DXSSEJRTATIO MORALI STOICORVM COMPARATA CVM ILLA CHR1STIANORVM. Quam VNA CVM SVBIF.CTIS EX VNIVERSA THEOLOGIA T H E S I B V S Praeside D. ANTONIO IOSEPHO “3? /O K 1 V TUT T HT 1 Jtv O a ,5 £± A li i , SS. THF.OL. DOCTORE, REVERENDISS. AC CEISISS. S*R.r. PRINCIPIS EPISC. BAMBERG. ET WIRCF.B. FRANC. OR. DVCIS CONSILIARIO ECCLESIASTICO, THEOLOGIAE MORALIS ET PASTORALIS PROFESSORE PVBLICO ET ORDINARIO, ERVDITORVM EXAMINI SVBMITT1T AVTHOR ET DEFENDENS ANTONIVS AMBROSIVS EHLEN, WlRCEB VRGENSIS, (UU, DOCTOS, REVEHENDIS S, AC CELSISS. PRINCIPIS NOSTRI AI.VMNVS DIACONVS. WlRCEBVRGI ’IN AVDITORIO THEOLOGICO DIE XXIII. MJII MDCCLXXXV1I. Horis ante f poft meridiem confuetis. Typis Francifci Ernefli Nitribitt, Vniverfuatis Typographi. *:Sm \ M ulta eaque diuerfa legere cft, quae partim laudi, vitio partim doctrinae morali Stoico» rum cedunt. Ivstvs Lip^i vs magnis eam extollit laudum encomiis, vt de eofac ; le fufpicari po£. fes, doctrinam Stoicorum moralem ab illa Chriftia- norum haud omnino abfimilem ab ipfo iudicari. Gatakervs in fuo ad libros Antonini praelo- quio fcribit: „ Difciplinam ftoicam prae coeteris „ Philofophorum prifcorum fectis ad dogma chri* „ llianum proxime acceJTifle, e noflris qui cen- fuerint non defunt. Iosephvs Iudaeus in vj. „ ta fua libris de bello iudaifo fubiuncta inquit: f „ Pharifaeorum fecta ei eft affinis, quae Graecis j „ ftoica nuncupatur. Et Hieronymvs (in A a , v Efa- „ Efaiam Comment. Cap, ii.) verbis plane difler- „ tis ait: Stoici noftro Dogmati in plerisque con- ^ „ cordanr. Et in multis quidem conuenire ambigi , ( g „ non poteft, fiquis inftituti vtriusque regulas ^ „ legesque fecum inuicem contulerit: in plerisque ^ „ certe, opinor, quam fecta alia vlla: cum nulla, „ credo, comperta fit, quae pietatis ac virtutis „ ftudium exercitiumque aut pluris faciat, aut djll» „ altius euehat, aut fortius fpiret, aut acrius ^ „ vrgeat, aut penitius inculcet, aut enixius pro- " „ uehat. “ Haec GatakeRVS, quae vt euin- cat, doctrinam Stoicorum moralem cum illa prae' primis Aristotelis confert: eaque etiam, quae ^ contra priorem obiiciuntur, diluit, nempe raritas, : hypocrifis, defectio, defectus. Vilius et vix non abiecte de ea Stoicorum fentit Brvkervs, qui iS | alios Lipsivm praecipue et Gatakervm tam praeclare de re Stoicorum morali fcritere voluifie, A»fM miratur. „ Vnde merito miramur, inquit, (Hi- „ Horia Crit. Pbilof. T. I. P. II. L. II. C. 9.) non’de ® „ grege eruditorum, fed ex ducibus et primae ,, dignitatis viris quosdam, et imprimis Lipsivm „ et Gatakervm , quos fundamenta morbida „ et pellilentia Fthicae floicae non latebant, tantum ,, ftoicae Philofophiae tribuifle, vt cura Seneca „ Ep. 83. fanctiflitnam et fortifftmam Sectam no« „ mi- „ minare, vel illos folos Philofophos effe, fateri „ non erubuerint. “ Atque haec iam de Stoicorum morali iudicio* rum varietas meam ad id determinauit mentem, vt egomet ipfe Antonini et Epicteti fcripta peruoluerem, Stoicorumque moralem cum illa Chri- ftianorum compararem; fic enim mihi perfuafi, praeprimis facilique opera erui poffe, quantum vna ab altera differar. Ordinem ne interciperem, vtque ambages euitarem neutiquam vitandas, di- uerfa doctrinae moralis Stoicorum principia, prout illa in libris Antonini hinc inde difperfa legere eft, ftatim cum illis Chriftianorum fi contulif- fem, receptam communiter diuifionem Officiorum, erga Deum , erga fe ipfum, & erga proximum, quoque recepi. Ac proin vitra mea Difiertatio in tres partes difpefcirur : Primo quidem , quid Stoici , & quid Chriftus doctrinae Chriftianorum moralis author de Officiis erga Deum, fecundo quid de Officiis erga fe ipfum ; ac tertio denique quid de Officiis erga proximum tradiderint. A 3 Ca- '■»!. admitterent, nihil nifi corpus ad agendum apium efie: hinc etiam ipfe Deus corpus fu necefle eft. : Nihil vero indignam hanc Dei notionem ma- ^ gis probat, quam quod Deus ille finitus fit. Se- 1 quitur id ex natura corporis, quod infinitum effe ■ nequit: tum ex materia mundi, quae finita eft; tum ex figura mundi, quae globofa eft, et intra quam Deus tanquam anima latet. Variis caufa ifta efficiens f^ensque nominibus t infignitur. Nam et mundus dicitur, cuius prae- i- ftantior pars eft et natura, et fatum, et lupiter atque Deus, Seneca ait; „ Quid aliud eft li A $ „ natura „ natura quam Deus? et diuina ratio tot? mundo * „ et partibus eius inferta? quoties voles, pergit, S 1 „ tibi licet aliter hunc auctorem rerum noftrarum !® „ compellare. “ Et paulo poft: „ quaecunque vo. jsi „ les, illi nomina propria aptabis, vim aliquam ef- i) „ fectumque coeleftem continentia. Tot appella» jff „ tiones eius ede podunt, quot munera “ Quibus Jil verbis pot ffimum ad hanc Stoicorum confuetudi- ji nem refpicit, qua munera vel operationes potius per omnes milndi partes fe d ffundentis et eos agi- tantis animae diuinae, fiue rationis in totidem Deos {rJ mutarunt. a / Quidquid igitur de Deo magnifice blaterant «« Stoici, cum hac reftrictione intelligendum eft, vt i mundi ambitu et connexione definiatur et circum* ,i fcribatur: qua ratione non poteft non vera Dei i, notio prorliis euerti. Idem de Dei Stoicorum pro- Ira uidentia dixeris. i;o $. III. !?f E ft et Deus Stoicorum prouidentiftimus, cu- , (| ramque gerit totius eiusque partium, vt illud , ra in natura fe conferuet fua. Verba Stoicorum, quod ^ negari nequit, fplendida et augufta de prouidenta ^ Dei, non ex locis exotericis, et vbi ad vulgus dide* ^ suerunt, fed ex iis Scriptorum fuorum teftimoniis „ iudi- judicanda, Tbi rem ipfam ex fuis principiis deducunt, et in toto confequentium inter fe doctrinarum Syftemate de prou : dentia difputant. Recordandum etiam Stoicos poft Chridum natum in doctrina de prouidentia Dei verbis !uis fe attem- perade propius difciplinae Chndianorum, quae fme dubio ratio eft , cur elegantiffime de prouidentia diderat Epictetvs. Quin et hoc praefupponendum ed totius Syde- matis Phyfiologici apud Stoicos connexionem in partes vocandam et fecundum principia femei adnnffa explicandam ede prouidentiam. Haec vbi accurate obferuentur, patebit: Stoicos prouidentiam quidem non totius tantum fed et partium eius fin- gularum, etiam minimarum, Deo adfcripfide; fed illi, qui ipfe necedaria, eflentialis et interna pars illius totius fit, quique cum tanquam caufa efficiens, et principium agens, internam materiam, et quidquid ipfe ex materia forma vir, viufficer, agitet et peruadat, intrinfeca.neceffitate ei implicitus et connexus non aliter agar, materiam penetret, formet atque difponat, quam totius natura, et imprimis latentes in ipfo caufae formales, fme rationes feminales, patiantur et requirant. Nec ede hanc Dei voluntatem, quaeque in eo ponitur, curam, aliud quam motum illum activum ignis coeledis et 12 et artificialis, fiue fubtiliflimi corporis, qui materiae craffioris compagem primum in mundi faciem effinxir, et in eo interne latens eodem modo et ratione iiifientat. Ex quo per fe fequitur non efie hanc voluntatem liberam fubflantiae divinae er ab omni materiae contagio liberae determinationem bonitate er faoientia nixam, cuncta ad optimos fines liberrime electos dirigendi et gubernandi: quo fenfu prauidentiae vocem capiunt, qui porticum Zenonis hac in re eum porticu Saiomonis conciliant; fed ede neceffariam, et ex interna combi- natione nexuque ortam fequelam, nexuum et caufarum, ex natura animae mundanae vel potius totius naturae fiue mundi ortam , quae certis et ineuitabilibus caufarum et euentuum notis et nexibus ea facit, ordinat, dirigit, quae non pof- funt non ex natura totius, cuius pars eft Deus, eue- nire. Hanc neceflariam caufarum et euentuum ca. tenam, qua omnia in vnura quoddam machinamque mutuis fe pulfibus vrgenrem, combinantur; ineffe quidem naturae diuinae, quae fola agens caufa fit, nec habere extra fe caufam aliam, et eatenus etiam liberam cfle Dei voluntatem: fed oriri tamen ex intrinfeca feminalium rationum et totius natura et neceffitate: adeoque Deum ipfura huic aeternae feriei caufarum, et immutabili legi fub- I i t! f ii m b ttt Deo (jUi prii it Jt tat Mr 5tl i; 13 fubiectura efle, cuius cum animi noftri pars 4t, neceflarie quoque et ineuitabiliter ille voluntati et curae huic diuinae parere cogatur. Hinc, qucd prouidemia illis dicitur, alio nomine fatum efle adeo abfolutum, et ineuitabile, vt nec Deus, nec materia, nec qui ex vtroque conflat mundus, ei fubtrahi queat. Clarius vero deteflabilis prouidentiae facies difpalefcet, vbi fequentia confiderabuntur Dogmata: quidque fatum Stoicum fit, in lucem claram ponetur. Non diftinquenda eft natura Stoica ab ipfo Deo: vbi enim diftinquere videntur, nihil aliud intelligunt, quam ordinem et rationalem motum, quo Deus omnia in mundo peruadit. Quoniam principium hoc agens non eft extra mundum , fed in eo comprehenditur, et cum materia Vnum totum conftituit, ita vt fit totum, quod videtur, et toium,qnod non videmus; ideo neceflario inhabitat materiam, quaeque ex eo formata funt, eaque peruadit, penetrat, et ita agitat, vt totius natura poftulat. Sicque Deus mens eft vniuerfi. Hoc conftanter Stoici, nec aliter quoque ex admiflo fe- mel principio ftatui poterant, cum non extrinfecus materiae accedat, fed intrinfccus in materia quali lateat. lateat, Vnde mundus natura animata et fentierts, fiue animal, imo Deus dictus eft. $ . . ... ji>| Quia vero omnes mundi partes penetrat diui« na haec vniuerfi mens, ideo etiam omnibus eius i parr-bus intime praefens eft, omnia nouit, et tan- ,ji quam caufa agens in quauis materiae parte, otn- is, nia efficit. VJde in his quoque attributis Dei ex- jre tollendis et depraedicandis magnifici funt Stoici: ren hypoihefi vero primoque fundamento femel ad- «p mifio, vna mnnu, quod exftruxere, altera deiiciunt. Etfi enim Deus hic, quidquid in mundo fit, eius jjti caufa fit efficiens; cum materia nihil agere queat, fed tantum ad omnia recipienda parata et apta fit: non tamen poteft agere libera in materiam vo!un« tare, fed neceffitatis vinculo, quo tanquam pars totius materiae colligatur, et ea agit, quae natura m tofus requirit, nec agere aliter poteft. Necefluas ’ igitur, vt au Seneca, ipfe fua eft, qua ipfe conftringitur. Ex quo luculenter patet, quam in- ' Jra iurii in veram omnipotentiae diuinae notionem Stoici ' 4i fuerint. Nec hoc folurn, fed non poteft omnia in f hanc materiam Deus, et quidquid vult, efficit, fed jj, in multis rebus, verbis Senecae vrimur, illum tractanda deftituunt. Idem de omnifcientia dixeris IK , et omnipraefentia: ea enim ignis fubtiliflimi, in ^ fuprema aetheris parte refidentis, et per omnes ^ mundi *5 mundi partes fefe diffundentis praefentia eft, qu^e quantum dtftet a diuinae naturae immeriliute et omnipraefentia, primo intuitu cognolcitur. Spiritus porro huius agitatione et operatione, cum is in materiam ageret, ita formatus ell mundus, vt qualitates, quae in ipfo erant, illi imprimerer, ficque mundum fingeret: hinc conditor parensque rerum omnium eft: et quoniam eam perpetua agitatione penetrat «t peruadit, vt natura conferuerur, ideo conferuator quoque et adnuni- ftrator eius eft. Non tamen libera voluntatis determinatione ad condendum mundum acceflit Deus, fed cum pars totius eftet, natura in eo comprehenfus, tantum difrupto quafi materiae cortice, in qua latebat, agitatum a fe mundum intrinfeca natura produxit: vnde etiam aliter operatus non eft, quam natura totius, er interna tum agentis, tum patientis partis neceftitas permifit. Eft itaque in natura totius aeterna et immutabilis lex, atque ordo caufarum et effectuum, ita arcte inter fe copulatarum, tamque neceflario inter fe nexu iunctarum, vt in mundo aliter nihil agi, fieri, et euenire queat, quam hic ordo, haecque naturae lex poftuiat. Et hoc quidem fatum eft, Fato Fato itaque huic fubiecta funt, et nihil in vniuerfo m eft, cui non imperer. Adeoque ipfe Deus fato re- jit: gitur, nec poteft is aliter agere, quam aeternus j et facer ille atque inexplicabilis nodus et catena ( ju rerum omnium permittit. i < Detrahunt hae aflertiones ftoicae laruam toti vi eorum Phyfiologiae, et quam inermis fit eorum ^ Deus, quam impia et in Dei et humani animi li- f* 1 bertatem iniuria haec fecta, manifeftum faciunt, dei Nihil hic hominibus his affingimus, fed propria i( eorum decreta damus. Ex quibus Chrysippi me: imprimis definitio notanda, quam feruauit Gel- exi Livs: „ Fatum, inquit ille, eft fempiterna quae- imi ,, dam et indeclinabilis feries rerum et catena, nm „ voluens femet ipfa et implicans, per aeternos 10[ , „ confequentiae ordines, ex quibus apta connexa- 5 /} a „ que eft. « Nec aliter Se seca : „ Fata nos 3 „ ducunt, et quantum cuique reflet, prima naf- ^ „ centium hora difpofuit. Caufa pendet ex caufa, „ priuata ac publica longus rerum ordo trahit. « i Etitaquoque paflimEpicTETVSet Antqninvs. ^ Quorum prior Enchir. c. ys. ea habet: „ Duc ^ j, me, o Iupiter, et tu fatum, quocunque a vo- „ bis fum deftinatus; quippe, qui impiger fequar, ^ „ quod fi noluero, improbus factus, nihilominus ,. ’ „ fequar. Quisquis autem neceflitati probe fe „ accom- 17 „ accommodat, fapiens apud nos habetur, et diui- „ na cognofcit.“ Et Antoninvs L. III. §. n, dicit: „ De fingulis rebus dicendum eft: hoc di- „ uinitus venit: hoc a fati ferie connexa contexa» „ que: vel a concurfu fortuito iftiusmodi.“ L. IV. §. 26.: ,, Ab initio tibi quidquid contingit, ab „ vniuerfo deftinatutn et fato certo affignatum „ eft.“ $.34.: )t Fat0 fponte tua te dedas, ei „ permittens, quibuscunque libuerit, te rebus „ deftinet.“ Nec rogeri poteft, quod ex Sene* «e a obiicit Lipsivs, DilT. 12 . in omnes fe partes vertens, vt impietatem a Stoicis auertat: „ Non „ externa Deos cogere, fed fuam illis in legem vo- „ luntatem effe.“ Ludit enim Seneca ambiguitate vocis Deus, qua non tantum pars agens, fed et totum hoc, quod ex agente et patiente parte conflat, intelligitur. Huius vniuerfi voluntas, natura, difpofitio, fatum, neceffitas, cum, non diffidente Seneca, vnum idemque fint, voluntas Dei hanc neceflitatem gignere recte quidem dicitur; aft non libere, fed neceflitante natura fua, id eft, mundi. Quodfi vero Deus pars intelligitur totius, efficiens, et illi ordini et neceffitati totius non minus, quam materia, fubiicitur, et monente Seneca: „ Eadem neceffitas et Deos alligat, acirre- „ uocabilis diuina pariter atque humana rurfus B „ vehit. 18 „ vehit. Ille ipfe omnium conditor et rector feri- fl „ pfit quidem fata, fed fequitur, femper parer, „ femel iuflit. “ Nihil tamen habet extra fe caufa I' illa rationalis, quo cogatur, cum non fit aliud e praeter totum, nifi vacuum infinitum: vnde nihil f aliud ipfum quafi neceffitat, nifi fua natura, quam ? et ipfa fequitur, et quaecunque partes ipfius funt, fequi debent. Hinc libertas Dei et hominis confiat. r c Ifta quidem, Stoici, qui inuenuftum fati pullum ||{ mire fe comfifie et exornafle putant, Deumque a * fati neceflitate liberafle, fi neceffitatis caufam ad voluntatem et naturam Dei referant, et homini quoque libertatem afieruifle putant. Vtrumque do- lofe et verbotenus tantum: quid enim eft, quod ait Seneca: ,, Nec Deus ob hoc minus liber eft aut „ potens: ipfe enim eft neceffitas fua.“ Aq non A voce libertatis ludit Philofophus, quae ea facit, quae natura fua ita ferente non facere non poreft. Ita et homo liber eft, cuius libertatem eleganter Ut deferibit Cleanthes: „ Duc me parens, coe- „ lique dominator poli, quocunque placuit, nulla „ parenti mora eft. Adfum impiger , fac nolle, 3tli „ comitabor gemens; ducunt volentem fata, no- „ lentem trahunt, malusque patiar, quod pati li- 311 ,, cuit bono. Quod hoc exemplo illuftrafte Stoi- 51 cos refert Pfeudo- Origenes c. *t. „ Aliigatur " „ vehi- * 19 „ vehiculo canis; fiquidem voluerit fequi, tum „ fimul et fequitur et trahitur, per neceflitatem „ quafi fatum exequens etiam id, quod liberum „ eft; fi vero noluerit, prorfus a neceffitate co- „ gitur: eadem prorfus hominum conditio: co- „ guntur enim neceflario vel inuiti in illud defcen- „ dere, quod fatali confiirutum lege. “ Ita fcilicet miro connubio iungebant Stoici libertatem et necef- fitatem: et vocibus ludentes veram libertatis notionem prorfus euertebant, Perfpecta iam doctrina Stoicorum de Deo, eiusdem prouidentia, cognitis item officiis huic Numini praeftandis; quid Religio chriftiana de Deo, prouidentia et officiis Deo debitis doceat, et quantum ab hac ifta Stoicorum diftet, videamus. $. IV. Officia Chrifiianorum erga Deum. A ltiora multo et Deo digniora fentiunt Chriftiani. Eft his, diuina reuelatione edoctis, Deus, Spiritus infinitus, immenfus, increatus, aeternus, omnifcius, vbique praefens, omnibus perfectionibus praeditus. Qui mundum hunc ex nihilo, fola omnipotentia et independenti, atque nulla phy- fica neceffitate coactus, et vere libera voluntate procreauir, tam quae furfum in coelo, quam quae B % deor- : $i I 30 deorfum in terra; fola et infinita fua bonitate, nulla mouente et compellente alia caufa. Mundum prouide gubernat et conferuar. Cognofcit infuper mens lumine diuino illuftraia, in hoc vno vero Deo, tres perfonas a fe inuicem diftinctas: Patrem, qui omnia creauit: Filium a Patre genitum, qui amore compulfus homo factus, ipfe diuinam fuam doctrinam homines docuit; eosdemque ob peccatum originale diabolicae poteftati fubiectos, per mortem et refurrectionem fuam redemit, Deo Patri fuo reconciliauit, et aeternae fuae felicitatis participes fecit. Spiritum fanctum a Patre Filioque procedentem , qui nos fanctificauit. Credunt et Deum hunc aliquando venturum ad fupremum judicium in poenam aeternam malorum, in remunerationem vero aeternam bonorum. Haec de Deo Chriftiani,' de eiusdem proprietatibus, de prouidentia praecipue, quid? Deus Spiritus infinitus nullam aliam caufam fuae exiftentiae, quamafeipfo, habens, eft immutabilis: „ Non eft Deus quafi homo, vt men- „ tiatur, nec vt filius hominis, vt mutetur. ‘‘ Num. c. 23. v. 19. „ Initio tu Domine, Pfslmifta ait „ Pfalm. 101. v. 26 — 29., terram fundafti: et ,, opera manuum tuarum funt coeli. Ipfi peribunt, ,, tu autem permanes.-- Sicut opertorium „ mutabis 21 „ mutabis eos, et mutabuntur. Tu autem idem „ iple es, et anni tui non deficient.,, S. lacobus Epift c. i. v. 17. ait: „ Omne datum optimum, et „ omne donum perfectum defurfum eft, defcendens „ a Patre luminum, apud quem non eft transmu- „ tatio, et viciffitudinis obumbratio. « Et quomodo etiam Spiritus ille infinitus et fupremus, a fe ipfo, et per fe iplum folum exiftens , et ab omni alia re plane independens, a vi quadam externa mutationi fubiugari po erit? Ex hoc ipfo, quod Deus fit immutabilis, fequitur, illum etiam efie aeternum. Maxima enim, quae fieri poteft, mutatio certe ea eft, a non efie ad veram exiftentiam. Qui folum a fe ipfo eft, certe etiam aeternus; alias enim aliam fuae exifteniiae caufam prae fe habere deberet, et hoc ipfo non a fe ipfo exifteret. — „ Priusquam „ montes fierent, aut formaretur terra et orbis: „ a faeculo et vfque in feculum tu es Deus. “ Pf. 89. v. 9. ,, Rex Regum et dominus dominantium, „ qui folus habet immortalitatem. “ I. Tira. c. (6. v. 16. Deus ergo nobis eft Spiritus infinitus, a fe ipfo exiftens, immutabilis et aeternus: fed eundem hunc Deum efie et omnifcium et prouidentiffimum, diuina nos edocet reuelatio. B 3 Vt 22 Vt a reuelatione Veteris Teftamenti incipiam, quam praedare non defcribit Vates Pf. 13 g. orn- nifcientiam et prouidentiam Dei: Domine, ait, pro- bafti me, et cognouifti me, intellexifti cogitatio tof nes meas de longe: omnes vias meas praeuidi- fti: ecce Domine, tu cognouifti omnia, nouiffima Sii et antiqua: mirabilis facta eft Scientia tua ex me, Quo ibo a Spiritu tuo? Et quo a facie tua fugiam! et Si afcendero in coelum, tu illic es: fi defcendero in ioi infernum, ades. Non eft occultatum os meum a 5 eat te, quod fecifti in occulto. “ Ierem. C. 17, v. 10, „Ego Dominus ferutans cor et probans renes: qui Blu do vnicuique iuxta viam fuam, et iuxta fructum fDli adinuentionum fuarum. u itk Ex Nouo Teftamento qubque difeimus, pro-^ uidentiam Dei extendi ad minima, adeoque fpecia- nMj liffimam efte. Minima etiam et vifu nobis vilifti Dti na curans prouidentia diuina, magis adhuc fingu-^ lis hominibus, vtut minimae etiam conditionis fucat rint, prouidit. Audiamus Chriftum ipfum loquen- tem: Matth. C. 10, v. 29. ait: „ Nonne duo paf- feres affe veneunt ? Et vnus ex illis non cadet fu- ^ per terram fine patre veftro. Veftri capilli capi- 1 ® tis omnes numerati funt: nolite ergo timere, multis paileribus meliores eftis vos.“ Matth. C. 6, p v. 25. Ne folliciti fitis animae veftrae, quid manducetis : ducetis: nec corpori veftro, quid induamini. Refpici- te volatilia coeli, quoniam non ferunt, neque metunt, neque congregant in horrea, et pater vefter coeleftis pafcit illa. Nonne vos magis pluris eftis illis; de veftimento quid folliciti eftis: confiderate lilia agri quomodo crefcuntj non laborant, neque nent. Si autem foenum agri, quod hodie eft, et cras in clibanum mittitur, Deus fic vertit: quomodo magis vos modicae fidei.'“ V. 31. concludit: j,Nolite ergo folliciti efle, dicentes: quid manducabimus , aut quid bibemus, aut quo operiemur ? Haec enim omnia gentes inquirunt: Scit enim pater vefter, quia his omnibus indigetis. “ Satis ex hisce patet, fingulis etiam minimis rebus prouidere omnifdumDeum: non neceffitante ipfutn, vt Deum Stoicorum, natura fua, adeoque nullo fato fubiectum; eadem enim libertate, qua Deus mundum hunc ex nihilo, fola omnipotentia et bonitate fua creauit, pari eundem et fapientiffi- me gubernat, et cuncta in eo optime difponit. Ex perfectiori hac et genuina magis Dei eius- que prouidentiae notione altiora etiam et perfectiora officia fluere necefle eft. §. V. Oaulus in Epift ad Titum omnia Officia vel actio- *• nes, queis noftrum erga Deum obfequium B 4 prae- praedamus , per pietatem complectitur. Chriftia- $ nus Deum vt fumtnum aeternumque benefactorem, ^ Hiper omnia diligit, eaque tenerrima ac deuorif. $ fima animi propenfione. Defert ipfi cultum La- & triae, ipfique prompdfiimam , exactiffimam, fir- $ miffimamque obedientiam praedat. De ipfius ora- t i nifcientia aeque ac paterna prouidentia conuictus, Bc certoque perfuafus, iuftifiimutn nihil fibi mali il- ttn laturum, fpem iuam omnem in illo folo reponit, i Gratiam ipfius folurnxnodo appetens, quamque fi tenl poflideat, felicifiimum fe habens, voluntati patris der fui coeledisfemper optimae fefuamque fortem com- igii mittit, fubiicit. Sancto quodam timore percuffus, to- am; tus in eo ed, vt quouis vitae momento fua in ap Deum pietate, cui dies quaelibet augmentum ad- ii iicit, ac rectitudine ipfius gratiam magis magis- 5J15 que fibi conciliet; id folum curans maximique !im infortunii loco habens, ipfum inimicum fi habeat. :o] Idem ipfc iam, cuius animus hoc modo in Deum : ffi, affectus ed, quique leges ipfius fanctiflimas ad ^ amuffim obferuat, intra fe plus quietis, gaudii, , £ placidi, ac roboris in virtute indies perfentifcit, at- ^ que idcirco magis magisque experitur, vt exerci- latione non intermiffa eo deueniat, vt contempla» j tione huius vniuerfi dignorum fanctorumque ho- ^ minum cognitione, forte fua propria, rebus, qui- . bus- 25 i <1 te i* fo I i a. ». ! i. | t I 1« t 3 ii ii i- ]< i’ f buscunque obuiis, in medio negotiorum ftrepitu, atque in conuerfatione, Dei nunquam non remi- nilcatur. Sumtna infuper animi follicitudine in hoc fefe.exagitans, vt omnia fua, quae muneris ipfius ratio expofcit, negotia ac officia, fecundum hanc et in hac Dei cognitione peragat, exequatur, ab- foluat. Cultus ifthic Dei internus via ipfi ad externum, quem nunquam intermittit, rectiffima eft. Primum zelo feruoreque pro Dei gloria fuc- cenfu?, defiderio dein, omnes ac fingulos ad eandem hanc dignitatem et felicitatem promouendi, agitatus, verus Dei cultor, fermones, actus, to- tamque vitae rationem, pro interna fua pietate, femper ita inftituit et difponit, vt iis omnibus, quibuscum res ipfi, ac negotium eft, ad veram religionis aeftimationem, dignumque Dei cultum ftimulum quoque addat. Quid quod fine religione cum nec ordo, nec falus focietatis ciuilis fubfiflere poffit, in conuentibus ad celebrandum cultum Dei publicum, Altiffimo, demifliffimam fuam pietatem fine diffimulatione palam facit. In confirmanda, ad Dei gloriam, religionis fuae veritate, bonorum etiam, honoris, quin et vitae fuae difpendio, difficilem nullo modo fe praebet. Quod ex fuperio- rum praecepto, in bonum veritatis, iurandum ipfi iuramentum eius fancta femper ipfi fides eft. B y Sunt 2 6 Sunt haec officia Chriftiano erga Deum prae- flanda. Cognita iam etiam doctrina Chriftianorum de Deo, prouidentia et officiis Deo debitis, rranfi. mus ad Officia erga fe ipfum: et quae vtriusqua moralis doctrina fu, indagemus. ^ Capvt IL g DE OFFICIIS STOICORVM ET u JU CHRISTIANORVM ERGA SE IPSVM. B I- ” Officia Stoicorum erga Je ipfum.' c ' pt S toici admiratione excellentium proprietatum tum SocPvAtis, tum aliorum vetuflatis nobilium Virorum rapti fublimiaque fentientes, prae coete- ri!l ris Philofophis in indagandis erga fe ipfum officiis. n nobiliffimum finem fibi praefixerunt. Nihil minus P intenderunt, quam hominem, nullo habito infir- P ( mitatum eius et defectuum refpectu, felicitate et ™ perampla agendi capacitate Deo adaequare. Atque ^ ah audaci hoc molimine nec fragilitas corporis no- vt ftri, nec inftinctus et indigentiae r quas anima P° refpectu corporis cum brutis communes habet, nec M illa arcte cum humana anima connexa habendi cu- piditas, eos deterruit. Audacter omnia haec im- » pedimenta reroouentes, applaufum admirationemque que totius antiquitatis nacti funt, quae eorum pro- greflii ftupida obmutuit. §. II. * ■VJaturalis illa obferuatio, quae in quolibet de fe ipfo reflectente exoritur, omnes nempe res extra nos politas, prout vel vtiles vel noxiae, di- uerfas voluntatis motiones producere, vt frui illis, aut potius liberari illis cupiat optetque animus, primarium fimpliciffimumque totius fyftematis fundamentum conffituit. Cum vero hunc conatum, contraria omni experientia, brutis denegare non potuerint, diffinxerunt conatum rationalem ab irrationali ; atque exinde adpetitum et auerfionem de- riuarunt. Voluntatis motiones hasce omnino liberas efle affirmarunt: A e. habemus facultatem ad- petendi et auerfandi, nihil extraneum mouere nos poteffi vt appetamus vel auerfemur. Nemo, aiunt, nos impedire valet, quo minus veritati agnitae af- fenfum praebeamus: nemo cogere, vt falfum, verum habeamus: adfectus nonnifi adfectu debellari; poteffi Ibi quoque adfirmare, externam coactionem locum non habere, fi comminatione mortis ad rem quandam petendam vel deteftandam mouea- mur: in tali enim cafu, agendi rationem contineri in * Utcbemann ber ©'toifc(;eit $fotlofop[;ie btitter Xr?eir. 28 in noflra perfuafione, vi cuius, comminationibus obtemperare malimus, quam mori: ficque in hoc etiam cafu authorem actus ponendi non efte mi- nantem, fed noftram perfuafionem: i. e. adfectus adfectum deuincit. Hisce addiderunt et illud, parum nobis profpcxifle Deum, nec ceu Deum fe erga nos exhibuifle, nifi animam noftram ratione praeditam parremque fuae ipfius eftentiae, omni externa coactione, ea etiam, quam ipfe producere potuillet, immunem creaftet. Vis huius conclufio- nis in eo eft: qnodfi ab extra ad agendum impelli pollemus, tunc omnimode noftrum non foret, integram felicemque vitam agere, eo quod optima propofita et principia noflra externis mutarentur circumflandis, §. III. S tudium conferuationis fui ipfius Stoici amorem fui appellarunt, eumque feu primarium et eftentialem adfectum agnouerunt. Qui vero amor fui ipfius, iuxta eorum principia, nihil nifi confer- uationem et media huius conferuationis tum animalis, tum rationalis vitae humanae comprehendir. Senfualem voluptatem omnino diffinxerunt ab iis rebus, quas a natura pofcimus. Vt vero illam obiectionem eluderent, homines tali modo ineptos f&re ad curam aliorum gerendam, actionesque communi 19 communi vtilitati feruientes ponendas, fi quaecunque ex amore fui ipftus peragerent, dixerunt: ,, Deus naturam entium rationalium ita ordinauit, vt, quod ipfis bonum et proficuum eft, obtinere nequeant, nifi infimul bonum commune prorno- uere ftudeant: amor igitur noftri ipfius non impedit , quominus et aliis benefaciamus. “ Quam improprie Stoici amorem fui ipfius normam omnium adfectuum ftatuerint, cuiuis reflectenti experientia teftatur. Difconuenientiam hanc haud ignorarunt Stoici; ne enim admiffo femel principio fuo contradicerent, multis diftinctionibus fubtilibus et confequentiis non raro fibimet contrariis inuenerunt principium hoc: honeftum vel decorum, quod in harmonia nofixarum actionum confidit, fummum et adpetitu digniffimum horni- nis bonum effe. $. iv. C toici bonum adpellarunt, quia fignificatum verbi ^ huius unice ad perfectionem homini* refpectu moralis conditionis eius reduxere: omne id, unde virtutem acquirimus: quo autem vitiis inquinamur, malum denominarunt. Varias boni definitiones dedere Cicero defin. III, io. Senec^ Ep. ilg. et Laertivs VII. 94. quae fimuj fumptae 30 fumptae Stoicorum principium conftituunt: illud “ tantum bonum eft, quod fcmper et conftanter ^ creaturis rationalibus vtile eft. Antoninvs Lib. VIII. 1. dicit: „ Expertus iam es, per 0 „ quam multa diuagatus vitam bonam beatamque ^ „ nunquam inueneris; non in fyllogifmis, non in ? a „ diuitiis, non in gloria, nec in voluptate, nec Ptt ,, vllibi. In quonam ergo confiftit? In eis facien- Vii „ dis, quae exigit natura humana. At haec quo- $ „ modo quis faciat? Si decreta nactus fit, a qui- f „ bus appetitiones actusque iftiusmodi profluant. „ Quaenam, inquis, decreta ? De bonis malisque, ife ,, vt nihil nimirum homini bonum cenfeat, quod jni „ non iuftum, temperantem, fortem, liberalem 'w „ faciat: nihil malum, quod non iftis contra- aii „ rium. “ Haec Antoninvs de bono. on Clare hic Stoici prioribus principiis fuis contra. ® dicunt, iuxta quae quodlibet animal, adeoque et 11 homo illud adpetit, quod naturae fuae confenra- ;a neum eft, vti funt valetudo, robur: quae cum ex ® natura fua adpetitu digna fint, neceftario etiam bona effe debent. Vt vero officia noftra impleamus, *! et ipfas virtutis fanctiones obferuemus, interdum ® requiritur, vt haec omnia relinquamus, quin imo it contrarium non raro adpetamus: ipfa ergo virtus ip nos cogit ad aliquid naturae noftrae contrarium, % quod I quod ideo ex natura nullum adpetitionis obiectum effe poteft, expofcendum. Primum Corollarium conceptus boni ell hoc: praeter virtutem nil reuera bonum e(Te polle: eo' quod virtus fola humanae naturae confentiat, reliqua omnia partim iam vtilia , partim iam noxia, partim etiam hominibus cum brutis communia. Virtus fola fi bona eft, hinc bonum et malum iis rebus tantum ineft, de quibus difponere nobis licet: quod corpus concernit, indifferens ell. Si enim bonum in rebus nobis non fubordinatis haberetur, ille, qui haecce non affequeretur, vel affecutus, iis priuaretur, felix non foret: quia contradictionem inuoluit, beatum elfe, nullo confecuto bono: ne- ceffario ergo ea tantum bona aut mala funt, quae confequi, vel non, penes nos eft. Si iam bonum vnice in ordinato adfectuum noftrorum vfu confi- ftat, et hi nonnifi ratione regantur, fequitur, bonum absque ratione nullum haberi. Nullum bonum fine ratione eft. Seneca Ep, 66. Propofitiones hae: Virtus fola bona ell, et omne bonum rationis vfu ad recte gubernandos adfe- ctus continetur, hanc conclufionem producunt: nec vir iullus nec actus virtute conueniens, bonum adpeliari poteft. Stoici hasce difconuenientias per- fpicientes, aliam boni definitionem dedere: et illud non 32 non folum bonum vocarunt, quod prodeft, fed $ et quod prodeffe poteft, et fortuito etiam prodeft. Tres exin iique varii boni fignificatus, ideoque $ etiam tria diuerfa genera boni oriebantur: imo, om- ;a nevtile; ido, quod fortuito prodeft; 3tio, quod bcno proraouendo par eft. Ex datis hucufque boni explicationibus fe- m quentes immediate fluunt proprietates: bonum eft 0 vort^eil^aft, eft braucfy&ar, eft suxfqffw es ift t»ert{j, bajj man es ge&rattclje, eft k Sutum es ifi tvertfj beqebrt jtt nterben, es ift recffts mdjjig/ eft noihov es ift enblicfy itttb ttorjuglicfy am 0 Odnbig. e vltima hac propofnione Stoici omnium maxime differunt, eique omnia reliqua eorum is praecepta moralia innituntur, maiori hinc indagine '1 digna. Sub honefto, vt ait Laertivs, inreili- gunt perfectum bonum, quod omnes partes in fe 1! continet, quas natura cuiuslibet rei expofcit: hinc j ei iuftitia, fortitudo, honeftas et intellectus adiun- & gqntur; quod omnia haec ad honeftum et laudabilem actum requiruntur. Cicero quoque has partes ad honeftum reducit, licet expreffe non fta- tuat, doctrinam ftoicatn hisce contineri. Patet CKin, iuftitiam, fortitudinem, prudentiam et tem- §. V. 1 pe. ===■ 3 ^== 33 perantiam omnino noftrae naturae conuenire, om- nesque actus hisce virtutibus contrarios, homine indignos et inhoneftos cenferi. Cum ergo hone- 1 Ilum in eo confiflat, vt laudem nobis conciliet, vel vt fini Tuo plane accommodarum fit, patet, omnia fupra allegata ipfas honefti partes efte: hone- fium et decorum vnice bonum effe; eoquod bonum adpellarunt, quod noftrae naturae correfpon- det, quod vbique vtile, et virtutis fanctionibus conueniens eft. Honeftum folum bonum elTe, tanquam fundamentum totius eorum doctrinae moralis, multis rationibus dilucidant, quae omnes principio illo innituntur, honeftum folum naturae et dignitati hominis conuenire. | Quod diuifionem boni fpectat, Stoici bonum j! varie diuifere, ratione fubiectipoftdBonis et di- I gnitatis. Summum bonum vocarunt finem bonorum; qui nil nifi vltimum principium doctrinae moralis fuit, quod communem normam conftituit, ad quam vita inftituenda, vndeque omnia vitae praecepta fluunt. Summum bonum hoc Stoici varie exprimentes, vlrunadm tamen femper conuenerunt; alii dixerunt: harmonice viuendum eft, id eft, ad vni- cam nobiscum conueniemem methodum vita inftituenda. Optime Seneca explicat Ep. 20.: „ Fa C „ cere 34 „ cere docet Philofophia, non dicere: et hoc exi- ,, git, vt ad legem fuam quisque viuat, ne ora- „ tioni vita diflentiat, vt ipfa inter fe vita vnius, fine actionum diflenfione, coloris fit. — — »> „ Vnamfemel, ad quam viuas , regulam prende, „ et ad hanc omnem vitam tuam exaequa. Qui- ,, datn fe domi contrahunt, dilatant foris et ex- ,, tendunt: vitium eft haec diuerfitas, et fignum „ vacillantis animi, ac nondum habentis tenorem « fuum. — — Qu d eft fapientia? Semper idem velle atque idem nolle. Licet illam exceptiuncu* tdj „ lam non adiicias, vt rectum fit, quod veiis. ,, Non poteft cuiquam femper idem placere, nifi an „ rectum. “ H?ec Seneca. Alii, quibus prin- 301 cipium hoc difplicuit, adfeue-arunt: naturae con-' uenienter viuendum: id eft, Deum fequi et legi-" 11 bus obedire. Antonin. L. X. $. u. Et fic ie alii aliter hoc principium explicabant. Ex his om- ,Jr nibus deduxerunt: honeftum fummum bonum® 1 conftituit; ita argumentantes: naturae conuenien-® ter viuens fapienter viuit; qui autem fapienter vi- J! l uit, vitam fecundum virtutis regulas agit: talis*! autem vitam honeftam viuit. ^ Cum itaque naturae conuenienter viuere fummum bonum fit, adparet, honefte viuere, fura-i' ( mam legem efle, ad quam homo fele componere) debeat, fi felicitatem cupiat. Q on . 35 i \ «i ' i. x. u 3 «S, it ia- fc f k •0 ien- vi* uls Contenderunt porro, honeftum propter fe ipfum appetendum efle, admiflo femel, honeftum vnicum bonum efle, infuper et fumrrum bonum efle ftatuerunt, adeoque propter fe ipfum appetendum. Voluptas igitur nullum virtutis motiuum efle debet: hancque fenteritiam contra Epicvrvm defenfuri, docuerunt: virtutem, licet eam voluptis comitetur , nihilominus ob folam voluptatem adpeti non polle, eoquod voluptas tantum mediare ex virtute fluat, et vir rectus ac integar cum virtutem adpetat, eo ipfo etiam neceflario felicitatem nancif. catur. Summum bonum nec augetur nec minuitur, honeftum enim, aiunt, obtinetur harmonia actionum cum d ; gnitate hominis et virtutis regulis: haec autem harmonia nec augeri nec minui poteft; fi enim actioni plures, ac ad perfectam requiruntur, proprietates infunt, ftricte bona non eft: limites enim excedit: tum vero proprietates defide- rantur, eodem mode perfecte bona non eft; nulla itaque res alia magis nvnusue honefta dici poteft: id quod Stoici fic exprimunt: fummum bonum nec augeri nec minui poteft. tf $. VI. eceflario ex hac de honefto doctrina fequebatur, omne id, quod virtutem aut fcelus non inuol- C % uit, 36' ==!££== uit, (opprobrium folum «nim malum vocarunt) nec-bonum nec malum, ideoque indifferens efie. w Ne jurem adoptata hac fua fententia omni experien- n tine et datae definitioni amoris fui contradicerent, 111 obferuarunt verbo otSiupogwy tres, eosque diuer- ^ fos fignificarus inefie: primo talia defignari, quae K nec appetimus, nec auerfamur: fecundo illa, quae 9 quidem appetimus aut auerfamur, neutrum tamen ru praeponimus: tertio denique ea, quae nos neque ! CI felices neque infelices reddunt. De prioribus dua- 81 bus fignificationibus, quod nec virtus nec fcelus ^ vocari pofiit, indifferens efie, non adfirmarunt; proprio enim fenlui interno, et omnium hominum »„ not onibus con radixiffent: in vltima vero maiori ■ jure adfirmari polle crediderunt, et iuxta ftabilita eorum principia defendere debuerunt. Ad ea, w qua? nec virtutem nec vitium includunt, numera- liil ru.it: vitam, valetudinem, voluptatem, opes, hono- . .vOl n m etc. eorumque oppofita, mortem, morbum, dolorem, egefiatem etc. Haecce indifferentia efie, . i. e. nos nec felices nec infelices reddere, Laer- tius VU. ioi. et Seneca Ep. 85 — 87. multis ED rationibus oftendunt; quae omnes vnicc euincunr, fic dicta intermedia nec moraliter bona nec ma- Ia efie. % Finis * 37 !j ' Finis omnium harum rationum Stoicorum in \ | co eft, vt indifferentia erga morbum, valetudinem, 1 .1 vitam et mortem in nobis oriatur, et magis in exer- n ( , citio virtutis roboremur. Aft iuxta propofitum r. liunc finem oftendere potius debuiflent, valetudi- { nem, morbum, opes, egeftatem, honorem et 1( contemptum pari pafiu ambulare, et neutrum ho- 5 rum altero magis gratum, vtile magis, humanae- . que naturae confentaneum effe: haecce vero, quin et totam oeconomiam humanam aut negarent, aut a deftruerent, aflerere non poterant, 'i Praefuppofito iam, haec adnotata efie indiffe- 11 rentia, ita vlterius concluferunt: qui ergo hone- ‘ f Ilum fummum bonum iudicat, nec dolore nec vo- 1 [ luptate, nec fortuna dextera aut finiftra moueri i s ’ i poteft, et quaecunque extra eum pofita, in ani- tl< [ mum haud influunt. Hac ratione plures cefiant ra- i(l ' [ tiones, cur homines contenti, tranquilli et felices ^ j non fint. Si iam homo ea tantum bonum reputat, de quibus difponere poteft, fortunae et tranquillitati 1 fuae omnino dominatur, nihil eum impedit, quo- 55 j minus propofita actu perficiat , et vota perfecte ex- ^ ; plear. Felicitas immutabilis et conftans in eo con- fiftit, vt ab extra non turbemur, ac nobis ipfis dominemur: hinc qui honeftum, fummum bonum habet, femper omni ex parte felix eft. Quicun- C 3 que l 38 =^=— que virtutis praecepta obferuat, fapiens audit; con- fequenter omnes fapientes immutabili et conflanti felicitate fluuntur. Patet vlterius ex praecedentibus, fummum bonum, iux-a principia Stoicorum, nec augeri nec minui, quii bet eo aflecuto perfecto etiam modo poffidet: omnes exin fapientes aeque felices, et aequali cum Deo ipfo felicitate gaudent. Virtus igitur felices nos reddit. Cuius felicitatis naturam Seneca F.p. 124 defcribit: „Tum „ beatum efle te iudica, fcribit, cum tibi ex te „ gaudium omne nafcetur: cum in his, quae ho- „ mines eripiunt, optant, cuftodiunt, nihil inue- „ neris, non dico quod malis, fed quod velis.“ 5 vii. F elicitas itaque pofleflione virtutis exurgit: cuius verbi Stoici triplicem fignificatum aduerterunt: quoad primum generatim quamlibet perfectionem defignat: vi fecundi, perfectiones contemplatiuas; vti prudentiam: in tertio denique perfectiones pbyfi- cashominis, vti fanitatem, denotat. Ideo autem virtutes vocant, perfectiones contemplatiuas, , quod certis reflexione enatis et ratione agnitis principiis nituntur: prudentia enim et iuftitia absque regulis actionum et indagatione harum regularum cogitari non poflunt. In media hac U' fli k «i m tu /u Dii vii 00 ut tot ce it ili P ttr ¥ M OE ftl n 39 hac fignificatione, virtus communiter accipitur, nam per eam tantummodo honeile et dignitati no- firae conuenienter operamur. Ad moralem hanc perfectionem duo requiruntur: primo recta et firma regularum notio, ad quas agere oportet: fecundo habitus vfu acquifitus in omni cafu iuxta regulas hasce procedendi. Seneca Ep. 76. virtutem, rationem perfectam appellat. Stobaevs virtutem definit, immobilem animi flatum per totam vitam continuum. Recte Stoici efTentiam virtutis, perfuafionibus, principiis practicis et rationis gubernatione comprehenderunt: impoffibile tamen nihilominus nobis efl, eadem femper per totam vitam tenere, agendo nunquam aut cogitando contradicere: rectius hinc virtutem ianquam fludium huius virtutis definiiflent. Stoici ipfi hoc ceu impoffibile agnouifle videntur, nunquam enim alias, virtuti nihil impoffibile inefle, ollendere al- laborafTent. Hiftoria atque cum aliis conuerfatio, perfectionem hanc adpetere poffibile efTe, fufficien- ter euincunt: hominem vero eam affccutum, nunquam teflantur. Ad explodendam hanc obiectio- nem exempla Socratis, Antistenis etDio- genis adduxerunt, qui vtique in virtutis femita feliciffime progreffi fint. Celebres hi Viri, argu- tnentarunt Stoici, tantopere in virtute cum profe- C 4 cerint, 40 cerint, certe eam quis fibi penitus appropriare va- ^ let. Hac via Stoici virtutis ftudiofum traducere 15 cogitantes, facillimo modo per deuiam eam feduxe- *P' re, facile enim ratiocinari potuit, nobiles hi Viri ^ perfectionem fi non attigerunt, multo minus et $ nos, longe illis imperfectiores. Virtuti Stoici vitium oppofuerunt. Vitium r, ignorantiam earum rerum vocarunt, quarum no* 1 rio virtutem confiituit. Virtutem inter et vitium, j £ medium nullum agnouerunt; necelTario enim | u quemlibet iuftum vel iniuftum, temperantem vel r£ intemperantem efle debere ; virtus ergo vbi deeft, ^ adelt vitium. Quemadmodum virtus fola felicita- j ni tis fons, ac propter femetipfam appetenda, ficut || omnes virtutes aequales funt, ita vitium folum in- rc felicitatem procreat, quia obeli, humanaeque na- [e turae ac dignitati aduerfatur : eodem modo vitium V{ propter fe ipfum aduerfandum: omniaque vitia aequalia funt. K Ex ilabilitis fupra Propofitionibus; virtutem | e interet vitium medium nullum intercedere: virtutem et vitium reuera exifiere: hoc deduxerunt . ptradoxum: fapienrem omnes virtutes, infipien- tem vero omnia vitia in fe coniuncta habere. Re- fpectu virtutis enim et vitii, dixerunt, duo tan- ^ tum funt hominum genera, alii virtuti, vitio alii ^ dediti: 4i dediti: exin primi generis homines femper omni ex parte recte, fecundi vero male femper agunt: fapiens proinde ingenii fublimis, nobilis et immutabilis eft: infipiens vero omnia, proprietatibus hisce contraria vitia poffidet. S- VIII. Tnter alias Stoici fapientis proprietates ea eminet, • quod onjnium adfectuum expers dici queat. Repraefentationes boni aut mali duplici modo voluntatem mouent vel eo, vt motio haec rationis regulis concordet, vt Appetendum fectemur, et ea quidem vi, qua appeti debet: aut illo, vt appetitu indignum cupiamus , et maiori, ac oportet, nifu: illos adfectus rationi conuenientes, hos autem ratione difcrepantes: item alios conflantes, vehementes alios: primi generis appetitus bonos, fecundi vero affectus et pafliones vocarunt. Duplicem affectuum caufatn affignarunt: primo caufa proxima, qua in caftbus indiuiduis producuntur , et haec opinio falfa eft. „ Perturbant „ homines, verba funt Epicteti , nonrefe ipfae, ,, fed de rebus d creta: verbi caufa, mors nihil „ terribile eft: alioquin et Socrati ita vifdm „ fuiflet. „ Secundo, caufa remota, quae in infirmitate et animae intemperantia confiftit, quam ratione coercere nequit. C S Af- 4 » Affectus nullo modo in natura humana fundari Stoici afferuerunt, ita ratiocinantes: affectus ex opimon.bus oriuntur, hae vero inteliectus noftri, non ipfius naturae effectus funt; naturali hinc hominis coniti:udone affectus haud innituntur: necef- fario h n: ff ctibus quibuslibet dominari eosque deponere penes nos eft. Hac iam doctrina paradoxa illa ipfisque tantum Stoicis propria lententia orta : Sapientem omni affectu carere oportet. Affectus, quod virtutis regulis contradicant, a ratione aberrent, felicitatemque impediant, Stoici totidem, vt apathiam defenderent, argumenta fup- peditabant. Sapiens, aiunt, errare nefcir, quaecunque enim ad virtutis regulas difponere tenetur: affectus ergo nutrire haud valet, quod impedirent, quominus recte ageret. „ Qui dominium fugit, „ Antoninvs L. X. §. ar. dicit, fugitiuus eft. ,, Dominus autem eft lex: ergo qui legem trans- „ greditur, fugitiuus eft.-Fugitiuus eft „ igitur, qui metuit, vel angitur, vel irafcirur.« Stoici quoad hanc de affectibus doctrinam, quam maxime a Peripateticis, oppugnantur, qui affectibus magnam vtilitatem, fiquidem ratione regerentur, ineffe docuerunt: imo impoflibile adeo effe, nullas omnino fenfualis voluptatis aut dolorum perceptiones habere. Nihil fentiam, liqui* 43 quis me calumniatur, vel bona mea abripit? Nihil fentiam, amico me ab egeftate eneruame, ve! potente aduerfario liberante? Haecce negare, Stoicis natura vetuit: media tamen , Peripateticorum conclufionem , hominem nempe affectibus carere nonpoffe, eludentia excogitarunt. Dixerunt Sroi- ci: phyfice quidem impoffibils eft , omnes commotiones triftitiae, metusue deponere; f&piens hinc in hisce cafibus mutari debet: omnes hae motiones, inftinctu naturae, rationi non fubordinato fufcitan- tur. Corporalem ergo dolorem , morbum, amicorum liberorumque iacturam , infortunia patriae percipit fapiens ac fentit; omni enim, vt lapis, fenfatione non carot. Alt hae omnes motiones affectus nullatenus audiunt, initia tantummodo et prima affectuum flamina funt: tria enim ad affectum requiruntur: primo, obiecti impreflio, fecundo , iuxta hanc agendi iudicium, et tertio denique abreptio animae hoc iudicio exorta. Primis impreflionibus nullus fapiens refiftere valet, fentit ergo vmbras quasdam affectuum, leues commo- tiones, nunquam vero ipfos affectus. Accedit omnes has commotiones in ea animae parte haberi, quae irrationalis vocatur; haec afficitur, haec dolores fentit: ratio autem neutiquam afficitur, principiis fuis conftanter adhaeret, nec turbari, nec tm- immutari poteft. Sapiens ftatim principiorum fuo- rum recordatur, naturam rei difquirit, cumque malum fibi obueniffe non videt, nec dolorem, morbum, et eiusmodi vera mala iudicat, primis ac in- uoluntariis commotionibus abripi fe non permittit: flatum vigoremque fententiae fuae retinet, quam de huiuscemodi vifis femper habuit, vt de minime metuendis: ficque apathiam fuatn conferuat. »5 55 Stoici Antoninvs et Epi ctetvs varia apathiam conferuandi media aflfignant: quaedam eorum, vt in eorum libris inueni, allegabo. Epi- ctetvs C^I. §. 3.: „ Memento, fi quae natura „ ferua funt, libera putaris, et aliena quae funt, „ propria, fore, vt impediaris, lugeas, perrur- ,, beris, Deos hominesque incufes: fin id, quod „ tuum ell, folum tuum efle putaris, et quod „ alienum, vti reuera eft, alienum: nemo te co- „ getvnquam, nemo te prohibebit, non incufabis „ quemquam nec inculpabis, nihil ages inuitus, nemo te laedet, inimicum non habebis, neque enim noxium quid patieris. « C. XII. 2. Cum puerum vocas, cogita, pofte ipfum non audire; et fi audierit, nihil eorum agere, quae velis: at non ita bene ei eft; at tibi vtique bene eft, vt in eius poteftate non fit te pertur- bari.“ Haec Epictetvs. Antoninvs L, II. « n « 11 n )) H n k IU ii * 45 II. §. 2. „Tu ergo fic tecum: fenexes: partem „ tui principem feruire vlterius ne fiueris; fed „ nec motibus a communione humana alienis rap- „ tari; nec quidquam, quod fato deftinatum tibi ,, fuerit, vel iam afcitum auerfari, vel futurum „ pauere. « L. VIII. §. 49. „ Nihil vlterius re- „ puta tecum, quam quod vifa primario renun- „ ciauerint. Nuntiatur tibi hunc vel illum tibi „ conuiciatum: hoc nunciatum eft, non et illud „ laefum efie te: hoc igitur modo in primo vilis „ confidere femper, nec amplius quidquam eis a ,, te intus adiicias, et nihil tibi accidit, quod com- „ moueat te.“ Haec Antoninvs. Plura adhuc alia funt loca, in quibus media, apathiam conferuandi, praefcribuntur; quae vero fingula allegare, prolixum nimis foret. Apathia igitur praecipue circa efformanda principia et notiones genuinas de proprietatibus rerum , vero falfoue, bono aut malo verfabatur, gubernationemque fenfationum praefentium ope horum principiorum complectebatur. Apathia ergo ab infenfibilirate plane diuerfa eft. Sapiens falua fua apathia fenfationibus iucundis, felicitate frui et dolore vehementi affici poteft; id folum cauendum, ne fecundum voluptatem et dolorem, ex quibusdam obiectis ortum, vera bona vel mala diiudicet, fed 46 fed vbique rationem fuam omni affectuum impetu jiifl liberam conferuet. Stoicos autem Viro fapienti «I omnem fenfibiiitatem negare non intentaffe , docrri- |cei na de fenfarionibus modernis, quam fapienti quoque concetfere, optime docet. ^ Breuis hqec doctrinae moralis Stoicorum deli* P e ’ neatio , diuerfae eorum opiniones de bono et malo, ^ de virtute et vitio, de appetitionibus et affectibus, 11 de apathia mediisque eam aflequendi omnia Stoici w erga fe ipfum effcia continet, quorum adimple- tione fapiens perfletus exurgit, qui folus felicitate ^ perpetua nunquam turbanda gaudet. Reflat, vt cc eorum de fuicidio doctrinam paucis attingam. ce P' §. IX. fc Q amentem eam poffidere libertatem, itaque fibi P ^ domin;ri> Stoici adfirmarunt, vt nullum ob- v iectum externum, nequidem Deus eum ad agen- Hi dum impellere poflir: alias enim pofthabitis om- nibus impedimentis vitaeque huius periculis virtutem friatu continuo colei e impollibile effet: pari enim modo, quo ab hom ne , vel alio quodam ca- fu externo ad actionem ponendam cogi, ipfa etiam virtute fua privari poffet; quod tamen, quoniam virtutem colens nunquam periculo virtutem amittendi expofitus efle debet, ipfumque virtutis pretium f 47 lium nimium minueretur , fi circumftantiis noftris vel impediri vel aufferri adeo pollet, euenire non licet. Ad ftabiliendum principium hoc: Sapiens perpetua felicitate gaudere debet, cum virtus fola perpetuam ac conflantem felicitatem procuret: adeo fapientis libertatem extenuarunt, vt docerent, fi quando fapiens acerbis morbis, mutilado- ne corporis, extrema egeftate, aliisue impediretur infortuniis, quominus fuam aflequi poflet felicitatem , omnimode penes eum efle, minus fefe conferuare vel etiam e vita vrgente neceflitate excedere. Duos vero generaliter aflignarunt cafus pro neceflitate fuicidii: primo quidem id fieri debere affirmarunt, fi in bonum amicorum vel rei» publicae cedat, vel ne virtutem noftram negare videamur* Secundo imminente neceflitate vita relinquenda. Dum vero fpes adeft, fore, vt vitam honeftam vitiamus, vitam conferuare officium eft. „ Quomodo viuere cogitas, Antoninvs L. V. „ 29. ait, vita mox exceffurus, eodem, fi „ volueris, viuere iam licet. Sin id minus per» „ miferint, quibuscum hic degis, exeas licet e vi- „ ta, ita tamen , ne tanquam mali quid paflus. „ Si fumus mihi moleftus efl, difcedo, cur hoc „ momenti alicuius efie videatur? interim vero dum „ nihil „ nihil me, ad educendum me attigit, liber ma- ,, neo, vtpote quem nemo prohibere poffit, quo- ,, minus faciam, quae velim: velim autem, quae ® „ animantis ratione imbuti ad focietatem nati na- „ turae funt confentanea. “ Stoici optime contradictionem, doctrinam hanc de Succidio inter et alia principia moralia, per- fpicientes, hanc vt obnubilirent, oltendere fatage- bant, fapientem vtut felicem, quibusdam tamen in cafibus non pofie non vitam libi adimere: Virtus et fummum bonum in eo confiftit, aiebant, vt quaecunque naturae conuenienter et opportuno tempore peragantur; fi ergo oportuno tempore et debito modo fapiens e vita difcedere poffir, officium eius eft, ^itam relinquere. Sicut vero fapienti in cafu neceffitatis vitam fibi adimere con- ceflerunt, ita etiam ex altera parte contenderunt: infipientem omni modo vitam fuam confervare teneri, licet qua infipiens neceffario infelix fit: fiue enim in vita maneat, fine excedat, aeque infelix eft, et vitia nullam fefe emittendi anfatn praebent. Luculenter ex huiusque dictis patet, et vlte- rior haud Stoicorum confeffio requiritur, virtutem vnica felicitatem perfectam non procreare, omnia- tjue a Stoicis, fic dicta intermedia, magnum fane, 49 in res noftras profperas & adverfas influxum ha- bere; adeoque honeftum folum fummum et vni- ' cum bonum appellari vix pofle. Satis haec de Officiis Stoicorum erga fe ipfutn dicta funto, quae, donec cutn iis Chriftianorum comparemus, prius, quid iidem Stoici de ftatij animae pofl: mortem fenferint, praeuie videndum. §. X. * Qtoici poflquam hominem quafi Deorum armu« lum, animantium Regem et terrarum Dominum in pulcherrimam huius vniuerfi duitatem introduxerunt, ita ifum educunt, quafi ventri per aliquod tempus feruire, et corporis aegri mini. ftrum agere natus (h: hoc vero vitae munere peracto, aeterno fomno fepeliri debeat. In eo quidem omnes confentiebant Stoici, nullam immortalitatis fpem animis noflris efle prepo- fitam: magna tamen certamina et diflenfiones inter eos oriebantur, quando de tempore diflolurlonis animorum noftrorum quaerebant. Plurimis fta- tim cum corporibus animos deleri: quidam vero aut *) SSJIeinevS 'eermifcbte pI;iIefop^ifcl;e ^djjriftett, II. Seite 165. D 50 == 3 ®p= aut omnibus, aut fapientibus vfuram largientes, $ permanfuros quidem animos, npuriquarn tamen ^ aeternos fore, fibi aliisque perfuaferant. Iidem ' l0 tamen Stoici, ,qui alterutram harum opinionum^ adoprauerant, in fententia femel probata non fem- per perflabant; verum modo rotam quaeftionem ^ in medio relinqueb-,nt, modo ad migrationem quan- P 11 dam animorum propenhores videbantur, poftre-» c mo ad certam interdum immortalitatis fpem fefe erigebant. Nunquam magis in Stoicorum iudiciis W ftabilitatem et conflantiam defidert ,-: non folum ^ errabant, fed in erroribus quoque fluctuantes di- uerfis temporibus in contrarias panes trahebantur. Plurimi Stoicorum, eadem, qua corpus, morte KI animum interire ftatuebant. Huic opimoni Panae--® tivs, Epi ctetvs, Antoninvs et Seneca fa- 4 ^ uebant. Ex his vero, quos nominaui, Philofophis® nemo, Panaetio excepto, erat, qui pro fen- 5 ® tentiae fuae veritate rationes attuliflet: coeteri om- 1 ! nes doctrinam de animae mortalitate quafi cer-W tam, et nulla argumentatione indigentem pone* 3 ® bant. Efictetvs hanc de animorum poft mor-® tem flatu quaeftionem confulto praetermittere vi- ^ detur. Semel tantum ad eam deuoluitur, eam- *ll que ita foluit, vt cum Panaetio eum confenfifFe ala appareat. Sumit nimirum hominem ex quatuor st: diuerfis 5i diuerfis naturis concretum efle, et poft mortem in eadem, de quibus compactus fuerit, elementa dif- folui: nullos efle locos inferos, nullum Acherontem: omnia Deorum et Daemonum efle plena. Nusquam doctrina de animi aeternitate ad confo- ! landos viros honeftos: nullibi etiam ad terrores in- fipientibus et fceleflis iniiciendos vtitur. Vel ex hac fola obferuatione fine aperto ipfius teftimonio concludere pollemus, illum maximae Stoicorum parti adflipulantem animis noftris ne vfuram quidem vllam poft corporis mortem dedifle. n Antoni nvs, quem ad Stoici fapientis exemplar proxime acceflifle recte diceres, faepiusad illam cogitationem redit: quae tandemfata homines poft corporum interitum maneant? Licet vero interdum dubius haereat, intereantne hominum animi, an vero poft corporis mortem fupeiftites fint; alibi etiam vitae aliquod tempus animis poft: eorum e corporibus exitum largiri videatur: certum tamen eft, fi ipfius fententiam ex. plurimis locis colligere velimus, illum quoque hominum animis mortem fubitam indixifle. Vitam humanam L. II. 17. L. III. §. 10. temporis puncto, vni- uerlam hominis nataram rapido torrenti comparat: mors vero ipfi totius corporis in amica et cognata D 2 elementa elementa folutioefl. Alio loco L.IV §. 14.de feipfolo* ^ quens tempus fore.ait, quo in eandem naturam, quae ^ fe ipfam genuerit, reuertatur, fiue potius in ra- & dones mundi feminales recipiatur. L. V. §. 4. Clariora funt, quae fequntur, quibus fe ipfum ex- ^ citat ad naturam optimam ducem fequendam, do- Bit nec concidat, et animam in eandem auram, vnde ^ illam delibauerit, exhalet, reliquis vero elementis ^ omnes particulas reddar, quibus conceptus, auctus, " !ri et ad vltimum vitae diem fuflentatus fu. Paucis ib' vero fectiunculis interfectis addit: fe ex duabus panibus fiue caulis conflare: altera efficiente, al-I 1111 tera huic quafi fe praebente et fubiecta: neutram harum neque ex nihilo ortam cfie, neque in ni- mc hilum redactum iri: omnes tamen fui partes, ex« natura defumptas, illuc, vnde natae fint, reditu-:^ ras efle et in immenfum ex aliis in alia elementa tur transmutatum iri. que Nemo vero inconflantior et fecum minus tq confentiens efl, quam gloriofifTimus omnium Stoi- h eorum, Seneca; neque enim in diuerfis tan- tumraodo libris, verum in eadem commentatione, Kj in eadem Epiflola diuerfas et fecum pugnantes fen- ® tentias proponit. Siquis tamen illius judicium ex uj, plurimorum teflimoniorum confenfu elicere velit: jj etiam hunc animorum fubitam poli corporis mor- ^ tem tem diflolutionem credidifle inueniet. „ Cogita, ad Martiam fcribit C. 19. nullis defunctum malis affici: illa, quae nobis inferos faciunt terribiles, fabula eft. Nulla fcimus imminere mortuis tenebras, nec carcerem, nec flumina flagrantia igne, nec obliuionis amnem, nec tribunalia.-Lu- ferunt ifta Poetae et vanis nos agitauere terroribus. Mors omnium dolorum folutio eft et finis: vitra quam mala nofira non exeunt, quae nos in illam tranquillitatem , in qua antequam nafcere- mur, iacuimus, reponit. Id enim poteft aut jna- lum efle, quod aliquid eft: quod vero ipfum nihil eft, et omnia in nihilum redigit, nulli nos fortunae reddit. u Epiftola vero 71. docet: certis cuncta ire temporibus, omnia nafci, crefcere, extinqui. „Quaecunque vides, Lvcillivm fuum alloquia tur, fupra nos currere et haec, quibus innixi atque impofiti fumus, veluti folidiffimis fundamentis carpentur ac definent. Nulli non fenectus fua eft: inaequalibus ifta fpatiis eodem natura demittit* Quidquid eft, non erit, nec peribit, fed refoluetur. Nobis folui, perire eft. “ Tandem Epiftola ioa amico fuo fcribit fefe maxima cum voluptate de animorum aeternitate cogitafle, et iamiam opinionibus magnorum virorum, rem gratiffimam promittentium magis quam probantium, credidifle; D 3 exper- 54 experrectum vero Lvcillii Epiftola tam bellum fomnium perdidifle. Nobiliffimi igitur Stoicorum Philofophi ftatim poH- mertem animas noflras diflblui putabant. Otn- n.s enim humani corporis partes in illas, vnde fumptae fint, naturas reuerti: fpirabiles in aurem, humidas in aquam, terrenas in omnium noflrum matrem: igneas vero in artifkiofum illum fenfus et rationis compotem, ignem: totum denique hominem ita antiquis elementis immifeeri, vt nullus poS corporis interitum fenfus, nullum vitae ance- actas, et innumerarum rerum, mente perceptarum , vefbgium relinquatur. Sic ipfi illi Stoici, qui diuinam animorum originem tanto vbique flre- pitu inculcabam, in altera de ipforum exitu doctrina mifere et aniliter hallucinabantur. g. XI. Dt officiis Chriftianormn erga fe ipfum. nemadraodum, vt fuperius iam vidimus, doctrina Chriflianorum de Deo et Officiis ei debitis, ea Stoicorum perfectior eft: fic in doctrina etiam de officiis erga fe ipfum, Chrifliani Stoicos antecellunt. Chriflianus de exiftentia Dei, eiusque proui- demia, omnipotentia et bonitate conuictus: certus idem ti iit co ter idem fe ab omnipotenti hoc Deo, et quidem ad imaginem ipftus, ad immortalitatem creatum efle: perfuafus denique eidem huic Deo nihil magis curae efle, quam creaturae fuae falutem et felicitatem aeternam t cuncta a Deo praefcripta officia erga fe ipfutn accurate implet, quia haec efi; voluntas Dei. Confiderat corpus et animam tanquam talenta a Deo fibi tradita, quorum exactam reddere rationem debet: et in hoc iam fuperat Stoicos, qui officia, quae docebant, non ita referebant ad Deum, qua- fi ei defuper rationem reddere deberent; fed ex minori tantum hoc motiuo officia erga fe ipfum implentes, vt virtutem et cum ea coniunctam felicitatem terrenam aflequerentur. Chriftianus obligatum fe fcit ad curam animae gerendam, eamque perficiendam; quae perfectio confidit in Audio excolendi intellectum et voluntatem. Fluit haec obligatio ex ipfa harum facultatum perfectibiiita e: fuus enim quemlibet fenfus intimus docet, miris modis intellectum et voluntatem perfici pofle: docet quemlibet fenfus intimus, nos omnes, verum cognofcendi, et honeftum videndi cupiditate trahi: patet etiam et maxime haec obhgatio ex praeftantia, ex fublimitate veritatum chriftianarum; quo fublimior enim veritas, eo magis etiam exigit ingenium excultum. Debet ergo D 4 et 5 * et fapientiae et prudentiae Audere: nihil temere et non fatis cogitate fufcipere: optima femper media ^ ad finem honeftum confequendum eligere, electa te vero recte etiam applicaret appetinones et inclina* IJ| dones voluntatis, rationi confentaneas excitare: vo- Suntatem malis appetitionibus et inclinationibus iam P s corruptam corrigere : efficacem denique boni et E mali cognitionem fibi acquirere. p Stoici quidem etiam hanc intellectus et voluntatis curam commendarunt: velle Stoicorum lapiens femper id debet, quod natui ae conforme, quod rectum tft: verum in eo err bant fummopere, quod vellent hom : nem fine vl'o efTe affectu. Chri- Aianus econtra Audet, non vt exterminer omnes affectus; quod impoffibile; fed quod eA praeAan- tius, vt imperium in illos exercear: charitatem erga Deum in fe vt praedominetur, efficit. §. XII. Ctoici omnem corporis curam negligebant; vtpote ^ fecundum quos nequidem pars noftri ipforum eft. Suicidium probabant et fuadebant: corpus eA trifte et obfcurum domicilium, ergafiulum et car* cer animae, ex quo exire licet: corpus efi vefiis, quam, fi non amplius placet, abiicere licet: paret exitus. — Quae funt nota iliofUpi argumenta. Quanto 9 V % K P n P< an au til K IU K ta t! Quanto praeclarior vero et praeftantior eft doctrina Chriftianorum: non licet fe ipfutn occidere? quot iam praeclaros viros doctrina haec focic- tati humanae feruauit, cum fuos Stoici mundo rapiant. Fugit Chriftianus fuicidium tanquam peccatum grauiffimum: iniurius enim fulcrda efl Deo, dominiumdiuinumviolans: iniuriusfodetati, priuans eam membro,' cum nullus hominum vtvt infelix fit, qui non quidquam ad vtilita^m foeie- tatis humanae conferre poffit: iniurius denique fibimetipfi, feenim, animam fuam poft mortem infelicem reddendi, periculo exponit. Cum corpus aeque a Deo, aeque pars hominis fit ac anima; hinc Chriftianus corpus fuum curat et perficit: corpus enim infirumentum effc perficiendi animam eamque felicem reddendi: fci- mus, quantum dependeat perfectio animae a corpore: fcimus, quod fi corpus male fit difpofitum, anima etiam impediatur in fuis operationibus. Ne autem haec cura nimia fit et delicatior, quam oportet, Chriftianus infimul corpus fuum mortificat, ne caro rebellet aduerfus fpiritum : ftudet, vt naturalis ille inftinctus vitam conferuandi eieuetur et fanctificetur: fanctificatur autem, quando ideo tantum vitam conferuare ftudemus, vt longiorem et uberiorem occafionem habeamus, Sn virtute D f pro. 58 proficiendi, gloriam Dei et falutem proximi pro. mouendi. Bonae exiftimationis, famae nullam plane habendam efie curam Stoici docebant, vt abunde patet ex Epicteti Enchiridio. — Chriftianus quidem etiam in exercitio virtutis non refpicit ad hominum iudicia, femper memor illius: non efficiamur inanis gloriae' cupidi. — Arnen dico vobis, receperunt mercedem fuam. Famam tamen bonam ex eo non negligit, vt poffit officiis ftatus fui melius fatisfacere, et proximo femper magis magisque proddTe. Cuius enirn bona fama imminuta eft, qui male audit , is certe focietati tantum, quantum vellet utilitatis afferre , vix poterit. Docuerunt denique Stoici, voluptates et di- uitias, tanquam res indifferentes contemnendas efie. — — Chriftianus contra quidem etiam docet meritum efie licitis carere voluptatibus: docet heroicum virtutis actum exercere eum, qui relictis diuitiis, paupertatem amplectitur euangelicam. Scit tamen nihilominus, nos licite frui honefiis mundi gaudiis: diuitias magnorum efie pofie occa- fionem meritorum: parfimonia hinc et labore bona fic dicta fortunae acquirere, acquifita mediis licitis conferuare ftudet. Cauere tamen Chriftianus debet, ne animus hisce bonis temporalibus ita ad- haerefcat, 59 haerefcat, vt, fi Deus illis eum priuare velit, animo inde deiiciatur, et contra diuinam infurgat pro- uidentiam: illius Chrifii memor, quod facilius fit, vt intret Camelus per foramen acus, quam diues in regnum coelorum : cuncta bona terreftriaeo tantum fine poffidet, vt maiora iisdem et altiora in coelis, fibi acquirere pollit. Facite vobis amicos de mamona inniquitatis, vt vos recipiant in aeterna tabernacula. Atque haec de Officiis Chriftianorum erga fe ipfum. Reflat, vt, quae Officia, Stoicis aeque ac Chriftianis, erga proximum fint, paucis videamus. Capvt III. DE OFFICIIS STOICORVM ET CHRISTIANORVM ERGA PROXIMVM. • ‘ $• J- Cunt Stoicorum erga proximum Officia, adeo illis Chriflianorum fimilia, vt ea ex morali Chri - flianorum ab ipfis affumpta crederes. Proximum diligere, et curare et fuflinere, iniuriaque omni abftinere, et beneficentia profequi nec fibi foli genitum cenfere fe, aut viuere, fed in commune bonum: et beneficum cunctis pro facultate viribusque fetnet exhibere: reipfa reique bene geflae confcientia, citra teftem, aut mercedis dis fpem, commodiue proprii intuitum, contentum agere: a beneficio vno praeftito ad aliud tranfire, nec vnquam benefaciendo defagitari: fi:d vitae telam, tanquam viuendi fructus hic fit, benefactis fibi inuicem continenter annexis, ita totam pertexere, vt nusquam interueniat hiatus ullus, vel minimus: beneficii loco, quod benefecerit habentem fibique profuifle cxiftimantem, fi alii cuiqtiam vfui effe potuerit: nec extra fe proinde quidquam vel laudis humanae vel lucelli, aut aucupantem aut exfpectantem: Officia haec funt Stoicis cum Chriftianis communia. mori tamen proximi, de quo plura praeclara locuti funt Steici cum reliquis antiquis Philo- fophis, nouam faciem induxit Euangelium. Amor enim ille proximi, de quo Philofophi loquuntur, non eft adeo vniuerfalis , quam ille a Chrifio praeceptus: notum enim eft antiquos hos Philafophos, amorem proximi reftrinxifle tantum ad patriam, ad conciues: vnde amor ille patriae natus. Epictetvs quidem et Antoninvs dilectionem inimicorum commendant: verum hi, imprimis plura h ufere ex religione Chriftiana: ipfa dein motiua, queis ad hanc virtutem adliciunt §• II. 61 exercendam, nitent potius, quam vera fint et efficacia. Non nili ab homine , qui cupiditate fit obcaecatus, nos offendi dicunt, ideoque huic tam parum, quam coeco vel furdo irafcendum; omnia, in quibus laedi poflimus, effe indifferentia, parum referre, quae de nobis minuti homines loquantur. InftilUnt haec potius contemptum, quam verum inimicorum amorem. Chriftus vero , veniens in mundum, fffffulit hoc difcrimen, et omnes homines, inimicos etiam amari voluit. Matth. Cap. f, v. 43. dicit: „Au- dift's, quia dictum eft: Diliges proximum tuum, et odio hebebis inimicum tuum. Ego autem dico vobis, diligite inimicos veftros , benefacite his, qui oderunt vos , et orate pro perfequentibus vos et c&lumniantibus: fi enim diligitis, qui v