, sed varius in omni genere vitae fuit. Nam ut virtuti- buseluxit, sic vitiis est obrutus. 2. Iluius illustrissi- Corn. Nep. B 18 IV. PAÜSANIAS CAP. I. I!. mtim est proclium apud Platacas. Namquo illo duce Mardonius, satrapes rcgius, nationeMedus, rogis gener, in primis omnium Persarum et manu fortis et consilii plenus, cum ducentis millibus pcditum, quos viritim legerat, et viginti equitum, baud ila magna manu Grae- ciae fugatus est, eoque ipse dux cecidit proelio. 3. Qua victoria elatus plurima miscere cocpit, et maiora concu- piscere. Sed primum in eo est reprehensus, quod ex praeda tripodem aurcum Delphis posuisset, epigram- mate scripto, in quo erat haec sententia: Suo duclu bar- » baros apud Plaiaeas esse deletos, ciusque victoriae ergo Apollini donum dedisse. i. Eos versus Lncedaemonii exsculpserunt, neque aliud scripserunt, quam nomina earum civitatum, quarum auxilio Persae erant victi. • II. Post id proelium eundcm Pausaniam cum classe communi Cyprum atque Hollesponlum miserunt, utex bis regionibus barbarorum praesidia depelleret. 2. Pari felicitate in ea re usus elatius se gerere coepit, maiores- quo appetere res. Nam quum, Byzantio expugnato, cepisset complures Persarum nobiles, atque in bis non- mdlos regis propinquos, hos clam Xerxi remisit, si- rnulans, ex vinculis publicis cffugisse; et cum bis Gon- gvlumEretriensem, qui litteras regi redderet, in quibus haec fuisse scripta Thucydides memoriae prodidit: 3. Pausanias, duxSparlae, qvos Bysantii ceperat, post- quam propinquos tuos cognovit, tibi muneri misit, seque lecum afßnitate coniungi cupit. Quare, si tibi videlur, > des ei füiam tuam nuptum. i. Id si feceris, et Spar tarn et celeram Graeciam sub tuam potestatem, sc adiuvanle, te redacturum pollicetur. Itis de rebus si quid geri vo- lueris, ccrtum hominem ad ettm mitlas face, cum quo col- loquatur. S. Rex, tot hominum salute, tarn sibi ne- cessariorum, magnopere gavisus, confestim cum epi- 10 II 1 > IV. P AUSANIAS. CAP. III. stola Artabazum ad Pausaniam mittit; in qua eum col- laudat, ao petit, ne cui rei parcat ad ea perficienda, quae pollicetur. Si fecerit, nullius rei a se repulsam latu- rum. 6. Huius Pausanias voluntate cognita, alacrior ad rem gerendam factus, in suspicionem cecidit Lace- daemoniorum. In quo facto dom um revocatus, accu- satus capitis, absolvitur; multatur tarnen pecunia: quam ob causam ad classem remissus non est. III. At ille post non multo sua sponte ad exercitum rediit, et ibi non callida, sed dementi ratione cogitata patefecit. Non enirn mores palrios solum, sed etiam cultum vestitumque mutavit. 2. Apparatu regio ute- batur, veste Medica; satellites Medi etAegyptii seque- bantur; epulabatur more Persarum luxuriosius, quam, qui aderant, perpeti possent; 3. aditum petentibus con- veniendi non dabat; superbe respondcbat, [et] orudeli- ter imperabat. Spartam redire nolebat. Colonas,qui locus in agro Troadis est, se contulcrat: ibi consilia quum patriae, tum sibi inimica capiebat. 4. Id post- quam Lacedaemonii reseierunt, legatos ad eum cum scytala miserunt, in qua more illorum erat scriptum: nisi domum reverteretur, se capitis eum damnaturos. ö. IIoc nuntio commotus, sperans, se etiam tum pecunia et potentia instans periculum posse depellero, domum rediit. IIuc ut venit, ab ephoris in vincula publica coniectus est. Licet enim legibus eorum cuivis cpboro hoc facere regi. Hinc tarnen se expedivit. Ne- que co magis carebat suspicione; nam opinio manebat, eum cum rege habere societatem. 6. Est genus quod- damhominum, quod Ilelotae vocatur, quorum magna multitudo agros Lacedaemoniorum colit, servorumque munere fungitur. IIos quoque sollicitare spe libertalis existimabalur. 7. Sed quod harum rerum nullum erat B 2 20 IV. PAUSANIAS. CAP. IV. V. apertum crimen, quo argui posset, non putabant, de tali tamque claro viro suspicionibus oportere iudicari, et exspectandum, dum sc ipsa res aperiret. IV. Interim Argilius quidam, adolescentulus, quem puerum Pausanias amore venereo dilexerat, quum epi- stoluni ab eo ad Artabazum accepisset, eique in suspi- ciouem venisset, aliquid in ea de se esse scriptum, qund nemo eorum redisset, qui super tali causa eodem missi erant, vincula epistolae laxavit, signoque detracto co- gnovit, si pertulisset, sibi esse pereundum. 2. Erant in eadem epistola, quae adea pertinebant, quae inter regem Pausaniamque convenerant. Ilas illo litteras ephoris tradidit. 3. Non est praetereunda gravitas La- cedaemoniorum hoc loco. Nam ne huius quidem in- dicio impulsi sunt, ut Pausaniam comprehenderent: neque prius vim adhibendam putaverunt, quam se ipse indicasset. i. Itaque huic indici, quid fieri velleut, praeceperunt. Fan um Neptuni est Taenari, quod vio- lari nefas putant Graeci. Eo ille index confugit; in ara consedit. Hane iuxta locum fecerunt sub terra, ex quo posset audiri, si quis quid loqueretur oum Argilio. o. IIuc ex ephoris quidam descenderunt. Pausanias, ut audivit, Argilium confugisse in aram, perturbatus eo venit. Quem quum supplicem dei videret in ara se- dentem, quaerit, causae quid sit tarn repentino consilio. Iluicille, quid ex litteris comperisset, aperit. 6. Modo magis Pausanias perturbatus orare coepit, ne enuntia- ret, nee se, meritum de illo optime, proderet. Quodsi eam veniam sibi dedisset, tantisque implicatum rebus sublevasset, magno esse ei praemio futurum. V. Ilis rebus ephori cognitis satius putaverunt, in urbe eum comprebendi. Quo quum essent profecti, et Pausanias, placato Argilio, utputabat, Lacedaemonem 21 V. CIMON. CAP. I. reverteretur; in itinere, qmim iam in eo esset, ut com- prelienderetnr, ex vullu cuiusdam epliori, qui eum ad- monere eupiebat, insidias sibi fieri intellexit. 2. Itaque paucis ante gradibus, quam qui sequebantur, in aedem Minervae, quae /alxioixog vocatur, confugit. Ilinc ne exire posset, statim ephori valvas eins aedis obstruxe- runt, tectumque sunt demoliti, quo faciüus sub dio in- teriret. 3. Dicitur, eo tempore matrem Pausaniae vi- xisse, eamque iam magno natu, postquam descelere filii comperit, in primis ad lilium claudendum iapidem ad introitum aedis attulisse. 4. Sic Pausanias magnam belli gloriam turpi morte maculavit. Ilic quum semia- nimis de templo elatus esset, confestim animam efflavit. 5. Cuius mortui Corpus quum eodem nonnuili dicerent inferri oportere, quo hi, qui ad supplicium essent dati; displicuit pluribus, et procul ab eo loco infoderunt, quo erat mortuus. Inde posterius dei Delphici responso erutus, atque eodem loco sepultus, ubi vitam posuerat. V. C I M O N. Cap. I. ClMON, MlLTIADlS FILIUS, AtHENIENSIS, dllrO admodum initio usus est adolescentiae. Nam quum pater eius litem aestimatam populo solvere non poluis- set, ob eamque causam in vinculis publicis dccessisset; Cimon eadern custodia tenebatur, neque legibus Athe- uiensium emitti poterat, nisi pecuniam, qua pater mnl- tatus erat, solvisset. 2. Habebat autem in matrimonio ¥ n v. cimon. cap. ir. sororem germanam suam, nomineElpinicen, non magis amore, quam moro duclus. Nam Atheniensibus licet codem patre natas uxores ducere. 3. Iluius coniugii cupidus Callias quidam, non lam generosus, quam pe- cuniosus, qui magnas pecunias ex metallis fecerat, egit cum Cimone, ut eam sibi uxorem daret: id si impclras- set, se pro illo pecuniam soluturum. &. Is quum talem conditionem aspernaretur, Elpinice negavit so passu- ram, Miltiadis progeniem in vinculis publicis interirc, quoniam prohibere posset, seque Calliae nupturam, si ca, quae polliceretur, pracslitisset. II. Tali modo custodia liberatus Cimon celeriter ad principatum pervenit. llabebat enim satis eloquentiac, summam liberahtatem, magnam prudentiam quum iuris civilis, tum rei militaris, quod cum palro a ]iuero in exercitibus fuerat versatus. Itaque hie et populum ur- banum in sua tenuit potestate, et apud exercitum pluri- mum valuit auctorilate. 2. Primum imperator apud Humen Strymona magnas copias Tbracum fugavit, op- pidumAmphipolin constituit, eoque decem millia Atlie- niensium in coloniam rnisit. Idem iterum apud Myca- lcn Cvpriorum et Phoenicum ducentarum navium clas- sem devictam cepit: 3. eodemque die pari fortuna in terra usus est. Namque hostium navibus captis, sta- tim ex classe copias suas eduxit, barbarorumque maxi- mam vim uno concursu proslravit. i. Qua victoria magna praeda potitus quum domum reverteretur, quod iam nonnullae insulaepropter acerbitatem imperii del'e- cerant, bene animatas conlirmavit, alienatas ad officium redire coegit. S. Scyrum, quam eo tempore Dolopes incolebant, quod contumacius se gesserant, vacucfecit, sessores veteres urbe insulaque eiecit, agros civibus di- visit. Thasios opulenlia fretos suo adventu fi'cgit. Ilis V. CIMON. CAP. III. IV. 23 ex manubiis Atbcnarum arx, qua ad meridiem vergit, est ornata. III. Quibus rebus quitm unus in civitate maxime floreret, incidit in eandem invidiam, in quam pater suus ceterique Atheniensium principes. Nam tcstarum suf- fragiis, quod illi oargaxiafibv yocant, decem annorum exsilio multatus est. 2. Cuius facti celerius Athenicn- ses, quam ipsum, poenituit. Nam quum ille forti ani- mo invidiae ingratorum civium cessisset, bellumque Lacedaemonii Atlieniensibus indixissent; confestim no- tae eius virtutis desiderium consecutum est. 3. Itaque post annum quintum, ,quam expulsus erat, in patriam revocatus est. Ille, quod hospitio Lacedaemoniorum ulcbatur, satius existimans, eos et cives suos inter se una voluntate consentire, quam armis contendere, La- cedaemonem sua sponte est- profectus, pacemque inter duas potentissimas civitates eonciliavit. 4. Post, ncque ita multo, Cyprum cum ducentis navibus imperator missus, quum eius maiorem partem insulae devicisset, in morbum implicitus, in oppido Citio est mortuus. IV. Ilunc Atbenienses non solum in bello, sed et inpace, diu desideraverunt. Fuit cnim tanta bbcrali- tate, quum compluribus looispraedia hortosque habe- ret, ut nunquam in eis custodem imposuerit fructus ser- vandi gratia, ne quis impediretur, quo minus eius rebus, quibus quisaue yellet, frueretur. 2. Semper euin pedisequi cum nummis sunt secuti, ut, si quis opis eius indigeret, haberet, quod statim daret, ne diflerendo vi- deretui- negare. Saepe, quum aliquem offensum for- tuna videret minus bene vestitum, suum amiculum de- dit. 3. Quotidie sic coena ei coquebatur, ut,quosin- vocatos vidisset in foro, omnes devocaret: quod facere nullum diem praetermittebat. Nulli fides eius, nulli 24 VI. LYSANDER. CAP. I. opera, nulli res familiaris dcfuit; mul tos locupletavit; complures pauperes mortuos, qui, unde efferrentur, non reliquissent, suo sumtu extulit. 4. Sic se gorendo minime est mirandum, si et vita eius fuit secura, et mors acerba. VI. LYSANDER. Cap. I. Lysander, Lacebaemoniüs, magnam reliquit sui famam, magis felicitate, quam yirtute partam. Athenienses enim in Peloponnesios sexto et yicesimo anno bellum gereutes confecisse apparet. 2. Nec, qua ratione consecutus sit, latet. Non enim yirtute sui ex- ercitus, sed mimodestia factum adversariorum, qui, quod dicto audientes imperatoribus suis non erant, dispalati in agris, relictis navibus, in hostium venerunt potestatem. Quo facto Athenienses se Laccdaemoniis dediderunt. 3. Ilac victoria Lysander elatus, quum antea semper factiosus audaxque fuisset, sic sibi indul- sit, ut eius opera in maximum odium GraeciaeLacedae- monii pervenerint. 4. Nam quum hanc causam La- cedaemonii dictitassent sibi esse belli, ut Atheniensium impotentem dominationem refringerent, postquam apud Aegos Humen Lysander classis hostium est politus, nihil aliud molitus ast, quam ut onmes civitates in sua te- neret potestate, quum id se Lacedaemoniorum causa facere simularet. 5. Namque undique, qui Alhenien- sium rebus studuissent, eiectis, decem delegerat in una- quaque civitate, quibus summum imperium potesta- VI. LYSANDER. CAP. II. III. 23 tcmquc omnium rerum committeret. Ilorum in nume- rum nemo admiltcbatur, nisi qui aut eius bospitio con- tineretur, aut se illius fore proprium fiele confirmarat. II. Ita dccemvirali potestatc in omnibus urbibus constituta, ipsius nutu omnia gerebantur. Cuius do crudelitate ao perfidia satis est unarn rem cxempli gra- li.a proferre,ne de eadem plura enumerando defatigemus lectores. 2. Victor ex Asia quum reverleretur, Tba- sumque devertisset, quod ea civilas praecipua fide fuc- rat erga Athenicnses, proinde ac si iidem firmissinri so- Icrent esso amisi, qui constantes fuissent inimici, eam pervertere concupivit. 3. Yidit autem, nisi in eo oo- cultassct volunlatem, futurum, ut Thasii dilabercntur, oansulerentque rebus suis. Itaque * * * * (Desunt nonpauca.) III. Itaque bi deccmviralem potestatem ab illo con- stitutam sustulcrunt. Quo doloro incensus, iniit con- silia, reges Lacedaemoniorum tollere. Sed sentiebat, id se sine ope deorum facere non posse, quod Laccdae- monii omnia ad oracula referrc consueverant. 2. l’ri- mum Delpbos corrumpcrc est conatus. Quum id non poluisset, Dodonam adortus est. Ilinc quoque repul- sus, dixit se vota suscepisse, quae lovi Ilammoni solvo- ret, existimans se Afros facilius corrupturum. 3. Hac spe quum profectus esset in Africam, multum eum an- tistites Iovis fefellerunt. Nam non solum corrumpi non potuerunt, sedetiam legatos Lacedaemonem mise- runt, quiLysandrumaccusarcnt, quod sacerdotes fani corrumpero conatus esset. 4. Accusatus boc crimine, iudicumque absolutus sententiis, Orchomeniis missus subsidio, occisus est a Thcbanis apud Ilaliartum. 5. Quam vero de eo foret iudicatum, oratio indicio fuit, quae post mortem in domo eius reperta est, in qua sua- 26 VI. LYSANDER. CAP. IV. det Lacedaemoniis, ut, regia potcstate dissoluta, ex Omnibus dux eligatur ad bellum gerendum; scd ita scripta, ut deorum videretur congruere sententiae, quam ille so habiturum, pecunia fidens, non dubitabat. Hane ei scripsisse Cleon Halicarnasseus dicitur. IV. Atque hoc loco non est praetereundum factum Pharnabazi, satrapis regii. Nam quum Lysander prae- fectus classis in bello multa crudeiiter avareque fecisset, deque bis rebus suspicaretur ad cives suos esseperla- tum, petiit a Pharnabazo, ut ad ephoros sibi testimo- nium daret, quanta sanctitate bellum gessisset socios- que tractasset, deque ea re accurate gcriberet: magnain enim eins auctoritatem in ea ro futuram. 2. Iluic ille liberaliter pollicetur; librum gravem multis verbis con- scripsit, in quo summis eum eifert laudibus. Quem quum legisset probassetque, dum Signatur, alterum pari magnitudine, tanta similitudine, ut discerni non posset, signatum subiecit, in quo accuratissime eins avaritiam perlidiamque accusarat. 3. Ilinc Lysander domum quum redisset, postquam de suis rebus gestis apud maximum magistratum, quaevoluerat, dixerat, testimonii loco librum a Pharnabazo datum tradidit. IIunc,submoto Lysandro, quum ephori cognossent, ipsi legendum dederunt. Ita ille imprudens ipse suus fuit accusator. VII. ALCIBIADES. Cap, I. Alcibiades, Cliniae filius, At üeniensis. In hoc natura, quid eflicere possit, videtur experta, VII. ALCIBIADES. CAP. II. IJI. 27 Constat enim inter oranes, qui de eo mcmoriae prodi- derunt, nihil illo fuisse excelientius, vel in vitiis, vel m virtutibus. 2. Natus in amplissima civitate, summo genere, omnium aetatissuae rnulto formosissimus, ad omnes res aptus, consiliique plenus: [namque impera- tor fuit summus et mari et terra;] disertus, ut inprimis dicendo valeret, quod tanta erat commendatio oris atquo orationis, ut nemo ei dioendo posset rcsislere; 3. di- ves; quum tempus posceret, laboriosus, patiens, liberales , splendidus non minus in vita, quam viclu; affa- bilis, blandus, temporibus callidissime inserviens. i. Idem, simul ac se remiserat, neque causa suberat, quaro animi laborem perferret, luxuriosus, dissolutus, Iibi- dinosus, intemperans reperiebatur, ut omnes admira- rentur, in uno homine tantam esse dissimilitudinem tamque diversam naturam. II. Educatus est in domo Periclis: privignus enim eins fuisse dicitur; eruditus a Socrate. Socerum habuit Hipponicum, omnium Graeca lingua Ioqucutium ditis- simum, ut, si ipse fingere vel let, nequo plura bona re- minisci, nequo maiora posset consequi, quam vel for- tuna vel natura tribuerat. 2. Ineunte adolesoentia ama- tus est a multis more Graecorum: in eis a Soorate, de quo mentionem facit Plato in Symposio. Namque eum induxit commemorantem, se pornoctasse eum Socrate, neque aliter ab eo surrexisse, ac filius a parente debue- rit. 3. Posteaquam robuslior est factus, non minus mul tos amavit, in quorum amore, quoad licitum est, odiosa multadelicateiocosequefecit: quae referremus, nisi maiora potioraque baberemus. III. Bello Peloponnesio lniius consilio atquo aucto- ritato Athenienscs bellum Syracusanis indixerunt: ad quod gerendum ipse dux delectus est; duo praeterea 28 VII. ALCIBIADES. CAP. IV. collegae dati, Nioias et Lamachus. 2. Idquumappa- raretur, prius quam classis exiret, accidit, ut una noctc omnes Ilormae, qui in oppido erant Athonis, deiiccren- tur, praeter unum, qui ante ianuam erat Andocidis. Itaque ille postea Mercurius Andocides vooitatus est. 3. Hoc quum appareret non sine magna multorum con- sensione esse factum, quod non ad privatam, sed atl publicam rem pertineret, magnus multitudini timor est iniectus, ne qua repentina vis in civitate exsisteret, quao libertatem opprimeret populi. 4. lloc maxime convenire in Alcibiadem videbatur, quod et potentior et ma- ior, quam privatus, existimabatur. ßl ultos enim libe- ralitate dovinxerat, plures etiam opera forensi suos red- diderat. S. Quarefiebat, ut omnium oculos, quoties- cumque in publicum prodisset, ad se converteret, ncquo ei par quisquam in civitate poneretur. Itaque non so- Ium spem in eo habebant maximam, sed etiam timorem, quod et obesse plurimum et prodesse poterat. 6. Ad- spergebatur etiam infamia, quod in domo sua facero mysteria diccbatur: quod nefas erat more Athenien- sium ; idque non ad religionem, sed ad coniurationem pertinere existimabatur. IV. Hoc crimine in concione ab inimicis compella- batur. Sed instabat lempus ad bellum proficiscendi. Id ille intuens, neque ignorans civium suorum consuc- tudinem, postulabat, si quid de se agi vellent, potius de praesente quaostio haberctur, quam absens invidiae crimine accusaretur. 2. Inimici vero eins quiescendum in praesenti, quia noceri non posse intelligebant, et illud tempus exspectandum decreverunt, quoexisset, ut sic absentem aggrederenlur: itaque fecerunt. 3. Nam postquam in Siciliam eum pervenisse crediderunt, ala— sentem, quod sacra violasset, reum fecerunt. Qua de VII. ALCIBIADES. CAP. V. 2us suis. Itaque contulit se ad Pharnabazum, Satrapen Ioniae et Lydiae, eumdem- que gencrum regis et propinquum: apud quem ut mul- tum gratia valeret, multo labore multisque ollecit peri- oulis. 2. Nam quum Lacedaemonii, Atheniensibus devietis, in soeietate non manerent, quam cum Artaxer- xe fecerant, Agesilaumque bellatum misissent in Asiam, maxime impulsi a Tissaplierne, qui ex intimis regis ab amicitia eius defecerat, et cumLacedaemoniis coierat so- cictatem: liuno ad versus Pliarnabazus habitus est im- perator; re quidem vera exercitui praefuit Conon, eius- que omnia arbitrio gesta sunt. 3. Ilic mul tum ducem summum Agesilaum impedivit, saepeque eius consi- liis obstitit; neque vero non fuit apertum, si ille non fuisset, Agesilaum Asiam Tauro tenus regi fuisse cre- pturum. 4. Qui posteaquam domum a suis civibus revocatus est, quodBoeotii et Athenienses Lacedaemo- niis bellum indixerant, Conon nihilo secius apudprae- fectos regis versabatur, hisque omnibus maximo erat usui. III. Defecerat a rego Tissaphernes, neque id tarn Artaxerxi, quam ceteris, erat apertum. Multis enim magnisquo meritis apud regem, etiam quum in officio non maneret, valebat. Neque id mirandum, si non fa- cile ad credendum adducebatur, reminiscens, eius se opera Cyrum fratrem superasse. 2. Iluius accusandi gratia Conon a Pharnabazo ad regem missus, posteaquam venit, primum ex more Persarum ad cbiliar- clium, qui secundum gradum imperii tenebat, Tithrau- sten accessit-, sequo ostondit cum rege colloqui volle. Nemo enim sine hoc admittitur. 3. Huic ille, Nullet, 40 IX. CONON. CAP. IV. mquit, mora est; sed tu delibera, utrum colloqui malis, an per lilleras agere, quae cocjitas. Necesse est enim, si in conspectum veneris, vencrari te regem (quod ngog- xvrsiv illi vocant). Hoc si tibi grave est, per me nihilo secius editis mandatis conficies, quod studes. 4. Tum Conon, Mihivero, inquit, non est grave, quemvis honorem habere regi: sed vereor, ne civilati meae sit oppro- brio, si, quum ex ea simprofecius, quae celeris gentibus imperare consueverü, potius barbarorum, quam iUius, more fungar. Itaque liuic, quae volebat, scripta tradidit. IV. Quibus ccgnitis, rex tantum auctoritate eius motus est, ut et Tissapbernem hoslcm iudicavcrit, et Laeedaemonios bello persequi iusserit, et ei permiscrit, quem vellet, eligere ad dispensandam pecuniam. Id arbitrium Conon negavit sui esse consilii, sed ipsius, qui cptime suos nosse deberet; sed se suadere, Pharna- bazo id negotii daret. 2. Ilinc magnis mimoribus do- natus ad mare est missus, ut Cypriis, et Pboenicibus, ceterisque maritimis civitatibus naves Iongas imperaret, classemque, qua proxima aestate mare tueri posset, compararot: dato adiutore Pharnabazo, sicut ipse vo- luerat. 3. Id ut Lacedaemoniis est nuntiatum, non sine cura rem administrarunt, quod maius bellum im- minere arbitrabantur, quam si cum barbaro solum con- tcnderent. Nam ducem fortem prudentemque regis opibus praefuturum ac secum dimicaturum videbant, quem neque consilio, neque copiis superare possent. 4. Ilac mente magnam contrabunt classem; proficiscun- tur Pisandro duce. IIos Conon apud Cnidum adortus magno proelio fugat, multas naves oapit, complures de- primit. Qua vicloria non solum Alhenae, sed etiam cuncta Graecia, quae sub Laccdaemoniorum fuerat im- perio, liberata est. 8. Conon cum parte navium in pa- IX. CONON. CAP. V. 41 triam venit, muros dirutos a Lysandro, utrosquo et Pi- raei et Atbcnarum, reficiendos curat, pecuniacquc quin- quaginta talcnta, quae a Pliarnabazo acceperat, civibus suis donat.. V. Accidit buic, quod ceteris mortalibus, ut incon- sideratior in secunda, quam, in adversa esset fortuna. Nam classe Peloponnesiorum devicla quum ultum se iniurias patriae putarct, plura concupivit, quam efficerc potuit. 2. Neque tarnen ea non pia et probanda fue- runt, quod potius patriae opes augeri, quam rcgis, ma- luit. Nam quum magnam auctoritatem sibi pugna illa navali, quam apud Cniduin fecerat, conslituisset non solurn inter barbaros, sed ctiam omnes Graeciae civita- les, dam dare operarn coepit, ut Ioniam et Aeoliam re- stitueret Atlieniensibus. 3. Id quum minus diligenter esset celatum, Tiribazus, qui Sardibus praeerat, Cono- nem evocavit, simulans, ad regem eum se mittere veile magna de re. Iluius nuntio parens quum venisset, in vincula coniectus est, in quibus aliquamdiu fuit. 4. Inde nonnulli eum ad regem abductum ibique perisso scriptum reliquerunt. Contra ea Dinon historicus, cui nos plurimum de Persicis rebus crcdimus, effugisso scripsit: illud addubitat, utrum Tiribazo sciente an imprudente sit factum. x. DION. Cap. I. Dion, Hipparim filics, Syracüsands, no- bili genere natus, utraquo implicatus tvrannide Dionv- i2 X. DION. CAP. II. i 1 siorum. Namque ille superior Arislomachcn, sororcm Dionis, habuit in matrimonio: ex qua duos filios, Hip- parinuin et Nysaeum, procreavit; totidemque Illias, nomine Sophrosynen et Areten: quarum priorem Dio- nysio filio, eidem, cui regnum reliquit, nuptum dedit, altcram, Areten, Dioni. 2. Dion aulem praeter nobi- lem propinquitatem generosamque maiorum famain multa alia ab natura habuit bona: in bis ingenium do- cile, come, aptum ad artes optimas; magnam corporis I, dignitatem, quae non minimum commendatur; magnas L praeterea divitias a patre relieias, quas ipse tyranni mu- neribus auxerat. 3. Erat intimus Dionysio priori, ne- (pie minus propter mores, quam affinitatem. Namque etsi Dionysii crudelitas ei displicebat, tarnen salvum [esse] propter necessiludinem, magis etiam suorum causa, sludebat. Aderat in magnis rebus, ciusquo consilio multum movebatur tyrannus, nisi qua in rc maior ipsius cupiditas intercesserat. 4. Legationes vero omnes, quae essent illustriores, per Dionem adminislra- bantur: quas quidem ille diligenter obeundo, fideliler adminislrando crudelissimum nomen tyranni sua hu- manitate tegebat. 5. Ilunc a Dionysio missum Cartlia- ginienses suspexerunt, ut neminem umquam Graeca lingua loquentem magis sint admirati. II. Neque yero baec Dionysium fugiebant. Nam, quanto esset sibi ornamento, sentiebat. Quofiebat, ut uni liuic maxime indulgeret, neque eum secus -dilige- i rct, aefilium. 2. Qui quidem, quum, Platoncm Taren tum venisse, fama in Siciliam esset perlata, adole- scenti negare non potuit, quin eum arcesseret, quum Dion aius audiendi cupiditate flagraret. Dedit ergo lmic veniam, magnaque eum ambitione Syracusas per- duxit. 3. Quem Dion adeo admiratus est atque ada- 43 X. DION. CAP. III. IV. mavit, ut sc ei totum tradcret. Neque vcro minus Plato dclcctatus est Dione. Itaque quum a Dionysio crudeli- ter violatus esset, quippe quem vcnumdari iussisset, tarnen eodem rediit, eiusdem Dionis precibus adductus. 4. Interim in morbum incidit Dionysius. Quo quum gravi conflictaretur, quaesivit a medicis Dion, quemad- modum se haberet, simulque ab bis petiit, si forte raa- iori esset perioulo, ut sibi faterentur: nam veile se cum co colloqui de partiendo regno; quod sororis suae filios ex illo natos partcm regni putabat debere habere, ö. Id medici non tacuerunt, et ad Dionysium filium sermo- nem retulerunt. Quo ille commotus, ne agendi esset Dioni potestas, patri soporem medicos dare coegit. IIoo aeger sumto, somno sopitus diem obiit supremum. III. Tale initium fuit Dionis et Dionysii simultatis, eaque multis rebus auota est. Sed tarnen primis tem- poribus aliquamdiu simulata inter eos amicitia mansit. Quumque Dion non desisteret obsecrare Dionysium, ut Platonem Athenis areesseret, et eius consiliis uterclur: ille, qui in aliqua re vellet patrem imitari, morem ei gessit. 2. Eodemque tempore Philistum historicum Syracusas reduxit, hominem amicum non magis tyran- no, quam tyrannis. Sed de hoo in eo meo libro plura sunt cxposita, qui de historicis [Graecis] conscriptus est. 3. Plato autem tantum apud Dionysium auctoritate potint valuitque eloquentia, ut ei persuaserit, tyrannidis facere finem, libertatemque rcddere Syracusanis: a qua voluntate Pliilisti consilio deterritus, aliquanto crude- lior esse coepit. IV. Qui quidem quum a Dione se superari videret ingenio, auctoritate, amore populi, verens, ne, si eum secum haberet, aliquam occasionem sui daret opprimen- di, navem ei triremem dedit, qua Corinthum devehere- U X. DION. CAP. V. lur: ostendens, se id utriusque facerc causa, ne, quum mter se timerent, alteruter alterum praeoccuparet. 2. Id quum factum multi indignarentur, magnaeque esset in- vidiae tyranno, Dionysius onmia, quao moveri poterant Dionis, in naves imposuit, adeumque misit. Sic enim existimari volebat, id se non odio hominis, sed suae sa- lutis fecisse causa. 3. Postea vero quam audivit, eum Ln Peloponneso manum comparare, sibique bellum fa- cere conari, Areten, Dionis uxorem, alii nuptum dedit, filiumque eius siceducari iussit, ut indulgendo turpis- simis imbueretur cupiditatibus. i. Nam puero, prius- quam pubes esset, scorta adducebantur: vino epuiisque obruebatur, rjeque ullum tempus sobrio relinquebatur. 5. Is usque eo vitae statum comnnitatum ferre non po- tuit, postquam in patriam rediit pater (namque appositi erant cuslodes, qui eum a prislino victu deducerent), ut se de superiore parte aedium deiecerit, atque ita interie- rit. Sed illuc revertor. V. Postquam Corinthum pervenil Dion, et eodem perfugit Ileraclides, ab eodem expulsus Dionysio, qui praefectus fucrat equitum: omni ralione bellum comparare coeperunt. 2. Sed non mul tum proficiebant, quod multorum annorum tyrannis magnarum opum putabatur. Quam ob causam pauci ad societatem pcri- culi perducebantur. 3. Sed Dion, fretus non tarn suis copiis, quam odio tyranni, maximo animo duabus one- rariis navibus quinquaginta annorum imperium, nm- nitum quingentis Iongis navibus, decem equitum, centum peditum millibus, profectus oppugnatum, (quod Omnibus gentibus admirabile'est visum) adeo facile por- culit, ut post diem tcrtium, quam Siciliam attigerat, Syracusas introierit. Ex quo inlelligi potest, nullum esse imperium tutum, nisi benevolcntia munitum. X. DION. CAP. VI. VII. -Jö -i. Eo tempore aberat Dionysius, et in Italia classem op- periebatur adversariorum, ratus neminem sine inagnis copiis ad se venturum. 5. Quae res eum fefellit. Nam Dion iis ipsis, qui sub adversarii fuerant poteslate, re- gios spiritus repressit, totiusque eius parlis Siciliae po- titus est, quae sub Dionysii potestate fucrat; parique modo urbis Syraeusarum, praeter arcem et insulam ad- iunctani oppido; 6. eoque rem pcrduxit, ut talibus paclionibus pacem tyraimus facere vellot: SiciliamDion oblineret, Italiam Dionysius, Syracusas Apollocrates, cui-maximam fidem uni habebat [Dion]. VI. Ilas tarn prosperas tamque inopinatas res con- secuta est subita commutatio, quod fortuna sua mobili- tate, quem paullo ante extulerat, demergere estadorta. 2. Primum in fdio, de quo commemoravi supra, suam vim exercuit. Nam quum uxorem reduxisset, quae alii fuerat tradita, filiumque vcllct revocare ad virtutem a perdila luxuria, accepit gravissimum parens vulnus morte fdii. 3. Deinde orta dissensio est inter eum et Ileraclidem, qui, quod principatum non concedebat, fa- ctionem comparavit. Noqtie is minus valebat apud optimales, quorum consensu praeerat classi, quumDion exercitum pcdestrem tcneret. i. Non tidit hoc animo aequo Dion , et versum illum Ilomeri retidit ex secunda rhapsodia, in quo haec sentenlia est: Non possebene geri rcinpublicam multorum imperiis. Quod dictum magna invidia consecuta est. Namque aperuisse vido- balur, oninia in sua potestate esse veile. 6. Ilancille non leniro obsequio, sed acerbitate opprimero studuit, Ileraelidemque, quum Syracusas venisset, interficien- dum curavit. VII. Quod factum omnibus maximum timorem in- iecit. Nemo enim, illo interfecto, se tutum putabat. 40 X. DION. CAP. VIII. IIIc autera, adversario reraoto, liccntius eonim bona, quos sciebat adversus se sensissc, militi])iis dispertivit. 2. Quibus divisis, quum quotidiani maximi fierent suratus, celeriter pecunia deesso coepit; neque, quo manus porrigeret, suppetebat, nisi in amicorum posses- siones. Id eiusmodi erat, ut, quum milites reconcilias- set, amitteret optimales. 3. Quarum rerum cura fran- gebatur, et insuetus male audiendi non aequo animo fe- rebat, de se ab iis male existimari, quorum paullo ante in coelum fuerat elatus laudibus. Vulgusautem, of- fensa in cum militum volunlate, Iiberius loquebatur, et tyrannum non ferendum dictitabat. VIII. Haeoilleintuens, quum, quemadmodum se- daret, nesciret, et, quorsum evaderent, timeret: Calli- orates quidam, civis Atheniensis, qui simul cum eo ex Peloponneso in Siciliam venerat, homo et callidus et ad fraudem acutus, sine ulla religione ac (ide, adit ad Dio- nem, et ait: 2. eum in magno periculo esse propter oflensionem populi et odium militum, quod nullo modo evitare posset, nisi alicui suorum negotium daret, qui se simularct illi inimicum. Quem si invenisset ido- neum, facile omnium animos cogniturum, adversarios- que sublaturum, quod inimioi eins dissidenti suos sen- sus aperturi forent. 3. Tali consilio probalo, excepit bas partes ipse Callicrates, et se armat imprudentia Dionis. Ad eum interficiendum socios conquirit; ad- versarios eius convenit, coniurationem conlirmat. 4. Res, multis consciis quae gercretur, elata defertur ad Aristomachen, sororem Dionis, uxoremque Areten. II- lae limore perterritae conveniunt, cuius de periculo ti- mebant. At ille negat, a Callicrate fieri sibi insidias, sedilla, quae agerentur, fieri praecepto suo. 8. Mu- lieres niliilo secius Cailicratem in aedem Proserpinae 47 X. DION. GAP. IX. X. dcducunt, ac iurare cogunt, nihil ab illo penouli fore Dioni. Ille hac rcligionc non modo non deterritus, sed ad maturandum conoitatus est, vorens, ne prius Consilium aperiretur suum, quam conata perfecisset. IX. Hac mente proximo die festo, quum a convcntu remotum seDion domi tenerct, atque in conclavi edito recubuisset, consciis loca munitiora oppidi tradit; do- mum custodiis sepit.; a foribus qui non discedant, certos praeficit; 3. navcm triremcm armatis ornat, Pliilo- stratoque, fratri suo, tradit, eamque in portu agitari iu- bet, ut si exercere remiges vellet: cogitans, si forte con- siliis obstitisset fortuna, uthaberet, quo fugeret ad sa- lutcm. 3. Suorum autem e numero Zacynthios ado- lescentes quosdam eligit, quum audacissimos, tum viribus maximis; liisque dat negotium, ad Dionem eant inormes, sic ut conveniendi eius gratia yiderentur venire. Ili propter notitiam sunt intromissi. 4. At illi, ut limen eius intrarunt, foribus obseratis, in lecto cu- bantem invadunt, colligant; fit strepitus, adeo ut exau- diripossetforis. S. Ilic, (sicut ante dictum est), quam invisa sit singularis potentia, et miseranda vita, qui se metui quam amari malunt, cuivis facile intellectu fuit. 6. Namque illi ipsi custodes, si propitia fuissent volun- tato, foribus effractis servare eum potuissent, quod illi inermes, telum foris llagitantes, vivum tenebant. Cui quum succurrerct nemo, Lyco quidam Syracusanus per fenestras gladium dedit, quo Dion interfectus est. X. Confecta caede, quum multitudo visendi gratia introissot, nonnulli ab insciis pro noxiis conciduntur. Nam coleri rumore dilato, Dioni vim allatam, multi con- currerant, quibus talo facinus displicebat. Hi, falsa suspicione ducti, immerentes ut sceleratos occidunt. 2. Huius de morte utpalam factum est, mirabiliter vulgi 48 XI. IPHICRATES. CAP. i. mutata est voluntas. Nam qui vivum eum tyrannum vocitarant, iidem liberatorem patriae tyrannique expul- sorem praedicabant. Sic subito misericordia odio suc- cesserat, ut eum suo sanguine, si possent, ab Aclieroute cuperent redimere. 3. Itaquo in urbe celeberrimo loco elatus, publice sepulcri monumento donatus est. Diem obiit circiter annos quinquaginta quinque natus, quar- tum post annuin, quam ex I'eloponneso in Siciliam re- dierat. XI. IPHICRATES. Cap. I. ipniCRATES, Atueniensis, non tarn genere, quam magnitudine rerum gestarum et disciplina militari, nobilitatus est. Fuit enim talis dux, ut non solum aetatis suae cum primis compararetur, sed ne de maio- ribus natu quidem quisquam anteponeretur. 2. Midlum vero in bello est versatus; saepe exercitibus prae- fuit; nusquam culpa sua male rem gessit; semper con- silio vicit, tanlumque eo valuit, ut multa in re militari partim nova attiderit, partim meliora fecerit. 3. Nam- que die pedestria arma mutavit, quum ante illum im- peratorem maximis clypeis, brevibus liastis, minutis gladiis uterentur. 4. Ille e contrario peltam pro parma feoit (a quo postea nslTaaTal pedites appellanlur), ut ad motus concursusque essent leviores. Hastae modum duplicavit; gladios longiores fecit. Idem genus lori- carum mutavit, et pro sertis atque aeneis linteas dedit. Quo facto expeditiores milites reddidit. Nam pondere XI. 1PIIICRATES. CAP. II. III. a9 detracto, quod acquecoi'pus tegerel et leve esset, curu- vit. II. Bellum cum Thracibus gessit; Seulhen, socium Atbeniensium, in regnum restituit. Apud Corintlium lanta scveritate exercitui praefuit, ut nullae umquam in Graecia neque exercitatiores copiae, neque magis diclo audionles fuerint duci: 2. in eamque consuetudinem adduxit, ut, quum proelii signum ab imperatore esset datum, sine ducis opera sic ordinatae consistorcnt, ut singuli ab peritissimo imperatore dispositi viderenlur. 3. Hoc exercitu moram Lacedaemoniorum intercepil: quod maxime tota celebratum est Graecia. Iterum eo~ dem bello omnes copias eorum fugavit. Quo facto ma- gnam adeptus est gloriam. 4. Quum Arlaxerxes Ae- gy.ptio regi bellum inferre voluit, Iphicratem ab Atbe- niensibus petivit ducem, quem praeficeret exercitui con- ductitio, cuius numerus duodecim millium fuit. Quem quidem sic omni disciplina militari erudivit, ut, quem- admodum quondam Fabiani mililes Romani appeilati sunt, sic Ipbicralenses apud Graecos in summa laude fuerint. 8. Idem, subsidio Lacedaemoniis profectus, Epaminondae rctardavit impetus. Nam nisi eius ad- venlus adpropinquasset, non prius Thebani Sparta abs- cessissent, quam captam inccndio delessent. III. Fuit autem et animo magno et corpore, impe- ratoriaque forma, ut ipso adspectu cuivis iniiceret ad- miralionem sui; 2. sed in labore rcmissus nimis, parumque patiens, ut Theopompus memoriae prodidit; bonus vero civis, lideque magna. Quod quum in aliis rebus declaravit, tum maxime in Amyntae Macedonis liberis tuendis. Nam(pie Eurydice, maler Perdiccae et Philippi, cum bis duobus pueris, x\mynta mortuo, ad Iphicratem confugit, eiusque o])ibus defensa est. 3. Yi- Conx. Nep. D so XII. CIIABRIAS. CAP. I. II. xit ad senectutem, placatis in sc suorum oiviurn animis. Causam capitis seine] dixit, bello sociali, simul cum Timotheo, eoque iudicioest absolutus. 4. Mcnestbea lilium reliquit, ex Thressa natum, Coti rcgis filia. Is quum interrogaretur, utrum pluris patrem matrcmne faceret; mutrem, inquit. Id quum Omnibus mirum vi- dcretur: al, ille, mcrito, inquit, facio. Nam,pater quan- tum in se fuit, Thracem me crcavit, contra ea materAthe- niensem. xo. C H A B R I A S. Cap. I. Ceabrias, Athenieksis. Ilic quoque in sum- mis babitus est ducibus, resque multas memoria dignas gessit. Sed ex bis elucet maxime inventum eius in proelio, quod apud Thebas fecit, quum Boeotiis subsi- dio venisset. 2. Namque in eo, victoria fidente sum- mo duce Agesilao, fugatis iam ab co conductitiis caler- vis, reliquampbalangemlocovetuitccdere, obnixoquo genu scuto, proiecta liasta impelum excipere hostium doeuit. Id novum Agesilaus contuens progredi non est ausus, suosque iam incurrentes tuba revocavit. 3. IIoo usque eo totaGraecia fama celebratum est, utillo statu Cbabrias sibi statuam fieri yoluerit, quae publice ei ab Atheniensibus in foro constiluta est. Ex quo factum est, ut postea atbletae ceterique artifices bis stati- bus in statuis ponendis uterentur, in quibus victoriam essent adepti. H. Cbabrias autem multa in Europa bella admini- 51 XII. CIIABRIAS. CAP. III. stravit, quum dux Athcnicnsium esset; in Aegypto sua sponte gessit. Nam Neolanabin adiutum profectus, re- gnum ei constituit. 2. Fecit idem Cvpri, sedpublice ab Atlieniensibus Evagorae adiutor datus; nequeprius inde discessit, quam totam insulam bello devinceret: qua ex re Alhenienses magnam gloriam sunt adepti. 3. Interim bellum inter Aegyptios etPersas conflatum est. Alhenienses cum Artaxerxe socictatcm habebant; La- cedaemonii cum Aegyptiis, a quibus magnas praedas Agesilaus, rex eorum, faciebat. Id intuens Chabrias, quum in re nulla Agesilao cederet, sua sponte eos adiutum profectus Acgvptiae classi praefuit, pedestribus co~ piis Agesilaus. III. Tum praefccti regis Persiao legatos miserunt Alhcnas questum, quod Chabrias adversum regem bellum gcreret cum Aegyptiis. Athenienses diem certam Chabriae praeslituerunt, quam ante dom um nisi redis- set, capitis se illum damnaturos denuntiarunt. Hoc ille nuntio Athenas rodiit, ncque ibi diutius est moratus, quam fuit necesse. 2. Non enim libenter erat ante oculos civium suorum, quod et vivebat laute, et indul- gebal sibi liberalius, quam ut invidiam vulgi posset cf- fugero. 3. Est enim hoc commune yitium in niagnis Iiberisquc civitatibus, ut invidia gloriae comes sit, et libenter de his detrahant, quos eminere videant altius; neque animo aequo pauperes alienam opulontium in- tuuntur forlunam. Itaque Chabrias, quoad ei licebat, plurimum aberat. 4. Neque vero solus ille aberat Athenis libenter, sed omnes fere principes fccerunt idem: quod tantum se ab invidia putabant abfuturos, quantum a conspectu suorum rccessissent. Itaque Co- non plurimum Cvpri vixit, Iphicrates in Thracia, Timotheus Lesbi, Chares in Sigeo. Dissimilis quidem D 2 Ü2 XII. CIIABRIAS. CAP. IV. Cliares horum et faetis et monbus, sed tameu Athenis et honoratus et potens. IV. Chabrias autem periit bello sooiaü tali modo. Oppugnabant Atbenienses Chium. Erat in classe Clia- brias ])rivatus, sedomnes, qui in niagislratu erant, au- ctoritate anteibat; eumque magis milites, quam qui ju-aeerant, adspiciebant. 2. Quae res ei maturavit mortem. Nam dum primus studet portum intrare, gubcr- natoremque iubet eo dirigere navem, ipse sibi perniciei fuit. Quum enim eo penctrasset, ceterae non sunt secu- tae. Quo facto circumfusus hostium conoursu quum fortissime pugnaret, navis, rostro percussa, coepit siliere. 3. Eine refugere quum posset, si sein mare deie- cisset, quod suberat classis Atheniensium, quae excipe- ret natantem: perire mahnt, quam armis abiectis navem relinquere, in qua fuerat vectus. Id ceteri facero noiuerunt, qui nando in tutum pervenerunt. At ille, praestare honestam mortem existimans turpi vitae, co- minus pugnans telis hostium interfectus est. XIII. TIMOTHEUS. Cap. I. Timotheus, Cononis filius, Atiieniensis. Ilic a patro acceptam gloriam rnultis auxil virtutibus. Fuit enim disertus, impiger, laboriosus, rei mililaris peritus, neque minus civitatis regendae. 2. Multahu- ius sunt praeclare facta, sed haec maxime illustria. Olvnthios et Bvzantios bello subegit. Samum cepit, in qua oppugnanda superiore bello Atbenienses mille et o3 XIU. TIMOTHEUS. CAP. II. III. ducenta taleuta oonsumscrant. Id die sine ulla publica impensa populo restiluit. Adversus Cotnm beda gessif, ab eoque milleet ducenta talenta praedao in publicum relulit. 3. Cyzicum obsidione liberavit. Ariobaraani simul cum Agesilao auxilio profectus est: a quo quum Laco pecuniam numeratam accepisset, die cives suos agro atque urbibus äugen maluit, quam id sumere, cu- ius partcin domum suam ferre posset. Itaque accepit Criliioien et Sostum. II. Idem classi praefectus circumyeliens Pelopon- nesum, Laconicen populatus, classem eorum fugavit. Corcyram sub impcrium Atheniensium redegit; socios- que idem adiunxit Epirotas, Athamanas, Chaonas, omnesque eas gentes, quao mare iliud adiacent. 2. Quo facto Lacedaemonii de diutina contentione destitemnt, et sua sponto Atheniensibus impcrii mantimi principa- tum concesserunt; pacemque bis legibus constituerunt, ut Athenienses mari duces essent. Quae victoria tantae fuit Atticis laetitiae, ut tum primum arae Paci publice sintfactae, eique deae pulvinar sit institutum. 3. Cu- ius Iaudis ut memoria manerct, Timotheo publice sta- luam in foro posuerunt. Qui bonos huic uni ante id tempus oontigit: ut, quum patri populus statuam po- suisset, filio quoque daret. - Sic iuxla posita recens filii velerem patris renovavit memoriam. III. Ilic quum esset magno natu, et magistratus ge- rere desisset, bello Athen ienses undique premi sunt coepti. Defecerat Samus; descierat Ilellespontus; Philippus iam tum valens [Macedp] multa moliebatur: cui opposilus Chares quum esset, non satis in eo praesidii putabatur. 2. Fit Menestbeus praetor, filius Iphicra- tis, gcner Timothei, et, ut ad bellum proficiscatur, de- ■cernitur. Huic in Consilium dantur duo usu sapiontia- ’ö i XIII. TIJIOTIIECS. CAP. IV. que praestantcs, quorum consilio uterclur, pater et so- cer: quod in bis tanta erat auctoritas, ut magna spes esset, per eos amissa posse recupcrari. 3. Ili quum Samum profecti essent, et eodem Cliares, adventu [illo- rum] cognito, cum suis copiis proficiscerotur, ne quid absente se gestum videretur; accidit, quum ad insulam adpropinquarent, ut magna lompestas orirelur: quam evitare duo veteres imperatorcs utile arbitrati, suam classem suppresserunt. 4. At ille, temeraria usus ra- tione, non ccssit maiorum natu auctoritati, et, utsiin sua navi esset fortuna, quo contenderat, pervenit: eo- demque ut sequerentur, ad Timotheum et Fphicratem nuntium misit. Kino, male re gosta, compluribus amissis navibus, eodem, unde erat profectus, serocepit, litterasque Athenas publice misit, sibi proclive luisse, Samum capere, nisi a Timotbeo et Ipbiorate desertus esset. S. [Ob eam rem in crimen vocabantur.] Popu- lus acer, suspicax, mobilis, adversarius, invidus etiam potentiae, domum revocat: accusantur prodi tionis. IIoc iudicio damnatur Timotheus, lisque eius acstimatur centum talenlis. Ille, odio ingratae civitatis coactus, Cbalcidein se contulit. IV. Huius post mortem quum populum iudicii sui poeniteret, multae novem partes detraxit, et decem ta- lenta Cononem, filium eius, ad muri quandam partem refieiendam iussit dare. In quo fortunae varietas est animadversa. Nam quos avusConon muros ex bostium praeda patriae restituerat, eosdem nepos, cum summa ignominia familiae, ex sua re familiari reficere coactus est. 2. Timothei autem moderatac sapiontisque vitao quum plura possimus proferre testimonia, uno erimus contenti, quod ex eo facile coniici poterit, quam carus suis fuerit. Quum Athenis adolescentulus causam di- XIV. DATA3IES. CAP. I. SS ccret, non solum amici privatique liospites ad cum de- fcndendum convenerunt, sed etiam in cis Iason, tyran- iius Thessaliae, qui illo tempore fnit omnium potentis- simus. 3. Hie quum in patria sine salellitibus setu- tum non arbilraretur, Athenas sine ullo praesidio venit, tantique hospitem fecit, nt mailet se capitis periculum adire, quam Timolheo de fama dimioanti deesse. Hunc adversus tarnen Timotheus postea populi iussu bellum gessit, patriaeque sanctiora iura, quam liospitii, esse duxit. 4. Ilaeeextremafuit aetas imperatorum Alhe- niensium, Iphicratis., Chabriae, Timotbei: nequopost illorum obitum quisquam dux in illa urbe fuit dignus memoria. XIV. D A T A M E S. Cap. I. Venio nunc ad fortissimum virum maximique con- silii omnium barbarorum, exceptis duobus Cartbagi- niensibus, Ilamileare et Iiannibale. 2. De quo lioo plu- ra referemus, quod et obsouriora sunt eius gesta plera- que, et ea, quae prospere ei cesserunt, non magnitudine copiarum, sed cousilii, quo tum omnes superabat, acci- derunt: quorum nisi ratio explicata fuerit, res apparere non poterunt. 3. Datames, patro Camissare, natione Care, matre Scythissa natus, primum militum numero fuit apud Artaxerxem, eorum, qui regiam tuebantur. Pater eius Camissares, quod et manu fortis, et bello strenuus, et regi multis locis fidelis erat repertus, liabuit provinciam partem Ciliciae iuxta Cappadooiam, quam 56 ■ XIV. DATAMES. CAP. II. III. incoluntLeucosyri. 4. Datames, militare munus fur- gens, prim um, qualis esset, apparuit in bello, quod rex adversus Cadusios gessit. Namque hio, multis milli- bus [regiorum] interfectis, magni fuit eius opera. Quo factum est, ut, quum in eo bello cecidisset Camissares, paterna ei traderetur provincia. II. Pari se virtute postea praebuit, quuin Autophra- dates iussu regis bello perscqueretur eos, qui defecerant. Namque huius opera hostes, quum castra iam intras- sent, profligati sunt, exercitusque reliquus conservatus est: qua ex re maioribus rebus praeesse coepit. 2. Erat ec tempore Thyus dynastes Paphlagoniae, antiquo ge- nere ortus a Pylaemene illo, quem HomerusTroico bello a Patroclo interfectum ait. 3. Is regi dicto audiens non erat. Quam ob causam bello eum persequi oonslituit, eique rei praefecit Datamem, propinquum Papblagonis: namque ex fratre et sorore erant nati. Quam ob causam Datames [omnia] prim um experiri voluit, ut sine armis propinquum ad officium reduceret. Ad quem quum venisset sine praesidio, quod ab amico nullas ve- _reretur insidias, paene interiit. Nam Thyus eum clam interficere voluit. 4. Erat mater cum Datame, amita Paplilagonis. Ea, quid ageretur, resciit, filiumque monuit. 5. Ille fuga periculum evitavit, bellumque indixit Thvo. In quo quum ab Ariobarzane, praefecto Lydiae et Ioniae totiusque Phrygiae, desertus esset, ni- hilo segmus perseveravit, vivumque Thyum cepitcum uxore et liberis. III. Cuius facti ne prius faina ad regem, quam ipse, perveniret, dedit operam. Itaque Omnibus insciis, eo, ubi erat rex, venit, posteroque die Thyum, liominem maximi corporis terribilique facie, quod et niger et ca- pillo longo barbaque erat promissa, optima veste texit. XIV. DATAMES. CAP. IV. 57 quam satrapae regii gererc consueyerant; oruavilque etiam torque et arniillis aureis ceteroque regio cultu: 2. ipse, agresti duplici arniculo circumdatus hirtaque tunica, gerens in capite galeam venatoriam, dextra manu clavam, sinistra copulam, yinctum ante se Thyum agebat, ut si feram bestiam captam duceret. 3. Quem quum omnes prospicerent propter novitatem ornatus ignotamque formam, ob eumque rem magnus esset con- cursus; t'uit non nemo, qui agnoscoret Thyum, regique nuntiarct. 4. Ac primo non accredidit: itaquePhar- nabazum misit exploratum. A quo ut rem gestam comperit, statim admitti iussit, magnopere dcleclatus quum facto tum ornatu, in primis, quod nobilis rex in potestatem inopinanti venerat. 5. Itaque magnifice Datamem donatum ad exercitum misit, qui tum contra- hebatur duce Pharnabazo et Tithrauslo ad bellum Ac- gyptium, parique cum, atque illos, imperio esse iussit l’ostea vero quamPharnabazum rex revocavit, illi summa imperii tradita est. IV. Ilio quum maximo studio compararet exercitum, Aegyptumque proficisci pararet, subito a rege lit- terae sunt ei missae, ut Aspim aggrederetur, qui Catao- niam tenebat: quae gens iacet supraCiliciam, confinis Cappadöciae. 2. Namque Aspis, saltuosam regionem castollisque munitam incolens, non solum imperio regis non parebat, sed etiam finilimas regiones vexabat, et, quae regi portarentur, abripiebat. 3. Datames, etsi longe aberat ab his regionibus, et a maiore re abstrahe- batur, tarnen regis voluntati morem gerendum putavit. Jtaque cum paucis, sed viris fortibus, navem conscen- 1 dit: existimans, id quod accidit, facilius se impruden- tem parva manu oppressurum, quam paratum, quam- vis magno excrcitu. 4. Ilac delatus in Ciliciam, egres- öS XIV. DATAMES. CAP. V. sus inde, dies noctesque itor faciens, Taurum (ransiil, eoque, quo studucrat, vcnit; quacrit, quibus locis sit Aspis; coguosoit, liaud longe abesse, profectumque eum venatum. Quem dum speculatur, advenlus eius causa cognoscitur. Pisidas, cum iis, quos secum habebat, ad resistendum Aspis comparat. ö. Id Datames ubi au- divit, arma capit; suos sequi iubet: ipse cquo concilato ad hostem vehitur. Quem procul Aspis conspieiens ad se ferentem, pertimescit, alque a conatu rcsistendi dc- territus sese dedit. Ilunc Datames vinctum ad regem ducendum tradit Mitliridati. V. Ilaec dum geruntur, Artaxcrxes, reminisccns, a quanto bello ad quam parvam rem principem du cum misisset, se ipse rcprelrendit, et nuntium ad exercitum Acen misit, quod nondum Datamen profectum putabat, qui ei diceret, ne ab exercitu discederet. Ilic, prius- quam perveniret, quo erat profectus, in itinere convcnit, qui Aspim ducebant. 2. Qua celeritate quurn magnam benevolentiam regis Datames consecutus esset, non mi- norom invidiam aulicorum excepit, quod illum uniim pluris, quam se omnes, fieri videbant. Quo facto cuncti ad eum opprimendum consenserunt. 3. Ilaec Panda- tes, gazae custos regiae, amicus Datami, perscripta ei mittit, in quibus docet: eum magno fore periculo, si quid illo imperante in Acgypto adversi accidisset. 4. Namque eam esse consuetudinem regiam, ut Casus ad- versos hominibus tribuant, secundos l'orlunae suae: quo fieri, ut facile impellantur ad eorum perniciem, quorum ductu res male gestae nunticntur. Illum hoc maioro fore in discrimine, quod, quibus rex maxime obediat, eos habeat inimicissimos. ö. Talibus ille litteris cogni- tis, quum iam ad exercitum Acen venisset, quod non ignorabat, ea vere scripta, desciscere a rege constituit. 59 XIV. DATAMES. CAP. VI. Neque tarnen quicquam fscit, quod fiele sua esset indi- gnum. 6. Nam Mandroclem Magnetem exercitui prae- feeit; ipso cum suis in Cappadociam discedit, coniun- ctamque liuio Paplilagoniam ocoupat, celans, qua vo- luntate esset in regem; clam oum Ariobarzane facit amicitiam, manum comparat, urbes munitas suis tucn- das tradit. VI. Sed haec propter hiemale tempus minus pro- spere procedebant. Audit, Pisidas quasdam copias ad- versus se parare. Filium eo Arsideum oum exercitu mittit. Cadit in proelio adolescons. Proficiscitur eo pater non ita cum magna manu, celans, quanlum vul- nus accepisset; quod prius ad liostem pervenire cupie- bat, quam de re male gesta fama ad suos perveniret: ne cognita filii morte animi debilitarentur militum. 2. Quo contenderat, pervenit, liisque locis castra ponit, ut neque circumiri multiludine adversariorum posset, neque impediri, quo minus ad dimicandum manum baberet expeditam. 3. Erat cum eo Mithrobarzanes, socer eius, praefectus equiturn. Is, desjreratis generi rebus, ad bostes transfugit. Id Datames ut audivit, sensit, si in turbam exisset, ab bomine tarn necessario se relictum, futurum ut ceteri consilium sequerentur. 4. In vul- gus edit, suo iussu Mithrobarzancm profectum pro per- fuga, quo facilius receptus interficeret bostes. Quaro relinqui eum non par esse, et omnes confestim sequi. Quod si animo strenuo fecissent, futurum ut adversarii non possent resistere, quum et intra vallum et foris cae- derentur. 5. Ilac re jirobata, exercitum cjjucit, Milliro- barzanem persequitur; qui tantum quod äd liostes pervenerat, Datames signa inferri iubet. 6. Pisidae, nova re commoti, in opinionem adducuntur, perfugas mala fide oompositoque fecisse, ut recepti essent maiori cala- 00 XIV. DATAMES. CAP. VII. VIII. niitati. Primum eos adoriunfur. Illi quum, quid ago- retur, aut quare fieret, ignorarent, coacti sunt, cum eis pugnare, ad quos transierant, ab hisque Stare, quos re- liquerant. Quibus quum .neutri parcerent, ccleriter sunt concisi. 7. Reliquos Pisidas resistentes Datames invadit: primo impetu pellit, fugientes persequitur, multos interficit, castra hostium capit. 8. Tali consilio uno tempore et proditores perculit, et hostes profligavit; et, quod adperniciemfueratcogitatum, id ad salutem convertit. Quo neque acutius ullius imperatoris cogitatum, neque celerius factum usquam legimus. VII. Ab hoc tarnen viro Scismas, maximo natu !i- lius, desciit, ad regemquo transiit, et de defectionc patris detulit. Quo nuutio Ärtaxerxes commotus, quod intel- ligebat sibi cum viro forti ac strenuo negotium esse, qui, quum cogitasset, facere auderet, et prius cogitare, quamconari, consuesset, Autophradatem in Cappado- ciam mittit. 2. Ilic ne intrare possct, saltum, in quo Ciliciae portae sunt sitae, Datames praeoccupare studuit. 3. Sed tarn subito copias contrahere non potuit. A qua re dcpulsus, cum ea manu, quam contraxerat, locum delegit talem, ut neque circumiretur ab hostibus, neque praeteriret adversarius, quin ancipitibus locis premere- tur, et, si dimicare cum eo vellet, non multum obesse nmltitudo hostium suae paucitati posset, VIII. Ilaec etsi Autophradates videbat, tarnen statuit congredi, quam cum tantis copiis refugere, aut tarn diu uno loco sedere. 2. Habebat barbarorum equitum vi- ginti, pediluiji centum millia, quos illi Cardacas appel- lant, eiusdemque generis tria funditorum: praeterea Cappadocum octo, Armeniorum decom, Papblagonum quinque, Phrvgum decom, Lydorum quinque, Aspen- dioi'um et Pisidarum circiter tria, Cilicum duo, Captia- 61 XIV. DATAMES. CAP. IX. norum totidem, ex Graecia conductorum tria millia: levis armaturae maximum numcrum. 3. Ilas adver- sus copias spes omnis consistebat Datami in se locique natura: namque huius partem non habebat vicesimam militum. Quibus fretus conflixit, adversariorumque multa millia concidit, quum de ipsius exercitu non am- plius hominum mille cecidisset. Quam ob causam postero die tropaeum posuit, quo loco pridio pugnatum erat. 4. Hinc quum oastra movisset, scmperquo inferior copiis, superior omnibus proeliis discederet, quod numquam macum consereret, nisi quum adversarios locorum angustiis clausisset (quod perito regionum cal- lideque cogitanti saepe accidebat): 8. Autophradates, quum bellum duci maiore regis calamitate, quam ad- versariorum, videret, ad pacem amicitiamque liortatus est, ut cum rege in gratiam rediret. 6. Quamilleetsi üdam non fore putabat, tarnen conditionem accepit, se- que ad Artaxerxem legatos missurum dixit. Sic bellum, quod rex adversüs Datamem susceperat, sedatum. Autophradates in Phrygiam se recepit. IX. At rex, quod implacabile odium in Datamem susceperat, postquam bello eum opprimi non possc animadvertit, insidiis interficere studuit: quas illeple- rasque vitavit. 2. Sicut, quum nuntiatum esset, quos- dam sibi insidiari, qui in amicorum erant numero (de quibus, quod inimici detulerant, neque crodendum ne- que negligendum putavit); experiri voluit, verum fal- sumne esset relatum. 3. Itaque eo profectus est, in quo itinere futuras insidias dixerant. Sed elegit corpore et statura simillimum sui, eique vestitum suum dedit, atque eo loco ire, quo ipse consueverat, iussit. Ipse autem ornatu [vestituque] militari inter corporis custodes iter facere coepit. 4. At insidiatores, post- G2 XIV. DATAMES. CAP. X. XI. quam in eum locum agmen pcrvenit, deccpti ordine at- quc vostitu, in eum laoiunt impetum, qui supposilus erat. Praedixerat autem liis Datames, cum quibus iter faciebat, utparati essent facere, quod ipsum yidisscnt. ö. Ipso, ut concurrentes insidiatores animadyertit, tcla in eos coniecit. Hoc idem quum universi fecisscnt, priusquam pervenirent ad eum, quem aggrcdi volebant, confixi ccciderunt. X. Ilic tarnen tarn callidus vir extremo tempore ca- ptus est Mithridatis, Ariobarzanis lilii, dolo. Namque is pollicitus est regi, se eum interfecturum, si ei rex pcr- mitteret, ut, quodcumque vellet, liceret impunefacere, fidemque de ea re, more Persarum, dextra dedisset. 2. Hane ut acoepit a rege missam, copias parat, et absens amicitiam cum Datame facit, regis provincias vexat, ca- slella expugnat, magnas praedas capit, quarum partem suis dispertit, partem ad Datamem mittit; pari modo complura castella ei tradit. 3. Haeo diu facicndo per- suasit homini, se infinitum adversus regem susccpisso bellum; quum niliilo magis, ne quam suspicionem illi praeberet insidiarum, neque Colloquium eius petivit, neque in conspectum venire studuit. Sic absens amicitiam gerebat, ut non beneficiis mutuis, sedodiocom- muni, quod erga regem susceperant, contineri videren- tur. XI. Id quum satis se confirmasse arbitratus est, cer- tiorem facit Datamem, lempus esse, maiores exercitus parari, et bellum cum ipso rege suscipi; deque ea re, si ei viderctur, quo loco vellet, in Colloquium vcnirct. Probata re, colloquendi tempus sumitur, locusque, quo conveniretur. 2. IIuc Mithridates cum uno, cui ma- ximam habebat fidem, ante aliquot dies venit, complu- ribusque locis separatim gladios obruit, eaque loca dili- XV. EPAMINONDAS. CAP. I. C3 genter notat. Ipso autem colloqucndi die ulriquc, lo- cum qui explorarent atque ipsos scrutarcntur, raittunt. 3. Deinde ipsi sunt congrcssi. Ilic quum aliquamdiu in colloquio fuissent, et diversi disccssissent, iamque procul Datames abesset: Mithridates, priusquam ad suos pervenirct, ne quam suspicionem pareret, in cum- dem locum revertitur, atque ibi, ubi telum erat imposi- lum, resedit, ut si [a] lassitudine cuperet acquiescere. Datamemque revocavit, simulans, so quiddam in colloquio esse oblitum. 4. Interim telum, quod latebat, protulit, nudatumque vagina veste texit, acDatami vc- nienti ait, digredientem se animadvertisse, locum quem- dam, qui erat in conspeotu, ad castra ponenda esse ido- neum. 5. Quem quum digito demonstraret, et illo conspiccret, aversum ferro transfixit, priusque, quam quisquam posset suecurrere, interfecit. Ita ille vir, qui multos consilio, neminem perfidia ceperat, simulala captus est amicilia. XV. EPAMINONDAS. Cap. I. Epajiinondas, Polyhni filics, Tiiebanüs. De quo priusquam scribamus, haec praecipienda viden- tur lectoribus, ne alienos mores ad suos referant; neve ea, quae ipsis Ieviora sunt, pari modo apud ceteros fuis- se arbitrontur. 2. Scimus enim, musicen nostris mo- ribus abesse ab principis persona: saltare vero ctiam in vitiis poni: quae omnia apud Graecos et grata et laude digna ducuntur. 3. Quum autem exprimere imagi- Ci XV. EPAMINONDAS. CAP. II. III. nem consuctudinis [atque] vitae -velirnus Epaminondae. nihil videmur deberc praeterraitlcre, quod perlineal ad cam dcclarandam. 4. Quare dicemus primura de geliere eius; deinde, quilms disciplinis et a quibus sit eruditus; tum de moribus ingeniique faeultatibus, et si qua alia memoria digna erunl; postrcmo de rebus gc- slis, quae a plurimis omnium anteponuntur virlulibus. II. Natus igilur patrc, quo diximus, honesto gene- re, pauper iam a maioribus relictus: eruditus autem sic, ut nemo Tliebanus magis. Nam et cilharizare, et cantare ad chordarum sonum doctus est a Dionysio, qui non minore fuit in musieis gloria, quam Dämon aut Lamprus, quorum pcrvulgata sunt nomina; cantare ti- biis ab Olympiodoro, saltare a Calliphrone. 2. Atphi- losophiae praeceptorem habuit Lysin Tarentinum, Py- thagoreum: cui quidem sic fuit dedilus, ut adolescens tristem et severum senem cmnibus acqualibus suis in familiaritale anteposuerit, neque prius eum ase dimi- serit, quam in doctrinis tanto antecesserit condiscipulos, ut facile intelligi posset, pari modo omnes in ceteris ar- tibus supcraturum. 3. Atque haec ad nostram con- suetudinem sunt levia, et potius contemnenda; at in Graecia utique olim magnae laudi erant. 4. Postquam ephebus factus est, et palaestrae darc operam coepit, non tarn magnitudini virium servivit, quam velocitati. Illam enim ad alhlctarum usum, hanc ad belli existi- mabat utilitatem pertinere. ö. Itaque exercebatur plu- rimum currendo et luctando ad eum fincm, quoad stans complecti posset atque contendere. In armis vero plu- rimum studii consumebat. III. Ad hanc corporis firmitatem plurima etiam ani- mi bona accesserant. Erat enim modeslus, prudens, gravis, temporibus sapienter utens, perilus belli, fortis Gö XV. EPAMINONDAS. CAP. IV. manu, animo maximo; adeo vcritatis diligcns, ut nee ioco quidem montiretur. 2. Idem continens, clonicns, patiensque mirandum in modum; non solum populi, sed eliam amioorum ferens iniurias; inprimisque com- missa celans: quod interdum non minus prodest, quam diserte dicere; studiosus audiendi: ex hoc enim facilli- me disci arbitrabatur. 3. Itaque quum in circulum venisset, in quo aut derepublioa disputaretur, aut do pliilosophia sermo haberetur, numquam inde prius dis- S cessit, quam ad finem sermo esset adductus. 4. Pau- perlatem adeo facile perpessus est, ut de republica nihil praeter gloriam eeperit. Amicorum in se tuendo earuit faoultatibus, iide ad alios sublevandos saepe sic usus est, ut possit iudican, omnia ei cum amicis fuisse com- munia. S. Nam quum aut civium suorum aliquis ab hostibus esset captus, aut virgo amici nubilis propter paupertatem collocari non posset, amicorum concilium habebat, et, quantum quisque daret, pro faoultatibus imperabat. 6. Eamque summam quum fecerat, prius- quam acciperet pecuniam, adducebat eum, qui quaere- bat, ad eos, qui conferebant, eique ut ipsi numerarent, faciebat; ut ille, ad quem ea res porveniebat, sciret, quantum cuiquo deboret. IV. Tentata autein eius est abstinenlia a Diomedonto j Cyzieeno. Namque is rogatu Artaxerxis Epaminondam I pecunia corrumpendum susceperat. Ilic magno cum ? pondere auriThebas venit, etMicythum adolescentulum | quinquo talentis ad suam perduxit voluntatem, quem tum Epaminondas plurimum diligebat. Micythus Epaminondam convenit, et causam adventus Diomedontis 1 ostendit. 2. At ille Diomedonto coram, Nihil, inquit, opus pecunia est. Nam si rex ea vult, quae Thebanis sunt utilia, gratis facere sumparalus; sin autem contra- l Corn. Nep. E 66 XV. EPAMINONDAS. CAP. V. ria, non habet auri atque argenti satis. Namque orbis terrarum divilias accipere nolo pro patriae caritale. 3. Tu quod me incognitum tentasti, tuique similcm existi- masti, nonmiror, tibique ignosco; sed egredere propere, ne alios corrumpas, quum me non potueris. Tu, Micy- the, argentum huic rcdde; nisi id confestim facis, ego te tradam magislralui. 4. Hunc Diomedon quum roga- ret, ut tuto exire, suaque quae attulisset liceret eflerre: Isiud quidem, inquit, faciam; neque lua causa, sed mea, ne, st tibi sit pecunia ademta, aliquis dicat, id ad me ereptum pervenisse, quod delatum accipere noluissem. 5. A quo quum quaesisset, quo se deduci vellet, et illc, Athenas, dixisset; praesidium dedit, ut eo tuto perve- niret. Neque vero id satis habuit, sed etiam, ut invio- latus in navem ascenderet, per Chabriam Alheniensem, de quo supra mentionem fecimus, eflecit. 6. Absti- nentiae erit hoc satis testimonium. Plurima quidem proferre possemus; sed modus adhibendus est, quoniam uno boc volumine vitas excellentium virorum complu- riurn concludere constituimus, quorum separatim mul- tis millilius versuum complures scriptores ante nos ex- plicarunt. V. Fuit etiam disertus, ut nemo ei Thebanus par esset eloquentia: neque minus concinnus in brevitate respondendi, quam in perpetua oratione ornatus. 2. Habuit obtrectatorem Meneclidam quemdam, indidem Thebis, et adversarium in administranda republica, satis exercitatum in diccndo, utTliebanum scilicet. Namque illigenti plus inest virium, quam ingenii. 3. Is, quod in re militari florere Epaminondam videbat, hor- tari solebat Thebanos, ut pacem bello anteferrent, ne il- lius imperatoris opera desideraretur. Huic ille, Fallis, inquit, verbo cives luos, quod hos a bello avocas: otii 67 XV. EPAMINONDAS. CAP. VI. enim nomine servitutem concilias. 4. Nam paritur pax bello. Ilaque qui ea diutina volunt frui, bello exercitati esse debent. Quare si principes Graectae esse vultis, castris est vobis utendum, non palaestra. 5. Idem ille Meneclidas quum huic obiiceret, quod liberos non ha- berct, neque uxorem duxisset; maximeque insolen- liam, quod sibi Agamemnonis belli gloriam videretur consecutus: Al, ille, desine, inquit, Meneclida, de uxore mihi exprobrare: nam nullius in ista re minus uli con- silio volo. (Ilabebat enim Meneclidas suspicionem adulterii.) 6. Quod autem me Agamemnonem aemulari putas, falleris. Namque ille cum universa Graecia vix decem annis unarn cepit urbem; ego contra ea una urbe nostra dieque uno totam Graeciam, Lacedaemoniis fu- gatis, liberavi. VI. Idem quum in conventum venissei Arcadum, petens, ut societatem cum Thebanis et Argivis facerent: contraque Callistratus, Atheniensium legatus, qui elo- quentia omnes eo praestabat tempore, postularet, ut po- tius amicitiam sequerentur Atticorum, et in oratione sua multa invectus esset in Thebanos et Argivos, in eisque hoc posuisset, 2. animadvertere debere Arcadas, quales utraque civitas cives procreasset, ex quibus de ceteris possent iudicare: Argivos enim fuisse Orestem etAlo- maeonem, matricidas, Thebis Oedipum natum, qui, quum patrem suum interfecisset, ex matre liberos pro- oreasset: 3. hic in respondendo Epaminondas, quum de ceteris perorasset, posfquam ad illa duo opprobria pervenit, admirari se dixit stultitiam rhetoris Attici, qui non animadverlerit, innocentes illos natos; domi scele- re admisso, quum patria essent expulsi, receptos esse ab Alheniensibus. 4. Sed maxime eius eloquentia elu- xit Spartae, legati ante pugnam Leuctricam. Quo E 2 68 XV. EPAMINONDAS. CAP. VII. quum omnium sooiorum convenissent Iegati, coram fre- quentissimo lcgationum conventu sioLacedaemoniorum tyrannidem coarguit, ut non minus illa oratione opes eorum concusserit, quam Leuctrica pugna. Tum enim perfecit, quod post apparuit, ut auxilio sociorum Lace- daemonii privarentur. VII. Fuisse patientem suorumque iniurias feren- tem civium, quod se patriae irasoi nefas esse ducerct, liaec sunt testimonia. Quum eum propter invidiam ci- ves praefieere exercitui noluissent, duxque esset dele- cUis belli imperitus, ouius errore eo esset deducta res, ut omnes de salute pertimescerent, quod locorum angu- stiis clausi ab hoslibus obsidebantur: desiderari coepta est Epaininondae diligentia: erat enim ibi privatus, nu- mero militis. 2. A quo quum peterent opem, nullam adhibuit memoriam contumeliae, et exeroitum, obsi- dione liberatum, doniurn reduxit incolumem. 3. Ne- que vero hoc semel fecit, sed saepius. Maxime autem fuit illustre, quum in Peloponnesum cxercitum duxis- set adversus Lacedaemonios, haberotque collegas duos, quorum alter erat Pelopidas, vir fortis ac strenuus. Ilio quum criminibus adversariorum omnes in iuvidiam venissent, ob eamque rem imperium bis esset abroga- tum, atque in eorum locum alii praetores suecessissent: 4. Epaminondas populiscito non paruit, idemque ut fa- cerent, persuasit collegis, et bellum, quod susceperat, gessit. Namque animadvertebat, nisi id fccisset, totum exercitum propter praetorum imprudentiam insoien- tiamque belli periturum. 6. Lex erat Tbebis, quae morto multabat, si quis imperium diutius retinuisset, quam lege praefinitum foret. Ilanc Epaminondas quum reipublicae conservandae causa Iatam videret, ad perniciem civitatis conferre noluit, et quatuor men- XV. EPAMINONDAS. CAP. VIII. IX. 69 sibus diutius, quam populus iussorat, gessit Imperium. VIII. Postquam domum rediturnest, collegae eius Loc oi'imine aoeusabantur. Quibus ille permisit, ut oinnem causam in so transferrent, suaque opera factum contenderent, ut legi non obedirent. Qua defensione illis periculo liberatis, nemo Epaminondam responsu- rum putabat, quod, quid diceret, non baberet. 2. At ille in iudicium venit: nihil corum negavit, quae ad- versarii crimini dabant, omniaque, quao collegae dixe- rant, confessus est, neque recusavit, quo minus legis poenam subiret; sed unum ab iis petivit, ut in periculo suo inscribercnt: 3. Epaminondas a Thebanis morte mullcUus est, quod eos coec/il apud Leuctra superare Lu- cedacmonios, quos ante se imperalorem nemoBoeotiorum ausus fuit adspicere in acie; i, quodque ttno proelio non solum Thebas ab interilu retraxit, sed etiarn Universum Graeciam in libertatem vindicavit, eoque res utro- rumque perduxit, ut Thebani Spar tarn oppugnarent,La- cedaemonii satis haberent, si salvi esse possent: 5. neque prius bellare deslitit, quam Messern restituta urbem eorum obsklione clausit. Ilaec quum dixisset, risus omnium cum liilaritate coortus est: neque quisquam iudex ausus est de eo l'erre suffragium. Sic a iudicio capitis maxima discessit gloria. IX. Ilic extremo tempore imperator apudMantineam quum acie instructa audacius instaret hostibus, cogni- tus aLacedaemoniis, quod in unius pernicie eius patriae sitam putabant salutem, universi in unum impetum fe- cerunt, neque prius abscesserunt, quam, magna caede facta multisque occisis, fortissime ipsum Epaminondam pugnantem, sparo eminus percussum, concidere vide- runt. 2. lluius casu aliquantum retardati sunt Boeo- 70 XV. EPAJIINONDAS. CAP. X. tii; neque tarnen prius pugna cxcesserunt, quam re- pugnantes prolligarunt. 3. At Epamiuondas quum animadvcrteret, mortifcrum se vulnus accepisse, simul- que, siferrum, quod ex hastili in corpore remanserat, extraxisset, animam statim emissurum: usque co reti- nuit, quoad renuntiatum est, vicisse Boeotios. 4. Id postquam audivit; satis, inquit, vixi: invictus enim morior. Tum ferro extracto confestim exanimatus est. X. Ilic uxorem numquam duxit. In quo quum reprehenderetur a Pelopida, qui fdium habebat infamem, maleque eum in co patriae consulere diceret, quod liberos non relinqueret: 2. Virls, inquit, ne tu peius consulas, qui talem ex te naturn relicturus sis. Neque vero stirps mihi polest deesse. Namque ex me natam relinquo pugnam Leuclricam, quae non modo mihi superstes, sed eliam immortalis sit necesse est. 3. Quo tempore, duce Pelopida, exsules Thebas occupa- runt, et praesidium Lacedaemoniorum ex arce expule- runt, Epaminondas, quamdiu facta est caedes civium, domo se tenuit: quod neque malos defendere volebat, neque impugnare, ne manus suorum sanguine cruenta- ret. Namque omnem civilem victoriam funestampu- tabat. Idem, postquam apud Cadmeam cum Laeedae- moniis pugnari coepit, in primis stetit. 4. Huius de virtutibus vitaque satis erit dictum, si hoc unum adiun- xero, quod nemo eat infitias, Thebas et ante Epaminon- dam natum, et post eius inleritum, perpetuo alieno pa- ruisse imperio; contra ea, quamdiu ille praefuerit rei- publicae, caput fuisse totius Graeciae. Ex quo intelligi potest, unum hominem pluris, quam civitatem, fuisse. XVI. PELOPIDAS. CAP. I. II. 71 XVI. PELOPIDAS. Cap. I. Pelopidas, Thebanus, magis hisforicis, quam vulgo, notus. Cuius de virtutibus dubito quemadmo- dum exponam, quod vereor, ne, si res explioare inci- piam, non vitam eius enarrare, sed historiam videar scribere; si tantummodo summas attigero, nerudibus litterarum Graeearum minus lucide appareat, quantus fuerit ille vir. Itaque utrique rei occurram, quanium potero, et medebor tum satietati, tum ignorantiae lecto- rum. 2. Phoebidas Lacedaemonius, quum exercitum Olynthum duceret, iterque per Thebas faceret, arcem oppidi, quae Cadmea nominatur, occupavit impulsu perpaucorum Thebanorum, qui, adversariae factioni quofacilius resisterent, Laconum rebus studebant: id- que suo privato, non publico, fecit consilio. 3. Quo facto eum Lacedaemonii ab exercitu removerunt pecu- niaque multarunt: neque eo magis arcem Thebanis reddiderunt, quod, susceptis inimicitiis, satius duce- bant eos obsideri, quam liberari. Nam postPelopon- nesium bellum Athenasque devictas oum Thebanis sibi rem esse existimabant, et eos esse solos, qui adversus resistere auderent. 4. Ilac mente amiois suis summas potestates dederant, alteriusque factionis principes partim interfecerant, alios in exsilium eiecerant: in quibus Pelopidas hic, de quo scribere exorsi sumus, pulsus pa- tria carebat. II. Hi omnes fere Athenas se contulerant, non, quo sequerentur otium, sed, ut quemque ex proximo locum 72 XVI. PELOPIDAS. CAP. III. fors obtulisset, eo patriam recuperare nitorentur. 2. Ita- que quum tcmpus est Visum rei gercndao, communitcr cum bis, qui Thebis idem scnticbaut, diem delegerunt ad inimicos opprimendos civitatemque hberandam eum, quo maximi magistratus simul consucvorant epulari. 3. llagnae saepe res non ita magnis copiis sunt gestae; sed profeeto numquam ab tarn ton ui initio tantae opes sunt profligatao. Nam duodecim adolescentuli coierunt ex his, qui exsilio erant multati, quum omnino non es- sent amplius centum, qui tanto se offerrent periculo. Qua paucitate perculsa est Lacedacmoniorum potentia. 4. Hi enim non magis adversariorum factioni, quam Spartanis, eo tempore bellum intulerunt, qui principes crant totius Graeciae; quorum imperii maiestas, neque ita multo post, Leuctrica pugna, ab boc initio perculsa, concidit. S. Illi igitur duodecim, quorum erat dux Pelopidas, quum Athenis interdiu exissent, ut vespc- rascente coelo Tliebas possent pervenire, cum canibus venaticis exierunt, retia ferentes, vestitu agresti, quo minore suspicione facerent iter. Qui quum tempore ipso, quo studuerant, pervenissent, domum Charonis devenerunt, a quo et tcmpus et dies erat datus. III. Hoc loco libet interponere, etsi seiunctum ab re proposita est, nimia fiducia quantae calamitati soleat esse. Nam magistratuum Thebanorum statim ad aures pervenit, exsules in urbem devenisse. Id illi, vino epulisque dediti, usque eo despexerunt, ut ne quaerere quidem de tanta re laborarint. 2. Accessit etiam, qucd magis aperiret cornm dementiam. Allata est enim epi- stola Athenis ab Archia [hicrophante] uni ex his, Ar- chiae, qui tum maximum magistratum Thebis obtine- bat, in qua omnia de profectione cxsulum perscripta erant. Quae quum iam accubanti in convivio esset data, XVI. PELOPIDAS. CAP. IV V. 73 sicut erat signata, sub pulvinum subiicicns, vi crasli- num, inquit, differo res severas. 3. At illi omncs, quum mm nox processisset, yinolentiabexsulibus, ducePe- lcpida, sunt interfecti. Quibus rcbus confectis, vulgo ad arma libertatemque vooato, non solum qui in urbe orant, sed etiam undiquc cx agris concurrerunt, praesi- dium Lacedaemoniorum cx arce pepulerunt, patriam obsidioue liberaverunt, auctorcs Cadmeae occupandae partim occidcrunt, partim in exsilium eiecerunt. IV. lloo tarn turbido tempore, sicut supra docui- mus, Epaminondas, quoad cum civibus dimicatum est, domi quietus fuit. Itaque haec liberandarum Theba- rum propria laus estPelopidae: ceterae fere omnes com- munes cum Epaminonda. 2. Namque Leuctrica pu- gna, imperatore Epaminonda, hio fuit dux delectac ma- nus, quae prima pbalangcm prostravit Laconum. 3. Omnibus praeterea periculis adfuit. Sicut Spartam quum oppugnavit, alterum tenuit cornu: quoqueMcs- scna celerius restilueretur, legalus in Persas est profe- ctus. Denique liaec fuit altera persona Tliebis, sed tarnen secunda, ita ut proxima esset Epaminondae. V. Conflictatus autem est cum adversa fortuna. Nam et inilio, sicut ostendimus, exsul patria caruit, et, quum Thessaliam in potestatem Thcbanorum cuperet rcdigere, legationisque iure satis teclum se arbitraretur, quod apud omnes gentes sanctum esse consuesset, a ty- ranno Alexandro Pheraeo simul cum Ismenia cornpre- bensus in vincula conioctus est. 2. Ilunc Epaminondas recupcravit, bcllo persoquens Alexandrum. Post id factum numquam is animo placari potuit in eum, a quo erat violatus. Itaque persuasil Thebanis, ut sub- sidio Thessaliae proficiscerentur, tyTannosque eius ex- pellerent. 3. Cuius belli quum ei summa esset data, 74 XVII. AGESILAÜS. CAP. I. eoque cum excrcitu profectus esset, non dubitavit, si- mul ac conspexit hoslem, confligere. 4. Inquoproelio Alexandrum ut animadvertit, incensus ira equum in cum concitavit, proculque degressus a suis conieclu te- lorum confossus coneidit. Atque hoc secunda victoria accidit: nam iam inclinatae erant tyrannorum copiae. 8. Quo facto omnes Thessaliae civitates interfectum Pe- lopidam coronis aureis et statuis aeneis, liberosque eius multo agro donarunt. XVII. AGESILAÜS. Cap. I. Agesilaüs, Lacedaemonius, quum a ceteris scriptoribus, tum eximie aXenoplionteSocratico collau- datus est: eo enim usus est familiarissime. 2. Hic pri- mum de regno cum Leotychide, fratris fdio, habuit con- tentionem. Mos est enim a maioribus Lacedaemoniis traditus,ut duos haberent semper reges, nomine magis, quam imperio, ex duabus familiis Procli et Eurysthe- nis, qui principes ex progenie Herculis Spartae reges fuerunt. 3. Ilarum ex altera in alterius familiae locum fieri non licebat: itaque utraque suum retinebat ordi- nem. Primum ratio habebatur, qui maximus natu esset ex liberis eius, qui regnans decessisset. Sin is virilem sexum non reliquisset, tum deligebatur, qui pro- ximus esset propinquitate. 4. Mortuus erat Agis rex, frater Agesilai. Filium reliquerat Leotychidem, quem ille natum non agnorat, eumdem moriens suum esse dixerat. Is de honore regni cum Agesilao, suo patruo, XVII. AGESILAUS. CAP. II. III. 75 contendit: neque id, quod petivit, consecutus est. 5. Nam Lysandro suffragante, homine, ut ostendimus su- pra, factioso et his temporibus potente, Agesilaus ante- latus est. II. Hic simulatque imperii potitus est, persuasit Lacedaemoniis, ut exereitum emitterent in Asiam, bel- lumque regi facerent: docens, satius esse in Asia, quam in Europa dimicari. Namque fama exierat, Artaxer- xem comparare classes pedestresque exeroitus, quos in Graeoiam mitteret. 2. Data potestate, tanta celeritate usus est, ut prius in Asiam cum copiis pervenerit, quam regii satrapae eum scirent profectum. Quo factum est, ut omnes imparatos imprudentesque offenderet. 3. Id ut cognovit Tissaphernes, qui summum imperium tum inter praefectos habebat regios, inducias a Lacone petivit, simulans, se dare operam, ut Lacedaemoniis cum rege conveniret; re autem vera ad copias comparandas: easque impetravit trimestres. 4. Iuravit autem uter- que, se sine dolo inducias conservaturum. In qua pa- ctione summa fide mansit Agesilaus; contra ea Tissaphernes nihil aliud, quam bellum comparavit. 5. Id etsi sentiebat Laco, tarnen iusiurandum servabat, mul- tumque in eo se consequi dicebat, quod Tissaphernes periurio suo et homiuessuis rebus abalienaret, et deos sibi iratos redderet; se autem conservata religione con- firmare exereitum, quum animadverteret, deorum nu- men facere secum, hominesque sibi conciliari amicio- res, quod his studere consuessent, quos conservare fi- dem viderent. III. Postquam induciarum praeteriit dies, barbarus, non dubitans, quod ipsius erant plurima domicilia in Caria, et ea regio his temporibus multo putabatur locu- pletissima, eo potissimum hostes impelum facturos, 76 XVII. AGESILAUS. CAP. IV. omnes suas copias eo contraxerat. 2. At Agcsilaus in Pbrygiam se convertit, eamque prius depopulalus est, quam Tissapliernes usquam se movcret. Magna prae- da milltibus locupletatis, Ephcsum hiematum exerci- tum reduxit, atque ibi oflicinis armorum institutis, magna industria bellum adparavit. Et quo studiosius armarentur insigniusque'ornarentur, praemia propo- suit, quibus donarentur, quorum egregia in ea re fuis- set industria. 3. Fecit idem in cxercitalionum generi- bus, ut, qui ceteris praestitissent, eos magnis al’ficerot muneribus. Ilis igitur rebus effecit, ut et ornalissimum et exercitatissimum baberet exercitum. i. lluic quum tempus esset visum, coj>ias exlrahereex bibernaculis, vidit, si, quo esset iter facturus, palam pronuntiasset, liosles non credituros, aliasque regiones praesidiis oc- cupaturos, nec dubitaluros, aliud esse faclurum, acpronuntiasset. ö. Itaquo quum ille Sardis iturum sc di- xisset, Tissaphcrnes eamdem Cariarn defendendam pu- tavit. In quo quum eum opinio fefellisset, victumque se vidisset consilio; sero suis praesidio profectus est. Nam quum illo venisset, iam Agcsilaus, multis locis cxpugnalis, magna erat praeda politus. 6. Laco au- tcnpquum yideret, liostes equitatu superare, numquam in campo sui fecit potestatem, et bis locis manum con- seruit, quibus plus pedestres copiae valerent. Pepulit ergo, quotiescumque congrcssus est, multo maiores ad- versariorum copias, et sic in Asia versatus est, ut om- nium opinione yictor duceretur. IV. Ilic quum iam animo meditaretur proficisci in Persas, et ipsum regem adoriri, nuntius ei domovenit epbororum iussu, bellum Atbenienses et Boeotios indi- xisse Lacedaemoniis: quare venire ne dubitaret. 2. In boc non minus cius pietas suspicienda est, quam virlus 77 XVII. AGESILAUS. CAP. V. bellica: qui, quum viclori praccssct exercitui maxi- mamquo haberct, liduciam regni Persarr.m potiundi, tanla modestia dicto audiens fuit iussis absentium ma- gistratuum, nt si privatus in comilio esset Sparlae. Cu- ius exemplum utinam imperatores nostri sequi voluis- sent! Sed illuc redeamus. 3. Agesilaus opulentissimo regno praeposuit bonam existimationem, multoquo glo- riosius duxit, si institutis patriae paruisset, quam si bello superassot Asiam. &. Ilao igitur mente Ileilcs- pontum copias traieoit, tantaque usus est celeritate, ut, quod iterXerxes anno vertonte confecerat, bic transie- rit triginta dicbus. 5. Quum iam haud ita longe abesset a Pcloponneso, obsistere ei conati sunt Atbenien- scs et Bocolii, ceterique eoruni socii, apud Coroneam: quos omnes gravi proelio vicit. 6. Iluius victoriae vel maxima fuit laus, quod, quum plerique ex Inga sein tempiuni Minervaeconiecissent, quaerereturque ab eo, quid bis fieri vellet, etsi aliquot vulncra aoceporat eo proelio, et iratus videbatur onmibus, qui adversus arma tulerant, tarnen antctulit irae religionem, et cos vetuit violari. 7. Neque vero boo solum in Graecia fecit, ut templa deorum sancta baberet; sed etiam apud barba- ros summa religione omnia simulacra arasque conscr- vavit. 8. Itaque praedicabat, mirari se, non sacrilo- gorum numero baberi, qui supplicibus deorum nocuis- sent; aut non gravioribus poonis affici, qui religionem minuerent, quam qui fana spoliarent. V. Post boc proelium collatum est omno bellum circa Corintbum, ideoquo Corintbium est appellatum. 2. llic quum una pugna deccm millia bostium, Agesilao duce, cec-idissent, coque facto opcs adversariorum debi- litatae viderentur: tanlum abfuit ab insolentia gloriae, ut commiseratus sit fortunam Graeciae, quod tarn multi 78 XVII. AGESILAUS. CAP. VI. VII. a se victi vitio adversariorum concidissent: namque illa multitudine, si sana mens esset, Graeclae supplicium Persas dare potuisse. 3. Idem quum adversarios intra moenia compulisset, et, utCorinthum oppugnaret,multi hortarentur, negavit, id suae virtuti convenire: se enim eum esse dixit, qui ad officium peecantes redirc cogeret, non, qui urbes nobilissimas expugnaret Graeciae. 4. Namsi, inquit, eos exsiinguere voluerimus, quinobis- cum adversus barbaros stelerunt, nosmelipsi nos expu- gnaverimus, illis quiescentibus. Quo facto sine negolio, quum voluerint, nos oppriment. VI. Interim accidit illa calamitas apud Leuctra La- cedaemoniis: quo ne proficisceretur, quum a plerisque ad exeundum premeretur, ut si de exitu divinaret, exire noluit. Idem, quum Epaminondas Spartam oppugna- ret, essetque sine muris oppidum, talem se imperatorem praebuit, ut eo tempore Omnibus apparuerit, nisi ille fuisset, Spartam futuram non fuisse. 2. In quo qui- dem discrimine celeritas eius consilii saluti fuit univer- sis. Nam quum quidam adolescentuli, hostium ad- ventu perterriti, ad Thebanos transfugere vellent, et lo- cum extra urbem editum cepissent: Agesilaus, qui per- niciosissimum fore videret, si animadversum esset, quemquam ad hostes transfugere conari, cum suis eo venit, atque, ut si bono animo fecissent, laudavit Consilium eorum, quod eum locum occupassent, et se quo- que id fieri debere animadvertisse. 3. Sic adolescen- tulos simulata laudatione recuperavit, et adiunctis de suis comitibus locum tutum reliquit. Namque illi, aucto numero eorum, qui expertes erant consilii, com- movere se non sunt ausi, eoque libentius, quod latere arbitrabantur, (piae cogitarant. VII. Sine dubio post Leuctricam pugnam Lacedae- XVII. AGESILAüS. CAP. VIII. 79 monii se numquam refecerunt, neque prislinum impc- rium recuperarunt: quum interim Agesilaus non desti- tit, quibuscumque rebus posset, patriam iuvare. 2. Nam quum praecipueLacedaemonii indigerent pecunia, iile omnibus, qui a rege defecerant, praesidio fuit: a quibus magna donatus pecunia patriam sublevavit. 3. Atque in hoc illud inprimis fuit admirabile: quum ma- xima munera ei ab regibus et dynastis civitatibusque conferrentur, nihil umquam domum suam contulit, nihil de victu, nihil de vestitu Laconum mutavit. 4. Domo eadem fuit contentus, qua Eurysthenes, progenitor maiorum suorum, fuerat usus: quam qui intrarat, nul- lum signum libidinis, nullum luxuriae videre poterat; contra ea plurima patientiae atque abstinentiae. Sic enim erat instructa, ut nulla in re dißerret a cuiusvis inopis atque privati. VIII. Atque hic tantus vir, ut naturam fautricem habuerat in tribuendis animi virtutibus, sic maleficam nactus est in corpore fingendo. Nam et statura fuit hu- mili, et corpore exiguo, et claudus altero pede. Quae res etiam nonnullam afferebat deformitatem: atque ignoti, faciem eius quum intuerentur, contemnebant; qui autem virtutes noverant, non poterant admirari sa- tis. 2. Quod ei usu venit, quum annorum octoginta subsidio Tacho in Aegyptum isset, et in acta cum suis accubuisset sine ullo tecto; stratumque haberet tale, ut terra tecta esset stramentis, neque huc amplius, quam pellis esset iniecta; eodemque comites omnes accubuis- sent vestitu humili atque obsoleto, ut eorum ornatus non modo in bis regem neminem significaret, sed hominis non beatissimi suspicionem praeberet. 3. Iluius de adventu fama quum ad regios esset perlata, celeriter munera eo cuiusque generis sunt adlata. His quacren- 80 XVIII. EITMENES. CAE. i. tibus Agesilaum vix fidcs facta est, unum esse ex bis, qui tum accubabant. 4. Qui quum regis verbis, quae attulerant, dedissent, ille praeter yitulina etlmiusmodi gcnera opsonii, quae praesens tempus desiderabat, nihil accepit; unguenta, coronas, secundamque mensam ser- vis dispertiit; cetera rcferri iussit. S. Quo facto eum barbari etiam magis contcmserunt, quod eum ignoran- tia bonarum rerum illa potissimum sumsisso arbitra- bantur. 6. Hic quum ex Aegyplo revertoretur, dona- tus a rege Nectanabido ducentis viginti talentis, quae ille muncri populo suo darct, vonissetque in portum, qui Menclai vocatur, iacens intcr Cyrenas et Aegyptum, in morbum implicitus decessit. 7. Ibi eum amici, quo Spartam facilius porferro possent, quod mel non habo- banf, cera circumfudcrunt, atquc ita domum relulerunt. svm. E U M E N E S. Cap. I. Eümenes, Gaiidiakus. Iluius si virtuti par data esset fortuna, non ille quidem maior, sed multo illu- strior atquc etiam bonoralior [evasisset,] quod magnos homines virtute metimur, non fortuna. .2. Nam quum aetas eius incidisset in ea tempora, quibus Maccdoucs llorerent, mul tum ei detraxit inter lios viventi, quod alicnae erat civitatis, neque aliud huio defuit, quam generosa stirps. 3. Etsi ille domestico surnrno genere erat: tarnen'Macedonos cum sibi aliquando anteponi indigne ferebant; neque tarnen non patiebantur. Vin- cebat enim omnes cura, vigilantia, patientia, calliditate 81 XVIII. EÜMENES. CAP. II. et ccleritate ingcnii. 4. Ilic peradolescentulus ad amici- tiam accessit l’hilippi, Amyntae filii, brevique tempore in intimam pervenit familiaritatem. Fulgebat enim iam in adolescentulo indoles yirtutis. S. Itaquo eum babuit ad manum scribae loco: quod multo apud Gra- ios bonorificentius est, quam apud Romanos. Nam apud nos revera, sieut sunt, mercenarii scribae existi- mantur; at apud illos e contrario nemo ad id officium admittitur, nisi lionesto loco, ot fido et industria cogni- ta: quod necesse est omnium consiliorum eum esse par- ticipem. 6. Hunc locum tenuit amicitiae apud Pliilip- pum annos septem. Illo interfecto, eodem gradu fuit apud Alexandrum annos tredecim. Novissimo tempore praefuit etiam alterae equitum alae, quae Ifetaerice ap- pellabatur. Utrique autem in consilio semper affuit, et omnium rerurn babitus est particeps. II. Alexandro Babylone mortuo, quum regna sm- gulis familiaribus dispertirentur, et summa rerum tra- dita esset tuenda eidem, cui Alexander moriens annu- lum suum dederat, Periliccae: 2. ex quo omnes con- ieccrant, eum regnum ei commendasse, quoad liberi ems in suam tutelam pervenissent: (aberant enim Cra- terus et Antipater, qui antecedere hunc videbantur: mortuus eratllepbaestio, quem unum Alexander, quod facile intelligi posset, plurimi fecerat), hoc tempore data est Eumeni Cappadocia, sive potius dicta. Nam tum in hostium erat potestato. 3. Hunc. sibi Perdiccas ad- iunxerat magno Studio, quod in homine fidem et indu- striam magnam videbat: non dubilans, si eum pelle- xisset, magno usui fore sibi in bis rebus, quas adpa- rabat. Cogitabat enim, quod fere omnes in magnis imperiis conoupiscunt, omnium partes corripere atque complecti. 4. Neque vero hoc ille solus fecit, sed ce- Conx. Nrp. F S2 XVIil. EUXIENES. CAP. III. ieri quoque omncs, qui Alexandri fuerant amici. Primus Loonnalus Macedoniam praeoccuparc dcsiinaverat. Ilic nmltis magnisque pollicilationibus persuadero Eu- meni studuit, ut Perdiccam descreret, ac secum faceret socictatem. 5. Quum perducere eum non posset, in- teriicere conatus est; ct i'ecisset. nisi ille elam noctu ex praesidiis eins effugisset. III. Interim conflata sunt illa bella, quae ad inter- nccionem post Alexandri mortem gesta sunt, omnesque concurrerunt ad Perdiccam opprimendum. Quem etsi infirmum videbat, quod unus omnibus resistere coge- batur, tarnen amicum non deseruit, neque salutis, quam fidei, fuit cupidior. 2. Praefecerat eum Pordiccas ei parti Asiae, quae inter Taurum montem iacet atque Ilellesponlum, et illum unum opposucrat Europaeis ad- versariis; ipso Acgyptum oppugnatum advorsus Pto- lemaoum erat profectus. 3. Eumenes quum neque ma- gnas copias, neque firmas liaberet, quod et inexercita- tae, ct non multo ante erant contractae; adventare au- tem dicerentur Hellespontumquo transisse Antipater et Craferus magno cum exercitu Macedonum, viri quum claritate, tum usu loclli praestantes: 4. (Macedones ve- ro milites ea tum erant fama, qua nuno Romani ferun- tur: etenim semper liabiti sunt fortissimi, qui summa imperii potirentur): Eumenes intelligcbat, si copiae suae cognossent, adversus quos ducerentur, non modo non ituras, sed simul cum nuntio dilapsuras. S. Ita- que boc eius fuit prudentissimum consilium, ut deviis itineribus milites duceret, in quibus vera audire non possent, et bis persuaderet, se contra quosdam barba- ros proficisci. 6. Itaque tenuit hoc propositum, et prius in aciem cxcrcitum eduxit proeliumque commisit, quam milites sui scirent, cum quibus arma conferrent. Elle- S3 XVIII. EUMENES. CAP. IV. V. eit ctiam iiluil locorum pracoccupatioue, ut equilalu potius dimicarct, quo plus valebat, quam peditatu, quo erat detorior. IV. Quorum acerrimo concursu quum magnam par- tem diei esset pugnatum, cadit Craterus dux, et Neo- ptolemus, qui seoundum locum imperii tenebat. Cum iioc eoncurrit ipse Eumenes. 2. Qui quum inter se complexi in terram ex equis decidissent, ut facile inlei— ligi posset, inimica mente conteudisse, animoque ma- gis etiam pugnassc, quam corpore, non prius distracti sunt, quam allerum anima reliquerit. Ab hoc aliquot plagis Eumenes vulneratur: nec eo magis ex proelio exccssit, sed acrius hostes institit. 3. Ilic equilibus prolligatis, interfecto duce Cratcro, mullis praeterea et maxiine nobilibus captis, pedester exercitus, quod in ea Iooa erat deduclus, ut invito Eumene elabi non posset, paccm ab co petiit. Quam quum impetrasset, in fide non mansit, et se, sirnul ao potuit, ad Antipatrum recepit. 4. Eumenes Craterum, ex acie scmivivuni clatum, recrearc studuit. Quum id non posset, pro hominis dignitate, proque pristina amieitia (namquo illo usus erat, Aiexandro vivo, familiariter) amplo l'u- nere extulit, ossaque in Macedoniam uxori eius ac ii- beris remisit. V. llaeo dum apud Ilellespontum gcruntur, Pcr- diccas apud Humen Nilum interficitur a Seleuco et An- tigono; rcrumque summa ad Antipatrum defertur. Ilic, qui descruerant, excrcilu suftragium ferento, capitis a!)- sentes damnantur: in bis Eumenes. Ilac illo percus- sus plaga non succubuit, neque eo secius bellum ad- ministravit. Sed exiles res animi magnitudinem, etsi non frangebant, tarnen minuebant. 2. Ilunc perse- quens Antigonus, quum omni genere copiarum abun- F 2 XVIII. EUMEXES. CAP. VI. f 8 t daret, saepe in itineribus vexabatur: ncque umquam ad manum accedere Iicobat, nisi liis locis, quibus pauci mullispossentresistere. 3. Scd cxtremotempore, quum eonsiliocapi non posset, multitudinecircumventusest. Ilino tarnen, multis suis amissis, so expedivit, et in ca- stellum Pbrygiae, quod Nora appcllatur, confugit. k. In quo quum circumsederelur, et vereretur, ne uno loco manens equos militares perderet, quod spatium non esset agitandi: callidum fuit eius inventum, quemad- modum stans iumentum calefieri exercerique posset, quo libentius et cibo uteretur et a corporis motu non removeretur. S. Substringebat caput loro altius, quam ut prioribus pedibus plane terram posset attingerc, deinde posterioribus cogebat exsultare et caices remit- tere. Qui motus non minus sudorem excutiebat, quam si in spatio decurrerent. 6. Quo factum est, quod Omnibus mirabile est visum, ut iumenta aequo nitida ex eastello educerct, quum complures menses in obsidionc fuisset, ac si in campestribus ea locis babuisset. 7. In liac conclusione, quotiescumque voluit, adparatum et munitiones Anligoni alias incendit, alias disiecit. Te- nuit autem se uno loco, quamdiu fuit biems. Quod castrum subsidia habere non poterat, et ver appropin- quabat, simulala deditione, dum de condilionibus ira- ctat, praefectis Antigoni imposuit, seque ac suos omnes extraxit incolumes. VI. Ad hunc Olympias, mater quae fuerat Alexan- dri, quum litteras et nunties misi'ssct in Asiam, con- suitum, utrum repetitum Macedomam veniret (nam tum in Epiro babitabal) et eas res occuparet: 2. huic die primum suasit, ne se movcret, et exspeotaret, quo- ad Alexandri filius regnum adipisceretur; sin aliqua cupiditate raperetur in Macedoniam, omnium iniuria- i ■* XVIII. EUMENES. CAP. VII. VIII. 83 rum obliviscerelur, et in neminem acerbiore ulerctur imporio. 3. Horum nihil ea fecit. Nam et in Mace- doniam profecta est, et ibi crudelissime se gessit. Pe- tiit autcm ab Eumene absente, l£ he pateretur, Philippi domus et familiae inimicissimos stirpem quoquo inter- irnere, ferretque opem liberis Alexandri. 4. Quam veniam si sibi daret, quam primum exeroitus pararet, quos sibi subsidio adduceret. Id quo facilius faceret, so Omnibus praefectis, qui in officio manebant, misisse litteras, ut ei parerent, eiusque consiliis utorentur. 3. Ilis rebus Eumenes permotus satius duxit, si ita tulis- set fortuna, perire bene meritis refercntem gratiam, quam ingratum vivere. VII. Itaque copias contraxit, bellum adversus An- tigonum comparavit. Quod una erant Macedones com- plures nobiles, in bis Peucestes, qui corporis custos fuerat Alexandri, tum autem obtinebat Persidem, et Antigenes, cuius sub imperio phalanx erat Macedo- num: invidiam verens, (quam tarnen effugere non po- tuit), si potius ipse alienigcna summi imperii potiretur, quam alii Macedonum, quorum ibi erat multitudo, 2. in principiis nomine Alexandri tabernaculum slatuit, in eoque sellam auream cum sceptro ao diademate ius- sit poni, eoque omnes quotidie convenire, ut ibi de summis rebus consilia caperentur; credens, minore sc invidia fore, si specie imperii nominisque simulationc Alexandri bellum viderctur administrare. Quod et fecit. 3. Nam quum non ad Eumenis principia, sed ad regia conveniretur, atquc ibi de rebus dcliberarelur, quodanunodo latcbat, quum tarnen per eum unum ge- rerentur omnia. VIII. Ilic in Paractacis cum Antigono confiixit, non acie instructa, sed in itinere; eumque male acccptum 8G XVIII. EÜJIENES. CAP. VIII. in Mediam liicmatum coegit redire. Ipso in finitima regiono Persidis liicmatum copias divisit, non ut voluit, sed ut mililum cogcHt voluntas. 2. Namquc ilia pha- lonxAlcxandriiMagni, cjuacAsiam poragrarat devicerat- que Pcrsas, invoterata quum gloria, tum ct lioenlia, non fiarere se ducibus, sed impcrarc postulabat: ut nunc veterani faciunt nostri. Itaque pcriculum est, ne fa- ciant, quod illi fecerunt sua inteniperanlia nimiaquo licentia, ut omnia perdant, neque minus eos, cum qui- bus stctcrint, quam adversus quos fecerint. 3. Quod si quis illorum vetcranorum legat facta, paria liorum cognoscat, neque rem ullam, nisi tempus, iuleresse iu- dicet. Sed ad illos revertar. lliberna sumscraut non ad usum belli, sed ad ipsorum luxuriam, longcque in- , ter se discesserant. 4. Hoc Antigonus quum compc- risset, intelligorelquo, se parem non esse paratis adver- sariis, statuit aliquid sibi consilii novi esse capiendum. Duae erant viao, qua ex Medis, ubi ille biemabat, ad adversariorum hibernacula posset perveniri. 5. Qua- , rum brovior per loca deserta, quac nemo incclebat prc- pter aquae inopiam, ceterum dierum erat ferc deccm , illaautem, qua omncs commeabant, altero tanto lon- giorem liabebat anfraclum, sed erat copiosa omnium- que rerum abundans. 6. Ilac si proticisceretur, in- telligebat, prius adversarios rcscituros do suo adventu, quam ipse tertiam partem confecissct itineris; sin per , j loea sola contenderet, sperabat, se imprudentem bostem oppressuvum. 7. Ad banc rem conficiendam impera- vit quam plurimos utres alque etiam culleos compara- ri: post haec pabulum; praclerea cibaria cocta dierum decem, utque quam minime fieret ignis in castris. Iter, quod habebat, omncs celat. Sic paratus, qua consti- tuerat, proficiscitur. S7 XVIII. EÜMENES. CAP. IX. X. IX. Dimidium ferc spatium confeccrat, cpium ex fumo casti'omm eius suspicio allata est ad Eumcnem, bostem appropinquare. Conveniunt duces; quaeritur, quid opus sit facto. Intelligebant omncs, tarn celeri- ter copias ipsorum contrabi non posse, quam Antigo- nus adfutunis videbatur. 2. llic omnibus titubanli- bus, et de rebus summis desperanlibus, Eumenes ait, si celeritalcm velint adhibere, et imperata facere, quod ante non fecerint, so rem expcditurum. Nam quod diobus quinquc hostis transisse posset, se eflecturum, ut non minus tolidem dierum spatio retardaretur: quare ciroumirent, suasque quisque copias contralierot. 3. Ad Antigoni autem rcfrenandum impetum talo capit consilium. Certos mittit bomines ad infimos montes, qui obvii Grant itineri adversariorum, bisque praecipit, ut prima nocte, quam latissime possint, ignes faciant quam maximos, atque lios seounda vigilia minuant, tertia percxiguos reddant: i. et adsimulata castrorum consuetudine suspicionem iniiciant liostibus, bis locis esse caslra, ac de eorum advcntu esse pracnuntiatum; idcmquc postera nocte faciant. 5. Quibus imperatum erat, diligenter praeceptum curant. Antigonus, tene- bris obortis, ignes conspicatur: credit, de suo adventu esse auditum, et adversarios illuc suas contraxisse copias. 6. Mutat consilium, et, quoniam imprudcntes adoriri non posset, flectit iter suum, et illum anfracium longiorem copiosae viao capit, ibique diem unurn op- poritur ad lassiludinem sedandam militum ac reficien- da iumenta, quo integriore exercitu decerneret. X. Sic Eumenes callidum imperatorem vicit con- silio, celeritatemque impedivit eius. Neque tarnen mul- tum profecit. 2. Nam invidia ducum, cum quibus erat, pertidiaquo Macedonum veteranorum, quum su- SS XVIII. EUMENES. GAP. XI. perior proelio discessisset, Antigono est deditus, quum exercitus ei ter ante separatis temporibus iurasset, so eum defensurum, nec umquam deserturum: sed lanta fuit nonnullorum virtutis obtrectatio, ut fidem amittcre mallent, quam eum non pcrdcre. 3. Atque hunc An- tigonus, quum ei fuisset infestissimus, conservasset, si per suos esset lioitum, quod ab nullo se plus adiuvari posse intelligebat in his rebus, quas impendere iam adparebat omnibus. Imminebant enim Seleueus, Ly- simachus, Ptolemaeus, opibus iam valentes, cum qui- bus ei de summis rebus erat dimicandum. 4. Sed non passi sunt hi, qui circa erant: quod videbant, Eumene recepto, omnes prae illo parvi futuros. Ipse autcm An- tigonus adeo erat incensus, ut, nisi magna spe maxi- marum rerum, leniri non posset. XI. Itaque quum eum in custodiam dedisset, et praclectus custodum quaesisset, quemadmodum servari vellet? ut acerrimum, inquit, leonem, aut ferocissimum elephcintum. Nondum enim statuerat, conservaret eum, nec ne. 2. Yeniebat autem ad Eumenem utrumque genus liominum: et qui propter odium fructum oculis ex eius casu capero vellent, et qui propter veterem ami- citiam colloqui consolarique cuperent; multi etiam, qui eius formam cognoscere studebant, qualis esset, quem tamdiu tamque valde timuissent, cuius in pernicie po- sitam spem habuissent victoriae. 3. AtEumenes, quum diutius in vinculis esset, ait Onomarcho, penes quem summa imperii erat custodiae, se mirari, quaro iam tertium diem sic teneretur: non enim hoc convenire Antigoni prudentiae, ut sic deuteretur victo; quin aut interßci, aut missum fieri iuberet. 4. Ilic quum fero- cius Onomarcho loqui vidoretur, quid? tu, inquit, ani- mo si isto eras, cur non in proelio cecidisti potiv.s, quam XVIII. EUMENES. CAP. XII. XIII. S9 j'n poteslalem inimici venires? S. Iluic Eumencs, uti- nam quidem islud evenissetl Sed eo non accidil, quod numquam cum fortiore sum congressus. Non enim cum quoquam arma contuli, quin is mihi succubuerit. Non enim virtute hostium, sed amicorum perpdia decidi. [Neque id falsum. Nam et dignitato fuit honesta, et viribus ad laborcm ferendum firmis, neque tarn magno corpore, quam figura venusta.] XII. De hoc Antigonus quum solus constituere non auderet, ad consilium retulit. llic quum plerique om- nes primo perturbati admirarentur, non iam de eo sum- tum esse supplicium, a quo tot annos adeo essent malo habiti, ut saepe ad desperationem forent adducti; qui- que maximos duces interfecisset; 2. denique in quo uno esset tantum, ut, quoad ille viveret, ipsi securi esse non possent, interfecto, nihil habituri negotii essent: postremo, si illi redderet salutem, quaerebant, quibus amicis esset usurus? sese enim cum Eumcr.o apud eum non futuros: 3. hic, cognita consilii volun- tate, tarnen usque ad septimum diom deliberandi sibi spatium reliquit. Tum autem , quum iam vereretur, ne qua seditio exercitus oriretur, vetuit ad eum quem- quam admitti, et quotidiamim victum amoveri iussit. Nam negabat, se ei vim allaturum, qui aliquando fuis- set amicus. 4. Ilic tarnen non amplius, quam triduum, fame fatigatus, quum castra moverentur, insciente An- tigono, iugulatus est a custodibus. XIII. Sic Eumenes annorum quinque et quadra- ginta, quum ab anno vicesimo, ut supra ostendimus, septem annos Phil ippo adparuisset, et tredecim apud Alexandrum eumdem locum obtinuisset, in his unum equitum alae praefuisset, post autem Alexandri Magni mortem imperator exercitus duxissot, summosque du- . 90 XIX, PIIOCION. CAP. I. cos parlim repulisset, pari im intcrfecisset, captus non Antigoni virtute, sod Macedomim poriurio, talem ha- buit exitum vitae. 2. In quo quanta fuerit omnium opinio corum, qui post Alexandrum Magnurn reges sunt appellati, ex hoc facillime polest iudicari, quod nemo, Eumene vivo, rex appellatus est, scd praefectus: 3. iidem post Imius occasum stalim regium omatum nomenque sumscrunt, nequo, quod initio praedicarunt, so Alexandri liberis regnum servare, id praestare vo- lnerunt, et, uno propugnatore sublato, quid scntirent, aperuerunt. Iluius sceleris principes fuerunt Antigo- nus, Ptolemaeus, Seleucus, Lysimachus, Cassander. 4. Anligonus autom Eumenem mortuum propinquis cius sepeliendum tradidit. Ili militari honeslo Innere, comitanle toto exercitu, humaverunt, ossaque eius in Cappadociam ad matrem atque uxorem liberosque eius deportanda curarunt. XIX. P H O C I 0 N. Cap. I, -Piiocion, Atiieniensis, etsi saepe exercitibus praefuit summosque magistratus cepit, tarnen multo eius notior integritas est vitae, quam rci militaris labor. Iluque huius memoria est mdla, illius autem magna fama: ex quo cognomine Bonus est appellatus. 2. Fuit enim perpetao paupcr, quum divitissimus esse posset propter frequentes delatos honores polestatesque sum- mas, quae ei a populo dabantur. 3. Uic quum a. rege Pliiüppo munera magnae pecuniae repudiaret, legati- 91 XIX. P1I0CI0N. CAP. II. que horlarentur accipere, simulque admonerent, si ipso liis faoile carerct, liberis tarnen suis prospiceret, qui- bus diffioile esset in summa pau'pertate tantam pater- nam tueri gloriam: 4. liis illo, Si mei similes erunt, ■iclem hie, inquit, agellus illos alet, qui me ad hane di- gnitatem perduxit; sin dissimiles sunt futuri, nolo meis impensis Worum ali augerique luxuriam. II. Idem quum prope ad annum octogesimum pro- spera porvenisset fortuna, extremis tcmporibus magnum in odium pervenit suorum civium: 2. primo, quod cum Demado de urbe tradenda Anlipatro consenserat; eiusquo consilio Demosthenes cum ceteris, qui bene de republica meriti existimabantur, popuüscito in exsi- lium erant expuisi. Neque in eo solum offenderat, quod patriae male consuluerat, sed etiam, quod ami- ciliae iidem non praestiterat. 3. Namque auctus ad- iutusque. a Demosthene eum, quem lenebat, adscende- rat gradum, quum adversus Charetem eum suborna- ret: ab oodem in iudiciis, quum capitis causam dice- ret, defensus aliquoties liberatus discesserat. Ilunc non solum in periculis non defendit, sed etiam prodi- dit. 4. Concidit autem maxime uno criminc, quod, quum apud eum summum esset imperium populi, et, Nicanorem, Cassandri praefectum, insid'iariPiracoAtbe- niensium, a Dercyllo moneretur, idemque postularet, ut provideret, ne commealibus civitas privaretur, hic, audiente populo, Pliooion negavit esse periculum, se- que eius rei obsidem fore pollicitus est. ö. Neque ita multo post Nicanor Piraeo est potitus. Ad quem recu- perandum quum populus armalus coneurrisset, illo non modo neminem ad arma vocavit, sed ne armatis qui- dem praeesse voluit. [Sine quo Athenac omnino esse non possunt.] 92 XIX. PIIOCIOX. CAP. III. IV. III. Erant eo tempore Athenis duae factiones, qua- rum una populi causam agobat, altera optimatum. In hao erat Phocion et Demetrius Phalereus. Harum utra- que Maeedonum patrociniis utebatur. Nam populäres Polysperchonti favebant; optimates cumCassandro sen- tiebant. 2. Interim a Polyspercbonte Cassander Ma- cedonia pulsus est. Quo facto populus superior factus, statim duces adversariae factionis capitis damnatos pa- tria pepulit; in bis Phocionem et Demetrium Phale- reum: deque ca re legatos ad Polysperchontem misit. qui ab eo pcterent, ut sua decreta confirmaret. 3. Iloc eodem prolectus est et Phocion. Quo ut venit, causam apud Philippum regem verbo, re ipsa quidem apnd Polysperchontem iussus est dicero: namque is tum re- gis rebus praeerat. 4. Hic ab Agnonide accusatus, quod Piraeum Nicanori prodidisset, ex consilii senten- tia in eustodiam coniectus, Athenas deductus est, utibi de eo legibus fieret iudicium. IV. IIuc ubi pervonlum est, quum propter aetatem pedibus iam non valeret, vebiculoque portaretur, ma- gni concursus sunt facti, quum alii, reminrscentes ve- teris famao, aetatis misererentur; plurimi vero ira ex- acuerentur propter proditionis suspicionem Piraei, ma- ximeque, quod adversus populi commoda in senectule steterat. 2. Qua de re ne perorandi quidem ei data est facultas, et dicendi causam. Inde iudicio, legitimis quibusdam confectis, damnatus, traditus est undecim viris, quibus ad supplicium more Atbeniensium publice damnati tradi solent. 3. Hic quum ad mortem du- cerctur, obvius ei fuit Emphyletus, quo familiariter fuerat usus. Is quum lacrimans dixisset: o quam in- digna perpcteris, Phocion! huicille, at non inopinata, inquit: hunc enim exitum plerique clari viri habuerunt 93 XX. Tl'üOLEON. CAP. I. Athenienses. 4. In hoc tantum fuit odium multitudi- nis, ut nemo ausus sit eum über sepelire. Ilaque a servis sepultus est. XX. T I M O L E 0 N. Cap. I. Timoleon, ConiNTnius. Sine dubio magnus om~ nium iudicio hie vir exstitit. Namque huio uni con- tigit, quod nescio an ulli, ut et patriam, in qua erat natus, oppressam a tyranno liberaret, et a Syracusis, quibus auxilio erat missus, inveteratam servitutem de- pelleret, totamque Siciliam, multos annos bello vexa- tam a barbarisque oppressam, suo advenlu in pristi- num restituerel. 2. Sed in bis rebus non simpüci for- tuna conilictatus est, et, id quod difficilius pulatur, multo sapientius tulit secundam, quam adversam for- tunam. 3. Nam quum frater eins Tiinophanes, dux a Corintbiis delectus, tyrannidem per miütes mercenarios occupasset, particepsque regni posset esse: tantum a- fuit a societate sceleris, ut antetulerit suorum civium libertatem fratris saluti, et patriae parere legibus, quam imperarc, satius duxerit. 4. Ilac mente per baruspi- cem, cemmunemquo adfinem, cui soror, ex eisdem pa- rentibus uata, nupta erat, fratrem tyrannum interficien- duui curavit. Ipse non modo manus non allulit, sed ne adspicore quidem fraternum sanguinem voluil. Nam, dum res conßceretur, prooul in praesidio fuit, ne quis satelles posset succurrere. S. IIoc praeclaris- simum eius facinus non pari modo probatum est ab 9t XX. TIMOLEON. CAP. II. III. omnibus. Nonuulli er,im laesam ab eo pictatcin pula- bant, et invidia laudem virtutis obtercbant. Mater vero post id factum neque domum ad se filiiim admisit, ne- que adspexit, quin eum fralricidam impiumquc dete- stans compcllaret. 6. Quibus rebus adeo ille est com- motus, ut nonnumquam vilae finem facere voluerit, at- que ex ingratorum hominum conspectu morte decedere. II. Interim Dione Syracusis inlerfecto, Dionysius rursus Syracusarum polilus est: cuius adversarii opcm a Corinthiis petierunt, ducemque, quo in bello utcren- tur, postularunt. IIuc Timoleon missus incredibili fc- licitale Dionysium tola Sicilia depulit. 2. Quum in- teriicere posset, noluit, tutoque ut Corinthum perveni- rel, effecit: quod utrorumque Dionysiorum opibus Co- rinthii sacpe adiuti fuerant, cuius benignitalis mcmo- riam volebat exstare; eamque praeclaram vicloriam ducebat, in qua plus esset clementiae, quam crudelitatis; postremo, ut non solum auribus acciperetur, sed etiam oculis cerneretur, quem et ex quanto regno ad quam fortuuam detrusisset. 3. Post Dionysii decessum cum Iliceta bellavit, qui adversatus fuerat Dionysio: quem non odio tyrannidis dissensisse, sed cupiditate, indicio fuit, quod ipse, expulso Dionysio, imperium dimiltere noluit. k. IIoc superato, Timoleon maximas copias Cartbaginiensium apud Crimissum ilumen fugavit, ac satis liabero coegit, si licerct Africam obtinero, qui iam complures annos possessionem Siciliae tenebant. Ce- pit etiam Mamc-rcum, Italicum ducem, hominem belli- cosum et potentem, qui tyrannos adiutum in Siciliam vonerat. III. Quibus rebus confectis quum propter diutur- nitatem belli non solum regiones, sed etiam urbes de- sertas videret, conquisivit, quos potuit, primum Sieu- XX. TIMOLEON. CAP. IV. 93 los; dcindo Corinlho arcessivit colonos, quod ab bis iaitio Syraousae crant conditae. 2. Civibus vcteribus sua restituit; novis bello yacuefactas possessiones di- visit; urbium moenia disiecta fanaque deserta refecit; civitalibus leges libcrtatemque roddidit; ex maximo hello tantum otiurn totae insulae conciliavit, ut hic con- ditor urbium earum, nonilli, qui inilio deduxerant, videretur. 3. Arcem Syracusis, quam munierat Dionysius ad urbem obsidendam, a fundamentis disiecit; cetera tyrannidis propuguacula demolitus est, deditque operam, ut quam minime multa yestigia sorvitutis ma- nerent. 4. Quum tantis esset opibus, ut etiam invitis imperare posset; tantum aulem baberet amorem om- nium Siculorum, ut nullo recusante regnum obtinerct: maluit se diligi, quam metui. Itaque, quum primum potuit, imperium deposuit, et privatus Syracusis, quod reliquum vitae fuit, vixit. 8. Neque vero id imperilo feoit. Nam quod ceteri reges imperio potuerunt, bio benevolentia tenuit. Nullus bonos huic defuit; neque postea res ulla Syracusis gesta est publice, de qua prius sit decretum, quam Timoleontis sententia cognita. 6. Nullius umquam Consilium non modo antelatum, sed ne comparatum quidem est. Neque id magis benevolentia factum est, quam prudentia. IV. Ilic quum aetate iam provectus esset, sine ullo morbo lumina oculorum amisit. Quam calamitatem ita moderate tulit, ut neque eum querentem quisquam audiorit, neque co minus privatis publicisque rebus in- terfuerit. 2. Veniebat autem in tbeatrum, quum ibi concilium populi baberetur, propter valotudinem vectus iumentis iunctis, atque ita de vehiculo, quae videban- tur, dicebat; neque hoc illi quisquam tribuebat super- biae. Nihil enim umquam neque insolens, neque glo- O'i XX. TlälOLEON. CAP. V. riosum ex ore eius exiit. 3. Qui quidem, quum su-as laudes audiret praedicari, numquam aliud dixil, quam se in ea re maximas diis gratias agere atque habere, quod, quum Siciliam reoreare constituissent, tum se potissimum ducem esse yoluissent. 4. Nihil enim rerum humanarum sine deorum numine geri putabat. Itaque suae domi sacellum Avrofiaxlag constituerat, id- que sanctissime colebat. V. Ad hanc hominis exeellentem bonitatem mira- biles accesserunt Casus. Nam proelia maxima natali die suo fecit omnia: quo factum est, ut eius diem na- talem festum haberct universa Sicilia. 2. Huic qui- dam Lamestius, homo petulans et ingratus, vadimo- nium quum vellet imponere, quod cum ilio se lege agere diceret, et complures concurrissent, qui procaci- tatem hominis manibus coercere conarentur: Timoleon oravit omnes, ne id facerent. Namque id ut Lamestio ceterisque liceret, se maximos labores summaque ad- iisso pericula. llanc enim speciem libertatis esse, si Omnibus, quod quisque stellet, legibus experiri liceret. 3. Idem, quum quidam Lamestii similis, nomine Dc- maenetus, in concione populi de rebus gostis eius de- trahere coepisset, ac nonnulla inveheretur in Timoleon- ta, dixit, nunc demum se voti esse damnatum. Namque hoc a diis immortalibus semper precatum, ut ta- lem libertatem restitueret Syracusanis, in qua cuivis liceret, de quo vellet, impune dicere. 4. llic quum diem supremum obiisset, publice a Syracusanis in gv- mnasio, quod Timoleonteum appellatur, tota celebrante Sicilia, sepultus est. XXI. DE REGIBUS. CAP. I. II. 97 XXI. DE REGIBUS. Cap. I. Hi fere fuerunt Graecae gentis duces, qui memoria digni videbantur, praeter reges. Namque eos attingere noluimus, quod omnium res gestae separatim sunt re- Iatae. Neque tarnen hi admodum sunt multi. 2. La- cedaemonius autem Agesilaus nomine, non potestatc, fuit rex; sicuti coteri Spartani. Ex his vero, qui do- minalum imperio tenuerunt, excellentissimi fuerunt, ut nos iudicamus, Persarum Cvrus et Darius, Ilysta- spis filius: quorum uterque privatus virtute regnum est adcptus. Prior horum apud Massagetas in proelio cecidit; Darius senectute diem obiit supremum. 3. Tres sunt praeterea ciusdem generis, Xerxes, et duo Artaxerxes, Macrochir et Mnemon. Xerxi maxime est illustre, quod inaximis post hom intim momoriam exer- citibus terra marique bellum intulit Graeciae. 4. At Macrochir praecipuam habet laudem amplissimae pul- cherrimaeque corporis formae: quam incrcdibili orna- vit virtute belli. Namque illo Perses nemo fuit manu fortior. Mnemon autem iustitiae fama floruit. Nam quum matris suae scelere amisisset uxorem, tantum indulsit dolori, ut eum pietas vinceret. 5. Ex his duo eodem nomine morbo naturae debitum reddiderunt : tertius ab Artabano praefecto ferro interemtus est. II. Ex Macedonum autem gente duo multo ceteros antecesserunt rerum gestarum gloria: Philippus, Amyntae filius, et Alexander Magnus. Horum alter Baliylone morbo consumtus, Philippus Ae"is a Pausa- Corn. Nep. G- 98 XXL DE REGIBUS. CAP, HI. nia, quum speclalum ludos iret, ,uxta tboatrum occi- sus est. 2. Uhus Epirotes, Pyrrhus, qui cum populo Romano bollavit. Is quum Argus eppidum oppugua- ret in Peloponneso, lapide ictus interiit. Unus ilem Siculus, Dionysius prior. Nam et manu fortis, et belli j)eritus fuit, et, id quod in tyranno non facile reperi- tur, minime iibidinosus, non luxuriosus, non avarus, nullius denique rei cupidus, nisi singularis perpetuique imperii, ob oamque rem erudclis. Nam dum id slu- duit munire, nullius pepercit vilae, quem eins insidia- torem putaret. 3. llic quum virtute tyrannidem sibi peperisset, magna retinuit felicilate, maiorque annos sexaginta nalus decessit florento regno. Neque in tarn multis annis cuiusquam ex sua stirpe funus vidit, quum ex ti-ibus uxoribus liberos procreasset, multique ei nati essen t nepotes. III. Fuerunt praetcrca nmlti reges ex amicis Ale- xandri Magni, qui post obitum eius imperia ceperunt: in bis Antigonus, et huius filius Demetrius, Lysima- clius, Seleucus, Ptolemaeus. 2. Ex bis Antigonus in proelio, quum adversus Seleucum Lysimacbumque di- micaret, oocisus est. Pari leto affectus est Lysimachus a Selouco. Nam, societate dissoluta, bellum inler so gesserunl. 3. At Demetrius, quum fdiam suam Se- leuco in matrimonium dedisset, neque eo magis fida inter eos amicitia manere potuisset, captus bello, in custodia socer generi periät morbo. 4. Neque ila multo post Seleucus a Plolemaeo Cerauno dolo interfectus est, quem ille a patre expulsum Alexandrea, alienarun. opum indigentem, rcceperat. Ipse autem Ptolemaeus, quum -vivus filio regnum tradidisset, alj illo eodern vi- ta privatus dicitur. S. De quibus quoniam salis dictum putamus, non incommodum videlur, non prae- 9 ovy V7T0 ytjQOjg ovze (pcüvjjv acpTjxev vntQrj(pavov > ovze an b'xpecoq io yaiQov » ojg av zig sQyüäT] noXiftiov xal ßaQvv anexxovwg, Vqirpqvev' uXX ljti-&av/j.aGag to JiaQaXoyov zijg zeXevzfjqt zov (üv öaxzvXiov arpti),(zo> zd di GÜ)(ia xoG(Lr,Gag nQinovzi xoGfiui, xal nzQtozziXag evzifiwg exavoii xal za Xel - tpava ovv&ztq elg xuXmjv (tQyvQaV)Y.al yQvaovv s(ißalo)v oziipuvov, ani- cif iXs 7TQog x ov vlov • TCiv di Nö/auÖujv xivlg neqixvxövzeg zolg xo(ii- £ovoiv, WQ(i7]aav acpaiQelG&ai zo zevyog- AvziXa(ißavo(iivoiv d* Ixii- vti)v> Ixßia'QofUvoi xal (iayo(ievoi öiiQtiixpuv za dazu- IIvSo(i(voq di : 'Avvißaq xal JtQog zovg naQOvzaq f?7rwu> ovöiv aQa dvvazov yiviaßm axovzoq •deov» zeig (iev Nofiaatv l7ri{hjxe öixrjv> ovx ezi di xo(u MuQxiXXip yevo(dvr i g. Tavza FRAGMEXTA. 433 fjv olv oi sitQc JtoQvijhov Ninuitct xal OvuUqiov Mu%tßov loioQyxaoi. Aißtog ös xal KuIuuq ö asßaozog xofUO’&tjvai z'r,v {jÖQtav ttqos töv viov iiQtjxaci, xal za w§ fisv oi niQi HoXvßiov Xiyovaiv, ovdf o- na%tvixrjOiv> aXX' u>'ri-»;rcg avr : ü öoxsl Öiayiviu&at (ir/Qi Sxi7itojvog. ‘ HfuX'i Öl Aißi(o, KaiouQt xal Ninmt, xal zü/v iXXyvtxüv z(p ßaoiXil Yößf/t 3zt r/zzag ztvag xal zQonug vnd MuQxiXXov zCiv rimum Romae parietes crusta marmorls operuisse totius domus suae in Coelio monte Corn. Nepos tradidit Manuirrain, Formiis natum, equitem Homanum, praefectum fabrum C. Cae- saris in Gallia.-Namqiie adiecit idem Nepos, eum primum totis aedibus nullam,nisi e marmore, columnam habuisse, omnes solidas e Carystio aut I.uneusi. PUn. 30, 0. (7.) Aedis Martis est in circo l^laminio areJiitectata ab Ilermo- doro Salaininio. Prise. Iil>. 8. col. 792. Non amplius ter bittere Augustuin solitum super coenam ln castris apud Mntimun, Corn. Nepos tradit. Snet. Aug. c. 77. ln exlrema llritanniae parte iMemnia, quam Cornelius ctiam, AnnaÜuin scriptor, narrat mctallis plurimis copiosam, herbis frequentem et bis feraciorem omnibus, quae pecora magis, quam, iiomines alant. Labi vero per eam multa quam maxima relalti- que llumina, gemmas margaritasque volventia. lornandes de rcb. Gothic, c. 2. Cf. ad h. 1. Tzsch. ed. p. 226. V R A G M K X T \. <36 EPISTOLA CORNELIAS ÄIATRIS GRACCIIORUM. Dicos pulchnim esse inimieos ulcisci. Id neque mnius, neque pulchrius cuiquam, atque esse mihi Tidetur; sed si liceatrepu- hlica salva ea persequi. Sed qnalenus id fieri non potest, imilto tempore multisqne partibus inimici nostri non peribuut; atque uti nnnc sunt, erunt potius, qtiam res publica profligetnr atque pereat. EADEM ALIO LOCO. Verbis conceptis deierare ansini, praeterquam qui Tiberium Gracclium nccarunt, neminem inimicum tantuin molestiae tan- tumque laboris, quantum te ob lias res, mihi (radidisse: quem oportehat omnium ennnn,quos ante habu.^rim liberos, partis eo- rum tolerare atque curare, nt quam minimum sollicitudinis in senecta haberem, utique, quaecumquc ageres, ea veiles maxime mihi placere, atque uti nefas Jiaberes rerum maiorum adversum meam sententiam quidquam facerc ; praesertim mihi, cui parva pars vitae superest.Neidquidem tarn breve spatium potest opi- tulari, quin et mihi adverscris et rem publicam prolliges? Deni- que quae pausa erit? ccquando desinet familia nostra insanire? oequando modus ei rei Iialieri potcrit? ecquunlio desinemns, ct liabentes et praebentes, molestiis desistcre? ecquando perpude- scet miscenda atque perturbanda republica? Sed si omnino iil ticri non potest, uhi ego mortua ero, petito tribunatum; post me facito, quod lnbebit, quum ego non sentiam. Ubi mortua ero, pareutabis mihi et invocabis deum parentem. In co tempore non pudet te eorum deinn preces expetere, quos vivos atque praesentes, relictos atque desertns habueris? Ne ille sinatlupi- ter te ea perseverare nec tibi tan tarn dementiam venire in ani- muni, ct, si perseveras, vereor, ne in oinnem vitam tantum laboris culpa tua recipiai, uti in millo tempore tute tibi placere possis. f Com. Nep. in libro deliistoricis Latinis de hntde Ciceronis. Non ignorare debes, ununi hoc genus Latinnrum Iitterarmn adhuc non modo non respondere Graeciac, sed omnino rüde atque inehoatum morte Ciceronis relictum. Ille enim fuit unus, qui potuerit et etiani debuerit liistnriam digna voce pronuntia- re: quippö qui.oraloriam eloquentiam rudern a maioribus acce- ptam perpoliverit, pliilosopliiain ante eum incomtam Latinam sua conformaverit oratione. Ex quo dubito, iuteritu eius utrum res publica, an historia niagis doleat. Locujkles ac divina natura, quo maiorem sui pareret admira- tioneni, ponderatioraque sua esscut bencficia, neque uni omnia dare, nec rursus cuiquum omnia voluit negare,] NOTAR CRITICAE. PRAEFATIO. f. 3. li si habent boni codd.Leid. 2. Oxon. Voss. 1. 2. 3. —• Vulg. Ui ui , tjuuin tarnen brcvi praecesserit h i, J. 5. Qmdain libri: Iota fere fuil Gr. Oniilhmt fere Stavcrepj Fischer, Tzschucke. I. MILTIADES. Cap. I. J. 4. idque ut Lemnii. Sic cdd.Iiamh.Slcph.BoccI.lios.Kcuch. "Wetz. Pauli. Cap. II. J. 1. communiit codd. ct Tzscliuckius. Edel, communivit. Cap. V. J. 2. Pius ergo auctori- iale hahehant codd. Daiuolis ctGi- l'anii. Vulg. om. ergo. Cap. VII. $• 5. jdccusatus est ergo habuil eiusdem PelriDanielis Über egregius, nuum in aliis absit est. S. 5. Vulg. infeclis rehus [<* pu- gna~\ discessisset. Verum verba a pitgna non leguntur in codd. opli- mis. Cap. VlII. f. 4. comiiaa. Sic codd. Putcani et Snvaronis.» ct edi— lioncs optt. antt. Alii 1. communi— las, quod vei propter lonum reii- cieudum, quippc eiusdem rbyllimi, cuius humanitas, quod pracccssil. II. THE JJ ISTO CLES. Cap. I. J. 2. jicharnanam , h. c. Acharncnsem, cx oppido notissimo propc Atlienas, uti Spartanam a Sparta. El sic honi codd. ct cdd. Alii Acarnanam. $. 3. totum se dedit rerp. codd. Vossiaui tres cum Axcniano, nec non edilioncs omues praccipuao veil. Vulg. dedidit. Cap, II. 5- 4. neque ante neque postea cod. Daniclis ct edd. optt. aalt. Vulg. neque antea neque postea. Cap. III. §. I. et terra dimicari codd. Eoccl. Voss, ct Axenii. — Vulg. et in terra d. Cap. IV. 5 . 3. ßdissimum cdd. Voss. } et 3 etUoccl.— Yul g.ßde- lissi/num. Cap, VI. 5* 1* Piraei. Sic uhiquo scripsimus ex auctoritate codicmn, uti ct Plauti ct Terentii, in quibus ubi([ue trisyllabum est. Cap. VII. 5 . 1. 2. Punctum posui ad exspcclare cum Fischcro, quod alii post /allere demum liabcnt. J. 2. Imperium sttmmum codd. Dan. Ax. Voss. 2 . Alii ovdine iu- verso. Cap. VIII. £. 3. damnatus est codd. Axcuianus ct licid. 2 , cum cd. Argcut. — Alii: est damnaius. §. 5. Mutavi paulispcr interpun— ctionem. ISam vulg. male quam praestitit ad superiora trahk. 5 . 6 . nautia abest ab cod. Voss. 3. ct editionibus quibusque optimis autt., ct glossam supit. 5 . 7. postea graiiani retülit mpt. Axen. et Voss. 2. Cap. IX. 5 . 4. ad te confugiVl- schcrus cum Lambino ct plerisquc antt. edd., idque simplicius et vc- riusj quam vulg. confugi ad te. 4. de quibus tecum. Sic idcmi Fischerus cum iisdem. Vulg. quas tecum. — ib. annuum mihi tempus des. Sic fere Axen. et optiini codd. — Vulg. annurn mihi temporis des. Cap. X. 1. 1Ue omne id tempus ed. Stcph. Gebh. Magii. Vulg. Ille omne illud t. III. ARISTIDES. Cap. I. 5. 4. quod ila cupiile ha- bctAxcnii über, ctBoecleri etVos- sii alter. Miuils bene vulg, quod tarn cupide. IV. PAUSANIAS. Cap. I. J.2. Vulg. et viginti mil- libus equilum. Sed v. millibus omittitur in codd. Dan. Boecl. Leid. 2. Axen. Voss. 2. Cap. III. 5. 5. Mutavi paullispcr interpunctionem. ' 5. 6. Scripsi Jlelotae cum Aldo, Longolio, Magio, Tzsclmckio in cd. 2. — Fisclierus Ileloles. — vulg. Jlotae. Cap . IV. J. 5. eo venit Fisclierus cum codd. Mendosaeo ct Vossiano 3. — Vulg. venit eo, plane iusolenli positu verborum. §.6. Jllodo magis habent sat mulli Übri et edd. antt., idqite inlcrpr. praeter modu/n. Fisclierus: Tanto magis, cx coni. — Lamb. malit: Alulto magis. 5. 6. magno esse ei pr.fut. Sic Fisclierus cx edd. Aid. lens. ai. — Vulgo es3e omillitur. Cap.y. J. 2. sub dio Aid. Mag. Lamb. Stepli. Keuch. — Al. sub divo. £. 5. dei Dc!p7iici Lambinus. Kam iu codd. et edd. cxsulatv. dei; quae tarnen videlur adiicienda, si- q ui dem tffd; et iu Thucydidc legi- tur, quem noster ante oculos ha- huit, üb. I, cap. 134. ad fin. Inclu- euin dedit el Bardili. V. CIMON. Cap. II. 5. 3. fin. larbarorumque — prostravit. Sic cd. Leid.2. Axen. Dan. et fere Boeclcri über. Cap. III. 1. in quam cod.Boe- cleri et Axcnianus et Voss. 2. ' $. 2. forti animo Fisclierus ex bonis libris. f. 3. Vulgata: salius existimajis, eontendere Lacedaemonem , sua sp. etc., sensu manco claudoque. Sic enim videatuv nolle in patriam rc- dire, mctu fortasse aliquo. Quod tarnen non ila factum cst. Kam el rediit post pugnam Tanagraeam, et deinde demum pacem composuit. Cf. Plut. Cim. 17 et 18. Acccdit, quod cdiliones omnes antt. coninia post eontendere ponunt, Lacedae- moncmtiüi senuentia lialiunt; deinde, quod cod. Axen. ct Oxon. le- gunt: satis existirnans verbis con— tendere, et quod in cd. Ullrnicct.ud niarginem notalum est,videri voccs aliqitol desiderari. Ilaque non du— bilavi,Lambini lextum reddere, qui ila apte comparalus cst, mcrilo nt videalur non ex emendatione, sed cx aüquo übro anliquo prodiisse. Et eundem Slepbanus quoque cst secutus, elinler rccentiores Schmie- derus. Sic aulcm oninia plana et bene logicaet inlellccLu faeiüa, ncc est, in quo pedem oH'enclas, et ver- sio loci ubi fiel, rci probe erit con- senlanea. Cap. IV. $. 1. Vulg. omissa coni. sed in pace, quum tarnen haud pau- ci coJd. liabeaut: sedetiani in pace. Quarc puto et scribendum, uL quod a praecedenli set olim abreptuui fuerit. VI. LYSANBER. Cap. I, J. 2. Nec, qua r. Sic omnino propter sensum^ lcgendum esse vidi t olim Struchtraeierus anim. erit, lib. I. p. 52.. et cod. Voss. 3. habet cesqua. Et omnes omnino critici viderunt, nequaquam laluis- sc, quomodo consecutus sitvielö- riam Lysandcr, et ipse Nepos rein statiin euarrat. Vulg. ineple: Id qua r. — latet. Bardilius voluit legi: Non qua; Welzelius : palet; Ernstius: non tatet. J. 2. Vulg. factum est, e quibus est bene omittit Voss. 3. Cap. II. 5* !• ne de eadem haben! codd. Axen. ct Voss. 2. idque probat Moschius prau vulg. ne de eo- dem. 3. Post Itaque lacunam stalui debere, ex re ipsa palet. Desidera- tur enim ipsum lllud cxemplum, quod navratnrus erat auctor, perfi- uiae Lysandri. 130 KOTAJS Cll IT IC A E. Cap. III. $. 1. Vulg. ab inilio haltet lacunnm. Seri recte Kappius duplex liaque statuil, quorum al- lerum ante lacunnm, alterum ab inilio liuius periodi leclum l'uerit, quodque ipsuin causa fucril omis— sionis, dum scriba a priori ad posterius aberravit. — Jn seqq. vulg, decetnviralem suam pol. sui ab illo const. s. in quibus suam una cum sui ferri non posso palet. Codd. Boecl. Dan. Leid. 1. Jtaque hi de - cemviralem suam pot. ab illo c. s, omisso sui. Nostram Gronovius (de Pec. voll. p. G4-7-) dedil; quem se- quitur Gunllicrus, et probat JJach- u ins. Alquc hi int. reges Lacedac- monioruin, $. 5. eligatur dedi ex mpt. i\Tcn- dosaeo et Voss. 3. — Vulg. deliga- tur. Cap. IV. 5. 2. eJJ'ert Fischcvus cx cd. Leid. 2. Voss. 2. et praceipuis edd. antt. — Vulg. fert. VII. ALCIBIADES. Cap. I. J. 2. Verba: namque — terra Heusinger, Biponlini, A Volzel, Titziua uncinis circumdederunt, et Sehcfl'erus existimavit, non ab au- clore esse profecta. Et sane inler- turbant contoxtum oralionis, el ni- inium eloquuntur, nec conveniunl cum iis quae in Thrasybulo I, 1, 3. iegunlur. §. 3. dives. Sic codd. Gifanii. Ilanielis, Mendozae, et A'ossii 1. — Vulg. deinde , id. quod sensum plane nullum praestai. Lambiuus aliique: idem, (juod tarnen statim 5. 4. init. Nostrum recte reposuit Fischorus. Nam diviliamm bic quoque menlio necessario facienda fuit. 5. 4. lantam esse dissim. Sic libri Mendos. Bcecleri, Oxon. Axon. Voss. 1. et 2. -- Vulg. inesse. Cap. V. 5. Horum imperio Fi- scherus et edd. praestauliss. anliq. — Al. komm in imperio, quod non satis bene laLinum videtur. Cap. VII. 5. 4. communiitA\&. et SLaveren.—ib. Vulg. et edd. vri- mus Graeciae civitatis in Thr. inir . quod et liuguac et bistoriae repu- gnat. Nam ante eum haud paucat coloniae Graeconun in Tbraciara sunt deductae. Itaque AVilholius recte vidil pro civitatis reponen- dum esse privatus; id quod bene couciuit cum Plutarcbo, qui Alcib. cap. XXX\ 7 I. ita babet: InoXiutk xotq aßitCuXfVTOiq Oocdqiv l 6 i<*• Id— que probaverunl Bcierus etllaeh- nius. Cap. ATU. J. 5. iitxia hosies Fi- seberus etplurimi codd. — Vulg. i. hosiem. Cap. 3$. 5.4. Vulg .Tili quum eum ferro. Sed ]>ron. e«//iignorant opti- mi edd., ct editores aut includunt aut ciici iubent. Cap. XI. 5. 1. Vulg. qui fuit post al. n. At v.fuit exulat in codd- opt. VIII. TIIRASYJ1ULUS. Cap. I. 5. 3. Vulg. his virlutibus. At his omittitur a eodicc opliaio Leid. 2; ([iiern probo. J. 4. Vulgata inepte: ad vires vimque pugnantium. Alii pro vim- que haben! usque, al. nostrum cu— iusque , al. undique. Liber Scholli et jlendosaeus et fere Savaronis : ad- vires cuiusque pugnantiuin. Lauib. ad vires virtulemquep. Pu- leamis : ad vices vimque p. al. ad v. utrirnque pugn. Verum quia le— giltir cuiusque m Iibris, praululi il- lud, quo certa tarnen codicum au- clorilns oblincret. IX. CONON. Cap. 111. 4. Ilaque huic , quae volebat. Sic cod. Voss. 1. et 2. et Leid. 2. qui sine dubio probandi sunt. Cap. IV. 3. regis opibas ) ia- bent 11. Ban. Voss. 1. clLambinus. AI. regiis opibus. X. LION. Cap. I. 5. 4. Legationes verv omnes. Sic cd. Guelph. cl edd. op- limac antt. Vulgata omitlit omnes. Probnvit nostram Fiseherus ct Tzscbuckius habet in textu. Cap . II. J. 3. ut s« ei iotum tr. 140 NOTAE CRITICAE. Fischerus ex 11. Axcn. Voss. 2. et Dan. 5- 3. V. tyranno, quod additur post Dionysio, deest in Leid. 2. ct ut superlluum ab edd. iucluditur. J. 5. lin. Vulg, ut sornno sopitus. Verum coni. ut suslulcrunt iam omncs praeslautissimae edd. autl. cl inter recc. Welzei. et Schmicder. Cap. III. J. 2. quam tyrannis haben! mpti Dan. Boccl. Axon. Leid. 2. Voss. I, 2. et edd. Bosii, Heus. Stav. Har], Ith. "Wetz. Contra al. tyrannidi ex emend. ut videtur. Kam Codices nostrain tuentur, el optimo quidcm sensu. Cap, VIII. 5- 2. eum in magno. Praep. in legitur ct in edd. el in edd. primariis omnibus. Cap. IX. 5 . 1 . remotum se Fischerus ct edd. plures. J. 3. Vulg. \ut‘] ad Dionem. Verum ut aberat in mullis übrig, ct idem delcverunt Stavercn, Brcmi, Heinr., Tzschucke, Ilarl. 5. Vulg. sicut ante saepe dictum est. Stillte; non enim saepe, sed uno tanluui loco dictum, V, §• 3. fin. Ex quo intelligi p. etc. Et adv. saepe deest in plerisque codd. et omisit Fischerus. XI. IP IIICRATES. Cap. I. 5- I. non tarn genere, quam etc. Sic habet cod. Ernstii, sieque ct Longolius et Lambiims, et ld probavit Fischerus, et inter recc. Müllcrus et Daclmius. Ita autembene cum scqucnlibus oratio convenit, in quibus primuni de ma- gnitudine remm gestarum, ac dein- de de novo ab eo instilutis in re militari sermo est. Quarc ferri plane nequit vulg. non tarn magni- iudine rerum gestarum > quam di- sciplina militari, quia ipsa magni- ludo rerum gestarum in sequentibus illustralur. Genus anlcm Iplücratis fuit humile; de quo cf. PJularch. Apophlhegnu cd. Tauchn. pag. 41. Tom. II. Mor. Deniquc generis ]iic mentionem factam esse, ipsum. quod sequitui, v. nobilitatus est argu- meuto esse polest. XII. CI-IABRIA5. Cap. I. J. 2. proiecta Jiasta tan- tum non oinnes habent codd. — Vulg. proiectaque h. 5 . 3. in quibus Fischerus cum cd. Ernstiano. Alii: cum quibus. Vulg. praeposilionem omitlit. Cap. IV. J. 3. natantem habet cod. Axcn. et edd. oplt. ault. — Vulg. natanits. XIII. TIMOTHEUS. Cap. IV. J. 2. quu/n plura habuit über Axenii et edd. anlt. pracslan- tissimae. Alii: quum complura. Vulg. quum pleraque. 5 . 2. tyranmis Thessaliae. Sic übri Dan. et Leid. 1. et probavit Staveren. Alii omisero Thessaliae. XIV. DATAMES. Cap. I. 5 . 4. regiorum deerat in cod. Daniclis et Voss. 1. et saue nplius hostium lcgerclur. Longolius habet: mullis millibus hostium, regiorum quoque non paucis inter- feclis. Lambmtis: mullis millibus hostium et regiorum. Cap. II. 5 . 1. Vulg. conservaius [rerj's] est. Verum regia deest in edd. oplt. anlt. et glossam sapit. $. 2. ortus. Sic cd. Dan. et Gifa- nii, idque probat Fischer. — 1 Vulg. rinius. Verum inepte dicitur naius a Pylaemene, Cap. III. 2. Vulg. copulum, qua vinctum. Sed xd qua omiüiUir ab oplt. edd. Magii, Stephani, Geh- hardli, Keuclienii, Patav. et omit- lendum, quia alias deest verbuui linitiun in periodo. 5 . 5. Ac primo habent edd. Ba— vnr. 2. Mcndozae, Ernstii, ct edd. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Slcpli. — Vulg. om. Ac. Cap. IV. 5. arma capit ; suos sequi iubet. Sic Voss. 1. et Leid. 2 . ct edd. optt. anlt. et suos quoque Tilzc. Vulg. a. surnit, suosque s. i. Cap. V. 5- 1. qui ei diceret. Sic Lamb. Steph. Gebli. K.cuchcn. — Vulg. om. ei. 141 NOTAE C1UTICAE. J. 2. quod il/um. Sic Leid. 2. cl. Axen. cum edd. Lamb. Steph. eie, V u lg. qui illum. Cap. VI. 5* 4. et omnea confeslim cdd. Boccl. Axen. Voss. 2. Leid. 2. et cdd. oi)ll. anlt. — Vulg. sed o tun es. Cup. IX. $. 3. in quo itinere lia- hcnl tanlum non oinncs codd. — Vulg. om. in. XV. EP AM INO ND AS. Cup. I. J. 1. De quo legilur in iib'o. Boccl. Axen. Voss. 2. et prao- ferendum proplcr scq. haec. Vulg. De hoc, ul legilur in aliis vilis. §. 3. titque abernt a cd. Axen., el idem inclusit Ileusinger, omisil Schmieder. 5. 4. memoria digna cdd. Axen., Daniclis, et Voss. 2. — Vulg. digna memoria. Cap. II. J. 1. cantare tibiis oraisso carrnina, quod alii praemiltunt, habet über Daniclis , Leid. 1. et 2. etGuclph., cl recte omisit I3rtmi. Nam de cariuinibus supra ssrmo fuit. 5. 2. antecesserit Fischcrus cum cd. Boccl. Axen. Voss. 2. — Vulg. antecessit . J. 2. superaturum ante omnes habet vuig. — Nostr. recteLainbinus. J.4. in armis rtrolmbei cd. Dan. Leid. 2. Axen. Voss. I. 2. et sic WeUel.In vulg. deest vero. Cap. 111. J. I. plurima Fischcrus cum Bosio; et apparet, vulg. plura ncutiquam sufücerc. 5. 1. nec ioco qu, edd. optt. autt. — Vulg. ne ioco qu. J. 2. jniranaum in m. Sic Axen. — Vulg. admirandum i. m. Cf. Milt. VIII. 4. mira comitas. Cap. IV. 2. Ham si rex ea vult über Axenii et Daniclis.— Tn seqq. sunt Axen. et edd. Mag. Gebh. Steph. Keuchen. —Vulg. sint. $. 5. ut io iiilo perv. Sic Fischems, et pron. eo videtur ad scnlen- liam rcquiri.et male sonarc ut tuto. DeuiqueLcid. 1. liabuit: ut ex tuto. $. 6. vitas legendum esse Liberias oslendit Slavertn cd. IT1. et sic compluroa iuter edd. opll. anlt. — Vulg. vitam. Cap. VII. f. 1. eo esset dcducta res. Vulg. addit \_milituvi\ ex codd. Voss. 2., Axen. al. quod tarnen recte delevit Tilze. Fischcrus habet: eo esset deducta Hin rnultitudo mi- litum, cx mss. Gif. Daniel.Leid. 1. Alii: res illa militurn. Gerte res militum nihili dictio. 5. 3. Hie quum. Sic Fischcrus, et sic solet Ncpos. Vulg. Ili quum. Cap. VIlJ. 5. JMessene restituta cdd. Dan. Gifan. Leid. 1.2. Voss. 1. — Vulg. oonstilula . Cf. Pelop. IV. 3. Cap. IX. 5* L hostilus habent cdd. Leid. 2. Voss. 1. 2. ct optimae quacquc cdd. anlt. — Vulg. hosles, uli legilur Eum. IV, 2. Verum ulvumque aequo bene dicitur. $. 1. facta multisque occisis. In- cluduntur liaec aBardilio etsequa- cilms; alii üclenl facta, Nostram Fischerus habet, nec video quidin- sil quod improbetur. Cap, X. $. I. Verba: quod liberos non relinqueret, quae in codd. post reprehenaerelur le^nnliir, cumLum- bino cl optimis qinbusquc edd. post diceret collocavimus. Fischerus iuclusit. Et cf. Cap. V, 5. 3. cotynf Fisch. cum codd.Leid. 2. Voss. 1. Daniel, et edd. — XVI. PELOPIDAS. Cap. I. J. 1. tum salietali habent codd. Axen. Voss. 1. Dan. XVII. AGESILAUS. Cap. 1. 5. 3. Harum Fischerus ex optt. cdd. anlt. Cap. IV. §. 1 . ephororum pracbcnt mss. Dan. Voss. 1. 2. Leid. 2. — Vulg. ephorum. Deinde lilvi ct vulg. iussu. Alii missn ex mnrgine. J. 8. supplicibus deorum. Sic de- dit Magiu.s, ctprobaruut Bremi at- que Güntherus. Vulg. eorum, quod, quo referalur, iure ambigas. Et txtra$ -dtoiv habet Xenophon Ages. 11, 1. cf. ib. 2, 13. Cap. VI. 5- 2. lin. ct se quoque id. 142 XÜTAE CIllTICAE. Sic cd. Palav. Giinlh. Brcni. scrilii iubcnt. Yulg. et se id quoque. Cap.WX. y, 3. Aule nihil um- quam quidam codd. quod. Verum umillitur hoc ab aliis bouis libris, in quibus nec in ante domum stiarn Icgitur; quos scculi sumus. Atque similitej* iN’oster Au. VIII, I. et Thrasyb. I, 1. 4. a cuiusvis inopis liabct cd. Leid. 2. Reliqui omhluut praep. a. Cap. VIII, 5-5. etiarn magis mss. Voss. 2. et Axen. idque pracicro vuJg. magis eliam. XVIII. EUMENES. Cap. I. 5. 1. evasisset. NJmirnm in seqq. Longolius: quod magnos homines evasisset virtute ctc. quod 1 Ho sine dubic altcubi scriptum ve- percrat; atque Fischcrus in anim- aclversione ad li. 1. ipsum illud evasisset Longolii imligitat, liaud obscurc signilicans, praeferondum sibi illud vidcriLambiniano/ hisset. Itaquc reccpimus, uncinis tarnen circumscriptum. 5. 5. revera, sicut sunt cöil. anll. inlerpunguut; et recte. Cap. III. 5* d-. summa imperii. Sic codd. Bocol. Axen. Voss. 2. et edd. Magii atque Stephani. Vulg. eummarn imp. Cap. V. J. percussus. ItaLam- binus, Bremi, Tzschucke. Vulg. perculsus. 4. Vulg. concalefieri , ex Voss. 1. Noslram Fischcrus. 5. 5. Vulg. deinde post verheribus cogehat exs. ; atque deinde post dictum pulant per pleonasmtim pro fiimplici deinde. Sed poslcrioribus Jiabent cdd. Savar. et Voss. I. cl Leid. 2. idque probe concinit cum iis, quae sc(|uunlur: et calces remitiere, et bene opponjtur pracc. prioribus. El id probavit cumKeii- clienio llcusingerus. — decurrerent libri Axen. et Boecleri. Vulg. de- curreret. 5.6. ut iumentaaeque. IlaFischc- rus cum pluribus buiiis libris. Vulg. ut aeque iumenta cx libro Axen. Cap. VI. J. 3. ITonun nihil c a Jc- cit Fischcrus bene. J.4. Quam veniam si sibi darrt. Sie idem Fischcrus ex liliris, et sibi omuino propter sensum liic requi- ritur. Cap.X II. 5.2. iahernaculum sta- tuit edd. Voss. I. et Axen.— Vulg. statuit tabernaculum. Cap. \ 111. J. 2. tum et licentia. Sic cdd. Uoecl. et Voss. I. ct 2. Vulg. tum eliutn. Cap. X. 5. 1. Codd. Ilic Hürnenes. Verum rcctc Heusinger. Sic, uii et dedenmt Bremi Günllicrus- que. Kam hic plane ]>robari ncquil. 2. fin. peraere item unice pro- bandum, idque legebatur in cdd. Mendozac, Boecleri et Voss. 1. — Vulg. prodere, quod et ieiunum et incplum. Cap. XII. I. plcrique omnes ]c- guntur in Voss. 2. ct cdd. Lamb. Brem. Rickl. Illi. Schmiedcr. "Wetz. Friedr. Paufl. Heusinger. — In vulg. omittuntur. In aliis legilur omnes omisso plcrique ; liaud male. Cap.X. III. 5.3. praedicarunt cum Lambir.o Fischcrus. Vulg. praedi - carant. — id pracstare volueriint idem Fischcrus cum codcm. Vulg. omrsso id. XTX. PHOCION. Cap. II. y. 4. Piraeo. Cf. ad Them. VI, 1. §. 4. hic recte Lambinus et aliac edd. vetl. Is'am codd. huic. Verum ccrle nemo dixerit: negavit mihi. Cap.lll. y.l. utebalur bene codd. Memlos. Leid. 1. 2. Voss. 1. 2. Guelph. Axen. ct edd. Arg. Ultr. et Longolii. — Vulg. nitebatur. 5. 3. Hoc eodem. Sic cdd. Voss. 1. 2. Leid. 2. Axen. et cdd. antt. — Vulg .lluc eodem. Al Ullinc codem. Alii simplex Eodem. — et Dioden cdd. antt. — Vulg. et om. XX. TIMOLEON. Cap. 1. J. 3. afuil Voss. 2. ct cdd. Lamli. Keuch, probantc Fischern. y. 8. ct patriae par. leg. Sic Fi- sclicrus ex codd. — Vulg. et purere 143 NOTAE CillTICAE. i-cgibiis, quam imperare patriae. Sed imperare patriae nihili, et verblau absolute usl aceipiendum. XXI. I)E REG1DTJS. Cap. I. 5- 1* O-raecae gentis ha- bebanl codd. Boecl. ct Axen. et probarnnl Schlegel, Wetzcl. Heus. Tzschuckc. Cap. II. I. genle libri Memlos. Leid. 2. Voss. 1. 2. Axen. Guelph. ct cd. Ultra!. — Vulg. genere. J. 1. Vnlg. consumlus est. Sed cst omillitur in codd. Axen. Boecl. Voss. 2. ct eild. optt. et Fisr.hero. Cap. III. J. 3. pi-riit morbo. Sic Fischerus. Yi\\%. periit a morbo. pracposiLioneni omiltunt 11. ^ oss. l. 3. Leid. 2. et edd. optt. antt. Cap. XI. J. 2. quin aliquid de paee essetscripium. Sicmplt. Boecl. Guelph. ct'Axeu. Atvulg. aliquid de p. esse scr. cui illud longe prac- fero. — In seqq. Vulg. eode/H, unde ierat, se reerpit. At nostram aperle praeslabant cdd. Guelph. Axen. et cd. Ullrai. $. 4. quum rex Fischerus ex cdd. — Vulg. rex quum. XXIV. CATO. Cap. I. 5. 2. magnique eius Opera aesti/nala est. Sic edd. optt. antt. et eius opera cliam Fischems. Vulg. m. que opera eius exisiimaia est. '■ Verba aulem aestimare et existi— mare in omuibus libris eveberrime confundunlur. 5. 4. aeslimamus eaedem edd. probantibus Fischern, Tzscliiickio, Bremio. Vulg. existimamus, quod nuspiam c. gen. construiliu*. Cap. III. et peritua iurisconsul - tus. Sic legendum ct propter pa- rallelisinum membrorum, et propter codd. Voss. 1. Leid. 2 et edd. opt. antt., in quibus deest altera copula post perilus. Nara vulg. pes- simo sensu sonoque: et reipuhlicae peritus ct iuris consultus, quod onincm rhylhimun tollit. Vox an- tem reipuhlicae saepe sinnliier in- trusa reperilur in codd. et edd. apud plerosque scriplorcs lalinos. XXV. ATTICUS. Cap. II. 5- 4. fin. Vulg. eos debere passus sit. At eos omitlilur in cod. Guelph. ct ISIediceo l.et edd. muH. antt., probanle Sclilcgelio, Ileiuri— co, 1’aullero, Ileus. Slav. Sehmie- der. Cap. III, J. I. Verba quod non- nulli — adscild ut glossa proscripta sunt a Gessnero, propterca quod res falsa sit. Habet Fiscberus , et defendunlKappiiis alque Paullerus. J. 2. Piliae Lamb. Schott. Keuchen. ; et cd. lürnslii halmit Pilia, videlicet quia sequitur hunc enitn, quod ad oltorum noucu traxerc* XXII. IIAMILCAR. Cap. I. §. 5. ut > quum Catulus uegaret, se b. Sic Fisclicrus, et recte, ut opinnr; quum vulg. ul ante succumbenlc demum collocalum ha— beal, ct omillat se post uegaret. Cap. II. 5. 4. alienala. Sic cd. Leid. 2. Voss. 3. ct cdd. antt. opll. — Vulg. abalienala. XXIIT. II ANXIII AL. Cap. III. 5. 4. effecil omissa copula cdd. Axen. Boecl. et Voss. 1. 2. 3. ct cst asyndeion. ■— munivit Fiscberus ex libris. Cap. IV. f. 3. etiam tum. Sic niss. Voss. 1. Leid. 2. ad quos pro— pe 'acccdit Boecl. et Voss. 3. — Vulg. etiam nunc. Cup. V. 5. 1. Vulg. Romain pro- fcctus cst , nullo resistente. In prop. nialu sine dubio sono. Itaquc melius Fisclicrus, quem sequendum duximus. Cap. VII. J. 1. Vulg. post gessil habet: itemque Mago frater eius, quae liuc sine dubio appicta sunt ex fine £. 3, ubi legitur: itemque fralretn eius Afagonem. Alque 111- cluscrunt Heusing., Ith., Iiarless., Friedr., Bardili.; at Paullerus eic- cit; quem sequor. Cap. X. J. 2. Vulg. domeslicis rebus. At domes'icis opibus 11. Boecl. Voss. 2. Guelph. Axen. 5. 6. Vulg. iit qua nave. Verum 144 NOTAE CRITICAE. qnum ad ipsum AUicnm rcspiciat. l’ilia autem fuit uxor Atlici. Quaiu ctsi serius duxit, tarnen posthac statua uxoria potest esse posila. Kam vulg. Fhidiae nihili est, quia, quis fuerit ille Pliidias > addidisset auctor, quod non item de uxore opus erat. $. 2. Hunc enim ad Atlicum re« fertoj nee ad alium quemquam. Kam uxoris persona secundaria tautum est. — auctorem actoremque cd. Schotti. J. 2. Cui quumhahent cdd.Lamb. Bos. Ilh. Stav. 1.2. Wetz. Schmied, cl hoc appositum sermoni Kepotis. Vulg. Qui quurri. Al. Qui quin. Cap. VII. $. 2. fiullurn enim ah eo. Vocem enim habent Lamb. Bos. Stav. Ith. ßreiii. lleiur. Paufl. Cap. VIII. 5* !• Sequor Fischerum, nisi quod postconvertisact co- lon posui, ubi ille punctum. Cap. IX. laeclcnao se al, Sic Fi— scherus. At vulg. se post consecutu- ro3 inclusum dedit. Cap. XI. 5’ 4. quam eoßorente. Sic mpl. Ernstii. Vulg. om. eo. Cap, XII. §. 2. afuit habent 11. Mendozae, Leid. 1. Voss. 1. — Vulg. ahfuit. J. 3. qui cum eo compl. annos. SicFischerus et cdd. aliquot etedd. anll. 5- 3. hahitarat Schottus ctTzschu- ckius. Vulg. hahiiahat, Iu al« deest -dlhenis. Cap. XIII. £.fi. Nee hoc prae/er- iho. SicFischerus. Vulg. om. hoc. — scimu3 habent libri ornnea. At ex ephemeride esse glosscma, ex sequentibus patet, quia tum nou opus fuisset dicere: sed cognitum praedicamun. Cap. XV. Marii> Q. Hort. Sic Fischerus, ct Marius mtclligcndus tilius, qui Altici fuit familiaris. Cf« I, 4, II, 2. Codices habent Marci- que Ilortensii ct similia. Kostrum dederunt et Ileus. Stav. Tzschuck. Wetzel. inclusis tarnen Marii, Q. Cap. XVI. J. 3. Vulg. qui in vul- ffus [iam ] sunt editi. Sed iam ab- est a cod. Guclph. ct ab ed. Rom. \cn. Longol. Gehh. Keuchen.; et recentt. includimt. Omisc-runt Günther. Fviedr. Brem. l)aebn. Cap. XVIII. $. 3. a quoque ortus. Sic Voss. 3. et cdd. vett. nec non ct Titze, probantibus Wclzel. elSciile- gclio. Vulg. om. que. Cap. XIX. $. 1. edita haec. Pron. haec legitur in codd. Voss. 1. et Leid, et in edd. Lamb. Bos. Stav. al. Kec video, quarc aut includatur aut omittatur. — poterimus Fische- rus cum cd. Mendozae. Cf, Pelop. 1, 1. Vulg. poluerimus. Cap. XXI. 5. 3. in imum intestinum. Sic ct cd. Guelph. ct cd. Paris. ct sic scribendum esse vidit Barthius ct receperunt Heus. Schmied. Ith. Heiur. Rickl. — Vulg. in unitm int. 3. fistula puris. Sic Schoppii codd. tres et fere Voss. 3. Leid. 2. Cd. Gifanii fistulae puris eruperit,' Mendos. fistulae puris erumperet. — Vulg .fistula putris. 5- 4. accersiri Fischerus ex codd. optt. §. 5. Inclusa nec cohaercnt cum praec. conslruetione et suspeclainm fucrc Staverenio, itemque Fischcro, et plane supcrllua sunt, nec con- cinunt cum brevitate incisorum, qua ulitur Atticus in hac oratione. 5. 6. poiionisque deest in cd. Guclpli. ct edd. ault. liaud paucis. Cap. XXII. 5. 2. ne id Lamb. Schott. Boecl. Bos. Schmied. — Vulg. ne ad id f quod immerito re- duxit Fischerus.