4 .4, iyf . , 3 OL (tä-Jjß') ( L °)
OnK. )
vs-ifc.
PRIVILECIVH CAESAREAE MAIESTATIS.
MA x imilianvs Secundus, diuina fauente dementia eledus Komanorum Imperator femper Auguftus,ac Gcrmanix, Hungarix, Bohemix, Dalmatix, Croatix, Sclauonix,8cc . Rex, Archidux Auftrix, Dux Burgundix, Stirix, Carinthix, Carniolx Sc Wirtenbergx, 8cc. Comes Tyrolis, 8cc. Recognofdmns & notum faeimus tenorc prxfentium vniuerfis. Rempublicam benc 8c rede conftirutam, non tarn armis,maenijs, 8c propugnaculis,quam litterarum ftudijs,8c vins rebus agendis aptis & idoneis muni- tam efTe decet. Animaduertentes autem ad conferuandas 8c propagandas bonas artes ac feminarium quafi vir- tutis conftituendum & retinendum operas typographicas plurimum adiumenti conferre: Ideo non eos fo- lüm, qui Reipublicx dornt aut forisprodefle vel hoftiuni miurijs propulfändis,vel proTribunali lus 8c lufti- tiam adrniniftrando,quietem 8c tranquiliitatem publicam tuerilolent^fed etiamin primis exiftimamus fouen dos,qui rei htreranx curam lufcipientes non de noftra fölum xtate, fed de pofteris etiam bene mereri mtuntur.
Cum igitur nobis expofitum fit, noftri 8c Sacri fmperij fideles diledos M. Francifcum Hogenbergium 6c M.Simonem vanden Noeuel,necnon M.Georgium Bruin,non finc multo laborum txdio 8c graui fiimptu, CauitatesOrbisTerrarum accuratifsime delineatas, ac aliaqux ad earum originem 8chiftoriam fpedarent, fumma diligentia collegifle, atque conftituifle lllas Ciuitatum delineauones cum hiftorica enarratione, ad communem rei litterarixvtihtatemin Publicum edere,deterreri autem finiftns xmulorumartibus,qui falcem in mefiem alienam inijdentes exaliorum labonbus priuata commoda venari foleant,nobisque proinde humi- litcr fupplicatum fit,vt pro noftra in litterarum ftudia 6c Mufärum alumnos affedione, ipfis clementer fiibue- nire, Cxlareaque audoritate noftra nimiam lllam xmulorum heentiam benigne coercere dignaremur-Quibus quidem preeijs gratiofe admifiis,prxfentiutn vigore,lcienter,animoquc benedeliberato 8c Cxfarea audorita- te noftra ferio decernimus 8c ftatuimus,quod nemo pidorum ,(culptorum ,cxlatorum,typographorum,biblio- polarum 8c aliorum, qui vendendis vel imprimendis libris, feu quacunque alia ratione librariam negotiatio- nem exercent, xmulisque opus illud lmitaturis, pingendis,fculpendisve, aut alio quovis modo exornandis arque illuftrandis imagmibus 8ctabulisvfui vel auxilio efte poffiint, memoratam M.Francifci Hogenbergij, M Simonis vanden Noeuel 8c M.Georgij Bruini Ciuitatum Orbis Terrarum defcriptionem,delineationibus 8c hiftorica enarratione illuftratam intra decennium ab eduionis abfolutx die numerandum, coniundim,vel diuifim, ipfis infeijs aut inuitis nec typis necfculptura ieu quocumquealio modo,aut charadere,xmulari aut imitarijVel aliunde allatum intra Sacri Romani Imperij fines vendeie ac diftrahere publice vel occulte pofiit aut debeat. Si quis autem prxfens edidiim noftrum tranfgrcdiaut violare,memoratumque opus reeudere 8c in fraudem audorumfpargere conatus fuerit, eum no dum huiufmodi libris tanquam commifiis 8c prxdi- dis Francifco Hogenbergio, Simoni vanden Noeuel, a ieorgio Bruin, vel hxredibus aut mandatum ha- bentibus,auxilio Magiftratus eius loci,\bi dcprehenli fuer. it,vendicandis priuari, fed infuper etiam poenade- cem Marcarum auri puri filco noftro Impenali, haudis vindici 8c parti lxlx ex xquo foluenda 8cnumeranda muldan volumus. Mandant es vniuerfis 8c fingulis noftris 8c Sacri Romani Imperij lubditis 8c fidelibus dile- dis tarn Ecclefiafticis quam fxcularibus cuiufcunque ftatus,gradus,ordinis 8c conditionisexftiterunt,prxfer- tim veroijs,qui in Magiftratu conftituti fiint,acvel fiio vel luperiorum fuorum loco 8c nomine Iuris 8c Iufti- tix adminiftrationem exercent,ne quemquam hoc Priuilegium feu interdidum noftrum impune violare,fper- nereaut negügerepatiantur. Sedii quos contumaces compererint prxfcripta poena pledi,8c quibus cuius rede fieri poteft,modis coerceri curent,quatenus 8c ipfi grauifsimamindignationem noftram euitarevoluerint« Id quod tcftamurprxfentibus litterismanupropria fiibfcriptis 8c Cxfärei figilli noftri imprefsionemunitis. Datum in Ciuitate noftra Vienna die vigefima odaua menlis Augufti, Anno Domini Millefimo Quingente- fimo Septuagefimo fecundo,Regnorum noftrorum Romani deeimo, Hungarici nono, Bohemici vero vigefi-
nio quarto.
Maximiiianus.
V. Io. Bap. Weber.
Ad mandatum Sac.Cxf. Maieftatis proprium

IMPERATO R I
CAESARI MAXIMILIA- NO II P.F- AVG VSTO INVICTISSIMO,
ET REVERENDISS- ILLVSTRISSIMISQVE SACRI ROMIMPERII SEPTEMVIRIS PRIN- CIPIBVS ELECTORIB
DANIELI MOGVNTINAE, SALENTINO E CO MITIBVS AB ISENBVRG, COLONIENSIS, IA^
COBO TREVIRENSIS ECCLESIAE ARCHIE*
, # -
PXSCOPIS, FRIDERICO COMITI RHENI PA* L ATI N O, AVG VSTO SAXONIAE DVCI, IOAN« N I GEORG. MARCHIONI BRANDEBVR* G EN S I, MAXI M I HAN O BOHEMIAE REG I) CLEMENTISSIMIS GRATIOSISSIMISQ.VE PRINCIPIBVS,
GEORGIVS BRVIN*
SIMON N O V EL LANVS.
FRANCIS CVS HÖGE N a v BERG I V S D E D
CONSECRANTCL

ALEXANDRI GRAPHEI
A SECRETIS AMPLISSIMAE
REIPVB. ANVERPIANAE
IN ORBIS TERRARVM CIV1TATES
c o l l o q^v i v m .
I N T E R L O QV V T O R E S Thavmastes, Panoptes.
ThaumaRcs rara weis nunc o pulcerrima reruni^
' ^ Subijciturfacies oculis ? mirancia repente X)nde bac, bac^ndc in terris apparet imago ?
Ecquid portenditfubita bac mututio ? nam qua cSKiortulcs bebetat vißus cahginis aura,
EroßpeBumque oculis dudum qua craßa tuend Sripit 3 en penitus noBris abBerßa receßit:
Hinc meutern 3 cunBosq nouus ßupor occupatartus.
Ouid referant-j?anfallaxoculosßc ludit imago?
.Tßon bercle^ivideo, diBu mirabile,claris Luminibus,noBro atque alio fub fole iacentes SubieBas tcrras 3 medijsquc impoftaque terris Oppida,&baud notas nobis jine nomine gentes: L^egnaquc ßunt longe noßris qua dißitu regnis:
Colhbus impoßtas arces 3 turresque ßupcrbas,
Calicolum delubra T)eum,fora plena tumultus 3 cEXLarmoreasque domos, operofa palatia Epgum Magnorum, longarum amplißima Brata uiarum, Littoraque,& celfos curuato fornice pontes, 8t portus } pictis naualtaque apta carinis.
Jßec zideor minus ante oculos bac cernerc^ 3 calt Iupiter astrigero quam cum fublimis ab axe—>
Deßicit 3 atque imis deßgit lumina terris Eeßuper adfßcctans, cum res Joominumque labores B{efpicit 3 & rerum cur am cum concipit omnem. v 8cce autem,& notas 3 nota in regionc 3 zel ipßo
(SKfomento, cunctas Eelgarum lynceus yrbeis Qerno: quas mter ,ßelici illujtria partu Qaroic^ (jandauaa. l _; tuo ter maxime lata—>
<EÄLoenia confpicio: bene noto nomine Erugas,
Mercibus & quondam externis, opibusqpotentcs: Eruxellam altrtcem : ßcgum—>, federn vetußtam.
Et

COLLO Q^V 1 V M .
Et quam florentern ftudiis atque arte zS\EineruiLj \Fraßanti, (3 merito dulces ante omnia z5\dufa Delegere ftbi. hic mire Jflendida nuper facgißco luxuria (tAndouerpa->,fuperbo Luxurians fafiu } infigni celeberrima cultu,
Sffjmpha Europao longe gratißima calo •
Et qua tantum alias inter cäput extulit vrbes y Quantum lentafolen tinter viburna cupreßi:
Squalida nunc, omni penitus fpoliatu decor^, En iacet y informi yultu> turpique veterno Ob fitO-i, fajßa comas, referens yix virginis ora-j> Indignis Idcerata modis: hmc turbidus imis Flexiuagus placidum Scaldis caput occuht vndis.
(tAt licet arumnis praßentibus obruta magms, Innumerabilibusque malis peßundatä y pene Succumbat defeffo.->: tarnen quandoque procellis InfantSy tenebris y (3 tempettatibus atris DepulfiSyprocul (3 claromox Sole redutlo Lumine-jytempus erit, res eft certißima fallet Haudquaquaniy rurßus cum ceu redtuiuo-j refurgetj zjfttollensq caput celßumßub nubila condet y Et proieUa folo nunc marcida ferta-j } decora Qeruici variata roiis reparat O - j reponet.
<±At mihi quis rcliquas vrbes ^quas vndique cemö Hic illic fparfaSy nullo mihi tempore Vifas, ( S\(am nunquam externas abijperegrinus ad oras~) Expediet? yenithuc properans, enfarte Eanoptes, Hoc potent: namque is,paßim totö orbe vagatus > Elurima narrauiti qua ocuhs luHrauit acutis.
Ergo opportune nobis te, care EanoptCs,
Offers: die age, (3 hac cdißere-j vera roganti. Hac yrbs eft quanam, celebres qua amplißinia colles EÄ/foentbus includens feptem complechtur altis.? Pan. Die am equidem, neq fufpenfum te amice tenebot Hac 3 tibi qua oftendit Dario yiuoque columnas Marmore ßurgentes, (3 templa ex are columms Magmficoßumptu ßuggeila,palatia celßis Diuorum templis certantia celfa—i, Ebcatra aArdua 3 Eher mar um veftigia prißca, ruinas Murorum ingentes 7 yeterum monumenta virorum^:
D .j. Hac

fcOL L O QT I V M IN ORßlS
Hac cf \illapotens rerum^ Fpina, incljta bei Iis, Et quondam auguftis AÄEauortia clara Frmmpbis: Hac regna imperio prefiit ,populosque fubaclos Frenauit, totum victrix dominata per Orbem Thau. Quisyeroille amnis, gratis qui fitxibus errat, Culta rigans? Pan. cft bic, dictus quondam AlbulafTybi (Jaruleus Fybris, calo gratißimus .filla,
Ecce, efitpracipiti Florentia nobilis aArno,
Ter quater ingeniis fielix, fpectabilts altis Furribus: bac Sena celfia funt mcenia: Farma ArmigeraJunt bac,pradiuitis ybere gleba-j. Fartbenopen hac parte Fides; hac parte capaci Inftgnis portu jrondofiis colhbus zAncon Cermtur: bic celebris latis Ferraria campis oApparet. chtes Ligurum, Infubrumqpotentum Sintvbi, quove locopofetajiforte requiris,
Fnma vrbes: eft, nonne yides? bic altera: at illic Altera, fedyideo geminam quo luminis acrem Intendas aciem: nonne buc?furgentia calo Hic vbi fe tollunt multa arte palatia, tecta Fggia, ceu medto in pelago molimine magno Conftructa, acfiabricata manu, fundamina magni Ffieptunni, immota loco perftantia, quamuis AEfituet, atque irnis vdas eruetat arenas Sedtbus iratum pelagus ? terraq marif F)rbs bac cft Venetum.longo s dominata per annos. Hic F)repani portus, tutabiefitatione Fanormus: Flic AFVLamertmi qua? mittit muncra Faccbi.
Ecce JTridentina latis in vallibus arcis Hic fiurgunt tun es: montofa, atque afperd rrtagnos Hic bijjex ynum &• pagos das cernere clare Heluetia , aternum firmatos foedere certo.
Fulcibus bicftudijs, mire dedita AAAufis ctArgentinafiacris: illic, Augufita ,per Orbem (ognita terrarum^ ,celeberrima, nomine vere Fefi 3 augufita, Lycogaudens.pulccrnma, latis AaXfcenibus, ingeniis operofe addicta AAFinerua Acribus inprimis, bac Ufioriberga: yetufitis Sedibus, en, illa eft , diues IVormatia campis FcrtilibusßFrocerum celebris conuentibus: tili
Qua

f ER R AR V M CIVITATIS.
Qua vicina iacet, laudatn cfi Spiro— j • liquores Dulcia neUareos qua fundit vina^perita SacrofanBarumLegum. Thau.CW demdeRanopte c Üicirice ha Drbes 3 praclaris mcenibüs amba,
Amba illaeximia? Pan. rogitas? harum altera ARheni Quapofita ad ripas, ettdiBa FÄdaguntia: magnam Hanc slatuit molem quondam Cjermania victrix: FAFanfura hac pofuit T>ruß monumenta fubacti.
Thau. Srgo hac,quam perhibentpopulisq orbiq dediße Infanda arte tjpos arguto ex arte_>,pcrenne Diuinumque opusßnuentum admirabile, vifum Handvnquam? Pan* illaipfa:aternumcuiplurima debet \ToBeritas olim tunto promunere^. Thau. die nunc Hfltera qua? Pan. dieam: rapido eil Francfordia Mceno Ufobilis, excellens claris yirtutibus: illa._>
Rcgales gerierofe tibi dat (fafar honorcs,
Sceptraque promittit ,facrt Imperijque tiaram.
Thau .cL^ nobis nondum eft confpecta Colonia. Pan .cernes. Huc pnulluni deflecte oculos: celeberrima longe Hac, Agrippina ducens de nomine nomen-j,
Eß: hanc je licem dicunt i meritoque beata. L->
Dicier illa poteft } fi vel refpexeris alta—j EÄAjoeniä-j, ß turres , excellentesque domorum^ Structuras ,calo furgentia te'cta l _> Deorum Relhquias Diuum -i quibus esl dotuta^ : bicornis Si vel dona ßnu Rhenus pater ampla patenti Quafundit, opere aut feruentia ftrata viarumu. Hac ßnt magna licet: tarnen eft felicior illo jfmnine^, quod tarn fehei Respublica duetu Hanta eat } & placida populus quod pace fruatur Felix , ante alias felix Urbs: Jcilicet } iftu Eemporibus dur'u > quod femina dira maloruni-> Innumerabilium , quod miüe incommoda rerum->, Feplorandarum fat nunquamfoaud fenferit: ipfa Liuida Fortuna quod non experta jurentis Tela-ji nec, vt plures alia, quas fand fatigans Exercet jfemefis, duros efi pajfa labores:
(fonjlijs moderata pijs , vir tute fapremds, c lArtt L-» Salentini i fupremi <*Antiftitis, alti fllius Her qu y claro de fanguine creti
R Äj. Ifen'

COLLOQTIVM ORBIS
Jfenburgorum Qomitum. Groppere falubri (orifilio qui primus ades: te docta EKLinerua^ Erudijt, tibi facrofanBa volumina Legumi_>
S\fofje dedit, Sophia & iocundos ire per hortos. Hac eadem, aufpicijs magni moderatn Senatus, zAlma viget: cuius pars eft non infirmoL^, multo Eximiusfplendore, yigil Liskirchius ,aquis Legibus is populum iuftis confultus babenis ffuftitia regit, &prudens nunc temperatvrbem-> (fonful: is & zSXdufas mir e comp lexus, & arteis, Etfouet, & colit ingenuas: queis dulcia cordi Carmina, laurigero qui Eboebo digna locuti, Hos generofus alit, diuino & nectarepafcit.
S\fec minus has decies olim molitus habenas Eft Sudermannus magna cum laude■>probattt St pietate grauis, canaque atute verendus, Eraclarus genitor tuus, o Henrice, repofta Cui licet endogredi docti penetralia Ehcebi, Magnarumquegraues rerum cognofcere caußas Cui datur, Hanßacis & qui bene confulit acri V r bibus ingenio, dum res fub pectore verfat Sjndicus ambiguas ,facundoque explicat ore~>.
J\func Dero binc alias ytconcedamus ad yrbes 1 Tracipuas quafdam, tu lumine percipe porro Quo digitum intendam. non bic, en, cernis, apricis (foHbus impofitam->,riguis & yalhbus yrbem^? S\fon liquidosfontespaßim._>perpratu ,per arua Lata foporifero manantes murmure^>? Ijmpbis <lÄgmina Njmpbarum^vitreis merjarenatantumj
laum
Tagne tuum: bic diademata prima fagnamini accipiunt,genus alto d faiigume Diuüm, Induperatores. acri qua fulfure^fumant Hac loca-j,funt calidis Eherma de fontibus orta: JEgra falutifero reparantes corpora Eberma Flumine,yicta lue^, &- yarüs exercitn morbis. <EAEercibus,&ftudijs bic fplendida Lipsia: clara bic JVtttenberga iacet: vaftos Erfurdia muros, Vandalicos &fape truces expcrta furores
Ham-

TERRARVM CIVITATES.
Hamburgum, celßas turres, drcesq fuberbd Lubecd oftentat: ter maxima Traga potentum^ üßec minus oftentat monumenta injignid c Eegum^>: Etvaftas moles, longi & curuamma pontis. oSMiagna %)ienna-j } fua hic enpropugnaculd 3 vinci Jßjfcid, miratur, animofaquc dejpicit hoftern^. HacEboebad Ejoodos:ßunt bac tua moenia Euda. Manila eft oSAEagni de nomine(fonftantini Diftd^opibus Epgum pulcre exornata 3 potenti Impenoßamdq ingensyndgna amuld c Rpma.
Eorro hdnc, cui ßxis oculis ftupefdctus inbares, Vrbem, vdllorum Ute qudm circulus ingens ojfmbit, mir ans ?ea qua sit deinde requiris ? (fernere pyrdmidum qua datßectaculd,quaq (fUrd fepulcrorum probet miracula regum? Eft zSMampbis :faui iußd imperiofd Tyranni Qudttuor ba didicere pdti, (y tugd durdßubire Eleu mißera. bac Solymaßdnctafunt moenia :ßcede aJ[t nunc raptamanent,cdnibus ddta praddcruentis* Qua sit cdufa rogds? agitdnsdißcordidßrdtres,
Quos voluitdici ipßeßuode nomine ffhrßtus, Hoc fdcit: vt proprios enfes in yißcerd vertant Heußudjiec cdpiti ftudednt duertere peftem-> Dndnimes: nimid Ddna cuppedirie Cdpti (jloriola, magnißpernunt dum iußd tgißtri.
jßunc dge^jpracipudsfoecundis diues Iberus Ouds bdbeat terris, quas (fdllia ßertilis yrbes, (Hccipe^j.Qudm cernismdgnis,enaßpice, muris, Eftßua qua idctdt cocco faturdtd rubenti Sericd fild,olim populis, (jrdnatd, bedtis -Lduadtd: bac est ^yVLercuriojunadtd,potensq Htfpdlis: btc, toti ßelix notißimd mundo Vllyxbonna idcetinobis qua ditia mittit <dÄEunerd i qua ddt diues zArdbs, qua decolor Indus> Quaq nouo quaruntur opesdudum orbe repcrto. Hdnc Eurgum dicunt: bac eft,qua Edrctno ponto < \Adidcet oßrißero: medijs bac qua fita terris Oftentatßeße^,populi dixere Eoletum^
Indigena: mdgno ter felix EraßuleThsinßed qua Hac? Pan. eft,dltiloquum Vatem quacldra Cdmoenis
Ch

C O L L O QX IVM IN ORBIS
Vulcibus (tÄufonmm peperit generofii-j. "vetuftis EAFoembus hic fpectunda iacet Sfemaufus aperte: lila quater fenis vicis qua prafuit olim Imperiofa: potens tlla ecceEholofa.Thaufid hac qua, Flumtnis has rapidt ripas qua Jjplendida cultis <*Aedibus illuHrat ? Pan. mundo eft munere Viuüm Lugdunum omnigenum, longe celeberrima :atilla,eft Vrbtbus Europa populofa Lutetia certans (jraiitu magno, late complexa rotundo Orbe fuo plant quamplurima iugera campt.
afidt nunc fat fuerit y vaßum oftendiße per orbem y Eracipue infignes turritis mcentbus Vrbcs, Hoc Europao positas alioque fub axe^:
Ufamque ego y diftincto fi cunctas ordine pergam Enumerare } frequens vafta autquas zyffrtca monfiris Terra habet } aut Indi proeul hincfub Sole repofü OcctditOj simul & naßenti: <tÄsia'ye potentis ßnnumeras, cunctas &quas Sol lumtne luftrat: adnte, leuesatomos tenut quos corpore clarus Ehcebus, vbi radios patula per apertafeneßra Inßritj inter fe motu mifeere videmus Er aha perpetuo, enumeram ? referamq canendo: Omnia necvaleam numeris includere noftrts üfiomino-j: pracipitnns &Sol cadtt• ipfa domoruni—^ jl djpiceßumma micant tantum faltigia: quare~> EAFox abeo: hanc vnam fi defignauero, dtgnam Quam videas: hac efi cunctarum maxima longe bifida, caruleispelagi qua tunditur yndis:
Jurtque y argenttqferax. toto orbe Erttannt Viuist, hanc habitant: longe puleerrima regni HotiushacVrbs eft y Londinum nomine dicunt: Eggia, magna, potens, multos regnata per annos. Cecropijs olim~>, Latijsq habitata Camoeniy:
Funera Epffensis magni, doch afpera EALori, Heu indignata tantorum fata virorum l _>.
Eorro autem,plures alias, totumq per orbem, Vndique vel fparfas immensis traUtbus yrbes, Si cognoße cupts: fiunt, qui rara arte periti,
Virtute insignes clara, quos maxima Ealias Erudijty te oculis, mente per omnia ducent:
Hos

TERRARVM CIVtTATES,
Hos adiunge tibi focios 9 aderuntq volentes.
Thau. QuiprecorInf Pan. eftalterbonusHo^enler- f rMdfiut
' r J ö Höge,ihr-
gus: at alter. g „„.
Thau .Sftne^ jfouellanus? Pan.///? eft.bis Jupiter simonNo
aqUUS Utllanttt*
Tro meritis, cunclas yrbes cognofcere^, tcrras aSJVfetirique oculis dedit, in quacunque repoftas ¥ arte orbis, quocunque alio fub Sole iacentes. His quoqueffi Ebcebo (sr zSXdufts dilectus amcenis Tcrtius accedet ,fpectatu Ortelius artc-j Eximius, deerit nihil: at tibi cuncta, Del vno Lumine-j, luftranti } toto orbe errare hcebit.
EIVSDEM FRONTISPICII
EXPLICATIO.
Thaumaftes.
V Er um age die, bac eft qua praftantifsima moles, ojfrduo-j,natu recens operofo e marmorn, eato Eue tum opus auguftum—,, cunctis memorabile feclis: Cui bina ajfurguntfolido ex ad am ante colunma, Ecrpetua,immanes ,admiranda arte columna r T\evtfico exftructa fumptu? qua Erna? quidifti,
Quidfibi, fare, volunt/ namque bicfulgentibus armis Indutus,galea, clypeoque infgnis, haftn, Enßatmolefuagrauis, imperterritus: alter,
Huic licet, at nudus reicctn yeffes, minetur?
Eraterea,quid id eü,flammis crepitantibus biequod ] rgentem /iluam ramisfrondentibus ignes Eafcere eonfpieio ? mirari, accurrere nndos <H\dortalesf bic efofiis habitare latebris,
Stramineasq cafas illic componere~>? Pan. dicanuj* Erincipio genus humanuni^, diferimims omnis Jtque yfus expers , 'inter fpelaa ferarum~>,
Quadrupedumq domos, borrentia luHra, trabebat Vitam infelicem in filuis, sine legibus vIiis a5>V£ore fera, viBumq dabant immitia cor na,
(jlandifera querem,fpinis rubm afper: &berba Eabula prabebant, uulsis radicibus: acrem^
Stinguebantq fitimfontes, riuiqfluentes. oSSd ortalcs inter nudos (tÄpheleia, decora
C .ij. Stfon

COLLO Qjy 1VM IN ORBIS
Üfion Vllo cultu } fimplex at, nudaque & ipfit Verfabaturinops, cunctarumq indiga verum^ ojftque adebflumforte fedent, (?- dulcia lenti Oda agunt, &■ fecuri per mollia ludunt Cjraminafub dio: dum magnafurentibus Auf tri* Exercet siluas tempeftas, turbida torquens Üfiubila,& ar boret Dasto cum pondere rami ffncumbunt ramis, ventiqfrequentibus Urgent <E\Eotibus interfe ramos magno impete, ab omni Farte: latent vahdis qua abftrufiafieruida truncis, Corticibusq intus flammai femina y crcbro T rita micant ifrondcs hinc nutrimenta miniftränt Aridula: mox at, conccptis viribus ignis <L/feftuat } & ventis increbrefcentibus,atras Fumorum nubes inter, Vilcanus habenis ImmißiSjpopulatur ouans denfa omnia silua %obor a:\ocundo ftirpes fpohantur honore.
Hac rara fpecie perterrita pectora miris Vfque modis: feruensferretquidflamma, quid ignii Fumiferignarijportentosiq calores:
Diffugiunt .Juror at poftquam violentior ignis Fauüatim ceßitflammafiaftusq quierant: etAudaces: propius qaccedere tentant Ignibus: hi,qua, quan taferant mortalibus agris Commoda percipiun t: hincmox aduoluerecertant Fpbora cruda focis: trabibusq fubinde fouere aArboreis,primas aterna pafcereflammas z5\Eateria flatuUnt,omne &■feruare per auunu>.
Ergo, alium atque alium, tacitisfed nutibus } ipsi Hucfimul inuitant: huc omni ex parte frequenteS Conueniunt: mire tepida dulcedine capti Flammarum-j, inter fe lad focia agmina iungunt.
Hinc,vbi communis iam confuetudinis vfus Flurimus acceßit, titubantes fingere linguas, Et formare fuas,fiyera efi fama, loquelas ,
Cceperunt,prima atque cxordia fumere^'-1andern-^ %)ox inuenit iter, meditataq verba fequuta Faullatim-),coepitque frequens crebrefcere fermo.
Ouare^Joomini erectos,fpectantes athera vultus y Cum dcderit üfiatura parensflublimtag ora :
Vt

TER.RARVM CIVITATIS.
Vt longe prüftet cunBis animalibus: ipfos zZAiortnles mißeros haudquaquam pajja iaccre Sordtbus in foedis 3 angustam &degere ittam^i His cognoße dedit 3 quos ipfa creafßet invfus - Vnguibus armatasq manus, digitosq micantes, <EA£embrorumq agiles nodos 3 artusd dccoros.
Htfc ergo experti calcßia munera jentunt Sxplorare tiouasartes: pars fronde ßaligna EeBaparant:alij mox apta cauare latebris,
Exefi latere in montis, loca.ßgit hirundo Garrula ceu nidos tignis, imitntus at alter Has, coeno ßmul & viridanti vimine 3 rarum Eexit opus. menti fed ybi prudentia mdtor Succeßit, pmlongo vfußußenderefurcis Topuleis ßua tigna Buaent Jpdaque parata ojfrgilla, lentis & cratibus intertextis,
Vucitur arbuteis partes: ramalibus inde oAut fagiytilirtve leuisjvel arundtneglauca \ntegitur ßeruentivmbra Dt defendat ab aßtu (ßorpora: non imbres 3 hyemts non frigora ladant.
Interea, his rudtbus mortalia pectora curis Vum fcße exercent 3 ßtudijsque frequentibus Ulis Intenta inuigilantidiasßub luminisoras Se proditfolers Induftrta. pauper e tecto Htfc, laribusque arctis natu oltm 3 paruula quamuis Eßet 3 (2~ in cunis recubans compoßta iaceret 7 Somno vnquam paruos yix declinabat ocellos. <£Kdox,vbi cum pueris coepit colludere^ 3 nitre Ipfa agilis, manibus paruis, digitisg; tenellis y Elurtmavel madido e limo 3 ve/yimine lento
i *
Fingebat 3 nunc hac tractans, nunc illa retractans. aAt,poftquam fenßm-> 3 teneris crefcentibus annis, Sollicitam ignaua cceperunt tadta vtte:
Eanperiem duram ßugiens 3 errare per orbem-> 3 Venßs in ßluisßolisq inmontibus auum Vegere conftituit: oculis perquirere acutis Stngulaßcrutari, mirari 3 mcnte capaci Uerßare abßrufas res 3 veßtigare proßundas Et rerum caußas 3 & qua ßßatura creatrix, (lAlmaparcns 3 magna ingenio 3 admiranda dedißßet.
V.J. Fan-

I
COLLOQVIVM IN ORBIS
Tandem edocta probe, fortis miferata maligna Humana, inßnuans bominum fe mentibus vitro, fpfa expertafuas dudum quas repperlt artes Sdocet, ingenij&paullatim exercet acumen^: fgnarasqmanus operum^, infuetasq laborum-j, ßebus inauditis,primum (y nafcentibus aptat. ScihcetJhinc vfu pedetentim exercitu longo TeBora: dein, rerum per quamßudiofa nouarum->, Inque dies rebus magis oblectata repertis,
Ingenio ingenium ,praclaris artibus arteis Exfuperant, ml quid quam intentatumq relinquunt.
Sicgenus humanuni, rude quondam, obtußaqgeßtans TeBora (*ceufera depositajeritate)per artcis Ingenuas, vfu, longa aßuetudme victum, Formatumq, aliam yitam, mores quedecoros <tAccepit,procul abiectis agrettibus. alte Sapius tnsita ßc,fißo cuneoyefecurive c \Arboris alterius trunco,ßlueftria forba Exuere agreftes animos, mitefcere fuccos Qonßpicimus crudos,acres quiq ante fuere^.
dJt non tanta quidem quondam mortalibus ipfis Sufßcere hac potuit vel fola Induftrio-j. namque Et clara ha T>iua, celfo de culmine Olympi Telapfa in terris, diuino numine plcna, ÄdofirauereVia. T hau .fed qua? namq s ,afpice,tantum Confpicio hic ynam, referat quavirgwis, alma (L>iut Diua, aut üfympha vultus. die, ifta Tanopte Qua precor cft,hicquaßublimi in fede locata-j Sublrmis fedet, egregio exornatadecore^?
Libella in dextra fabrilis cernitur: aureus (ftreinus in laua, & non fallax norma yidetur.
Pari. Hac illa eftcelebrisjongepuleerrima Ußympha, lila , illa Idaa magna gratßima EÄEatn:
\llius eximiis decorat qua tempora Jertis Turritu.hac illa eil,docuit qua ponere primumu Eundamenta operum magnorum, calcis vfunu> Coclihumq dedit laterum: quibus artibus altis <S\Eontibus autmarmor, putcis autfaxa trahantur, Ordimbusq graues docuit difponere certis Structuras rerum fulgentes are columnas:
Tecta-

TERRARVM CIVlTATBS.
EeBaque^, ßubhmi turres educeh calo <lAerias, tignis comungere tigno-j^el ipßa_j Eobor a 3 fraxineasq trab es aptare bipenni.
Eraterea,quas aut fades Jpectare domorum Eebeat ad call parteis: qua parte locanda <LÄtriap?eftibulum,Jecretn cubilio-j, xyfti,
Ealnea, tnchnia ) &magnorum altaria E)iuüm^>.
Et quid nonl demum, latis quibus oppida terris Eonenda^aut vrbes quibus in regionibus aptis^
EÄEorbida ne maleßpirantis contagia ladant <*Aeris, continuo ne fint obnoxia ventis (ßorpora pesfßeris .ßmulacraßtupendis <lÄrtibus, Herouni-j ßpirantia ßgna-j ,coloßfos Fingere marmoreos 3 adßdera ducere moles Ardua Ejramidum, yariisd palatia Eggum Eicturis 3 variis ornare cotoribus ades.
T)ucere aquas longo per marmora Candida ductu Fontibus e primis, mettri tugera gnomo-j 3 ßuncta manu docta regere 3 vt Emotione magiftrau, S\forma yel a recto, Vel ne quid ab er ret amußis.
Hinc 3 magrne merito donis quod talibus ornet Undiqne diuinisgremium Eelluris aper turtle,
Orbis Eerrarum decus immortalc^ 3 perenne^>, Cunctarum-> 3 emerlta eßt ea dicier ornamentum Thau .Admirada canis: propriu at quod nome? P an .vt edani - fon opus: bac tan tum, qua dixi ßedulus ipfe Infpice 3 nomen habes. Thau .capio.quisb'tcalter aenis Quißquammis horret 3 clypeoque, haftaq tremendm? Pan. Cutuisnotabenebac E>iua eßt EritoniaEalias, Eelhpotens: quondam primas bac condidit arccis, Surgentes moles, <&- propugnacula bello T uta. Thau .quis die alter; P&n.primo eßt qui primus in orbe Obßcelus inßandum, fraterna cadis iniqua 3 Sanguinis ß ßuß, ßugiens vltricia magni <*Jlrma Iouis, trifte sq minas, dextraq potcutis Fulmina, telluri prejßo ßgnauit aratro,
Et primam cinxit turritis mcenibusyrbem Lj .
Thau. < Eft cuißublatis adcalummolibus altum EAEagnifice erecta bac moles inßcribitur ingens, lnfgnis titulis, inßgnibus argumentis ?
T> aj. Pan.

COLLO Qjy 1 v M
Pan. Illi: Europium lato qui tempcrat orbem Imperiojn terris & qui dat iuraJecundis <tÄufpicijs fehx y magno zSAdax Aemiliano Induperator y cingunt cui tempora lauri ViBrices. bis & qui funt de ßirpe creati <AÄ4agnorum Heroum 3 claris natalibus orti.
Quos penes eilfummam rerum 3 imperijque, referre Heroa ad vir tute grauem—>. queisUprima poteBas Defignare,humeris cuius operofa rccumbat oSÄAagnarum rerum moles 3 qui fceptra 3 coronamq InuiBus gerat 3 & magm molimina Türe# ContundatyVahdisarmis arma impiaßrangat.
Thau. Quis pofuit precorboc opus immortale? quis auctor? Pan. Hi funt^ante memoraui nomina quorum,
Quos repetum merito digni: praclarus vterque oyfrte CßouellanusJbonus Hogebergus. Thm.atiftts Hac quis tarn yiuis fimulacra coloribus apte Hepwxitypulcreq ftjlo illuftrauit acuto ?
Quis vel imaginibus latum bunc ajflauit honorem ? Pan. Ouis rogitas ? cß 3 qui Cjraio, Latioq cotburno Fufcius inßgnis 3 per amoena yireta y per bor tos <lÄonidum_> ingreditur- dulces ante omnia zS\Eiße Cui cor dt y citbaramq, dedit cui Ebcebus eburnanu>. Thau. Ergo, quod nobisßerisq nepotibus 3 ißti Eantarum-j auctor es rerum.voluere Eanopte Confultum_> bene, & bunc tantum impertire laborem y Etnos bis cumulare bonis y ingentibus y amplis y Eerpetuis, yllo morituris tempore nunquams,
Eramia dignaferentmeritispro talibus. altus lupiter bis dabit 3 <eternum vt per fecula currant Omnia, (sr obfcuro fubducat nomina leto.
clAtnos, ßofteritasq simulVentura, vicißim Carmina perpetuo, toto refonatia ccelo 3 T>icemus lceti y tanto & pro munere largis Laudibus in terris meritos tribuemus bonores.
Georgiiu Brum.
<tAL EXAHJ) q%ATEEVS CAü^eEAT.

f ' ■
GEORGIVS BRVIN
AGRIPPINENSIS
BENEVOLIS LECTORIBVS
S. D.
VANDOQVIDEM celebrium Vrbium Oppido- rumque topographicae defcriptiones, accuratifsimedelinea- tae, praefenti hoc opere vobis proponantur ob oculos,Sped:a- tores, Lectoresque beneuoii • non ita alienum ab inibituto noJbro fore putaufdeprimis Vrbium initiis, progreffu^öc incremento paucula quaedam praefari: vt pnmis earum prin cjpijs & caufisprobe peripeftis ac cognitis,earundem inlbitutum,vfus,acfiilispenitius intelligatur. A4.Vitruuius Jib.de Archite&u ra .2. humanae focietatis initium mira quadam induibria explicans,caufam, quae homines in vnum coegit,coetusque lociauit,his verbis enarrat: Homines, inquit, veteri more,vt ferae in fyluis& fpeluncis&nemonbus nafcebantur, ciboque agrefhvefcendo vitam exigebant: interea quodam inloco ab tem-<?<>»/&«*, peibatibus 5c ventis denfae crebritatibus arbores agitatae,& inter fe terentesra *™onfo. mos,ignem excitauerunt,exeaflamma vehementi perterriti, qui circa eum locumfuerunt/unt fugati,poftea re quieta,propius accedentes,cum animad- uertillent commoditatem magnam eile corporibus, ad ignis teporem ligna adijcientes,&eum conferuantes,aliosadducebant,& nutu monfbrantes,often debant, quashaberent ex eo vtiJitates. In eo hominum congreffu, cum pro- fandebantur aliter e fpiritu voces, quotidiana confuetudine vocabula,vt obti- gerant,conlbituerunt: deinde fignificando resJäepius,in vfu ex euentu farifor- tuito ccrperunt, 6: ita fermones inter fe procreauerunt. Paulo aliter Cicero, cinilis humanaeque focietatis conuentum,originem haberejitterarum monu- mentis tradidit :quem Francifcus Senenfis Patritius,lib.i.de Regniöc Regis inibitutione,imitari videtur.Qm non cafu,& fortuito homines conueniiTe fcri bit, fed diuinam mentem fapientiam ipfis praelbitiffe, vt focietates,coetusque in- ihtuerent. Qua? quidem mens diuina,cumcaetera animantia abiecilTet ad pa- Jbum,folum hominem erexit,ad coelique,quafi veri domiciJij confped:um,ex- citauit:Tum fpeciem oris ita formauit,vt in ea penitus reconditos mores effin geret, quando hilaritate animi vultu ofbendimus, moeroremenim, trilbitiam, formidinembram,furorem,tranquillitatemque, frons,oculi,& fupercilia in- dicant. Hac mentediuina,principibrerumhumanarum acutiores ingeniovi- ri, qui inter vagos lilos atque agrelbes homines verfabantur, animaduerte-
E.j. runt
i
I
II
■ m

PRAEFATIO
rtint, hominem aliena ope indigere, cum neminem 11 bi ipfl fatis eile cerne- rent. Proindearbitratifunt,illumper focietatemluigeneriscomodius degere polTe, 6c facilius confequi omnia,quse per naturam ei deeffe videbantur. Et id- circo a fyluelbri vagaque folitudine,in multitudinis ccrtum,humanamque fo- cietatem illum deducendum eile duxerünt. Quo quidem facto »quamprimum coniuncbi inter fe homines, fermonem ex afsidua confuetudine ftatuerunt,quo conceptum mentis exprimerent, 6c confilia communicarent. Platoautem in Protagora, aliud ab his diuerfum ciuilis confuetudims principium refeit, quod quidem, quiafabuliseftmulto quam veritati propinquius, referre non placet. ] am vero hominum coetu fiue ignis vtilitate fociato,! lue natura 6c ratione du- ce inibituto,quod fane a ratione non multum abhorrere videtur, vt primas hominum focietates ab his pnncipiis vtiiitatis caufa profedas exiibimemus,cre- damusque hominem natura fociale animal,longemagis quam apes, formiere, grues,&eiufmodi genera,quae gregatim aluntur,gregatimque fe tuentur,in vnum coetum veniife,vt quifque promeret quod alten opus elTegacciperetq- aliunde quod ipfe praeibare non polTet. Igitur, vt dixi, communi hominum fo- cietate conflata, cumque in ea fermonis auxilio fe mutuo inteiligere, fenfum animi exprimere,tum manibus 6c articulis quam vellent rem faciliter fe poffe traebare viderent, cocperüt in eo coetu alij fpeluncas fodere fub montibus,noiv DomiciVo nulli hirundinum nidos,6c asdificationes earum imitantes, de luto 6c virgultis am«». 0 ' f accre loca,quaefubirent: eaque ratione domiciliorumtyrocinium inuentum, 6c exeogitatum fuit. Cum porro effent homines imitabili docilique natura, quotidie inuentionibus gloriantes, aliisalij ollendebant aedificiorum efbeedus, 6c ita exercentesingenia certationibus,indies niclionbus iudieijs efficiebantur, plurimumq- furcis ere<5bis,6c virgultisinterpofitis, lutoparietes texerunt: Alij luteasglebasarefacientes,ibruebantparietes,materia eos iugumentates,vitaiv Iiur.c ru- doque imbresöc aelbus, tegebant arundinibus6c fronde. Poibea,quoniam per aunuita. hybernas tempelbates, tedba nonpoterant himbres fufbinere,falbigia facientes, luto inducbo,proclinatis te6bis,ftillicidia deducebant.V nde Archicecburae rudi- menta funt nata,quas ab ijsinitijs profeeba funt,quee neceffitas humano generi oibendit. Quemadmodum,DanieleBarbarotelbe,Iegitur in his efTe,quae nu- per inuentae funt in!ulis,vbi cafse arboribusinnixae,cannis,6c viminibus mtextae, ibramentis,6c luto contecbae cernuntur,ea tarnen ratione,vt magnitudine,pul chritudine,6ccommoditateperfonarumdignitati plurimum tribuatur. Haeca Chnlbianis, vt natura tulit, ita inuenta, fed polbquam frequentiacelebrari ea loca coeperunt,politioribus lignis,elegantioribuslormis ornata conlpiciuntur. Exleuibus porro,oblcuris,6c exilibus aedificiorum principijs,crefcente nimirü in vna aliqua cafa, ex foemina 6c viro, filiorum 6c nepotum multitudine,quae

AD LE CTOREM.
eoaemtecio contineri non poterat,modicis exmateriadomibus,vtautor efb H alica rnad eus, vicati m ,d iferetisque domicilijs habitare cocperunt. Eaque oo calione,villas de pagos paulatim conlbrueredcfocietate ex pluribusdomibus Gonlbi euere neeeifefuit: vnde FrancifcusSenenfis,infuisde Repub.Jibris,oppi dorü de vrbium initium deducit.Cüm enim fenflm cernerent homines,quan- tae vtilitatis eilet humana locietas, quamque facilius victum fimul complures, quam finguli compararent (quo enim maior (3c frequentior multitudo eib 7 eo vberior in ea eib copia eörum omnium quibus vita indigeat, quando nafeenti- bus hominibus inopia data eibcomes) tutiusque ab ineurfu ferarum degerent, coadunatistugurijs, pagospagis adiungere, 6c familias familiis adijeere coe- perunt, de decommuni vtilitate cogitare.Hincfeminarium ciuitatum efb or- tum, in quibuspopulariter habitarent. Hinc munime'nta,tutioris vitae gratia, inuentalunt. Nam locis xditis ioilam ducere, de vallo circundare, non dubi- tauerunt, de fic vrbes de oppida inchoauerunt. Quocirca Varro ait • Vrbem dici, quod aratropraefinita: <5e Pomponius Iureconfultusperegregius-Vrbem dicbam ailerit, quod vrbare aratro definire fit: Vrbum, optimü vetufbifsimö- rum verborum indagacorem praeterea dixifTe ait, curuaturam aratri appellari, quod in vrbe codenda adhiberetur. Oppidum etiamdici Varrotefbis eil, quod munitur op:seaufa: Sic etiam Aioenia, quod vrbem muniant,appellata funt, de Murus a munitione. Quibus ex rebus conibagprimam rationem eorum qui ciuilem focietateminfbituerunt,fuifTe,vt tute degerent,de a vi atque impetu munirentur. i ranquiJJitas namq • vitae dux illius extitit, ad innufnerabiJes com moditates exeogitandas. Quisporro vrbem pnmus condiderit, vane a multis proditum eib. Alij Cecropenlbatuunt, vt Plnlius, qui eam extruxit^quse poibea äzpoTToA/c, id etb, arx, dicba eib Athenienfib., prius erat Cecropia. Strabo, Argos priusa Phoroneo dicit c6ditös,qüödFIorilerus Pelafgiconnominat.Afgyptij omnium antiquitatuglöriam ementitisannalibiis ad fe trabunt,<3c Diofpolim, qu;e funt rheba:,tempore omnes antecedere aileuerant. Verum Enochia, vt 1 ofeplius vocat, omnium eib vetuibifsitnä^ quam Cain, cum exagitaretür furijs Sit?"'" caefi fratris, nec vllus fibi locus tutus fatis videretur,condidit, murisq- cinxit, de r _ ^ tsrminosagro poluit. Confimiütef et Pallas Arcium inuetrix,multorum feri ■nutntnx< ptorum aueboritate confbituitur, quam Bellönam plerique nominarut,eo quod belli inuentrixetprineeps,a Cicerone üb.3. de Nat.Deorum, eonflituatur,vel quiahalbam vibrare confueuerit,docueritq-, vel deniqueafurore immittendo beliantibus, et quod minime fit mitis.Cuiustemplum in nona regione vrbis, et ante hoccolumna erat pofita, vnde hafba mittitur, iignu belli inferedi.Quin etil huic Arcium inuetrici, tna quaedäfigna peculiariter attribuebatunnoclua, draco.,et populus. Quare Demoilhenes, Athenienfis,fummus llleImperator'
E .ij. (aflb*

PRAEFATIO
(afferente Francifco Senenfi, lib.p.de Regis etRegm adminiftratione) cum in exilium proficifceretur, Arcem Athenarum fufpexit ,et altiore voce di- xiffe fertur: O Pallas, vrbium cuftos,cur tribustruculentiffimisbelluisdele- Ataris, nodtua, dracone, et populo: Cupiens populi leuitate praecipue accufare. Quibusquidem fignis,qualisPrinceps effe debeat,fagaxdeclarauit vetuftas, vt vigil,prudensque fit, 6c populum fautorem habeat. Nodtua quidem,vtcer- nimus,vigilantifsima eft,6c noctufemper excubat. Dracoautem peracri ocu- lorum acie,omnia circumfpicit, vigilatque, quodetiam eius nomen indicat, Sipzeiv enim eft cernere ,6c acute intueri. Idcirco a dodtifsima vetuftate, aedium facrarum,adytorum,templorum,thefaurorumque cuftodia,draconiafsigna- tur. Sed rude6c incocinne,quemadmodum 6c aedium,oppidorum,vrbiumq- principium fuit. Neq- enim initio muris cindtae,vallo 6c propugnaculis ex viuo faxo communitee fuerunt, fed, vt Halicarnaffeus perhibet,aggenbus tantüm, arborumq-truncis,caläealiquotleuimateria,vel arundme,vel ftramento ex- citatae, quibus homincs habitabant, circundabantur. Nec Galli olim,6c multo minus Germani, vt Hubertus Leodius afferit,qui non oppida,fed vicos inha.- bitabant, lapide 6c caemento fuas ciuitates cingebant: fed trabes diredtae perpe- tuae, in longitudinem panbusinteruallis diftantes inter fe binos pedes, in folo collocabantur,reuinciebantur extrorlus,6c multo aggere veftiebantur: ea au- tem quae diximus interualla, grandibus in fronte faxis effarciebantur. His col- locatis6c coagmentatis,alius mfuper ordo adijciebamr, vt idem illud interual- lum feruaretur,neque inter fe contingerent trabes, fed paribus intermiffaefpa- ciis, fingulae fingulis faxis interiedtis, ardlecontinerentur,ficdeinde omne opus contexebatur, dum iuftaaltitudo muri expleretur.Qui quidem muri inhunc m odum compofiti, etfi ea tempefiate deformes non erant,6c ad vtilitatem,de- fenfionemque vrbiumfummam haberent opportunitatem, quod 6c ab incen dio lapis,6cabarietemateria defenderet, quae perpetuis trabibus pedes qua- dragenos plerumque introrfus reuindta, nequeperrumpi ,neque difirahi pof- fet,non tarnen perpetuo durabilis erat, pluuia etenim 6c vetuftate corrum- pebatur, 6ctemporis tradtu,cariofa faepe concidebat. Idcirco neceffitate ho- minum induftriam excitante, qua: in iam conftituta ciuili focietate, multo- rum confilijsadiuta,vires6cincrementagradatimfumpfit,6c quo aferarum 6c fceleftorum hominum iniurijscommodius fe tuerentur, faxa faxis coniun- gere, lateritios muros ex lapide 6c materia compofitos conftruere didice- runt. Quos prioribus multo firmiores fuiffe, ex eo facile conftat, quia ob ex- pugnationisdifficultatem,muraliscoronaabImperatore ei dabatugqui pri- musmurum fubijffet,6cper vim in hoftium oppidum afcendiftet. Ex quo facile apparet,quomodo nihil fimul inuentum,et perfectumfuerit. Confti-
tuta

AD L E C T O R E M i
tuta iam qualicunque vrbisfacie,a cafarum neceffitate,ad agreftium tugu- nolorum commoditatem:acommodover6. > adaedificiorum magmficentiam atque fplendorem fenfim progreftl homines, et certam aedificandi rationem per artificiofasfymmetriarumobferuationes, inueuerunt.Eoque modo,vfus, obferuatio,animaduerfioque natura,artem demumpeperit,quae primofta- tim vöcabulo, artificem fabri nomine infigniuit. Vnde Faber cuiufque rei opifex,prima inftitutione diftus eft, Graece tedton, vnde Architedturae commune omnibus artificijs nomen dedudtum eft. Qu^fingulari cultu, magni" ficentia, atqae nitore non modovrbes, publica priuataque aedificia expolire, de concinne ornare/ed de: magno faftu, ilupendis impenfarii fumptibus,pr£- clara & magnifica lila aedificia feptem conilruere docuit, quae humanse mdu- ftriae miracula mundus admiratur. Itaque nobiliffima Architedtura,in liim- mo collocata faitigio, totius Vniuerll ornamentum, iure nominatur. Quae etenim vrbs ,quod oppidum aut caftrum abfque Architedturae pradidiis, vel minima nominis celebritate claret T lila aedificiorum magnificentia,populi o- pes,vaftapropugnaculorum mole,murorumdeturriumdifpofitione ac ordi ne,A4oderatorum curam dt prouidentiam fpedtantibusnon obfcure demon- (trat. Eamproinde Daniel Barbarus,omnium Artium Principem,acdomi- nam,ludicem atque Reginam artificiorum ,deinuentorum optimo iure vo^ cat. Quam de Vltruuiusfeientiam dicit, pluribusdifeiplinisde varijs eruditio- nibusornatam, cuiusiudicio probantur omnia,quaea caeteris artificibus perfi- ciuntur opera. Cuius quidem artisdignitas,ex eo maxime elucet,quod eius nomen aprineipatu,quem inter omnes artes obtinet,fit deriuatum.Quaredc Plato Architedtumpraeeflfe inquit his,qui artibus vtuntur. Sed quifnam ego, qui Architedturaecommendationem fufeipio: Anne Gellianum lllud excide- rat,Turpius efTe exigue atque frigide laudare, quam infedtanter de grauiter vituperare^ Eius itaque commendationem Architedturae peritis relinquens, ad praefensme opusconuertam. In quoquidnam ornamenti toti vniuerfope^ riti Architecti vrbium, oppidorumque ibruetura contulerint,artificiofae Simonis Nouellani,dc Francifci Hogenbergij manus, minficaquadam induilria, tarn accurate, et ad viuum, partium fingularum proportione, et vicorum or- dine ad amufsim obferuato, exprelTerunt, vt non icones et typi vrbium, fed vrbes ipfae, admirabili caelaturae artificio, fpechantium oculis fubiectae appa- reant.Quas partim ipfi depinxerunt, partim ab ijs,fagaci diligentia conqui- fitas, atque depictas acceperunt,qui fingulas quafque vrbes perluilrarunt. ldq- ea diligentia, vt non temere, fed audadter atque confta nter affirmare audeam, nihil vnquam eiufdem argumenti vel in Italia,vel in Gallia,aut alibi prodiitTe, quodcunuttius opens artificioet veritate conferendum veniat. Inquotopo-

t'RAfiFATl©'
graphicae vrbium oppidorumque defcriptiones tarn geometrica,quam perfpe- dtiua pingendi ratione,cum genuina Titus,, locorum, moeniorum, publtcorum 6c pnuatorum asdificiorum obferuatione, fingulari artis induftria atque praefi- dio funt delincatae. Sed quem in finem,Ledtor optime,dices: Norunt hiftoria- rum periti,quantum ad yariarum rerum cognitione peregrinatio Jonginqua 6c diuturna coducat. In qua fenfuum adminiculo percipiuntur ea,quae doctore etiam exercitatifsimo praeeunte,nö ita commodeintelligiqueunt.Varij liquidem diuerfarum Gentium ritus,difciplinae, leges, mores, inflituta, 6c confuetu- dinesperegrinandomultoaccuratiusintelliguntur,quam fi ea quas nunquam vidimus fola hiilorica ledtione tradtaremus. Nunquid teiunum 6c prorfus anile de multiplici rerum varietate eius iudicium eft,qui nätiui doli limitibus omni tempore feptus, domeflicos tantüm,apud quos delituit, audiuit, exteroru vero hominum confuetudines nunqua vidit C Itaque rion immerito Diogenes Laer tius lib.z.invita Archelai Cofmographi fcnbit, Alexandrum Macedonem gloriari folitum fuifle, fe plura oculis lu£lralle,quam alij Reges vnqua animo 6c cogitatione attingere valuiflent. Scribit Diodorus Siculus, Democritü Ab- deritem Philofophum odtoginta iuges annos peregrinatum fuifle,vt vanis in Jocis, diuerforum hominum confuetudine, nihil eorum negligeret,quae hominis mentem fcientiaru nitore exornare potuiflent.Ita Neftor (afferente Fran- cifco Senenfi Iib.iq_.de Regis 6c Regni inftitutione)gloriatur,qudd cum Lapi thisconuerfatus fuerit.Menelaus autem iadtabundus exultagquod Cyprum, Phoeniciam, Algyptumque aduenerit,Thebas quoque vident, quascentum clauderet portae,6c fingula quoque ducentos haberetcuilodesequisinftructoSj 6c quod Athiopiametiam luilrauerit, Sidoniam, 6c Lybiam. Sed quia non omnium facultates concedunt,neque etiam omni periculo,hocprqfertim tempore,vacat, per varias mundi partes oberrare,multasq- vrbes ac oppida pera- grando luftrare: Idcirco praefenti opere,variarum hiiloriarü amantes,apere- grinandi labore,periculo,atque impenfaliberauimus. Dum acerrimo oculo- rum fenfui, qui reliquos omnes, Arillotele teile, praeflantia fuperat, accuratifsi- mas vrbium icones proponimus: quae in tabulis artificiafe depictae,multo aper tiusde fe iudicium praebent, quam Ii defcriptione litteris tantiim comprehenfa, qualifcunque 6c obfcuraearum cognitio quaereretur. Hocfludij genere Caro lum Magnum vehementer deledlatumfuifle conflat,quem tres tabulas argen teas habuille,Piatina in vita Leonisq.commemorat: quarum vnam,in qua vrbs Conilantinopolitana infculpta erat, Balilicae B. Petn: aliam,vbi imago vrbis Romae cernebatur, Ecclefiae Rauennati donodedit. Tertiana filijs reli- quit,cui inerat orbis terrarum defcriptio, quam auream fuilTeplerique fcrL
 bunt

ad lectorem.
bünt. His porro vrbium defcriptionibus, hiftoricas earundem enarrationes coniunximus, vt vbi depictorum oppidorumfaciescum ijs Lediores contule- rint, praeter vrbium oppidorumquefitum,etiameaquae ad ciuitatem pertinet, aliqua ex parte intelligant. Quod quidem inftitutum noftru,non modogra- tiam habere, fed<Scmirificamdelectationem,dt vtilitatem praebere exiftima> ui. Cum ex eo,& hiftoriarum augeatur cognitio,<3c quae optima aedificandi ratio fit,diuerforum sedificiorum collatione, peripici queat: Tum etiam fi- tum,murorum ambitum,dc conditionem earum vrbium, quae a truculentif- fimis nationibus, Chriftianisiunt ereptae,non hne maxima recuperandi fpe, jpedtandas proponat. Ita Alexandrum, quem ex virtute Magnum nuncupa- uerunt, fumma diligentia fcrutari folitum aiunt loca, in quibus bellum ettet gefturusTemperqueeadempictaintueri voluiire,vt picturam illäm contem- piando,ea dignofceret,quae cauenda,quaeve adeunda ellent. Neque vero eft cur confilium hoc Chrilbanis tandem aliquando noxium dcperniciofum fore quis putet, eo quod primariae ipforum vrbes fidei hofhbus hac occafione con- templandae& difcutiendaeveniant. Huic liquidem malo,quod quidemhaud exiguum fore putabamus,ea ratione occurrimus,dum diuerfarum nationum ac gentium diuerfum velhiendi ailtum & habitum, vtriufque tarn praeftan^ tiOris,quamdeteriorisfexus effigies vrbium fimulachris appingi curauimus. Quam fanc ob caufam immanilsimi Turchi,qui omnino nullas, vel fculptas, vel depiclas imagines ferunt, nunquam hoc opus,etiamfi maxime ipfis emo- lumento eilet futurum,admittent. In his denique vrbium enarrationibus eorum fcriptis vfi fumus , qui cas lpli peragrarunt, & oculis accuratiisime perfpexerunt,ne quis mihi de ignotis,& nunquam a me vilis,multa fcribere obijciat. Eos autem audtores lam omnes ex ordine recenferem,fed prolixi- tatis euitandas gratia, id omittö. Deliderantur quidem adhuc aliquot vrbium typi, quos bellicis praepediti tumultibus , non ita commode obtinere potuimus. Quod fi itaque Vrbium Moderatores, aut quicunque tandem alij, Ciuitatum fuarum delineatione,fplendorisaliquid operi nolhro, hilTo- riarum etiam, de pidlurae amatoribüs, in honefta Litterarum ftudia,animi propenfionem fignificare , eamque nobis communicare voluerint, fuo eas loco collocabimus, neque ipli a nobis praeteribuntur indifti. Ita opus hoc noftrum mirificc multarum vrbium genuina deferiptione ornauit ac auxit Praeftantifsimus, Dodtifsimusque vir, Dominus Abrahamus Orttelius An> üerpianusdioc noftro tempore infignis Cofmographus, quo optimos quof- que honeftis Litterarum iludijs fauentes,maximo beneficio affecit.
F .ij. Nee

PRAE5ATIO.
Nec minores gratiarum adtionesmerentur fummi illi praeftantifsimarüm ar- tium admiratores^Georgius Hofnagel Anuerpianus Mercator,et Cornelius Chaymox,quorumille viuos et accuratos Hifpanicarum, hic vero aliquot Germanicarum vrbium typos, pcrhumaniter nobis communicauit. Idem etiam fingulari animi propenfione fecit, generis virtutumque fplendore Cla- rifsimusvir ac D. Dominus Conftantinus Liskirchius,Florentifsimae Rei- pub.Colonienfis primarius hoc tempore Conful rcuius ipe&abilis omnique officiorum generea nobis obferuanda dignitas, earum vrbium, oppidorumq- defcriptionibusopushoc n oftrum adauxit,quae ex Africa,Afia,6c India,pau- ci vnquam ante depüftas viderunt. Nec minus deCofmographias 6c hifto- riarum ihidiofis bene mereri voluit Reuerendifsimus <3c Illuftrifsimus Prin- ceps ac D.D.Gerardusa GrosbecFLeodienfium Antil1:es,6cc.Cuius lllu- ftrifs. Cel.procurante Reuerendo D.Georgio Syluio, eiufdem Dioecefis D. Saffraganeodignifsimo,vrbis fuse Lcodienfis viuam 6c accuratam effigiem, operi noftro inferendam, pro liberali IlluftrifsimaeCel.fuae inftudio- rum cultorespropenfione,communicauit.Reliquumnunc eft, vtCandidumfpedtatorem, ledtoremque beneuolum peramanter rogem,vt ftudium noftrum, quo bellifsime eum reficere, 6c recreare
conati fumus, boni confule- »
re ? eique optime fa- uere dignetur.
Colonise Agrippinae
- M.D.LXXII.

LONDINVM
(ONDINVM, vrbs antiquifsima, in Midelfcxia Comitatu, regiorie totius Anglix fcra- ^cifsima &faluberrima,adflumen Thamefim L X. pafTuum milliaabOceano fita, Jatitudi- ; nishabetgradus L1 l,iongitudinisXIX. &XV. minuta. Cuius quidem , primum omni- jumfundatoremBrutum fuifre,conllantihifloriarum le&ione, perhibctur.Is, ex [talia in 'Grcxiam, indein Africam,tuminGallias,acdemuminBritanniamdeuenicns, adTamc- j^fim fluuium.fitu,& opportunitate lociadduitus, vrbem condidit, Troiamquc nouam.aj:- pcllauit(verba funt Pontici Virunnij, quifex,de rebus Britannicis libros, confcripfit, quos integros, vix verbo mutato , ex Gaufrido Monumctenfi defiimpfit) qua: tandem per corruptionem,Trinouantum,di(S3 fujt. At, poflquam Lud,frater Cafsibdauni, qui cum Iulio Cxfare dimi - cauit, regnigubcrnaculaadeptusell, cinxitcamnobihfsimis muriSj & turribus,artc mirafabricatis, & de nomine fuo iufsit eam dici ,Caier lud, id efl,ciuitas Lud. Deindc per corruptionem nominis, Cxrlunda. Et fuc- cedentetempore,per commutationem,linguarum Lundene :Etpoflea dcmum,applicantibusalienigenis, qui natriam fibi fubmittebant; Lundres dida mit. Mortuus tandem Lud, in hac vrbe fepultus eil, iuxta portam ii- lam, quxhocetiam tempore, Por lud,Britannice, Saxonice vero Ludes gate,nuncupatur.Oblianc autem no- mmismutationem,interprxdi£lumLud,fratremq;eius Ncunium,maximaellortafeditio,quoniam vellet no- menTroixin patria fua delere. Quam contentionem Gildas hiftoricus & Poetainfignis,copioscprofcquitur. Hadenus Ponticus. Hanc porrö Trenouanti dedudionem, loannes Zelandus, in Syllabo didionum anti- quarumGcnethliacoEdoardi Cambrix Principisfubiundo, huncinmodum confirmat. Trenouantum, Britannice Trenouante, latineoppidumnouum,vel,vtquidamnon inepteinterpretatur,Troia nouadicitur. Quod autem Tre, oppidum fignificet Britannica lingua ,tam notum eil, vt comprobatione prorfus nulla egeat. Trenouantum olim ea vrbs fiiit, quam &Londinumßritanni recentiori vocabulo appcllabant. Vt autem prxdarx vrbes fua comniutent nomina,non cfl infrequens. Londini meminit Cornelius Tacitus, libro hiltorix fux deeimo quarto. Meminit & PtoIomxus,eo paulb recentior,fecutus forfitan Fabium Pidorcm,in Britannixdeferiptione, aut alium quempiam Latin! nominis Cofmographum. Quanquam,nifi ego omnino malciudicOjluxatum eil Londini vocabulum apud Ptolomxum fuo loco.Non enim Cantiorum vrbs fuit: Ta- mefis ingens xllus Cantios, aTrenouantibus indubie diremebat. Barbaris etiam Britanniam, vi occupantibus, Londinum Mediofaxonum,& OHrofaxonum,nonautem Cantiorum erat &c.Polydorus Virgilius, vir alio- qui dodifsimus,'Trenouantum temereadferibit vrbi,quamnoflra xtasNorthehamton,ad differentiam Suthe- hamton,corruptc pro Northeauonduneappellat,&c.Hsec loannes Zelandus,in gratiam Trenouanti fui. No- bilisillefluuiusThamefis,primö Iiis nominatus, paulo fupra Vinchelcombiaii vicum oritur, deindc riuispafsint audus,citraUxoniumcum flumineThami,iundisaquis.,nomen quoq;coniungir. Ad extremum immani ma- ris xllu(quibus,vt ait Gemma Frifius XX V.horarttm fpacio, ampUus LXXX. pafTuum millibus fluit, ac refluit) cxcipitur,atque nauigabihs ac vaflus, permagno mortalium commödo, ipfam vrbem alluens, in Oceanum in- fiuit.Hxc vrbs,& per fe maxima efl,& iuburbia habet amplifsima,nec non & arcem(Turrim appellatä)pulcber- rimeextrudam.Aedificijsvero atq-.tcmpliSjmagnificdornaturjYiccnisfupracentcnasfacrisxdibus (quasPar- rochialcsvocant)venerabilis.Meridiem verfus,lapideumpont<m obtinet,longa&miranda operisarcuati ferie conllrudum.fuper cuius dorfo dömicilia vtrinq ; ,ea difpofitione & ordine cernuntur,vt perpetui fere,vici fpc- ciem,nonpontis,exhibeant.PaulusIouius,clarifsimas Britannix vrbes deferibens: Harum omnium,inquit,fa- mam Londinum penitusobfcurat,Trinobantum,vt plures exiilimint.Ciuitas C. Cxfarinuncupata,totius Britannix Regia,multarum gentium commertionobilitata, excultadomibus ,ornatatempl »Sj, excelfaarcibus. Et deniq^rerum omniumcopia,atq;Opumaffluentia,vaIdemirabilis.Inuehit in eam totius orbis opes,ipfeThame- fis, Hatis horis Oceani xftibus fuperbus & tumidus,'onerarijs nauibus ab oflio perfexaginta millia pafTuum, ad vrbem, tuto femper & prxalto aluco,nauigabi!is.Ripas vndiq ; peramaenx villx,pra:dijsatq; nemoribus diflin- dx.palsim exornant.Ab inferiore,fedieet parte Regia domus, Grmuicia,ita Anglice a viridarijs appellata, & in fuperiore,Prxtorium,nomine Ricemüdum,in medioautem nobilis flrudurx exurgit, Veflmonalleriuir,ab oc- cidua parte vrbis,foro iudiciali,ac D.Petri templo Regum fepulchris exornato longe clarifsimum. Atq; item vi - gefimo 1 api de a Londino Regium caflrum Vindoforix feccdcntisRegis perameena lede, aliquotq; Regum fepul chris,&Garetteriorumfodaliumceremonia,percclebre.01ores autem agminatim,lxtooccurfu,&felliuis can tibus fubeuntes clalfes cxcipiunt,atq; vndiq; retia filuris atq; falmonibus expanduntur. limgitur ad vrbem lapi- deo ponte ftru&ura mirifici opcris,nec vllis imbribus augetur,cum vnis tantum xllibus intumefeat. Secundum Thamelim & aquarum mole,& longitudine curfus exteros exuberantjHumbrus, reeepto "Frenta in immenfum adaudus,qui olim Habus fuit,& Sabrina,margaritis etiam nobilis,qui e fummis VVallix motibus,raptis fecum multis torrentibuSjin Brillolicum finum effunditur.Hadenus Paulus louius,Londinum porro,telle Polydoro Vergilio,ab Archenumi Regis vfq; temporibus,Regia ciuitas cfl, & Regni Caput, ciuibus & alienigenis freque- tifsima ,diuui)satq;opibusalflues,emporioceleberrima.In ea Reges diademate Imperiall infigniuntur,Regnoq; cxremonijS fplendidilsimis,inaugurantur.lnea Conciliu,(Parlamentumdicunt)celebratur. Adminiltratur autem antiquo Britannorum Regum priuilegioaXXIIIL ciuibus, quos Angli Aldermannos, quafi Scniorcs vo- cant.Ex quorum numero Prxtorem vrbanum,Maioremeorum lingua appellatum,Tribunos^;duos,Sceruios vocatoSjipfimetannuacommutationeeligunt. Qui in iure dicundo legibus munieipalibus vtuntur. Mira eru- ditifsimorqm virorum,cüminvniuerfa Bntannia,tuminhacpotifsimum vrbe femper extititfertilitas,quiinter feriptores celebratifsimi enituerunt:Quorum feriem Georgij Lilq Britanni Elogia,ad Paulum Iouxum,accura- te recenfent.
A

tO'NDFNVM, EERACISSLMI gL I AEL^ r l^EG r N s I jjtgT^pyOLIS
<7^7 SjnteCftcCcis-
tfeJTTÜH'
Poster n f.jte
benams (oft
'Lam£ert/h%ß
: jW5ipOT^E
7. THE
i nrr/ bowsc
V yuenes •Bmüe.
* 7'r S/aus trr fotvse
■v-v
r£.<rr « r rr<n<j ///, 7 totius^f njhit ciuitas Jo. A V JdsßVJ\ t_ , od jlut
lurtL 1 ,' nir'it/im jihcu. 7 arsari,"Vt ydires cjtis f/maL^S 1 rihooantutiL-3
r • . 3 • ^— rv - ^ r r o
nunau'Ota^, multnrum gentium comcrtw nobmtata, e/adta domtb ornatu te-
plis, rXtrlsa nrcwus, ctaris mptmis, viris omnium artium döc (rinarumq. aent'
' V /- ZT- V? • N'
hmtibus. fhTcetfbrts. urmij^ omnium rernm cojna, atque opurti excelietia n -h/t- luroit in eam tot ms otivs ojtr.s ijsse CTtamaßs, otirrarys noui/ntsjter i ntffia paßuum-.od vtirm pra-aito nlueo nautqadilis t/UDuu»w~„
"" 'i n,-.."
WS»

J
OLISIPO NVNC
LISBONA.
L IS IT 0 TIE %I int er antiquißimas Hißaniee Erlies anmmerandam tfje yetufiißimi quiqueßcriptores tefiantier. Haue Farro Olißponem , & Ttolemeeus Ohoßponemappellant,Tlinius Salatiam & lubiam fcehcem, Strabo yerb Flyß J'eam & ab Flyfße conditam,ex y er bis %lyrliani yidctur afjcrere, Antiqua yrbis Olißponisßtus,collem exceljum adTagi ripam deduclum yfque,antiquitusßolum- modo occupabat,nunc yeroplures montes ac malles magnituaine compleffitur. <_Ab hacparte, qua mcridiem reßicit, yetns ßegia amplißima,magnißcoque opere_j pulcberrima conßicitur,quam ad Janbios yulgb dicunt: Ferjiis aquilonare, yrbis cornu,nobiljßimum yefialium D. Clarte ccenobium ad Tagt crepidinem ferme at- tingit:°Meridionale yrbis latus man alluitur,reliqua trespartes aditum babent a t erra.lt aque,collibus quinque,yallibus totidemßeraeißmis &iucundißimis,yrbt
 tanto fpatio complettitur ,yt yniuerßus eius ambitus Jeptem millibuspajjku deßg-
naripoßit. Interior yero eins amplitudo & magnißcentia maxima eß. Domorumfluidem amplius ,quam yiginti mil/ia ineße conßat,earumque ingens multitudo tarnprincipum yirorumsnobiliumque ,quam etiampriuatorü bominum eleganter &ßimptuprope incredtbili conßru&a ef^.Inhttorefönte s quam plurimi,ex diuerßs "er bis partibusper dullusJitb- terraneos oriuntur, e quibuspopulus aquationem facit. Torro omißts, breuitatts caußapulchei rimis buius yrbis trnamentu,Olißpoßeptem imprimis ingentibus eedißcijs magmßcentißime extruHis boc tempore illuflratur. Horum primum %lßericordia templum ef£,quadrato yndique lapide eleganter adißcatum,cuius qui curamgerunt,°K4ißericor diafratres yocantur, qui ararium,quodex ßortuitis tantummodo bominumpiorum largitiombus elcemcjynisque con- flatumefißimma ßde adminflrant,ex quo amplius, yiginti quatuor aureorum ducatorum millibus inßngulos annos conftat egentibus erogari. Secundo loco,fequitur alt er um mißer ic ordne, ac humanitatis exemplum, yaletudinarinm yidelicet, communepauperum, inßrmorumque bominum nomine omnium SanSlorum. Tertium ef£ monimentum, a Z). Tetro, loannbs ßegis,buius nominisprimißüoßumptupubhco confiruüum,yt externarumgentium, ßegumque lega- zis,eo loci hoßitiumpraberetur,domus reuera amphßma,mirificoque opere admodum conßncua. Quartum cf]g ccdi- ßcium fegis loannis,boc nomine tertij,perpetua memoria dignißimum,quam domumfrumentariam ßeip.ac quafiLu- fitanite nutricem, merito nominarepoßis. Tof^ buius tergum,nouum Tratorium inbeeret, ipfam maris crepidinem at-
'■m in boc ordine locim tribuenaum eße,di- jsque multarum gentium ßegumquc rcfer- tißmum, quodab Indicis negotijs, qua ibipertraffantur, domum Indicam yulgus appellat.Septimum monimentum publicum ef^, armamentarium,ingenti armorum omnisgeneris copia refertum. Olßpo,ex eaparte,qua mari alluitur,portis XXII. dfimguitur Tars yerb,qua continentem reßicit, XFI Turrihus autem,per murorum gyrum LXXVIlmunitur. Tarochiee XXF. numerantur. Hac Damianus Goes, Eques Lujitanus, qui peculiari libello accuratißime hanc yrbem deßripßt%
CASCALE ET BETHELEEM
OPPIDVLA-
3 Olißpone Xquilonem yerßus,oppidv.m Caßcaleßtum eß, quo naues oncraritein ancboris conßflentes, ac ccdente maris eeflu auram operiuntur,portu yadofo,ahoqui & anfrattuoJb.Xlodico inde interuallo,ad- W/fMßdßß uerßo etiamflumine,ßnus in cubitiformam efßcitur, in cuiusfronteßicellum e[£ diutm luhani , ßupra quod aliudD. Catbanneeßacrum.Tum eodem latere obliqua ripapropius adyrbcm accedenti, Tetbe- leemoppidulum,& ibi templum ingens diuee yirgim dicatum,yna cum ccenobio "Klonacborum, qui diui
*1J icgn iiw'i»nKn<.um, qnuu,uum viuerec, jwiipje aejignav.it, erexitqite. Magnam tarnen ipji operi acceJSionem nesl II. Lmanuehs jiLusjecit. T)equa re, extat ibi in arcu, celebre ßejcndiq,beßßlibus hteri/s tctraßicbon.
Vafia molesßacrum diuinee in littore matri ßexpojüit regum maximus Ewanuel.
tAuxit opus bar es regni &pietatis yterque Struffura certant,rehgionepares.
■ *
> \

\ -
H I S P A L I S
IS P ALIS, quxnnnc Sibilia,vulgö Seuilladicitur,Hifpali Herculis filio,nomen atque primor- dium.Iulio Cxfari reflau rationem,Raymiro Regi,ac longo tempore deindcFcrdinandotertioü Maurisliberationemdefert.VrbseftBxticf prouinciaeadmarcGaditanum clarifsima, forma ro tunda,xdiumpulcherrimarumfrequentianiditifsimeculta,totiusq; Hifpanis emporium fioren tifsimum,quod ex varijs mundi partibus,maximcverö ex India occidentali, qua'ltus incredibi- lesfacit.Ad tantum liquidem negotiationis culmenHifpalenfesdeuenere, vtipli foli hoc priui- legio gaudeant.quö nullum in Indiam tranfmittatur nauium genus,quin hic mercibus oneretur, machinis &tormentisbellicis,commeatu,milite,omnibusq;ad tantam nauigationem requifitis, Serenifsimi Hifpaniarum Regis nomine inftruatur.Quae in Aprili copiofa & ingenti claflfe, maxima prsftantifsimoru bonorum copia refertx,quomm pretia omnem fcre aftimationem fuperant, in Indiam tendunt. Quotquot etiam ex cadem India naues,pretiofifsimis onufta thefauris Aeolo bene fauente red eunt,huius vrbis littus appellerc,mcrcesq; exinanire coguntur,qux frequenti numero quotannis in Augufto vel Septembri,ingentes atq; incredibiles opes con. ferunt.Eft hic ampla,& magnifica ftructura nobilis domus,Gubcrnatorem & Confules habens XII. qux a ncgotijsIn- dicis.qux ibid em gcruntur,La cafa de la contra&ion de las Indias,nomen habet. Situ,omnes Hifpanis vrbes excellit, agrumhabetpinguemacperamoenumjomnisgenerisfrugum.oleijoliuarumqueferaccm.fruäuofis confepturn ar_ boribus,maxime palmis & citrijs,quas Narangios Hifpani vocant,vt verum fit illud adagium, quod vulgö dici folet: Hominibus,quos Deus amat.Hilpali domum largitur & viftum.Eam nobilifsimus fluuius Bxtis praeterlabitur, nunc Guadalqueuir,dicitur,ProuincixBstics,vtStrabo &PliniusalTerunt,nomededit,prx(lans,eft &multsvtilitatis,v- trinqueperpulchriscolituroppidis.VndeäStatiOjIVlartialhSilliOj&Senecamaximecelebratur.Ligneo ponte, quem parua nauigia catenis compaÄum fuftinent,admodum deledtabilis.In Atlanticum mare, magno cum impetu excur- rit.In Hifpalenfi quodamfuburbiomeridiem verfus,quod ipforum linguaEl tablado, vocant, plurima antiquitatis monumenta eruunture terra.velutitymbi,lapidexac vitrislampades,vrns, numifmata, & alia id genus,ex quibus gentilium fepulturam hic quondam fuilTe,intelligi poteft. Altera ex parte miliari ab hac ciuitate, conuulfx vrbis an- tiqux,atqi theatri ruinx,videntur,locusHifpanis Seuillala vicia,hoceft,Sibilia vetus dicitur. Vehementer Hifpa-
lenfiumciuitatemcommendataquxdu<ftusinfignis,äIVlaurisincredibilibusimpenfarumfumpübusopercfornicato conftru<5his,qui excauato riuo,dimidiatimiliarisfpacio,iucundamincolisaquationemprsbet,, vndequäm plurimi fontesadciuitatisnecefsitatesderiuantur.Mirabiledi&u,quanto itinere,nimirüfexmiliarium,percscosterr5mea_ tus^Carmoraciuitate,fcaturientesfontesinhuncaqufduäum,deducantur.VndeLoscannosde CarmoraHifpanis dicitur.Exdudor loci anguftia, vt de magnifico huius vrbis templo,de celebriEpifcopatu, rleque ornamentis caete- ris nihil fcribere pofsim. De quibus Marineum Siculum,Vafaeum,& reliquos Hilpanig Chorographos lege.
i
CALIZ OLIM GADEZ
ADE S,fcuGadiraInfula,paululumdcominentefemota,cu\Lapuentede SuaffeconiungiturftufdemHominisGa ditanum oppidum, quod nunc Caliz., conttnct. Quod Cicero orationepro L Cornelio Balbo, quin Herculeofreto vi~ cinumytinerum ac laborum Herculis terminum vocat,& d L. Marineo Siculo Batica Prouincia initium ftatuitur. Illud autem,quod nunc videtur, primis operumfundamentis non innititur ,ciim hoc tempore eins pofttio Orientalent plagam rejpiciat, Strabo autem lib.3. Geographie,fcribat.qubd occiduas tnfulapartes occupdrit. Cutus quidem rei baudobfcuranuncconßiciunturveftigiaiuxtaD. Caihartnafacellum: decrefcenteetenim man rudere coüapft fundamentorum ruina,conftatli columnarumfcapijngentium edificiorumfundamenta arena obuoluta epparent. Quin etiam vrinatoresfatenturfefiequenter ingentes portarum poftes, Veldes, atque cancellos vidiffe, quibus int er Jifcandum retta impltcata barerepifcatores quaruntur.vnde prifca ciuitatü amplitudo euidenter apparet. Nunc non ita atnpla magnitudinis oppidum,partim nauigationis merceturaq } commodis,partim faltnisfoueturfal enimhiceademplanbratione,quaapud Antiqueram oppidum tonficitur, vbi vallis eft amoenißima, omni ex parte claufa montium iugis,qua vallis hyeme pluuialibus aquis impletur,et informam magni lacus e'ßcitur,cuius aqua calore folis in falemcandidum conuertuntur,Maximo portu variarum regionum nauibusfatis tutamßationem Gaditanum hoc oppidum prabet. idem etiam memoratum efficiunt excelfa turres.ex quarumfummo fafttgio, ingens accenfiu tgnis, vicinis Hijpania ciui- tatibus barbarorum boflium aduentum denunciat.Pifcatu quoque maximi emolumeti ac lutri tbynnorum pinguium, oppidum cum Infula eieret. Qui d kaleudü Maij ad X V.lunij inßituitur,quo quidem tempore incredibilis pifeium copia,qua Halicar um t riremium, cceterarttmiß re~ gionum neeeßitati deferuiunt.capitur.Reliqua Infula'omm ftugum,ac praftantißimi vini prouentufcelix.luxta oppidum coüapft theatri extat in dici a,vbi marmoreafigna, artificiofo opere fculpta inuentuntur.Cupidinis fimulachrum mira induftriaeffigiatum, ea opinione, quod quondam huius tnfula idolttmfuerit,curia jrontem exornat. Similiter & Herculisßatua,&pleraquealta vetußatis tnonumenta. De ißo oppido & Infula, vide Strabonemlib.3. Geographie.
MALAGA
fuis Afric£ oppidis fuftentat atque commumt.
A L A G A ,vrbs eftEpifcopalis Hifpani$Biticx ,fitu ,emporio,rerumq' ; ornnium&neceflitati,& voluptati deferuien.
tiumaffluentiacelcbcirirna.QuQ variarum nationum niercntores,poti(Tirrnim vero Bclgcc, maxima ticquentiu annua" timconfluunt.vti cos,quosdclicatiflimos vindemia hoc loci fuppeditatfiudiis, exporten t. Quodampliflimi Iucriocca" iionemnon huiemodo vrbi.fed&populo.agroq; vicino.in quo hi fruftuscolliguntur, prasbet.Vndefacile quidem in* credibilishuius foli vbertas intclligi poteft, quödfanediiftumirum, quantamfrumenti, vini, olci.pomoium, pra:" ftantifliinorumdeniqucfru&uumabundätiamfundat. In quo etiam amoeniflimi horti. »enerofisarboribuscult'i her* bis odoriferis, fontiumqucmuriTUirepraeftantcs, magna cum deleilatione videntur. Quin etiam contra hoftilcsinfuL tus, vfqueadebhate vrbsmunita, fttmisqueeftmoenibusfepta.vtvalli, inuiftique propugnaculi vicemcontra Afril camobtineat. ItaqueSereniflimus Hifpaniarum Rex.armamentariumhichabet, omni aimorum.machinarum belli" carum, commcatusquc generc inftruftillimum, ex quo maximis irapenfarum fumptibus perpetuum prxfidi um,
Iii
1

).
TOLETVM
OLETVM,Plinto & Tarapha:Serezola,Hifpaniasvmbclicumobtinerevidetur,cuiusince- qualis cliuofus , & afperior fitus,fatis difficilem in eam afcenfum prarbet. Maiorcm eius par- rem nobilifsimus illefluuiusTaguSjaureis celebrat 9 arenis,alluit, & ab hoftium tucrur cona- tibus.Rcliqua veröpars, quceadar&icumpolum fpc<ftat,muris vahdifsimis, & cenrum quin- quaginta turribus tura eft, valdeque munita. Hanc ab Hercule xdificatam cfle, fabulantur plerique. L. Marineus Siculus 8c Tarapha cxßoderico Toletano cameonditam commemo- rantäTolcmone&ßruto Confulibusannis C VI II. ante, quam lulius Casfar rcgnarccoe- piliet.Lit autem m prreftantifsima hac vrbe magnus equitum numerus,& illuftrium virorum fplendor maximus,ct uiumquefrequens & maxima multitudo,Sacerdotibus etiam eft venerabihs,&difciplinisliberabbus exculra , arti- busquemechanicis &offieijs adornata,mercatorum^ue commercijs admodu diues, prasfertim lanificio &fcrico, quibusduobus offieijs viuunt in hac vrbehominum millia feredecem . Diuiditur Toletumin regionestres &vi- ginti,easamplifsimum &pulcherrimum nobilitattemplum, quodomne, facrasa»des,& forma confpicua,& ma- gnificisa:dificijs,SacerdotumqueminifterijSj&ditifsimis ornamentis antecedit.HuiusHcclefix Arcbiepifcopum Vrbanus Il.totius Hifpania* primatem inftituit.HincToletanus Antiftes, fccundus eil a Rege, non dignitatefo- lum &authoritate,verum etiam populis, veäigalibus, atque potentia,fub cuius imperio,pr;eter alios minores po- pulos, oppida nobilifsimaac memorabilia XVII.gubernantur. Sunt&hicpermulta monachorum &monia- lium monafteria, Foravenalia,X VI 1. inquibusomniumrerumcopiafemperabundat. Sunt&hofpitaliaduo, quorum alterum redditus habet ducatorum millia quinque, quibus infirmi curantur &infantcs expoliti aluntur, quorum quidem femper magnus eft numerus. Alterum vero,cuius redditus prope duo millia ducatorum,in quo curantur homines Gallico morbo laborantes. Eft & aliud memorabile vbi degunt & aluntur homines fenfu ca- rentes,Inquopra:tereaduodecimfenes & vitaprobi,quilaboresferre,&vidum quaerere nequeunt,aluntur. Vi- cos autem propter domorum frequentiam denfitatemqueplures habet anguftos, quipropter afcenfum &defcen- Iumfuntambulatudifficiles.Ca:terum domusmagnaefünt, & intus pulchrioresaccommodiores, quam foris vi- dentur. Seruiunt Toletana:ciuitatitanquam dominatmultis & varijs rebus oppida multa, pagorumquemaxi- mus numerus. Qui quidem ciuitatem diuitemfaciunt 5 &rebus ommbusabundantem.HjecL. Marineus Siculu* Üb.z.deLußtania.
PINCIA VVLGO
VALLADOLID-
INC IA oppidum,omnium,qusefunt in Hifpania maximum acnobilifsimum,quodValliso- letum,vulgo Valladolid vocant. De quo L. Marineus Siculus Iib-3.de rebus Hifpanixhuncin modumfcribit.Huicoppido quas vrbes &ciuitatesanteponam non inuenio. Eft enim in op- timo loco fitum in Pifuergrefluminis amoenifsima ripa,hberalibus difciplinis& mechanicis ar- tibus excultum:Aedificijs,facris aidibus, ccenobijs & duobus collegijs ornatifsimum. Merca- torum commercijs & omnium rerum copia ditifsimum. Vicis, plateis,muris illuftre,Campis, fluminibus,hortis,fontibus amoenifsimum.In quo prseter alias res memorabilcs, forum eft ve- nale amplifsimum & pulcherrimum.In cuius ambitu, qui paflus feptingentos ampleditur,tri- centas & triginta ianuas,& feneftrarum tria millia numerauimus, & omnia vidimus officia. Huic foro coniunäus eftvicusconfpicuus,quiabargentarijs opifieibus Argentariusdicitur.Quaproptcrhoc oppidum cum ciuitasnon eft,multis tarnen ciuitatibus etiam primarijs non immeritö pra:fertur. A regibus Hifpania?pra?fertim,qui hoc oppidum quafi domicilium placidifsimum frequentant.In quo omnes fere Hifpaniae magnates tedificant & libentifsime morantur. HincOrientem verfus Cabeconiana fublimisarxafpiciturfuprafluminiseiufdemripam.Vnde non longo diftat oppidum Donia,folifertilitate diues, &Catholicorum Regumconiugiomemorata.ItemPalentianobi- lifsima ciuitas in amnis Carrionis margine fita, vbi quondamliterarum gymnalium fuiflememorant, quodpoftea Salmanticum tranflatum fuit.Porro,cummultis decaufis celeberrima fit Pincia, multo tarnen magnificentiorem eamreddidit,optatifsimusD.Philippi Regis Hifpaniarumortus: Quem quidem maximum, &potentifsimum Rc- genj,nonalibi,quam in potentifsima pulcherrimaque vrbe nafei conueniebat.
w

G 7{y4 TU.
VI topographic.im Hifpani« cnarrationem literarummonumentistradiderunt,ijpr*RantifsimumhocRegnum inProuinciasquinq;partitifunt,Tarraconenfem,Galatiam 3 Luntaniam,Bcthicam & Carthaginefem.Granateaut Regnum regio quxdä cR media inter Bethicä prouinciam & Carthaginefem,vel potius pars vtriufq;.Cuius quidem reg'onis longitudo,eR pafluü milliü circitcr ducentorum,& latitudo fere centum,patetq- circuitu adpafluum millia feptin gt'ta.ER enim Iongitudo ab Ronda vTq; ad Ofcam,latitudo veroab oppido Cambili vfq; ad mare Meditcrraneum 3 & portü Almugnecaris.Qua ad meridiem fpe£tat,ab vna parte plamcies habet amplas, & fertiles campoS. Ex altera Bellanos montes altos,& afcenfu difficiles.HuiusRegionis metropoltseR ciuitas Granatenfis.de cuius quidem fundatoreactcpore,quo ea «dificatafuit,mihinonbenecompercum eft,inquit Marineus Siculus.Euifleautem quondam fitu paruä 3 credendum eR 3 & a Mauris propter oportunitatem loci,magnamq ; fcrtilitate indies autbm nouis xdifieijs ac denfifsimis xdibus 3 hanc ego f.i cio c6ictturam,propterea quöd veterü fcriptorum de tarn infignivrbCjtamq^populofaj&memorabili,neminem fcripfilTc comperio.Suntautem pleriq-, quino Granatam,fedGar Natxdiccndum exiflimant ) cö,quod punica,fiuc Arabica lingua, Gar,antru fignificat,quodin ca vrbcaNympha,nomine Natxcolebatur.ltaq; nomen vrbis GarNatx,hoc eft.antrum & fpeluncä Natae Nymphx fuifle volüt. Alij Granata Eliberxnomen fuifle cotendunt,ä quadä foemina gcncrofa,qua: & vrbis portx,qua fuit ingrefla,defuo nomine,nomen dederit.Sedhxcdenominatio necMarinco Siculo,nec Vafxotomoprimo chronici Hifpani« cap.ao.probatur. Alij deniq; Granatam di&am opinantur a Cocco,cuius in ea Prouincia magna copia legebatur, quam rem Granam Hifpani vocant. Ego vero vrbemGranatam didam fuifle arbitror, a malipunici, quod & Granatum vocatur.limilitudine.Nam.vtmalum punicum granofumeft, &acinis,hocefl,granis denfifsimis refertum, fic & vrbs Granata denfifsimas domos &dehifccntesgranatifimilitudinem habet. Vniuerfa lgitur Granatcnfis ciuitas com - muni nomine Granata vocatur,colles binos 6c altos,ac quafi montes compleditur,quos Darrus amnis per vallem mediam fluenSjdiuidit: cui quatuor vrbis Regiones primaria:,fitu quafi feparatx,appcllationcs diuerfas imponunt.Ea vrbis Regio, quxlocamagis decliua & valles occupat,qux &maximo aecoraturtemplo,Granata dicitur.Reliquce vero du«,binos oc- cupant collcs,quarumalterafolisfpedansexortum,&Regio palatio illultris, Sierradel Sol.AlteraautemEl Aluefin,no- minatur.Quarta verö vrbis Regio,temporis deinde fucceflu,ob maiorem populi,& incolarum freqüentiam Granat.« con iunda,Antiquerula dicitur.Primam vrbis regionem,quam Granatam nuneupari diximus, Ecclefiaftici, ac viri nobilitate &opum magnificentia illuüres,prxpotentcs quoq-, mercatores tanto numero inhabitant, vt vici, qui plurimi funt, ob in- credibilemxdificiorumfrequentiampleriqjfint angufti, Sc item platcx,foraq ; venalia.Qu« tarnen aChriftianis,poftGra- nat«cxpugnationem,ampliora fa&a funt ,& llluftnora.Hmc fit,vt b«c vrbis regio prx exteris magmfico xdificioru fplcn dore niteat, & hortis, arboribus^; venulte cultis, gaudeat, in quibus magna lemonum copia inuenitur. Eft & in hac vrbis parte longemaximumtemplum,quodfumptuofifsimoacmirabilioperecoeptum eft «dificari,ea propemodum forma,qua ad S.MariamRotundam Rom« confpicitur,habens altarein medio.In «dehacfacra,facellum eflfplendidifsimum,in quo Ferdmandus Hifpani* Rex cum Coniuge fua lfabella, qui Granatenfem hanc vrbem Maurorum tyranrndi, Anno a Chri- fto nato M.CCCC.LXXX..eripuit, fepultus iacet: Ab eoque tempore reeepta lege & confuetudinemaiorum obferuatum fuit,vt Hifpani« Reges in hoc facello fepeliantur.Rari itaq-, operis Regum monumenta ingenti impen farum fumptu perfe- da,facellumtemplumq;hocGranatenfeillultrant. luxtaeftperantiquü Maurorum Phanum,Mefquita, eorum lingua no- minatum. Elt in hac quoque vrbis Granateniis regione fummum xquifsimorum ludicum tribunal, quo extrem« omnium ludiciorum appellationes diriguntur.Qui huic Iudicio pr«funt,Oidores appellantur.Et dum in tribunah ferico,auro,ar- gentoq, magnifice ornato,res in controuerliam vocatas difcutiunt.Regiam Maicflatem ipfam reprxfentant, cocj; falutan- tur rcuerentia,ac fi Maiellas Regia coram eflet.ER & hie platea magna & plana, nuper a Chnltianis inftruda, quam Biua- ramblamMauri vocantj&arenariam fignificari dicunt.ln qua fons eltexcelfus «Siinfignis.Campusprxterea totius incir-* ctiitu dealbatis «dibus, crebrisq, feneftris confpicuus.Huic plate«,foro«^; venah domus coniundaeft.quam Alcaceria vo- cant, in qua tabcrnul« funt numero fere duccntx. In quibus ferici panni, exterarumq; rerum merces quotidie venduntur. Domus hxc ,quxparua ciuitas dicipotelt, calliculas habet multas, &decem portas.In quibus tranfuerfis catenis, ferreis, proptervicorum angultias,&negotiantium freqüentiam,ingreflus equitantibusprohibetur. Cuius prxfedusliodu fori- bus claulis,nodurnas habet excubias,& vigiles canes.Et nomine Regis,alingulistabernis vedigalexigit. Quin etiam Darrus amnis Granatam irrigat.Qin fupra hanc vrbem ad pafluum millia feptendeeim ex alto iugo montis oricns, omnibus fere ciuitatis domibus aquas abunde fuffundit,& aurum quxrentibus fuppeditat.quod ex eo punfsimum inuentum efle vidit amplifsimus,multoq ; rerum vfu, &expericntia darifsimusvir D. Georgius Hofnagelnegotiator, & ciuis Anuerpianus, qui & hanc Granat* piduram manu fua artificiose delineatam,ipfamq; enarrationem hiftoricam,Flandrico idiomate con ceptä,perbenigne nobis comunicauit.Cuius quide indultria vehementer demiroratq; exofeulor,quod in hac arte nullo vn- quam fit vfus magiftro.Ea propter Bernardus Gentiiis Poeta,& Orator inlignis,hunc amncm,Daurum, quali dantem au-' rum appellare lolebat,vulgo autem balneum pecoribus falutiferum diciturjcöjquod h«c aqua ,omnia morborum genera, inanimalibus curct.Vtracj; Dauri ripa varijs multisq; coniungitur pontibus,quorum vnus hic Granata admirabili ltrudu- ra videtur,habens in medio fontem magno cum impetu, copiofam ac lympidam aquam featurientem. Quamplurimi etiam fontes in hac vrbepalsim,agroq; vicino 3 falubrinatura &conditioneinueniuntur,adeö,vtlpaciomilhum feptem 6c vigin- tijfcx&triginta fontes oriantur.Scquitur nunc altera vrbis regio, qux AI hambre nomen habet,qua Maurifüa lingua ru. bra fignificari dicut.Et hocnominVdici,vel.\ conditore,hominerufo,veU rubra terra,qu* nunc ctiä in «difieijs cernitur.
In ea eft Regum Granatenfium palatium vetus.vermiculato marmoreoq'; lapidepcrmagnisfumptibus olim conftruftum. Cui quidem arci,(lueloci amoe nitatem,(lue gratifsimummultoiumfontiummurmurconfidcrcs,nihjl ad voluptatem defuit. Eft etiam hic nouum Hifpaniarum Regis palatium, tanta magnificentia,forma, ac vcnuftatcconfpicuum, vt & fidem propemodum, eamque in feribendo facultatem excedat. Adcb,vt totius Vmuerfi mirnbiiibug nonannumerari modo, fed & optimo iure, queatprifcrri.Domü hancRegü dclitias non immerito dixcris.Situ.tamq, ama.'no'cxcellit profpc£lu,vt incredi. bili oblcftationcoculorüfcnfumafficiat.Qjyqjcnim verfusex ea^pfpexeris,habes,quod natura; acDei bonitate.agriqjGranatefisfoclicitateadmireris.Vcr. fus folis exortum atq; Meridiem,altifsimi montes,perpetua niue vel iftiuo tempore,menfeq; Qnintili.rcgnantecanicula, candentes fefeofferunt. Ideoquc niuofidicuntur.: Quo verö vl'q; inScptcntrioncm atq;occafum,oculorumacicsfcextenderepoteft,peramocna planities,laetisadmodum,floridisquepratir, ac omnefrugumgenusfumma abundantia profcrcns,videtur. Adeö.vt ex arborumfolijs,quibus fcricum conficitur,prxtcrmultasferici libras veftigalau. reorum milliumteretrigintaquinq;Regesconfequantur.Quin etiam hancaltcram vrbis regionem ad montis radiccs.dojnus, Gencralypl«, dclcclationis, voluptatisq; gratia ä Maurorum Regibusidificata,commendat,vbiarteconfitaefyluu!x,arborespatentibus ramis, gerferofis fructibus graues, fepimenta retieuiata, feras befti^frequenti numero confpiciuntur: nec fua etiam auribus, exluauifsimofontium vndiquedifcurrentiummurmurc, hoc loci oblcfta. tiodeeft. Tertia vrbis regio,El Alueyfinduoscompletliturcolles,admirandäxdiumfrcquentiäcultos.Qux,quia ä folis Mauris quondam habitabatur.nö altera ciuitatis regio,feddiuerfa planenatiohabitu 3c idiomate a reliquis Granats incolisfcparata cfTe vidcbatur.Agricultura & ferici textrinis vtplurimü vicfumqusrebant.Et quantum vxorum luxui ferico, aureo, argenteo.acprsftantiore veftitu indulgere, tantum fibi viliorehabitu viri folebant adimere, faccofcmperonufti,etiamfi pr*diuites,inccdentes,vtqualiacunq; onera mcrcedisconfcqucndsgratia petentibusierrent. Nome,fidemq;Chriftotumpie. täte,tum poenarum metu dederunt.Quarta deniq; regio, A ntiqueruela, fitu piano, complures etiam domus habet, in quibus bombycinus, cuiufuis ^cneri* pannits conficitur. Vrbis paffiiummilba circitcr duodecimcircuituscöpleftitur,totusvndiq;mocnibuscinftus,3c millctrigintapropugnaculistutus.l'ort^, qua: funt numero Xll.adoccidentem facilcs habet exitus, 3c campos amoenos.Cacterae verö ad Orientem,fubdifficilcs.Eft aüt in vrbc Granata, totaq, eiusre. gione,omniürerü,qusfuntadbominü vitädcgedam,3ccultü neccflaris,magna fertilitas,6c fiiluberrimafemperaeris.cocliqftepcrics.Vbi neq; tellusnimio folisardore torrcmr,ncq;frigorecontrahitur,3c incoli perpetuo temperamento perfruuntur. Haec,partim cx Marinco Syculo,partim ex Gcoroio Hofnagcl#
4

BARCINO.
A 7{ CIN 0 ,pulcherrima, citerioris HiJpaniceciuitas,in\lediterranei marislittoreßta, ab Amilcare, cui Barca cognomen, anno ante aduentum Chrfiifundata, yt in Fufebio computatur, CC. XXXII / 1 quem Cartbaginenfes cum mßo exercitu in Hijpaniam miferant, a VaJeeo t Tarapha, &Floriano de Campo, cap. X 11 IT, Ith. IUI,perhibetur. Anno Domini D. CC. XCII. Iacobus Jvleierus in chronica verum Flandricarum,& Fiatina m Vita Leonis III Bar- cinonem,a Carolo Xlaurü ereptam,&Chrißianü efje traditam,affirmant.Quamuis deinde graues a Ivlaurvs calamitatesperpefßafuerit, LDvlarinem Siculus, princißo lihri nom, de Barcinotue comi~ tibus, refcrt. Baymundn-s Berengar im , eo nomine primus, Barcinome Comes, militari yirtute prce-
Jn cuiusfepulchro,quod adbtic cernitur,intus Fpigramma reconditum efl. Hic ef£ T^aymundus Berengar im, 'Princeps Barcinonic, Comes Gerundenfis,&%larchio iAijönenßs,qui mortuopatre,Berengario Comite,non tanciimpartem Bar- tinonteprincipatM a %/aurts occupatam,recuperauit,'verum etiam ßeges duodecim %laurorum, campcßriprcclio yi- &os,jibitributariosfecit : ynde cognomen fortitM elßj Propugnator, & %lurus Chrißiani populu Fxtant etiam Barcinotue , alt er im monumenti yeßigia ,inyico faradyß,Jübhmiore eius yrbisparte, nempe ^Athaulß, Hißamarum regis, & non Herculis, ytfama habetur. Sepulchri eiM, authore Hieronymo Paulo Barcinonenß, xAuthor cf£ Tarapha. L. "Kdanneus Siculus hb. X III. de ^Aragonite legibus, mirißce hanc yrbem hin y er bis commendat. Barci- no ciuitas ilhifirißimafrincpibM, equitibus nobilißma, omnwus rebus, quce adyiuendi yjiimpertinent, ditißima, om- niumfere ciuitatum terra, mariqpotentißima, multts magnüfc rebus domi,forisqgeßis, clarißima, adeo,yt eius nomen
quebantur. Quinihilnunquamnimisfedomniatarnpublica,quampriuata,promodo,rationeqfaciebant.Nonigitur i'do- rum diuitias,res/ßfamiliäres yllce diJcordne,non Utes,non iuditia,non iurgia, nonfeditiones, yt in plerisqßt, minuebant. ßuippe,qui rationepotius, naturaq } , quam legibus Tnuere malebant. Nobile s, armis & equin^fjicijsq mthtaribusßude- bant, bisqfefe exercebant, & aduerjüs hoflesferoces erant. Xlercatores honefiißime commercia tratlabant, In quibus exercendis,non tarn queeßus auidi,quam yerepdeles,ac liberales erant.Sacerdotes,&omnes,qui rerumfacrarum cur am gerebant ,pie,fändetpfempcr yiuebant ,Jhmmaq } yeneratione atque timore, diuino cultui ffacrisq rebus incumbebant. ßehqui ciues,cuiusq atatis,aut liberalibus,aut mechanicis ar tibus,quibus erat cultißma ciuitas,operam dabant.ln qua nemo circumferanimus,id eSQ,deßdiofus & inanbs eratfed honefta alij alia negotia exercebant. ltaq } nemo malus,nemoq } pauper,fedoptimus quifque erat, atque ditißimus,hac fama ciuitatis,non ex Hifpania totafolumfedex alijs quoq j multis nationibus homines huc yndique quotidie conueniebant, ciuitatemq hbenter incolentes, indies maiorem ditioremq.facie- bant. Hincprceterea multie cmitates,ordinem,moremq yiuendifanFißimum, hinc exempla feip.pule her rinne, hinc ca- teras bonas artes imitabanturlDe conditore tarnen eius afßrmare nihilaufimßquidem omnium,qui de ea fcripsere,dc authore incerta opinio efj^.Nam quod nonnulli de Barcanonapuerilsterfabulantur, ego qui dem non minusfaljum, quam ri- diculum exißimo. C<eterum,fuit olim ciuitasßtu admodumparua, & a littore mans, yno fereßadio remota. Tuichra tarnen (edißcijs, & altis tota mxnibus claufa. Fuerunt & ciuitatisport<e quatuor, in totidem mundipartes yergentes, requa fere omnes int erfefpatio dißantes,qu<e adhuc extant, & in ipßuspene ciuitatis ymbilico yifuntur. Toßea yerö,crejcente hominum multitudine,b;s yndique magnißebs tedibus, & conßncuisJanForum templis, bis etiampreeualidis murisfuper- bisq t turribus,cinFa efi.Qux quidem,etß magratudine nonulhs yrbibus cedit,tedipciorum tarnen elegantiajittoris amee- mtate,yiarum munditie, yicorum reFitudine, lequalitate domorum, ameenißimis hortis,qnos yanjs arboribus, & non- nulhspalmis,quteque domus cultißmos habet, forma denique rerum omnium, & excellentipulchritudine, meo qmdem iu- ehtio,cui abfit inuidia,cunFisprofeFo ciuitatibus,eß anteponenda. Tluraprceterea de hac ciuitate,memoratu aigna,nar- narepoßimus ,quce,ne longius ab ineeepto difeedamus,omittimus.
iASTl\ SIVE ASTIG IS, VVLGO , EC11A.
r 's
Cll A, mediterrane um Hiß>4ni<tBeticaoppidum,Aßir,Jiue Aßigis.ab Aßir.auriga Mennotiü.quiintcrfefio apttdTro- iamhero.tn Htßaniam nauigaui:,aiferetcTarapha,cotißruclum &denominatumfuit.Eiuspotißimum diuitia,&nego- . tiatio, in lana mercatura conßßit, eo , quod folum vndequaquefcccundum atque coinpafiuum, outbus abunde pabuhtm ' fubminißret. Htnc infintti ouiumgreges per agros,colles, ac valles, quibus agtr ricinus abundat, quouis tempore oberrare \ videmur.vnde buius oppidi incoU,partimex domeßicis outbus,partim ex lana.quam huc rußici.ßatutis comportat tem- poribiu,quaflumingcntemfaciunt. Cui quidem occaßoniriuulus.rulgb,Chenilnuncupatus, peroportutie deferuit, qui ex niuofis montibus iuxtafloreiuißmu»i,opulenttßimamj 3 Granaienßum vrbem oritur.Cuius aqua,lana abluenda ac purganda,&pecorum morbis curandis.multo magis.quam vlla alia, idonea eß. Vndc balncum, pecohbtis falutiferum, L.Marineo adfcrenie,accolis duitur. A m- tiif iße,aurum quarentibus donans,tnodicu initijsfcaturiens, iucundtßtmum Granatenfem agrum, ingreditur, ipfamq 3 rrbem interfecat, & eam Granata regtonem, cui Alhambre nomen, ab altera, qua Alcaz^aim dicitur.per rallem mediam feparans. ibidem Darrus, vulgo autem El Rio del Oro, neminatur, & ad fericam bombyeis tclam eluendam, parandamq jy accolisoportuntis eß. lnde verb per loca compa.. feua&plana, qua,Lavega de Granada appellitMt,delabitur,aliam^denominationem,mmirum,Elrio Erio,fortiiur. Vndead hoctan- dem oppidum defccndit ,cui loci mutatio.rurfus aliud fuppeditat uomen,nimirum, El Rio\Chenil. Heic exiwto coniungiturponte, ex lapide viuoforntcato, quifacilem,ad hoc oppidum,prabet aeeeßum. luxta eßfupplicij locus, El Roillo appellatus, rbi colu mna,continuu ex faxo,ßupenda magnitudinü,vidctur, ex qua fontes atque malefici, deliclorum ac fcelerum caufa ,femifaltum Jpcttatcrilus prabent. Vafai chromcon,incatalogo Epifcopatuum Hijpama, Aßigttanum retenfet, qutinBetica Hijpalifuberat, nunc eß Ard idtaconatus Hijpalenfit Eccleßa. sy

CIVITAS BVR*
GENSIS.
V R G O S, celebrisalmodum & antiquilsima Gallecia? ciuitas, quam Burgenlem nunc vocant^: Masburgi didtü fuiffe quondam legimus. Quae dicebatur Sc Auca, quod romen mihi vero fimilius efie videtur, propteiea quod etiam montesapud emdem vrbem nunc Ocani dicuntur, Sc Ancani melius dicerentur. Tameth Pliniusnon Aucam,led Ceucam nominauit. Eil autem Burgenfis ciuitas, n diximus, antiquilsima, multisq-, rebus inlig- nis,& inter primarias vrbes totius HiPpaniae meritö referenda. Cuius incoiae non ociofi,non circumPoranei lunt,ledomnes,nonmodö viri,fed etiam Pceminx labore manuü fuarum viftumquamint,&honelliPsime viuunr,&alij dilciplinas liberales exercent. Mercatores, quiciuitatem opulentamPaciunt, fideles Punt,& liberales. Sacerdotesdiuinicultus,&rerumPa- crarum lludiofi,diuinis officijs &licerarum ftudijs diligenterincumbunc. Magiftratus.StReipu- blic.r gubernatores,communibuscommodis re&iPsimeprudentilsimequeproPpiciunt. Suita- que cundlis ciuitatis ordinibus officium fuum libere re&eque faciencibus, tota ciuitas indies au- gecur, indies magis illuftratur. Equites,qui plures in ea funt & potentes,immumtates,!eges,& pri- uilegia,quibüs ciuitas gaudet,conieruare ac tueri diligentifsime lludent. Ell pratterea ciuitas mag- nis & pulchris, nec minus commodis aedificijs adornata, Foris venalibus, plateis, vicis, pontibus, templis, coenobijs,amnibus exculta: cuius ecclelia maior, intus Sc extra, opere eil &adificio mi- rabilis. In qua res diuina Pepenumero celebratur, cantoribus Sc organis,in quinque facellis,inter le dillantibus,necalijs alios perturbantibus. Ex lacellis verö Sc facrarijs, qua; multa funt,illud v- num Callellx Comeftabilis confpicuumatqueditiPsmum,non Ecclelix Polüm Burgenhs, fed etiam cundtisciuibus magno eil ornamento. Sunt Sc extra vrbem domushoipitales,qux regiae dicuntur,infignes Sc memorabiles, Sc maximi cenfus . Quarum inflitutiones Sc ordines viuendi, quiPandti iunt,&maximelaudabiles,cauPa breuitatis omitto. Dicam tarnen breuiter,demona- ilerio monialium,&Pandtilsimadomo,quoniamres eftinfignis Sc memorabilis. Quam domum Huelgas vocant Hifpani, cuius maxima (acerdos Pub imperio Puo diligentique cuftodia centum quinquaginta monialibus imperat, Sc PandtiPsime conPulit. Qua? quidem moniales lunt omnes equitum nobiliumqueprincipum filiae, &Pamilia? generolae. Prarelletiam haxlacerdos, quam Abadelam vocant,alijsPeptendecim monafierijs,<3c oppidis quatuordecim non ignobilibus,atque alijs minoribus quinquaginta. Confertpraeterealäcerdotia multaPacerdotibus,&ccnPus com- mendatarios viris xif.contribuit,&alia beneficia Sc officia Sc Puis populis magiftratus Sc guberna- tores eligit. Aedificauit autem hanc domum Sc opus ingens Rex S incius, qui propter opera, quae fecit mirabilia,cognomen Amati promeruit. Eil itaque hacc vrbs multis magnisque rebus memorabilis, cuius homin es Punt humanilsimi,&aduenas maxi- me diligunt. Sunt Sc fideliisimi Puis principibus,& holpites patientiPsime tolerant, Sc honorificentilsime tradlant. ELecex Lucio Marineo Siculo excerpPimus,
S SEBASTIANI OPP
OPpidum SANCToSEBASTIANVM , quodpatria lingua incoU Donoßien Appellant, vnurn eß ex pr ae't- puis or£ maritime oppidis regni Guipazcoaßtum adfluminis quoddam oßtum,quoda veteribus CMenlafcum dicebatur,non proeulab ipfius oppidi oppofita rnari crepidine.Hac autem Guipazcoa Hißania regio,diuerfa eß ab ea qua Bifcaia diettur ,quamuis vtrtußque incola,(ß tjfdemßint moribus,^- eademfere pronuntiatione vtantur in eo idiom.ite,quod a reliquis Hißaniapopulis diuerfumha'oent. hac Florianm de Campo. Oppidum hoeporro ampltßimoportu nobilitatur in quo naues a fauientibus vndis,(ß a parum propitijs ventorum flatibus ßecuram (ß tutißimam ßationem habentßo quod non indußria artejpbumanaßed fagacis naturaprouidentia factus fit. <ßu am obrem multorum mercatorum Germanorum,po- tißimum vero Cantabrorum frequentatione celeberrimum est, qui vartagenera mercium aduehunt (ß in alias mundipartes exportant. <^Archiepifcopatui Burgenß obtemperat, Agrum habetßumenti,vini, (ß lanaferacem. Progredientem vltra Sancto Sebastianum ad milliaria Hißanica quatuor, occurrunt tuga rnontium Pyrenorum, qua iuga ßeu faßigia in Ulis locis ho die vernacuto ßermone appellaut ur,La ßerra Lazquiucz,

LVTETIA P ARE
SIORVM-
VTETIAPARISIORVM fertililsimi regni Francici caput atque Metropolis, magnitudine incredibili, nobilium, mercatorum ,c;uium,6c ftudioforum frequentia,aedificiorum Öc publicorum & pnuacorum iplen- dore,nonmodö vniuerfie Gallia?,fed maximis totius Europa ciuitatibus prarfertur. Hanca Paride,quiä Iaphet,filio Noe,fuccelsiue defcendit, 3c XVIII. Celtica: Galligrex hiftoriarum monumentisdeclaratur, primüm fundata, aquo Sc nomen fortita fuit. Pofteaquam vero plate* lapidum pauimento ftratae non eflent, has autem ingens hominum multitudo contereret, ob magnitu- dinem luti,Lutetiadenominatadicitur. Alij tarnen ab albedine murorum,quam Graci,
Lutetiam vocari exiftimant. Eam lulius Cadar vfqueadeoatdificijs adauxit, tamquefortiter moenibus cinxit,vt Iulij ciuitas a Boetio lib. de dilciplina fcho. vocetur. Celeberrimam hanc ciuitatem,Sequana,dupliciamnediuidens,tripartitam conftituit,quarum prior Vniuerfitas, altera ciuitas, tertia vrbs nominatur.Illam Garoius Magnus Alcuini Pr^ceptoris fui inftindtu,Anno aC. N-796.ex Romanafundauit,Sc permultis pratrogatiuis,priuilegijs, 6c immunitatibus Iplen- didifsimeexornauit. Quaemufarum, dificiplinarumqueliberalium, 6c humanitatis,quafi domi- cilium,fons,3c origo omnium leientiarum, mater ac leminarium dodtifsimorum virorum fem- per fuit. Quatuor vero firmifsimis columnis innititur: Theologie,Mediana?,Iuris,öc Artium fa- cultatibus,quarum priores Decanum, 6c Pedellos binos, fiue oftiarios habent. Poftremaautem Magnificum D. Redtorem tertio quoque menfe eligit,cui facultates omnes reliqu.r,tanquam fu- premocapiti,parent. In hacvniuerfitate quatuor hominum nationibus fingulares defignantur Patroni,Francia?,Picardia?,Normandia? atque Germania?,cui natio Anglicanaiungitur. Vniuerfitas rei facra?dicatas aedes magnifice cultas continet XVII. Monafteria XIIII. Xenodochia IIII. Sacella III. Collegia publica XX. Priuata (qua? amplifsimorum hominum fundationibus,certis quibufdam muiarum cultoribus vidtus 6c ftudiorum neceftaria elargiuntur) XXX.
Ciuitas inter Vniuerfitatem 6c vrbem media,huie quidem tribus,illi vero duobus coniungitur pontibus, qui vtrinq-, a?dium conftrudfione, rion pontium, fed platearum formam referunt. In hac Parifiorumparte, Palatium RegiumaPhilippoPu!chroa?dificatum, Sc in eo Sacellumfan- dtum,ftupendo artificio eonftrudtum, Magnificumqj B. Virginis Fanum,continetur,quod quidem ob elegantiam forma?, magnitudinem,Sc artificiofifsimorum fignorum pra?ftantiam,totius Gallige miraculum habetur. Crocodilus viuus in Palatij fundamento inuentus fuit,cuius exuui- um hodierno etiam die in magna Palatij aulaexhibetur. Reliquaeiuitatistempla numerantur • XX. Xenodochium I. Sacella V.Tertia, quaeöcmaxima Parifiorum pars, vrbis nomen obtinet, habitatoribus Sc pulcherrimis jedificijs adeö frequens, vt ea folamaximis totius Gallia? ciuitatibus annumerari queat. Templa habet XXXI. Monafteria X. Xenodochia IIII. Sacella VI. Quamplurima autem tarn ciuitatis, quam vniuerfitatis,6c vrbis fana,Regum acDucum ornatilsimis fepulturis 6c epitaphijs,pra?ftan- tifsimisq; fandlorum reliquijs nitent. Qua? tarn accurate Aegidius Corrozet in luo de hac ciuitate libroannotauit,nihil vt ftudiofus ledtor amplius defiderarequeat. Lutetia Parifiorumportas habet XlV.Pontes V.Fontes XVI. Suburbia X. Vndiq^ in hanc ciuitatem tantaannona? defertur copia, nihil vt hic infinite hominum multitudini ad vitae neceftaria defit. Mirati i unt frequenter Germani,qui ftudiorum caufa huc veniunt,omnium rerum, qua? hominu neeelsitati deieruiunt, ingentem abundantiam. Maxima 6c lata Lutetia habet Suburbia, vtpieraq; cum magnis Francis ciuitatibus certent. S. Dionyfius D. Pauli difcipulus pumus Parifienles Chriftiana dodtrina imbuit, quam non modo fermone, fed 6c fanguinis effufione fortifsime confirmauit. Irrigata in- nocentifsimi viri fanguine ciuitas,iucundilsimos fidei frudlus ccepit proferre.Pharamundus Gallig Rex, Chriftianam fidem profelTus,inclytis 6c auguftilsimis fanis,ingenti lumptu conftrudtis, Parifienfem ciuitatem illuftrauit.
Euftathius a Knobeldorf Prutenus Parifiorum magnificentiam carmine confcripfit. Idem fingulari libello,Aegidius Corrozet. Pyrrhus vero 6c Iacobus Capellus,orationepra?ftiterumt.-
7

MÖNS PESSVLANVS.
ONS PefiuIanus,GalliazNarbonenfisoppidum,Agathoquondam,fiue Aga- thopolis, nunc vulgo Montpeslierdicitur. In agro admodum fertili policum, deccm milliaribus a mari Medicerraneo diftat. Epi fcopatu, & Vniuerlitate ce- lebratur. In qua olim Iurilprudentia, nunc Medicinaz ftudium ftoret. Ampiii- fimo Medicorum Collegio nitet, quod ab Vrbano Pontifice Summo lunda- tum,& copiofilsimis ellexornatum reditibus. Aliud etiam,non minus elegans, atque prazclarum Collegium Regium, ab Henrico GallorumRegeeredunn, ibidem cernitur. Quin & tertium Collegium eft, Duuergier,quod optima: fpei adolefcentibus, ftu- diorum, vidtusque neceftaria, in decennium prazbet. Scribit Rebuftus, tantarn efie Redtoris in hac Vniuerfitateau&oritatem, vt Studiofi,quacunque etiam de caula egredientem,comitari honoris gratia cogantur. S.Rochus,ex huius oppidi moderatore ac domino natus,a tenera aztate religioni ac pietati deditus,amphfsimumpatrimonium in pauperum vfus conferens,atquepaternum oppidum patruo donans,poft multas azrumnas,ex hac ciuitate ad azthereas beatorumledesauocaturä Domino.
T V R O-
TV RO,vulgari idiomateTours,Prouinciaz Turonenfis celebris metropolitico honore ciuitas, non modo opibus,azdificiorumqueprazftantia, verum etiam Ligeris,nobililsimi fluuij vici- nitate,nobilitatur. Qtnin Auernorum finibus oritur,Heduosq; ä Biturigibus diuidit,&ab Oceano furfum nauigabilis, varias merces,& vitaz necefsitates in hancciuitatem inuehit, ac non proculä Pidtonibus in Oceanum Britannicum delabitur. Mercatura&lanificioclaret. Gumquemultarum rerum opulentifsima fit habita, tum vel maxime ob incredibilem regionis amoenitatem, & ob pla- cidifsimam aeris conftitutionem,totius Galliazhortus atque pomanum ciuitas Turonenfis voca- tur. Agrum etenim Fertilem habet, atque iucundum,varijsherbarum &la:ti(simarumarborumge- neribus perornatum, qui non tantum ea, quaz hominum brutorumque vfui,fed & ea,quaz delicatu- lis latisfaciunt,ex Fe largifsime fundit.Huius fundationem Britannorum Chronica Troianis adlcri- bunt. Archiepifcopalis ineafedesexiftit, XI. Suffraganeos habens. In qua complures Antiftites dodtrinaac fandtitateprazftantes,vixere. Interquos, S. Martinus vnicum Ecclefiafticorum decus,lumen,atque exemplarfuit,quemadmodum Seuerus Suipitius tribus de eo libris teftatur. Celebris quoque pietatis fuit alter eiufdem vrbis Antiftes Perpetuus.
PICTAVIS.
SVmmam antiquitatis laudem meretur Pidtauis, fiue Pidtauia,Ptolemazo Auguftoritum. Sunt, qui Agathirfis atque Gelonis filiorum Herculis fuccefibribus (qui pidti aPoetis vocantur) eins fundationem attribuunt. Hi etenim obconcitatas feditionesdomefticaspatriapuIfi,in Angliam deuenerunt,inde numero & multitudine audti,nouis quazrendis fedibus, in Galliam traiecere, vbi a fuo nomine Pidtones populos hanc quoque ciuitatem condidifie ferm.rur. Aliter alij fcribunt,cüm ex Pomponio Mela,& Plinio conftet,ante etiam multb,quäm hi ex Anglia venerint, Pidtonum ex- titifle memoriam. Vrbem circundat Clanus fluuius,qui in Viennam delabitur. Reflaram fortun^e auram, cum ab alijs, tum ab Anglis maxime (vti annales perhibent) frequenter eft perpefia. Epilco- patus eam commendabilem reddit,cui maxima laude prazfuit D. Hilarius,dodtrina ac pietate lingu- lari Antiftes,qui Arrianac fadtioni inuidtum le antagoniftam oppofuit,ac prazclaros illos & nun- quam intermorituros de S. Trinitate libros Xll.magno tum ingenio,tum eloquentia con- lcripfit. Vniuerfitatem etiam Pidtauis habet, in qua tum mitiores difciplin^, tum Iurifprudentiaz ftudia vigent. Huic Munfterus alterum locum poft Academiam Parifienlem attribuic.

ROTOMAGVS.
J OTOMAGVS,vulgoRouan,Normandiaerrretropolis,abeaparte qua j Orientem refpicit,iucundifsimis irrigatur riuulis duobusrMeridiem verfus, Sequanam,celebre Sc nauigabile Gallig Hürnen propinquitate decorat.Tux ta Septentrionem ,altos habet montes,qui igni fomenta fuppeditarelole- bant. Afundatore nomen habet Mago.II. Gailia: Rege, Sc Roth idolo,quon dam hic reiigiofo numinece'ebri, cuius vfum Sc fimulachrum Meilo, pri- mus Rotomagenfis Epilcopus, circa annum Domini CGLX. euertit,eiüs- que delubrum, fandtifsimae Trinitatis venerationi dicauit,quemadmodum ex hymno ecclefiafli- co patet: Extirpato Roth idolo,fides eft in limine &c. Agrum habet Optimum,fcecundum,& her- bidum,ita vt Iulius Cadaropportunitatelociadductus, validis hanc vrbem muris cinxerit,&Romanorum prafidium,ad tocius Prouincbe defeniionem,in ea re'iquerit. Splendida Archiepilcopi domus,egregia monachorum coenobia, palatium, curia, pons ex q aadrato lapide ingeniöse con- ftru&us, Cathedralis Ecclefia tribus decoratatiirribus,c.neraque ornamenta,quae ad abfolutam Sc perfe&am ciuitatis ftrudturam requiruntur, Rotoma- genfium vrbem celeberrimam reddunt.
C>
NEMAVSVM.
EM AV SVM,communiidiomateNifmesxiuitaseffcNarbonenfisGallhr.olim flo- t rentifsima,vtputa qua 1111.& XX.vicorum fuerit metropolis^&o milliaribus a Monte Pefiiilano diftat, nomen atque originem ä Nemaufo Herculisfilio, habere perhibe- cur.Eoeflfitu,quoex Italiain Hifpaniamitur,miram vndique vetullatem redolet. Aliquot liquidem perantiquaineavidenturftatuat,pulcherrimafummorum hominumepitaphia,Amphi theatri fpaciofi ruina,Hadriani bafilica. Iuxta montis radicem eil perennis Sc lympidiisima aqua, quam fpecumaut lacum haudinepte dixeris, cuius fundum nemomortalium inuenit. Eil& templum Cathedrale, D. Virgini lacrum, in quo pauimentum vermiculato emblemate teflelia* tum mirafuauitate videndi lenfum oble«5lat. Tribus milliaribus paruis a Nemaufo,pons eft,Du Gar,afluuio Gardon,nomen habens,triplici lerie,miraindu(lrialornicatus,quarum primaho- minibus atque iumentistranfitumprabet, altera aquadu6lum lullinet. AntoniniPij Philofophi &Imperatoris,Domitiani,aiiorumque natalibus claret,qui non modo Galliae,ied&vniuerfopropemodum mundo, ornamento fuere. Peculiari libro hanc vrbem delcriplic Ioannes Poldo.
B V R D E G A L A-
BVRDE GALA, vniuerfa? Aquitania? meritö conftituitur caput, tum quiamiram vetuftatem oftentet,tum quia a?dibus fit decorata magnificis,tum dcnique,quia fitu munita,arx & propugnacu- lum Gallite habeatur. Fatebuntur hoc Angli,qui graui obfidione cam pre(Terunt,hac fpe,vtfcrtifsima Gal Ii*arce expugnara.reliquarum vrbium paruo negotio fe fore vidores. Quorum conatus fortis magnusque indigenarumanimus,&bene munita ciuitatis mcenia,frequcnter euerrerunt,eosq; in infulam,quo marinis cindi limitibus,fua forte contenti viuerenr,remiferunt.Primam eius formam quadrangulam fuiffe,ex muris antiquisconfpicipoteft. Amplificata deinde ob hominum frequentiam vrbe, eam, quam nunc habet, confecuta eft faciem. Antiquo paiatio XHII.innixo columnis,templo S Andre*,arce ex viuo (äxo munita, & pulcherriinisciuiumsdibus perornataeft. Ad portam S.Germaniamphitheatri cernuntur reli- qui*. Portus multarum nauium capax, negotiationi idoneam opibuscf florentem Burdegalem efficir, qua* etiam ortu Aufonij Poeta? nobilitatur,
Qui ita de fuaBurdegalaloquitur: dementia hic coeli mitis, & irrigua* larga in- dulgentia terra?, &c

LVGDVNVM.
JOANNES METEL LV S S E QV A N V S, Eruditifsimo viro Georgio Bruno,S. D.Perifli Brune,vr qnw de Lug" jduno vrbe adcepiffem, vel ex libris.vel umicorum colIoqufjs.qu .T Vera putarem, tibi paucis ego perfcriberem, quia prx- jcipuas torius Orbis vrbes lirreris.ad vernm earum efflgiem accommodatis.complertare. Quoigitur, qua poflum,ttbilatis- Jfaciam,ru ä me, quem muiris officqs perpetux beneuolentix tibi deuinxifti, fic habeto.
| L V G l) V N V M, vrbs elf Gallix Celticx, in Secufianiv fira, ho.Iie.vt oli;n,3£ en sorio, SC mulris rebus alr^s, celeber- -rima. Legibus.moribus.SC inftitutis.refle antiquirusconititurain fuilTe.cuin alia mnira .tum,quod haflenus eius Gallix tra- fflus Metropolis fuerit.SC Arcliiepilcopi fedes, eaqj ralis, qua: primas ten.'ar.SC reliquarü Galli c Ecclefiarfi caput fit.often- dunt, Huic vrbi, qua; parti Gallix ä le nomen dedir, polt quam ab Atnad.ro primo Sabaudix Duce, per teftamentum e> le' garo Francixregibus ceisir.Gubernator prxficitur, qui SC vrbem,SC eius prouinciam, qux fatis late patet.adminiftrat. Fe- 1 rax folum, SC amrrnum, commodumcy fitum habet. Nam frucliferis duobus collibus.ab vna parre cirtgttur : alteram duo prxftantes fluurj alluunt. Araris,qui quam leniisim^ exSequanis defluens.mediarn interfecar.SC Rhodanus.qui rapidifsimo eurfu,ex Alpibus per AHobroges.cerris momijs ad oricntem.adlabitur. /Edium elegantia tum ftrutftura.necnon Itoi tis prxftat. Opibus autem fic floret: vt nullialij/altcm in Gallia,cedere vidcatur. Harum opum cauflam, fluuris illis prxcipuam tribuunt. Quia cum rnultas vtbes illi obeant, ferp in Ligufticum maris ftnum exonerent: harc vero vrbs,Europa prope in media, fita fit.SC quafl Francix cor putetur : facultatem quxcunque, qua libeat, exportandi, tum etiam importandi, prxbcnt, etiam ex prxcipuis Europx nationibus, liaud procul difsitis. Sola enim Sabaudia inter- iecla.hxc vrbs SC ltaliam.SC Gcrmaniam attingir. Eo adcedir.quod quaterannueeo.vndique gentium mercarores, commeant.publicarum nun- dinarum.qux varqs ad negotiationem firmandam priuilegiis infigniuntur.gratia. Qux res abcxteris incredibile lucrum, atque decus,non folum huic vrbi, fed etiam toti eiüs agro, reliq axqj etiam Gallix.concilisr.df eam infuper haminibus replet, onmis generis artificiorum perifis. Ntque facile alia vrbs reperictur , Trape2itis, libraroslp rcfcrtior. Proximis annis, dum Gallia bellis ä religionis Audio ciuilibus, furfum dcorfumq; ver farctur.arx ä Carolo Rege.mottbus coercendis.primum huic vrbi iniefta. Quod ad eius antiquirarem pertinet: L.Munatius Plancus, nobilis O- raror SC Prxtoriur.Marci ruHfiauditor,dux deducendx.vt ait Enfebius.Colonix.dum Galliam regerer,adlctfrus ab Auguftodicitur:&' vrbis.qu«. infulaefl.fundamentaiecifle. Eainfula.trianguliformam exprimir. Duo enim illi.quos diximuj,fluun,ofculo qnafi muriioftfecoinpltflentes.cliio «iuslareraconftituunt.tertium difficilibus.afperisqj montibus,inrer vtrumqj clauditur, Multo tarnen ante dcdiuftain eocoloniam vibs erar.escp tiobilis.nomen'q; ei, Inful* Gallicx.fuit Eam Romani, non folum priuatis egregq.s xdificfis, verum etiam pubiicis operibus, qnoi um fingtilis.v t ait Seneca,fingulx vrbes illuflrari pofsint.ornarunt. In ea autem, argenteam, xreamip mone'am perpctuo cuderunt. Quin SC Agtippa, Gallix omnisitinera, ex lucdiftinxit. In eaquoque Gallix totius tributa.ac veftigalia, tan quam loco commodiore, colltgerunt. Qi x Gallix tnbuta, tanti fuifle prouentus acmoinenti narrantur.vt ab Iiis vnicum lrnperh robur penderet. Metiro igitur immutiis fuit. Nam Plinius lib.llll. cap. XVill. Secufiani.inquit, liberi.in quorum agro.Colonia Lugdunum. Er Digeftorum bb. L.Tit. XV. cap.vltitno Paulus lurifconlultus , I.ugdu- ncnfes Gallos, fic enim ait.acViennenfcs in {xarboncnfi, iuris Italici facir. In infula adltucexftant, liaud oblura, tantx veruftatis.vefligia Ncmp« forum Veneris.in Foruieram vulgo corruptum. In quo,quod etiam olim celcberrimum fuit.Veneris templum vifirttr . Hoc in foro IiabirafTc te- runtur.fexagtnta Colonix diuerfarum fexaginta prouinci um, Lugdunenfi fubiedfx. Ära itaque in ea erar,dignitatis cximix,gentium.LX nu' mero.infcriptum habens titulum,earumcp rtatua vna.altaiubindequoqucingenslocataetf ara, Fuiridtm locus,extrcendis nundlnis conftttutus. Islp propter ipfarum.omnibus e locis lucricauAa.frequentiam,Forum Mercurij diiffus elf, fupra eius Foruieie monfem, fpeculum artis adeo ad-. tnirabilis,ira fuifle collocatum referunr, vt vrbsipfa Lugdunum, ex longinquis Sabaudix montibus.clareconfpicetetur. Itaque Romani Senato- res Lugdunum,etiam propter amcrnitafem loci, fxpe concelTerunt. Porro autem,e regione Foruiere, adfurgit antiquum illud Efnaium Monafto- rium,fitum inter Rhodanum Ararim. Eo loci qua hi fluurj coniiuunr, Templum ab vniuerfis Gallo,communi dcfignatum impenfa, Augufto Cxfari dicatum eft. lfthic Athenienfcs: cum eorum non pauci, propter cxdem filrj Min eis Creicnflnm regis, bello vaffata patria, fedibus incertij vagarentur, ac tandem in lianc infulam migrafftnr: Acadrmiam pro more gentis,exftruxere. Cxfarem deinde Inlium, Gallix viflorem, ea fama permotum, Latinam in eadem vrbe quoque fieri iufside, Suetonius fcribir,quam a" fc.Ca faris aram,adpellauir. Eo Orarores vndique.Druides in primis Athenienfium xmulijCxteri etiam do&i viri,conuemebanr,qtio ferne! annis fiiiguli.»,tani Grxcf .quam Latinr orationes certatim haberenr, atque difputarent. Conftiruta quidem lex rjs erat.vt qui Grxca Latmaq; lingua foret eloquenrior, is, prxmium laturus, magna auri vi,ä deuilto, donaretur.arque laudaretur: qui vero,quid,vel prxter rem,vel futile.orationi inferuifTet.pcrnx nc mine.auf exccptafn a notarijs orationem fuam fpongia,vel linguaipfe delerer,aut ccrte virgis cxderetur.vel terin Ararim mergererur. Qtiamobrem,false lutienalis, Saiyra piima, eorum me- tum.irriiit. Palleat.inquir.vt nudis prefsit qui calcibus anguem, Aur Lugdunenfem Rhetor diGturus ad aram . Sed äi extra vi bis pomcria veteres illi Arcus,qui via inSecufianos.quos vulgus Forertum modo uominar,confpiciuntur: neenon anrra.Sf perforatx quinque milliaiium longitudi- ne,rupej,aqux in vrbemducendx.vererairem mulra nuinifmara, inferiprionesque lapidum, prxclarain antiquitarcm plenifsimf ttffanrur . Ante vero,quam hxc vrbs ä Romanis Colonia deduceretur: quod aure deuiffas Gallias fuit: qnanta ciuiratis Lugdunenfis amplimdo, potentia'cp fuc- rit,libro rertio Polybius indicat,nempc,rcgni tum fniffe Mctropolim. Hannibalem,ait,traie(5to fiumine Rhodano:id quod paullo fupra Quiritiim Delphinatus oppidum contigit: quoniam P.Africanus Scipio pedem rerraviiTe in Italiarn, miffo in Hifpaniam fratre, ne quid tnmultus oriretur, Lffum longifsimis itineribus exercitnm, Lugduni.tum feipfum etiam,reficere ftatuiffc . Poltquam veto in Sebufanos adpuüflef: & certior fnitut efTet,inter duos fratres, adoccupandum Lugdunenfe regnum, pugnam adparari : natu maiori petenii, opem tulifle .ipftimqj regno confirmafle. Quamobrem ab eo rege, propter rantum beneficium Hannibal noh folum annona,verum etiam multis alri« necefl"arr|s rebus inftrutfus fuit: nu- dumcj Hannibalis miliiem is rex laccrum veftiuir. Er eundem Hannibalem, armatus proprio exerciru , per Allobroges, innere dierum decem mi' liarium.ad Alpium vfque partemillam.qux Bernardi nomen obtiner.dcduxit. Sed falicirarem huius Vrbis.vr fir. magna elf calamiras poftea con- fecuta. Centü enim annis,ab eo tempore quo eamJSlunatius condidit, faralis ignis totam.intra vnam tantü no<ftem,abfumpfir,vt inter vrbem nul lam.Sf vrbem longe nobilifsimam tquam Strabo totius Gallix, excepta Narbone, popuiofifsimä, fuo etiam teinpote fuiffe narrat: fola vna nox interfuerii. Id quod Seneca epiftola ad Liberalem Lugdunenfem .X C 11. deplorai. Hinc faflum quidam putant: tum horrante quoque loci fa- lubrirate : vt fupremo monte renouaretur. Starim enim Romani eam reftituerunt. De eius vrbi» Romanis Magillratibus , in aeminiftratiene reip.conftat Auguftum Imperatorem.cum Iulius pater Galliam,in Belgicam.Celticam, Aquiianiamcj)diuifin"et : ex edicto lato, icrrarnm orb«m, quodSffacrx litcrx tradunt.emenfum, late patentes tresillas Gallix partes,in quatuor, Narbonenfem,Aquitaniam,Lugdunenlem,Belgican ip, nempe totas fub Imperium Romanum redaflas.confudifle Quam quadripartitam diuiftonem, Index Ma^iAratuum citiilium ,& Militaru m Oc- cidentis, fequens.ex ea, Gallix prouincias omnes Septcndecim,excepta tarnen Brirannia.vt äi Marcellinus, SC Rufus.conftiruit. Lugdunenfi igitur prouincix.is Index Confularem.fubfeptem Prouinciarum vicario.artribuit. Hanc rtirfum in Lugdunenfem Primam,Secundam,Tertiam,Ho- noricam, Sl Senonariam partirur: earumcp Angulis,prxterqnam Primx, Prxftdem prxRctt Videtur autem hie Index, circiter 1 hcodoAi tetrpora colleflus. Idem.de Magiftris Militum Prxfentialium, quos pedirum adpellat prxfcflis, fic ait. In Prouincia Lugdunenfi Prima, Prxfetftus claisis Araricx.Caballoduno. In Prouincia Lugdunenfi Senonia.Prxfeftus clafsis Anderecianorum.Parifius. In Prouincia Tarraconenfi.Prxfeftu» Lx* torum Teutonicianorum: Cornura, Senonix Lugdunenfis. Prxfe<flus Lxtorum Batauorum, SC Genttlium Sueuorum, Boiaca«: & Conftanrix Lugdunenfis Secundx. Prxfeffus Lxrorum Genrilium Sueuorum, SC Cenornannis.Lugdunenfis Terrix . Prarfeiflus Lxtorum Francorum Rhe- donas,Lugdunenfis Tertix . Habuit hxc Vrbs, clariffimos in liferis viros. Nam.ne de cxreris dicam.vnus L. Plotitis, in ea narus elf,is,qui, SuetO" nio de'claris Oratoribus teAe,Romx primus, Rhetoricam Larinam, docuit.longxuuscpfuit. Ab hoc,fe puerum.cnm Qiiiniflo fratre, Cicero pri- mum effeinftitutum commemorar. Sufcepta demnm in ea Vrbe, per pios Fideles,Antonino vero Imperafore.Chriftiana religione.edira ftiit eo- rundemftrages.loco Vrbis,qui Arhanacus.adpcllarur . Vbi Martini templum,Benediflinumcp ctrnobium,cxftnu r him ert, qua R hodanus SC Ara- ris,corunt. Quorum,quadraginta o:lo prxcipui nominantur. His fuccefsit lrenxus, Polycarpi martyris auditor.qui fuit Ecdefix iiiffeftus. Sed fecutaperfecutione,martyriocoronaturis,AnnoChrifti CLXXV. Marco Antonino fmperatore, clanuffe dicitur . Ornnem prcpeVrbis popu- lum.ea perfecutio gladio fuftulit. Refertur enim.nouendecim millium martvriim numerus fuifle. Iraqj Ararim fluuiiim.horitm l'anguine :ex Gor» gutlione.hoc eft.gurgite, fic ä re ipfa nuneupato vico,ex quo cxforum fanguis,vti rorrens defltiebat: vique prope Marifconcm,vrbem in Heduis, rubuifleaiunt. Et hinc eidem Arari nomen Sagonx, nimirum ä ianguine.mit inditum . Friere SC alrj multi Litgduni illuftres,& virx fanclimonia" littcrisip.celebres Epifcopi.tum alri : Baldomerus.Stephanus, Defiderius.Nicetius, Hyppipodius,Alexaiider,Agobardus,Perfgrinus,Iuflus, Elpidius,Lupus,Annemundus,Eucherius,Anriochus,Sacerdo«,Eugeiidius, Romanus Abbas.Aurelianus.Domitianus Abbas, & FauAus.poeta.xqualis Botftrj,Claudiani,Mamerci,Sf Cafsidiori, doflitsireorum viroriim,qtii Theodorico a fecretis fuifle putatur. Fuit SC celebris Ha nums Epifcopus. Dequibus.Symphorianus Chainperius Lugdunenfis Medicus, in libello de antiqnxate 8C originc Yrbis Lugdunenfis,SC viris eiufdemiilulftbus.
lO

W Zii '.it-'Oh- pAJ04- A V M K'.
-11 (HA?AV>"'ßi typr
MONTES.
MONTES, Hannoniae vrbs potens & ampla, de qua hunc in modum lacobus Leflabaeus in Hannoni« defcriptione: Iulium CaTarem,rebus alioqui foelicifsimc geftis, traduntobfi* dione Belgenfi multadade fatigatum,aliquantifper fuperfedifle, intereaqueeo loci pene- trauifte,vbiin edito colle Panifantim erat. Acmoxeum montem vallis &ligneispropugnaculis,vti earum rerummateria fuppetebat,velut pr«fidio futurum ,inftruxiflc. Porrö Hunnis, Pannonijs (quibus ä Pane nomen remanferat)Rhetiis,&id genus fortunae adiuratis viris,qui tum palantes fuo quifque more agebant, huc fummumerat oraculi gratiaconfugium,donec nominatifsimi terra marique Ducis lulijaduentu,ex fano caftrum haberi ccepit. Poll fupremum Brunulphidiem,qui cam arcem obtinuerat, tradit« rerum haben« Alberico, Sigiberti Auftrafiorum regis (Auftrafiam intra Oceanum,Mofam,&Scalden tum pofuere)ad recuperandas mortuo Dagoberto poflefliones adiumento,vnde & filiam eius fibi matrimoniocopulauit. Alberico tandem libuitocium arcisin- ftauratione oble&are, maxime autem turris, cui ex fuo nomine vocabulum indidit,quanquaaliis placet ad Albonem eam referri. Secus Caftrum locus erat,quem fan<5tae habitationis gratia,Gille- nus Antiftes Valdetrudi defignarat,vbi iam miraculisquoq; confpicua erat. In eo Sigibertusazdem Deiparae conftruxit, fan<ftimonialesque ex Valdetrudisazdicula opima forte afciuit. In arce Montana Praetor ex ofdine Torquatorum Principem agens,iusdicit,noxios,& patriainterdi&osciuitate . donat. Penes eundem creandi in annos fingulos Montani lenatus,fubferias loannis praecidanias Menle Iunio ius eft. Tradunt Carolum Magnum donafle Montes Metropolitano munere, cazGi- reisque priuilegiis firmafle. Iam ex ipfa vrbis nomenclatura intelledtum oportuit,praccipuam vrbis faciem nunc in colles aflurgere,nunc vallibus deprimi. Ad fori crepidinem fons eft, magno tocius populi comodo procul dudtus.Nam fupra Diony(ij,in Broceria,paludes ortum habet,ligneis fiftu- lis grauifsima arte compa<ftis,quaz fluuium Haniam,& citeriorem (iluulam,tranlmittunt. Alluitur oppidum Trulla fl.paruo admodum vfui inuehendis, euehendisque mercibus,nifi huic rufticana ex luperiori parte palus,fuas aquas hebdomadarim fceneraret. Primo quam Montes reliquit lapide, Truliaeimmifcetur Hania,hincque toto nomine ei Trulla cedit Condatum yfque. Vrbs paucis fupra f«culis,& virorum,&«dium frequentia,ad maximum numerum locupletata,opibus,quantum facies ipfa pollicetur,non inferiorib. Frequens ad Francfordianum & Anuerpianum mercatus pro- fe<ftio,idque lägariaz negotiationis gratia,quare textrinarum ingenscopia. Oppidum,fi quod aliud natura öc propugnaculis munitifsimum,fofta vndique circundatum,& vna haud temere parte ob- fidionis impaticns. Gens ab huius aetatis vitiis,ne dicam, prorfus aliena, fed tarnen comitatis & bc- neuolentiae magiftra, in tra&andis amicis,& excipiendis hofpitibus,fummam agnofceres humani- tatem . Imomecumcontenderes,quorundam«des,munificentiaeac liberalitatisofbcinas potius, quam priuatas domos^optimo iure,cenferi pofle.Vt autem templorum Anacephalaeofin traham in
compendiurcr.Curiata funt, Valdetrudis,Germani,Nicolai,F_lizabeth«,ac rurfum Nicolai in lubvr-
banis Bertae montis appellatione,circumlatis cum eo, quod eft Valdetrudis Xenodochio finitimu, Beghinagium dicunt. Caeterüm habet S.Francifcus fodalitium virile, habet item fcemineum . Au- guftino facra eft, quae dicitur Vallis fcholarium .Eidem Antiftiti addi&ae funt etiam virgines,quas a pullis veftibus,vulgusNigellasappellat,haud tarnen nigris moribus: nam vita integra omncm fi- niftram opinionem fuftulit. Magdalena? Sacellum eft,cum publicis acdibus,excipiendis puellis.quae ficutexhibueruntmembra fua feruireimmunditiaead iniquitate,itadecreuere impendereiuftitiae in fan<5tificationem. Harum laborisac aerumnarum hicfcopuseft ,adftarc,fuccurrere,inuigilarepc- ftilenti lue correptis.Qua in reftrenuam nauant operam,vbi malum,volentibus fuperis,graflari coeperit. Proximus eft locus eorum,qui tertium Francifcanorum otdinem indepti,Minimi vocantur . Egreflus vrbe,offert fe iucundifsima deam'bulatio,& ferme quaquauerlum ornatifsima fuburbia,vt ne dicam de filuis, in quibus nec frondium virorem, nec auium garritum defideres,cum riget aeftiuis hirfutus campus ariftis.
ATREBATVM. ....
ATREBATVM , i^drtcßa, cuius gens lulio Cafari K^Atrebates,vrbs eß maxima, & metropolitica dignitate clara, & adefcum naturalißtu, tum propugnaculorum,murorum,&turriumprafdio mumta,vt omnium(ententia } non ntfi longißima obßdione expugnarifacite queat. Eapropter, non immerito lacobus CMeperus^Annahum Fland. lib.xv.fcutum t Valium ßv murum tot ins occidentalis Flandrix^Atrebatum nominat. Vrbs ipfa duas in partes, peculiari murorum ambitu, eß dtuifa: Qyarum altera Epifcopo, altera Principi adferibitur. lila pulchra a(pectu,fed minor,magnißcaCathedrah Ecclejia, in honorem B.CMaria virginis adißcata.conßicua eß. In qua permultis librts manuferiptis inßrucla Theologica bibliothcca videtur. Hac autem multo amplior, pulcherrimarum adium nitore, platearum latitudine, &foro imprimisßatiofo, common- dabilem fe reddit. flgin etiam <^Abbatia S.Vaßo confecrata, qua opum magnißcentia^ reliquasmonachorttm focietates fuperat, inc/arefcit. Aedes,ciuium habitationi deßinata, prater commoditates alias,vinarins cellas longe maximas & amplißtmos habent,qua obfidionis tempore, incolis latibulofunt ■ Si quisplura de hac vrbe deßderabity
u abfolutißimam Guicciardini deferiptionew confulat,qua auido lectori abundefatisfaciet. J ^

BRVXELLA.
R V X E L L A .vrbs Brabantix celcberrima.nomenhaberedicitur.vt Claudius Champerius > libro de Vrbium oppidorumqueerigine.fle . Lodoicus Guiccardinus ex Iacobo Guifiorcfcrunt, abarce quadam.olimä fenonibus, ex Angliaad Galliam infeftandamprofcfhs, iftic , xiihcata.qux Burgongcncnfium.vcl Burgum Senenfium appcllata,paulatim contrariuspronunciando.propter cuphoniam.vd facili- tatem.vt fere fit.BruxcIlenfium nomen lulcepir.foni fimilitudinc vteunqueferuata. Gcmino.coqueampliffimo.murorum ambitu dndx [tlV ' * eft, adeö «V^magnitudineLouanio, quam ä Cxcia rcfpicir, patum ccdat. Nim extremum pomerium, quod anno millefimo trccentefi- y rnoc l u ' nc l u agefimoreptimoampliatumlcsitur, duccntis tantumpafiibus.Louanienfi minus eft. Situlocumoccupatamccniirimum,
,. . a S r ? bene culto, nemoribus aepratis vnaique circundata. Intus partim in colles leniter afturgit, partim fe in planitie pandit . Mediana Sena fluuiolus,intcrl,ibitur,quo,antc,quam nouus illcalueus cffofTus eflet.nauigia in Deliam defcendcbant.Antuerpiam peruentura . l'aucis vero ab hinc annis ad coinmodiorem nauigationem, nouum nqux dudum fibiBruxellcnfcs feccre.quem vuleo, Die vacrt|vocant, fofla perpetua ab vrbe diu. turnis opcnbus.atque incrcdibili fumptu, per quinque rotamilliaria,redo fere tramitein Deliam vfque flumcn.pcrduöa. Huc naues ab vrbe foluentes in Deliam primö, moxin Schaldim dclapfx,Iiberodcindecurfü,fi velint.vaftum marepctunt.fumma cum ciuium.tum vicinorum commoditate. Qua. tuor is alueus cataraftas verfutilcs , quafi portas , habet, fuis lingulas locis commode difpofiras, quibus Sc taut um indies aqua: hauriunt retinentqur, quantumad quotidianam nauigationemfatiseft, 6c, neinproximum amnem totus eflundatur, facili nrgotio impediunt. l'rincipium foflirad vtbetn Brüx dien fem quadragenis duobuspcdibus.oftiumaqux.altitudine fupcrat.Opusprofccfto quouis Irnpcratore5c principe di gn um, non folum p topf er in. fuperabilem fere difficultatem, quod etiam prxtcr tarn longum operis perducendi fpatium montem obicöum penetrareeruendo oportuerit: fedetianx propterimmenfos fumptu s.aliaquc varia impedimenta obiecfta,adco, vt vifum fuerit,vix fieri pofle, vt peificcrctur. ConftitifTc Bi uxcllcnfibus vltra oflin. genta florenorum millia,affirmant.Prxcipuuscius operisauflor acpromotor fuit.jD.Ioanncs Lockingcnij 5c Coekclbergx toparcha,vir cqueftri digni täte confpicuus. Sc Bruxcllenfis Djftator.tametfi antea,Margarita,Caroli V.Imperatoris auia.Bclgicam gubcinante.maiores ipfius idem exrogitarint. Ma- giftratus hic annuus eft.cxfeptem patritijs familij s.carum quepoftcritate, com muni ftirpe tarn mulicbri,quam virili paulatim permixta.dcligi folitus.Hx feptem familix antiquitate illuftriorcs, vnde reliqux fucceiTu temporis dcfcenderunt,infigncsimmunitates habent,hifce nominibus vernaculis appclla- tx.Tserrocloloefs,Tserhuygs,Sleeux,Cauvvenbergs,Tsvverts,Ro jrcnbeecs.Stcenvveghc. Opificiorum in hae vtbegenera funt duo 6c quinquaginta,ia nouem tribus.quasnationcs vulgö vocanr.diftributa. Prima rix ex his funt, armifabrorum 6c polymitariorum.Hi aulea 6c piduras textiles auro.argento, ferico,8c multipliciopere acu contextas.vniuerfx fercEuropx diuendunr. Uli adeo armorum vario gcncre fabricandoprxftant, vt Achyllis aut Hcrcuh« clypco cell tuspetito, nihil ccdant, non modo multifariam ex pol i endo, Ted ca etiam fubtilitatc ferrum chalybe tempcrando.vt thoracas,galeas .feutaque
m thcca
P _ „ :magnihcentiam,tumctiam propter
rcligiofiflime in hunc vfque diem afleruatur.hoftia lila faci ata, quam admirandum.feu miraculofum facramentum nuncupant.Rci ftupendxcuentum in.
ter perquifita, mox grauifupplicio viuos exuftos cfle.ln tantimiraculi perpetuam memoriam,VVinciflaum,eo tempore Brabantinorum ducem, annua amburbalia.xuoduratura.inftituifle.Sunt tarnen quinegantannuam proetflionem lllam generalcm.quam nücadhucobferuari videmus (cas enim pro- ceffiones Latino amburbalium nomine indicamus)ä tanto tempore ?fuifte inftitu tarn: feda publica calamitate, qua fudor Anglicus, fubito hanc regio, nem forte obruerat,anno 1529. initium fumpfiffe,aiunt. Aedificiorum operumque cum publicorum.tum priuatorum.generatim Bruxcllx aquabiliscfl vndique fymmetria.quain primis prxftat curia municipalis. Superba hic quoque videre eft variorum heroum , Belgarumque magnatum teöa, qui huc interdum, velpriuatx rei.vc! public! muneris alieuius caufa,commeare folcnt.retumcjue domino prxfenti.vel fi abfit,eius vicario, prxfto effe. Ommum vero operum vniuerse longeque prxftantilfimum eft Prxtorium vel Palatium, ea magnificentia exxdificatum, vt, licet ad antiquum cxemplar vndique abfolutum non fit,Regix tarnen Maicftatis dignitatem fätis prxfefcrat,idonea Curialium fcdcs,6c peropportuno loco pofita.Huic hxtet ampliltimus cir cus,perpetuo muroclaufus.ad extrema vfque vrbismoeniaextenfus^uiomnidclitiarum genere Regibus,ptincipibufquc6c quauis nobilitatcdignarum, copioseabundat. Miftas hic faeimus varias 5c priuatorum ciuium 5c nobiliumegregiasdomos, inftruöilfimositem hortos,ijs,quafi villx quxdam.adiun. dos: vnde non folum,qux ad quotidianum vfum requirunturjfcd etiam quiequidad voluptatem comparari folct.abundantiflime fuppeditatur. Prxteri. mus etiam tot limpidiffimos fon tes,quibus hinc inde per platcas puriflima aqua,quibufuisad neccflitatem fubminiftrata, gra tum omnibus fpcdaculum prxbet.Clatet etiam Bruxclla vicecomitatus titu1o,xternaque fedes eft fummi totius Brabantixfcnatus.qucm Canccllariam vocant. Nomophilacia dici poffet.Ea regalia habet,ius abolitionis 5c poteßatem nobilitandi.Huic vnus eft prxfeftus, oftodeeim confiliarij ordinarij tantum:nulliextraordinarij cü antea.vt Guiccardinus fcribit,eflent ex ordine confiliarij quatuordeeim, 5c extra ordinera tresFifci,aduocatus vnus, qui etiam perfe confiliarium agit.a- flor publicus vnus, duofcribx,multi ä fccrctis.ab Epiftolis alijque munufeularij. Principi,confiliariorum canccllarix numerum proarbitratu fuo.öc rcru neeeifitateaugere,liberum eft. vt patet iueundi regis introitus ca.V.öc lX.Quondam conftabat tantumexfeptem fenatoribus, quorum primus erat Cau- ccllarius.quem ex patrix lcgibus.nationeBrabantum effe oportet,legitimo matrimonio prognatum,autdignitateBaronero,vel per fe, vel per vxoris do- tcm,Baronix alieuius,in ipfaBrabantia fitx, trium ad minimum linguarum perituni, huic officio in primis necefläriarum.Latinx videheet, Gallicx,5e Germanicx. Cxtcrorum, quatuor quoque natione Brabantos effe conuenicbat,eosqueßarones,aut hxreditatc fua.aut per vxorem acquifita. Poftremos duos ex exteris fenatoribus fuis princeps,qui maxime videbantur idonei, Germanicx filtern lingux gnaros,adiungcbat, Cancellarius eft hoc tempore, clariffimus vir.D.Ioannes Scheiffius, equeftri dignitate illuftris, 5cDominus ab S. Aechtenrode.Ottenborg,Nethene,6cc. vtriufque Iuris Doöura, 5c lu- ftiti's incorrup tiftimaadminiftratiöc fpeftatiflimus.qui Antuerpix ex patricia Scheiffiorum familia ortus, iftic Senator aliquandiu.pöft etiam Confulfuir. Inde ab Imperatorc Carolo V.ad fccretum fuum confilium adfeitus, legatione eiufdem Impcratoris nomine apud Anglix Regem Eduardum,5c Mariam Reginam eius fororem.fumma cum laude fapientifllm^perfunftuseft.actandera ad faftigium omnium in Brabantia dignita tum, Canccllariatum vidcli. cct,(quippe qui femper ipfius Brabantix ducis perfonam reprxfentet)in quo nunc clucct, maximo gentis applaufu cucftus. Huc vniucrfx Brabantix ci. uitatcsappcl!ant,exccptoexiguo folum modo rraftu, quem Roman cnfem vocant. Hinc enim ad fbrum Gcnnapenfe prouocatur. Sic Lodoicus Guiccardi. nus.diligetiffimus catum rerum inquifitor, tradit.Verum intelligo,infcriora rribunalia.qux iurifdiefioni Gcnapenfi fubfunt.optioncrn habere, appellan. di quo vclint. Prxtcrea.dc fententijs in curia Gcnapenfi pronuntiatis,an ne etiam ad Canccllariam Brabantix liccat appellari, controuerfum ad huc cfle.
Oällfä m i II er ^ n "" °— —" - > • - 1 • t — *• TV i : • <? — t-«« Am Afxna ><I »»n Ii c KTntrnnKilirt*
Brabanticx c
intotoDuca „_ rr Fr ^
caufis.vt fupradiftum eft. Client um cauf^s Rcgius vicariusaut ipfemet prxfcns audit.aut vicaria vtitur opera, idquc cum fxpe alias, tum in primis dcci. maquinta quaquedic, videlicet.fabbathi.Suut 6c huius fori prxtcr Nomophilacix ftudiofos, confiliarios.aftorcfque, certi quidam homines ad hanc prx. eipue caufam dclccli. Qucmadmodum verb Bruxcllx, ita fingulis prouineijs fuum eftclientelarium controucrllarum forum aliquod fingularc,qub,dum res ita poftulant.clientclx minores concurrunt. Habebat infuperBruxclla Ecdefiafticam curiam (quoniam extra territorium Brabantinos citare fas nou cft)in qua difeutiebantur controuerfix omnes eius Brabantix partis, qux Diocoefi CameracenfiJ partbat. Nam tota Brabantia hicnoncomparebat,quia pars eius,qux Leodienfem Epifcopum agnofcebat,Louanij,coramtribunali iftic ei conftituto,litigabat. Nunc fingulx diocoefes, nouis.paucis abhinc an- nisepifcopis crcatisadferiptx,fingulis epifcopis parent, vt Mcchlinia cum fuo territorio Archicpifcopo Mcchlinicnfi,Antucrpia,Bufcoducum,Namurcü, Antuerpicnfi.Bufcoducenfi 5c Namurcenfi epifcopis,5ccx.In his curijs de matrimonial]bus 6c teftamcntarijscaufis.dequc ccdcfiafticorum vitijs cogno- feitur. per multos etiam nunc annos Bruxcllx eft confilium Regis priuatum, item confilium ftatuum.Sc cx. de quibus huius loci non eft dicerc, quod ifta huic vrbi.vt perpetux fcdi.non fint alligata.In fumma.omnia in hac vrbe talia funt.vt prxtcr cxteiac, vere Regia dici 5c poffit 6c dcbcat. Sccundum prxro. gatiux dignitatis locumintor Brabanticas ciuitates obtinet.Doftos viros tulit.Aegidium Fabrum, Thomam Cantipatrum, Albtrti illius Magni audito- rem,Henricum 5c loannem canon icos.quos omnes Trithemius clogiocelcbrauit.Poftca viciniore nobisxtate.Nomophylacas duos Brabantix, Hicrony. lnum & Adolphum Vandernotos. In ter alios.qui hac noftra tempeftateeruditione 6c virtutcclarucre, funt Carolus Tilnacus.doduta 5c equeftribus in. fignibus honoratus.äfandiiorcconfilio Regis aflcdator.ac Regalis figni fidcliffimus cuftos.iam nouiflimc prxfesconfilij priuaticrcatus,IacobusThaiut, Goici hcrulus.vir vndequaqucnobilis,5c trium linguarum feientia prxftans.item huiusfrater.Hadrianus VVcmmclx dominus,qui iam confulatum fum. ma cum laude hicaliquoties gcffit.Prxtcrca, Andreasille VVcfalius,Regis Hifpaniarum Philippi.cius nominis fecundi.mcdicus, Phyficus 6c Cheiruigus excel!etilUmus,6c in anatom ce omnium Europxorumfacileprincipis.id.quod ciusmonumenra.^ternum duratura.abunde fatis tcftätur.Porro, And real Mafius,Duci Cliuenfium a confilijs, vir non tan tum Latine 5c Grxce doftilfimus, fed etiam in Hebraica ita vcrfatiftimus, vt ipfis ludxis admirationi fit. De his fidem faciunt quxrccentetiamab ipfoinlucemeditafunt.Hicquoquc nobiliilimo partu edita eft hciois illa egregia Maria,Caroli V.Cxfaris Germana foror.olim Lodoico Hungarorum Legi nupta.quo abs Turcisprofligato atque in fuga amifro,quinquennio pbft ad iiatrcm rcuerfa, Belgicx guber. aatnxconftituca eft.

GAN DA WM
^AND A V V M Flaodri.x Metropolis,actotius penc orbis,inter vrhes miraculum,in hanc,quam vides | Lc<flor,rnagnitudinem,fuis viribus paulatim exereuit, contraq;aliarum vrbium fata,inui<Ttam xternita- item meniir.CoIuereeam primiim indigena»Gorduni,fiue Gonduni, vetcres Nericiorum clicntes, teile j^^Csfare. DeindeRomani,quosipleCa»larIulius ,hicprimümpra:fidio collocaffc, conllanti annalium memoria refertur. HispollremoaccefscreGermani, quorum pars maxima Saxones, quos ad fcx3ginta i millia CaroluS Magnus,in hanc Belgien partem traduxit. Vrbs ell,non amplitudine folüm & dignitate, i led ameenitate quoque loci,quam flumina,riui,prata,colles ,& ccelum deniq;, non alibi lüauius afficit, confpicua. Curnquealijs rebusdarifsima fit, multötarnen clariorem reddidit, fcelicifsimus Caroli V. Imperatoris onus,quem vtinui<Hifsimum,nifiin inui£lavrbenali:i,nondeaiit.Ha:cD. Antonius Scbonhouius. Non ar- bitror(inquitErafmusinEpill.)quaquapatet Chriftianaditio,ciuitatem vllamreperiri, qua: cum haCconferriqueat, fiue fpeftes amplitudinevrbis^cpotenria n^ue'politiamjfiuegentisindolem.Haäenusille. Triamilharia Germanica in am- bitu continct. Infula: habitatae, qua: fluminibus,& aqua:du&ibus eminent,funt in hac vrbc X X. Pontes,quorum multi tri - bus fuleiuntur fornicibus,plurimi duobus,nauesq; maximas(quas illi pleitas vocant)fubmittunt,LXXXXV III. Mol« ven- tis agitata: plurcs C. quarummaxima pars frumenta frangit,alice exfemine contufo,oleum conficiunt.Vna aquam,ex vligi- nofispratis, infiuminaeducit.Sex item,aquaruimpeturapiuntur,exquibusquatuorgranis frangendis,quinta corticibus, fextapapyro conficiendxfcruit.TemplaParoeciarum fixe vrbs tantüm VII. habet, quarum qua: S. Martini in Ackergem, neq; maxima, neq; minima perhibetur, cedium diltindarum V. M. XV. continet, quas plures nonnunquam familix mco- Junt. Ahbatix intra moenia funt V.Canonicorum collegiata fodalitiaII. Monafleria XXV.Publicaperegrinorum Xeno- doebia VlI.Nofocomium vnum amplifsimum &ditifsimum.Gerontotrophiavtriufq;fexusX. Pxdotrophia,vbi etiam ex- pofiti infantes alutur,II.Furioforum crgallüla 11. Xenodochium item Leproforum vnum,annuo prouentu ditilsimum,vn- dc & nomen habet. His maiorum inllitutis,liberalitas,& pia benignitas ciuium huius quoq; temporis accefsit, qui xre vica- tim, Sc in concionibus colledlo quotidie plus quam IIII.M. familiarium pauperum,in omni re neceflaria fuflcntant.
In loco noux Arcis, ohm fuit pagus Gandenfis, qui «Sc vrbis,& nominis, initium fecit, habuit«^; infigne Monalterium S» Bauonis,ordinis S.Benedidli,quod e vetultilsima arce,cui nomen Oduea, conditum,nuc rurfus Caroh V.aufpicijs,Anno M.D.Xlwinarcemlongeamphoreredadlu ell,Coenobitis(quiiam paulo ante Canonici feculares euaferat)in Aedem principe S.loannisßap. cum reliquijs Scornamentis omnibus tranflatis.Erat &hic non incelebretemplum,ParcecialeS.Chri- fli,quod funditus euerfum,vnacum Monalterio lllo (cui proximum erat) arcicefsit. Egregia etiam opificum collegia habet, inter quxLanionim,<ScNautarum,primatum obtinent. Vnica etiam fludiorumalumna, multis dodtifsimis viris prima literarumrudimenta,contulit. Vrbem hancmagnificatempla: Abbatixamplifsimx, S.Petri vna : altera veroS. Bauo- nis: Aerfalubris :Rerum necclfariarum abundantia: &vrbana ciuium humanitas commendabilem reddunt. Varia huius politice lacies,pro diuerfitate temporum,fuit.Politiam Gandenfium fxpe, inquit Iacobus,Meierus, Annalium Flandr. hb. xvj.contigit mutari.Temporibus Balduini Hagnomenfis,hoc eft,fub annum Domini M. CC.aXlII.perpetuis fenatoribus Relp.gubernabatur, quorum e numero,cum quis moreretur reliqui Xll.alium mox in demortui locum fufficiebant.Anno autem M. CC. XII. Fernandus Comes legem tulit,vtXIII. illi Senatores,qui hadlenus fuerantperpetui, fierentannui, an- risq^ finguhs, habitiscomirijs, in ferijs D. Laurentij Martyris innouarentur. Hocinllitutum annos omnino tenuit XVI. Nam anno M.CC.XXVI1I. poflquam Fernandus Comes ex captiuitateredijflet ,inftituit ordinemXXXlX. viratus Reip. multo vtilifsimum. Anno autem M.CC.LXXV.Margarita Comes,&filius eius Guido,videntes per hunc ordinem ciuita- temnimisefiehberam,cum abrogartmt,ftatueruntqjCuratores Reipub. tantumXXX. ScabinosputaXill.Confiliarios XUl.Et Aerarios IIlI.Quos in annos fingulos,pridie feriarum decollationis D.loannisBap.innouari volebant,ea ratione, vt XXX.cedcntes.alios XXX.in locum fuum ehgerent,ciues omnes Gandenfes,ac focios feu fratres Collegij eius,quod Co> manorum appellatur(teutonice Comanlgulda:.)Hi tertio gradu necefsitudinc contingere fe non poterant. Verum in hanc nouationem nonconlentientcs XXXIX. viri, appeilabant moxCuriam Parifienfem,iudicatumq;eltperarreflum XXXIX. viratumdebere fuum habere locu,abolitanoua conftitutione.Dehinc anno M.CCC.I.Phil. Rex, cognominepulcheigfer- uansincullodiaComitem Guidonenr\,Gandauum venit, nouam flatuitpolitiam &fenatum, qui per annos plus minus C. LXX.conferuatus efl. Quanquam XXXIX. viratu longe elFet vtilitate in ferior. Comitia habebantur per hanc legem pridie Ailumptionis Deiparx virginis:Comes,aut eius legati,quatuor legebant ciues Gandenfes. Ciuitas legebat totidefi, qui o- dlo creatieleflorcsXX Vi. honoratos &idoneos eligebantSenatores, quem numerum Comes,auteius Vicarij,inXII I. Scabinosactotidem confiliariosdiuidebant. Eoque curfu temporisintroduflum eil, vt ciuitas in ternas partireturpartes, nempe ciues,opifices & textores.Introdudlusefl &illeabufus,vt externis lllis tribubus ciuitatis XXVI. illi eligantur Sena- tores.Eo item tempore inuenta efl creatio Decanorum,de quibus in eam vfque diem nulla fuerat memoria. Crcatus Deca. nus ciuium: DecanusQuxllus,&DecanusTextrinulx. Sedintereagrandis «Scperniciofusintrodudlusabufus, vt quotics turbatio aliqua in ciuitate oriretur,Decaniilli,perinde,ac componendi motus caufa, cum vexillis, omnibusq; collegqs o- pificum armati prodirent in forum,clafsicuro<^ Senatus per campanam (Rolandus nomen")fonarent. Sic,vt pnmus Senator cum vexilhs D.Georgij,Flandrix,atque oppidi Gandenfis,fupremus verö Decanus cum Lll.collegiorum vexillis,ad XXV. & amplius millia hominum feepenumerö fecum aggregarent.Eum abufum Philippus Dux,hocanno EIU.fuflulit,&abro, gauit,omniaq; illis vexilla adcmit,eö,qudd ritus lllc planebarbarus effet, Sc intollcrabilis,fcditioncsq- ciuilcs,cxdes bonorum ac innocentium ciuium frequenter ex illo nafeerentur. Scd oppidani ad prillinum ingenium, Sc ad eandem barbanem rcdierunt,donecaDiuoCarolo,inui£lifsimoMonarcha,grande,atque vtilcillud aeeiperentpriuilegium,nempe,omnium priuilegiorum abolitionem, qu*quidemabolitio 5 magnamquietem,atquefalutemhuic ciuitati attulit,&c.Ha£lenus Meierus.
IX .

B R V GAE.
c Pontium multitudine.quorumfrequensjn hac ciuitate, numerus it:ue- nitur, hancciuitatem multitudinis numero, Brugas appellari, exifli- mant: Cjermanice enim pons y een Brugkßonat. Huius autem yrbis, tantam ejßecelebritatem, tradit Georgius ßaffanderppt nullaßt ora, quam non iam olim eius fama, cum maxima laude coniunBa y compleue- rit. Itaenim huius Drbis, inter cateras yirtutes, eminetexcellit mor um ciuilitas (g-bumanitas, vt fi quis ea infigniter praditus videatur, cOntinuo aut hic natum y aut certe inflitutum, conijcere, aliarum ctiam nationum bominesßoleant. Verifsi- meproinde Eraßnus,in epißola quadam,aderuditißsimum Virumßeonardum Caßnibro- tium, huius Vrbis ciuem ornatßimumßcriptum reliquit. (jignunt (inquit Brügge tua) inge- niafalicßima, (srAtticis jimillima. Tanta eß huius yrbis pulchritudo, ytomnium eorum iudicio, qui eam propius infpexerunt, nonfacile aliam ei paremjn tota inferioh (ßermania, inuenias,qua pul eher rimis mambusß Balduino Caluo,Anno d C.üßjoctingentesimo no- nageßmo munitur &cingitur,qua latfiimis &amoenißimi sViis tarn perpetuis ,qudm tranf- uerßs, yenufifiime deßeribitur: quaforum habet ,adßciupulcherrimisßeptum y ad quodßcx lata dcducuntplatca,totidem praeipuis portis reßpondentes. Qua crepidinib .&pontibus, iisque plurimis exlapide conßructis,pulcherrime exornatur: quamagnificentfiimis cum publicisjtum priuatis adibus y pracelfu turribus, diuorumque augußißimis templis fiexa- ginta numero,insignitur. Quorum praeipuum SfDonatianofacrum,amplfiime Canomco- rum eß dotatum collcgium y & Ludouiä Viuis Hifpani, monumento nobile, Quius Bra- poßtus Ecclesiaßica Quria prafies, & hareditarius eßppniuerßa Flandria, Cancellarius. <*Adde bis, quodmaximo ambitu contenta, <&- in orbemfere decentißime circumductafire- quentißime tarnen colitur,&habitatur .Canalem habet ad tria miliaria,exmari deduetum, aliorum riuuloruinfluxu adauetum^qui fe brachijs nauigabihbus,per multasciuitatispla- teas, transfundit. Et, h>t paucis, omnia cum Hadriano Barlando die am, totus hic locus, paßeendis ocul'u,reficiendis animü dicatus eß.Bulchrafunt oppida (ßandauum,Anuerpia, Bruxella, Louanium,<£\Aechliniaßednihil adBrugas. Aeneam quoque Syluium ferunt, in tribrn ciuitatihus, quasatateßua longe caterüantecellereputabat, etiam Brugas com- memorajße. Eius incola fuauifsima pronunciandi ratione ytuntur. Eß enim hu yox adeo preffa T (j-ßexilü,ytnon aliagens,ad quafuis linguas addißcendas,eaßjue aptißsime,& ex- peditißimcproferendas, magisfit idonea. In recipie?idis,& in adniittendu peregrinisßacU lesßlurima benignitatis überalitatis officia in egenos & agros impendutit. An non hoc (inquit Cajfander) insignis cuiußdam &memorabilü humanitatü indicium efi,quod hac ci- uitas iam olimpueros egeßateprejfos, nec otioßituque marceßcere, neque admalas artesße conuerterepermittit. Sed inßituta in hoc eß publicaßhola, animum bonis artibus excolen- dum,corpus neceßßarijs alimentu educandum, curat. Hanc humanitatempropefimgu- larismorum ciuilitas, liberalitas,&in vitfu, amiBuquefplendor quidam, & ele- gantia comitatur. Opibus autempofleri,ac re lapsi funt, cum ob aquarum & vectura incommoditatemynercatores & maximc quidemße Hanßeatica focitate, hanc vrbem deferuerunt.
JAQon tarnen omnis mercatura hic iacet.
Lanißcium emm y & lanadiflra- ctionem retinuerunt.

Ä N V E R P I A-
L E X A N DE R G RA EHE VS,virfummus.Po'eta, at^Orator infignis,omnibusfcientiarußlendoribus perpolitus, defuauißimx I xtrixfux origine fr nomine famiharib. ad nie Iltens Jjunc in modum,doElißime fcripfit.Neminepra. terit quam ornnia fint incerta,qux de prima,Anuerpix origine,qux de nomine traduntur, quanta inter plurimos de ea, verfitur contentio,crdifceptatio:cum alij,Atuacut autumentii,alij,a iactu manuü,Hantuuerpia dicivelmt,qud merarn ejf e fabulam.nemo cß tarn rationis expers,qui no iudicet,alij alias conicEturas adferant .At ego potius,Patris meifenten- tix adßipulor,qui ab adieElu,AdteElam vocata maluit ,quod noßra lingua, reEhßimedicipoteß,Anuuerp. Ne/fc Adie-
 __ Et am nuncupandam exißimo,qubdprioribus vetußioribus mcentbits ter adieEia ßnt mceniaßtafy, in eam,qua nunc eß,
fnagnitudine atque amplitudine excreuerit. qitod quidem,frin altjsplunbus Ciuitattbus,accrefcentibus Rebufpub.faEhtatü ejfe,videmus : Scd,cum longcylatecfj Scaldis,qui nullit co'ercebatur aggeribus,nullo ccrto cotinebatur alueo,per locapaludofi .vitginofa atq ; arundineta,libe- re exßaciaretur.effxhim effc,vt frcrebro xßu,frquotidtano acceffu,atfe receßu maris, crebristß alluuiontbus,paulatim ea editioraßerent ,vt hinc nemo fortitam eßefit venßmile.Vtdemus entm quotidie, dum adtßctj alicuiwfundameta iaciuntur,q varießt dißinElus fundus: mox arenoßusgnox argiiloßus,mox casnoßus,mox concharu marinaru,varqsgeneribus conßtus. Sic etiam,vt exreccntiorib. quxdamperpetua memoria digna, hic adferamus,noßris his oculis vidimus,cum xdis Pretoria Antuerp. fundameta in ea parte, qua ad Circturn vergit,vbi frpri- mus lapis,Henrico Berchemio,frNicoiao Rococcio Conß.Equ.Aur. iaElus eß,ponerentnr,qplurimospalos,cum annulis ferreisßde quibus olim Untres ,fcaphx,cymbx,aliaq J idgenus nauigia religart folent,immotos adhuc in imofundo,ßetißfe,ßed neq ; eiufmodi palos tantum,veru etia fr pertus quofdam quos Cotbonxs vocant: ex illigneis trabibusfßucis, imx tumfluminis arena tmpaElis,viminibusq, contextis.ac virgultoru fafcibusßatis adhuc recentibusfuper ingeßis-manufac7as,in maxime ccenofo fundo frßantes,vidimus. Quin fr r/oproeul inde,puteus lim- pidißima aquafcaturiens.vmca tantum cupa,plane adhuc integra,conflans,aßeribus conteElus,fundameto (quodtarnen erat altitudinis vi- ginti,frampkuspedtim)fubieElus,vifu mirabile,inuetus eß.Protndeßdum anno quadrageßmo tertioßoßx apudporta Kipdcrpiam duceretur, murotfi vrbs,tn ea parte, vallaretur,pifcium marinoru,quxdam tmmanta oßa,qux planefaxeam ßeciem, tantamj, referret tiuritiem,vt per- cußa,clarißimufonitum ederent,in fundo reperta fuißße,vidimus.Huc etiam acceditjum flumen Fartusfunt anni plus minus nonaginiajn ea vrbis parte,qua Merana dicitur,foderetur,viam faxis ßratam,qux decliuisadput ei aquas duceret, inuentafuijje, certo probor u vir er um teßimonio,quife hoc vidißfe,mihißtpenumero afßrmarunt, nobisprobatu cß. Vt etia. non prxteream, non proeul ä ciuitate Anuuerpienß,ad Septentrione,altos quofdam arenarios tumulos,quales in Batauiajnaris limites coßitutos,videmus,hodierno adhuc die, longo traElu exßan- tes,conß>ici. Qua ex re,certißimts,*cfirmißimis argumetis,perß>icue coßat,vrbisfitum,vndiq-, fuiße humilem,paludo[um,vltginofum,eatß, vt ante diElum esl, ex quotidianis alluuiombus incremcntu,ab meremento aute,nomen aeeepißfe. guisporro ciuitate hancßculorü multord facile principemforentißimoru hominufortißimoru virorum,optimoru ciutum multitudine redundantem,exteris ommbustotius orbis ter- rarum vrbibus,nomints celebritate,ac famx, magnifeentia,amplitudine,pompa,xdificioru fumptuoßßimoru flendore, excellere nefeit ? Et, qux tantum alias inter caput extulit vrbes,quantu lenta folent inter viburna cupreßi ? fluid de populoru omnium externoru, ac mercatoru, ex ommbus mundipartibus,cum varijs mercium,rerumif omnigenugeneribus,eo cateruatini conflucntiumaxima,crquotidianafiequentia, dicam?guis quxfo,maximopere,adßuporem vfque,non efl admiratus,rerum vniuerfaru, qux excogitari,aut deßderart queant,copta vber- rimam? vt,qux vndique ab omnibus omnia reeiperet, eademiUa, non tantum in vicina,fed & in quxcunque alia orbis, licet longo ,latcque dißita loca,velut eßnujargifime deprompta,refunderet. Hinc non immerito,dum anno quadrageßmo nono, InuiElißimus,ac Clemetißimus Rex Philippus, maximis cum totiuspopuli acclamationibus,incomparabilibus impenfarü fumptibus,exciperetur Anuerpix, ea ciuitaspotißi- murn inter cxtera,elogio longo iußißimo,FO NT IS IRRIGA NT IS 6 M NIA, exornatafuit. Vt Interim taceam^quanta illiusfemper in Principesfuos extiteritfidcs,obfequium,hberalitas, beneuolentia: Quam alacri animo,tn rebus etiam deßeratis, quodammodo fortunas fuas,in remfui Principis expofuerit femperQuam incredtbili promptitudine,vbi vfus pofceret,argenti, atque auri vim incoparabilemßbel- lorum fcilicet neruos,vel minimo negotio,fr quaß momento deprompferit. Hinc Francifcum Galliarum Regem, eius nominis I. quod ad Mo- narchix faßigiumperuenire minuspojfet,tria tantum obstare, (xpenumero teßarifolitum intelleximus . Perpetuam mimirum, ac mirißcam, in Imp.Caroto vigilantiam: populifui^erga cum ßdem ßcElatißimam, (f.quod caputxrat ,Anuerptanx Ciuitatis Empor tum ^ totius orbis ce- Uberrimum,atque nobilifimum. HaEienus omni fcientiarum gloria prxHantißimus D.^Alexander Grapheus.
Rebus omnibus, & neeeßitati, & voluptatißehtqsf inferuientibus abundat Anuerpia,vtfumma in admirationem extraneos mercatores, tanta annonxabundanttarapiat. Hiß>anica,Gallica (f Rhenenßa vina, fumma hicinueniuntur copia. Pifcarium forum,marinißuuiatiles, &fale conditipifees,incredtbili multitudine complentdeo,vtfiprxter opinionemgratus,&amicus quißiam tibi hofies aducniat,Sybarst tea eum menfa.quouis etiam temporepxciperepoßis. ^Mmplißimus huius vrbis Senitus, hocpotißimu nominefeelix ejßatque beatus,quix Philofophi prxßantestf virt,opt 'tmaru artium difctplinis egregie culti,publica in eo admwutrent officia. Splendidißima fr plane regia ,tam priuatoru hominu,quampublica funt in hacvrbc,xdtficia. Inter pub. autem^prxtorix xdes,primu fe offerunt,qux ex marmareo viuo^feEloßj lapide ,ex regionibus longißime dißitisjomportatojantisfumptibus, tantoque artißtio. llfl.annorum tempore, conßruElx videntur,vt ma- teria operisformam,frforma materia ipfam fuperet. In tpfofere ciuitatis vrnbelico.area ampla,quadrata(Borfam vulgonuneupant)pandi• tur,vndique fepta columnis, quibus ambulacrumjeElo conclufum futtineturjam accuratefornicatum,vtnon teßudofed tabulatum,vi- deaturjn quopulchcrrima quxque videndi fenfum obleElantiajvenum exponuntur.Subter,negotiatores, negotioru traElandoru caufa,quo- Ii dienertts horis coniteniunt. T um etiam amplißimx in hac vrbefunt xdes.perpetuis.a magnißeis viris^admodum liberaliterßotatx redi- tibusßn quibuspueri,qui otiofi alioquiyviElum inplateis quxritantes,ad ornnem nequitiam enutriunturßs exercentur artibus.qux adnecef- farios hominum vfus, conducunt. ldetn inpuellarum inßitutione,magna quoque diligentia,obfieruatur.Habetur deinde augußißimu fanum } D.Virginifacrum,turri,cx candido marmore ^admirandx altitudinis,celeberrimum. In ea ciuitatis parte,qua Anuerpia,poßremum eß am- plificata, maximis Hanfeaticarü ciuitatum y fr huius Reipub fumptibus ,amplißima eß domus conßruEla,m quam Hanfx T eutonicx confasde- rati mercatores, ex quatuor,qux in f uropa habent,Emporijs id,quodquondam Brugis fuit,tranßulerunt. Domus ißa,feu verius palatium, decus fr ornament u, ciuitatis adxuElxjngenut fatentur, quotquot eam confiexerüt,mira fiquidem eius pulchritudo, omnium oculos in fe no immento conuertit. Sita excellit, vtrinque enim euripis,admaximas recipiend.is naues, opportunis, clauditur, quxßuic domuiprymnxfio iunElx,merces percommode exinanire,fr in eam traqcere.poßunt. Splendidißima etiamß ruetura nitet. Menianxfiue ambulacra btna qua- dratis inntxa columnis.[patiofam intus aream cingunt.<fAeßiuas ccenationes,fr hypocaußa amplißtmaenusiißtmispicturis, fr tapetibus feite admodum veßita/ontinet. Chartophßacia,fr cubicula fua priuata, mercatores exornando,decertant. T urrim quoque ex viuo, quadratoq, faxo,admtrabilt venußate ereElam, Hanfeatica hac domus ofientat,cum alata,fr verfatili, fummo in apice aquila,ventorum indtcc-a,qux quauts circumagitur aura.
J 7

B V S C V M D V C I S-
VSC V M D V CIS, ä fyluis atque nemoribus, qux hoc loci quondam Brabantix Duci fucrunt.appellationem obtinet.vna exquatuor prxci. puis Brabantixciuitatibus: Ludoliterario.magnaciuium, & prxftantium xdificiorum frequentia, pugnaciqjpopulo, ciuili tarnen acblando, ^ , nobilis. Hic multis omamentispcvcclcbris videtur Ecclcfia cum artificiofo horologio: vbi mercatura, lanificium, exterxq; mcchanicx artes flo. " > rent.NatuscftinhacciuitatcGeorgius Macropedius.exccllenstriumlinguarum profeftbr.
LOVANIV M-
IOYANIVM, caput eft vrbium Brabanticarum, cxli Sc aeris benignitate nulli ccdcns aliarum, cuius jmeenus Sc iueundifsimus fitus.meritö in. | uitauit majores, vt Louaniü federnac domicilium Mufarü deligerent.Habet enim Vniuerfitatem, qua non fitaliafecundü Parifiacam numero. l(ior,nequcornatior,ex Colontcnfinatafilia.magnificetiormatre. Habet hxc vrbs lacrasxdcsquamplurimas.vnamD.Petri ftrufturatam elcgan.
 gti.vt Archite&orumiudicio, nullam pluribus locisinuenias pari politura. Huiuseconfpeclu vifitur domus ciuica opcrolillima, Sc qux non vna
rc telteturolim florentiflimam vrbem fuiflcLouanium. Xcnodochium ampliflimum, Carthufianorum quoque ccEnobium intra moenia, loco ab omni tumultu Sc frequentia femotiflimoeft. Admuros vrbis,quaMachliniamltur,arxeftinfigni vctuftate.ad otium.rerumque vrbanarum vacationem Principibusaccommodata.Ercgioncturriseft.eaaltitudine, vt inde videri fereno caelo Anuerpia poflit, ofto magnis milliarijs Louaniodifsitumoppidum: vulgb,Impenfaperdita,vocitata. AgerLouanienfis.prxterquam rerum omnium, qux confcruandx hominis vitxpcropportunx funt, ctiam vini tcrax,fed tcmperati,Sc ftudioforum cercbro.quos fobrios eile dccct.conucnicntiilimi.
M A C H L I N I A-
ACHLINIAM peruetcrem.ac prxelaram vrbem, excufliscüm antiquis, tum nouis auttotibus, comperimus, prifeum nomen adhuedum feruare. Ea, non male, naturx bencficio, fita, falubriaere, in primis vtitur, exteris omnibus affluit rebus, qux adhominumconfuctudinem funt nccelTarix. Mcdiamfecat.perluitqueflumcnDelia. Hancnonineptemedituliium vocauerisBrabantix, Louanio,Bruxclla, Antuerpiaque tot _ _ Iclanfsimis iimul vrbibus, interclufum,Sc vndique quatuormilliaribusdiftans, quam tetrapolim qui circumfpexerit, isiuftiflimam trianguli formam efficiet. Interim Machlinia fingulari iurifdi&ione valet, fuisque, Sc proprijs legibus vtitur, quo loci, ante alia notandum hoc eft: Grauidx matres, dum pariendi inftat tempus.relifta vrbe, in interioris Brabantix munieipium quodpiam feconfcrunt.inibi onerofxalui pondus,depofiturx, eo confi lio, VC liberi.in partem immunitatum Brabantinarum.itidem veniant. V rbsalioqui,per fe non tantum xdificiorum, tarn priuatorum, quam publicorum deferi- ptione nobilis, verum ctiam operibus.molibusque firmiflima exiftit.eoquc magis,quod dum fupra caput eft hoftis, patefa&is oftijs, viciniam omnem, diffu- • Iis aquis, inftar vafti lacus, ciuescomplere foleant,atque hoc pafto.hoftem intercludant. Cun&isautem vrbanisoperibus,fplendore, artificio, ftrufturaque anteccllit: Bafilica D. Rumberto dicata, cui vafta, Sc prxalta imminet turris, qua in fpeculx loco, ad remotifsimarum cum ciuitatum, tum amoenifsima. xum circumftantiumpofleflionum profpe£him,vtuntur. Sccundumautem, cum dignitatis, tum magnificcntix locum, illicobtincnt fepta Pizemburgica, inquibuscommoranturTcutonicoexilloordineprocreatircligioii milites. Sedhuic vrbi dicsillefeptimus(vti ipfi vidimus)ante idusSextiles.excuntean- no, M. D. XLVI. funeftus exiftit.hoc fere mitio.Cum horrenda tempeftas cxli eflet orta ,'ecce vafta turris portx arenarix vicina, qua maxima, pulueris illius nitrati visafleruabatur, fulminisiaftu, non modo conflagrauit.verürti ctiam afundamentisfruftulatim difietta, lacerata, reuulläque eft, vtne veftigium quidem vllum prioris fabricx, fupereflet, quodque magis admirere, fubitum iftud, Sc inopinatum incendium,vrbanam foflam.aqux plenam, altam & fex. ccntis ampliuspalfibus latam,ex ca parte, non tantum liccauit, fed etiam arefecit.pifcibus partim co£tis,partim vero toftis, quaque verfusremotillime fpar. Iis. Quinetiammoenia flamma deflagrata,aceo vlterius.Circunftantium domoruinparietester centenum amplius palfuum interuallo,labcfa£iati, autde. formati,vacillare,fimulque vno,Sc eodcmtemporispun&o.maluminfolcns manare.non folum per vrbem, verum ctiam fuburbanam viciniam tranfcendc. re. Atnc dum modus infortuniopofitus.quantopere enim lapidum iaftus,quo inftar tonitru, cxlumcontremuit.totam ciuitatcmpermifcucrit, quantum. queruinarumpaflim ediderit, nifi ipfcprxfensq; viderit, nonfacilecrcdat vnufquifq;, Sc multi nobifeumfuperant, etiamnum oculati teftes. Hucaccedit, hominummagnacladcs, quorumampliusducentosperijflc.actriplo plures vulneratos, accepimus.afidedignisciuibus. Fulgurum.actonitruum tanta vis fuit,vt vfqueab Antuerpia,Bruxellaque, fonus iftexnifcrabilis,multiscrcdentxbus terrxmotum, in vicinitatefaftum, audiretur. lndigenx veröipfi, vfque aliquo viderc videbantur cxlum ruere.ac vniuerfummundum inuerti,quippe,cum inter exteros quidam in hypogeo concamcrato.fed labefaftato triduuxn incdiamferens,femifepultusiacerct,ruderibusq; forte latitans,acircumftantibus ex traheretur,attonitoconfternatoquehomini,animofimilis,fcifcitatus eft, Num qua vniucrfi fupereft fpecies? Quodigitur Machlinia de coelo tacia, incrcdibilem fuarum rerum iafturam fecerit, id infelicitatis eius fuit, quod vero deinceps.non ex ea tantum parte,inftaurata,fed multis prxterea locis,ornata,honoris eft hoc ciufdem. Vbi feptendeeim opificum collegia.exceptis cohxrari js, ad fenatum admittuntur.quoties de requapiam graui, deliberatio fufcipjtur. quorum prxcise fex, tanta apudfuosgratia Sc auftoritate valent, (hi funt Pi. öores, Ichthyopolx, In tedorcs, Conan j, Ccreuiliarijac Lanij) vtex ijs quotannis finguli leganturScnatores.itaquefummus magiftratus vniuerfeduode. cim.fex Patricijs.actotidemplebcijsconftatSenatoribus. Lanificij laus,id quod pacccxtcrorumBelgarum diftumfit, Machlinienfibus, in quantum dili- gentiflimaperquifitionedidicimus,prima tribuitur. quod tarnen illicolim, finecomparatione.multo fuit hübenus Sc copiofiusexercitium. Intra eius enim territorium,fupra termilleduccnastextrinasexftitiirc.compertiftimumhabcmus. quippe,legimusquemadmodumolimtextores tribus multjtudinefrcti vfqueadeo infolcfcerc, animis efferri, heque fc continerc.vtcoorto dercpentetumultu. Sccorreptisarmis,exterosciuesinuaderent: fedtumultuario ifto prxlio, inferiores mukös, fuorumamiferunt, itaquctemeritatisSc fuperbix poenam, iuremerito luerunt, neceocontentusfcnatus, immunitatum, munc. rumqucprxrogatiua.huiufmodiau&oresturbarum.priuauit. aquo vfque tempore, 8c numero opificum,Sc exiftimatione funt deminuti, licet ad hanediem textorumcollegiumaudiat,nuncamplum,nuncomnium reliquorum primum.Hxc vrbs vti tclarum, Sc quidem optimarum.ita cortinarum multiplicium plena eft: Tormcnta.tintinnabula, denique inftrumehta, ac vala quxuis, ambigam a n alibi terrarum maiorc artificio, dcxtcrius.faciÜ usque xre conflcntur. Reperias hicitidem.omnisgcnerisnauiumarchite&os, 8cfabricatores. Inftru&iflimumin ea vrbe ad quofuiscafusfemper rerum dominus referuat arma. mentarium, tot toririentisxrcis,acferreis.totmachinis bellicisqueinftrumcntis,puta,nauibus,pontibus,carris,poftrcmb,tantarccaftrcnfi,8cmilitari fup. pelleftile affluens.ac nouiflime tot operarijs fabrisqueplenum femper, vt fpeftatonbus admirationem copia pariat. Hominum memoria celebrantur Mach. Lneaoriundi duo, IoannesGoechus, Sc ArundineusGrauis, vterqueauiftor.item Nicafius Vordxus, is, qui licet vifus vfuram eicafus, trimo eripuerit, in Iitcris tarnen vfque eo profccit.tantosqucfccit progrcfTus, vt vtrmfquc Iuris profeflione.Docturxq, dignitateclaruerit, aciccirco abs Trithcmio, inter natu, ix miracula adnumeratur.Louaui j enim,ac Colonix, iura publice doeuit, interpretatusq; eft, difeipulisq; nonnulla theoremata diftauit, qux typis impref. fa,etiamdumcxtant,xtcrnumalioqui duratura.Obijtrarusille vir anno M. CCC C. LXXXXII. Hinc ibidem editus eft, (quemadmodum ipfc in oratio, nc ad Senatum Machlinienfcm aperte fatctur)Chriftophorus Longolius, vir cum propter rarita tem doftrinx.tum proptet virtutum cumulum,omni Euro, px notiilimus.quem non modo fummo femper honorc, priuati quiuishomincs,led ctiam prineipes viricoluerunt, qucmqueccrtatim multi, multis hono. rarijs muneribusdonare voluerunt, fibiq; itaeiusconfuctudinem conciliare, vel potius emerc.Scd omnium vniuerseordinumdona afpernatus, vnius Rci. pub. Florentinx, cuius aliquamdiu officiofus.ftudiofusquccxftitit.penfioncannuacontentus, multorum auftoroperum, PatauijannoM. D. XXI I.libris immoritur. Contra, H. Erafmusille Roterodamus, in quadamfamiliaiiumepiftolaruin, adDamianumfuumGoefanumdata,fcribit, Longolium reucra luilfc Hollandinum,Sconhouiaoriundum.Atipiiauiftori,patriam profeflb,citiusfidesponcnda videtur,quam cuiuispcregrino.Scitum enim illudcft:Cui. quefuus imperat affeftus.Superant ha ctempeftate inter litcratos.Scclaros homincs.ciueifq, Machlinienfes,Rembertus Dodonxus, infignismedicus.ideMa. thcmaticesperitiflimus.ä quo multa.nccea parua opera, fubcifiuo temporelucubrata.accepimus. Dcinde PhilibcrtusilleBruxellcnfis.albogeniorü regiorü adferiptus. vir exteroqui litteratilIimus,Sccxccllcnsorator.Iacobus Vuaftelius.in (änftum illud Machliniefeconfilium.cooptatus, vir vndcquceruditus.Sc honoratus,cuius F. Petrus,patredignifsimus,vtdodrinä,liccloquentia valet. Adeo, YteiusorcindigenaSenatus grauioribus quxftionibus; poftulatisq ; rc. fpondeat.Pereruditorumilluftriumcpcxtcrorum virorum,quibusaliquafcientixlausdatur,multitudine, breuitatisftudiofuperfcdcremalumusinprxfcn. tia, quam iciune fobrieque de fingulis diccre. Hxc vrbs, alma nurtix.alrrixqucfuit, Philippi I. Caroliq; illius ter maximi Imp. Ph. illius Bclgarum heri cum patris.tum aui,quod illic tunc temporis, vtplurimum,curia hxrebat.Cuiusampliflimxprouincix vfuram, dum iam modo diftus Carolus, auix Margarits Auftriadi.quoad vitafrucretur,daret,fedem Machlinix fixit,illa ipfa Herois.quxetiam in ea vrbe.fui femper cupida,Sc gratiofa.anno M, D. XXX. obijt. Be. neficiorum vero omnium.quibusolim aliquando,ab Hcroornatifunt,Machlinfcnfcs,parpulcerrimum hoc eft. Primuni omni um portoriorum, qux in fin. gulasmercesiuftislocisexiguntur.funtimmunes.Secundo.bona corumfirma fixaqueBelgicx tcrritorio circumfcripta.perfc libcra exiftunt.nec obligatione luntobligata( vti exterxpopulariumres: )opt.iurcprxdijscomparanda,quam immunitatem ex Caroli illius omnium nouiffimi Aeduorum Reguli BcL garumquedomini gratia,aclibcralitate.officijs.ftudio,opera,funt demeriti.quod enim eumfumma virtute,aefortitudine, bello laborantem, femper fublc. ua(Tcnt,vix vllialijclientum,autmagisfidcrc,aut plus tribuerefolebat, acca propter, ampliftimum illum Senatum (vulgo ConfiÜum Regi um) illic anno M. CCCC. LXXIII. inftituit,cuius ipfeprineeps cflet, exteroqui triginta quatuor viralem,puta Cancellario,cohxrario,binisprxfrdibus,quatuor equiti- bus, fex fupplicumlibcllorummagiftris,initiatisconfiliarijsodo,profanis vero duodeeim, partim Doftoribus, partim prolytisconftantem. Hic Scnatus.pri. mo rerum dominum quocunquciifct,comitabatur,afl"cquebaturque.abfentc vero pri ncipe.au thero, Archigrammateus, cunftisprxerat. Eoautem, abom. nispoene Belgicx tnbunalibus.iuserat reeeptitium. Porro, cum vxoris Ioannx beneficio Philippus. I. adainpliftimam, Hifpanicnfium, Sc annexorum rc. gnorum pofleifionem vocatus,necefl"ario tranfmi tteret, eius iuflu, nouiflime anno M. D. 111. ad eam vrbem, in medio prope Bclgio fitam, itaque apprimi opportunam, l'edeisfixit illeipfefenatus,eius tarnen forma,Sc auftoritäte,nec non Confiliariorum numero,antea nonnihil immutato.qui.vti nunc eft, vno prxfidc.fedecim confiliarijs,duobusfcribis,abepiftolis,fiuc afccrctis, o£to, Sc extera munufculorum turba. Hucgcncratim, poftciucis& tribuleisFlandris, Atrebatibus, Hollandinis,Middclburgcnfibus,Namurtibus Lucxpyrgenfibus,Valencincnfibus,poftremö illis, qui litigiofa illa prxdiacolunr, in Flandrix, Hannonixqueconfinijs,collocata(dequorumiurifdiaioneaciudicatu,Flandri 8c Hannonienfcs valdcpertinaciterinter fecontendunt)exdomefticoforo, prouocare.appellareuelicet.Frifijitem.Occidentcm folem verfus qui fpeftant.acVltraiedini.paucisabhincannis, hunc ipfumagnofeunt Senatum, tanquä lecognitorcm ciuiliumcaufarum.quas ipfianteiudicaflent.Heic exformula Prxtoria thyafusTorquatorum item fiftitur. Litcis, controuerfiasqucomnes, tarn ciuilcs,quämcriminofas,femci iudex definit, nulla prouocationisprorogationeautgratia, ftanteintcrim femper fua Curix Bruxellanx.incaufiarum rccognitione,prxrogatiua auftoritate. lllo ipfo in foro, in gratum maxime peregrinorum,Gallicc litigatur.Scc. Cxtcra, qux heic,ob loci anguftiam omilfa funt,fuppeditat index.
I«

TRAIECTVM.
RÄIECTVM INFERIVS, firmifsimo murorum ambitu, pro- pugnaculis,multisque ad hoflium Furorem arcendum peridoneis turribus vrbs inclyta Sc memorabilis, Hollandiar ,quorundam iententi4,adicribitur, quodtarnen AEne<e Syluiodilplicet,quieam Frifbevrbem nominat,ha- betq; fententia: lua: riualem Ottonem Frifingeniem lib.i. cap.i ^.vernaculo idiomate Vcericht: Agrum multarum rerum vbertateprat flantem,&Hol- landico lolo pauloaltiorem, fitu obtinet. Quo accedit,quod exiguo ipacio,permultaoppida, bene Sc eleganter culta,muro cindta Sc haud contemnenda magnitudine vicina habeat,ad qua: omnia, breuifsimo tempore, Traie&operueniri potefl:: Qjue cum eorum moderator,Sere- nifsimus Hilpaniarum Rex Philippus,ex altaquadam FpeculaconFpexiflet,ingentiperFulus gaudio dicitur,quiä tantam vrbium oppidorumqueFrequentiam, vnicum territorij Fui bene culti indicium, hngulare quoq-, decus Sc ornamentum eile putabat. Alferunt ij quos ftudium Ge'ographicum deie&at,Traie&enlem hanc vrbem quondam Antoninam appellaram Fuifle, vel ab Antonio Senatore Romano, qui immanem Neronis tyrannidem Roma fugiens,banc vrbem xdificafleputatur:vela M.Antonio Iuiij CaEaris legato,belli Gallici tempore,initium ac nomen accepifieperhibetur,vel deniquea M.Antonino Pio Augufto.Quicunquetandem horumprxcipuusTraiedi Fundatorextiterit,antiquiFsima:onginisvrbemefieconftat,qmppe cuiiis Antoninusin Itinerario mentionem Faciat,&plurimaRomanoru numiFmata,aliaque antiquitatis monumenta, certa vetuflatisindicia, Irequenter hoc loci inueniantur. Nunc Traie<5ti nomen a traijciendo vülgo obtinet,ob Frequentem nimirum (vt plerique exiftimant) mercatorum per hanc vrbem tranfitum,vel quia hic veteris Rheni traie&us Fuit. Is enim hanc vrbem folebat alluere, qua; nunc per Folsas&canalesartificiose exRhenodedu&os, aquam conlequitur, adeö vtäpleriique minus accurate hoc confiderantibus, Rheno adiacere pute- tur. Ell autemdiues Sc populola ciuitas, Sc priuatarum jedium nitore, Sc magnificis Canoni- corum Collegijs pracftans, quorum pratcipuum eil S. Martino lacrurn, FanumornatumSe fumptuofum. Quiaporröiecundalortunaeosplerunque, quibus clettietiusFauet,paululum. erigere,& carteris anteferre foleat,vnde aliorum deinde inuidentia oritur,fin)ultas qu.rdam in- terhanc ciuitatem, vicinumqud populumorta eil, adeo quidemvt ad armaprogre(Tum,& Traie<5himexpugnatum,acdirutumabeisFucrit, qui prarfidiario milite, Sc conflru&a ilico arce VVilltenbergh nomine,hanc Traiedtenfem Rempub. aliquante» tempore fuis habenis möderati Fuere . Ab horumautemincondito Sc tumultuantedomini'o,Clodouei Lotharij filij opefä,& auxilio,tandem hoc oppidum liberatur. Regium eftTraie<5ti concilium, in quo vicinarum vrbiurn lites dirimuntur. Arx etiam pulchra,& valde munitaiulFu Caroli V.com ftru&a, cui Vredenburch nomen inditum. Prarpotenti inlliper EpiFcopatu commendatur, cuius Antiftes in lacris latilsime imperat, qui Sc Archiepifcopi confecutus dignitatem, plu- rimum ab ea amifit,ob innocentilsimi BoneFacij cxdem,qu.r in hac ciuitate Fuit patrata ,cui deinde Pipini& Caroli Magni,Epilcopatuum&Mona- fteriorum liberalilsimorum beneFadForum au<5Foritate, refti- tutus Fuit. Prodijt ex hac vrbe Hadrianus eius nominis Papa Sextus Anno Domini M.D.-XXIL

AMSTELRE-
D A M V M>
Ollandia,feraeifsima InferiorisGermanise Regio, pifcofisinterluituramnibus, Sepafcuis abundat vberrimis,neque regio crcditur eile alia in orbe,quse fimili fpa- cio,tot habeat oppida, mediocriter quidem magna, Ted apprime polita 8c concin- na .Inter quse quide liimma obtinet dignitatem AMSTELREDAMVMin longitudinem gradibus XXVII. ac XXXIII. minutis, in latitudinem vero,gradi-
 bus LH.&XXXX.m.patens,ciuitas ad finum Thyum pofita eft, vnde foflseplures
intra moenia dedu6be,quarum omniu maxima eft,quse media fecat, Ambraceq; dicitur, qua parte fol oritur,nauibusperui3e funt,quas ab Oceano,inges ille finus Auftralis excipit,quseq; vndeuis ge- tiü copiofc huc appellunt.Nam bis anno ex cü&is fere Europse partibus, maxime ex populari Bel- gica,ex Fräcia,Anglia,Hifpania,Lituania, Germania, Polonia,Lufitania, Noruegia,ex Ofterlingo- ium ore Suecia,& Septentrionali cselo, nunc ducentarü,nunc trecentarü corbitarum onerariarufn claflem eo confluere vidcas,quarü maior pars Dantifci, Rigae, Reuelse, 8c Neruse, omniü mercium generibus oneratur.Stupidos plerunq; aduenas ifta detinet nauium tarn ampla ftatio,ex qua diuer- lo ex orbe huc profe&as quingentis plures interdum cofpicere liceat. Sed longe maxima omnium pars domeftica & vrbana,quarum aafpedu nihil iucundius. Cui confedarium eft,luculenter,& in remotifsimis terris ciues negotiari, ad eosq; in horas peregrinos mercatores comeare. Portus lum- ma commoditas hoc prsftat, ideoque poft Anuerpiam, fecundum eft Amftelredamum,Belgicse Emporium,quod ditißimos homines incolere,pro multis vnicum hoc fatis manifeftum fuerit argumentum : liquidem ducentarum,trecentarumque nauium clafte, (de qua modo diximus,quseq; iuftis temporibus,quotannis eo bis confluit) importatas merces fuis facultatibus redimunt incolse, fic,vt quinque,aut fummum fex dicrum interuallo,exoneratse tot corbitse,vnde foluerint,aut quo- quo nauicularijsvifum eft,referantur. Suntetiam hie fabricandarum nauium probatifsimi archi- tedi. Nihilo fegnius interim,lanificium inibi tradatur,quippe,duodena millia,& amplius,panno- rum textrinse vrbanse conficiunt. Fiftucis fundata ciuitas vniuerfa, perpetuis tignis inlidet. Idcirco non fine Tale 8c lepore amicus quidam nofter, modo fiftucatum illud pauimentum liceret contcm plari,non efle,cur videndi amoenioris nemoris defiderio quis teneatur,ac propterea ferunt,infanas iiibftrudiones,infraq; aquam latentes moles,propter materise copiam, laborum, operisq; difficul- tatem,multo pluris conftare, quam ipfa sedificia, 8c vniuerfas fabricas,quae a folo eminent. Ciuitas omnium generatim operum 8c sediftciorum cum publicorum, tum priuatorum defcriptionc no- bilis,prsepotens,numeroque ciuium,& fortunarum amplitudine,Valens, per Fe firma, naturaque 8c fitu loci,inuida, vixexpugnari humanis viribus queat,eoq; magis,quod vrgcnte neceßitate occul- tis quibufdam rationibus,& eo comparatis machinamentis, continentcm diftuhs aquis inftar vafti lacus complere ciues latifsimepofsint.Itaque fi aere,fi circumfufum aquarum a^quor, Ii deniq; loci litum,fi chomata,incilia,(quse omniapene compita fedant)& his fimilia fpedes, Venetijs haud ad- eo dilsimilis ciuitas, cseteroqui fortunata, foelix, &quam orbis immenfi circulator hofpes fumme admiretur adlpiciens. Qua deregratus ciuis Nicolaus Cannius, lepidum imprimis hexaftichon Carmen condidit.Id,quod nos in ftudioforum gratiam,huc intertexerc voluimus.
H<ec illa r Ba,tdux ) non ylttmagloriagentü, xAmnii cui nomett 3 cui catharaSla dedit.
(Diftdprins Damum)ram habttata colonif.
Cum contenta caßs } rußica yitafuit.
Hmc lAmfier damum lamfaEta. celebrior, attpue Fortunatcreuit tempore nomen item.
Vrbs bene notaprope,atqueprocul dißantibu* ortf 9 Dotibuf innumerüjufpicienda bonü.
Diues agrißiuespretioji veßü>&auri,
Vtpleno cornu copia largo, beet.
QuodTagus atque Hermw vebit, & TaSlolus in fnum Vere huc congeßumßixeris ejfe locum%
2o

L V B E C A.
] V B E C A emporium ce!ebre,& Vandalicarum ciuitatum pnccipüä,ant£ [ iniquis iraci Martisatque Vulcani cafibuseftlabefaftata,quäm huncin- j ter Trauenam Sc Vacenifsam flumina fitum confequeretur, donec tande ope atqueauxilio AdolphiäSchauvvenburgo,Holiati Gomitis,hoftiüm I fuppreflatyrannide, pacifice exaedificari cceptaeft, Anno a Chriftonato I M. C. XL. Acdeindequidem, vindice Erederico Imperatore Augufto,
_ ....... I liberalmperij vrbsefficitur,& Infigniä, bicipicem,partim auream,partim
nigram aquilam conlequitur. Idem eciam Gxlar, primus auguftam illam Sc inclytam Hanlea- ticäm lbcietatem,multis exemptionibus & priuilegijs in varijs mundi partibus ornatam ,con- firmauit,eiusqueeaput,dominam,atq; reginam,florentifsimam Lubecenlium Rempub.con- ftituit,circa annum falutis M. C. LXXXII. (quemadmodum Chronica Argentoratenfia co- memorant.)Quare eriam Hanfeatici conuentusvt plurimum ibidem celebrantur, in quibus de communibus ciuitatum negotijs agitur, eoque in controuerfljs quatuor Refldentiarü (qua- rum nominaincadataLondini deficriptione inuenies)appellationesdeducuntur. Hanleatici foederis Syndicus nunc eftClarifsimus virD.HenricusSudefmannus, I.V. Do&or,ex nobili & Patritia Colonienfium familia oriundus,qui freqüenti rerum vfu^multisque legationibus ad Reges Sc Principes exercitatus,non modo Emporio Anuerpiano,fed Sc vniuerfaz Hanieaticas focietati,percelebridignitatis commendationein XVIII. annum prateft. Nuncfitu&opere fortiisimaeft Lubeca, propugnaculis validis admodum munita, qua; palis ac tignis fi ftucatio- nibus in aquam immiisis,peringentem fuftinenc mölem. Binae funt ciuitatis platea;,longis ex- tenfe lpatijs,quas reliqua; cruciatim interlecant,& cliuofb defcenfu,ad Trauenam Sc Vacenilsa flumina exiliter deprimuntur, vnde grata vicorum mundicies, qui fordes in flumina tranfmit- tunt. Mirifico nitore conlpicualunt templa, pracelfis ornatäturribus,quae cupro&plumbo te<Aa,apicibus aureis nitent. Summa artificum induftria,ex flumine, aqua vi mola; inaltam transfunditur turrim, qua; per occultos terra; meatus, latcntesque fiphones, ad ciuium a;des, eo modo delabitur,vt huius rei ignarus,naturalibusfont\bus Lubecam abundareexiftimet. De reliquo huius vrbis (plendore,de bellorum fieuitia,quibus fepius ab Hollandis,Holfatis,Danis Sc Sueco attrita fuit,quomodo item tertio igni conflagrata,breuitatis Audio nihil adijcio: Iilud Interim filentio inuoluere nequeo, incredibilem huius Reipub. potentiam arguere, quöd vna cum Dania: Rege,non alieno,led fui atrarij pradidio, contra potentem Sueciae Regem, priuilegiorum caula,in o&ennium terra, marique fociale bellum fufl;inuerit,&pacificationis tandem media, inrercedente Imperatore, alijsque Imperij proceribus,admiferit.
HAMBVRGA-
HA M B V R G A, maxima inferioris Saxonias vrbs, nomen habet ab Hammone,qui carrt inftaura. uit, vnde LatineHammonisßurgumFranciico Irenico dicitur. At Albertus Krantzius, Harn* burgumab Hainajinfigni pugile,nomen accepifle exiftimat, qui ä Starcatero Dano 3 monftrofas magnitudinis & roboris homine, hoc loci ante vrbis asdificationcm occifus pcrhibetur. Lubeca decem miliarium interuallo diftat,aquis eft inftru&ifiima, &ad mercaturam fitu admodum opportuno: Q^iare Angli, quos iam Brabantia non tolerat,merces fuas hic diftrahunt. Moenibus,foflis 3 vallo, diuitijs & in- colis,nihil Hamburga cultius, nihil munitius vidi. Aedes habet eximiar venuftatis,qus du<ftis per vrbem euripisalluuntur.Exquibus.obvini inopiam,potum cereuifiam coquunt,qua* nonabHamburgenfibus tantüm, Ted & in alijs Saxonia: partibus, auidiffimebibitur ,adeö vtdi&u mirum fit ,quanta ccreuifia haec gensfefeingurgitet, laudem meretur,&gloriam,qui fortiüspotitariu Carolus Pipini pater hic vicarium habuit, quem Dani, expugnantes k vrbem,ignequevaftantes,eiecerunt. Interfeptem Vandalicas
Hanfeatici foederis vrbes non infimum dignitatis gradum Hamburga obtinct.
24

VV E IM A R I A.
T 7" T 7" EIMARIA pulchrumeft inThuringiaoppidum, quondam peculiari comitatui Y V nomen,iam verö inclycam Saxonia Ducibus federn & domicilium prxbet, qui mag- nihcnm in eo palatium habent ex quadratis & formatis ad lineam iaxis nitideasdificatum,& poma- riumomniarborumgenerefummainduftria conficum,quod Iima fluuio irrigatur,qui inSaiam tandem lerecipic.
ERDFORDIA.
ERDFORDIA, memorabilis Sc maxima Germania: vrbs,Thuringias Metropolis, aprilcis Erphesturc appellata, a molitore quodam,Erpt, Sc tranfitu,quem Furdt, Germani votant.de- nominatur. Eam Gera Huuius illabitur,& mediam fermepraterfluir,cuius commoditate tota pur- gatur. Monrem habet excelfum,qui nunc S. Petri vocatur,vbi olim fuit arx conftru&a,qua poflea rurlum effc delolata, regnantequeapudFrancos Dagoberto monafterium D. Pecro iacrum ibicem xdificatum eft. Cui Bonifacius Archiepifcopus Moguntinus D. Virginisremplum coniunxit. Hu- ius Vrbisager optimuselt,&:herbas fullonum,quas landix aciaponaria dicitur,pro tingendi&vefti- bus ac pannisferaciisimus,&pecorum palcuisabundat. Ell hicvniuerfitasäDagobertoFranco- rum Rege Anno Domini 1391. fundata,& a Bonitacio I X.& Pio I I.varijs priudegijs honorata.Vi- de Munfterum, Annalts Argent.& Georgium Rithaimerü in orbis defcnptione } &Pij II.Europam.
I E N A. ;
IE N A E Thuringias vrbis nomen,vt quidam ä Iano deducant,non video qnan?m ratione fieri queat,cumhicdeus inTeutonicololo cultus non legatur. Probabilius itaque S igelicsleribit:
Uinc placet Hebrao nobis hanc nomine dici, ßlßppc V0Cdt Ia <j n Solyrna pius incoLt terra,
Vt vctut a Iaijn nomen IL NA tenet. Hoc quodnos Latio dicimus ore merum.
Cur ita credidertm, nifi mentem vocula fallit, Qua caput in medijs vrbs fertilis ernßt vttis^
Certa huius ratio nominis eße poteß. Hanc quifque a vino ncmen habere.r.eget .<*
Hxc ille. Imaiacet valle, muris & turribus firma,ponte lapideo vtramque Salae ripam coniungcns, gitur .Scholaetiam triuiali infignis.
GOTHA.
HVRINGOS ä Gothis Rithaimerus infuaorbisdelcriptioneoriginem traxiftelcribit,
T
eo,quodGothi in hacregionegentis fuas vacabulo GOTHAM vrbemcondideruntcirca annum Chrifti, vt Iobfteinio placet,913. Admirand.v forutudinis caftrum habüit Grimmenflein, quod nunc foloasquatü iacet. Eius rei caulahaecfuit. Guilhelmus Grumbachius ilirpemagis,quam virtute nobilis,ob varia Sc enormiaflagitia.quibus Principes in ordine redigere,Carlarem ex imperij faftigio deturbare,nouamq-, imperij formam moliebatur, äFerdinando Imp.Aug. tumaMaximi- liano Imp. eius filio,reus dedaratus Sc ccgnitus,cu.m omnibus vere Catilinari.e coniurationis focijs, condemnaturatqueprofcribitur,atqueliluftrilsimo Principi Eledton Saxonia Auguflo,lentent;x promulgatas executio,abImperatore,ac aeteris Imperij ordinibus vno conienfu demandatur. Qua ipfi prolcriptionem,fiducia fui receptus,&: protedtoris Ioannis Friderici fecfidi Saxonias Ducis,con- temnuit. Quicümpoft multasPrincipum admonitiones,äpertinaci leditiofbrum defenfionenon abftineret, Iiluftrifsimus Saxonias Dux Princeps Eiedtor Augultus, extrema necelsitate coadtus,nc mandata Imperij detredtare videretur, vrbem pridie natalis Domini obfidione aggredicur,eamque XIII. Apnlis, Anno Domini 1567. deditione capit.Tum Grumbachius,& cum eo quatuor ex con- iuratis,ob violatas Caclarias Maieftatis crimen commiflum,X VIII. Aprilis iufto iupplicio afficiun tur,caftrum diruitur,Dux Ioannes Fridericus,captiuus Viennam abducitur.
FVLDA.
FV LD A Metropolis eft eius in Germania regionis,quam olim Bucconia,aIij Buchoniarfyluam feu foli tudinem appellabant, qua? interThuingiam,Franciam, V Vcderaugiam, & Hefsiam fita eft. Inter ripas alias habet Fuldam,qua' prasterlabens ciuitati nomen dedit.Cui us prarcipuum decusatque ornamctum eft perüetufta illa & plane auguftabafilica S.Saluatoris,quam longe lateq; celeberrimä memoria D.Bonifacij reddidit,& cuiusaufpicio diuino Fuldana ciuitas primum & cödita,&auda,vaftaante fclitudo. Bafilica enim htrcantiquifsimi monafterij prior oppidocöftrudta fuit,anno nimirum iälutis 755. ImperatorePipino Caroli magni patre. Quo fermd tempore VVonfridus, poft Agathopoeus iiue Bonifacius dicfus, c Britannia in Gcrmaniam venit Apoftolus Chrifti,qua de re magnus eft confenfus annalium,&c.
Ampliorcm huiusregionis & vrbis chorographiam Georgij VVicelij videin Munftero Cofmographo.
25

M ARTP VRGVM.
ERR A quae aMcrnoverfusfcptentrionemextenditur,ä praedifceflo- nbus noftris adfcribitur Teutonias inferiori, complediturque in primis HaiToniam, Thuringiam, & Mifiam . Haffonia ab occafu contingit Rhenum,&ab ortu Thuringiam atque Saxoniam, verfus aquilonem II vero confinis eft terrae Brunfuicenfium,& pro parte V VeRphaliae.Huius autem regionis duo praecipua oppida funt MARTPVRGV.M ET CAS- S VL A . Quorum lllud prouinciae Metropolim ftatuunt, putantque quidam fic dictum, a Deo Marte: alij autem a Marcomiro Marcomiri vicefimifexti RegisFran- corum filio, nominatum «Sceredumfuitfe colligunt. Ptoiemaeo,authoreFrancifcolre- nico,Amifiadicitur.Ciuitatem hanc olim viliam fuiiTe hiftoriaeprodunt. Eam Lona praeterfluit, infignis in comitatu VVitgenftein fluuius QtÄn dem Horberg oritur) olim VVedeJdndi Anglorum Principiscaftrum praeterfluens. Lafphe eiufdem Comitatus oppidum alluit, inde Beidenkap, Martpurgenfem hanc vrbem, SteifFenberg, GielTen Cattorum,nuncHeiForum oppida allabens, VVetzphalar, Limpurg praeterfluens,mul tisreeeptisamnibus infra Lonftein oppidum in Rhenum euoluitur. In praecelfo montis culmine Principis fedeseftcum Sacello,opus Lodouici Epiicopi Monafterienfis,Hennci tertij Lantgrauij Thuringiae filij. Liberalium artium iludium vniuerfale in hac ciuitate Martpurgenfi habetur, inftitutum annoChrifti 1516. öcAnno 153 5. a Philippo Principe inftauratum.
CAS SVLA.
A S S V L A praeeipuarum Hafsiae ciuitatum altera 7 dida quafi CafteU lum, olim enim tantum lllic arcem extitifle perhibent. Illic lilium aureum cRoma per Lantgrauium delatum videtur. Nuncupatur autem a Ptole-
B ^ mseo Stereontium. HaecFrancifcusIrenicus. Fulda,Ana,&Trufula flumi-
nibus irrigua. Aquis igitur inftruda ciuitas, agrum foecundum atque compafcuum ha- bet,&aruapecoribus nutriendisidonea. Vnde invellerum lanaeque venditione,horum potifsimum negotiatio confiftit.Hasfiquidem merces,lanampraeeipue,partim exBu- uonia,regioneThuringiae vicina allatam,partim patrio in folo natam, in maximum BrabantiaeEmporium Anuerpianam vrbem exportant, 6c mde Londinum tranfmitti- tur, quo Anglis (qui licet ouibus abundent, tantam tarnen lanae copiam, quantam ipfi confumunt, textnnis fuis iuppeditare nequeunt)a noftris Germanis medium offeratur atque materia maxima lucri,öc ex mereibus nollrisin Germania natis,pe- cuniam colligendi, dum coniedum ex noftra lana pannum,ante aliquot annos Anuerpiae, nunc Hamburgi,öc Fran- cofordiae adMoenum,parata pecunia comparamus.
2 6

VVITTENBERGA-
jVITTENBERGA Oppidum, temporibus noftrisdomicilium Ducum Saxonia! luperioris,a Witikindo I.Saxonum Chriftiano Principe, vtquidam putät,VVittenberga nuncupatu. In quo Dux Fredricus Eledor, Ernelli Ele- ■ dtoris filius,inftituit anno Domini l^oi.vniuerfalc ftudiü ex Lipfenfi & Tubin gcnfi vniuerlitate. Quam academiam alter Fridericusita ornauit,vt ex frigida, teile Eralmocelebriseuaderet: Petrus Moiellanus,Fridericus,inquit,VVitten- jbergam fuam,cmnigcnarum artium, maxime trium linguarü ProfelToribus fic mftituit, fic adornauit, vt optime conltituti Gymnafij exemplar hincpetere poßis. In quo Fle- ningus,0.dendorpius Iurilconlulti,lcriptis apud Germanos celcbres, floruerunt. Memorabile e(l, quod de purgatione per ferrum candens in hacciuitateaccidifle, Albertus Krantzius in fua V Van- daiia commemorat, iib. VIII. cap. XXX. Incendium xdium furtim procuratum, imponebatur in hoc oppidoinnocenti:ille fandteiuranseiusle culpa: ncnefic affinem, purgationemaffierebat vulgarem de ignito ferro, quam iuribus interdidam,aut ignorauere,aut contempferc,qui iudicio prat- crant laici. Ferrum ergo ignitum ilicdeportat itinere nö paruot tum manibus excutiens nihil talionis prxferebat.Euanuitfcrrü ex oculismirantiuomniü. Annus penetotus intercefierat, cum alius iam ßlicibus via ftraturus in oppido publica,in arenaloci manu vertic,&inuento ferro adhucigneß centc,dexteraadurit.Mirati qui aftitcrüt,rcm perfcrunt loci prcfc&o. Illi mox incidit (ufpicio lilum eile hcmine criminis reum,quodinnoxio imponebatur:moxiubet adquxflicneabripi,confitetur crimen,&vltimo fupplicio,fra<Ris rota cruribus,interimirur: itadiuino iudicio eftprodicus noxius.
FRANCFORDIA ADODERAM.
FRANCF ORDIAIn Marchia Brandeburgenfi.fitu cxcellit.Ab ortu ctcnim interlabitur Viadrus fluuius,hodie Odcradi6his,pifcium copia abundans: ab occafu verö,meridie5c borca, funt vineta innumera, colle&aque vinaper Viadrum in Pomcraniam, Daniam, Borulsiam,& vici- nas partesdiftrahuntur. DicereshicBacchum,Cererem,Naiades&Dryadashabitare. Defunt tan- tümmctalla&aromata.alioqui multarum rerum eil Cornucopta. Habet fatis foeni 5c lignorum. Tradunt annalcscorum,ciuitatem primüm fundatam&extru&am Anno Chrifti i ^.perGedi- num abHertzberchjCommilsicneloannisI. Marchionis Brandeburgenfis^tque ordinatam pro mcrcibusdcponcndis,quactcrra6cfluuio illucdcleruntur. Pleriqueciuesdefua negotiationc, prae- rcnimpifcium,vini,5cannon.r,quorummaxima ibi eil copia, folliciti lunt. Publicum in hac ciui* täte Gymnafium inftitutum fuit ab Illuftrifiimo Principe Eie&ore Ioachimo ex Lipfenli anno Do mini 15 06. Ab Alexandro Vl.5cIulio II.5cMaximiliano I. Impcratorevarijspriuilegiisornatum. In quo iam inde ab initio,in omni artium 5cdilciplinarum atquelinguarum generepratftantilsimi dolores fucrunt,quorum aliqui a Sebaft.Munftcro recenfcntur.
VVISM ARIA.
WI S M A R IA in Ducatu Megapolenfi clari nominis ciuitas, circa annum Chrifti CCC.XL.a?difica- taperhibetur, quemadmoduin hisverbis Albertus Kranrziusin Wandaliafua teftatur. Guncelinus, patri cognominus, Zvvcrlnenfem comitatum tenet poft patrem,quem ille ab Henrico Leone promeruit,hic ergo filius,cüm Mckelnborg profui magnitudine oppidum cerneret immunitü,quod diftenfum in longum, nullis vallisac muris potuit firmari, vicinolocoad mare contiguum,vrbem coepit moliri,quam Wifmariam, incertum vnde du&o nomine, appellauit. Si Latini rem gefsilfent, fufpicarer Cifmariam vocitatam. Nunc, cum Saxoncs fundamentaiecerintjin obfeuro manet, vnde fit nomendeduäum. Wifmariam tarnen nomen efle Wandalf cum,exalijs meminimus. Potuit ergo vir in gente nobilis ibi habitans, loco relinquere nomen, vt ex Wifmaro Wifmaria,quomodoex Romulo Roma diccretur.&c.Anno falutis titfi.tota incendio perijt, ac tum multö,quam ante,magnificentius extrudta,lapideis ardibus condecoratur. Deplorandusin haevrbe cafus,Medarte fabellas fuperans, accidit. Faber erat lignarius,qui per interualla miferabili phreneii vexareturi correptusaliquädo furore,vbiftabatin lolitolaborelecurim prehendit,domum repetit,liberos duos per medium feeuit:tertiana cum fimili furia eilet confumpturus, mater iam pra?gnans cum eiulatu milero, virum ä terg.) comprehendit. Ille vlnisfoemina? exculfus in cam vertitidfum,fternens vno impetu duos .Ita eruentus prodit in publicum,laboris focios.quo reliquit loco adit: Rogatus ab illis, quid ita eruentus videretur,hor- rore verbi coepit refipifcere,& in fereuerfus, recordatur, quid fecerit: domum ilico repetit, fparfos vidit par- uulos,& in medio matrcm,crudeliter confedtos. Territusfuofadio, cultrum proprio fuo defixitin pediorc. Quid hoc parricidio horrendius i Quid miferabilius poteft exeogitari <
ROSTOCHIVM.
ROSTO CHIVM vrbs maritima Saxoniam attingens,Aa^//3ot/p^/ov aPtolema?o,Duci Melburgcnli fubditur, populis acdiuitijs opulentifsima, primum arx fuit rufticorum cafellis fepta, tum circa annum lalutis M.C.LXX. communiri coepit, &vallocingi atque in oppidi formvm confurgere. Fre- quenribus feditionum motibus,incendio,alijsq; calamitacibusadeö dcualhtum frequenter fuit,vt fuit fub eo fydere fundatum Krantzius dicat, quod vix vnam Saturni reuolutionem,fine imnifefta purgatione tranfeat. Vniuerfitatem habet, Anno Domini 1419. Illuftrium Principum Mcgapolitanorum Ioannis & Alberti, & Sc- natusfquiftipendia Profcfforibus tribuit^ &vicini populi liberalitate inftitutam.
.. : 7

D R E S A.
; ISNIA regio Superiori Saxoniain(ita,inter Salam & Albim pofitaeft,vk^ * Mefialacu,ad quem olim fortafleeius incol.r habitarunt,auta Milna vrbe,no- ! mea accepic,cui opinioni Georgius Rithaimerus in iuaörbisdelcriptione li- bentiusaccedic. InteraliasvrbesDRES AM habet,afpe<5hi,lituqtieamcenif- limam,qua?firmilsimo murorum circuitu,foueis, propugnaculis ad hoftium propellendos infultus probe munita,cum etiam pubiicorum jedificiorum, ali- arumque priuatarum acdiuni fingulari nitore, cum pracipuis Mifnia? vrbibüs decertat. Eam Albis inelytus Saxonia fluuius,Rheno conferendus, allabitur, cuius margines pons, ftupenda,obiongitudinem, ferie,ex faxo durifsimo fornicatus,coniungit, habens in citeriorelarere Drefam antiquam/requenti habitatione celebrem. Quod ad loci aerisque falubritatem artinet,eam quidem exuberans loli fertilitas,grataquecoeli dementia,tantam fuppeditat,vt Iiluftriisimi Saxonia» Duces Principes Ele&ores ad hanc pofsimum vrbem commigrarint, multisque alijs flörentilsimis dicionis fua? ciuitatibus relid:is,in hacperpetuam vitaz federn,& domicilium fixerintiQua occahone, arx,ornnium ianeiudicio,qui eam viderunt,magnifica,Drefam exornac, quadraco Sc lecto ad regu- lam iaxo,ingenti fumptu conftru£ta,& opportunis ad defenbonem muris machinisque mire excul- ta,acqueconipicua. ER& hic Armamentarium Illuft. Saxonia? Ducis,omni armorum ac machina- rumgenere,globorum item,acpulueris maximacopia, inftrudtibimum. In quo thoraces ferrei, Sc permulta cataphradtorum eorpora, caeteraque bello necefiaria, fingulari diligentia äc cura aderuan- tur.quibusbeneplenus amplifsimusqueexercitus,concraquoicunquemocus,fubitbarmari,acin- ftrui potefh Quod ii hoc loci,Scorpiones, Falcones, Mortarios, Rupcores,aIiaque ftupenda? magni- tudinis,acponderis tormenta muralia,eorumquenitoremac formas,enodate recenfere volucro, vereor^ne vericatismehmitesegrefiTum ij exiftimentqui tancum,tamque magnificum rerum bel- licarumapparatumnunquam viderunt. Illudinterimconftanter affirmo, non vllum,in vniuerlä Germania, armamentarium reperiri,quod huic Dreienfi non deFeratpalmam. Territorium huic vrbi vicinum, ob la?tam agrorum fertilitatem,quocunque oculos verteris,ämcenilsimi horti,arboribusherbisque generalis culti,exornant,in quibusparietes recicu- iati,variorum frudtuum vbertate,magna cum voluptate lpedtan- tium,latilsimas conlitasqueareas cingunt.
L I P S I A-
1PSENSIS ciuitas,afferente cMunßeroßn Oßtia,vulgo Ößland^autjvt alij voluhijn Mifnia pofita (eß tnim hocpoßertus vocabulum laxiuspriori , fr vtraque terra vniparet domino) non eß vrhs ädmodum am- pla,fed tarnen talis,qua fua angußia etiati amplas Germania,maxime Principum exüperat ciuitates. Abun- danttbi mercatores, qui variafr continua exercent commercia, idf ier per annum in ipfa ciuitate^ficut quidem de nttndmis eins loci,hunc in rnoäum fcripßt: Mercibus äugeturter Lipßa magna quotannis. Est ornata magnificis adtbus, qua in vmuerfttm lapidea funi, intus tabulata, fr foris miro drtißcio ac maiestate depifta,atque ob aqualitatem ßrufturarum fr pulchrtim ordincm,miram interfe habentes concordia rationem . Habet Senatum, qui non ex opißcurb indofta turba,fedex ekftis colleftus eß viris, e quorurn autoritate fr iudicio, Mifnenßum, Duringo- tum, fr Inferioris Saxonia iuspendet: Nam mittunt hi ad eos dubias quafque extricandas caufat. Paßum eß hoc oppidum anno Cbritti M.D.XLVII.grauem iafturam^quando fexta die lanuarij carptumfuit oppugnari per Ioannem Dncem Saxonia, Principem Electorem.Tunc enim exußafuerunt fuburbia, bombardarum iElibm deiecla mosnia, tin res concußa, domorum te- cta dißolnta, Castrum ciuitatis multum deformatum,obßdio in magnofrigore continuata adviginti dies, fr tunc hoßis re infe- cta coactus fuit difeedere. Uniuerfitate, qua ex Pragenß anno Salut is M. CCCC. VI II. initiumßumpfit, Lipfia claret. frpuia tnim Germani, nouam Hußitarum doctrinam, qua Praga in Bohemia oriebatur, rcpudiabdntgsno die fupra duo milia difcipu- lorum maßßros fecuti,apud Lipßam Mifnia vrbem,trium dierum itinere a Praga d/ßantem,vmuerfaleßudium erexere,Cuius initium atque progrejfum Aeneas Sjluiusßoß Pius eius nominis Secundus.prolixius traftat cap.ss-lib.hißoria Bohemica.Hanc Vmuerßtatem Erafmus in Epißola ad Gcorgium Saxonia Ducem,inquit eins außictjs, ac mumßcentia folennibusftr/dtjs fr po- litioris litteraturaac linguariirn acceßioneflorere. Eam Petrus Mofe Hanns Gracarum litterar um profeßione illußrauti;
Scribit Aeneas Sjluius : Cum Leonardus quidarn eques fr nobihsgognatum fuum,qui Lipßa bonts litterU operam dabat falutaturusaduenißet,quafißetß vti valeret : fr quem in bonis litter is progreßiim feeißet, vnus e commilitonibus ref- pondit: Optime quidem fe arnicus tuusgerit, quia int er mille fr quingentos,hic vntu bibendi palmam obtinet.
T, H

PR AGA-
RAG A,RegniBohemixmetropohs, vrbs amplilsima,PrxfuIum,Principum, &Reguminclyta fxdes, Impe- ratoris Caro li Quarti patria, ad ripam Muldauicefluminis ,inamoenifsima &patentifsima valle, intercolles Sc vineta, cxlo filuberrimo fita,in tresdiuifa eft partes,feu ciuitates,nempe,Pragam veterem,Nouam,& Paruam, quxfingulxfuam peculiarem habcntiurifdidioncm 3 füumque proprium Senatum. Praga vetus dextrum latus Muldauix occupat: in ipfa vaJlis planicie, vniuerfa magnificis adornata operibus, inter qua: celebriora haben- tur,Prxtorium,feu Senatoriadomus 3 cum turri: Lxta curia,cum templo Deiparxvirginis: Academia Impcratoris Caroli Quarti,cum alijs nonnullis CollegijsrEmporiumPannicidarum &pellionum: Curia vetus, vulgo, Rychta: Duxdomus, quondam regix,in quarum vna iam cuditur moneta:Xenodocluum npud pontem.Tacco multa templa, füos habcntia paro - chos:Scholas,qux in huius libri typo^fuis infignita nominibus 3 fe fe ledori diligenti,ob oculos ftatuunt.In turri Prxtoriana, elt infigne horologium, cui par vix m toto orbe terrarum repcriri, multi, & quidcm prxftantcs artificcs putant, quantum ad artis excelkntiam attinct:nam, fi externafpedetur forma, elcgantiora mulra alia inucnirinon ncgant. Continet autem hoc horologium rcuolutionem totiusanni,cum redocurfu Solis &Lunx,numcroq; certo menfium atque dierum,& afsigna- tionecalendarij,feu feftorumintegri anni,habensitemortum&occafum,meridiemq,,altitudinem folis, &Eunx,foI!htia, xquationes,quatitates dierum acnodium,incenfiones,oppofitiones,&: quadraslunx,cum cxlelti curfucongruentes,iux- ta motum nonfolumnaturalem,fedviolentum quoq;,fimiliter ortum,atq;occafum ia.fignorum Zodiaci,numerum item horarum triplicium 3 videlicet,integri,& dimidij horologij, atquehorarum inxqualium, feu planetariarum omni tempore concordantium,quas horas oftendit,vna &cadem manus 3 feuindex, quimobilis exiftchs,"cumipfo fole,|de vnofignoZo- diaci in aliud,per vnum gradum fingulis totius anni diebus,tranfit.Infra fphxram horologij,forinfecus eft alia grandis fphq- ra,cui infcriptumeft diarium,feu calendarium, vbiangelusalaterccollocatus, quotidie prxfentem diem, virgula longa de- monftrat.Parte ea,qux magis vergit ad flumen inflexum,verfus Septentrioncm,Iudxi fuas fixerunt fxdes, qua: magnitudine iuftum oppidumxquarepolfunr, Nouam Pragama veteri,diftinguit fofla quxdam, olirn quidem profunda, Sc vtrinq; mu- nita muro,fed,quxiam labefadatis moenibus 3 magna ex parte complanata,in areas,& hortos cefsit.Hxc quoq; ciuitas,am- pla eft,& vltra aliquotnobiles colles protenditur,quorum vnu S.Caroli,Alterum S. Catharinx,illum Monachorum,hunc monialium fxdem,tertium S.Appollinaris,quartum Monafterium Slauorum: quintum Viflehradum appellant,in quo rui- nx veteris Arcis liodie confpiciuntur. Habet quoq; infignem Curiam,& facras xdes multas,vt in hac vrbis effigie, huiclibro inferta,confpicipoteft.ParuaPraga 3 finiftrum Muldauixlatus,tenet.Eftautem a veteri Praga, in minorem , pons amplifsi- mis,fupra Muldauiamquadratofaxo conftrudus,inledecim magnos arcus, feu fornicesporredus ,habcnsinaditu, Sc in exitu duasinfignesturrcs peruias,quo ponte, in tota Europa vix eft celebrior alter ,firobur fpedes. Longitudo huius eft S72.cubitorum Pragenfium,latitudo,quantum quatuor currus,iuxta fe collocati, occupare pofliint. Minori Pragx ab vna parte coniungitur oppidulum Augezd : ab altera parte Collis,in quo,prxter oppidumHradezan,(itaeft arx , S. Venceflai, hodieRegum domicilium,pallatio magnificctifsimo, & templo B.Vitiauguftifsimo,maximeconfpicua.Pallatium eftam- phfsimum ,inlongitudine 2i2.in latitudine ^o.pedes continens:Superne miro artificio eft camcratum,nulla mterim colum- nari bafi;feufulcro fuftentatum.Inferne pauimcntum tarn firmum habet,vtaliquot centurixequitum in eo confiftere, Sc ha- ftis concurrcre pofsint,quale certamen,feu torneamen, eo in loco exercebatur anno i549.prxfente Mauritio, Saxonix Ele- dore.Efublimi,pendent quatuor candelabra,ex Aurichalcofabrefada,magnitudine &opereilluftria,Senatus Nurimbur- eenfis ad Cxfarcm Fcrdinandumhonorariummunus.In templiadyto, hxc habetur infcriptio. Anno lefu Chrilt.falu. 923: Sandus Vcncellausmartyr,&Duxpatrix,poft martyrium auixfux,LudmilIx, primum hic ßeato Vito Martyritemplum xdificauit:quodS. VVol(fgangus,Epifcopus Ratifponenfjs, confecrauit, & anno 968. BoleflausPius, Epifcopi federn fe- cit,cuius fecundus Epifcopus S. Adclbertus Anno 996.apud Prutenos martyrio coronatus, Sc ex Gnefna ciuitate huc traf- latus^peculiare facellum adeptus eft. Atqui Spitigncus II.Dux, Anno io6o.poft S.Procopij obitum, annis feptem, e templo S.Viti,acitem S.Adalbertivnum,idq ; auguftum,conftruxit,fed cum hxc omnia,Anno 1142. hoftili arcis direptione corru- iflfent,Rex loannes primus,anno H44- chori huius fundamenta iecit, atcjuein Metropolitanam Ecclefiam ercxit. Filius autem Carolus4-Rom.Imperator,etiam S.SigifmundiRcgis& martyris, multorumq;fandorumreliquijs, anno 1366. ditauit, Sc muneribus auxit.Quibus Rex Venceflaus,eiufdem Caroli filius, Anno i392.pofteriorem tcmplihuius partem adiecit, de- indecafupublico, Anno i$4i.exufta,Ferdinädus l.Rorrianorum,Hunganx,&Bohemix Rex,Anno 1555.eademhxc &in- ftaurauit,&ornauit: Hadenus infcriptio.In hoc templo videre eft bufta regia, in quibus iacent, Imperator Carolus 4. eiuf- <?|ue coniuges,Bianca, Anna vna,& altera ,Elifabet,& filius V enceslaus,Romanorum ,ac Bohemix Rex, nec non Eadiftaus,' Sc Georgias,Bohemix Reges :deniq;Regina Anna,inuidifsimi Cxfiris Ferdinandi c oniunx.Et hxc conditoria funt conti- gua.In alijs autem face!Iis,& diuerfis locis,eiufdem templi ,extant varia monumenta Epifcoporum,Principum,& Regum,& inhis quoq; Ottagari Regis,qui cum Imperatore Rodolpho prxlio decertans,vidus, Sc trucidatus eft. AnimolüsfaneRex, qui maluit cadere,quam cedereilli,quem anteahabuitminiftrumaulxluxprxfedum.AddetumulumBarbarXjConiugisSi- gifmundiCxfaris,iuxta quem vifitur facellum,memoratudignum,ab ImperatoreCarolo,4.munitifsimcextrudum,lapidi- bus viridibus,& puniceis,inftargcmmarum,relucentibus,&aurointertexto,ornatifsimevariegatum,in quofacello corpus S.Venceflji,BohcmixDucis,& martyris tumulatum,quiefcit. Ettanta prifcorum regum in huncDiuum tutelarem fuit ob- feruantia,& religio,vt Corona Regni, non alioloco, quaminfepulchro, &fupercapite huius fandi Martyris rcpofitafer- uaretur. Atq; hxc confuctudo,ab aliquot fxculoru ferie,perftitit immota, vlq ; ad turbulentifsima Zifcx tempora, vbi cum propter ciuiles fadioncs, tumultus tumultu cumularctur,Corona in arce Karlftein,vtpotein tutiore cuftodiam,träflata eft.
EGRA-
ICy* 7» G R A, int« alias Bohcmisevrbes.neutiquaminfima, adinitium fylua; in veteri Narifcorum patria maximefcrtili, Sc longeamceniflimoagro (T. Ri h iyj M ta eft,quondam Impcri j ciuitatibusannumerabatur, deinde Imperij dtferuit ordincm,& Bohcmii Rcgi obtemperat, nonaliam ob caufam, quam £§ ^^^quodhypotheea eft reguo Bohemicofa&a. Sita eft inamoenillima valle, adcollcm, cuiusdecliui maiorciuitatisparsfupcrsedificata ineumbit. Eft: ifeHsSS duplici muro fortiflimo circumquaq; .aliquibus etiam locis,pra:fcrtim ä flumine non ambitis,triplici:ampliflima itcm.ac muro conclufa foffa,tur, ribus verö plurimis,magnificccinfta 5c communita.Fluuium ciufdenominis, ex monte Pinifcro ortum,habet ampliftimum, aenauigabilem ad meridiem feie, vcrlus quam plagam arx etiam vrbis condita eft,qua; fuas quoq; fingulares munitiones, muros, foflas, ac turrcshabet. Eft in vrbe magnificum templum S. Nicolai, cum duabus altis, ac orienti Soli obuerfis turribus, funt & alia pari clegantiä templa Sc monafteria. Integrum Sc magnum Senattim confti tuunt veteri Rom.moreviri ccntum,ex quibus XIX.dc antiquilfimis funt vrbis familijs,patriciofanguinc nati; Ex quibus folentcligi IIII.Confules.XIIl.alij vo- canturiudicesScScabini:Schiiusdicunt,nonexfcriptis legibus,fed ex reeeptisae longo vfucöprobatis Reipub.Egranaeconfuctudinibus.Reliquos LXVIII. Senatores,plebeios vocant. Ab huius Senatus conftitutionibus nemini liberum eft, ad fuperiorem magiftratum prouocare. Habet quoq; frumentarias aedes, omni frumentorü gencrcrefertilllmas: Armamentarium item, bellicorum inftrumentorum apparatu,inftiu£liflimum, molendinas, Xenodochia, balnea publica,portas maiores tres Sc totidem paruas.qiiae confulibus tantüm publicorum negotiorum cauia, nofturno tempore patent ; habet fuburbia lata, iuxta portamacidifaporisfontcm,ArccsXII.pagosinfignesplurimos,acaliudoppidumRcvvirzium,tribus lapidibusab VrbcadCofleniummontem acfluuio. lum fitum.Sc propriam deniqucmonetam,qua:in Egrana tantümditionevalct.HxcGafparusBrufchius.
2p

& 'Vi- 3 0
ir ^
X
NVRNBERGA.
VRNBERGA ,vrbs tota Germania & Europa celeberrima, Emporium Germania amplilsimum,magnificisqueoperibus publicis 6c priuatis ornata. Arcem habet Regiam in colle vrbi imminenti fitam vetuftiisimam, ex qua in vrbem 6c extra patetprolpedus,ä qua ciuitati nomen inditum putatur. Ve- tufti Codices eam arcem Caftrum Noricumappellant,quod vrbs hucvlque
 pro cuftodiahabuit.Pius.il. in Europa defcriptione,dubium efle inquit,
.^orimberga Franconiaean Baioariaz cedat. Interluit vrbem amnis Pegnicius,cum multispon- tibuslapideis duas vrbis partes coniungentibus. Eft autem in agro ftenli 6c arenofo condita,atqj ob eam rem induftrioio gaudet populo. Omnes enim piebei homines funt opifices ingeniofifsi- mi, aut plerunque negotiatores prudentilsimi,repertores 6c magiftri iubtilium operum, qux ho minibusnon parum conducunt. Et licet hatc ciuitas non fitperuetufta,cüm nulla in ea anti- quitatisinuenianturveftigia,necäveteribusmentiodeea fiat, tarnen caftrum eius eft anti- quum. Hatc Munfterus. Vide etiam Chronica Argentoratenlia,Ce!tem Poetam, qui Nurnbergam eleganter defcripfit, 6c Aeneae Syluij Europam.
V L M A-
VL M A inftgnis Sueuix ciuitas, ad vlteriorem Danubij ripam fita, vbi Hylerus 6c Blauus amnes Danubio milcetur, redditurque inde idem Danubius nauigabilis. Putatur autem ab vlmis leu vlmetis hoc nomen adepta,quod fcilicet conftruda fit in terra vligine plena, 6c apta vlmetis. Olim Abbati Augia» maioris parebat, ad quem Caroli Magni donatione peruenerat Armöfitlutis d.ccc. xi i i. Sed ab ifta iurifdidione circi tempora Friderici tertij ,libertatis amore,Vlmenfes leie exemerunt. Magnificum eft in hac vrbe templum, tanto fumptu acdifica- tum, vt eius impenfie nonies centena millia aureorum fuperafie dicantur. Incolat partim ex mer- catura,partim ex opificijs viuunt. Panni genusfaciunt, cuius tela linea eft,intextum bombyci- num,ieu gofiapinum, Barchat illud vocantes: faciunt 6c totum lineum, quod Gollchappeilant.
Compertum eft apud Vlmenles, vtriufque generis pannos parari millia,qui ad remotilsimas nationes tranluehuntur, 6c maxime
uotannis centum :>is in anno ad
Emporium Francfordenfe. Hac ex Munftero deiibauimus.
SALTZB VRG VM-
IV V A VIA Saltzburch dicitur a iuuando. Nam Germanos Iulius Gadar aggreflurus,in fau cibus montium arcem munitilsimam extrui curauit,vt milites ex earefugium, 6c fatellites iu uamen haberent: 6c inde Caftrum iuuauenle, Germanice Helffenberch,appellatumeft. Fluuius quoque cui adiacet, Iuuarius didus, arci nomen dedifie a quibufdam putatur, a quo 6c ciuitas Iu- uauia dida eft. Ptolem^o ex lententia Auentini Poedicum appellatur. Habet paludes,planiciem, cölles,6c montes. Paludes prcbent palcua, montes aucupia,6c venationes. Eam Attila Hunnoru Rexdeftruxit, 6ca Roberto Saltzburgenfi Epifcopo reftaurataeft,Anno Domini d.lxxx. Fran- cilcus Irenicus ex quinqüe Epifcopatibus Bauaria^Saltzburgenfemprimum vocat,eiusq; vrbem Cathedralem : quam Aeneas Syluius Metropoliticam vrbem opibus 6c audoritate me- morabilem dicit. Vide Munfterum, Irenicunl, 6c Annales Argentoratenfium.
L I N D O I A
LIND AVI VM, feu Lindoia, oppidum Imperiales ,ßtum in infula Acromi lacus, aquis vhdique &ßuefibus circumdatum, nulla fui parte continentem tangit, nift vbilapideo ponte, qui ducentos nonagwta paff tu in longitu- dme habet, terra annettitur. Locus eß admodum ameenus &falubris,ventis ommbusperuius,aquam fontanam & vtuam, agrum circumcircafertilem, neenon omnia qua ad viclum pertinent facile comparatu habes, adhac adifieijs fatis ßlendtdis ornatus, nullt non neqotiatorumgeneri opportunus exißens, naturaßrmus, aduerßus inopinatas hoßitnn incurßones tutus: in cuius occidentaliori lateri haudminor ambitus, adhuc magna uinearum copia colitur: &Jpatium tlludmeenqs frfojfa, duabusfa tum portis tumfublicqs pontibus aprafato oppido diferetum, Infula nomen ex antiquo,etiam apud vulgus, '
t t 1' ' . . .. . . I - /..... - _ . .. . ..... JL - — /. . ^ a C-/ j\ «.• />(• /- 41 / y /* f /* 11 st f / /1 ^ ^ i? V ^ /l 41 c Ist *4 Li 4 4" /4 aa 4 a A ■ —
obtinet, in quo hodtepifeatoresfolUm, nauiumfy architetfones cumpaucis aliquot textoribus habitant .&Ci chilles Cajfarus CMedicus fuse hoc oppidum apud CMunfle
lerum defcribit.
3
I

TYGVRVM-
YGVRVM proximis aliquot feculis Thuregum didum,vulgo Zurch, Helnetix vetuftifima eft vrbs, fita in amceno loco ad exitum lacus magni,qui hic definit,excluditque amnem Lindmagum valgo Limmat di- dum, quem haud procul a Glarona recipit, & diuiditvrbem in duas ciuitates, maiorem & minoren), qua tarnen tribus coniunguntur amcenis pontibus,in quibus frequentes ciuiurn fiunt deambulationes. Solutn per circuitum ciuitatis eft valde fcecundum feraxque vini,& frumeti plurimi. Frumentarium habet forum amplifsimum,in quo ingens frumeti copia hebdomadatim diuenditur. Incredibilem pifcium copiam Lacus Tygurinus huic vrbi fuppeditat.
V R S I N A.
VR S IN A ciuitas,vi lgo Berna Heluetix,fi annos numeres non admodum vetus eft,fi fttum & cultum, fi mores & ciuilitatem, fi leges & inftituta,fi potentiam ac virtutem cognofcas,nulli vrbium cedit. Eam fiartholdus dax Zeringenfis conftruxit, & ab vrfo in vcnatione capto denominauit. Huius ciuitatis fitus eftin peninfula,quä facit Arola amnis nauigabilis,folum habet omn.ii rerum,prxterquam vini,ferax . Tres item plateas ab Oriente in Occidentem decenti ordine perpetuas.dc quia hxc vtbs ab vrfo no men accepit, folet perpetuo aliquot vrfos nutrire.
LVCERNA.
LVCE R N A ratione monafterij informam oppidi paulatim excreuit, nomenque quorundam opinione obtinuit ämagna turri in exitu lacus,ex qua olim nodurni ignes nauigantibus prxluxerunt.Ciuitas eft latis anicena & elegans, cömune empo- rium Suetenfium Vranorum Sc Tranfiluanorum. In ipfa Lucerna Vriula fluuius manat ex lacu, haud fecus,qüäm Conftantix Rhenus ex lacuPodamico. y R $ E L L A
"\TRSELLA quartum in fyluanorum foedere obtinet locum, fitu & natura loci oppidum muniti fsimu. Habet enim d meridie V Gothardi montem,ab ortu Crifpaltum, ab occafu frigidifsimam illum,& afcenfu difficilem, Furcam,hoc eftpiiontem bicor- num,ä feptentrione lacum Lucerinum refpicit. Celebri Heluetix fluuio Vrfa,vulgo Rufs, alluitur.
S V I C I A.
SV ITIA oppidum vniuerfx Heluetix nomen communicat, nam ab i/s primum xdificatuin eft, qui nouis quxrendis fcdibus ex Suecix regno, huc profugerant. Ex tribus pagis eft vnus,qui contra nobilium infolentiam foedere coniun ii fuerunt, ro- buftos belloque potentes homines edit, qui frequenter hoftibus incufferunt terrorein. Ex ijs rebus qua terra compafcua exfe fundit, fere omnes vitam fuftentant.
SYLVANIA.
SY L V A N IA liberar conditionis pagus,mutuo focietatis foedere Suicix & Vran ix iundus,Anno falutis M. CCC. XV. Naturali Alpium vallo circnmfeptus,pafcua habet amoena,pecoribus alendis perquam idonei.vn ie magnas opes Syluanias inco'.x percipiunt.F.Nicolaus fummx pietatis ercmi cultor hic vixit,cuius vitä Ioanncs Stumpfius,Henricus V Vcefte,^ aiij defcriplerüt.
T V G I V M.
TV GIV M vulgo Z V G ciuitas eiufdemque nominis regio verfus feptentrione, Suitiam vicinitate attingens. l.acui adiacec cuiaciuitate nomen Lacus Tuginus, qui ad Meridiem verfus Artenfe oppidum extenditur ,vnde Miconio lacus Artenfis di- citur,bellicofos producit,quos Glareanus ob fingularem animi conftantiam Camillos nominal. Agrum compafcuum,vini, fru- mentique feraccm habet,Eius cultores Tugini,Straboni vero lib.y.Toygeni dicuntur,qui cum Tygurinis & Cimbrisinito foedere Romanis fe oppofuere. Pluurchus in vita Marij,& Eutropius üb. 5.
GLARONA.
VAllis ifta atque regio Latine GLARONA vulgo Glaris dicitur.Eius regionis caput Glarona altifsimis cingitur montibus, Vranorum montana,ab occafu autem Suicerorum montes attingit. A Septentrione olim claufa fuit muro extenfo per tranf- uerfum vallis i monte ad montem. Confoederauit fe reüquis Heluetijs anno Chrifti M. CG. L FI. Viuunt incolx lade, cafeo.bu« tyro & carnibus, pifees lacns,aues & carnes ferinas, fyluoii montes fubminiilrant. Natus hic eit Henricus Glareanus Laureatus Poeta & Mathematicus infignis.
BASILEA.
BA SIL E A vrbs inclyta,ex Auguftse cineribus inftar Phcenicis orta,vtramque Rheni compledens ripam .maiore Bafilea in Üt- tore Galüco,minore vero in Germanico fita. Maior valle.n orcupat a Meridie verfus Septentrione inter duos colles ad Rhe- num definentes extenfam, fluuioloque Byrfeca irrigatam,minor vero fundum habet planum, liberrimo recreatur Bafilea aere,fo- lumfcecundum,featurigines multorum fontium,concurfus multorii amnium Rheni,B/rfx5c Vvriefe. Pia II.inftitutore celebrem habet vniuerfitatem. Accurate hanc vrbem deferipfit Ioannes Stumpfius.
FRIBVRGVM.
dinis. Prxtorium fitum eft in prxcipite rupe,vbi olim arx fuit a qua temporum fucceflu creuit ciuitas ipfa fupra & infra. Oppofiti montes fuftentant mcenia,tametfi in orientaü monte nullxfere domus prxter munitiones exiftant.Quocunque pergisin c.uitate, eft tibi vel afeendendum vel defeendendum. Profert terra omnia necelfaria prxter vinum.
SOLVTVRVM.
CiuitasSoluthurenfisvnaexprxclaris&vetuftiffimisHeluetixciuitatibusadArola-nfiuuium auriferum fita,quapaulöpoft Treuerim conftrudam exiftimant. Antonino in Itinerario Soluthurum vocatur,qui vero eam fenbunt Soluturum,putant eam fic didam ab antiqua turri,qua: adhuc in raedio ciuitatis videtur, vt fit idem quod fuUs turris, fita eft in agro piano 5c fatis culto, nifi quod xgre fert vites. Reliqua omnia abunde fert tellus.
SCHAPHVSIA.
SCHAPHVSIA, vulgo Schafhufen, Miconio Probatopolis, Platinx Schaphufä,Glareano & alijs, Arietis vrbs dicitur. Quod Stumpfius omnino improbans Schaphufam a Schafa denominari aflerit,hic enim nauium ftatio erat,quod nullx omnino vlcra Schaphufam,ob atrocem lpumantemq; cataradam feptuaginta quinq; pedes altam defeendere poterant. Oppidum eft ad dexti u Rheni latus elegantifsimü, tertio Rheni ponte Heluetiorii teirx coniungitur,rebus omnibus necelfarij s,& Ii mpidifsimis abundat fontibus.Amplifsimü Benedidinorum ccenobium,Anno Domini M. LI I.fundatum,huius oppidi magnificentix occafionem de- difie dieitur.
APPENZELLA.
APPEN ZELLA, quafiAbbatumcella, habuerunt enim hic Benedidinx focietatis Abbates arcem, Clanx nominatam, tutifsimum quouis tempore refugium, quorum audoritas paulatim adauda.non huic tantum pago,fed vniuerfo territorio appellationcm dedit,quod Marti atque Bellonx confecratos homines producit, eamque ob caufam ad Helueticuin feedus, Anno falutis M. D ♦ X111. admifsi, Decimumtertium in ordine locum 0btine.1t.
31

ARGENTINA.
RGENTIN A,ciuitas vetuftifsima,acpermägnifica,Argentuariadid:a,apud Heluetios prope Rhenum lita. CümTreueris Metropolis Be;gaepouincia;,tem poribus Abrah^ conftrui coepta fit,inde potentatu auda,ha;c vrbs primo fub do- minio Treuirenlium fuit,quampoftmodum Iulius C«rlar,cüm vniuerfam Pro- uinciam He!uetiorum,& Heduofum,traiedö Rhenö fluuio liibiecic.Cui Con- fulem, & QiKtftorem dedit,qui iri ea vrbe Cameram Romanorum pro ctiburis foiuendisperfecerunt,inde nomen Argentinje airumpiit,qui vlque ad Imperij inclinationem ibidem perftiterunt. (Quod tarnen plerilq- minus verum videtür,vti Munfterus aflerit) Attila poftea egreiiusde Sicambria, primo Iliincos inuafilTedicitur,deindeornni pene Germania peruagata, accundis ciuitatibus Secaftris, qua;occurrebant, fubuerfis: intraiiittandem in regnum Com ftanti.r,cui Sigifmundus Rex,eiufdem terra; Princeps, circa Bafileam, cum exercitu magno oc- currit, quem Attila,cum omni expeditionecontrito 6c fugatofuödomir.io,fubiugauic. Aioco illo egrelPus Attila, iuxta Rhenum Argentinam ciuitatem munitiisimam, quam nullm Romanorum Caelarpenitusexpugnarepotuit, obledit,expugnauitque, diruendo eius murum diuerfis inlocis, vt cundis aduenientibus llne bifEcultate via libera,&patens introitus prxberetur, edi- cens firmilsime,neipfius murus Regeipfo viuente repararetur,vteadem ciuitas,non Argentina, ied proprer viarum multitudnem, quasinmuro eius fecerat, Scrasburch vocaretur. Hadenus Argentinenfium Chronica. Incorporataeilha;c vrbs,inquit M-infterus,Imperio,numeraturque hodie prima inrer liberas ciuitates. Abundatautem omnibus bonis,excellitque in opibus cun- das Rheni ciuitates. Habet miram vini & frumenti copiam, vrpote qu£ fitum habet in optimo fundo. Inueniuntur inea vrbe aliquot centeni hortulani,quiannuatimmagnum faciuntqua;- ßum ex rapis,cepis,raphanis,napis,caulibus,papauerc,alijsque hortalicijs,qu«c Foelicifsime ibi pro- ueniunt,atque in tanta crercuntvbertate,vtnullusei in Germania comparandusht locus. Habet Vtbs ipfaprxter Rhenum, & alios multos accurrentes amnes. Ab Oriente enim venit ex Mar- tianaiyluaKintzgus fluuius,qui lecum mägnam adiert vim träbiumatdificijs aptarum. Ex Sung- goiaatqueabauftro,afftuitIila,amnis:Etaboccidente Brufchus, qui ciuitatem induas impares tarnen diuidit partes. Eft quoquein hac vrbe,nobile & ingens quoddam opus,cuius fimile nec in Germania, neque in Italia aut Gallia inuenitur, nempe rumptuofifsimailla turris,qua; anno Chrifti M. CC.LXXVII.inchoata eft, atque XXVIII. ännis fere vlque ad faftigium conium- mata. Ha:c ab ipfis fundamentis vlque ad (upremum culmen, quadris,& pulchre hguratis lapidi- bus eft ereda,vbique aeri,& vento peruia,patetque afcenfus eius quatuor cochleis.Vbi vero crafsi- ties eius in faftigium incipit acuminari, ibi odo confurgunt Cochlea: Supremus nodus, qui infe- riüs vix modij magnitudinem habere videtur,tantus eft,vt capacitas eius recipiat V.aiit VI.perlo- natos homines. Longitudo eius habet pedes geometricos D.LXXIIII. Hxc Munfterus. Poten- tifsimahic vrbs,ä S. Materno B. Petri dilcipulo,eiusque focijs Valeno&Euchario ad Chrifti fi- dem conuerfaeft,deinde, circaannum Domini CCC. XXX. Arrianilmo, quemadmodum alia;
Rhenana; vrbes,inleda, ab Epifcopis tandem Metenfis Ecclefia; in priftinam veritatis viam reducitur. Anno Chrifti D.VIII.primnm templum in hac vrbe con- ditum eft,a Clodoua;o Galliarum Rege.Tum temporis Argentina Metenfi Epifcopatui,quoad Ecclefiafticam iurifdidionem, fuberat: ac demüm Moguntino Archiepifcopo a Carolo Magno fubditur. Inftitutusau- tem eft atque fundatus a poten- tilsimo Galliarum Rege Dagoberte, &c.
0 1

I
T R E V E RI S>
|REV ER IS, magnitudinererumgeftarum,&vctuftateprxclara ciuita?, Gallirc Bcl- 'giccc Caput, anteChriftiaduentum 1947. temporibus Abrahae, aTrebeta 3 Nim filio con- idita, quiä Semiramidematre, ex Aftyriaprofligatus, Vel, vti annalcsTreuirorum perhi- ^Jbent,eftrenem&iniquam matris libidinem fugiens,cxregno, cum magno Aflyriorum ag- ^ mine,fecefsitj&poft varios errorcs itincrum, ad amocnam quandam vallem, natura loci munitam,iuxtaMofellam dcucnit,vbiäfuonomine, ciuitatemhanc, conderecccpir. Cu- ^9^71) jus antiquitatcm ,trecentis &milleannis, ante vrbem Romanam , pcrfcrutatus eil Atncas Syluius.Hxc,quantumolim potcntia,opibus,alijsque ornamentis floruerit,fuperbifsimo- rum tedificiorum ruina:,manifeftc oftendunt. Videtur enim ibi ftupendi operis palatiu,quod inftar Babylonici muri,ex codo latere fadum 3 tanta: firmitatis hodie manet,vt nulla arte frangi queat. Proprium femper Ducern liabuit, A lulio cxpugnata,vt in commentarijs habemus, A Materno lege Chriltianaimbutaelt, inde ab Attila diruta,concidit. Vltimus eorum duxluxuriofifsimus, äLucio occifus eft, & Clodoueo Francorum regi, vrbs tradebatur. Inde,tempore louiniani, iterum dellruebat ur, & per Ottones, & Hcnricos, ad imperium redada eil. Ante lulium,femper in amicitia Romanorum degit,vt Cxfar lib.2.fcribit,indcNeruijs auxilium miferunt, contra Caifarem,iratus [ulius,T.Labienum cum equitatu,contra ipfos deputauit,& dum Cxfar c Gallia egreft fuseft, Treuerifolicitabant Cifrhenanos,&tuncduos duces habuerunt, Cingentoriccm Csfaris amicum, & Induciamorum,vtlibro V. Comment.teftatuseftipfeCaffiar.Vltimöautcm ,Labienus ipfos cepit duabus ad- iundislegionibus,&i5.auxiliaribuscopijs Germanorum,vtlib.6.CsfaralTerit.FrancietiamTrcucnm inccn- derunt, tempore Theodomiri Francorum Regis, Hunibaldo teile. Plura vide apudFrancifcum lrenicum. Antiquifsima totius Germania Vniuerfitate,Treuercnfium ciuitas infignitur. Arcluepifcopum, in Eledorum ordine,agnofcit dominum.
CONFLVENTIA,
G N FL VE NT I A,oppidum Gallix,inter Moguntiam &Coloniam, Epifcopo Tre- uerenfi paret.Hic Mofella, quat Ptolomcco Obrinca, ex Vogefo monte oriens, multis ad- mifsisamnibus, Rheno magno cum impetu commifcctur, vt longifsimo tradu , diucrla vtriufquefluminis aqua,obdiuerfitatem coloris,confpici, &difcerni queat, kuam Mofel- la,dexteram Rheno obtinente. Oppidum hoc ebmendat antiquitas,ficut & reliquas omnes j cofluentes vrbes,quarünonpauca:iuxta Rhenum inueniuntur.Studueruntenim veteresin huiufmodi confluentijs condere ciuitates & arces,quod ea loca tutiora fint,ac munitiora, Sc deinde multas commoditates ab amnibus habeant. A confluendo datum oppido nomen, luxta Mofellam habitatoribus frequens 3 pulcherrimaruma:diumferie,adpontem vfque, fummo ornatudedu- da,egregie nitet. BmaCanonicorum Collegia habet, atdes facras auguftas, T eutonicam domum, aliaque coc- nobia,PaIatiumitem Principisamplum,&homines(afTerenteDodoreRichuuino)emund£e naris,ingenijsque bene dotatos &excultos,quinefcio quid Atticum omnes fpirant.Vtraq; Mofella: npa eximij operis ponte con- iungitur,qui ex quadratis lapidibus pilis longo ordine arcuatim conftrudis, innititur, Sc ex Inferiore Germania in Superiorem tendentibus tranfitum,per hoc oppidum, preebet. Ex oppofito, ad dexterum Rheni latus, in fummo montis culmme Reue rendiff. Treuerenfis Callrum eft 3 Erenbretftein,validis munitum faxis ac turribus, omnis^; generis machinisbellicis,puluere item,ac globis inftrudifsimu,ex quo Confluentini in officio retineri, ex Rheno etiam,atq; Mofella,ingratihofpites percommodearceripoftiint.ln montis radice,Molhemia pagus eft, in quo Monachorum coenobium , Sc acidi laporis fons vberrimus, qui folus huic oppido potum largitur. Complurcs hiftoricos,qui huius oppidi meminerunt,Francifcus Irenicus lib.11. Exegeleos Germania: reccnfct: vide ctiam eius defcriptiunculam Dodoris Richuuini in Munfteri Cofmographia.
ROTENBVRGVM»
i^g^INA huiusnominisoppida Germania habet, Altcrum in Sueuia ad Neccarumflumen, ob oeeifum ibidem Epifcopum Argentinenfem,euerfum,ac dirutum: Alterum, in FranconiaImperiale, ad Tuba- ■'-4/: ru mamnem,cuiushoclibrotopographicapidura proponitur.

COLON IA AG III LP INA*
OLÖNIA AGRlPPtNA, jlötentiflima, ampliffimique hominis üerminix ciuicas,ad ciretiöres Rheni npas fua.Vbiorum fedesfuit,quigr&üiter£ pugnaci Sueuorum gentebelli» 5c ö&fidione laceiTiti'j Romanoriim implorantcsauxilium,alulio Cxtare in amicinamS.P.t^R.reeepti faerunt.C ^r .li.^Augafti vcr'd tempore.ne multarum nationun» acpotiflimhm Sueuorum illac inGailiamincurhonesfacientium.iniurijs perpetuo forcht obnoxij,invIreriorcmripam,Treuirorunrque partes, Vbiorumgenstransgrcifli, nouum ibidem oppidum con- dere,atque in ep.circunqueillud habitarccoepit:Illas in fidem fuamrecipienreM. Agrippa, AuguIHgenero&c auo AgrippinX Germania filiä:, quam £. Cxfarinconiugem adifumpfit,auctocognomenco Auguftx:qux,qu& vim fuäm föcijs quoque narionibusöltentaret,in oppidum Vbiorum veteranos.coloniamque deduci,a Claudio Cxf.impetrat, cuinömeninditumcx vocabuloipfius.arque eo tempore Colonia Agrippina, fciues verb Agrippinenfes diciccepe- runt.Tacit.&Suetonius.Sichardus vcr'ö,Cremoncnfis,ab Agrippina Claudij vxore,hanc vrbem diiffam exiftimat. Marlianüs illam; primo ab Agrippa äedificatam alferir, & tempore fulij Cxfans Marchionatum Cleuenfem fortitos fuiÜe Agrippinenfes,quos Pcole- mxuslib.i.cap.8.tabula$, Agrippinenfes appellat Gonuincit hancciuitatem AgrippinX nomenaffumpfiffe Pfeutingerauthoritate tornelij lib.t i.hiftoriarüm ; äb Agrippa Claudij vXorc. Pliniuslib. 4-cap. 17. Agrippinam Coloniam hanc facit,fimiliter Rhegino. Ammianus Marcellinus lib.'fj. habe in fecunda Germania, ampli nominis vrbem eile pucat.Sextus quoque Aurelius, Agrippameflfe affcrir.nobilem Gallix vrbem.Scrabo lib-q-hos Vbios Sc Vibiosdixit.Vbios Cornelius. Peutinger, Cxfar,& Pcolemxus.Plinius ve- Vcrölib.4.nat.hifto.illosIncubos vocat.Hermolaus Barbaras ad hodiernumdiem,ait vicumibi Vbium dictum,i quo forfican diftl funtVbij.videridicicur Colonia efcfententiaSicardi Cretr.onehfis,dqüodam Traianocolono.Alij ColoniäRomanorum dixcrunr, yt Peutinger & Chrono. Argentinenfiatradunr,ab HildericoRege,qui huc Romanosdeduxcrat,vt& öttofcribitlib.4.cap. ?2.Hi RhenumingtcfIi,vteo^arcerenr,nonvtcuftodircnr. JLftautem ad ripamRhenifitavrbs illa lunx flmilis imperFedtx. Ottolib.7^ Chron.c. ti.Celoniam magnitudine.idificijs,omnibusG lliäe Sc GermanixciuitaribuSprstulit.cxquoTreucrisdcficit.Cxfarlibi 4 .florentem &amplam ciuitatem teflätur,5c caput Germanörum Paulus PatahianusLvlt.ff.de cen.Agrippinenfesin Germaniain- feriorijiurisicalicieftefcribit.Germania: inferiorismcrropolimeam nominat. Audtor eft Sextils Aurelius Vidtor,Traianum imperiÜ apud Agrippinam nobilem Galliae Coloniam,fufcepifle Fiancifeus Pettarcha Floretinus: Agrippina, inquic,fitu 5c flumine clara, mi- tum verb quantapopuliciuilitas, quxvrbisfpecies,qux virorum grauicas.qiixmundiriesmatronarum.Peruetuftumgentis Coloniäe ritum effe vulgö perfuafum,praefertim fcxmineo. Pori Ö infignefpedtaculum in vigilia Ioannis Bapriftx,Petrarcha fe vidiffe fcribit.Cä fol adoccidenrem vergtr, omnisripaprxclarö&ingcntimulierum agmine cegicur,&incredibilisfine offenfioneconcurfuserat, vi- cifIimq;alacresparsherbisodoriierisintin<äis,redu<äi(quepoft cubitumroanicis, Candidas in gurgite manus,Sc brachialauant, Sc traduncomncm totiusanni calamitatcm imminentem, Huuialiiftius diciablurione,purgari,& deinceps laetiora tuccedere.Itaque lu- ftrationemeffeannuam.inexhauftofemper ftudiocultum colendumquc.O nimium fdelicesRheni Accolx.quorum illemiferiaspur-^ gat Germania fuperioris.nec Hifter.nec Albisrltalicorum necPadus vnquam valuit purgare necTiberis.pigriorafunt hxcflumina; Hxcille.Vrbs CoIonienfis,fcribit Francifcuslrenicus, nomenbeacac fibi afciuit, quiareliquiisnullaprofedtc fändtiorciuitasell.Hic enim S.Gereon fub Maximiano Sc Dioclerianomartyreuadens,corufcat.Hic D Vrfula, cbtn virginibusproChrifti fideoccifa,qui- efcit.Huc Sc rria Magorum corpora translata funt.Huius vrbisetiä Anronintxs Pius meminit.Er Vlpi.ff.de cefibus Ii. vlt.vbi & Gloffa; Volaterranus,& multiPanegyricorum:Hxcille. Mantuanuseuamflorentillimx Colonix laudesl tterarum monumcntiscommifir. Quemadmodum 8c ex recentioribusHermannusBufchius Flora filado6to,& eleganti carminc;eandemdcfcripfic,Pr£ftirithocid(i fimili dicendi genere.Rodolphus Langius:IoannesMurmeliusRuremundanus:AntoniusLiberius:& Petrus Rauennas,Iuris quon- dam,in VniuerfitateColonienfiProfcffor. Soluta verö oratione clarifIima,paffimextantgraui(fimorum virorum, huiusvrbisenco- mia,i£nexSyluij:Anton jRobergiiinChronicisNorinbergenfibus-ErafmiRoterodami: Hadriani Batlandi; Guilhelmi Infulani: FrancifcilreniciiD.Iacobi Middendorpij,S.Theologix& Iuris L.dodtillimi, qui hanc Vrbem, ipfamquc Vniuerfitatem.inlibris filis de Academijs totius vhiuerfiomniumaccuratiflimedefaipfit.Romanorü viribus lenfim contritisac debilitatis,Gälli,du(ffore Chil- derico Rege,anno Domini4^2.ijsomnibus profligatis& pullis,Coloniam vi occuparunt,eamq<ieadOtronisI tempora.fui» liabe- nismodcfatifuere.Atvero annöa C N.949.0cto Imp.Aug.Coloniamarmorum rtrepicuFrancisereptäm,Romano imoeriored- didit. A quo tempore in hodiernum vfq-, diem, libera Imperialis ciuicas exiilit.Prima eius forma,quemadmodum & vtbis Romanar, quadrata Iuit,cuius iam adhucmuri,turrcs,ac foflx.plcrifqucin locis videntur.Acdeinde,Anno Chrifti ii8o.amplilicata,multac(E- nobia,templa arque fuburbia,qiue extra mcenia poiita etanr, ambiru fuo comprehendit, vt dprimordiopenituS mutata.femilunaris eius nunc facies appareat. Splendore & elegantia fumma eft, validifGmis, & arcuacis cingitur muris, qui opporruriaS äd defenfiönem turres LXXXlII.in circuitu colligunt. Duplici foflä, vtrinquemuco veftita,-lata,atquepraecipite,multarumarborumvmbra,&prÖ- ceritate amoenacingitur,quxiucundam obarhbulatiuncufx,mediradonibus Sc ftudijscommodicatem.xftiuo temporeprxbct.Intri moeriiapaffimamaenaconfpiciuntur Ioca,quxpomi,vinex,alixquefrudtiferxarbores,venuft^ conueftiunt. Prxclariflimisetiä mäg- hificifquexdificijs,tam!pietati,quam pAacorum höminumnece/fitatipararis.pulcherrimfi nitet.Acprimurnquidem, vtireligionc exordiar.-Eftmaximum fanum,reacnomine fummum,exlapide viuo,:admirabiliartecIaböratum, D.Petro dicatüm, cui fi extremi artificumeflctadditämanus,nullum omnino vniuer&Germanixtemplum,elegantia Sc magnitudinenon fuperaret.meritoqi intet ftupendaEuropxannumerandumveniret.intus,multorumPrincipum.Epifcoporum Sc Ducumexcupro & alabaftro tymbis.atque adeo trium magorum,Item Fcelicis.Naborisi,&Gregorijcorporibus,illuftratur. Quid de perpolito acnitido Machabeorum teploi de Xl.millium virginurft bafilica referam?Quatum facratillimo fanguine irrigata.imö verö fändtificata, hiftoriarfldocumentisper- hibctur Colonia,vt venerarieam magis.quam commendarelibeat.Reliquarum facrarumxdium Sc Monafleriorum (>errriagnus,eft numerus.Plebanica cenlentur templa X X.Collegiata X.Virorum ccenobia X V. Virginum,qnorum VIII.vclatashaber,XX{I.Mo- nialium Sc vctularum cobuentus LIX.Sacella XXX.Locaitem aliamifericordix & pietati confecrata plurima Colonia habet.Xeno- dochia II Nofocomia,in quibusrerü neeeffaciarumabundanria,fumma pietatisofHciaegenisprxftantur,li.Gerontrotophia,VIII. Brephotrophium I.Mente p'riuatorum ergaftulum I. Praetorix xdes hanc vrbem mirific^ ornant.qux magna eü deleftatione fpedtan- tium,prxcelfam &rarioperis rurrem oftentant,exquadratis& formatis adregulam faxis, venuftecre<ffam,quxartificiofiflimisfta- tuarum fignis,circumquaquc decoratur,quorum Iuprema,fummo tarnen in loco pofitainfimorum proportioni tarn apte refpondent, vt omnesciufdemmagnitudini» eile videantur.-SpecuIaresin apice habet feneft as, pcrquas vifusinomncs ciuitatis partes panditur. EIocanno hilarula& coricinnameniana.fingulariartificuminduflria fornicata,eximio mirificoque opcreconftrudta.quxXVI.co- lumnis polite fectis,ambulacrum te<ffo claufum fuftcntat, magnisReip.fumptibus, non parum ornacus prxtorix domuiacceflic. Elf oppofitofacellumeftjvbi quondamIudxorumSynagogafuit:Quodannofalucisi4z6.D.Virgininuncupatum,Hierofolymadicitur.' In quo tabula tanto arcificio faiffa confpicrtur,vt eam cxcellentcs pidtoreS,fumma cum voluptare contueantur. Ab ea parte,qua folis txortum CuriafpedfcatjAnriqiiifori latus ambulacrumaperrffm excandidolapide,cumartificiofohorarumindice,exornac.Forü hoc frxftantiffimis xdificijs vndique cin£tum,frequentiffimo populi conuentu hebdomadatim terntlndinis frequentatur.Iuxta eft forö loenarium multb magnificencius,& ipfum pulcherrimarumxdium'ordine decenter circundatü.vrbis platex latx.amplis dircdlx lpa- tijs.magnis func ftracx lapidibus,& pulcherrimis xdificijs nitcnt.Prx cÄteris aucem egregie culta eft domus Nobilifumi vin D.Con- ftaminiEiskirchijjAmpltffimxquondam huius Rcipub'.D.Confalis,'CuiuJ magaific«ntiffimx,5: funHUofaltru&uraxdifrcatx xdrs,
- " * prxcellk
n

pr Jcelfa turri confpicux.totumf«ramnounm veriuftccohdetorant. i'äriclegantfaeftdörtius iSrrenuiac clariffimiviri,b.Arnoldi a Siegen,armatxmilitix Senioris ad Rheni fliimen,Equitisaurati>atque CxfatcxMaieftatisD.Confiliarij.cuius iiue amphtudinem fi- ue magnificcnciam ipedes.vei Jmpetatore.vel Regibus, Principibuique viris libcraliter cxcipiendis peropporcuna eft,quibus & te- daftequenter (uppeditauir.
HuiusporrovrbispoliciaflorenremReipub. Romana:gubernationem apprime refert.Etenim fiConfulum,Proconfnlum.Cen- forum,Tiibunorum,vigilum,Quxftorum, Annonx Prxfectorum dignitatem confideres.ii redum, Sc inflexibilem iuftitix baculum fafciumloco,vti vulgbexiftimatur,receptum:Si tribuum otdines, liciuiiem Sena torumauthoriratem,fi denique Capitolium inftar Romanixdificatum obferues quafieffigicm,8c viuum quoddam fimuiachrum Romana: vrbis,hant Agrippinenfem videbis Remp. vtnon immetLb.natiuoquodam iure, Romauorum dicatur. Prxftantiffima etiam annquitatis rnonimenta.cum ipia paffirn vrbe» tum apud dodiffimum Vuum D.Ioanncm Helmannum LL- fummum vetuftatis admiratorem, inueniuntür. Eft Sc hicoptimarum quarumque diieiplinarum Vniuerfitas.annoa ON.i 388.ab AmpliifimoSenatuinftitura>piimarum faculratum.Artium.alijique in- iuper Collegijs.adftudioiorum iubieuandaminopiam.ab optimis viris fundatis, ornatiffima- Exqua Louanieniispari dignitate filia anno poftC.N.l42<S , ,prodijc.S.MaternusD.Pecri diicipulusprimus Colonienfium fuit Apoftolus, Anno poftCH N.M.D LV; inflorentiffima hacColonienh vibe,SociecateIcfunouum,tiitim coronarumcoliegium.abamplidimoSenacuconceflum eft,primo eiusjinftituti»inhancvrbemintrodudore, Patre Leonardo Heficlio Louaqicnfi primoque Gymnafij Regenre,R.D.IoanneRhetio» patritio ^grippinenfi,Theologo,omnishumanitatis,piecatis Sc nianiuetudinisnitore,ornanirimo,cuiusquidem prxftantiffimi viri, milcranda cxdes, quia i multis tarn integre,quam adulcerinx Religionis hominibus, non vno tnodo narrarur,placuu veriflimä eius rei hiftoriam hic paucis fubiungere.
Accidit Colonix hoc anno 1574. - <>.Odobris,triftis Sc acerbus caius,cxde trium Sacerdotum,ex Socierate Icfu,quorum duo, nö ioluminilla ciuitace.fed Sc per Germaniam.arque adebperexterasEuropxgentes,prxlertim in tcr Societatis homineSjCelebresha- 1 bebantur.PrimusenimLeonardus Heilel Louamj natus,in vrbem Colonienfem,Societatem,non ioluminuexit, fcd'&inter multa aduerfa fine vlla dotatione.diuino potius,quam humano coniilio, infumma paupertateadminiftrauir, Sc fuftcnrauit.Quantoautem cum frudu fpiritali, vt nihil dicatur priuatim de fingulorum profedu qui fub eius magiftcrio didicere declinare i malo,& facerc bo- num,nihil etiam de ftudijs littcrarum,qux in antiqudfima Sc celeberrima Colonienfi Academia.hac occafione excitata,reHoruerunt; vcl ex eo pcrfpicucintelligere licet, quod pleraque per Germaniam,l'oloniam, nonnullaetiam in Galliam Societatis collegia.de Colonienfi potiffimum feminario,aut nata iint, aucamphficata.Secundus, loannes Rheuus Dodor Theologus, ex clarrffima Sc confc« larifamilia,Colonixortus ; tum in patria, tumapud externos printipes de pietatii & literarü ftudijs, deq; Catholica Rtligione.egre- gie mctitus.vbiqueic, 8c femperfoniffime.aduerfariorum conatibus obiecit, eorumque occulra, Sc perniciofiffima confiliairiuefti- gauit.patefecir,Sc vcdiffipaienrur,pcifecit,multilqaeannisdifcrtiffimisconcionibus,Sc prudentiffimisconfilijsjpopulum Colonien- iem inftitjic.Tertius.Niculaus Faber,Leodicnlisnadone, Miniftri Sc Procuratoris munere, diu cum diligentix Sc induihix laude fundus,perutilem Collegio,Sc conuidorum familix, qux fuboptima Scfandiffimadifciplina, in litetis,Sc pieratcinformatur,opcrä nauauic Hi tres breuiffimi temporis fpatio,ac velutiraomento.tndignamorte quamlonginquisperegnnatioRibuj,proChriftigloiia fufcepris.fxpe efFugerunt,domeftica lunt lecuritace perempd. Nam quidam Gerardus PeichhisKempenfis,quodoppidumeft Diae- cefisColonienlis,ante annos plus minus i4-ad probationemSocietatis Ieiueftadmiffiis,vbi cum in ftudijs Rhetoricx,Philoiophix» Theologix,nequemodo Latmx lingux.fed St Grxcx,Sc Hebraicxenitu;ilet,tandemance quaruor annos,occulto 8c iuftoDei iudi- cio,in metids errorem lapfis.cumq ;e hominis phrenefis, Sc illi,8c aljs periculofa, iudicaretur,confili<> Coniulis & Medici,in dome- fticam cuftodiam eftinclufus.Sed infania,quomagis coerccretur.eo magiseeepit exag ; tari,vr Jaceradone veftium,diurnisno<ftumir- que clamoribus,non modo Collegium,fed Sc viciniampcrturbarct.Quamobrem cum per interualiafe furorreiqitteretiSc eainter- dum diccrct,ac,facerct,quaedilcip!inam vidcrenturnonnullam admitttrcjmaximejquodefletanimaduerfum.virgaium comminatio- ne,pofle eumcommoueri,8c ad officium, aliquo modo cogi.laxata eft cuftodia,Sc paulatira eö eft adduiftus, vt refedorij cura fufee- pta,edam ad menfam legerer,Sc nonnihiloperis aliquandofaceiet. A q ie hoc modo fine cuiulquam iniuria,ac fine omni maicficio, ad triennium.interfrarresliberrime vetfatus, ad arcularios, qui tum forte in eohypocaufto, inquoiple, antequadriennium inclufu« fuerar,ad hiberna ftudia,Sc ad refedorij vlum accommodando occupati erant,die lupra memorato.nempe ztf.Odob.,circa horä 4« pomeridianam acceffit,8c ab ijs, propter nugas Sc ineptias.vt i"olet,repulius,raolefte id tulit, prxfercim cum alter arculariorum/e ad Miniftrum Collegij eum delatutum, minaretur: Miniftrum enim Sc omnes iuperiores, ob id videbatur odille, quod ijs obtemperare cogeretur,8c cum le fummum Pontificem 8cImperatorem efle perluafumhaberct, prxter fe fuperiorem neminem agnofei volebau Itaque commotus,propter hanccomminationem Sc miniftri tadammentionem,adeo,vt reipondcrctarculario.fi italoquipergcrefc breui futurum,vthumi iaceret (ijs enimverbis,Germanice vfusfertur)atqueitareuerendx memotix.D.Leonardum,cum D .Ioanne Rhetio,Gymnafij Regente,in horto proximoinambulantem, 8c literas legentem, acceffit, eique minasarcularij renuncians, Sc re- fpöfum,non quäle volebat.re ercns/oletenim prxcipere, Sc Miniftro feprxbetetobedientem.fiue, vt ipfe.magiftratuiinterroganti, poftea reipondit.quod eo die,quo fetiatum eilet a ftudijs,non fuiilet cum magiftris,Sc difeipulisextra Collegium egreflus,quod tarne a toto quadriennio non feceratifiue denique, nam certo eonftare non poteft, quod videret laborari in eo hypocaufto, in quo fe ante annos 4.circa illud tempus.inclufura eile meminerat, Sc paulo antc,apud arcularios narrauerat. Sed quiequid fucrit.vel ab eo didä# veli D.Leonardo refponium,illud fatis conftat.efcarium cultrum, exijs.quorum vfus fuerat in refedorio, in latus finiftrü fub coftit circa cor,ab eo ad adum.tanta vi,vt inteftina paulb poft ft querentur, Sc tarn occulto vulnete, vt eum vnlneratum.nemo ante anitn<« aduerterer,quam ille paululumprogreftus,deiluentibusamanibuslitens,interram corrueret. Interea forte interueniens Miniftcrj hominemfurioium inie conuertit,Sc dum clauibus f auliiper fe defendit,crebrisidibus,cultroin coftis,circa cor frado,deinde fronte cruenta,paulb poft concidit etiam ipfe.TcrtiuSjDodor Rhetius.cumeodem fere loco adhuc eilet,in quocum P .Leonardo lege rat; lireras,8cccrneretMiniftrum ianguinolentum, acceditadhomincminfanum,blandeilum , vtfxpe confueuerat,cohibiturus.In quo officio ipiequoquevulnusfimileaccepitinpedus lethale.-Ec tarnen, dum conuerfus,viditclariffimumfuumP.Leonardum concidifle,- adillumfeftinat, in quo conatu, animi Sc corporis viribus dcficiens, Sc paulb poftexacetorccreatus.inpropinquumhypocauftum defertur,ibiqueconfeffionis,quam propterquotidianam/alutaris vidimx,diipenfationem,non muftbantefecerat.defiderium tefta- tus,antequam eafieri,Scchirurgns accerfiri poilet,inter pias fuas.fratrumque voces Sc manus.fpiritum ad Deum ,curo rcliquispatttj busfeftinantemreddidit.caducamque Sc momentaneam hanc vitam,cum immortalicommutauit.Hiccxitus fuit optirnj Sc Ctndilsimi viri,PatrisLeonardi,vitxcorporalisab eo, quemipfein Societatem,ad vitana fpititualem receperatttalis finis reliquorum patrum,inter quorumyulne- ra,vix tan tum temporis intercefsit, quo pfalmus Miferere pronunciaripotuißet.

AVGVSTA.
Vperior Sueuia, olim etiam Rheda didtä,amplifsimas ciiiitatcS habet. Earum nobilifsimaefunt, Augüfta Vindelica,& Conftan- tia,quarum vna Noricum,altera autem Gallös,leu Heluetios ad- Ipedtat. Illavero Imperij Romani,vthodiecultu &diuitijscla- rifsimum, itaoriginequoque vetuftifsimum municipiumexi- ftit. Quannterpifculentilsimorum fluminuro Vindac& Lcchi confluentiam fita,ex vetuftifsima Sueuorum gente,qu*ä Iaphec delcendifle, & hanc primüm inhabitafTe prouinciam fertur, originem fumpfifle, con ftanti annalium teftimonioperhibetur. Politiam quam optime conftitutam habet, de qua Achilles Gaflarus Medicus,huncinmodum: Ciuitasnofl:ra,celeberrima habet omnis generis Panoplia, pnecipue aeneorum tormentorurn, qu# bombardas vo camus, aliquot dornos elegantifsima copiarefertilsimas, fimul&publicas aliorum artificum ,tumtabernas,tum ofhcinasoperofifsimas, quibusnon tarn toti orbivfi- tatifsima, quam mercatorum fuorum nummofilsimis monopolijsnotifsima, pau- cis retro annis euafit. Adhxc, pauperum curam vnice gerit: Extant etiam praeter Xe- nodochia,acgrorumac orphanorumhofpitalia, ipecialcsadhucxdes, quibüs gfatis vel peite infedti, fuo fouentur tempore, vel Gallicahiclaborante, curantur, velde- nique leprofi feorfim adferuantur. Denique, ingenti eleemofyna, tum reliquos in- opes pafsim liberalifsime leuat, tum ftudiofbs pueros, non parum multos, ex his do- mi humanioribus literis emancipat, forisque ftipendijs non pcenitendis alit. Qujn vel foli Fuggari penurialaborantibus, Ted frugi munic/pibus, Anno i 519. lupra cen- tum habitationeSjtamquam iuftam ciuitatulam,dc fuo,apud Iacobinum fuburbium fundarunt. lamqua asquitate, dementia &prouidentia Magiftratus, quam politice hicpolleat, quäue prolperitate, induftria, humanitate, & virtute reliquiciues intcr iefe,autcumalijs,tumin negotijs,velapud Antipodes,ac vtrumque mundi polum gerundis, tum in educandorumliberorum honeftifsimaliberalitate, tum denique indomefticx lupelledtilis nitore,ad infolentiam vfque certent, nemofacile dixerit Suntenim plerunque homines (imprimis blande fcemelhe) forma pulchri, veftitu fplendidi, vidtu voluptuarij, congrelTu & verbis ceremoniofi, adtionibus afluti, mo- ribus exotici, & opulentia Exquibus plebshodie (edula opere, & quaiftu
officio fifsima/ortefua contentaexiftit. Mercatores vero aliquot Sc Patricij, magno numeronatalibus funtreftituti, multiBaronum nobilitate eminent, nonnullietiam Comitum pnerogatiuis gaudent, fed & integrum regnum, quidam apud Indos pofsident,adeö, vtin vniueriüm S. P. Q^Aufpurgenfis inftar Alabands fortunatif- fimi (vt Prouerbio habetur)cenferi plane debeant, pofsintque. Qiubus redditibus veröaurique&argentidiuitijs,aerariumciuitatis locupletatumfit, velinde conijciec argutus Ledtor, quöd Senatus,exceptis annuis fabricarum (vtfic loquar) publicarum condudti famulicij,certorumofficiorum,adeoque belli maximi,infinitis impenfis, profolaobtinendapace, fupra trecenta milliaaureorum Rhenenfium,citra pnuatas ciuium contributiones,proximisexpofuerit, promptapecunia,Comitijs. Vt autem, tanquam condito luftro,etiam ciuium capita,curiofius aliquis,ceu per tranlen- nam obiter queat xftimare 3c colligere,fciendum pro certo,quod anno 15 49. millc leptingenti, 3c quinque infantes, Baptifmo adhibiti > ac commu- nibus Gcemiterijs, mille ducenta viginti leptem humana cada- uera, nulla Epidemia graflante, iepulta Aufpurgifuerint.

f
MONACVM"
annis Auentini.
0 H A C V jv I , GermaniceXlunchenpTtolemao Abadiacum:Vrlsef^ praclarißima 7sa- uarix,ab Atter no condita,ab Henrico quarto ampliata ef^iuxta IJ'arum fluuium (qui non procula Tletlingio Iflro aßoctatur)fita,reducla indeper Erne/lum. Sunt tarnen,quiprimi- tut falutis anno %1. C. L X X V. muro banc yrbem inueßitam fuiße,ab Ottov.e Düte 'Bduaricefcribant. Habetfitum amcenum,& arcem in piano ornatißimam,ybi Trincipes 73a- uarice noßro eeuo rejidere J'olent, ybi etiam continuo nutriuntur leonesfolentque lcena ibipurere catulos . Hacpartim ex lrenico,partimex %JutJlero. Vide Baioaria bifionam lo-
OEHIT 0 HS: IX ST \V C Kj.
E XIT 0 HS, oppidum & caßrum,ybi camera &parlament um ef£ Comitatus Tirolenfi ßiperiorum regionum Auflriacarum, magnas ex Oeno flumine commoditates percipit, qui nomen huic yrbi dedijfe yidetur,ynde 0 empons,dielt ur Teutonice Injprucf Hallcimtas, & ^Mülbach non \proculab Injprucß, ybi optima armamenta, &ferrea indumenta parantur.
F\ISIHG A, OLIXI FTjFXIHT%7.
7^IS IHG A, ciuitasepifcopalis73auaria,yt Aeneasait } condita putatureo tempore,quano Tpmaniperprccfettos,<&prouinciarumprceßdes tenebant & adminflrabant eam 73auaria regione m, qua a Danubij ripa tranfurrit adalpes. Siquidem balet locus ifle elegantem & amcenum in collefitum,etiamß yicinus agerjuxta terra Uhus ingenium, afperfit. Traterfluit "S/lofacus amnis, qui baudproculbinc Ifera fluuio mfcetur. Scribit 'Beatus ßhenanus in bibliotbeca D. Corbinianijere- periße Itbrum infignem Euangehorum Francich, boc eß , Germanicefcriptum, ex eoque collegit, y et er es Fran- cos,qui tranfito Tfieno^obüe m Germama regnum conßitucrunt, Germanica TJos fuiffe lingua.
HO \D L IHG A.
0 7fD L IHG A antiqua Imperialis ciuitas,in mediofere Tjtetia tnteriorisfitaputatur, nomen | fortita a Claudio Tiberio Herone,cum incola ea trito fermone Hereling appellent ,<£r annales Her ober- r genfis b floria idcm confirment. A Ttolemao, Ära Flauiana yocatur.Eius mcenia primiim in monte ) adS. Emeranum locatafuerunt, at t empor umfuccejfu ob aquarum penuriam er Vulcani feuitiam,a ' colonts adripam Egra amnis tranßatajünt,qui ciuitatemfere mediam interfecat. Habet maior do- morumpars in hoc fitußüosproprios, & falubres föntes, cellas yarias,atque alias multas commoditates,quas in monte habere nonpotuit, &c. Vrbem banc copiofe defcribit VEolfgangw Vogelmannus apudTvlunflerum.
ST \AVBIXGA.
T T^A V 73 IHG A 73auaria oppidum, conditum eß a Lodcuico Duce 73anaria,Lodouici Imperatork nepote,autpatre,anno Chrifii %1. C C. VIll.yti 73auarix teßantur annales:Danu- bij yicinitate illuflratur,Augußa Aciha Auentino. Quanquamidem alio in loco dtcat, eße extra Straubingam eam,qua nunc A^alburg yocatur.
71 AT 1 ST OHA.
A TIS T OHA Infignis & yetufla 73auari<e yrbs,adripas Danubijfita, iacet in commo- dißimo loco,ybi quatuor concurruntflumma. Supra eriim yrbem Labar & Hab,ingrediuntur Danu- bium, er infra,amnis Tiegen. Augußam Tiberiam a primo conditore banc Auentmus nominal. Quondam metropolis Tpmanoriim militum excubantium in Imperij limitibus,ynde & Colonia Quar- tanorum dicebatur, quodquarta legio Italica bic ßationemjirmam haberet. Quam Thcodo.'Dux
1 1 cr> • n ö ri ■ o i- A. ■ . . j:j:~ t.-j. J j
tur. Tide Tvlunfierum & Argentinenfium cbromca^uaJeptem appellationes diuerfas buius yrbisrecenfent,
40

VIENN A.
IE N N A, Auftralium ciuitatum, regionisque Metropolis,ad Humen Da- nubium ftta,quimedius Auftriam fecans,fexagintaamnibus feie nauiga- bilibusautftus, in pontum vaftislexfluminibus euoluitur,memorabiles 5c maximi nominis vrbes alluit,quarum omni um opulentilsima,ac vetuftiisi- ma Vienna,cuius appellationem alij ab antiquo eins nomine Flauiana,alij ä paruo flumine,quod interciuicatis luburbia labitur,deducunt: Olim eciam Iuliobona &. Vindobona vocata. Vrbs hoc tempore clariisima, inexpugna- aiii murorum ambitu,pra:altis folsis, aggere, 5c vallo cingitur: MoeniadeindefpiiTa 5c iublimia, frequentes turres,& propugnacula ad bellum opportuna habent,vt fola Vienna,vnicum fit Chri- ftianorum contra Turcarum furorem propugnaculum &munimentum . Suburbia maxima funt, &ambitiofa, ades ciuium ampla,area, 5c pi&uris ornata, ftru&ura lolida 5c firmi, altae do- morum facies, magnificaque vifuntur.TemplaDeo,land:isque dicata,& ampla 5c lplendida fe<fto lapide conftru<fta,perlucida funt,& columnarum ordinibus admiranda,quorum principem obti- net locum nobile S Stephani fanum. Cellae vinariaeadeo profunda: funt &lpatiofa:,vt lub terra non minus,quam fupraterram aedificiorum apud Viennam efte fertur.Piatearum folum,ftratum lapide duro,vtnequeplauftrorum rotis facileconteratur. Annona,&potifsimum vini,incredibi- lis copia,adeo quidem vtducentos&milleequosquadragintadierum vindemia exerceat. Om- nium facultatum Vniuerfttate, inquahonorum& Poeleos conferuntur infignia, nobilitatur: quam Fredericus 11. Imp. Aug. Anno falutis M.CC. XXXVII. ex Romana &.Parifienli infli- tuit. Anno Doniini M. D. XXIX. Solymannus,ferox Chriftianorum hoftis, conferrifsimo exercitu hanc vrbem adortus,immani feuitia eam obledit,& muralibus labe- fadlatam tormentis,quater cum maxima fuorum ftrage oppug- nauit. At tandem XXIIII. oblidionis die,lpe potiun- dae vrbisreie&a,exercitum llium abduxit.
B V D A-
AK V B IVS omnium, quos Europa habet fluuiorum maximus, mediam Hungariam interfiuit, eamque in partes, nempe in Citeriorem,& Vlteriorem fcindit.Citerioris Hungaria caput eft BVD A,Regni auita ledes,fic deno- minata,vti plerique exiliimant,a Buda conditore Iratre Attila regis,vel,vtalij fcribunt,äBudinis Scythiae populis. In hac vrbe,SigifmundusRex fuperbifsi-
 ma ftatuit adificia,exadificauit quoque in arce Palatium,multum Romana: re-
ferens antiquitatis: muro arcem obduxit, ambulacrisque amoenifsimis exornauit, in media fere arce,turrim amplifsimam fundauitex quadratolapide,fedmortepraeuentus,initum opus non abfoluit. Ex altera Danubij ripa, in Peftanaciuitate,quaeconfpe&ueft,molempofuit,inarcis obieifbe fpeciem,vt hincfupra Danubium perpetuo ponte arcem vcramque coniungcret. Verum morsinuida tarn fuperbi operis initium intercepit. Quod Ii facerepotuilfet, Traiani pontem, queminluperioris Myfiaripa quondamillefecerat,proculdubio fuperaftet. Porrö, Peftumqo. millibus pafluum ä Vatia,in eadem ripa,atquein Buda nouaconfpe&u fitum,a Peftanis fortafse mi.itibus, vigentequondam Imperio Romano,adificatum eft. Hac Munfterus. Si vrbisfitum infpicias,ex parte montofa, 5c validis eft propugnaculis firma,vt nec quicquam munitius, necamoeniuSjintotaferme Hungaria inueniri polsit. Publicis,priuatisque adificijs ornatifsimis,pra cateris in ea regione vrbibus, clariisima.
Agrum habet variorumfru&uum vbertateluxuriantem.
Nunc vero,non line maximo Chriftianorum de- trimento,aTurcis Budatenetur,qui eam y" Anno Domini M. D. XXIX.
inuaferunc.
4*

KDIO LANVM, potentifsimaciuitas,vniuerfx Gallix Cilalpinx metrop.olis,aquocondita, &vndefit eius appellatio du£ta,varie ab lu- lloriographis proditum eil . OrigincmeiusGallis Liuius tribuit: non- nulli,&quidem verius,ante Gallorumin Italiam aducntum , Bellouefum ex vico eximix dignitatis , finitimam Alpibus ciuitatem, Mediolanum xdificaße, eumque Regisfibi nomenPumpfifie,tradunt. Quidam Mediolanum didtum putauerc, quöd inter duos amncs,ipfi Lames vocant, vrbs pofitafit, Arduam,fcilicet, & Ticinum: Ali], ab animali media parte lanato, in ipfis fundamentis inuento . Cato, priüs Olanam, aitdi- £lam,a Thufcorum duce: dein ab Infubrium Principe, Mcdo, adau- ölam,nomen aeeepifle, Mediolani. Aliter Alciatusin Emblematis, ali- teralij feribunt. Vrbs eil Mediolanam opportuno admodü fitu, quoprxter agriipfius vberrimas fruges, e Gallia Cifalpina,neceflana quxuis comportari poflunt.Hinc quam plurimos Imperatorcs,contra Gallos atq; Germanos bellandi oportunitatedu&os,hicconrediire,legimus.Sepiusetcnim Mediolani Cxfar conllitit,frequenter Nerua. Nam valde Traiano placuit locus vt Regiam lue xdificarit, quod nunc palatium dicitur. Habitauithicetiam Adrianus. Item Maximianus Herculeus, qui moenibus hanevr- bem ornauit,murum fecundum adiccit,eamqueamplificauit,&xdemHerculiinea pofiait, qua: nunc D. Laurentio Martyr^eH dicata. Iuxta quamcolumnis XVI. marmoreis domum fumptuofifsimam Impc- ratorum vfuixdificauit,quam incendioperijflefcribit Meruea,vt folx columnxfint reliötx.Philippus etiam Imperator Chrillianus,hac in vrberefedit,&pofteum Conllantinus, Conllantiusque. Item louini, anus, Valens, Valentinianus,& Theodofius. Mediolanum amplilsimum complcditur fpatium, adeö quidem,vtmaximistotius Europaciuitatibus annumeretur.Eius fuburbia,latxaquarum folVx,cingunt, perquasvndiquenauigijs,maximaannonxcopia defertur. Tammultafunt hüc,tamque diuerfa artifi- cum genera,vt inde vulgi fit natum prouerbium:Qui Italiam reficere totam velit,eum dellruere Mediolanum debere,nimirum, quo ex his fedibus ,artificum examina, per omnes ltalix partes,fpargantur. Quin etiam liberales difciplmx hic cultx fuerunt. Vergilius liquidem , Mediolani litteris operamdedit. Summam huius Reipub.potentiamarguit,quöd poltfrequentifsimas holtium direptiones, quibusvni- uerfadiruta,folo(!]uexquatafuit,intam vallam magnitudinemrurfusexereuerif Varia, &lunellaeius excidia.Gibellinorum etiam, & Guelpliorumexitiabiles vniuerfxItalixfa£liones,Mediolani Anno Do- mini M. CCC.X. natas, Munfterusin Cofmographia fua,recenfet. Habet vrbs xdificia mire Iplen- dida, atquemagnificajprxcipueveröjxdemperaugullamjquam Domum vocaht,immenfo fumptu, ac tarn admirabih arte fadlam,vt paucis omnino orbis terrarum templis conferri pofsit, fiue magnitudinem &artificium,fiueprxciamarmorumacornamentorum fpedles. Etenim, non folum vndique foris in- tufque crullis niuei marmorisinteda nitet,verum etiam mirabilibus ex marmore llatuis,arte fumma clabo ratis,eftexornata. Sunt &nobiliafanapermulta,inter qux Gratiarum xdes. Ccenobium huiefano infigne cohxret Prxdicatorum,cumprxdaraBibliotheca,celeberrimis Italixtotius addenda: Priuato- rum etiam in vrbedomus,amplifsimx permultxconfpiciuntur. Ell &arx Portx louix munitilsimajin- expugnabileacprxcipuum totiusEuropxpropugnaculum, quod vllaprofe&övi capinunquam potuit, quanquam perannonx,rerumque neceflariaruminopiam,id aliquandocontigerit,vt in Ephcmeridibus Latinis, Leanderdemonftrat. Infuper,eft curia vctus,vbi modicumD. Gothardifanum,nobilibusa- liquot Vicecomitumfepulchris decoratum.Italix Reges,tum etiam Imperatores Augulli,Imperij lolen- nia,coronamferream, ab huius vrbis prxfulibus fumere folent , idque ex conllitutione Thcodorici OltrogothorumRegis. Alexander Quintus eiusnominis Pontifexfummus, BarnabamD. Pauli con- difcipulum,pnmumfuilTeMediolanenfis Ecclelix Antiflitem feribit. Cui interpofitis alijs pijs, do- ßisqueviris, D. Ambrofius fucceflerit clarifsimumEcclelixlumen,qui D. Augullinum celeberrimum illum Dodorem Theologum Mediolani ad fidem Chrilli conuertit, & deindeanno poll. N. C. Trecentefimo Nonagefimo tertio, exeademfiaeduitate , ad xternam beatorum patriam, emigra- uit.
4 Z

VENETIAE.
E primis Venetiarum initijs,diuerla hifforiographi tradunt,Sabellico Leandet fubfcribic, prima huius inclyt.r vrbis inicia,in annum a G.N.GCCC .XXI.inci- dere,quo tempore famaiam eratfparla,tranfgrefiuros Danubium Hunnos,Ita- liae inuadcndae caula. Itaque Aquileienies,&. Patauini,ferocilsimi hoftis terrore, Sc ob vrbium fuarüm interitum, Adriacici maris infulas fuga occuparunt,& ini- :io in Riüumaltum le recipientes,prima Veneciarum vrbis fundamcntaiecere. Sitae funt in intimo finus Adriatici receffu, Infulas fere LX. (adiedtis tandem alijs duodenis)paruo intcr Fe fpatio difiunclas, intercurrentibus euripis,continent. Quas a vehementiori maris impetu, agger tenuis, lictus vocant, artificio prouidae naturae, praetentus,tuetur: Is curuus, inftar arcus, Sc oitijs quinis interruptus,qu£ fingula modicum portum efficiunt,nauigijs Sc aquis marinis aditum in fcftuafiäprabent. Opportuna habet flumina,quibus res omnes,cüm ad hominum vFum, ne- cefsitatemqufc, tum ad delitias ac voluptates vtiles, inuehuntur. Vt (quod didlu mirabile) in qua vrbe nihil fcrmegignitüf,in ea omnium maxima Sc incredibilis exuberet copia. Quare non im- rneritfoä Iafone,L.Si inFulam.ff.de verb.oblig. paradilus delitiarum appellatur. Quid de pifcium abundantiajde aedificiorum fplendore,de Facratilsimarum aedium ornamentis,de venerandorum Patrum prudentia, referam? non immeritöingenuefatentur omnes, tarn potentem, tamnobi- lem,tam illuftrem,tam opulentam Rempub. Deorum immortaüum nutu fundatam,eorumquc prouidentia in hodiernum vfque diem moderatam eile. Quae quidem ad tantum maritima: for- tunae culmen euedta fuit,vt Domina ac Regina maris,ab omnibus Femper habita,& ab Illuftrifsi- mo Ioanne Auftriaco Caelaris Caroli V. iummi omnium Imperatorisfilio,acPhilippiCatholL ci, ac Maximi Regis Fratre, fit lalutata eo tempore,quo anno fuperiore M.D.LXXII. die VII.O- dtob. Auguftini Barbarij Patritij Veneti prudentilsimis inftrudtus confilijs,innumerabilem Tur- carü exercitum fudit,vniuer(am Fere claffem cepit,ac tandem de immanilsimo ac fcedifrago hoffe, in Epiro,ad Echinadas triumphauit.Innumera hic mortalium,varijs ex orbis partibus,corporum vario cuitu,multitudo negotiatur. Ciuitas tota triplici ordine populi cöftat,Patritij Funt,Ciues,6c plebs artificum. Imperij ac Reipub.audtoritas apud Patritios conliffit,qui cum iplam vrbem,tum ciuitates oppidaque ditionis V enetae, moderantur. Vrbs in regiones eff diuifä Fenas, proinde Sextaria vocant. Plebanicas congregationes habet LXXII. Coenobia XLI. quorum decem Sc (eptem conuentus monachorum Funt,quatuor Sc XX. virginum. Fora habet coniundlatria. Incapite, quod lictus FpedtatjColumnae peringentes binae cernuntur, quarum vna D. Marci, leoninum ala- tum fignum: altera, D. Theodori ffatuam fuftinet. In ipfo intercolumnio,Fupplicia de condem- natis Fumuntur. Exornatur Forum fumptuofifsimo ac mitabili templo D. Marci, e nobilifsimo preciofiFsimoquemarmore,non minore artificio quam fumptu conffrudhim,cuius magnificen- tia,maximi Sc llupendi precij theläurus, hoc loci propter anguftiam explicari non poteft. Integro D. Marci corpore exornatur. Vicös riui diuidunt, at tranfitus vbique pontibus coniungitur, vel ligneis,vel lapideis,quorum in vniuerFüm,tam plublici, quam priuati, CCCC. cenfentur. Naui- cularum numerus,quibus ciuitas peragratur, VIII. millium amplius efle putatur.Eftetiamin- tra vrbis ambitum nauale,locus mcenibus vndique validis munitus, Sc cum opportunis ad cufto- diam turnbus, quem Arlenale nominant. In quo perpetuo CCCC. occupantur homines, trire- mibus,ijsquerebus,quaead nauigationemrequiruntur, conficiendisintenti, quorum ftipendia M.CC.inhebdomadamaureorum nummümFünt. In ipfo nauali, nauium longarum,quaein pontibus,ad omnem occafionem parate, perpetuo Funt,numerus,ad CC. eff, praeter alia nauigia minora. vnde vires,opesque,& amplitudo rei Venetae,quae profedtö nunc Italici nominis gloria^ decusque fola eft,facile poffunt intelligi. Praepotentem hanc vrbem, eiuSque ditiones ac reg- na,Ccnturiones,atque Tribuni, ad annum Chrifti Septingentefimum gu- bernarunt,deinde Ducis audtoritare adminiftrari eeepit. Qm tarn fubtili Fortitione eligitur,nullus vt ambitiofus,vanaque gloriae cupidus,in tantam Fe dignitatem intrudere queat.
43

G E N O A.
Enoa Ligurum in Italia caput, Liguftico adiacet mari, potens, fuperba, atque antiquilsima? originis ciuitas,vel a Iano Italic Rege, ac deinde a Iano Troiano- rum Rege aucta,vel ä Iano Genio Prifco,vel a Genuino Aegypcio,vel a Genuo Saturni filio,primüm a?dificata,vel denique ä fitu,curuatura? genu refpöaente, denominata perhibetur. Situ tali eft: Fronte meridiem fpeftat, ampliisime circa littus confurgens,dorfo Septentrioni obuerfo,leniter in pianitiem,veluti ad &ii quielcendum defcendens,montium innixa radicibus,quorum a tergo contra fieuorum Septentnonum afflatum vallo munitur,non tota montofa,nec vicilsim totaplana.Inhg- ni portu fortilsima mole,iecura? ftationis caulä pra?munito,mercatucg amplilsimo,nobilis eft. Semper autem & in negotiando induftrios,&ad res fummas,tam terra,quam marigerendos,lummos homines genuit. Qui lätpius infideles Chriftianorum hoftes armis fupprefierunt, la?pe debellarunt Pilanos,faepe item a Venetis alijsque potentilsimis populis,& Regibus fpe£labiies retulerunt vi<fto- rias,vt plurimas ciuitates & iniblas ditionis fua? fecerint.Vnde tantis incrementis,tum popuii ac atdi- ficiorum, tum opum creuit hac ciuitas,vt nomen adepta fit Genua? fuperba?. Variam Reipub. formam diuerfis temporibus habuit, nunc Hifpaniarum Regem agnolcit dominum, &a Duce,annali eleftione defignato, gubernatur ac regitur.
F
FLORENTIA.
Lorentia Hetruria? Metropolis vrbs omnium florentifsima,iacet ad Arnum,quo medio leca^ tur, & quatuor eximijs coniungitur pontibus,ab Oriente ac Septentrione collibus ameenifsb mis,& vndique fru&iferis arboribus veftitis cin&a medij theatri inftar, Occidentali latere pukhram. in planitiem incedens, Appennini aliquot brachijs contra vim externam & ineurfiones eft munita, videturque fere vmbelicum Italia? tenere. Nobili gente frequens perpetuo fuit, & fi cui familias ho- neftas,hinc tanquam e feminario in alias vrbes Italic profectas cognolcere libebit,commentationes in Dantem Chriftophori Landini adeat,is enim operis eius initio multis hac de re tra<5Iauit.Fioren- tiam duplices habuifle muros,eofdemq-, ä Phefulanis & Barbaris efte deie&os,ac ciues delerta vrbe in vicinaoppidaconcefsifle, authoreftidem Landinus. Delolatamita vrbemadannum poft C. N. D. CCCII. iaeuifle, quo Carolus Magnus Roma, vbi tum Imperator Carfar Auguftus appellatus erat inGalliam tendens,hic dies aliquot conftitit, captusqueloci conditione,mceniumnouorum fundamenta,longe prioribusampliora iufsit inchoari,propofito etiamedi<fto,vt pafsim dilperfi ciues,ad inftaurandam vrbem redirent. Hoc itaque tempore nouis muris cincfta fuit. Adeo fplendi- dis,magnificisque a?dificijs, fumptuofilsima ftrudhira ornatis, tarn diuino cultui, quam ciuium vfui fumma cum voluptate fpeclantium ornatis Fiorentia nitet,vt quemadmodum V enetia? diues, Me- diolanum magnum,Genoa fuperba, Bononia fertilis,Rauenna antiqua,Neapolis nobilis,ac Roma fan&a, Ita Fiorentia tanquam flos ac pulchritudo Italia?,Fiorentia bella fit nominata. Nobiliisima vrbis fana,in primis admirabile illud D.Maria? Florida?,totum ex marmore cruftatum,cum hemifi pha?rio ftupendi operis,iuxtä turris ftat eximia tintinabuloru,tota item marmorea,modicoque poft: interuallo veterrimum Martis templum,forma rotunda,magno ingenio conftru6tum,&nunc D. Ioanni Baptifta? facrum. Valuas habet ex a?re,fufili opere,tam raro artificio fa<ftas,eas pradertim qua? contra fanum D. Maria? Florida? funt,vtomnesomnino,quibusingenij vis eft vlla,reliqua in Europa tota fimiles efle nulquam arbitrentur. Reliquas milericordia? a?des, vti Xenodochia, Expofitorum brephotrophium,caeteraque loca pietatis ergo conftituta pra?tereo, qualia tricena leptena efte dicuntur. Aedes cenlentur Piebanica? XLIIII.
Prioratus XII. Conuentus virorum mulierumque facri LXXVI. Collegiapuerorum IX.quas Fraternita- tes vocant, virorum lodalitates maxi- mo numero.
44

ROMA.
OMA Domina & Regina vrbium, totiusque mundi caput, quem fere vni* uerfum fortifsimorum virorii rebus praedantifsime gedis, fuo imperio fube- gerat.De primiseius conditoribus tarn multa? 6c varix fententiae,quäm diuerfi feriptores inueniunt ur.Sunt.qui exiftimant Euandrum ex Arcadia fugientem ea occupafleloca, vbi nunc Roma confpicicur, ibidemqueoppidulum inuc- nilTe aliquod,Valentinianadi£tum,quod abipfoamplificacum,Rom^nomen deinde fitconfecutum. Alij tradunt,Remum öc Romulum Aenex fiiios vrbis iuiusconditoresfui(Te,quos tarnen alij Aeneae nepotesexfilia dicunt. Verum Dionyfius Halicar- nafleusante Troianorum & Aenexin Italiamaduentum Romam extitiffe ,exantiquo feriptore Antiocho Syracufano docens, haec eius verba recenfet. Pofteaquam Italus confenuiflet,Morges proilloregnauit.ad quem virquidam nomine Syculus Roma profugus venic. Hacoracione fatis indicauit, Romamaliam cxcidioTroiano fuperiorem exciciiTc. Communiorfereomnium fenten- tiäed,Romam a Romulodici.Quippecum is Romam viribus6crobore iuuenum affatimäle mu« nitam cerneret,haud minoris momenti fore ratus,fi eandem confilij ope fulci(Tet,ex veneranda: Fe- nedtutis ciuibus,qui tunc aderant, centum elegerit,qucs ob honorem,Patres,ob .rtatem Senatores appellauit,portas defignauerit.tribus diui(erit,praefidiarios conuocauerit,tribunos celerum crearit, & nouamdenique Reipub.formam inftituerit. IcavtRomulusindytaehuius vrbis augudifsimum foelicifsmumqueprincipiumcollocade videatur * Quae temporum deinde fucceflu, tot Senatores eximios,totclari(simos fortifsimosque Duces, tot egregios Imperarorcs vniuerll propemodum Orbis domitores tulit.vt iure,Mundi caput, öc aCicerone orarione pro Syila, Arx regum 6c nationum exterarum,lumen gentium,öc Imperij domicilium licappellata. Eius ambitum Pliniusextraditio- nc Augudi feribit miliapaflus viginti.Flauius Vopifcus Aurelium ]mperatorem ambitum vrbis ad trigintamilia pafluum auxifle refert. Totadeinde eius area, ad tantam amplitudinem deuenic,vt in circuitu collegifle dicatur viginti milia palTuum.qu.r quinque Fere miliaria Germanica efficiunt. Regionibus Xllll.quondamdiuidebatur. Portas (iiburbiorum 6c vrbis in vniuerfum numero XXIIII.fuide,refert Plinius. Liuiusautem ponit XXXVI l. Furres Imperio florentecircum vrbem erant DCCXXXIlII.Inquibuscüm ita res ferrec, praendiacollocabantur.NuncturresfoIumrtio- doCCCLXV. Porta: XX.fupcrfunt.Necqunenuncextant turresdtemque muri, veterum operum fundamentis infiftunt.neque materia eadem condant. Sed quia frequentifsimis Barbarorü ineur- lionibusvrbs plane vadataatque lubuerfa fuit, omnia mutata funt,acconuerfa,reparatorum pro tempore arbitrio. Septem Romacontinetmontes,rupes, fiuecolles,de quorum diuerfäappellatio- ne variasferiptorum referrefcntentias,nimis tadioFum aclongum Foret. Magnificentifsimasetiam tamDeöfum, nunc Chrifti 6c Sandtorum , fummorumquehominum xdes qu.vhis montibus continentur, abfque tardiofa verbofitate recenftri nequeunt, quemadmodum necreliqua vrbis templa,praedanti(sim£Sandtorum reliqui<e, pontes,arcus triumphales,therm*,theatra,antiquita- tis monumenta.De quibus peculiares variorum conlcripti libelli extant, Fertur de Condantio Im- peratore, quöd is Campum Martium,cum admiratione infpiciens,fepulchrum Atigudi Cadaris, totaereis, atque marmoreis fimulachris ornatum, Forum Romanum,Iouis Tarpeidelubra, ther- mas, porticus in prouinciae modum audtas, amphitheatrum, Patitheon miraaltitudine fpaciods molibusFormattim, templum pacis,Pompei theatrUm, circum maximumjtotarcustriumphales, tot aquaedudtus,tot datuas per vrbem ad ornatüm pofitas,obftupuide,ac tandem dixifTe: Natura omnes vires in vnam vrbem effudifle . Etenim infignesfuperbifsimorum ardificiorum ruinar,prif- cam vrbis magnificentiam,non obfeure demondrant. T yberis fluuiuSja Septentrione vrbemingre- ditur,6c ex lateremeridionali, Hodiam verfus,eFBuit. Sed quid plura de tanta, tamque magnifica vrbccommemoremr In qua legitimus öc Ordinarius D.Petri fuccedor, Maximus Ecclefia: Catho- licac Pontifex,refidet, venerandae S.Apodolorum, 6c Martyrumccrnunturreliquiae, vbi ius Chri- dianoorbi praeferibitur. In quadeniquefuauifsimac Mufa;,vniuerfani Graciam deFerentcs,fedem acdomicilium inucnerunt. Vt Verilsime Cicero libo.de natura Deorum tradat:Quemadmodum nihil in vniuerfa rerum narura mundo, fic in terris nihil Roma melius, nihil pra:- dantiusinueniri. Amplifsima etiam viuerfitate interquani plurimaorna- menta,vrbs Romana nicer^Jc qua D.Iacobus Middendorpius, in fuo de vniuerfitatibus libro,copiose dilTeric.
45

ANC O N A>
•
NCO N A M,priusPicenam,vocabuloHctrufco,limul &AbortVcnumdidam, perhibetCato. At Strabo,Grxcam vrbern,&a Syracufanis, cjui obDionyfij tyran- I nidem ,Sicilia proFugerant,conditam, Plinio, Solinoqueprobantc, fcribit. luuena- | lis,eam originis efte Doricx,velle videtur,cüm ait:Ante domum Vcneris ,quam Do- L ricafuftinet Ancon.Putat Leander,hanc Audorum varietatem conciliari pofle , vt iDorios Grxcos, vrbern , äFundamcntisprimüm incepifle, pofteaquc Syracufanos, 4 aut Siculos,eam auxifle: Vel, Anconitanumportum, Doriorum clfeopus, dicereli- 1 ceat, vtinnuereluuenalis videtur,oppidutn vero ipfum, Siculorum. Quidam, vt Pa- pias, Catinufquehiftorici, fcripferunt, Anconem Dolopes Thefl'alixpopulos,AIij, 1 Ancum Martium,Regem Romanorum, xdificafleprodiderunt. Ancona igitur, in eaItalixparteciuitas,qux quondamPicenum,iam verö, Marchio Ancomtana, vo- catur,fubpromontorio, quafead Adriaticum torquet mare, iacet. Ab orxbuiusflexu,'cubitiformam, vt Plinius Melaquc teftantur,eFficiente,denominata,nam is dyxiv Grxcis dicitur. Oppidum boc,pnfcum ltalorum Sc Gallo- rum difcrimen,eft habitum. Etenim,vt Mela tradit, Italialuefiniebatur,ineipiebantque Galli Senones, cum Gallia togata.Tamprxftanti,opportuno,atque capacieftportuornata,utin vniuerfa Italia,nullus confpiciaturamplior, tarn loci natura,quam arte, & induftria hominum, ab omni infultu hoftium,tutifsimus,vt non immerito tritum ve- tuftatehabeaturprouerbium: Vnicus Petrus Romx,vnicaturris Cremonx,vnicusportus Anconx.HuncTraianus Imperat.Aug.marmore,cumgradibus,perquoscommodifsimenauesonerantur,&exinaniuntur,inftaurauit,ad-
jedo etiam arcu,magni,acprxdariopenSjCuminfcriptionibushuiufmodi. Imperat.Cxfar.DiuiNeruxF.Neruo Troiano optumo Auguft. Germanic. Datico. Pont. Max. Tr. Pot. XIX. lmp.XI.Cof. Vll.P. P. Prouidentilsi- moPrincipi. S.P.Q. R. Quod adcefiumltalix,hoc etiam additoex pecuniafua, portum tutiorem nauigantibus reddiderit. Etindextro ipfiusarcuslatere : PLOT1NAH Aug. ConiugiAug. Inlxuo:DlV AE Marcianx Aug.Sorori Aug. Anconam,vtpoteantiquifsimam vrbern ,fcriptoresmulti,prxtcr hadenus citatos,memoraucre, nimirum Sempronius Procopius,Cxfar,Tacitus, Antoninus, Lucanus, cum inquit: lllinc Dalmaticis obnoxia flu- dibus Ancon. Silius ita : Stat fucare colus,nec Sidone vilior Ancon. Itemque,liber Coloniarum ,his verbis: Ager Anconitanus, in limitibus Grxcanicis, in centurijs eft afsignatus. Maxime, quantum exhiftorijs colligcre poftu-
muSjfub Imperio Romano floruit.vfqueadGothorum in Italiamaduentum,aquibusobfeflaFuit,multifque oppu- gnataprxlijs,tamFortiter tarnen oppidanis,& Gonone,prxfidiorum Iuftinianilmperat. Aug.prxfedo.eam deFen- dente,vtquanquamdeiedis ab holte fuburbijs ,nunquam capi potuerit. Quemadmodum Procopio Blondoque traditur. Qui etiam alibi referunt, apud Anconem Legatos Narfetis daflem Gothicam vieifte nauium X L V11. e quibuSjX.tantüm euafere cladem,cxteris omnibus,aut captis, aut fubmerfis ,cum Romana clafsis, nauium XX X. folum fuifiet. PofttemporaGothorum, Anconem Longobardus tenuit,Fxdemqueacdomicilium FecitMarchio- natus, ea propter Anconitani appcllati. Longobardis deletis, profligatifque , cum exteris Italix ciuitatibus, hxc etiam,ad lmperatorum Cxf.ex Germania ditionem,peruenit. A Sarracenis deinde, regnante Lotbano, circa Ser- gium Pontif.Roma.direptam, incenfamque, ßlondus audor eft. Pofthxc, aciuibus, qui ex ea clade FuperFucrant, paulatim inftaurata,reFeda<ijue,fimuIquemoxopibus,acpopuloauda,confenfioneciuiumminfica, Fuoiure vti,ac infua poteftateeflecoepir,vfquead annumaC. N/M. D.XXXII. Ea autem libertatetum Bernardini BarhxCa- faIenfisEpifcopi,acLodouiciGonzagx,Clementis VII.PontiF.legionumPrxFediartibus,eftexuta. Caftellumil- li xdificarant,tanquam vrbis,aduerFus T urcarum, itemque piratarum,incurliones,propugnaculo ac prxfidio Futurum, hocopereiam itaperFedo,vthabitationi aptum videretur, Fraude,ac fi prx(idiamilitum,tormentariafque machinas introdudurieflent,vrbern iplam occupant.Quod cum ciuium Magiftratus intelligcrent, quia refiftiiam rulla ratione poterat, in fuas quifque priuatas xdes conFugit, deferta curia, quammox Barba, valido pixfidio mili- tum,&tormentorum occupat ,relegatis in vana loca vrbis primoribus, &quibufdam eueftigio Romam mifsis, prxtereaquecallidifsimoconfiho,totaiuuentute,quxtradare arma poflet,aciuitateabduda. Ita plane,in Summi Pontificisimpenum,poteftatemque Ancona deuenit. In qua Silij temporibus,purpuram tingi folitam. Exlus eius verbis, Iib. V111. intelligimus. Stat Fucare colus, nec Sidone vilior Ancon, Murice nec Lybico. Ad quem locum MarFus annotat, purpuram maxime tinxifieternos populos,Pliocnices,Lybicos,&Lacones,quodqueidem Anconitani Facerent', vtia Silio proditur, id alios non tradidifte.Genuit etiam Ancon ingenia nobilifsima magno nume- ro, Imprimis autem Auguftinum, ordinis Eremitarum, eximium Theologum, quod feriptis in lucem editis pro- bauit. ItemFrancilcum&NicolaumStalamontios,Iuris apprime confultos,latinisqueliteris eruditos.Prxterea Cyriacum totius antiquitatis,& rerum mcmorabilium, per totam Europam, Afi.vque Sc AFvicx partem mdagato- rem. Qui.mirifico ftudio, qux literarummonumentis celebrata legerat, velutiTheatra, Amphitheatra, Circo«, templa, ftatuas, tymbos, obelifcos, pyramides,tabulas cum Epitaplujs, arcus, Sc id genus, curioFxinueftigationis alia, non folum iple oculis confpexit, verumetiam diligenti & exada pidura,reddidit,exprefsitque. Rogatus autem, cur bis in rebus tarn ftudiofeverfaretur,Vtmortuosexcitem:relpondebat.Didohercle,tanto viro,conuenientiat- quedigno»

N E AP O LI S.
EAPO LI S,inItalia,Campania:ciuitas,a Cumaniscondita,&Parthenope quondam didtaFuit.Qua:,cum ob fingularem loci amamitatem,plurimüm fre quentaretur,Cumani veriti,ne Cuma: omnino delerentur,Parthenopen,habi- to cönciliG,fubuerterunt, quo Fadto,mox immani peftilentia vexati,oraculd- que moniti,vt vrbem reftituerent, inftauratam procinus, tanquam vrbem no- ^ uam,dixereNeapolim. Spatium compledIirurmagnum,intermare,amcenifsi-
mosque colles a:dificata, moenibus firmiisimis iuiTuCaroli V. Imperat. munita,placidifsimum aererrviucundifsmum agrum,delicatijsimos Fru&us, faluberrimas aquas, Baijs 5c Puteolis erum- pentes,habet.Extra ciuitatem autem,omneFrumenti genus,iummamque vini abundantiam,agri ex fe Fundunt Sc gignunt. Piinius vitium huius loci vbertatem pro miraculo celebrauit.Tanta hoc loci eilcolliumferacicas, venationis,aucupijq; commoditas,hortorum elegantia,dulciisimorum riuulorum pra:fi:antia,fepimentorum, reticulatorumque parictum,omni Horum frudtuumq; ge- nere veftitorum pulchritudo,vt huius paginae ängu(tia,ea omnia receniere prohibeat. Ec ha: qui- demcommoditates, Romanos olim in hanc vrbem pellexere, qui ftudiorum &a:tate confedla quieciSjOtij quecaufa,delitiarum etiam voluptatisque gratia, Neapolim petiere. Itaque hic vicam degiflereperimus P.Virgilium Poecarum omniumprincipem,quem Seruius Georgicahiccon- fcripfifle aflerit. T. Liuium Patauinum, Horacium, Claudianum, Francilcum Petrarcham, An- tonium Beccadellum cognomento Panormitanum,oratorem eximium, Laurentium Vallam Romanum,lingua: Latina: reparatorcm,Porcellium Romanum Poetam elegantiisimum,Blon- dum Foroliuienfem,totius antiquitacis ftudiofum indagatorem,& alios quoque eximios Theolo gos. Quinetiam Principum,Ducum,Marchionum,C omitum,Hquitum,Baronum,ac nobilium hominum,adeo plenahxc ciuitaseft,vtnobilitatis nomen quali iure fibi vendicet. Quorum Fre- quentiafadtum,vtquäm plurimis Regum,ac Principum palatijs,fortilsimis arcibus,amplilsimis- que atdificijs, Iplendidiisimis cemplis Sc iepuituris,hatc pra: c.eteris Icaliae ciuitatibus,fit exornata. lnterha:cpraecipuafunt,templum D.Clara:,cum virginio,mirabileopus, ab Agnete Regina Hif- panaRoberci Regis coniuge,tadtum. Sepulchraineo multaconlpiciuntureximia, Regum Regi- narumque,& Regiorumliberorum,exilluftri Dyrrachiana domo, Carolique, qui D. Lodouici Regis FrancisFraterfuit, progenie. Deindeinfigne D. Dominici Fanum,in quo multorum Regum acPrincipum,& Iilufixium virorum monumenta videntur.lndelubro Fratrum montis Oii- ueti,Ferrandi primi, Sc alterius AlFonfi Regum effigies confpiciunrur,opcre fingulari, vt viuere vi- deantur,perFedh:. Sepultus ibidem eft Alexander ab Alexandris,Iureconfultus, qui multiplieis eruditionis volumen,Genialium dierum,confcripfit.Mulcaetiä alia non minus celebriafunt tem pla,in quibus perelegantia Principu 5c magnorü virorum,ex candido marmore, concinentur (e> pulchra. Sandtorum etiam hominum re!iquia:,quatin diuerfispalsim templisafieruantur, hanc ciuitatem commendant. Gymnafium etiam omnium dilciplinarum habet,a Frederico 11. Imp. fundatu. Aedes pra: ca:teris ampliisima:, funt Ducis Grauienfis,quanquä nondum perfedfo^alio- qui nullis totius Italiae cefiurae, item Salernitani Principis. Via: ciuitatis perelegantes, diredteque. Curixquaternje,quas Sedes appellant, Capuana, Nidenfis, Montana, Diuique Gregorij,quo Principes,Duces,Marchiones,omnesque casteri ordines,ad confultandum communiter,ac de rebus publicis conueniunt. Arces fortilsima: funt hat,Caftellum nouum,firmilsmis Europa: totius propugnaculis meritö annumerandum,Capuanum,Gafleüum oui,modico extra vrbem Ipatio, in fcopulo,cindtum mari,Santeremenfe in rupe moenibus vrbis imminente,fuperioribus annis ä Carolo V. Imp.mirifice communitum.Extra muros auftrali parte,moles in mari conlpicitur,ad portus tutelam,nauibus ex omnibus orbis partibus perpetuö pleni. Poll Ferrandi Regis Neapo- iitani obitum, Sicilia:,Neapolis,Arragoniat,catteraque Hifpania: regna,ad Carolum Philip- pi filium, Imp. MaximUiani Aug. nepotem,deuoluta funt, per Ilabellam, ma- trem Ferrandi,qux IFabella Hifpania: Regina: filia Fuit, Anno poft C.N.M.D. XVI.
47

PARMA.
Eruetußa ciuitas Parma, a Thufcis, qui Lombardia diu poßederuntfondita,(ßaprineipatu colonia- rumficuti cenfet Armins dcnominata, in Lombardia Acmtlta via fitu eßpiano ^quinis ab Appennino P.M.fuburbijs. qua adoccafum conuerfa funt,ab ipfa ciuitateflumine Parma diuifis, cuius tranßtus ponte lateritio iungitur. Aedißcijs(plendida cum primts cfijricola venuFti,nobiles,animoßjngemoq f non folüm ad Reipub.moderationefed etia ad Itteras,(ßrem militarcm aptißimo.Rebus ad vfum mor talium tnprimis abundat. Agrum habet optima,amamißimüß ac fascundum,triticißaba, cateraruß frugum.itemß nobtliumßucluum er vini ommgem ,dulcis ^acuti^albt,vcrmicult,fertilcm.Nec caret medicatis aquis ad multa jalnbribus : vndique campi circa longe lateß ßernunturpafeuis latißimis fcelicesfumma opportunitatepecuaria rei, vndein tantum mtrabili abundantia lac ,cafeoßgurando percipitur,vt copiaßdem excedat,ni videris,obtinetß fummum tota Italia commendationisgradum cafeus Parmerßs cum Pia etntino ac Laudenfe. Praterea quoquegreges ouilli amplißtmi hic aluntur ,nobilitate vellerum in primis laudatiße qutbus CMartialis: Tondet (ß tnnumeros Galhca Parmagreges.
S E N A-
SEna nobilisHetruria? ciuitas,Polybio tefte,a Gallis Senonenfibus a?dificata,& veteranis militibus,quö vitam ibidem quiete finirent,adfcripta fuit .Iacet in collcpra?celfiscinda crepidinibus tophinis,frequen tia nobilium a?dificiorum nitens. E quibus Aedes maxima D Virgini Matri fäcra, fplendidisac fumptu- ofis qux tota Europa funtfanisannumeranda,fiuepretium marmoris,ex quo tota conftat,fiueexcellentiam operisac artificij, quäfada,fpedes. Pra?terea funtxdesamplilF quadratolapide ftruda? Pij 11. Pont, opus, ' alia^jue multa pernobilia a?dificia. Eft item ampliflima domus hofpitalis, mifierorum infigne & periueundum refugium. Spatiolum ornatumque forum. Fons infignis ßranda iemper nitentibus aquis copiofus. Eft hic denique omnium difeiplinarum Vniuerfiras, quamobrem excellentes viri hie plurimi extitere,qui non modo patriam,iedvniuerfam Italiamiliuftrarunt.
PANHORMVS-
PAnhormuSjVulgo Palerma,SiciIix Metropolis,vt celebris,ita etiam vetuftiflima vrbs,dida ä nauium ap. plicatione,qua? vndiqueilluc conueniunt: opuot; etenim portum,feu nauium ftationem fonat.Foelix in prxfens vrbs, omniumque maxima Sicilienfium inamoenaac iueunda vallefita, ad Septentrionem fpe- dat,pelagoqueabluitur Tyrrheno,muris fepta perquamaltis, quod opus eft Frederici Regis. Tres antiqua* ciuitatis porta?,& veteres muri, multis cum turribus lapide quadrato conftrudi, & nunc manent,vbi lapides literis inlcripti inueniuntur,quibusNoe tempore fuifte Panhormum plane conftat. In palatioSacellum eft marmereum jedificium totum, D.Petro dicatum, pulcherrimum & religiofum, miroqueoperecruftatum. Templum quoque eft ingens, cuius exteriores parietes pulcherrimi, a Gualthero Archiepifcopo, Vilielmi Regis adfine, dedicatum, opus fanecundisfpedabile,vbiSicilix Reges fepultiiacent. Prope eft ad orientem ferme celebre Hofpitale. Altera ex parte locus eft,vbi vetere confuetudine aureas Coronas Reges aeeipere con fueuerunt. Infignis erat Panhormi Regia,nunc in mercium horrcum mutata,vbi portitoresad Regis vediga- lia exigenda difponuntur. Curia item eft prxtoria pulchra,& prope fanum vctus,vbi vir- gines plures Deo perpetuö dicata?. Hxc Cl. Marius Aretius in Sicilia»
Chorographia, apud quem plura.
DREPANVM.
DRepanum, vrbs eft Sicilix trans I.ilybxum promontorium non proeul ab Erice monte. De qua hunc in modum Cl. Marius in Sicilix Chorographia fcnbit: Sub Erice monte Drepanum exiftit, quam ab Lilybxo promonto- rio,decem circiter & ofto milliaria fepofito, Acinthius amnis diuidit,qui ex duobus in loco Marcanza nomine, vbi pons eft, vnus fit. Nomen non a Saturni falce dedudum, quod fabulolum eft, fed a curuo littore, veluti Rhium promontorium in Pelonneio, quiacuruum,Drepanum vocatur. Medio loco intervtrunque Caput S.Theodor],antiquitus Egitharfiis promontorium rn Sardco pelago protenfiimrPtolemxus nomen quoque ciuitatis fuifte ait. Igitur infalcato pofita littore,quo portus efficitur vaftus,pulchra vrbs ac diues,etiam Ipedat ad occidentem. Infiilx in profpedu, qux veluti munitiones ad portus augmentum ferio fadx maxime furgunt,quatuor fiint, parua vna atque propinquior, Columbaria vocata, vbi inexugna'bilis arx. Reliqux Probatia,
Egulä,& Sacra,hodie Fauignana, Meretimum,& Leuaium vocatx:
Ea & portu,& ialfis ftagnis,qux Solis ardonbus deficcata, incredibilem falis emittuntcopiam,prope con- fepta,expugnatu eft valde difficilis.
48

1
MESSANA.
Eflana,prasclara ac vetufta Sicilie,dodifsimis,multorum fcriptis,illuftra- te ciuitas,Thucydidi,Straboni,&i alijs,ob incuruatam loci flexionem,one falfls repnefentat fig«ram,priüs Zancle vocata fuit.Siculi etenim,vt Poly biuSjThucydidesque fcripferunt,falccm,atque res curuas,Zanclam voca- bant.Diodorus Siculus,Zanclotum Regem, ibidem rcgnantem,Meflanä de fuo nomine,Zancle appelläire,narrat. Qua de re Thucydides lib.6.Ex- iftimant,& fabulantur alij, ab occulta Saturni falce,vel denique a Zanclo gigante,hanc Zancle denominationem fluxifie. Pari quoq; ratione Mef- fanas primordium, in diuerfa hiftorici trahunr. Strabo,prima eins initia, Meflenijs Achaisc populis tribuit, vnde ciuitatis incolas primüm Meflanenfesdidi.Atvero cum Mamertini,natio Campana, eo tranfmififlentcolonos,ipfi quoqueMamcrtini potiüs, quam Mefla nenfes,funt vocati.Hinc Martialis: Amphora Neftorea, tibi Mamertina feneda, Si detur,8<:c. Ma- crobius,primam Meflanas fundationem Anaxil3e,fiue Anaxilao,Cretenci filio,Rheginorum tyrä- no,adfcribit.CL. autem Marius Arctius,in Siciliae Chorographia,Anaxilas,inquit,vrbem diripuir, nouamque erexit,deque fuas patriae nomine, Meflanam appellauit (Meflana vrbs Achaias)promif- cua lingua,inter Doricam & Ionicam,frequentem reddens. MelTana igitur,ciuitas hodie latis pro- ipera, fatifque pollens,ab Italiae finibus Charybdis freto,portuque,no humana induftria,fed natura ipfa fado,difcernitur. Ad maris littus,librata planitie,venuftc extenditur verfus orientem,ab oc- cafu autem,collibus munitur. Iuxta littus,quod arcus obtinet formam,Charybdis eft,fretum naui- bus exitiofum,inter Meflanam & Rhegium,quo breui fpacio Sicilia a contine'nti leparatur. Tritici meflfem non habet,quia montibus ac pelago clauditur,nemoribus abüdat, Ted tota prope eius meC fis, in mororum folijs conflftit, probatifsima enim a MeflTaneis lana ferica,in multas Europas partes, mittiturQuando autem hoc artificium in Siciliam,& primüm in Panormitanam vrbem,fit allatum,Munfterus ex Aretio Syracufano refert.Prseftantifsimis,antiquitatis monumentis,illultra tur Mcflana.In ipfa etenim ciuitate,pars antiquißimi aqu<£dudus,ante sedem D.Francifci apparet. Fons etiam perennis,atque faluberrimas aquae iuxta portam, quem Leonis puteum ipfl vocant. Ac etiam infignis pila,nec ante patrum noftrorum memoriam fada,quo potum cquos agunt,omnib 9 , quas in toto fere orbe,pulchrior. Effigies lapidese duas, Scipionis,& Annibalis, antiquitate fere cor- rofas,in maioris templi porta vifuntur.Sandtas Prophoniae templü, Caftoris &c Pollucis, vti ferunt, antiquitüs fuit.Extravero vrbem,Venerisasdiculam,quas prope portam, gentilium moenium no- minatam,in radicibus montium,Sand<£ Venerae,religio dicauit Chriftiana.Ac etiam fama eft,Ne- ptuni id fuifle templum, quod Diui Nicolai,in linguaPhari ruinis propemodum affedum hodie vocant.Domufque erat regia,tribus millibus pafliium, ab Mcflana ad meridiem,aiius adhuc extat veftigia,locum regis Caftagnitum vocant,vbi fons.Latus vrbis, quod vergit ad meridiem,amoems, ac locupletifsimis pagis ftipatur,per Valeriana viam,author efl: Strabo,Mcflana Lilybaeum pergeba tur.Fuit Meflaneus quidam eius homo nobilis, maxime locuples, minimequc auarus,cuius domus erat optima Meflane,quam modo vetuftate aflcdam,contra propemodum Antiflitis palatium,eic videre,& in ea facrarium pcrantiquum,in quo ligna pulcherrima quatuor,vnü Cupidinis marmo- reum,Praxitelis opusrParte ex altera,Hercules,egregie fadus ex asre,qucm Myronis fuifle fama vul gabat.Erantprasterea duo figna cenea,non maxima, verum eximia venuflate virginali habitu,quas manibus fublatis,lacra quasdam repoflta in capitibus fuftinebant,Canephoras iplas vocabantur.Sa- crarium,hodie vetus efl; aedicula,Diuo Michaeli dedicata. Aedes in ea vrbe, vt lüpra memorauim 9 , Sand<£ Marine, qu£ proximis annis pulcherrima columnis,celebrique pauimento cxftruda,infignis Archiepifcopi ledis. Florentifsima etiam Vniuerfitas, multo illuflriorem Melfanam reddit,quam Raphael Volaterranus,magnam Sicilie Scholam,vocat.Ex qua,velut ex equo Troiano,complurts dodilsimi viri prodierunt.
49
'S

C A L A R I S-
Ardinia maris Mediterranei Infula,frumenti ferax,vtcunque populo(ä,ciuitates non paucas habet,quarum pratcipua C A L A R1S, vulgo Cag!cr,fita in monte iuxta marc, Africam refpiciens, magnum Sc pukherrimum habcns pcrtum, in quo fempcr varia nauium gcncrainueniuntur vitrocitroqucin oricntcm Sc oc- cidentem volitantia, mercesquc portantia. Diuiditur in quatuor partes: media, quac fortifsimo fepta eft muro, proprie vocatur Calaris: ea verö qux orientem fpectat,nouum oppidum: quae verö meridiem,laGliapola,feu la Marina:& quae ad occidentem vergit Stampax nominatur. Refidet fere femper in ea Prorex,vnä cum Baronibus,co- mitibus,& multis diuitibus. Habet autem ciuitas ipfafuam Reipub.adminiftrationem, in quam nec Rex Aragoniar^eq; Prorex eius fc intromittit,fedex ipfis ciuibus,quotannis forte quinque eliguntuc confules,qui foli Rempub.adminiftran^eiulqtie redditus, qui multi funt.difpenfant pro fua prudeti- tia,vtentes ciuium confilio. Habent in quibufdamcafibuslegumcondendarumpoteftatem,pof- funtque poenam mortis, & mutilationis meinbrorum ftacuerc . Haec ex delcriptione Sardinia: Sigif- mundi Arqueri,apud Munftcrum.
MALTA.
MALT A ,olimMelita, medioferepelagoinrcr Lilybeum Sicilia Promontorium Sc Cercin* nam Africar infula m tanquam clauis ponitur,quain Siciliam & Ahicam patetintroitus.F.iuf- dem nominis oppidum,& valde munitas habet arccs,nimirum S .Iii mi propugnaculum, iuxta quod oppidum nouum poftTurcicum bellum atdificatum eft :Burgum S.Angeli, & S.Michaelis muniti- onem Quemadmodum autem D.Paulo,fado naufragio,ita Sc Hierofolymitanis cquitibus,capta & Turcis Rhodo,hofpitium pracbuit.Qui fummis viribus potentem Turcarum claflem,Annopartae fa- luris M. D. LXV. abhac Infulafugarunt. Coronkrcfarumjcumingomniumquc Italicorum fru- <5tuum ferax,nunquam glacicm aut niues vidit: Serpentes nö habet,nec Scorpio in ea lardit veneno. Nihil ardificiorum indulgetlplcndori,humilioribuscontenta calisoblignotum inopiam.vndecar- duis arefadis,igncm in ea ftruunr, Sc boum edito ftercore arefado, Plura apud Quintinum Heduu, qui accuratifsime Melitenfem inlulam delcripfitjinucnies.
R H O D V S.
RHO D VS Vrbsdiues,munica,5cpopulofa, triplici fepta muro,infuhrnomen dedit,a Phoro« neo Argiuorum rege condita,5c a rofar capulo illic inucnto,appellata perhibetur. Lximioporiu, multisq; ornamentistantoperecaeteras fuperauit,vtei nullaex lententia Strabonis putareturaequa- lis. Legum praeftantia,& naualis rei peritia adeo valuit,vt annis multis maris imperio potiretur,& pi- rataru latrocinia fuftuleric .Gymnafioetiam, Sc potilsimü oratoria facultate multo tempore damit, in quoPofsidonius PhilolophusStoicus, Sc Trafullus Mathematicus,alijque dodifsimi viri Horiu- runt: quosPompeius Magnus Rhodiaudiuit,vt ex r.Tufculanarum qua:ll.patct ) & 1 iberius Imperator, quoetiam multi Athenienfes ftudiorum gratiaconfluxerunt. Et M.T.Cicero, filium luum in hancfcholam tranfmifit. Percelebrem hanc vrbem cum vniuerfainfulaanno Chiifli M.D.XXIi, Turcainuafit5coccupauic.
> FAM AVGVSTA.
VR B E S Cypri, qua: Tnfula late Mcditcrranco mari protenfa inter Ciliciam Sc Svriam Uta eft, & nunc Regni titulo, nec non opibusclaret,dux,vtipracipusc: Nicofia nimirum Sc Fftmaugufta, nominantur. Veruntameneo Faniaugultaprxcel- lit,quöd & Regix potior fedes iit,& Cathedralis Ecclcfix nonien.ac ius obtinet. to adeedit, portum, id quod caput eil, ipfam c f.iccrc.d quo nobilifsimum Infula: totius emporium redditur. Porrö,ita terra ac niari natura loci, & ä Vcnetis arte, munita eil, vt iniultantem hoftem, eumque prrpotentem fuftinere pofsit. Vtranique Selimus expugnauit,Vcnetisque eripuit,vna cum re- liqüa Infula, frado,ob folam do ninandi libidinem,fcedere,quod idem mortuo Solimano patre iurarat folenni mote. Capta cmn» Micofia anno Chriili M D. LXX. die verö feptimo Kalendas Sextiles.Muftapha belli legatus,tertio deeimo Kal.Odobrcs proximö fequentes Famaugullam obfedit. Selimus interim,ne laboranti vrbi Vencti fuccurrerent.treccntarum nauium Claffcm,pra:dandis Hadriatici finus littoribus,inftruxit. Vencti fortifsimos tres viros ei tutandarprxfecerat, M.Antonium Bragadinum.Aftorem Eal- Iionium,&Ludouicum Martinengum. Poftquam igitur ifti eam menfes vndecim,& aliquot dies defendiflent, tandein rerum om- nium ad ducendum bellum inopia coadi,& fpc fruftra expedati auxilij penitus deiedi: quar.o Mona? Sextiles fubfequentis anni, «a conditione Muftaphx Legatoeam dediderunt: vtvrbefibiac militi, faluosac libcros.cxterisque difeedere liceret.vnacum bo- nis, & armis. Barbarus tarnen,vinftos concidi tresillospr.tfeftos militates.cumquinquaginta vereranis, quiipfov comitati fucrant,dum claues in illius caltra ac tentorium, vrbis tradendx ipfi tuliflent, przeepit. Bragadino, narcs & aurcs, tantüm truncauit. N am viuum ad infamiam referuabat. Vrbem ingre(Ius,viuo pellem detrahi, & eam halle adügari,& militaris figni vice geftari,iufsit. Laurentium Tepolum,quem Alexandria: confulem norat,c fürca laqueo iugulauit, See. Communicauit harc nobis generis, dodrinacque fplcndoribus Clarifsimus vir, D. Ioanncs Matal,Metellus,Scquanus Iuris Dodor Confultifsimus.
50

CONSTANTINO
POLIS.
Vanquam incredibilishuius vrbis magnificentia,muItoEtamplior,quam vtvelcala- roocomprehendi,velcenuifaculcace meadicendi,explicari queac,ne tarnen ä ncbis tanta? ciuirariscclebricab,Glcncio videatur fiippreffa, id,quod ex vetetü monumentis de ea eruere pocui.breuicate Laconica referam. Conftantinopolim, qua: quondam Byzantium,nunc Gracis Stimhoili.Turcis Stambol, hoc eß, ampla Sc regia ciuicas, diutur,\ rbern maximam omnium Thracia? fui(Fe, Herodianus teftatur. Condicam aüc, btephanus,atque Euftatius,memoria: prodiderunr, a Byzante Cerce!Te,& Nep- tunifilio,\elabeo,quiclalTisMegarenfiumColoniam deducentium duxfuic, nomine ßvfyq. Quod autetn apud Iuftinum feriptum eß,a PaufaniaSpartano,Byzantinm conditum,ita in cellige nd um exiftimo,vt qui Sycam,quam hodie Galacam vocanc,ä Genuenfibus fundacam die affir- mant, Sc ConflantinopoÜm aConßantino, qui autreadificarunc, autamplificarunt, non aucem primi ardificarunt.Feiturprimis eius fundatoribus,Pychiü Apollinem confulentibus,\bi conderentvtbcm,rcd- dirücraculum efle.quarerenc terram,ca?corü cerris,aduerfam. Eaambagc,Chalcedones monßrabantur, quod priores adue^Tti illuc,prauifalocorfi vtiliatCjpeioralegilFent.Eßenim cam commodoloco, vc nemo vlcrOjCicroque traiedlioncs Afia?,Europa?q;facere pofiit,inuito Byzantio,cüm licvelut pons,acporra,vtri- ulqueOrbis. Tribusexpartibusalluicurmiri,ex Aquilone, iinu ,Cornu nuncupato,qucm in Europam infinuacBofporus: Ab Oriente,cingitur Bofpori extremis faueibus: ä Meridie,Propontide: Ab occidence, terra Thracia. Forma eius ab omnibus ferc^trianguladtcicur: quanquam tarnen oblacerum curuaturas, quarum duo extrema cornua arcü efficiunt,verius tricornis habtbitur. Peninfulamoccupaqfeptem col- les comple^entem.HincScholariis.PatriarchaConftantincpolicaniisjn enarratione vaticinij,de Turcici regni incericu,wl7rTaAo?oi>eam nominat.Laonicus ) Chalconi.1i!us,inhiRoriaquamfcripf]cdeOthomanis, tradicConftantinopolim,circuitu comple<5ti,cemum Sc vndeeim fladia.Muri,adeotenui iun&uraerant, vt Herodianus teftetur.nemini compofitü opus,fed ex vno,perpecuoqueIapide, vifum fuifle. Ruinasip- fo.um.reliquiasque, Herodiani remporibus,qui videbanr.mirabancur eos.vcl qui conftruxilTent, vel qui deleuißenc» Ex partecontinencis, valdeexcelli, marieimi, humiliores eranc, led benecrafli, acque currici. Omnium rerum,ad hominm vfus necefrjriarum,carnium,lignorum, Sc maxime pilcium,canca eft hic a- bundantia.vt fine reti.Erpe manibus.excötinenti eos capias. acque adeo.cum verno tempore,in poneum afcenduntdenli greges,iactu lapidis, velucaucs.feiias: Ex feneftris quoque vrbis,calachis,ex corda appen- fis,muli:respi(cencur,hamisque pifeatores>fineefca,pelarnydes capiantcor,^tantas,vtfufficianttotiGrae- cia-,Se magna? parti Alia?, Europaque. Opcimarum oftiear"i,tantam multitudinem capiunt,vtfufficiant, tot dierum ieiunijs.quibus Graeci,pifcibus (anguinis participibus.non vefeuntur. Hancvrbem Conftan- tinus,annoab imperio Augufti trecentefimo, fexagelimofecundo,refticuit,nuncupariquenouam Ro- mam Conftantinopoliranamjege (anciuir,quemadmodum licerasfubequcftri eius ftatua fcriptae,indi- cabant.Qur tarnen appellatio vrbi non manlic: lubditi namque.ob fingularem erga dominum,ac Prin- eipem fuu n obleruanciam.Imperacoris tarnen accedente conienf^Conftantinopolim.hcccHjConftan- tini ciuitacem, eam vocarunc. Porrö,cum Conftantinus indigenas ciues y nö exiftimaret lufficere magni- tudini vrbis,iuxca fora fparfim «edificauic domos,quas Senatonb.habitandas dedit..acque Illuftribus viris, quos lecum duxerac ex vrbe Roma,acque ex alijs gentibus.Fora conftituic, alia ad vrbis ornacum, alia ad vfum ciuium,Hippodromon facris acdibus,foncibus,porcicibus inftruxit,&Senatu, quem habere vo- luiteundem honorem,quem Senatores Roma? habere folebanc .Regias a?des condidic,non multo inferiores Roma? regijs ccdibus. Dcnique,in omni ornatu,fimilem, acqualcmqueRomaefficcreHudens, in eam magnitudinem pcrduxir, vtSozomenus cradac,hominum mulcicudine,&diuitiis, maiorem Con- ftantinopolim e(Te,quam Romam: vtque non immericö Rhodoginus lib.xviij.cap.xxv. ficut Romam totius orbisepitomen,itaConftancinopolim *00-^«xoo-^ov.vocec.Fuic &hicAcademia,praHantilhmis omnium artium profelforibus exornata. In qua,(ummo in honore fuic.XK.virorum Collegium, quipub- licis Imperatorum impenfis, ad fkidiorum conferuationem , honorificealebancur. Autor eH Zonaras, lib. ).Annalium.Plura ; dc auguRifiimis templis,& interiore vrbis ornatUjdefideranci, Petrus Gi!lius,libris
quituorabundefatisfaciec, _ _ .
Quantoautem amplior Byzantij magnificentia.eomaioredolore,Chnltianis,abimmanillimis Maho- meti cultoribus,tantam vrbem, efle ereptam, recordamur,non fine eximia,Reipub.Chriftiana: calami- tace, atque adeö cum fumma Ghrifli Ielu, rcrumque facrarum ignominia, Anno A.C. N. M. C C C C. L I I I. Die X X l X.Mai),Duce Mahometc ll.Turcarum Impcratore VIlI.Damus hic quoque ftudiofo )e<5tori,veramOttomanorum dcfignationem,ex clarillimi viri,AdolphiVernerij Epitome,de rebus Turcicis, quam non ex alijs feriptorum riuulis,fed ex ipfis 1 urcarum annalibus,fludiolecolle- gic: vna etiaro eorundem vultus,quemadmodum Vcnetqs accuraceincifihabentur,
5'
Hl»
Pi I 1

IEROSOLYMA-
ELCHISEDECVM Chananata:Rcge,&fummiDeiSaccrdote,eotcm pore,quo Abrahamus in Chananatapcrcgrinabatur, prima huius vrbis funda menca iccifiejneaqueluiregni fceptrucoilocafle,«5efanum quoddam ibidem conftruxifte,ä Iolepho «Sc AEgelippo,hiftoricis antiquis, memoria? proditü eß: qui &tum cam Solymam <3c Ierolblyma nuncupatam aflerunt. Poft MelchL fedici tempora, cum icilicec Iuda?i promilsionis terram fuiffentingrelsi, Iebu- laci,pofteri Icbuli filij Chanaanis, Ierofolymam tenuere, Iudicü i. eamqueIe- Dum appeilauerc,Iofue 18. Iudicfi 19. Hi tantum vrbis fidebantpotentia?, vtclaudisacca?cis,muros <Sc turres committerent,atqueDauidi,per contemtum nuntiarent : Non ingredieris huc,nifi abftu- lerisc<vcos«5cclaudos ,2. Sam.?. Cum aucemDauid in regem Iuda& Ilrael e!igerctur,opera<Scau.- xilio Ornan,Iebula?i j primüm inferiorem ciuitatispartem obtinuit,tum,Iebuiios occidenti,pne- rnium proponcns,Ioab, arcem Sion inuadit. Dehinclebufieis, praeter Ornan,profligatis ac pulfis,ci- uitatem hanc, totius Iudaea? prouincia; Metropolim fecit,eamqj deinceps Iuda, Luc. 1. & Ierufalem nominauit ,2. Reg. 5. Quam in Iudaea?, totiusq-, vniuerfi medio, vclut ccntrum, in akiisimis monti- bus,conftitutam fuiffe, non modo Coimographi, verum eciam antiqui hiftorici, acq^ adco, euiden- cifsima , Sacrarum literarum monimenta declarant . Haec dicit Dominus Deus , ifta eft Ieruialem , in medio gentium pofui eam, & in circuitu eius terras, Ezech. 5. Et: Operatus eft Deus nofter falu- tem,in medio terra?,Pfiil .73. Demontium fitu } idem conftat.Quemadmodum enim,qui in hancci- uitatem tendebant (Mar. 10. Matt. 20. Luc .2.) afcendere,ita,qui ex ca fe quopia conferebant, deften- dercdieütur,Luc. 10. Piuribusdiftin&avallibus,agrosfertiles,aceifternas multis in locislimpidas, habebat, trino muro circumdata erat,nifi,qua vallibus inuijs cingebatur,ex ea namqueparte, vnius muri habebat ambitü. Et iplä quidem initio fuper duos colles,Siorfem Sc Acram erat condita,con- trarijs frontibus lernet infpicientes, intcruenicnte valle Tyropaeia, diferetos. Contra Acram terti« us Collis erat (Moriach di&us) valle Cedrone, ab Acra diuifus, in quo Templum, «Sc Antonia fuerc conftrudta.Foris autem ciuitatis, hi collcs, profundis vallibus cingebantur, Sc ä tribus lateribus, ob' ftantibus vlquequaque rupibus,adiri non poterant:Quin«5cquartus Collis incolebatur,cuinomcn eft Bezetha, fttus quidem ex aduerfo Templi, atque Antonia?, in Septentrionali plaga, fofsis autem altilsimis feparatus. Haec Iolephus lib.6. de bello, cap. 6. Aedificiorum lplendore,populi frequentia, rcligionis cultu, caeteras non modo Iudaea?, led Sc totius vniuerfi, ciuitates, fuperauit, adeö, vt ob fummäfcelicitatem ciuitas fan<5ta,Ela. ?2 .Iuftitiat,Ela.i.Veritatis,Zacharia? 8.vocetur.Stupenda?ma- gnificentia? templo celebratur,ä SalomoneRege,quinquagintamillium hominum operc, feptem annorum temporeaedificato. Quod quidem condnebat San&a Sandorum,cherubos,arcam,men- läm Sccandeiabra aurea, exhedras,marefufile, lauacradecem,columnasa?reas,omnem ritum ,om- nemque formam legis veteris, Sacrificia, holocauftaLymnos^ omnes denique ceremonias. Erant illic Sacerdotes Sc Leuita;, adyta Sc veftibula, Sc altare, & fefta, celebresque conuentus, preces, & au- ditiones. Tota denique Reipub. Iudaica» forma illic confiftebat. Illud vero maxime illuftrauit hanc vrbermquod Dominus nofter Iefus in carne,«5c Euangelica? do&rina? fplcndore, in ea apparuerit. At vero, cum Iudxi, Sc Reges, Sc Pnncipes, «Sc Sacerdotes (lere. 32. ) turpifsimis Iceleribus,ad iracundiam prouocarent Dominu, ideo frequenter in eam grauifsime animaduertit; ac in truculentifsimorum hoftium manus,eandem deuenirc concefsit. Iofephus de Bello lib. 7. cap .18. Vbi vcrö,eo immanita- tisvenerunt, vtvifitationisfua?diem nonagnolcerent,fed Dominum Iefum Chriftum,teftes,mi* niftroscp fuos, quem admodü ante Prophetas,nefarieocciderent,Mat .9.i4. Luc.n. Ideo,iuftilsimo iudicio Deus, ciuitatem hanc Tito,Rom. Imperatori, diripiendam,exurendam,foloq; arquandam, tradidit.Contigitha?cdcuaftatio,poft natum Chriftum,Anno LXXII. Acdeinde,Anno CXX. Iu- dxi numero audti, Betharae, in oppido Ierofolyma? vicino, fieditionem, contra Romanos concitant. Eam ob caufam, Aelij Hadriani Impcratoris iuflu,omnes pene, fedibus luis arccbantur, ac deindc ciuitas ifta,ex Imperatoris cognomine,Aelia,dicebatur.Quam ipfe muroru ambitu reparauit, non tarnen in montc Sion, vt ante, Ted in monte Caluaria?, praeeepitque, ne cui Iudaco introeundi efTct licentia,Chriftianis tantüm ciuitatc permifta. Vndemagnitudo iraediuina? in peccatores conlpici poteft. Si enim peculiari fuo populo, Sc naturalibus ramis non pe- percit,multo fane acerbius in alienos fcelerü caufa animaduertet.
' 5 2
/

ADEN.
R ABI AM triplicemhiftoriographiftatuunt,Petrcam,DelertamatqticFceli cem.Huius Metropolis, caput, &ce!eberrimum Emporium eft ADEN. De quo LudouicusRomanus patritius lib.2.naugationis iuje Arabien,huncinmo- dum leribit: Hacvrbe non memini me vidirte munitiorem, incontinentipne- (ertim haud inaequalis foli,geminum latus fepiunt mcenia,quod fupereft tnon- tibus occluditur, inque eis quin« funt arces, in iolo aequali eft vrbs, ambitu lex ntiüe azdium contenta: commercia in nundinis nodu hora fecunda ob nimios,qui ßeuint inter- diu,«eftus exercent. Prope vrbem ad lapidis iadum mons eft, inque eo arx fita eft.Ad radices au- lernmontis confidunt naues: vrbs profe&öelegans eft,& totius Fcelicis Arabiac vrbium pulcher» rima. Iliö,ceu ad famigeratum emporium,ex vtraque India,Aechiopia,ac Perfide exercentes mer- cimonia,nauali icinereconfluunt. leidem agunc,qui ad Mecham frequentes contcndunt: verum hmulacliburniaeportum appulerint, adiuntpnaefe&i vedigalium,percontantesvndefoluerinr, quidüe conuehantmercium,quantumquetemporisfulcando maria abumpierint,& item quoc homines finguhe celoces tulerint. His exploratis condido malum,vela,&: id genus armamenca af- porcanc aliö,vc illi nc abeundi haud perfolutis vedigalibus exempta (it occalio appulfis. Hadenus ille. Dominus huius vrbis Sulcanus,non nifi in Iunio,Iulio,& Augufto hic refidere lo!et,ijs enim menfibus mercatorum adueniunc naues, quarum omnino nullar, quin ex moncium fummitati- bus confpiciantur, tranfeurrere pofsunt. Eft rara huic vrbi p!uuia,& dulei deftituitur aqua,quam ex continenti allatam,cifternis ad quotidianos vfus conleruanc. Quantum ex iTcu ciui- tatis conijcere polTum,inquit Munfterus,hac ipfa eft,quam in ArabiaFoelice Ptolemacus appellat Arabiam,auc Ocelim,
MOMBAZA'
MO M B A Z A infulare oppidum, elegans ac nitidum in finibus Atricaz.Quod Chriftiani anno reparatat falutis 15 o 5. vi occuparunc: cum enim Franciicus Dalmaida nauigaturus in Indiam,tributumab oppidanis,Regis Lufitania: nomine exigeret, Airi verö armatamanu tri- butiperlolutionem recufarent,idcirco Chriftiani oppidum deuaftantes,totumexufierunc. Rex triginta ftipatus viris, fuga fibi confuluit,reliquis omnibus interemptis. Oppidum nunc ab Afris reftauratum,& acerrimos Chriftianorum hoftes habere dicicur.
a v 1 L o A-
Q VI LOA pulchraeft,in Africaciuitas,in infula pofitacontinenti vicina, Mahumeticae led^regulum femperhabuit,fummum ChriftiarorUm inimicum. Ad hanc vrbem cum FrancifcusDalmaida An.Domini 15 o5.cumLulitanica clafteperuenifiet,Regem adfeadeerfiri iußit,qui morbum fimulans ad defenfionem fefe parauit. Itaque leptingenti Lufitani,ad ciuitatis oppugnationem armantur,qui ciuitatedeuida,regequc infugam conuerfo,aliaquegubernatio- nisadminiftrationeinftituta,ciuitatem hancPortugalliae regi tributariam fecerunc.
CEFALA.
CE FAL A AFricaeinfula,annopartae falutis 15 o o.primum eft inuenta,cuius longitudo trium eft miliarium, latitudo vero vnius. Pagos habet duos,in quibus domus non paucae, & arx: Regi ciuitatis Quiloa quondam parebat, caeterüm ab eo deficiens, peculiaris Rcgis appel- lationegaudebat. Anno Domini 15 o 5. arcem, quam Lufitani tenebant, vehementiobfidione incolae oppugnarunt, adeo quidem,vt pertenuis euadendi fpes Lufitanis apparerec: qui nodu, praeter Afrorum opinionemerumpentes,Regem,multosque proceres in ccenaculo luo opprimunt,eiusque caput haftae infixum per arcis feneftram exponunt, eaque ratione ingens euadunt periculum,&tandemalium Regis Portugalliae nomine pr.efedum conftituunc.
53

C A L E C V T.
A LEC VT,Indicarum ciuitatumprxcipua,in continenti fita,Oüfipone maior, pelago alluitur,vafta efl admodum ablque moenibusdntus pluribu s in locis vacat,domus haud funt contigux,inuicem diftantes plurimum ,Ia- pidibus 8c calce extrudtx junt,interioresxdium partes fculptx: pro irabr ice palmis vtuntur, iilis tegunt fuas «des. Fores prxgrandes habent, miroq ne artificio fabrefa<5tas, has muro incingunc inftar pomerij. Ibi vifunturarbo- res innumerx,ftagna& fbntescomplulculi,nam ftagnis libenter immer- guncur,locionibus enixegaudentes. Fönte plurimum lxtantur. In vrbe vero lacus vifunrur com- piures, quibus immerfigregarij ac pro!etarij,omnisque ignobilior vulgus, ter vel quater interdiu lauantur. Rex idolorum latriar eft addi<ftus, cui incredibihs feruftusexhibeturafubditis. Cum egreditur, carpento vehitur, id eil currus, quem bini viri ferunt, omni lapidumgenerecondeco- ratum. Carpentum ftipant choraulx, prxcones, buccinatores, & id genus complufculi. Patritij vero&eminentiores fuxditionisomnes iequuntur,enlesdenudatos&clypeosteretes gereutes, fägittarij etiam ac velites prxccdunt,itineraexplorantes: conopeo,id eft tentorio tegitur,cüm in- cedit. Ad regem propius quis non accedit, quam ad tres vel quatuor paftus,cum vero aiiquid por- rigunt, ac fi ftipem darent elepbanto, ab iplis tremebundis, id ramo porrigitur, quoniam regem tangereapudeos nefasducitur&c. Ditifsimi&innumeri funtin hac vrbe mercatores,quorum commercia funt aromataomnisgeneris vndequaque importata. Ibifuntpanniexlericoom- nium generum,&aurointertexti plurifariam,xra autem fabrefa&a 8c ftanneavaläplurima comperies. Et vt tandem finiam, nihil ibi deliderant, quod ad humanum cultum pertineat. Hxccx Aloyfij Cadamufti nauigatione,apud quem multo plu- ra. vide etiam nauigationes Lodouici Romani patritij.
O R M V S-
OR MV S, Perfix inelyta ciuitas,fitu e!egantiore,acvnionum copia,nulli vrbium eft lecun da,fitaeftininfula,&maritimis vrbibus prxterenda omnibus, abeftä continenti lpatio duodeeim millepalTuum, aquarum potu fuauium, annonxque mira Caritas, inuehuntur ferme omniaqux vittumcultoribusfuppeditant. Illincicinere triumdierum leguntur conchx,qux pariunt margaritas venuftiores, grandioresque exteris baccis. Expugnauit hanc vrbem Francifcus Dalboqueric, Anno falutis M. D. VI. eamque Lujfitanix Regi ingens pendere tnbutum annuatim coegit.
CANONOR-
CAN ON OR,vrbs Indix,pulcherrimarum rerum prxftantiaceleberrima. Ibi Portugal- lix Rex munitiisimam habet arcem.Vrbis Rex idola colit cum fubditis,hi lolem,lunam, vaccasqueadorant. Portum vrbs habet, lllo conuehuntur equi Perfx, led immania 1 unt horum ve <ftigalium,nam penduntur pro equo fingulo aureorum vicena 8c quina milia. Agrum habent
aromatum, maxime vero gingiberis, feraeiisimum.
Omnes has Indix, Afix, Africx 8c Perlix ciuitates ante nunquam celatas, vna cum enar- rationibus manu feriptis, communicauit nobis Magnificus ac nobilis vir D. Conftantinus Liskirchius. Amplifsimx Reipub. Coloni- enfis D.Conful dignifsimus,vnicus ftudiorum,& ftudioforum hominum patronus, fingu- larisqueMeccenas.
54
\

CAIRVS.
A 1 R VS Sc Alcairoä noftris: MazarautMizir Arabice-.Maftar Armenice: Aicha- byrCaidaice: Mefraim Hebraice: Latinis Babylon, Aegypti maximaciuitas,Ex li- belloanonymo.qui Poftelliefleputaturjopportunoloco üta, vbi nimirum Niius primüm fecatur, Sc ^? At a formam facit, vt vrbs, tanquam in Nili clauftro pofita, aditum pr.rbeat,prohfbeatque ad fuperioralocanauigantibus. Maxima funecirca Alcahircim fuburbia, quorumalia tria, alia duodecim domorum millia habent. Alcairam autem, quam hodievulgus Alcahirum vocat,ad XXX. millia domorum habere tradunt,cumburgis. Sunt in ea ampbe priuatorum hominum ftrudtura?, funt&principum arces, & templa,qua'vocantur Giuma,feu Gema,id eil ecclefiae feu congregationes, funt hofpitaüa,Schola:, & Balnea, quibus ob praelcriptü legis, afsidue ad oblationes vcuncur. Caeterum domus iudiciaria xrufcationisque publica funt in immenfo numero: Sunt& Turba?,fiue Turbia,ampla3cdificia,magnatum lepulturis contecraca.Solent enim in Alchairo tyranni,ficantea<5lx vita maculas diluere,cum circa lepulchra, infignes prouentus, Sc adificia afsignant pauperibus, peregrinis,ftudentihus, Morabitis feu Here- iuitis,& varijs fedtis,quibus ea religio abundat: Ita,vtad eo.milliaaureorum annui prouencus,non pauca loca habeant ex teftamento,fic vitam aternam inftituunt Tyranni.Ecfi Nili aqua,ad fingu- lasvrbisnecefsitates ,femperdecurrat,potifsimum ad pifcinas renouandas.ad ablutiones, Sc Dio- ryges ni!os,& Eunpos: excrefcenre tarnen Nilo,tanto cum impetu admitticur, vt tota vrbs fic fo- lis lembis peruia,& fuas vias tunc habeat inftar canalium Veneticorum, ica vc fic veluti mare. Scri- bicur de hac ciuitate,quöd Anno Chrifti M. CGCC. LXXVI. graftante pefte in ea ad eres menfes* aliquoties mortui fuerint vno die,viginti hominum millia,vnde magnitudo vrbis,populique mul- tirudo allimari poteft. Sunt circiter odto millia hominum in ea,qui cum Camelis aquam ex Nilo in vrbem deferunt,vt illam in vfum hominum vendant, &ad fpargendum in plateis,& ad fopien- dum puluerem pauimenti. Itinerarium quoddam Aegypti, fic habet; Alchaira pulchraeft ciui- tas,qu.x Lutetiam Parifiorum magnitudine quinquies fuperat. In ea aliquot,&eaquidem pul- chra, Chriftianorum templa inueniuntur. Inplateis rantaeft hominum, mulorum&equorum multieudo (omnesenim tarn viri ,quäm foemini communiterequirant) vtfine impedimento,nemo plateas tranfire queat, in quibnsetiam artifices, ante ardes opificia fua exercent. Pauci necefta- ria fibi domi parant, fed ea a cocis qui per vicos omnia circumferunt,emunt. Horum aueem plu- resin hac vrbes inueniuntur,quam XXX. milüa. Quamplurimafuntinfidelium fana,valde magna, palatiorum inftar,ä quorum ingreftu.fub poena capitis, Chriftiani arcentur,nifi fidem Chrifti abnegent. Habentur hiequoque fomaces,in quibus oua artificiolo fouentur calore,vt pullos ex fe producant.Fcemoralia, quemadmodum Sc viri, ex holoferico,gemmis, & lapidibus pretiofis con- fe<fta,hicinduunt fcemina».Earum etiam pluralitas virisconceditur. Hadlenus itinerarium.Ab Alchairo infulam feparac Nilus,Cerbicumdi&am,quam Sc Mechias, id eftmenfuram, vocant,vc vultloannes Leo Afer,eöquödhodie menfura aqua? ibi obferuetur. Hancautem rationemad- fert: cum enim in multis Aegypti locis, olim effent columnae, ad obferuacionem incrementorum pofita:, potifsimüm circa Memphim, vt res in religionem, Sc atrufeationem verteretur, curarunt Mufiulmanni,feureligioni Ifmaelisaddi<5ti,vt ada&ain terram foftaquadrata,eximia: magnitu- dinis templum,in Infulaconftru<5tum,ad is.pedesin profundum veniat,& peraquaedu&umfub- terraneum, aquas admittat,in fofla: medio columnaeft totidem pedes alta,in qua dum crefcit Niius, notantur incrementa,5c quotidie,quäm diu crefcit,mittuntur in vrbem pueri,peplis croceis ca- pite redimiti,qui quanticatem denuncient,vt fiuedeficiant,fiue exundentaquae,a modo fertilitatis, hortentur ad peenitentiam, fi bene habeant,ad laetitiam, aeeeptis a populo munufeulis, pro la?to nuncio. Indeacolumna menforia,nomen eft vrbi,Michias,&Menchas.Zelimus,Turcarum Imperator,longe maximam hanc ciuitatem expugnauit, arcemque ingreflus eft XXV. lanuarifiAnnofalutis M. D. XVH.Cepit autem Tomumbeium,tunctem- poris Sultanum.in palude inter cannas Sc iuncoslatieantem, XI.
Aprilis, iufsitque ,vt mulo per totam vrbem vectus, affixum collolaqueum gereret,actandem in ciuitatis porta fufpenderetur.
55

T I N G I S.
I NG IS,quaf Lu{itanisTangiara,ampla&antiquaciuitas,non proculä faeto Herculeo, Sept.r ccepir pareredominoabeo cempo e,quoGothi Gia- nacenfibus imperabanr,doncc in Mahumerorum poceßatem Arzilla perue* nit, vrbana femper,nobil ; s,beneq;excu1cafuit, llrudurisq; fumpcuolilsimis varij generisadmiranda.Ager nöadmndum fcelix: nec frugibus Icrendis vaU de accommodus: catterüm valles habec proximas, qua? fontibus afsiduis irri- gata?,omniumgenerum fructibusfcecundifsima reddunt. Reperiasquoque extra vrbem vites aliquot »verum in folo arenofo. Incolis frequctifsimapetmanfiradeavfq;tem- pora,quibus a Lulicanis expugnatafuit Arzilla: tum enim ciues rumore bellicopercerriti,coiledis rebus omnibuoFeflam proiugerunt.
S E P T A.
E P TA qua: Larinisciuitas,Lu(iranis autem Seupta appellata,fecundum clafsicos authores ä Khomanis in faueibus freti Herculei xdificata.olim totius Mauritaniae metropolis fuit,quare Romanieam nobilitarunt,fuitque inea lumma vrbanitas.&ciuium f/equencia. DeindeäGochis occupara,principemin eaconftiruerunt,remanficqueapud eos prineipatus donec Mahumctani Mauritania:finesingrefsi> hancquoque vfurpauerunr. Frequentia habuit templa,& ftudiolörum collegia, ciues liceratilsimos,& qui aeneis operibus,fingulari arcificio fabricabs, catteros excellerent, cuiufmodi funt candelabra,pelues,calamaria,aliaque idgenusex atre confeCla,qua? perindeele- ganciahabebant,ac fiargenteavel aurea fuillent. Habent leali Sc in huiufmodi rebus conficiendis non partim gratiar, verum nihilomnino, fi haec refpicias. F,xtra ciuitatismoenia,amphfsima lunt rura,eo prarlertim loco,qui Vitium frequentia conlitus,vinecü dicitur: verumager ilenlis &afper eft,quarc magna femper illis frugum Caritas.
TZ ÄFF IN.
TZ A F FIN, clegans Africa?oppidum,muro ex montibusfeptum.arcem turribus firmam, adificia frequenti numero nitide culta, Sc mir.e alcicudinis turrim oftentac. Anno lalutis re- demprae ifos.feptimadielulij Regis Emanuelis pracfeCtus > Drego Daikmbufa, oppidumhoc Mauris eripuit.
ARZILLA.
AR ZILL A Africanis Azella,fpatiofaciuitasadOceanilittus,aRomanisatdificata ; ä freto Herculeo diftat feptuagihta plus minus pafTuurn millibus,a Feffa verö circiterccncü &qua- draginta. ParuitquondamSe'ptaeprincipi Romanis cnbutario.tum äGothis capta fuit,qui perdu- centos viginti annos eam fcruarunr,donecab Anglis foelici marte expugnatur,qui capcam vrbem, ferro & igne itadeleuerunt,vt vnus vix faluus etfugerir,actriginra fere annis incolis vacua reman- ferit. Poltea verötemporibuspontificis Cardoua?(qui Mauritaniae imperabat) rurfum reparari, modisque omnibus augeri,ditari,acmunitior reddi coepit. lncohe fucruntlocupletes^docti^ar- misque exercitatifsimi. Ager Sc fi ugibus ferendis, Sc omnis generis leguminibus producendis eft pcrcommodusjfed cum a montibusuecem fere dißet miliaribu , magnam ferunt lignoru penu- riam,verumcarbonibusHaraideadue<5lis,vcuntur.AnnoD.14-71.17AuguftheximprouifoaLu- fitanis,&oppugnata&<:aptaeft, incolis omnibus in Lulicaniam abducFis.inter quos& Mahu- metesfuit Feflanorum rex,quitum7.annorum puer, vnacumlbrorcula eiufdemaecacis,paricer captuseft. Hxcloannes Leo Atricauus.
SAL A.
DVplex eiusnominisoppidum amnis interfccat,vetus, Sc nouum, quod non ita procu! ab Herculeo freto remotum, Sepram refpicit. Vetus,anno poft Chriiti aduentum 15 i4.mul» tarumaedium ftru&ura,& mercaturae commodis, admodum au&um, arcem habec amplam, Sc eminentiori in loco turrim,SummatalTem diötam, cuam eo potilsimum nomine aedihearanc SaraccnijVtinde in Granataeoram pateret prd'pectus.Caftrumhuicciuicaci vici- num confpicitur, in quo magnifka-ß Regum Feßklepulcura.
Haec manu feriptum exenplar luppedicauit.
5<S

A N F A.
N F A, ab aijs Anaffa, amplilsimum oppidum,ä Romanis in oceani litcore cx- trutftum, cum omnibus Africx ciuitatibus Fru locique amcenitatecertarepo- teft. Planities iili (pneterquam in Septentrione,nam ea parte mare refpicit) patet in longum o<ftuaginta fere pafiTuum milibus.Templa quondam habuit mirifice extru<fta,officinas complures,pa!atia inhgnia: cuius rei facile fidem facient,qu.e in hunc vlquediem reli<5tafunt monumenta. Spatiofi illis fuerehorti,e quibus & magna fruchmm copia decerpitur, melonum pnrfertim, ac citrioli: qua? omnia macuricatem medio Aprili attingunt,quare incohe luos fruetus FelTam deferre iblent,quod muitö citius matu- ra colligantur.quam Felfe. Veftitus illis cultus eft atque ornatus,fuitquelummaeis lempercum Lufitanis, accum Anglisconfuetudo. Eruditorum hiccopiofus eil numerus. Verum duas ob caulas huius loci ruinam eueniöe volunt. Primo,qubdfupramodum libertärem ambiebantrle- cundö,quödmyoparonesin portu habebant,quibusGades, atque Lufitanosmiris indiesvexa- bant in cömodis.Quare tandem Portugallia? rex clall'em expeditilsimam quinquaginca nauium ad eos mi{it,quae ineoiis tantum terroris intulit,vt illi arreptis lecum qua:poterant bonis, Raba- tum nonnuiii, a!ij Selam confugifle dicantur,hoftibus eam vrbemdepopulandam relinquen- tes. Qui auemarege totius clalsis dux mifiiis erat, fuga: omnino ignarus, fuas copias accurate inftruic. Pollea veroqua»gefta erant,äquibufdam inteile<ftis,mi Ii tes in vrfcem introduxiqquam vnius diei Ipatio fic vaftarunt,domos incendio de!euerunt,atque muros multis locis Polo cequarunt,vt in hunc vfque diem habiraroribus vacua remanferit.
Expugnatum eft hoc eppidum Anno falutis 1468,
AZAAMVRV M-
AZ A A M V R V M Duccalx Oppidum, Afiris conditoribus ad oceani littus co ipfo loco quo flumen Ommirabih initium habet,extru&um : ab Elmadina miliaribus ex Meridie plus minus triginta diftat. Spatiolum eft atque amplilsimum, habitatoribuscopiofilsimum,fa- miliasnumeratcirciterquinquiesmille. Hancperpetuö Lufitanimercatoreshabitant. Incolas habet ciui!es,habituque admodum ornatos. Populus in duas diuifus eft partes,& tarnen perpetua illis paxeft. Frugum atque leguminum maximaillis prouenitcopia, etli nihil quiequam hörti praeter ficus producant. Pifcium histantaeftaffluentia, vtindelingulis annis aureorum aliquan- do lexies mille,nonnunquam Sc lepties mille prouentus redeat. Pilcandi autem tempus ab Octo- brimenie,adfinem vlque Apriliseft. Solentpifcesinlartaginecumaliqua olei portionefrigere, atque inde tantum pinguedinis colligunt,vt non facile quiscrederepofsit: hanc lychno penfili infundunt,non enim aliud habent huic rei aptum oleum. Huc ferne! in anno conHuunt Lulita- ni,ac tantam pifcium copiam auehunt,vt illi iam düftam enumerent aureorum fummam. Hinc fa&um eft,quöd Portugalliae rex, fpe preda: alledtus, non lemel ad eos claftes milerit exftru&ilsi- mas: quarum prior propterducisimperitiam, inipfogurgirediiieefta, aepropemodum omni ex parte fubmerfa fuit. Poft hatc rex ducentarum nauium clalfem expeditilf. mifit,quaconlpeda tan tumintulit ciuibusterrorem,vtomnes in fugam lintredadh, tanta cum portas ingredien tium ftrepitu atque turba,vt in eaciuium plulquam o&uagintafuerint inter- fedti. Anno poft Chriftum natum M. D.XIII. Die II. Septembr.
D I V.
DIV infula, eiufdemque nominis pulcherrimaciuitas. Regi ciuitatis &: ditioni Cambaia quondam parebat. Sita in fronte finus Cambaiae,Indicum relpiciens mare. Quam Chri- ltiani nauali pnelio,clalfe 259. nauium,omni armorum genere inftruftilsima, non fine maxima difficultate cxpugnauerunt. Nam oppidanis rex Cambaia, Adenfium,6c # ciuitatis Calehut, auxilio fuerunt.
57

CVS CO.
>
Anoui orbis pars,qua? meridiem magisrelpicit,quam Hifpani terramfirmam appellitant,Breliliam Peruuiamquecomprehendit. Huius Metropolis,& pra?- cipuaeft ciuitas Cufco,ea amplitudine, fortitudine,&magnificentia, vccum pulcherrimis etiam vel Gallia?, vel Hiipania? vrbibus, inuifta arcis munitione, & hominum, potiisimüm claro genere natorum frequentia, Sc a?dificiorum fe- rie Sc dilpofitione,& fitus amcenitate, haud immerito contendere queat. Nul- la in eam multitudo plebeia admittitur, Ted nobilium,procerum, & maximo- rum principum,inclyta Sc magnificentifsima (edes eft,qui partim intra vrbis mcenia,partim in villu- lis luburbanis,ruri magno numero degunt. Inter qua? quidem pra?cipua funt palatia procerum qua- tuor,qui huius Reipub.clauum moderantur,qua? fuperbifsime,lumptu prope immenfo,marmoreis quadratisque lapidibus ftrucfta,atque depi<fta videntur. Piatea? cum omnes fint redtar,crucis formam plerilque in locis efficiunt, nulla autem eft,per quam non amoenus delabatur riuulus, canali du<5tus, vtrinque lapidibus veftito. Forma ciuitatis quadrangula,in laterc Collis,exiliter,atque venufte depri- mitur: In cliuofo &difficili montis afcenfu,admiranda?pulchritudinis arx !pedabiiem,atque amce- nam hanc vrbem reddit,cuiusfiuepulchritudinem,liue ingemem a?dificij molem conlideres, per- pauca? fimiles in vniuerlaEuropa illis funt viü,qui terras quamplurimas perluftrarunt. Habet ea in lummo montis vertice turrim, rotundo opertam te<fto, ex qua longe lateque profpe<ftus panditur, a?dibus paruis habitationi deftinatis abundat,quae omnes ex lapide viuo nitidilsime funt a?dificatae. Etenim tarn accurata,& plane nouaiun&ura, videndi fenfum fallente,compofitos habent lapides, vt non colligatum,led perpetuum,acfufum opus videatur. Quinque hominum milia,citradiffi- cultatem,recipiunt. Illud arcis latus quod nullistormentorum viribus verberari poteft, vnius tan- tüm muri ambitum habet: vbi vero facilior eft in collem alccnfus,triplici muro gradatim ea ratione ambitur, vt prioris faftigio fequentis fundamentum relpondeat,acpari altitudine deinde afcendar, mediocri interieblo fpacio,quod perpolitas continuo ordine domus continet,eaque eft latitudine,vc coniun&im vehicula tria citra offenftonem libere commeare queant. Tarn firmaha?cmoenia cen- fentur,vt necquaftari tormentorum ftrepitu,necoccultis terra? cuniculis, cum petrofa?rupiinfiftant, poftint euerti. Peringentes funt,ac validilsimi lapides,ex quibus eaconftanr, quorum inufita- ta,immen(a,acraramagnitudo facit,vthumanainduftria huc eosefte congeftos credi , vixpolsit. Eft in hac arcearmamentarium oppidanorum armis refertilsi- mum. Delecftantur incola? rebus depibtis. Abundant panno,plumbi,ftannique fodinis,argenti vim magnam,auri perparum habent.
MEXICO-
MExico,ßue Temixtita, in Hißania noua CMexicana Prouincia opulenta fy celeberrima ciuitas, vliginofo & falfo in lacu mirabiliter conßituta, amplitudine Hißalim, aut Cordubam fuperat.-via qua adillußrem hanc vrbem deductt, ampla eß,cy vifu iucunda. Vici quoque omnes habent fuos exitus,vt ab vno ad alium aquapermeare poßmt. Habent plurimas plateas, vbt aßtdue fua habent fora,(ßcommercia ad emendum & vendtndum. Quarum vna eß duplo maiorforo Sa- lamantica ciuitatis, vndique portieibus circundata,vbi quotidie vltra ßexaginta millia hominum vendentium ementiumque ternuntur. Eß in ißa platea permagna domus,in modum tudicftn qua incidentes in foro contentiones dirimuntur. Sunt etiam hic plurima Mefchitaßy ldolorum domus,quas religtofi incolunt. Eß tnter Meßchitas vnaßuprema, cuius vix credibilem mag- nißcentiam Corteßus copiofe explicat. idola fua,exfarina fr humano fanguine conßciunt,qui bus multa hominum cor da ex vi- uentium corporibus extracla,quotidie ojferunt. Eß & hic magnifica Regia potentißtmi illius domini Mutezuma, cui noui orbts adeo multaprouincia parebant, vt non effe a,ltum in vniuerfo terrarum orbe dominum, eins fubditi crederent. De rara huius CMutezuma magnißcentia, ßy de alijs cum harum ciuitatum jum orbis nuperinuenti htßorijs, multaßuppeditabunt illi i quosD. k * A brahamus Orttelius,celeberrimus ille Geo- graphus,in perillußri Theatrofuo,folio.2. noui orbis äefcrtptorts allegat.
5S
(

PRIVILEGIVM
REGIS HISPANIARVMA
H IL IT S bijdcrgratien Gods } Coeninc^yan Caflitien, tan Leon, tan cArragon, tan Hauarre, tan Rabies,tan Secilher.,tan S.trdayne,tanden Ey landen Indien,ende taßenLandender %ee Oceane,Ertr- hertogc tan Oißenrycly Hertoge tan Tourgoingnen,tan Lothrycf, tan Trabant, tan Limborch, ende tan Luxemborch,tan Gbeidrehende tan %hlanen. Graue tan Habfbourg, tan Viaenderen, tan iAr~ thoü,tan Tourgoingnen, Taljgraue,ende tan Henegoutte ,tan Hollandt ,tan 7eelandt,tan Hamen* ' ende tan jitphen. Trince tan Jfttaue. %larcJ^graue des Heyhcbs Rycx. Heere tan Vrießandt, | tan Salins,tan %lechelcn,Vandcr Stadtßeden ende Landen,tan Vuytr echt,Oueryffel,ende Groeninge. EndeHominateur in xAJlen ende in ^Affrycken, etilen den ghenen,die defen onjen brießfüllenßen, oft hooren lefenfaluyt. Doen te ttetene, Hat tty ontfangen hebben, die oetmoedigeJüpplicatie tan Francifcus Hoogenbergbe, Schilder, ttonende binnen der Stadttan Cuelcn, Inhouder.de ,boe dat hyJupplumt,to*- tnjr.cn groote cofle,moeyte,ende aerbeyt,heeft doen grauere,oft liehen in copereplaten, dießguren tar.de principaelße ßeden tander VVeerldt, die hy heeft cunnengerecouureren,hebbende de~ feine binnen der Stadt tan Cttelen,in een tolumen doen drucken,metter defcriptie tander gelegenheyt endefcituatie tan eicker Jladt. Ende he bben ttoorß. Tocf oft tolumen nader bände doen t fiteren, by Heeren ende %leeßeren Sebaßtanen Taer, Tlebaen der ICercken tan orfer Licucr Vroutten binnen ^Anttterpcn,Soudc tfeluegherne doen drucken ende tercoope,byjulckenge- Jttoren druck er ende boeckuercooper binnen onfen Lande tan Trabantgefeten, als hem %oetduncken JaljKdaer en foude tfeilte nyet dorren noch moegen doen, obßerende onje ordinantien ter contrarien, Oicktreejende datyemant anders den toirß. boeef (lüdegcraecken nae te drucken oft contrefeyten,ttarduere hy tan oyjnder cofie,moyete, ende aerbeytgefru/lrecrt foude opjn, Ten ttaere dat hem hierinne ttorde terjien met onfe opene brieucn ton Ottroye, Inhoudende claufe tan Interdiliie toerden tijt tan ygßthien Iaeren naeficommende. Soe eeßfdat tty die l'aken toirß. ouergemerckt, Genegen ttefende ter beden tan- f en yoirß.Eranci/cus Hoogenbergbefuppliant.,denfeluen hebbendegegundtgeottroyeert,endegeconfenteert, Gunnen,ottroye* ren,ende covfent er cn,tty t jbnderlinger gratien by defen onfen brieue, dat hy ttoirß. boeefoft tolumen, nauolgende der corre- Hie daerop gedaenßbe terre daer eengegefchiedt is,byjulckengejttoren drucket oft boecktercooper binnen onfen toirß.Lan de tan Trabantge/eten, als hem goet dune fen ende ge heuenfal,Jal moegen doen drucken, tercoopen, ende difiribueren, alomme binnen denfeluen onjen Lande tan Trabant,ende tan Ouerma^e, daert hemgoetduneken endegelieuefal,Sonder daromme tegett
cr.s
,oft onfe ordinantien terboden,endeplaccaten,eenihfins te mifdoene, Tehoudelijcfdat de toirß.fuppliantjchuldichfal trijn hem in dejen te Regulieren nauolgende der ordinantie optJlucktan derprintegemaeckt, ende ten eynde dat diefuppliant tan- den cofl tndmoyte,by hem alreedcgedaen,ende alnoch te de ene nyetgefrujlreert en ttorde.So hebben ttygeinterdieeert ende terboden, Interdiceren ende terbicden by dejen, allen anderen tan ttat jlate, qualiteyt oft conditie gy ^ijn,den toirß.boeck oft tolumen nae te drucken oft contrefeyt en,oft eiders gedruckt ende gecotrefeyt fijnde,te tercoopen binnen onjen toirß. Lan- de tan Trabant,ende tan Ouerma^e,geduerende den tijt ende termijn tan thien Iaeren naefikommende, Ten ttaere by tte-
i rr* /- _ I /" . . /' /1. . . .11 er» f i r * > . .
ofßc
i onfen tyer lieuen j xAmptman tan Truef
Jele,Scboutetten tan«.Anttterpen,ende tanden Toßßhe,ende aßen anderen onjen,ende der Jmaelre Heeren, Rechteren,Inßi- eieren, Ofßcieren,ende Onderjatenons toirß. Lant st anTrabant ende tan Ouermacp, ttyen dat aengaen fal moegen, huere Stedthouderen,ende cenenyegelijcken tan henfoe hem toebehoirenJal,dat ttpy den toirß.Juppliant tan deje onfegratie ottroye>
by denpeenen hierbouengeruert, fonder dißimulai , VVantons aljo «elieft.Des torconde 'n hebben tty onjen Seghelhieraen doen hangen. Gegeuen in onjer Stadt tan Truejfele, den XXII- dach der Hlaent tan JLouember, Int Iaer ons Heeren %l. D. LX JC111I Van onfen Rijcken tan Spaingnen^ Stallende. XIX. Ende tan Neaples &c. XXI.
ANTVVERPI AE,
APVD AEGIDIVM RADEVM-
ANNO PARTAE SALVTIS.
CO, 13. LXXV.
Vidit, &: approbauit D. Sebaftianus Baer Delphius,Plebanus & Canonicus Ecclcfia: Cathedralis B.Marias virginis Antuerpieru

GEORGIVS BRVIN AGRIFF-
CANDIDO LECTORI S> D»
jVia in Mac vrbivm topograpHia, candide lector, et.
beriorefermone,expatiarinon licuit,fed pro capacitate loci, inaltera picturarum facic va.cui, Lvrbium, oppidorum que conftringenda fuit dcfcriptio, hinc factum, vt non ca, qua par erar, /dignitate, deeorummagnificentiä diflerere potuerim. Itaque in ca, quam nunc appendice, iungimus,qUae fimul &indicis vicem fubibit, dum paulö fulius de quibufdam fc'ribimus, ve» Iram indicis rationem ( quem breuem, anguftisque Iimitibus comprehenfum cfle dccer) mL /nus obferuamus» Non quidem co inftituto, quafi ea omma, qua? de vrbium primordio, •antiquitate,conditoribus, litu, politica adminiftrarione, praerogatiuis, ac priuilegijs, de rna» giftratuum, variaque fortunae mutatione, confcribi poterant, in appendice hac comprehendere veüm, hoc enim,vtilaboris efletperardui,operisquc immefi,ita fa llacis, incertaeque inquifitionis forer. Co,quod de primis vrbium fundationibus,deoriginibus nominum,multa fabulis propinqua,rcribantur,de multarum etiam prineipio, et Hiftoriaruminopia,&hominum ineuria,perparum,autnihilcerti inueniatur.Quod, cum de multis Germania? vr_ bibus,docerifacilepofsit,tumdctotius vniueriidomina.vrbe Romana,indubiratum eft,quam aliqui ä congrtga» tionehominum,nome habere, alij aTroianis,alijabEuandro,cateri a Romulo condiram, feribunt. De quibus au» temcerti quippiam,hiftoriarum monumentiscommi{sum,extat; ex his praeeipua, tum in ipfa enarratione, tum in hacappendice,acindice,delibaui, quibus ctfi curioiis, non per omnia fatis fiar, tarnencan didis ingenijs, his, quaenon finelaboreperquifita,candideprofero,ex parte me fatis fadturum, omninö fpero. Maxime quidem, dura autäorum infertis nominibus,ledlionem,fidedignam,reddimus.Quo etiam ipfo, eorum obieöioni rerpondeo,qui inlonginqua,minusquemihicognita loca, mecalamum tranftuliffe, obijcient.Si quid verö mihi in his, quibus au- dtorum deftituorfcriptis,obrerum ignorantiam,aut imbecillitatem ingenij, fidei torrafse deceder, id, admiranda pi&orisinduftria,artificiofa Hogenbergij manus, viuis vrbium delineationibus,cumulatilsime compenfabit, qui tanto ftudio,eas graphice,accurrateque depinxit, earumque hoelibro imagines.tuta oculorum Juftrationc,citra in» nerumperegrinationisquepericula,vno,quiete fedentis intuitu(quod in ipfoloco, non ita comraode fieri pofttr) fpedhandas exhibet,vt etiam fine enarratione hiftorica,earum fitus,forma,ftruöura.atq; conditio,non incommodd perfpiciqueat.Vale. Ex Mufteolonoftro Agrippinenfi.Calend.Ianuarij. Anno parti Salutis CI q . iq . LXXV.
A,
$i. ADfvNA, vrbs eft Arabia:metropolitica,5c munitifsima, inradieibus montis editi, qui in mare lingula procurrir, fita, 5c vtrinqueflu&ibusinfinusredufttsalluitur, ita.vt peninfula fiar. Möns eft adoö fterilis.vt nec arbores vllas, rteque plantas efferar, nempc.qui fit fäxofcus.Scpratruptisruptbus in altum promineat. Aquis caret.raro admodü pluuijs irrigatur. EX longinquo pagö aqua,per aqusduftum, in iocUm.qui ab vrbe quatuor millibus pafiuum diftat.deriüatur.Ea vrbis aquatio eft.Annonaöc eibarijs importatis vti tur,quorum tarnen eft incredibilis copia. Eft cinifta muris.munita turrib.exculta moenibus,6t ad adfpeßum pulcher. rima.Inillammercatorese Perfide, 5c India, Sc AEthiopia, 5c ex multis Arabia: regionib faepe commeant.Incola: Mahunictcm co- colüt.coiorc cädido,5c fpecie liberali siir.Homincs nobiles armis cxereentur,5c militaris glori® decüs ardeter expetüt. Rex alias ci. uitates in mediterranea regione polliidet, öc milites non paueos ftipendijs alit, 8c ö fuis tantiim fubdttis.inpradium cum opus eft, duo millia equitü cducit. Vrbi verö huic moderatorc.cuius virtuti multum confidir.prceponere folct.Haec Oforius lib.IX de rebus ab Emanudc, Lufitanis Rege, geftis, Paulus Venetus autem, hunc in modum de hac vrbe.eiuiqueprouincia.fcribit. Aden, inquit, optimoportu excellit, ad quem ex India plürima: appellurit naues, aromata deferentes. Et negotiatorcs quidem Alexan. drini.illic ementes aromata, ponunt ea in naues paruas, at. que feptem diebus per flumen quoddam ducehtes, poftea hume. ris camclorum imponunt,8c triginta dierum itinerc, per terram vfque ad fluuium AEgypti deportant,5crurfus in naues exonerä. tcs.tandemvfquejad Älexandriam.pctducUnt: Nec poteft com. pendiofior haberi via ab orientis partibus vfq; Alexandnam: Nc. gotiatoresveröilliducuntfecumplurimosequos, quando nun. dinandi gratia.tn Indiana Concedüt.Exigit aute Rex Aden ab illis mercatotibus.qui per tegionem fuam aromata 5c alias merces dc. ferunt,ve£figalmaximum,vndc plurimum ditefeit. Quum Suitanus Babylonia: obfideret ciuitatem Aconenfem,5c eam expugna. ret.Anno fcilicet D.M. C C. mifit Suitanus Aden in auxilium eius triginta millia equitum,8c quadraginta millia camclorum, non.quödvfqueadeoilliuscuperetaugere fclicitatcm,fcd, quod omnesmaluitextinftos Chriftianos.A portu Aden,eundo verfus Septentrionem.fita eft ciuitas Efcier, quadraginta diftäs miliari. bus ab illo portu, öc habet fubfemultas alias ciuitatcs 5c caftra,
fed qulr omtaiafiint de ddminio Regis Ädert.Ell qnoq; llixtl liatld ciuitatem optimusportus.ä quo innumeri cqui dueunrur in In. diam.Abundai lia-c Regio turc albo atque optimo,quod de par. Iiis arboriisus.abietibus tarnen fimilibus.ftillat.Incol^ crebris j n. cifionibüs perforant liarum arborum corticcs, vt ibüs extrahant, tametficalorquoque.qui ibi maximus eft.plurimü eliciat liquo. ris.Habet quoq; Regio ipfa palmas cum daftylis, fcd.prxtcr mo. dicumrifum nullum producit trumetum, yernrn abunde impor. tandumeft Abundant autem pif;ibusoptimis,pr{fcxtim tunnis, qui ibi optimi habeiuur.Vinum non habent; fed ex daftylis.rilö, & faccaro.optinluni faciunt potum.Verueccs, qui in hac fegione iiiueniuntui-.funt ftatüraparui.aunbusomninö earcntes,fed lo. co earum,cornua parua liabent. Equi, boues, cümeli.atq; oiles, vefcunru'r pifcibus.qui quotidianus illorü futlt cibUs, quum illic obimmenfum calorem,herba; 5c frumenta.ex terra haberi non poftirit.Fit autem tribus anni menfibus pifeium capiuta, fcilicet, Martio, Aprili,5c Maio.tanrusq; illoium capirür numerus,vt non facilc e.vplicari poftit.Hos pifees (iccant,8c Icruanr,atque pertotü annum animalibus edendos,pabuli loco, proponunt Vefcuhtur autem animalia libentius de (iccatis pifcibus.qiiäm reeentibus. Fiunt etiam ab incolis panes bis cofli ex pilcibus,idque in hunc inodum.Conciduntpifees mmutatim,atque contundunt in mo. dum farimc, 6c poftea commifcenr, 6c iubagitant quafi paftü pa. nis.atqui ad folem deficcari faciunt, 5c viuunt ipfi, 5c lumcnta ipforumdeillis panibus tacriri js.pcr totum annum, 2o. AMSTELREDAMVM,Hollandi^ Metropolis.de qua hüc in modum Hadrianus Barlandus. Hoc cieteris, qua: nomine.ui, recentius oppidum.genus hominum in colit pecuniae ftudiolius. Quocitcain remotilsimis etiam terris.ncgotianrur, hahenrque toto fere anno.cxternum.domi fuv.mcrcatorem.prxftat hoc illis tommoditas portus Sunt alia quxdam nö poenirenda Holland^ oppida.Goricum, Gouda, Alcrtiaria.Roterodamum.cximij illius vin Erafmi Rotcrodami.vrbs nutricula.
46 ANCONA, Hadriaticummare; venuftilTinlö, in Piccno fitu.fuperbilfimoquc porru, nobilitat Agrum habet bonitatc.lcr. tilitate.ac vbertate mulrortim nobilium fiucftuum, Scfrximenfi, prxftanrcm.maxime veröcelebfem.gcnerofitatc vini.ä Strahone, Plinioque.laudati.lib.i+.cap.G« Quod hodic nominatilfimüm Si- roli,cücputo.
* » J7 ANFA,

INDEX»
$7- ANFA, celebre quondam Africx, multifqueaedificijs nobile, oppidum, nunc habitatoribus vaeuum, cuius ruinas, Sc dcrolatos,ab omni cultorc.hortos, cum Ioanncs Leonis Africa,. nuj confpcxiftct.Vix,inquit, lachrymas tenerepotui.vbi quorun. dam atdificiorum atque tcmplorum ( quorum adhuc quatdam ex. tabant monumenta, miferandam ruinam ferio contemplatus fuifiem. Hcrti, etil non nihil adhuc fru&ü producant, fyluas ta. tnen magis dicas.quam hortos.Nuncautcm Feffanorum injuria, ad tanram redacla eftea vrbs calamitatem,.vt nulla prorfus fpes fit,nouos,in poftcrum,colonos,recipicndi. 17 ANVERPIA,!onge ccleberrimum in Brabantia Emporiü, dextram Scaldis ripam,longo traftu moenibus Sc turribus coro. nans,ab Oceanofecundum flumen quindeeim circiter milliarib. brabanticis dillat,quorum fingula in terra tantum fpacij comple. ftuntur.quantum Ii expedituspedes,ftato Sc ordinario gradu, in. tra horam vnam,abfoluat,Sc laboris fatis fit habiturus,8cnon ni- mium difficultatis.De buius vrbis fitu.fplendorc ^dificiorum.po puli induftria atq; diuitijs, quorundam extant feripti libellr, Eft hoenobile oppidum partim maritimum,Gallis, Germanis, Hif- panis,Britannis,Italis frequentatum. Hodie diuino munere, Sc lenatus prouidentiä,fic floret mereimonijs, vtnec Londino in Anglia.nec apud Gcrmanos Francofordiat.nec in Gallijs Parifio ccdcrc debcat:priuatahicdomus affabre conftrufta Certamen eft in vrbe,quis elegantius sdificct. Grandia funt templa, vnum Deipara:virginisauguftiftimum,cumturri altilfima, ex candido lapide.Gentis nurum in opifieijs acumen, domos extruunt altas magis,quam amplas,propter locorum anguftiam, ScexSenatus cdifto,cx lapide. Vrbs eft quam optimemunita.moenijscircüda. ta alti(Iimis,viuo,fe£loque ex lapideftupendis impenfarum fum. ptibus Diux Mari£ Hungaricc Regina: See. hortatu,Anno A.C.N. M. C C C C C. LI I,conftru£Iis,qua: in ambitu propugnacula multa plana,Sc fummx vaftitatis, inuiftasque moles oftentant, in quarum altera hatc eximix pietatis S. P. Q^ Anuerpicnfis nun. cupatio.legitur.
DIVAE MARIAE HVNG. REG. Dl VI C A R O L. V. CAES. SORORI, PATRIAE EX FRATRIS AVC- TO R IT ATE TVTRICI, S. P. Q^A. HANC MOI.EM EX EIVS NOMINE MARIANAM, NVNCVPAN- TES, PIIS VOT1S D.D. QVOD SOLICITO IL. LIVSHORTATV, TANTAE H AEC VASTITAT1S MOENIA, GRAVIS S. REIP. IMPENSIS, VEL Q_VADRIMESTRI SPACIO.AD MILLE PAS. SVVM LONGITVDINEM, IN SVPERIOREM VS, QVE LIMBVM EXCITATA SINT, VNIVERSVM. <VVE VRBIS AMBITVM HAC PARTE COMPLE. RINT, MENSE AVGVSTO. M. CCCCC. LH.
CONSTANT. HALMALVS, EQVES A V R A.
TVS, HVIC MOLI PRIMVM IECIT LA Pill EM, DIE XVII IVLII, M. CCCCC LH.
In altera mole.hunc in modum legitur.
IVSSV CAROLI V. CAES.
IOANNES A CROMBACH, EQVES AVR. HVIVS VRBIS SENATOR, HVIC MOLI, INDITO NO. MINE, DIVI IACOBI, PRIMVM IECIT LAPI- DEM, ANNO M. CCCCC. XLII. DIE III. IVNII. Eft ha:c ciuitasvna omnium,qua: funt hodie in Inferiori Germa. nia,facrarum c^remoniarum ftudiofiftima, verxque pietatis cul. »rix.Monafterium habet prxmonftrat enfium, Sc ftrufturä magni. ficum,5c monumenco lfabel^ Caroli Ducis Burgundionum Con iugis.nobi'c.Hxc partim ex Hadriano Barlando excerpfimus. De florentiffimxautem Anuerpianx Rcipub. pra:ftantia, dignitate, nomine, atque origine,praeter accuratiffimam Guicziardini de. Lcriptionem.Anuerpianasetiamoriginesconfule, Erudiflimi vi.
11.Doftoris Ioannis Goropij Becani,qui cas,nouem libris, doiftif. fime, complexus eft.
12. AQVISGRANVM.Sacri Romani imperij ciuitas libera, aliquotmi!is,a Colonia Agrippina|diftans,a Grano.Duce Romano,Neronis fratre,primeua fundatiöc cöftru&a,ab eo,Sc ab aquis calidis,pianoinlocoibidemrepertis ( vti multi, incerto tarnen authore.perhibcnt) Aquifgranum, denominata. Dcuaftata ab Hunis, a Carolo Magno reftauratur, murisque cingitur. Qui Sc primus religionis Chriftianxpacdotriba.hicextitit.Summamquc ibidem Ecclcfiam,auro,argento,perpetuis fundationibus,Sc prat. ftantifsimisfan&orum reliquijs.diuerfis exlocis,mirifice exorna. uit.Pallatioctiä, regia magnificcntia cöfpicuo,huius vrbislplcn. dorem adauxit.Quod Anno Chrifti D.CCC.LXXXIa Nordman. nisigni confumptum eft.F.xcadcm haevrbe Carolus.rc Scnomi. ne Magnus,Anno partac Salutis.D.CCC.XIIII.ad foeliccm bcato. rum patriam,cmigrauit,actatis fua-LXXIIII, Imperij vero, anno XIIII.Cuius tumulo.B.Virginis templum, quodjpaulo ante con. ftruxerar, tndarefeit. Prodi jt ex haevrbeegregiii patria:,Sc Agrip. pinenfium dccus, fummus, acReuerendus vir, D. Theobald«
Craflclius.Theologicä profelfione eximjus, qui florentem Colo. nienfem Rempub.annos triginta, quemadmodum Sc hoc tempore,pari cum,fruftu,tum diligentia facit,verbi diuini adminiftra. tione pauit nunc vero, Cyrenenfis Ecclefix Epifcopus, Sc Reue. rcndiftimiiArchiantiftitis Colonienfis, Suffraganeusdcfignatus, confirmatusque eft.
33. ARGENTORATVM.Elfatia: Metropolis, fijdcsveterum Triboeorum,fiue Tribonorum, qui ante Iulij Ccefaris oflauij Augufti tempora, in hanc prouinciam,cum reliquis Germanis tranfgrefti funt,pofteaquam Romanis parere coepit, ac vpa cum Imperio,Latinum vocabulum habere meruit.inter ciuitates Rhc. ni.qux Trcuirorum latiflime patentem Iuris dictionem agnofee. bant,fub primis Romanorum Imperatoribus,haud obfeuri no. minis fuit.fub pofteriobus Comitem habuit,qui, Traftum Arge, toratenfem gubcrnabat.in Germania prima, Scquens aetas Alfa.. tiam ä fluminc irrigante vocauit. Quo temporefubinde ä Trans. rhenanis gentibus Romanorum hoftibus perpetuis, hxc vrbs in. feftabatur.doncc fub Galliarum occupatoribus Francis indige. nisillis,Scveteribus Germanorum populis, Romanam admini. ftrationem.quoad fieri potuir, retinentibus, (idquod Sca diuo Theodorichooftrogotho Cxfare, que Veronenfem appellamus, atq; caeteris huius gentis primis inter Germanos Romanorum re. gibus,in Italia aeprouineijs id temporis obferuabatur)poft deui. 5os Alemanos, nouum Sc hoc nomen.vt etiä Francorum, donec, inquä RegeLodouico Magno,fiue Clodouce iam Chriftiano fa- fto,religio noftra publice,Sc abfquemetu partim ab omnibus fuf. ciperetur.atquepaccfirma conftituta,facricolae Dominicamilla domum,tantum non totam ex regia libcralitate dono aeeiperent, facello ctiam dilatato,virginisque matris Maria:,titulo adferipto, Quibus fubfccuti Francorum Reges poft ordinata pridem Scoto. rum coenobitarum Xenodochia,Gcrontocomiaq; ,Sc Pthocotro. phia,adiun<ftis,nofocomijs,inftituto ctiam Epifcopo per totam Caroli Magni pofteritatem,nihil non conceflcrunt.Deinde vero Diuis OthonibusScHenrichisimpcrätibus,libertas ciuitati mul. to plcniorcontigtt,vrbe iam pridem ita amplificata. vt partim nouam,partim antiquam,vulgus diceret. Porro Germani,vetus illud Romanum Sc prouincialc Argentorati vocabulum, adem. ptis prioribus fyllabis, Sc Burgum adijcicntes,in Storatis burgum detorferunt.Hunis,Attila duce, c Catalaunicoillo confliiftu.do- mumreuertentibus, huius vrbis cuerfionem Annales tribuunt. Hinc Sidonius Apollinaris Attilam Rheni hoftem dixit. Huiuf. modi funt vrbium Sc Regionum fata per vtranque fortunam, quando hiemundus nihil firmum Sc perpetuo ftabile continer, alliduis mutationibus obnoxius. Argentoratum infuper, templo eleganti ftru&urä.Sc pntcelfa turri confpicuo, illuftratur, Quod haudimmeritb.intcrtotius vniuerfi ftupenda, oftauum obtinet locum.Cocptumcftautem auguftirtimnm hoc templum,in fun. damento Anno Chrifti M. XV. Epifcopatus Berengarij feptimo. Annoautcm domini M. CC. LXXVII. fub Epifcopo Conradoä Liechttenberg.Ercfuinus aSreinbach,Archite<ftus,turrim extru. cre coepit,Sc perdufta fuitftruftura vfque ad quatuor teftudines gale^vel faftigij turris,circa Annum Domini M.CCC.LXXXIIII. rcliquum vfque ad Coronam,beneficio Iuncfherorum Pragen. fium.perfe&um fuit.fuprema autem ifta Corona,in circumferen. tiahifee fententijs facris, Germanico idiomate, veluti gemmis quibufdam pretiofis,decoratur.Vcrfus orientem : Chriftus clari. ficat:Chriftus, fingulis fua dona largitur. Septentrioncm verfus: Chriftus in aetemum coronat.Qua aute meridiem refpicit: Chri. ftus Imperator. Chriftus]renouat omnia. Ad occafum denique; Rex Chriftus triumphat. Chriftus in a:tema fxcula Rex,8cc.Vidc B.Rhcnanum Iib.3 Rerum Germanicarü, accuratilTimc de huius Vrbis appellatione.diflercntem.
56. ARZILLA.potens quondam Sc ampla Africx vrbs, nuc a Chriftianis,ob bellorum fxuitiam.anguftioribus fepta limiti. bus,Anno a Chrifto nato,M,CCCC.LXXI,inLufitanorumpote. ftatem deuenit.In qua expugnatione, Rex Mahumctes, cum fo- rorcula,captiuusin Lufitaniam abduiftus eft, vbi feptem conti, nuostranfcgitannos.intraquos exaftirtime Lufitanum idioma didicit.Tandem,ingenti numerata pccunia, patcr filium c Lufi. tania reuocauit.qui ad regnum afcitus.propter confuetudinem, quam cum Lufitanis contraxerat,Rcx Mahumctes Lufitanus, ap. pcllatus eft,fxpenumcrö poftmodum vindiftam de Lufitanis fu. mere, neenon Arzillamfibi ademptam, recuperare conatus eft. Primociuitatcmcximprouifo.cum omnibus copijs.adortus, bo. nam muri partem.folo ^quauit, carnq; ingreflus, Mauros omnes, in feruitutem redaftos, liberauit. Chriftiani fe in arccm reeepe. runt,Regi,poft biduum, deditionem polliciti. Interim fuperue. niente Pctro Nauarro,cum expedita claflc,multarünauium, per. petita bombardarum eiaculatione,Regem,non folüm ciuitatem dimittere,verum cum toto exercitu abfeedere coegit, Pofthxc, ita per Lufitanos, omnibus locis, communita fuit, vt prxdißus Rex eam recuperare tentans, finiftro femper pugnauerit Martc.. Cuminhacobfidione apud Regem ftipendium mererem, cno. ftris vltra quingeutos interfeftos, numeraui, Hacc Ioanncs Leo Aphricanus,
t|. ATRE.
I

IN
13. ATREBATVM.exvoce Attrebates,qua Catfarvniuerfita. tcm accipit.recetiores Laune fcripturi.fcilicct effinxere„p vrbc & capite.getis: fed quam rcfte.aliorum eftoiudicium.Nos antiqui. tatis imitatiöe, Atrcbatum, Auguftam mallcmus dicere,ficut ciui. tatcm pro Repub vniucrfa, Iulius pureloquens,protulit. Vtcum. queeft, inftantia nuncprofcquamur. Intra tcli iaftum indidem Scarpa pra:terfluit: Duaco, fenis: Dorleno, oftenis: Cameraco nouenisiSc Ambianis,denis quatcrnis abeft milliaribus.Vrbs am. pla,augufta,Sc ipaciofa,imo dipolis.Nam pariete quodam inter. gerino,acmediano fcinditur,diuiditur, ac fecernitur, quarü parte altera ciuitas,antiftiti nimirum obnoxia,vu!go vocatur:altcra autem,qua: dominum agnofcit,vulgo,male,villa dicitur, ca vrbs eft. Interim eiuitas, vt vrbc minor, anguftiorque,['tarnen :pro- pugnaculis, molibus,Sc opere firmiifima eft, ScafFabre faftä.Vbi «athedra,fama celcbris, Mariana,ac inibi bibliotheca.manufcri. ta. Libri vero omnes Thcologici.Omnium primum antiftitem ic inftituitD.illum Vedaftum D.item Remigius Rhemorü Ar. chicpifcopus.annoD. XXXI.Procedentctempore.ea dignitas in Cameraccnfium,itidem antiftitem transfcripta cft,fic,vt cxgemi. no.vnus duntaxat,coa!efceret Epifcopatus.Atqueadeö, ad multa anatem, Atrebates huiufmodi dignitate fruftrati. Forte autcm euenit, vt Samarobrini, (lue Caineracenfes,Henrico Illl.Impcra. tori ftuderent, ac fauercnt. Hunc ceperat inimicum Pont. Max. Rom.Vrbanus II. hoftcmq; Ecclefia; Romana: profcripfirrat.qui aliqua ex parte ita ammaduertcre volens in Caineracenfes per. dueilcs.ac Imp.iam difli focios, Attrebatibus priftinu Epifitopa. tus honorem reftituit,Epifcopumq; creauit.I.ambcrtum ad Ter. uanam.tunc Archidiaconum.id quod cötigit anno M. LXXXXV. Egit ibi haud ita pridem antiftitem,Antonius Perenothus.hodie, CardinalisGranucllanus.infignis Scfama notiifimus.quo Epifco. patum huncabdicante,fuffectus eft in eius locum.Francifcus Ri. cardotus,virfpeftatus Scliteratus.Hicin fua ciuitate Atrcbatum lingulare habet imperium,hoc eft, magiftratus creat, leges irro. gat, iusdicitvniuerfe,denique tarn profanarü,quä facrarum rem Dominus,patronum tarne Bclgarum prineipem, ac nominatim, Atrcbatum comitem, recognofcit, ä quoeleiftus eft, Sc ä Rom. Pontif.confirmatus,velinauguratus.Annuali Epifccpatui tanta quanta fueritmcllisfrumcntaria, nempe quaterna, vel quina,ac inrerdum fena, feutatorummillia.lbi ad D. Maria:,magna reli. gione,8c egregio cum peregrinorum lapidum apparatu, certum manna adferuatur.inftar lan^.quod D. Hieronymus,xtate fua, ad hanc regionem plui(Te,Iuisin epiftolis,refert,quod etiam certo Sc Ibatuto tempore,nimirum in maxima aens terrjqj ficcitate,acfi- deratione,ad cliciendam implorandamqj e fuperis pluuiam com. monftratur.Nec deeft vrbi etiam fua religio. Nam illic adfecun. dum compitum.fumma cum ca:remonia,in delubrolucerna cu. ftoditur äiä7TiTy{ vtpote, quam rem fan&ä,8c cailitüs aeeeptam, antiquitiis creduntjcuius occafionc, iam commodum in vrbem transmifimus. Ea ampla in primis,ac fitu, Sc opere, arx habetur, quam nifi longinqua obfidione non facile quis capiat. Plate^ heic apertx.Forum fpaciofum. Vedaftinorum fodalium coenobium inibi,diuitijs, reliquasomnes monaftieas fodalitatcs, longc an. tecellitjVti pcrcü&atione didicimus.Veftigal enim ei immefum, «empevicenaducatorummillia.Sceo amplius. Deinceps multa palfim templa,apprimeornata&culta.Domiciliaciuium appo. fitefa£ta Sccommoda, 5c eo magis admiranda peregrinis,quod Hypogaea inomnibus,6c ipfaaffabrefa&a.pauimento nimirum, aut Iithoftrato,autlatcritio,eaq; alteeffofla, deinduftna.in qua- tum audiuimus.Neceflitate enim ea ratione.ac via ciues prouidi, lirarum rerum confulunt.qua vrgente.ficuti aliquando vfu venit, Hvpogxa illis funt,qua: alijsccenacula.Bello,nimirum a:ftuantc, cxhoftemoeniatorrr.entisconcutiente, in fubterrancis illis fedi- bus,dum extra telorum omnem funt iaftum,cum omni re fua in» columes.facilius ferunt, tolerantq; obfidionem. Hanc gentem antiquitate.fortitudine, Sc virtute vel vnus cohoneftat Comicus ille Atrebas,fummopereab ipfo Caefare commendatus.In inftan. ti tempore, heic praeter c^teros, claret.Chriftophorus Aflonuilla. nus,in Confilium Regit priuatü adfeitus,vir fpc&atus Sc doftus, ac deinde Nicolaus Bornius,Antiftcs defignatus Atrebatum,cum rara doftrina, infignis orator,nö inuenuftus poeta,Sc luculcntus hiftoriographus.Suprcmusheicfeflitatprouincia: fenatus, vnde refte Machliniamprouocare fas eft, reo aftoreq; caufa cadenti. Vrbs fiefatisfrequentata eft Attrebatum,quorü ali; mcrcatorcs, alij opifices.Horumfunt multa collegia.quorum maxima pars, lanari^ ftudet.Hincleuidenfe.Sc textile Atrebas nulla non in parte Europas,Sc cognitum,8c acquifitum.Hociamindeab ipfo Ca:. fare caput numerof$ gentis,vti diximus,fuit.Adhec Carolo Caluo Imperatore.acrege Francis,Sc multa poft State vniuerfs impe. rabat Flandris.Verum poft quam Atrebatum,fingularis inftitu. tus eftcomitatus,ScäFlandriaco feiunftus.huius tantum populi metropolis.multis tarnen nitensclientelis, eftfafta,quacöditio. ne etiamnum cernitur.Hsc ex Guiccardini deferiptione. 39. AVGVSTA Vindclieorum,in Vindclicia,aut Rheda, ve. tuftiftimum Romani imperij municipium.vulgo Auofpurgf.Pn. mum, nullius famx autnobilitatis vicus, ad Lcchi Humen fuiflc
) E X»
perhibetur.Deprimisautem huius vrbis initijs.'atqueprogreftu, hsc Argcntincnfium chronica,perhibent. Augufts originem ali. qui quam vetuftiflimam oftendere cupientes, Gentem Sueuorii a Iaphetdefcendentem,eam primo inhabitafle prouinciam,fcri. buntjibiqueeamcondidifte, vbi abundantia aquarum, falubris aer,Sc alias commoditates facile haberi poftent.Vcnientes enim Sueui ad Rhetiä.locum'aptum conliderantes,8c ad tuendum.na. tura,munitum,ob concurfum duorum rapidifiimorum fluuiorü, Vinde,Sc Lici,hanc vrbem primo sdifieauerunt.eamque Vinde. licam,aVindo5cLico,appeIlabant.Eaenim regio,poftea ad AI. pes,vindelica appcllabatur.vniuerfaque montana, pars in orien. tem Sc Auftrum vergens.a Rhetis Vindelicifq; tenetur, vtStrabo fcribit.Eam autem,morevetufto,valloacfofta, cinxerüt Amazo. nes,poftquam Europam inuaferunt, Sueuos fub Marfepia, infue. tis armis,Sc fecuribus prsauctis.ex hac vrbe cedere,vfq; ad Alpes coegerüt.Sc dcfolatam reliquerunt. Cum hsc ante cladem Troi$ peraftafint, hanc ciuitatem.ante Troiam fuifte, exiftimant. Er temporibus exitus filiorumIfrael de Egypto, ante Romam .quin, gentos Sc quinquaginta annos,cöditani,alTerunt.Quam quidam, a Troianis, ortam dieüt. Eligentes autem fibi deam Zizam.quam Cererem fuifte opiniitur.ä qua hsc vrbs Zizaria difta, cuius tem. plum vfque ad tempora Romanorum inuiolatum permanfit. Iam vetuftatecollapfum, nomen Collis feruauit, qui ab incolis, Eifcnberg.hodie vocitatur. Per Vindelicosindcac Rhetos.flore. tiflimaJum muris ac propugnaculis fafla. A Romanis pli'.rima bellaperpeftTacftjCum libertatem fcmper optaret, fea Romanis Vindelici alienarunt. Idco Diuus Oftauianus Auguftus, Titum Ennium Prstorem,cum legione Marcia,ac alijs dueibus, in cos mifit.inqua Auar.Bogudis Regisfilius,adolefcens,inarmis apud Grsco Latinosperitus.Sc Varro, tribunus militum.claruerunt. Hi ciuitatem in fine sftatis,multitudine Romanorum obfefiam, varijs aifecerunt incommodis.In ea oppugnatione, Auar, Gr^cus, occiditur,Etinvico, Criechifaucron.vbi fepultus fuit, ciufccmo. di Epigramma,reperitur.
Hu nomen terris.Tlogudis dat regiaprolet,
Cjracas Auar,pecudu, de Sueuis,morc, litauis.
Eerijt Sc Prstor cum legione Marcia, vt pauci fuperellent in ei clade,qui rem geftam recitarent. Locoq; csdis nomen dedit per. ditalegia, in media nunc ciuitate, Perleich, difta. Ideoqucheic legitur.
lndtcat hic collu^ Roman am nomine cladem Atarcia^uo legio totafimul perijt.
Varro,quem verrem nominant.amnc transmiflo,in paludibilf fe occultans,lacuijVerncnfec,nomen dedit.Is poftea conful Cici. li?,infoeIicitcrobijt.Et vt Suetonius refert.quod Oclauianus Au. guftus,omnes graues ignominias, cladesque duas omnino, nee alibi,quam in Germaniana acccpit,Lolianam,atque Varrianam, Varrianä pene cxitiabilem tribus legionibus.cum duce legatifq;, Scauxilijs communibus,cxfis. Deinde Auguftus per Tiuefium Neronem(cum Drufus frater eiusRhenalcs regiones aggreftus eft) poft varrianam cladem, cffluxojtriennio, Vindelicos deuicit, atq ; vrbem eorum immunitam reddidit,Sc vtverba Strabonis li. bro+. affirmant. Tribus Romanorummillibus, Csfar Auguftus miflis, vrbem Auguftamhabitandam tradidit.quo in loco,Varro caftra iam habuerat, Claudius Drufus tarnen eam poftea inftau. rauittmuris acturribusampliauit.Cumqjaulpicijs Augufti vifta Sc aufta erat,in lionorem Augufti Oftauiani, Auguftam appella. uere.De Iiis bellis Horatius in odis metionem facit.Videre Rethi bella fub alpibus,Drufum gerentem,Vindelici Quibus mos, vnde duftus perenne tempus Amazana fccuri dextras obarmet. See. Cum autem Sueui,qui potentia Sc hominum frcquentia.reliquos antccellunt,hanc vrbem pettutiftime elegerunt: Deinde in Ro. mano imperioftabilisacfidelis permanfit,magnumincrementü habuit.ac multa prifcs vetuftatis monimenta in ea relifta funt. Anno autem falutis quarto Sc quinquagefimo, fupra nongente. fimam Scvltra,Vngari Germaniam Sc Sueuiam Vaftätcs, Auguftä obfiderunt:varijfq;cladibusNoricos, Rhetos, ac Sueuos afflixe. runt. Otto primus imperator.aduerfus eospluribus diebus decer- tauit.eofq; tandem,adintemetionem,prope Auguftam, dcleuit. Tres quoq; in eo pr^lio eorum regulos captos.a militiblis fuis ad cum perduftos, cum ob clementiam feruare conaretur, Sueui ( eo nolente) fufpendio, neeärunt. Cecidit'in eo bello Diopol. dus comes, fraterSafti Vdalrici,Sc Regniboldüs.filius fororis fu^. Deinde diuus Vdalricus Epifcopus,Vrbem illuftriore fccit,ScEccle fiam Sanftas Affr^ inftaurauit,qua: olim ab Attila, Sc nunc ab Hu. nislcfionemfenfijt.Etecclefiamfaniftiloanms, Sc fanfti Stepha. ni conftruxit.Ornaturq; hxc imperialis eiuitas publicis Scpri- Uatis qdificijs pulcherrimis,Scpra:fertimBafilica epifcopali am. pla,beat{ Maria: virgini dicata.
57. A Z A M VR VM, Afnca: öppidum, cxpugnatum eft 3 Chriftianis Anno falutis,M.D.XIII. Quo tempore vencrat huie oppido in auxilium Princeps quidam,qui vt fu$ fahiti confulerct, fc ex alia vrbis parte fune demifit, Mox varie huc.atq; illuc difper. fisütincols'.hicnudispcdibus, illccquofugit. Necpotuiftes.fcio,
# i älachry.

INDEX.
ä lachrymiscontincre.fifocniinas.fi fcnes atq ; pueros,capillis paf. lis.nudifq: pedibus fugere vidifies. At.priufquam Chriftiani cum ludxis aliquod fint prxlium aufpicati.qui rclifti crant a fuga Clues, co pa&ofuntingranam rcccpti.vt Lufitanus, nullis inuitis, portifqjvndiq; patcntibus.illarum rcrum potirctur,qu$ciuitatis crantiproindenullaprxtfrcainferrctur ciuibusiniuria. Hunc in modum cccperunt Lufitani cam incolcreregionenr. Iudxi vero, partim Salx.partim Fcflf.adierunt regnum. Nec puto aliamob caufam id illis a Deo opt Max.fuifieillatü,quam propter horrcn. dum illudSodomitarum crimen, cui ciuiumparsmaximatarn fuit addida.vtiuuencm vix Ron corruptum.a fe dimittcrcnt.
B.
5. BARCINO.omnium vrbium citerioris Hifpanix, floren. tidima.puicherrimaq; .quam Lucius Marineus Syculus, üb.XIII. deArra«onix regibus.mirifice commendat. DeBacinone etiam. comitibus,6c corum originc,alio loco fcribit. Anno falutis M D X X X X V I,in hac vrbe.focictati Iefu,Collcgium,ä pijs quibufdä, auitx religioni deditis viris, inchoatum eft, qui pictate 8c zelo chriftiano'.R. D. Patris Araoz, qui aliquandiu ca in vrbe commo- ratuseft .moti.amplillimas.inriufdecollcgij fundationem, elcc- mofinas,contulerunt.
32. BASILEAMciuitatem amplam, clarifllmamquc.in loco rcio extruftam, temporibus Imperatorum Gratiani &Valcnti. mani.quifimulimpcrioprxfuerunt.Annofcilicet Chrifti,CCC. LXXXII.in rcrum natura fuilfe, conuincit Ammianus Marcclli. rius,trice(imo hiftoriarum libro:Mcminitautem Gratianum con. ftruxiffc fortahtium quoddanr contra Gcrmanos, non procula Bafilca, (licvocatBalileam) quodincolx, Robur vocant. Itaque ante Gratiani temporaBafileam cxtitilTe.apparet. Itacnim Felix Malleolusin viridario imperatorum, 5c Regum Romanorü feri. bit.Tempore Arnolfi Imperatoris, irruentes Vngari magna vi in Cermaniam, deftruxerunt Baiileam, qux tum Augufta magna VOcabatur.Sed Henricus Rex,pater Ottonis primi,rurfus eam vr. bem excitauit, tranftulitque in cum locum, quem hodie Bafilca occupat.Fundauitquoqueibi Ecclcfiam Epifcopalem,5c alias Ec. clcfias.magnificcq; dotauit.Hxc illc. De nomine huius vrbis qui. dam.fed tarnen finc probatione fcnbunt.ipfum a bafilifco dedu. ßum.Fuerunt alij, qui, priufquam omnes Ammiani Marcellini übri.qui extant, euulgarcntur, Baiileam fic di£Um putabant.a paflagio 5c traie£lu,qui ineo fuit loco, antequam ciuitas extruc. retur .vt fcilicet indereftius PalTel, quam Bafel, primum fuerit vocata At Ammianus irritä hanc conic&urä reddit,qui ciuitatem illamgr^cavocc ^>xrrt\eix\ quafi Regnopolim.feu regiam vocat. Alluitur Rheno.qui cam penc mcdiam diuidit.nifi, quod ponte vnitur.Habetvrbs ipfr commoditatcm ma»nam a Rheno, quia ad cam plures funt nauigationes, magnisquepoteftadi ri oneri. bus.Agru.m habctampüflimum,extra 5c intra montana,qui fru. menti & vini ferax eft. Pafta autem eft ducentos annos, mukös 5c graues tcrr^motus,fed rurfum eftinftaurata, 5c noftris fere tent. poribus bonarum artium Gymnafio ornata, a Pio.eius nominis Pontificc fecundo.inftituto. Cxtcrum.fitus ciuitatis Bafileenfis, omnibus modis commodior eft, quam fitus Auguftx Raurac^, quod in übero terrx fpacio,5c planicie condita fit,vbi aer eft falu. berrimus.folum terix fccundum.fcaturigines multorum fontiü, concurfus multorum ammum.prxfertim Rheni, Birfe, VVielx. ByrfacxIureMontc,pcrmulrasconualles,Bafileam vfque deuol. luitur.plurima fccum deferens ligna.öc Iignorum rates. VViefa 3 erb fluuius, ab oppofita parte, a Nigia lylua fegregatur, adfe. runturque per cum plurimx trabes.xdificijs aptx, aedeinde in minori Bafilca multis inferuit officinis. Namferrantur eius be. ncficio.mola vcrfatili.arbores in alferes, commolitur frumetum, aeuuntnr fabrilia inftrumeta, dueuntur inbrafteas ferrc^ maftx, multisque alijs conducit vlibus.pr^ter id.quod habet nobiles pif- ces.prxfcrtim trutas.Et quamquam minor fit oppofito fluuio Byr ia.eft tarnen co pifcofior, plurimisque officinis inferuit, etiamfi Byrfa non modica quoque exhibeat minifteria molitoribus, 5c rapyri confc<ftoribus,qui aliquot infignes habent officinas luxta nunc fluuium,autpotius iuxta riuulumab eo fegregatum, 5c ad moenia vfque maioris Bafilex fafto alueo, deduftum. 1. BETHLEEM.Lufiranix vicus, fitu tarn opportuno cxcel- Jcns.vt quafi vallum ac propugnaculum fit Olifiponcnfium por. tus.ä potcntiflimo inuiclilfimoq; Emanuele, Lufitanorum Rege ( de cuius virturibus.rebusq; magnifice geftis,Hieronymus Ofo» rius, Algarbiorum Epifcopus.duodccim hbros, erudite confcri- pfit.) peraugufto fano.D. Virgini dicato,magna cclebritate illu. ftratus, qui 5c locum illum Betleheem appellari voluit, nomine ab ca ciuitate fumpto, in qua Chriftus.ad hurnani generis falu. tem,natus eft. Afciuit autem homines fingulari rcligione, qui fe D.Hieronymi inftitutum fcqui profitebantur:quos in illius tem- pü c iftodia,poneret,qui (acta conficerent.Sc numen diuinum rcligione p!acarcnt:5c omnes nautas atque veftorcs, qui ex varijs partibus co conimearefolcnr.fanftis difciplinis.erudirent. Eum vero locum,fcjjulturxfibidclcgit Arccmdcindc in rupe, quam
marini fluftusclrcumfiuutit.nonlong^ a templo, oeenfum folis verfus.inftituit muniriflimam.qux prohiberet portus Oüfipcne. fisaditunauesomnes,qua;non fc pacificas cfle, figno nautis vfi- tato.fignificarcnt.
at. BREMA, ampliftima Weftphalix vrbs.cpifcopatuinfig- nis.multo tempore cum vicina ciuitate Hamburgenfi de prima, tu contendit.Habet fubfe Epifcopatus Lubecenlcm, olim Aide. burgenfem,Sucrinenfcm in Mecfelburga.Lebuftinenfcm, Schle. fuiccnfem, Racemburgcnfcm, Hamburgenfem, vbi olim Archi. epifcopatus fuit omnium Aquilonarium prouinciarum.Bremenfes gloriam fuam ducunt,Danorum gcntem,ä fe.adChriftum eft« conuerfam.
31. BRVVERSAVIA, Zelandix haud ignobile oppidum, eamquehuiu» prouineix infulam, qux a prxterlabentc Scaldc, Schaldia cognominatur, fituoccupat.
16. BRVGAE, Flandrorum oppidum ad Oceanum inxfta marino fitum.amplitudine fpaciofum, xdifiejorum magnificen. tiä tarn priuatim, quam publice, platearumq: nitore.ac latitudi- ne.fpcftabile, canonicorum 5c monachorum collcgijs.frequens, maieftate ciuiumöc fplendore.cul tuquo venerandum,populi gra. tia elegantiaq;, 6c hofpitalitatenobile,doftis viris ingenijsq;,& omnisgenerisartificibuscxcellens,fupraquäm|dici poteft. Ble. rique Louanio Grudios, quorum Cxfar meminit, affiripfc- runt SedDoc: Bccanus,lib.t. Atuaticorum, Grudios Brugenfcs fuifte.confirmat, in quorum oppido haftenus eft domus Gru. rhufa nominata.id eft,Domus Grutia.ä qua nobilis quxdä Flau. drixprogenics,Scnomcn,öcGentilitatis originem aeeepit. Cunt autem Gruiten,fiue Ruiten,canales,feufo(Tasad ciuiumcommo. ditates dedu£las,BeIgisfignificent,conftare hinc poteft,plurimi* olim canalibus,addiuerfosvfus,hocoppidum nobile fuifle. Atqj hincciues Grutios,fiue per mediam litteram, Grudios,c^pifte no- minari.Eadem autem ratione poft Brugij.fiuc Brugenfes funtno- minati,proptcrea,quod pontibus,quos Brüggen,noftrates dieüt, pluribusabundarcnt. Vbi enim plurium eft canaliü, ad naualem ycöuram,illic ad pedeftre 5c equeftre itcr, quamplurimis opus eft pontibus,ita,vtBrugij,cum Grudijs.optime quadrent. Ofla Lu. douicia Viuis,in hac vrbe,terrx commiftä iacent, qui quidem vir, quam bene de re litteraria meritus fit,cum doftillima ipfius, va. riorumaroumentorum.fcripta, tum vel fola illa cotnmentaria, quib.n.öcXX.D. Auguftini, de ciuitate Dei libros,illuftrauit,n5 obfeuredemonftrant. Hoc anno M. D. LXXI1II. amplillimü, in haevrbe, Collcgium, focietati Iefu, ab Epifcopo eiufdem loci fecundo,erigitur,cuius prima fundamenta, fummus 5c philofo- phus.atq; Theologus, R. D. Francifcus Coftcrus, Machünicnfis, iam hoc tempore ponit.
14. BRVXELLAE, Regia in Brabatia fedes,incredibili aerir, fitusqueamoenitate.cxtetasBrabantixciuitatcs, fuperat, lympi. diffimis abundat fontibus,quorum feptem hie publici inueniun. tur.( priuati alioqui in xdibus 6c ciuium hottis.complures ha. bentur) totidem portx,totidemquc dcducentcs in forum plate^. In quo 6c feptem funt exordine domus ampliffimx, pari, clegan. tique ftru£lurä,confpicux,qux ä Scnatu,honeftis ciuibus priuatü invfurnclocantur.Sunt etiam hlc feptem parrochiales Ecclefix; feptem deniquein hac vrbe obftetriccs inueniuntur,qux mulicrü parturientium curam.fufcipiunt.Qu^ quidem,cum eius artis,ad. modum habeantur peritx, öc Senatui iuramento fint obligarx, tarn tenuioris.quäm fplendidioris fortune matronis,cx Magiftra. tus ediäo,vfui,6c auxilio eftecoguntur.
i3. BRVNSVICVM, Vrbs ImpcrialisSuperioris Saxonix ce. trum.aplerisqueftatuitur. HincducesBrunsfukefes.tota Germa nianobiliffimi,nominätur,Gencrofa Othonum foboles.Onacra» fluuio irrigua, c^pta eft primum xdificari äfiüjs Ludolphi Brun, fuicenfium Ducis, deinde vero,ä Brunonc nomen obtiauit, vt Brunfuicum, nominaretur.
41. BVDA.Hungarici regni caput,in PiliffienfiComitatu,i« quovinumnafciturfulphureum.ebrietatemvetans. Suntquc ibi aqux fulphurex caüdilfimx,q.uibus lanilvtuntur ad depotandos orcos.Ranx multx in balneis. olim Sicambria dicfta.a Sicam. rorum Legione.id eft, prima auxiüatrice, qux ibi locata fuerar. Hanc cum Atthila fratri Budx mandaflet inftaurandam, 6c de fuo nomine vocandam.is contra,proprium impofuit nomen,vn. de iratus Atthila, germanum fuum, regnique cöfortcm, proprijs manibus nefarie intercmit,acin Danubium prxcipitari iuflit.Et huic vrbi nomen Atthilximpofuit.Alemani,qui eins iugum fc. rebant,Ethclburgf,vocarunt.Alij Offen,ä fornaeibus cakis, qua. t um olim complurcs ibi inueniebantur,Alitin vetitum nifilunr. Sunt etiam,qui Budanome, aBudinis populis,quorum Herodo. tus meminit,defcendercexiftimant.Eius vrbis,ea eft conditio, vt nec quicamquc munitius.neccerts amoenius, in totafcreHun. garia,inueniri poffit.
9. BVRDEGALA,nobilis ac illuftris Gallix ciuitas, optirno iure,caput eft totus Aquitanix, non propter antiquitatem tantü, fed etiam propter infignem eius magnificentiam. De cuius orri gincrcfcrunt.quondam, Gallianimiü populi multitudine abun.
dantc.

INDEX.
tlanre, Bellouefum, 3c Sigouefum, Bitürigü principes, vfpatriam quaficxonerarent.binos copiofos exercitus collegifle,quorum aL rerum, in Italiam; altern iti , in Germaniam miferinr, dcindc in Aquitanixfines cxtendifle.Sc hanc vrbcm ad marc fundaffe. Mul. to tempore,libertärem fuam tutata.nemini paruit, a tempore vi- dclicetTarquinij Impcratoris.vfque ad Traianum, aediu ctiam poft.Tandcm GalligRe^s,fibi imperiumineam vindicarunt,ha. tfenusque retincnt.ac tertiumibi regni fui Parlamentum, con. ftituere.Bis amphficara eft. Primb quadrangularis fuit, Iongior tarnen,quam lata. Primo amplificationis circulo cötinetur, quic. quid eft intra foftäs,qux in ipfa vrbe funt;5c forum, quod eil ante palatium.verfus caftrum.du Ha.vel du Fa.diftum.lnde, quiequid «ftvfqucad extrema moenia, id totum habetur pro fecundo au. gmcnto.Varia» inca viderecftantiquitate», interquasin primis inimeratur PalattumTutelx,vulgo,PalIaisTurele,quod eft xdi- ficium quadratum.ofto columnis in Iongitudfne,3tfex.in latitu. dinc.innixum.Id cxillimantquödam praetorium fuifle,vbi caufläe dici,3cper prxtoresacprouinciarum prxfeftos.acgubernarores, iuftitia adminiftrari folita fuit. Extra vrbcm, verfus portam Sancli Gcrmani, aliud extat valde quoq; antiquum xdificium Id Galic. ni.palatium appcUant.vulgo Pallais Galiene. Dubium non eft, ciufmodi reliquias eflcampliffimi cuiufdam thearri, vbi publice ludi exhiberi.agique folitifuerc.Hocambituclauditur etiam ec. cleiia metropolitana.D.Andrae facra : itemarx, quamTrompettä nominant,plurimaq: alia ditifflma, ac fumpruofiffima xdifkia. Portum habet in creicentis Lunxmodum, appofitiilime conftru. ftum.a qua forma,illi quoquenomen Lunx.indirum eft.nauibus iecipicndis,vti commodiflimufn,ita reeeptis tutifiimum.Hxc ex Antonio, Pineto excerpta funt.
6. B VR G O S.Antiquiffima Gallecix Prouincix in Hifpa. niavrbs.fitu eft partim piano, partim montofo, arce in culmine montis,vctuftatem ftruftura indicartrc.decorara.machinarum 3c tormentorumxneorum appatatuj qua: ex Germanico bcllo.eo translata funt, lnftrudilfima.Iuxta vrbcm Burgenfem Carthulia. norum ccenobium eft longc amplilfimum.celebri templo,3c prx. ccllenti ftru&urä nobile, vulgo,Mille flour, nuneupatum. Habet in hacvrbc.focietas Iclu, Collcgium prxftans, cui quidem infti. tuendo, Francifcus Mcndoza, ciufdem loci Epifcopus.ac S.R.E. Cardinalis.prxclaram occaiioncm dedit, Anno Salutis.M. D. LI. Cuod R. D. FrancifcusStrada, multum deinde, do&illimis iuis cancionibus.illuftrauit.
18. BVSCVMDVCIS, firmum Brabantix oppidum.lu. do literario, & pugnaci populo, nobile. Horum arina fuperio. ribusannis haud fcmel Geldrij fcnsere.cum qua gentc vario cer. tatum eft euentu noftrishominibus.In hac vrbe templum eft Dci. parx facrum,opusvifendo apparatu.Hxc Hadrianus Barlandus.
c
3+. CANONOR.VrbsIndix maxima, 3c prxftantifilma, cuius Incolx panenon vefeuntur, fed oriza.pilcc ac carnibus, nee non iuglandibus.quas fert regio.Inibi eeepta funtinueniri zinzi. ber.pipcrqt, myrobolanum, cardamomum, callia, 3c id genus aromata complura. Vrbem moenia haud ciieundant: sdesfunt defpicabilcs,lllic reperiuntur fru&uum complura genera, noftris abiiinilia.veriim longe fuauia : Regio eft prope inaccefla.ob fre. quentioresfpecus, vi ext ruftos. Regi funt in armis ad quinqua. ginta nobilium millia, Heros,ipfi appcllant.In praelijs vtuntur cn. fe,clypeoobrotundo, haftis.ac areubus: nunc vero rormentis etiam vti confueuerunt.Nudi incedunt, obfcoena tantum vclati: ijs apertum eft caput,niii,vbi ad bella contendunt.tunc caput fubru. tilogalerotcgunt, eoque bis inuoluunt, vittaq; nclcioqua, vin. ciüt.Equis.mulis.afintfquc non vtuntur, minusque camelis, quos dromedarios pailim vocitamus. Elcphantis tantum vtutur, non tarnen prxliaturi.
CALECHVT, inlndia celeberrimi nominis empo. rium.in quo opulentiftimi inueniuntur meicatores.qui Regem tum muneribus, tum ingenio übt conciliant, ac fere pro libito cuncla gubernant. Habcnt Mofcheam in (oro, vbi mereimonia cxerccntfua.plcrumquefuntMauri, viri aeres, 3c exctciti merci. nionijs.Insrbemitaque Calcchutcomportant aromata lere om. nc genus,videlicct, cinamum, piper, Gariophyllum,Zinziberim, thus, lacham. Sunt 3c fylu$ fandalij condcnfiffim$,nö tarnen hu. iufmodi aromatum genera ihi nafeuntur: (cd fere vndequaque importantur,ab infulapraefertim.quaeabeftab vrbe Calcchut.eb ijur tcrr.cftri itinere zo.dictum fpatio.incolitur ä Mauris ncque Chriftianis Mauri dominantur,3c inde plura aromata Calccbut exportantur,quoniamibieftemporium,8ccorum ftatio. Portu. gvienfes in hac vrbe Ca'echut commorati funt.a die deeimo nono Maij.vfque ad diem X X V.Augufti.Et pcrid tempus viderunt in. . numeras naucs.vtputa fupra mille ac D.quae vitro citro que com. meant commercij gratia,5c prxfertim aromatü. Inter has nauei, qux magnitudine alias excedit.nö eft capax C C. doliorii: earum fynt magna: qurdam.nonnullx vero paru^.vnum tantum malü iubcat; nec nauigant, tuü veotum lubeaoe in puppt, adcoquc
xftibusmäHsintertUrbafitür.vt nonnunquam femeftri fere cort. tinuo.vttranquillumfiatmarc, expettent: fubmcfgun'tur pluri. rti$,3c miroartificio funt fabricatx : funt tarnen debiles,pennde, Ytarmorum pariter.ac tormentorum (int impatienres: quar veio cotendunt ad infulas,vt inde comportent aromata omne genus, fundi funt per quam medioeris, adeb, vt paruo ad nauigandum aluco.egeant.Alia: funt, qux idcirco abfq; ferro limt,;quc,niam vimmagnetis pauent : namislapis vifitur fupra diftas Infulas, quaiter ipfifaciunt Dum vrbi appellerc vfu vcnerit, illarum fta. tio eft in terra,in luto tame.ld enim curant ex compofiro,vt tutiu» degant inarido:quum increfcitmare, dant opcram.vt eius a.iiu nauesimpellanturin ficcum, 3c ibi tanttfper mancnr.dortcchnt. tis commcrcijs.foluerc illinc complacitum fucrit: mare ibi crcf. cit 3c decrefcit fingulis fex horis.vtapud nos :vifuntur aliquando in ficco naucs quingentxjvel D.C. qua? res prope eft incrcdibilis. Regia Principts Calechut, patet non minus millcpaflibus, fi am bitumfpeftaueris. Parics partimconfurgtt, ob inftabilc folum, quo fundamenta iaci nequeunt.mox aquis fcaturientibus. Stru. fturam affabre claborata: trabes fuperimpolltce, coniungunt, to. reutico opere intcrcurfantibus daemonü figuris. Quas Verb mar. garitas,3c id genus pretiofos lapillos.rex cultus citcumfcrat, pra: magnitudine,explicari non poteft, omhem enim aeftimationem plane cxcedunt.Ab omni morticinio Rex abftinef, quemadmodu 3c reliqui auliei, 3c primores fere omnes,nihil, quod morte patia. tur,edunt.Promifcuusaütem popu'us, carnibus,mure,ac piicibus foleexuftis, vefeuntur. Pratftantiora tarnen animalia,vti boucs,nö nccant.eofqj beneditftos nuneupant, quos, cum prattereunt, con. tinguntmanibus,3cdeofculantur.Rexproinde,3c proceres lafte, butiro,oriza,3c fimilibus, quxterta ex fe fundit, viftitanr.Humi abfq; ftragulis, inter edendum, recubailt. Difcumbentem facer. dotes circunftant, nufquam propius, qubm ad quaternos paftui accedcntes, regis verba reuerentiftime obfcruatltes. Palmarurn fucco.pro vinovtitut,c vafc argenreo bibir.ita tarnen,vt vas labra noncontingat. Sufpcnfo itaque vace, inftar crareris vinum de. mittitguttatim.&oriinfundit. Prius Rex eibum fumpturus.non difcumbit,quam quaterni faeerdotes rcgias dapes Dxmoni ( cuius facellum 3c fimulachrum domi, miro apparatu, Habet) pecu« liari ritu.obtulerint.Vbi vero rexefle dcficrit,aclutum|faccrdotcs, quiequiddapum fuperfuerit, in locum quendam trartsferunt, 3c in nuda huino collocantiquo t'afto.rurfus 3c ttcrum manibus cö. plofis, excitant corniculas, aues nigticanres, qUx ad hoc vnum aluntur.hxeaim ligno huius modi affueuere, proptcrca vcluti teftera data, ilico aduolant.rcgiasquc reliquias depalduntiir, eas volucres.nephas eft latdcre.acproinde tuto voliraiit, quocunque Jibucrit.Duöurus Rexvxorem,prius rhorum intre non confiieuit, quam ä dignioreftcerdote.noua nupta, deflorata fucrit. Nccid munus vitro fubeunt faeerdotes,ftuprt a Rege prctiüm conftitui. turquingentorum aureorum. Hunc morem, prxter Regem Ca. lechut,nemo obferuat.Excmpro,rebus humanis,Rege, fi fuperfti. tes funt mares liberi.aut germani,aut fratrum filij, ij miniint-.re. gno fueeedunt: nam filio for<>ris,ex genris inftituto, feeptra de. bentunqui finullus foret,regno fucccditis, qui arcliorc coniun. dionc regem contigit,noft alia,aiunt,decaufa, nifi quod Bran.i. ni faeerdotes,reginam deftoraucrunt. Pcrcgrc profieifeehte, aut exeunte in vcnationes Rege, faeerdotes, vel vigefimum annutn tantum nati,reginam domi alferuanr.illi affiftentes: nlhilq; gra. tius Regt eontingerepoftet, quam vt reginx per ftrupti concilia. tionem afluefcant.Proptcrca cxploratum habet rex,ob vulgatatn reginx pudicitiam, cxca fuleeptam prolcm inter liberos collo. candum minime fore.At.fororis natos,vclutifibi, iure fangu'inis, coniuntftilbmos.adfcircinimperij partem eöfueuit. Rcgcdcfun. Äo,regni indigenx omnes barbam ponunt, capitcque tonfo, de. fiderium Regis teftantur.Nec omnibus eft idemmos, alijs menti partem nouacula, nudantibus, al js vero Capitis partemfölüm tondentibus.vt fua trahitlquemq; voIuptas.Pet id tempus etiam, quo regem funerantur.qui pifeatu viram trahür.per fpeciem moe. roris a pifeium captura temperant oftenis diebus, 6c vbi ex con. iunüis regis quempiam mortem occumbere contigerit, itidem fcruant.quod rege defunfto feruari mentorauimus. Patrttii ac ne. gotiatoresmutuoconfenfu, ardioris amicitix conciliandx gra. tia.vxores commutarc folent,pignora vero.priorcm parentem fc. quuntur: Alijs vero facerdotibus, 3c idolorum cultoribus longfi funt alij mores: nam foemina feptenis nubit viris, qui in concubi. tunoftesalternant.Vbi autem pepcrcrint mulieres prolcm, de. Jegant adquemeunque ex feptem coniugibus voluerint.a quaruin a({ertionc,nulla eftprouocatio.
35. CAYRVS, quondam Babylon, AEgyti maxima ciui. ras ad Nili flumc.incredibili popult frequentia clariflima. Arcem intra moenia habet,haud minorem ciuitare Vlmenfi. i. CASCALE.elegansLufitanixoppidum, maris vicintta. tate.clarum.
2^ CASSVLA, Ptolemxo Stereontium, vrbs Haffix ei*, gans.vbi Landgrauij arcem habent.validis propugnaculis muni. uro,3<aquis probs inllruftam, hortum etiaro, odofiFeris confi.
# * tun

INDEX.
tum herbis,3c operc topiario,more Italico.apprime ornatum. jj . C EF A L A, Africx non admodum lata xnfula, cuiu* in. coli,« annuo daftylorum prouentu.viftitant.vilcsq; inhabitant cafas,ex palmis compofitas.quod ligni gcnus.cum vibroluin ma. gis,quam folidum fit,minus xdifici js conucnit. 38. COLONIA AG RIPPINA, Suctonio, in Ottone, Agrippina dicitur,ab Agrippa, gencro Oftauiani.vnde Agrippa rucminit Strabo lib.4. Et ad vltcriorcm ripam prius confedilfc, hos ab Agrippa reduftosfcribir, vt manifefte in Cxfare vidctur. Sichardus vcrb,Cremoncnfis,ab Agrippina Claudij vxore, hanc vrbcm diftam cxiftimar.Marlianus illam primo ab Agrppaxdi. ficatam aflcrit, 5c tempore Iulij Cxfaris Marchionatum Clc. uenfern fortitos fuillc Agrippinenfes.quos Ptolcmxus hb .2 .ca.*. tabula 3. Agrippincnfes appcllat. Conuincit hanc ciuitatcm Agrippinx nomen aflumpfifse Pcutinger authoritatc Cornclij hb .12 .hift. Ab Agrippa Claudij vxore.Plinius lib.4.cap. 17. Agrip. pinam Coloniam haue facit.Gmiliter Rhegino, Ammianus Mar. ccllinus lib .15. hanc in fecunda Germania,ampli nominis vrbcm cfteputat.Scxtus quoque Aurclius.Agrippinam clfc aftcrit nobi. lern Gallix vrbcm. Strabo lib.4.hos Vbios.Sc Vibios dixit. Vbios .Cornelius,Pcutinger, Cxfar, 5c Ptolcmxus : Plinius vero lib.4. nat.hift.illos Incubos vocat.Hermolaus Sarbarus ad hodiernnm diem, alt, vicum ibi Vbium diftum.ä quo forfitan difti funt]Vbij, viden Dicitur Colonia exfententia Sicardi Cremonenfis ä quo. damTroianocolono. Alij Coloniam Romanorum dixerunt, vt Pcutinger 6c Chronica Argentinenfia tradunt, ab Hilderico Rc» ge.quihuc Romanos deduxerat.vt öc Otto fcrjbitlib. 4. cap. 32. Hi Rhenum ingre(Ii,vt cos arccrent.non vt cuftodirent.Eft autem ad ripam Rheni fita vrbs illa lunxfimilisimpcifeftx. 'Otto lib .7, Chronico. cap. 12. Coloniam magnitudinc, xdifieijs, omnibus Gallix 3c Gcrmanixciuitatibus.prxtulit.cxquoTreueris dcfccit. Cxfar.lib.4. florentem 6c amplam ciuitatcm teftatur, 6ccaput Germanorum. Paulus Patauinus L. vi. ff. de cen. Agrippinenfet in Germania inferiori,iuris Italici cftc feribit. Pomponius Ger. mann inferioris Metropolim eam nominat. Auetor eft Sextus Aurclius Viftor,Traianum, imperium apud Agrippinam, nobi. lern Gallix Coloniam, fufccpiflc. Franeifeus PetrarchaFlorenti. nus.Agrippina, inquit.fitu öc fluminc clara, mirum vero quanta populociuilitas, qux vrbis fpccies, qux virorum grauitas, qux munditiesmatronarum.Peruetuftum Gentis Colonix ritum effe vulgo perfuafum prxfcrtim fxminco: Porto infigne fpeftaculum in vigilia Ioannisßaptiftx.Petratchafevidiflcfcribit.Cum fol ad occidentcm vergit, omnis ripa prxclaro 3c ingenti mulicrutn agminc tegitur, 3c incredibilis fine offenfione concurfus erat, vici(Iimqucalacres,pars herbis odoriferis intinftis reduftisque pofteubitum manicis,Candidas in gurgitemanus, 3c brachia la. uant,3c traduntomnem totius anni calamitatcm imminentem, ihiuiali iftius diei ablutione.purgari, 6c deineeps Ixtiora fucce. dcrc.Itaquc luftrationem eile annuani, inexhaufto femper ftudio cultum colendumquc.o nimium fcclices Rheni Accolx, quorum illcmifcrias purgat Gerinanix fuperioris.Ncc Hilter, nee Albi* Italicorum.nec Padus vnquä valuit purgare, nee Tvberis.pigrio. rafunthxc flumina.Hxcillc.Vrbs Colonicnfis.fcri'bit Franeifeus Irenicus,nomen Be.ux fibi afciuit, quia rcliquijs nulla profeftb fanftior ciuitas cft,Hicenim Sanftus Gereon fub Maximiano,3c Diocletianomartyrcuadcns.corufcat. Hie Diua Vrfula.cum vir. ginibuspro Chrifti fidcoccifa.quicfcit.Hucöc tria Magorunt cor. poratranslatafunt.Huiusvrbisetiam Antoninus Pius meminif, EtVlpi.ffdecenfibuslib.vltimo, Vbi 6c Glofla.VoIatcranus, 3c multi Pancgyricorum, Hxcille.Mantuanus ctiam Horentiftimx Colonix laudes litterarum monumentis commifit, Quemadmo. dum3ccxrcccntioribus Hermannus Bufchius Flora fua,dofto 3c cleganti carminc,candem defcripfir.Prxftitit hocidem fimili di. ccndi gcncre.Rhodolphus Langius : Ioannes Murmcllius Rure. raundanus, Anthonius Libcrius:Et Petrus Rauennas,Iuris quon. dam,in vniuerfitatc Colonienfi, Profclfor. Soluta vero orationc clariftimapalfim extant grauiliimorum virorum,huius vrbis en. comia.AEncx Syluij:Antonij Robergij in Chronicis Norinber. gcnlibus:Erafmi Rotcrodami:Hadnani Barlandi.GuilhcImi In. lulani;Francifci Ircnici: D. Iacobi Middendorppij.S. Theologix 3t Iuris L. doftiflimi, qui hanc vrbcm,ipfamque Vniuerfitatem, in libris fuis de Academi js totius Vniuerfi.omnium accuratiffime defctipfit.Annopoft CH.N. M. D. L V. inflorentiflimahac Co. lonicnfi vtbc,Socjctati Iefu, nouum.trium coronarum collegiü, ab Amplilfimo Senatu concclTum eft,primo eius inftituti, in han? Vrbcm introduftore, PatreLeonardo Hcftclio, Louanienfi, pri. moq; Gvmnafij Regente, R. D. Ioanne Rhetio, patritio Agrippi. ncnli.Tncologo, omnis humanitatis, pictatis, 3c manfuctudinis aitore,ornatifsimo,cuius quidem prsftantifsimi Viri, miferanda cxdcj.quia ämultis,tam intcgr^,quamadultetinxreligionisho. minibus.non vnomodo narratur,placuit verifsimam.cius rci hi. ftoriam,hcicpaucis fubiungerc.
Accidit Colonix hocanno.i 5 74. 26. Oftobris, triftis,3c accrbus cafu4,cxde triumöcerdotum,« Socictatc Iefu, quorum
duo,nonfo!uminillaciuitate,fed3cpcrGerman!am, atq; adeo» per exterasEuropxgentes, prxfcrtim inter Socictatis homincs» cclebres habebätur. Primus enim,Lconardus Kelfell,Louani j na. tus,in Vrbcm Colonicnfem.Societatem.non folum inucxit.fed 6c inter multa aduerfa fine vlla dotatione, diuino potius, quam hu., mano cöfilio.in fumma paupertate adminiftrauit, 6c fuftentauit. Quanto autem cum fruftu fpirituali,vt 8'bil dicatur priuatim de fingulorum profcftu.qui fub eius magifterio didiccre, declinare ämalo,3c faccrcbonum,nihil ctiam de ftudijs literarum,qux in antiquifsima, 3c celcberrima Colonicnli Acadcmia, hacoccalio- ne,excitata,refloruerüt.Vel ex eo pcrfpkue intelligerc licet, quod pleraq; per Germaniam.Poloniam, nonnulla ctiam in Galluns Socictatis collegia,dc Colonienfi potifsimum fcminario.aut na. tafint,autamplificata. Secüdus, Ioannes Rhenus, DoftorTheo. logus.ex clariisima,6c confulari familia, Colonix ortus, tum in patria,tum apud externos prineipes, de pictatis,öc litcrarutn flu. dijs.dcquc Catholicarcligione,cgrcgie meritus, vbiq; fe, öc femper fortiflime.aduerfariorum conatibus obiecit,eorumq; occul. ta,6cpernicio(ilfima confilia inucftigauit,patcfecit,3c vt difsipa. rcntur,pcrfccit,multifq; annis difertifsimis concionibus,6cpru- dentifsimis conlilijs, populum Colonienfem^nftituit. Tcrtius, Nicolaus Faber,Leodienlis nationc,Miniftri 3c procuratoris mu. ncre.diu cum diligentix 3c indultrix laude, funftus, perutilcm Collcgio,3c conuiftorum familix,qux fub optima öc fanftifsimx difciplina,inlittens,3cpietatc informatur, operam nauauit. Hi tre* breuifsimi temporis fpatio,ac veluti momcnto,indigna mor. te quamlonginquis peregrinationibus.pro Chrifti gloria, fufcc. ptis,fxpccifugerunt,domcftica funt, fecuritate percmpti. Nam quidam Gcrardus Pcfchius Kcmpcnfis,quod oppidum eft Diocj- hs Colonicnfis.antc annos plus minus 14. ad probationem Socie. tatis Iefu admilTus, vbi cum in ftudijs Rhctoricx,Philofophix, Theologix,ncq; modo latinx lingux, fed 6c Gr^cx öcHebraicas enitui(Tet,tandcm,antequatuor annos, occulto, öciufto Cciudi. tio.inmentiserroremlapfus.cumq; hominis phrxncfis, öc illi.öc alijspericulofa, iudicaretur, conftlio Confulis öc Mcdici,in do. mcfticamcuftodiamcftinclulus. Sed infania.quo magis coerce. rctur,ebmagiscocpit exagitan, vt laccratione veftium, diurnis nofturnifqj clamoribus, non modo Collcgium, fed öcviciniatn perturbaret. Quamobrcm, cum per intcrualla fc furor remitteret, öceaintcrdum diccret, ac faceret, qux difciplinain viderentur nonnullam admitterc.maxime, quod eilet adnimaduerfum, vir. garum comminatione.pofle cum commoueri.öc ad officium,ali. quo modo cogi,laxata eft cuftodia, 3c paulatim eo eft adduftus, vtrcfeftorijcurafufcepta.etiamadmcnfam legeret, öc non ni. hiloperisaliquando faceret. Atqi hoc modo, fine cuiufquam in. iuria.ac fine omni maleficio, ad triennium, inter fratres hberri. wc vcrfatus.ad arcularios.qui tum fortein eo hypocaufto.in quo ipfe.antcquadrienniuminclufus fuerat.ad hibetna ftudia.öcad refeftorij vfurn accommodando.occupati crant.dic fupra memo. rato,nempe26.0ftobris,circa horam 4.pomcndianam,accefsir, öc ab ijs.proptcr nugas,6c ineptias, vt folct, repulfus, molefteid tuln,prxfcrtim,cumaltcrarculaiiorum, fead Miniftrum Collc. gij cum delaturum, minaretur: Miniftrum enim,3c omnes fupe. riorcs.ob id videbatur odiflc.qubd ijs obtemperarc cogeretur, 6c cum fc Summü pontificem öc Impcratorem elTc perfuafum habe, rct.preter fe.fupcriorcm neminem agnofei volebat.Itaq; commo. tus.proptcr hanccomminationem.öc Miniftri faftam mentione, adeo.vt refpondcretarculario.fi italoquipergerct.breuifuturü, vthumiiaccrct(ijs enimverbis, Germanice vfusfertur.) atq; ita Reucrendx mcmorix.D.Leonarda,cum D.IoanneRhjtio,Gym. nafij Regente, in hortoproximoinambulantc, öcliteraslegetcm, accefsit.ciq; minas arcularij renuntians, öc refponfum, non qua. Icvolcbat.refcrens.foIctenimpr^cipcre.vtMiniftro fe prxberet obedientem: fiue,vtipfe,magiftratui intcrroganti.poftea rclpon. dir,quod eodie.quoferiatum ciretaftudijs.nonfuiflet cum ma. giftris.öcdifcipuliscxtra Collcgium egreflus,quod tarnen a toto quadriennionon fcccrat:fiue deniqj, nam certo conftare non potcft,quod videret laborari in eo hypocaufto,in quo fe ante an. nos4.circaillud tempus,inclufum eile, meminerat, öcpaulb ante,apud arculariosnarraucrat. Sed quiequid fucrir, velab codi. ftum.vclaD,Leonardo refponfum, illud fatis conftat, efcarium cultrum,ex ijs,quorum vfusfuerat,in refeftorio, in latus finiftrj fub coftis,circa cor, ab eo adaftum, tanta vi, vt inteftina paulo poftfcquerentur.öctam occulto vulnere.vt cum vulneratum,ne. mo anteanimaduerteret,quam illc paululum progrcfliis, deflu. cntibusemanibuslitteris.intcrramcorrucret. Interea forte, in. tcrucniensMiniftcr.homincm furiofum in fe conuertit, 3c dum
clauibus,fepaulifperdcfcndit,crcbrisiftibus,cultroincoftis, cir.
ca cor frafto, deinde fronte crucntata,paulo poft concidit etiant ipfe.TertiusDoftor Rhctius,cum codem fere locoadhuc efler.in quo cum P.Leonardo legeratlitteras,3ccerncret Miniftrum (an. guinolentum,accedit ad homineminfanum,blandeillum,vt fx. pc confueuerat, cohibiturus. In quo officio ipfe quoque vulnu* firmleaeeepitinpeftus, letale; Et tarnen,dum conucrfus, vidi»
cbanfiL

IND
chariflimum fuum.P.Leonardumconcidifle, ad illum feAinans, »nquo conatu.animi Sc corporis viribu» deficiens, & paulöpoA ex accto recreatus,in propinquum hypocauAum dcfcrtur, ibiquc confeAionis, quam pröptcr quotidianani,falutaris vidimx, di. fpenfationem.non multo ante feccrar, defidcriuin teftatus, ante, qua ea fieri,Jc chirurgus accerfiri poflet,intcr pias fuas.fratrumqj voc«s Jcmanu$,fpiritum ad Deum, cumrcliquis patribus fcAi. nantcmrcddidit,caducamq; Jemomentaneam hanc vitam, cum immortali commutauit:Hicexirusfuitoptimi Jcfandiflimi viri, Ratris Leonardi.vita: corporalis,ab eo.quem ipfc in Societatem, ad vitam fpiritualem reccperat:talis finis rcliquorum patrum,in. rcr quorum vulnera, vix tantütemporis interccrtit.quo pfalmus, Mifcrerc.pronütiaripotuiflet.Aderat forte eo tempore mcdicus, Echtiusiunior,fratricuidam|hydropico,qui dum tiineftam hanc rragoediam, per fencAram adfpicit, ne homo eArenatus paiGm difcurrens,plurcs Aerncret.nam quemeunq; vidcret.aut forte ob. uiumhabcrct,cum,nunifujs,anabaducrrariorum partibus Aare vellet,interrogauit,fratrcs Laicos, ( aiij enim in fuo quifque officio aberant) quofcunqucpoteA hortatur, vt fimul accurrant, Je hominem furicntcm,quacunquc rationc poflint.vinculis iniedis compcfcant.Inter cos Dominicus Leodicnfis coquns, a tergo illu adortus, tarn graue vulnus, fub finiAro brachio aeeepit, vtpoA 10 dics,prxcipui ciuitatis chirurgi vocati.certam vitx fpem, pro. mittcrcnon audcrcnt.Namis.cuiusadid temporis opera fuerat vfus,cumAbi non confideret, exteros cupiebatquoq; inconfiliü adhiberi.Miferandus fanc, Je inauditus Colonixcafus; tam prx. fiantia Ecclcfix lumina, fummofq; viros, vna hora.funeAa vniu» manu, extingui.Qui quidem viri.infinitil laudum elogijs, Je fem. piternä memoria digni.tantobonorüomnium m^rorc ac ludu, Reipub.Colonienfifunterepti.vtnon exiAimcm mortuo» alios, qui tantum pictatis virtutumej;fuarummcmoriam,apud catho. iicam plebem.reiiqucrint.Nam dum ipfo ApoAolorum Simonis, Sc ludx die, folemni pompa,vniucrfitate,clcro,Je Rcipublic$pro. ccribus.cumincredibili frequentia populi in funera prodeunti. bus.tcrrx mandarcntur.vidcre erat alios multis lachrymis, fufpi. rijs,atq; gemitibus l'uum dcdararc dolorem,Alios,prx inpotenti moerore,anim^dcliquium perpeti. Alios, vlulatus, ac lamentabi. ics cdcrcvoccs.quibusinnocentum necem dcAebant. Ego, non modo prxceptorum mcorum lamentabilem cafum defleo, fed et alios,accrbiAimoludu,nihil huicmalo mederi, Je parum proficc. re,dolco.
36. CONFLVENTJA.oppidumelegans.inter Mogun. tiam Sc Coloniam.EpifcopoTreucrenfi parcr.ä Mofcllx Je Rheni confluxu fle dictum exiAimant.Mcminitciusloci,Antonius Pius, in Itinerario.
- ji . CONSTANTINO POLIS. MetropolyticaThracix vrbs.Byzaatium, Je Argos.prius appellata, a Laccdcmomjs, duce Paufannia, condita perhibetur. ConAantinum, vero Imperato. rem.cognomincMagnum.cum AatuiAet Imperij federn ex vrbe Roma inorientem transferre, quofacilius Parthorum excurfio. nes compcfccrer, tradunt EcclcliaAici fcriptores.inTroiade pro. fcdum.ibi Rcgix vrbis fundamenta iecilTe, vbi quondam Aga. memnon,cxtcriq; Grxcix Principes,aducrfus Priamum Regem fixere tentoria:Sed admoni tum in fomnis, ChriAo Saluatorc, lo. cum alium defignantc.coeptum opus.cuius diu manfere veAigia, infedum rcliquiffe.atqnc in Thraciam nauigantem.Byzantium petiuiAe,cumque fibi locum diuinitus oAenfum dixilTc, mox vr bem ampliafie, noua moenia crexiflc, fublimes cxcitaflcturrcs, magnificentilfimistumpriuatis,tumpublicis openbus exornaf. fc.tantumque illi decoris adiecifle.vt altera Roma non immerito dicipoflet.Scriptores vetuAi.qui fiorentem vidcie, dcorum po. tius in terris habiticulum.quam Imperatorum putaucrunt.Nome vrbi nouam Romam.Imperator indidit.Scd vicit obAinatio vul. gi,vt a conditorc potius ConAantinopolis vocaretur.Hxc Pius n. Tanta huius vrbis magnificentia cA,vt non vidcatur opere Je manu confcfta, fed ctiam confpirantibusclcmentis, naturxfxlici. täte munita. Prouidcntia ergo diuina, tot futurorum hominum domicihjsconfulente, longo traöu, in promontorij qualitatcm fpaciofior terra,faucibits Pontici Maris oppofita,finuofis portuo. fa lateribus.anguAior latitudine.circumflui maris tütela vallatur. Hoc quoqucfpacium,quod folum apertum,maris circulus dere. linquit.duplici muro acies turrium extenfa, cuAodit. Et, vtfurru matim prxcipua ConAantinopolitanx vrbis ornameta referam, habet ca, palatia quinque.Ecclcfias quatuordeeim, Domus diui- nas AuguAarum V I.Domus nobiliflimas 111.Thcrmas VII I.Ba. filicas duas.Fora III I.Scnatus 11. Horrea V.Theatra 11, Luforia, 11.Portus1111.CircumI. CiAernasJI111. Nymphca,IIII. Vieo« treccntosXXII.DomusIIII. milia trccentas oduaginta odo» Portus quinquaginta duas. Balneas priuatas centum quinqua. ginta. PiArina publica X X. PiArina priuata centum XX. Gradus ccntum deeem Je feptem. Macellos V.Curatotcs XIII. Vernacu. los XIIII.Collegiatos quingentosfexagmta. VicomagiArosfcx. aginta quinque. Columnampurpurcam.Columnasintra fc per.
Hui du».ColdTum vnua.Tcuapyluai aureus yaun AuguUi.
EX.
Capitolium,Monetam.ScaUsmaritimastres. Habet (anc longi- tudo vrbis k porta aurea,vfque ad littus maris direda linca, pedü quatuordeeim millia feptuaginta quinq;. Latitudo autem pedii fexmillia.centum quinquaginta.Sedhxctanta,tamque prxAans acnobilisRefpub.Anno,qui abortu Saluatoris ChriAi fccundus Je quinquagelimus fupra millcnum quadringentcfimum effluxit, a Mahumetc,immaniumfiIucAriumq;Turcaruni Impcratorc.cx. pugnata cA.FuncAus is annus,fcedus,ac lugubris ChriAianis fuit. rerenfes.vctus Colonia Gcnucnfium, qui Je Galatx nuneupan. tur,cognita Byzantiorum clade, priusquam rogarentur, Mahu. meti deditionem feccrc. Muri vrbis diruti.multorum bona cötra fcedusdirepta.foeminx.pucriqucludibrio habiti. ft CVS CO, AmpiiAima Perurcgni.innouoorbe, fummac dignitatis ciuitas, incolas nobilitate confpieuos tantum habet, fitu, Je xdificiorum prxAantia,multis ChriAianorum vrbibus, antefercnda.In ea anno ChriAi M.D. L X XI II. bcncficentia Pili. lippiHifpaniarumRegiscathoiici.Societati Iefu Collcgitim crc. dum eA.primo eius Redorc iuclitx nobilitatis viro, R. Domim» Bracamonte.
D»
$7. DIV.Regni Cambaie.in India ad folisoccaAim, Tnfula parua.exiguo freto a contincnti di(iunda:ciufdcm nominis oppi. dumcontinct, quod ob maximam portus bonitatcm,multos vn. dique Mcrcatorcs ad commercia allicit.Ita, vtfit emporium val. decclcbrc.opibuscjucmultisopulentum. Albuqucrcius ineain. fulaarcemedificarecupicbat,Et,vtea poteAas fibi ficret, multis officijsanimumRcgisad fuam amicitiam pcllicere cötcndebat, VcrüMeIichiazius,vrbisiIliusPrxfcdus,in eo verti gentis Über. tatem.Jefalutem iudicabat, Je idcirco impedimento fuit, ne Rex Albuquercio.arcis conRruendxpotcAatem.conccderct. Hxc, Je plura.Oforiuslibro IX.derebusab Emanuclc LufitanorumRe. gc domi militixque.geAis,
4S. DREPANVM, Nobilis Jefruduofr Cicilix, elegans, JeoblongumoppidurmSaturnoimanibusfalcem inSiciliam ex. cidiAc.fabulantur Poftx .vndchuic oppido nomen cucnifTe cxi. Aimant,quippe,Grxci SftTi xvov falceinnominant. 2*. DRESA.FlorcntiflimaMifnix vrbs.ad Albim flumen, IlluArilEmorum Saxonia: Dutum inclita fedes.
Es
f. ICH A, FlorentifltmxHilpanix'oppidum nitidum,iux. ta aurifcrumDarri Aumen, cuius incolx, ob inctcdibilem agri, exlique clcraentiam, ex lanx diAradione, qu^Aus peringente« faciunt.
»9- E G R A, Vrhs in primoBoheinix aditu fita, a fiuuio Egra,cui adiacet,nomen confccuta putatitr,olim Impcno Roma, no.hoc vero tempore, Bohcmix Regno.fubieda. TotaornatiAi. ma.tota pulchcrrima cA. Intus pulchris xdiAcjjs.ciuili, vrbanoejj populo,magniticis,Je eximia virtutc prxAantibus viris, illuAris, Forisverb.amccnifsimisacfircundifsimis hortis Je agris, variji. que pomorum ac fruduum gcncribus, atej; pifcofo fluni ine, luxu. rians.
45. ERDFVRDIA. AmplifsimiThuringix vrbs, cius in regionismediopofltajvbi Gera fluuius, eam illabitur. Optimo gaudetagro, Je Sandicis herbx, fullonum opificio pcmeccflärix, fcracifsimo.Pccorum etiampafeuis abundat. Anno fexagcflmo fexto,fupra millcfimum,muro cinda, turribus Je propugnaculis cfttnunita.AbHcnricoIU. A. multis cA labefadata incommo. dis.ob importunam deeimarum exadioncm.a qua Erdfurdia im. munis femperac hbera fuit.Itaque^cxorto Saxonico bello, auiti libertatcm ferro armisquedefendere,quam infolito deeimarum iugo,ceruiccsfubmittercmaIuit,idquctanto animorum ardore, vt Je vit^.Jefortunis AuguAi, extremum immineret pcriculum, Plura de hac vrbe,in Chronicis Norinbcrgcnfibus.
F»
so. FAMAVGVSTA.VrbsCypri (qu$Infula late Medi. tcrraftcoman protenfa > interCiciliam, JeSyriamfita eA, et nunc Regni ti t ulo, ac opibus claretjinqua du^, vti prxcipu^Nieofia ni. »nirum.JcFamauguAa, nominantur:Vcruntame eo FamauguAa prxcclIit,quod Je Regix potior fedes fit, Je Cathedralis Eccleflar nomen.aciusobtineat 5 Quoacccdit, portum, id/quod caput eA, ipfam cfficere,aquo nobilifsimum,Inful^ totius,emporium red» aitur.Porro.ita terra aemari,natura loci, Je ä Venctisartemuni, taeA, vt iniulrantcm hoAem, cumcjue prjpotcntcm, fuAiper«, pofsit. Vtramque Sclimus expugnauit, Venctiscjue cripuit, vni cum reliqua Infula,frado, ob folam dominandi libidinem, foe« Acre,quod idem,mortuo Solimano patre.iurarat,folemni morc, Captaenim Nicofia Anno ChriAi M. D. LXX. die feptimo Ka» lendas Scxtilcs.MuAapha belli Lcgatus, tertiodeeimo Kalcnda* Odobris, proximc icquentes, FamauguAam obfedit. Sclirnu« iatcfißi, nc laboianti vrbi, Ycncti fuccurtcrcnt, trecentarun
nauium.

nauiufn,partim triremium acbiremium,partim hnrrium, ac Ce. ]ocium ,cladcm, predanciis Hadriatici finus littoribus, ir.ftruxit. Veneti.fortilfimos tres viros.ei tuendx prxfecerant. M. Antoniu Bragadinum, Aftorem Bellionium.Sc Ludouicum Martincngum. Poftquamigiturifti.hanemcnfcs vndccim,Sc aliquot dies defcn. di(Tenr,tandem rcrum omnium ad ducendum bellum inopia co. adi, 5c fpefrufiraexpedati auxilij penitus deiedi, quarto Nonas Sextiles fubfequentis anni,ca conditione,MuftaphxLcgato,hanc dcdiderunt,Vtvrbc fibi.ac militi.faluos Sc liberos.cxtcrisque dif. eedere licerer.vna cum bonis Sc armis. Barbarus tarnen, vindos concidi tres illos prxfedos militares, cum quinquaginta vetcra. ni .°,quiip(oscomitatifuerant,pra:cepit;dumclauesin iplius ca. llra ac rcntoiium.ipfi vrbi tradendc.rulirtcnt.Bragadino nares,3c aurcs tantum truncauit.nam viuum ad infamiam rtferuabat. Vr. bcmingreflus.viuopellcm detrahi.eamque haftx alligari, Sc mi. litarisligniviccgeftariiuftit.LaurentiumTepolüm, quem Alex. andnxconfulemnorat,furcalaquco iugulauir.Qupm crudelita. tem,Sc contra ius gentium violatx pacis perfidiam, Deus opt. Maximus, fexaginta quatuor pöft diebus,vltus eft.Nam Chriftia. na Pontificis.Philippi Regis.ac Venetorum feederata clalüs.Tur.
vt—.. i m
na i'ontincis, cnuippi ivv S . t ,-.
cicam ad Echinadas,Ithacamueadgre(ri. Nonis Octobtibus.Im. peratore Ioanne Auftrio Philippi Rcgis fratre.funditusvndique, cxfis omnibus Turcis, euertit.deprelfi t, atque profligauit, ,tanta vidoria,quantamari contra Turcas quifquam confecutus dica.^ catur.Exemplo quidem pofteritati perpetuo, perfidiam atque ni. miam crudclitatcm.Dijs 8c hominibus.nonfolum difplicerc j verum etiam fcucriflimc puniri.
44. FLORENTIA,nobiIiflima,inclyra prxcipua Hetru. rixvrbium.cuiusprimordium aftcrcntc Kobcrgio, Sillanis mili. tibus,(quibusisagera Silla aftignatus erat) adferibitur, ( negat tarnen Volatcranus.) Et, quia pnmas hi fedes ad Ami fluenta coe. perunr.Fluentiamprimum hinc didam, exiftimant. Iraqiie Pli. nius populos Arno oppofitos, Flucntinos nuneupat. Hinc pleri. quccolligüt.Anaoantc nattim C.oduagefimo tertio.Florcntiam eepifle initium.Qux quidem vrbs, feeheibus fundata aufpieijs, vicinaspalfim vrbes dignitate,atque prxftantiaexccllere, mirifq; modis imperium propagare cocpit, vt Horentia nomen non im. , meritoconfecuta putctur.Gothorum furotibus.multis eftägita. ta incommodis.Totila liquidem immunitam lpfam.defol atamq; reddidir, Quam Carolus.dtindc Magnus reftauratam,Sc,ampli. ore murorum ambitu ornatam, immunitatibus, 8c priuilegijs plurimis decorauit.Atque ita temporis lucccllu,ad annum vlquc (alutisquartum.Sc vigelimum lüpra millcfimum, opibus, aegio. rir,mirandum in modum eft auda. Quo item anno, Hcnricus . "primus Imperator Ecclcliam S.Miniatis ad Florcnrixmurosxdi. ncauit.PretcrcxreraporroFlorentix ornamenta, qux fuperiore cnarratione paucis delibauimus,prxclarifsima, etiam xdes facra incclcbriori vrbis loco, S. Ioanne Baptiftx dicata,habetur,quam Baptifterium vulgo nunc'upant.Cuius valux.exfolidoxreconfla. tx,nouiacvcterisInftrumenti hiftorias, mirabih opere fculptas, conrincnt.Fiorentia dcnique.cum, ob puU-hritudincm ^dificio. rum.Scob raram incolarum vrbanitatem, omnium Italfcorum yrbium flos nuncupetur.Tum fummos etiam viros tarn multos pvoduxit,qui natale hoc folumdodrin$ fplendoribusilluftrarür, vt prolixitatis euitandxgratia.eos reccnfcrenon libcat.Hös fere omnes.quemadmodum Sc reliquas Florentix laudes, Leander, accuratifisime complexus eft, Sc ante cum Leonardus Aretinus, I andinus:Nicolaus Maciauellus.qui hiftoriam Florentinam co. fcriplit. Conlccuta eft Societas Icfu,amplifsimum in hac vrbe col. legium Leonorx Ducis.Ferdinandi Imperatons benignitatc,Anno aborberedempto, M. D. LI.
J2. FRIBVRGVM, oppidum apud Nicitones fitum in Vchtlandia.ä Conrado Zeringcnlium ducc fdifkatum eft. Reg. nantc liquidem I.othario,Anno Chrifti, M. C. XXVII. Guilhcl. mus Vchtlandix Comes, moritur, quo tempore ab Impcratorc Lothario, Vchtlandia Conrado Zeringenli Principi cömmitti. tur.Qui cum viuercdcfijflct, quartus eiüsfiliusBertholdus vtri. ufqueFriburgiBrisgoix Sc Vchtlandix fundamenta polurt, An. no poft natum Chriftum M. C. L11. non fine priuilegiorum am. plilsimorum donatione.Qucmadniodum Sc lubfequentes ex or. dinclmperatores.vtrumquc oppidum, nonminore fauere pro. fequuti iunt,quam Ii Impcrij membra eftent Anno deinde Do. mini M. C CX VI II. Bertholdo Quinto Zeringcnlium Duce.e viuisfublaro,Friburgum Vchtlandix priuilegijs omnibusill^fis, ad Comitcs Kiburgcnfcs deuenit. Anno verö Chrifti M C C. LX. Eberhardus comes Habsburgeniis, iftius vrbis habenas tc. jiuit. Is, Anno Salutis M. C C. LXX. Regi Rudolpho ab Habs. burg .pcringentipecunia fuum,in hanc vrbem,ius,vcndidit. Hinc AEncasSyluiuSjFriburgum nobilem Auftrix domum nuneupat. Incolx tandem earum mutationum pertxli.non fine maxima pe. cuniarum vi,libertatcm ab Auftrix domo redcmerunt.Itaque hoc tempore, Heluetici iuris cft.Eiufcemodi in Friburgcnlimuro cpi. taphium inuenitur.
Dum btiftxcemii ttr fenis iungttttr Annas,
DEX<
In Friburg mor'ttur, TZertholdus j Dax vflemanmu. „ 40. FRIS 1 N G A,ciuitasepifcopa!is,Bauarix,lita in coli« vbi Mofacus amnis Ifarx commifcetur.Illic ß. Corbinianus in cel. lahabitafte, annalium memoria perhibetur, Sc a Gregorio crea- tus epifcopus, perTridentinam vallem defeendens, äTaftilone Ducefufccptus, montem Frifingcnfem occupauir, ibique Ecclc. fiamS.Bencdidi conftruxit, Sc monaftcrium amocnilsimo loco, vbi Yfara Sc Ambra, fluminibus intercluditur.
35. F R AN CO F VRT V M,ad Moenum.maximum Sc cla. rilsimum totjus Germanix Emporium,quafi Francorum furt.id eft vadum.Sc a Francorum digrefsionc Michael Ricius, lib l.de Francix Regibus, nuneupat. Otto etiam Frilingcnlis Carolum Saxonesdcbellantem, huc Francos deduxifte tradit. Gunthcro Franconet 'urt.Celti.libro odarum tertio Francophora.Ligurino, Francofordia, dicitur.
Kupido cju<t proxima Mogo,
Claraßta.populo^freejuens, v'trisque decora:
Sed rude nomen habet,Nam teutomu incola dtxit: Franconefurt liceat firmone lattno Francorum dixiffe vadum.
27. FRANCO FVRT VM, ad Oderam, Marchionatu» B randeburgenfisoppidum,Anno Chrifti C XXX XVI inttiutn nomenqja Francis perhibetur coepifle, qui eoremporc iuxra Rhe. ni oftia federunt Nunc vniuerlitate, Sc cmporio celebre, vanos fortunx cafus.temporum iniuria.pcrtulit.Nam anno poft; natum C. 13 4 4 .Rodulphus Saxonix Dux.Magdeburgenlis Antiftcsjßer. naim.DuxStcttincnfis: Et ab Anhalt Princeps, validis coniundtis viribus, Ludouico, Ludouici Imperatoris filio, reftiterunt. Cui, cum parens Marchionatum Brandcburgenfcm.hxreditario iure, tradidiflet,oppidum hoc Francofordianum graui oblidionc ein. xcrunt,quorum conatus, tanto animorum ardorc, incolx frege- runt, vt expedlatione deluli, oblidionem foluerc coadii fuerinr. Anno Salutis 14. XXXII. leditiola Huflitarum taftio, magna, nimitateatque conftantia ciuium, ä mccnibus Francofordianis fpherulismachinisq; muralibusarcetur. Paulograuiora incom. meda, anno ab orbe redempto 1437.2 Ioänc Ducc ab Sagen,op. pidum hoc fcn(3|t:qui pontem ligneum, quo vtraque Odcrx ripa coniungitur.aceruos, ftruesque lignorum ante iplam ciuiratcm igni pcrdidit.abduftisque fecum pccoribus, agrum vicinumva. ifauit. Quem quidem, dum manu armata ciucs prolcquuntur, hpftilescopias fundunt ac difsipant, Duxquc ipfe luftas peracti rcelcrispocnasluit.
25. FV LDA,eiufdcmnominisoppidumatqueecenobium, de quo hunc in modum, Centuria prima Monafteriorum Genna, pix.Cafparus Bruschius,fcribit.Fulda,fiue Fuldcnfe monaftenü, aut,vtin Caroli Magni diplomatibus reperitur, Monaftcrium S. Saluatoris.in fylua Buchonia fiturnipotentillima ordinis Sc infti. tuti D.Benedidi Abbatia in Buchonia Germanix tradlu, intcr Halfiam.Franciamorientalem.ScVVederouiamfito, ad ciuldem nominis amoenilfimum Sc pifculentilfimum Humen, Sc intraciuf. dem nominis prxclaram ciuitatcm,amoemllimoloco fundata, Sc conftruda eft Anno Domini 744. fumptibus Carolomanni, Sc Pipini Gallix Sc Francix Rcgum, ä S. Bonifacio, liue Vunefrido Anglo,primoArchiepifcopo Mogütino.quiibiin predara Bafilica D.Bonifacij,Anno Domini 791. condita, honorifico Maufolxo terrxpatentiredditus.Scfcpultuseft.Scribitur, co ipfo die, quo S Bonifacijä Frifijs oeeifi cadauer, Fuldam eft allatum, omnes Coenobij campanas, fua fpontc,absque omni hominum paritcr aciumentorum opc,agitatas,amcrniorcm, Sc fuauiorcm lolito, fonum.reddidiflc. Habet potcntillimum hoc cornobium extraci. uitatismoenia,circa fe quatuor alia magnifica Monafteria, inal. tiftimis montibus fita,3c ab Abbatibus Fuldenfibus fundata, vide. licet D.Ioannis montem,Nouum montem, S. Petri montem, ac Fraucnburgum, quafi Dominarum, vel noftrx Dominx. Id eft, B. Virginis montem,Sc parrochialc tcmplum S.Floriani: in quo- rum monafteriorum medio quafi,fita eft, Fuldcnlis cum ciuitas, tum Abbatia, aliarum omnium Germanix Abbatiarum Illuftrif. fima Dommaac Regina. Eius loci Abbat, Princeps eft Romani Imperij.vnus ex quatuor Impcrij aut Cathedrx potius Impcriali* Abbatibus,fic diefis a Carolo quarto, quod ad Cxfaris pedes in publicis Impcrij ftatuum conucntibus, federe foleant.Sed Sc omnium, non Germanix folum, fed 8c Gallix Abbatum primus, Sc Romanx Imperatrieis Archicancellarius: llcuti Magdcburgcnfi* Archiepifcopus Epifcoporum Germanix primus, Moguminuf verö Imperatoris Romanorum Archicancellarius, antiquitus de. fignatus.hac etiamnum tempeftatehaberi folet Cubat in Fuldeli tcmplo honorificcntilfimc tumulatus Romanorum Imperator A.Conradusi.FrancorumDux.nouillimus ex nobiliflima poftc. rirate Caroli Magni, Imperatoris Ludouici tertij, cx Conrado fratre,nepos,qui obijt Anno Domini 919. Habet hoc ccenobium prxtercxtera ornamenta inlignem Sc incomparabilcm Biblio. rhecam,primüm ä Rabano colledam,8c inftitutam,audam verb Sc ia ordinem redadam poftca, ab Hildsbcno, Monachis Sc

IN
Abbatibas Fuldenfibusliteris, Sc vitaäintegritatcconfpicuis.tan. demadArchiepifcopatus ctiam Moguntini gubernationem, ob infjgnem virtutem.ac vitx honeftatem cuocatis: de quibüs plura legesinprimonoftroEpifcopatuum Germanix tomo. Fuldenfc oppidum S.Rabanus,cognomine Magnentius Maurus, ortuillu. ftrauit.qui ex Fuldenfis monafterij Abbate Archipraiful Mogun. tinuscreatur,vir indiuinisac philofophicis litcris excrcitatifli. mus.Gymnafij Parifienfis olim profelTor,philofophus, Rhetor, Sc Aftronomus.fuiq; temporispoetarum nulli fecundus,cui nec Ita. lia iimilem,nec Germania peperit iqualem. Quibus rebus argu. mrmofunttotac tanta volumina, ipfius diuini ingenij monime- ta.BibliothecamFuldenfemtanta librorum copia ditauit, vteo potiiiimum nomine, monafterium ctiam hoc tempore, inclarc. feat. Rcuocanturnuncin Fuldcnfioppido.honefta litcrarum ftu. dia.relpirat ibidem,hatfenus ferefupprelfa,religio Chrifti,ope Sc auxilio Societatis Iefu,cui Anno Salutis. M D. LXXIII. colle. gium allignatum eft,ä R. D. Balthafaro,Abbate Fuldcnfi, Impe. rij Romani Principe,Abbatum per Gcrmaniam Sc Galliam pri. matc, Auguftx Archicancellano.
G,
2. G AD ES, Hifpanix infula Sc oppidum, tcmplo, Sc Her. culis peregrinationc nobile, vbi exiguo interuallo Granata Sc Mauritaniaä feinuicemdiftant, Sc Oceanus, per anguftias, quas fretum Hcrculeum, Sc Striffum Sybille nuneupant, ingreditur. Vtrumq; freti latus aliifsimo montc,in Mauritania quidem Abi. la.inHifpania vero Calpe, clauditur, Hos quondam folidü fuiflc montem,Scrupesperpetuoiugoconiundas, Sc ab Hercule fepa. latas tradunt,quö liber Occano pateret ingreflus.Scnbuntalij in GaditanohocHerculis templo.binasfuiftecolumnas xreas, iux. ta quas nauta;,vota,deuotionis ergo,foluercnt,quia falui Scinco. lumeshuncinlocum.quemcxtremum totius Vniuerfi finem ex. iftimabant,perueniflent. Hinc Gaditanus Hercules cognomina. tus.cuius non inerudita defenptio Sc tcippli, Sc facri legitur apud Silium Italicum, libro Puaicorum tertio, quo deuida Sagunto Annibalcm feitatum oracula iuifle dcfcribit,Sc muncra attuliffc. Ita enim canit.
Fttlgatum, nec caßafides, ab originefani Jmpofitat durare trabes, fohufy per ccnnr»
Condentum nouifle manus,htnc crederegaudent Confedtjfe deumßemumque repellere templis: Tum queisfas £7* bonos adjtipenetraha nofle,
Focmweos prohibcntgrcßi*s,ac limine cur an t Setigeros arcerefues, nec difcolor vlli i/lntearas cultiis, velantur corpora lino, Et Telufiacoprafulget flamme Vertex T)Ucinäus,mos thura dare.attjj e legeparentum Sacrificam lato veßern diflwguere clauo: Tes nudus^tonsfictpjComa, caflumque eubile Jrrefiintta focisßruant altaria flammt,
'Sednulla effigiesßmulachraue nota deorum. tsltque hacienni Silius,qui & arumnae, & labores Her- ctilu ibidem paueifi. v er bis defcrtbit.
Hascolumnas Herculeas,Magnus illc Cacfar Sc femper Auguftu» CAROLVS QVINT VS Monarcha inuidifsimus, in extre. rno Hifpani® Sc Aphrica: littore.iam dudum crcdas.iure optimo Symboli loco,habuifle vidctur.cum Sc fortunx, magnanimitatis, atque potcntii fux ornamenta,non huic tantum freto.led Sc vni. uerfa: Europa:, Afiae, Aphrica; atque Americxperfpefta Sc cogni. tä fuerint.Quibus quidem partibus mundi.fato quodam, tanqua Hercules datus,pacem atqueiuftitiam,Sc Minerux Sc Martis tempore,fummajaequitatc, adminiftrauit. Habet ctiam in Gadjrano Jibc oppido SocictasIefu Collegium.
15. G AND A VVM,vrbs Flandrixceleberrima.ScampIifsi ma,aIulio Cxfare condita,atque ä fuo nomine Caio denomina. ta,Brabantinorum Chronicispcrhibetur. In confluentia Eifa: Sc Schaidisfita,exLiuia quoque amni commoditates haud afper. liändds percipit.Incolas opulcntos.Sc natalium fplendorc claros, egregia etiam opificum collegia habet, inter qux Laniorum,Sc Nautarum.primatum obtinent.
44. GEN O A,Ligurum reginaac domina, Ttaliae vrbscc. le"berrima, totius Liguftici linus emporium nobilifsimum, quo non modo vicini, fed Sc remotifsimarum nationum mercatorcs <Önfluüt,vbi etiam diucrforum.Sc longifsime difsitorum Regno. rum negotiatores, certa domicilia ac fedes fuas habet. Portu atq'; tutifsima nauium ftatione,a:dificijsfuperbifsimis, exterisque niti difsimarum vrbium ornamentis, exteras Itaiii ciuitates mariti. mas (prxterVenetias)longe fuperat. Atq; adeo etiam naualis btlli peritia,femper floruit.vt prxftantiores, aut etiam iqualcs, eius belli gerendi Duces perperauci inuenti fuerint,qui tarn mul. tas yrbes cxpugnärint, tarn multas iniulas, ac barbaras nationes
D EX»
fubegerint, tarn frequenter hoftium fpolia, ac haues/triumphan- tiumfpecie, in patnam leti abduxerint. Ita, vt de Genuenfium Repub.idein iure optimo dici pofl'e vidcatur,quod de Scjpionum genre,fcriptorcs antiqui pcrhibcnt.Eam fuifte ftirpem, vt ipfi lo. quuntur,fatalem,ad hoftes mari vincendos. Yrbem hanc prxcla*. rifsimis laudum elogijs Leander immortalitau cöfccrauit. Idem Aiiguftinns Iuftimanus, Nebix Epifcopus ingenti volumme, de Genuenfium rebus hngua vernacula condrto,prxftitit.Iacobusq; Bracelius, qui loca, (irumque Ligurii diligenter perfecutus eft. Magnificum in hac vibe collegium habet focietas Iefu, opera R, Domini Iacobi Laincs inftitutum, Anno parrx Salutis M. D. L1111 Quod quidem collegium,cum aliorum ciuium.tum vero, Pauli Dorn lniigin libcralitatc Sc beneuolentia autlum eft, Sc amplificatum.
j4 S. G E OR G II oppidum. Locus hic prius diffus fuit Aldea (quod Hifpanice villam,aut diuerforium fignificat) duaru partium,quod hic duorum regum. Ioanne Lufitanii nempe, Sc Caramanfj eins traflus, feedus iflum fit. Anno M. C C C C LXXX V I.Poftea Lufiranus hoc propugnaculü eo loci extruxir, nomenqjdeditS. Gcorgij della Mina, ab eius tutclari Deo, cui locum facrauit, Sc auri mineris ; quibus locus diues eft. Ad ma. refitum eil in Guinea, Aethiopi^ regione. Ex loannis Barnj Ali* decadibus.
32. GLARÖNA.vulgo Glaris,Heluetici foederis vallisac Regio,altifsimisvitdique montibus cincfa Attingit fuperiorem grifeam ligam,in qua prior Rhenus originem fumit, ac deindc Vfanorum montana.Ad occafum verb folis.fcrminaturad Suice. rorum montes. Porro ad feptentrionem fuit oliiii claufamuro ex. tenfo per transuerfum vallis,ä monre ad monreili.lluius regioni» iuvisdiftio.vna cum quibusdam prouentibus fuit tempore S. Fri. dolini per comitem quendam donata monaftcrio. Scct'ingcnfi, tempore fcilicet, (vt Fridolini legenda oftendit)Clodouei primi Francorum Chriftiani regis, nempe Anno Chrifti 500. qui pri. niusFrancorumRexfuir.quiinRhctia, Alemannia, Sc Hcluetia impcrauit.Confecuta eft hxc terra pofteris temporibus fuam Ii. bertatem,Sc propriam iurisdiftionem, confarderauifque fc reli. quis Heluetijs, Anno Chrifti M. C C. L I I. Viuunt incoli laffe, cafeo,butyro,Sc carnibus.Ibi inter anguftias montium nulli, aut pauci feruntur agri.ran plantanturvites. Hortos pomiferos ha. bent,Sc prata litifsima.Vinum Scfrumentum aliunde inuehun. tur.Pifces lacus miniftrant. Aues, carnesque ferinas mötes fyluofi fuppeditant. Patriam hanc Henricus Loritus Glarcanus, Sc Egi. dius Tfchudus, doffifsimi viri, ortu nobilitärunr. 57 G O AJnfulx,Sc vtbiscommune nome.Fluuiusingensin duas partes in mareinfluentes diuifus, infulam efficit. Ambitus illius millia palfuum circiter viginti tria continet. Vrbs cratcin. fta muris.Sc rnunita turribus.Sc tormentis pcrmultis,atque varijs liiftructaiides amplx Coeli temperies Sc regionis ameenitas, Sc portus fecuritas multos mercatorcs inuirabat, vt hbentcr in ea domicilia collocarent.Emporium erat valde frequens.Sc opulen. tum Vigcbantinea armorum ftudia, multique milites, partim cquites,partim pedites, Zabaimi ftipendijs alebantur. Veftigijs namque patris inliftcns, omnes, quos in bello virtutis fpeeimen pribuifle noucrat, ad le congiarijs vberrimis alliciebat. Infula multo maiorem,quam pro illius magnitudine, hominii multitu. dinem fuftentare poteft.Eft enim denfis arboribus valde fi uffife. ris veftlta.abundatvarijs frugibus,pecora innumerabilia nutrit, variaquealimenta prolundit.Sc aquas multas atq'; perennes ha. bet.Templa ritu Mahumetano erantmaximis fumptibusxdifica. ta,Sc prouentibus etiam,quibus Sacerdotes alerentur, opulenta. Ncmini autem licebat in infulam ingredi,-priusquam in aditu a!iquo,nome fuum Sc patris,Sc patrii feriptur? magiftris in quin, que locis,in quibus in infulam facilior erat transmifsio, confti. tutis,exponerct:qui etiam hominis colorem,Sc ftaturam,8c figna, littcrisconfignabant.Accidit porro,poftquam infula in I.ufitano. rum poteftatem peruenit.vt dumLufitanus quidam, domus al. tiora fundamentaiaccrct,crucem,cxsere faffam, reperiret, quod maximoargumenro fuit,eam fuiile olim ä Chriftianis habitata, Scc.Hic Oforius hb. VII. de rebus Emanuelis Lufitanii Regis. Habet hoc oppidum,primum Societatis Iefu,in India,collegium, quod D.Pauli appellatur.a Francifo Xauerio, inftitutum. Anno Domini. M. D. XXXXII. Seminarium omnium collegiorum Indiae, libcralitatc Regis Lufitanii loannis 111.amplifsimc dota. tum.
21. G O RI C V M, Sconhouia tribus diftans mil!iaribus,ia dextiafluminisripa.quödeoloco, Vahalis dicitur, pofitumeft, vbicommodum.Lingioftiumccrnitur.honefta ciuitas, cui non inuenufta arxconiungitur.Ex tempü.quod in ea eft, turri, viginti duas ciuitates, metnibus claufrs, qui omnes PhilippoRegi pa. rent.priter innumera caftclla;vicos,Sc viUarfl pulchcrrimü afpe. ftumjvidcre eft.HancannonainBelgicam,nömale dixcris.quip. pe,heicindiescafcum,butyruin,Scomnemaliam, humani viffus fpeciem,nundinari,cuiuis integrum. Eo in portu,in horas rcrum omnium infimtas,nauibus impomtur,in multas orbis vicini par.
* * * tc*

INDEX.
tes.tranfmittenda.icprxcisfc Antuerpiani.ideoque luculcnta res familiaris,Sc fortuna ciuium,qui fimul mcrcaturam.fimulq; na. uiculariam faciunt. Hinc ortus Hcnricus ille Gorichemus, vir Theologiccs pcritifsimus.Edidit cadem ciuitas, Ioanncm Hariü, qui etfi nö eflet valde littcratus.virtutis tarnen,rei librari^, 5c pie. tatis.quini ftudiofiflimum fuifle accepimusiprxclaramquc fem. pcrpofu (Teoperam, in bibliotheca inftruenda, quod ctiam per. fecit. Vndique enim,non minore labore,quam fumptu.ingentcm m.ultiplicium librorum fuppelledilem fibi comparauit. Is, ciim Vrbano facerdotio piaicelleret.libcralitatc Cxfaris ampliatus eft bencficio Hagenils cune, ibiq; itidem creatuseft Canomcus, quo cum immenfam volüminum conquifitorum copiam, tran^mittc. ret,admiratuspopulus,tantam librorum multitudincm.ratufque vix toto orbc tot libros reperiri.Ioannem librarium, vulgo jOljtS ItUtDtlt bofCfCtl/appellauit.VixitHagx diu locupletandx femper bibliotheex fux.mireintentus.Tandem anno M D. X X X11. in. fata concedens.Cxfari bibliothccam.teftato icliquit. Haud pro. eul ä ciuitaie.ctiamnum locus eft,quo caftra olim ferunt po.uifle Herculem Alemanum,exquo circüftans plaga, luculentis aliquot jmperans munieipij», adhanediem vfque, Herculc nomen reti- net.vulgö. ,5D<Uil<Ut&tttan2IrcFcl. Ex Lodouico Guicziardino. 25. "GOTHA, perantiquum Thuringix oppidum, cuius prima fundamenta a Gothis pofita,nomen ipfum wdetur innue. re.Sub Saxonix ÖcVVeimarix dueibus caftro munitifsimo incla. refeere coepit,quod nunc,ob ortam nuper in Germania feditio. n cm Crumbachicam.omnino dirutum iacet.
4. GRAN AT A,fiue GarNatx, IUibcris etiam 5c Uliberia, amplifsima, potcnrifsiinaque Rcgni Granatcnfis ciuitas, Regia ouondam Maurorum fedes iuit. Hoc vero tempore pallatio om. nium clegantilsimo,aurilero ctiam Darroamne.plurimas Hilpa. nix vrbes,prxcellir,partim montofa, patim etiam librata, orna. rur planicic.Alrifsimus in eamons.La iierra del fol, lingua verna» cula,nomen habet,cm in vcrtice multa xtate ferc collapfum eft Maurorum Fanum,quod nunc S.Helenx dicatum. Ad quod terc omnes.qui hanc vrbem.vil'cndi cupiduateilledi.adcunt, confccn. dere folent,vt eius fanimuro, fuum, 6c patrix nomen,infcribant. Idquidem ca vulgi opinionc reeeptum eft, vt is Granatamnon cxiftimetur vidifle.qui huic confuctudini non fatisfeccrit. In co. dem hoc montc Maurorum Rcgibus olim horti.vario herbarum ac florum genere.ad voluptarcm 6c recreationem dcccnter vefti. ti,fuerunr,quoiumnunc etiam fatismanifefta fuperfunt inditia. Iuxta,ciilerna eft publica, imbribus colligendis, a Romanisquö. dampaiata.Inqua.prxtcrquam nulium omnino purredinis in. cpmmodumaqua lentiar,mcdicam etiam candcm elfc.Hifpani, longa funt expericntia,docli,nain pota, periculoium ventris flu. xum fedat.In latcrc ciufdcm montis.xdicula facta eft, multa an. tiquitate,öc veneranda martyrummemoria, nobilis. Los Marty. res,vulgo,Vbi putei 6: antra,in rupibus excifa,6c fcapellis cauata videntur.quorumvtfupcrneingreftus anguftior, ita inferne lati. orisfuntfpacij,inqux Cliriftianos, quos frequenti numero,cap. tiubstencbant.noftupiotrudcre, 5c funibus folebant dimittcrc, quos,mancipioruminftar,diurnis conficiebant laboribus. Sem. pirernx horum martyruni, quos atheorum diuturna cruciauit tyrannis,mcmorix,facellum heicxdificatum eft: potifsimüm ve. ro.rarijpietatisEpifcopo, qui multo tempore,infqualido.tetrocj; antro dctentus.cum libertatis fpc, priuatis, 8c Iiis quidem longe riaximis,impenfarumfumptibus,murocxlapide viuo cöftrudo, Granatenfem vrbem cinxiflct, Maurum Granatx regem, quani multorum Chriftianorum, ex mifera feruitutc, 6c captiuitate Ii. bertatcm,ac dimifsionem.tantum opus mcrcrctur, rogauit: Nu. merum, cxpeftationernaiorcm,Iibcrtate fc donaturum Mauras refpondit.modo Epifcopusipfe.in fua poteftatc, remaneret cap. tiuus.Pius, ac religiofus Epifcopus, communitari magis, iquam prtuatocommodo ftudens, dum perpetuis cruciari carceribus, quam folus ( alijs permultis Chriftianis in fumma feruitutc de. gentibus) libcrtate frui maluit,diuturnum ac voluntarium mar. tyrium,incolumitati multorum prxpofuit. Atque fqualorc rändern carceris cneftus, ad fclicem, xtcrnamque bcatorü patrtam emigraujt.Is locus Hifpanis, Masmoros, dicitur. Anno ä Ch. N. M. E>,LI111.pr.Tclarum,Socictati Iefu,Collegium,in florentifsi. ma hac^ Granatenfi vrbe inftitutum eft, ad quod ftabiliendum, plurimumiuuit Petrus Guerrcrius.eius vrbis Archiepifcopus, P. P.Societatis Iacobi Iainis, 6c Alt'onfi Salmaron, vita & eruditio. ne,inConcilioTridentino,cuiinterfuit,commotus, Qui inftituti Collcgij amplificator, deinde fuit.
2i. G RVN1NG A.vrbsfummxdignitatis in Frifia.Ptolo. mxo Phileum, A viriditate pratorum nuneupatam exiftimant, cuius primordium ac nomen,ahj Gruno Francorum Duci, Alij Prianro.Antcnoris fratrij alij verö Grunio cuidam Troiano, at- tribuunt.eiusque initiuminannum,ante Chrifti aduentum, trc. cente(imum,feptuagelimumfeptimum,rcijciunt. Hunc eundem Troianum,templum 111 hac vrbe.mirandi opens, condidilfc tra. dunt,vndique quondam peruium,8c multis fubnixum columnis, nunc verö muro claufum.A Saxonix Duce graues olim calamita. teSjGruninga pertulir.
H.
2+. HAMBVRG A,quafi Hammonis Burgum.vel.vt Cel. tes,Hammonipolis,Thietmarfls,HoIfatis, öcStirmatis quondam Metropolis,in VVagria regionc VVandalice, Cta, nunc infcrioris Saxonix vrbs prxdarifsima,vbi Pipinus, eiusque filius Carolu« Magnus, ucarium femper adminiftrarorem habucrunt. Quem Pomerani,ac Dani eijcientes,vrbem ipfam inuadunt.ac igni tan. dem perdunt.Collapiam deinde,aevaftam, Carolus Magnus re. ftaurat. Plura de hac vrbe Krantzius in Saxonia fua 5c Wandalia. Dodor Becanus verö in originibus Anucrpianis hunc in modum de Hamburgo fcnbit: Quidam a Iouc Hammone ( quem villo- fumarictinafacie,Grcgorio Gyraldo afferente, depingebatanti. quita»)nomen Hamburgo datum credunt,quod in ea \rbe, hxc effigics ad Caroli vfq; xtatem.a quo fit euerfa, manfiflet. Harn, monis cquidtm nulium apud Cymmeriorum colonos cultura fuiflc.fatis lcio, atq; idcirconeq; vrbi inde nomen daium : quas qua de caufa, Hamburg fit difta, non facilefitin tanta feriptotü inopia.explicare.Saxo ab Hama quodam pugile, quem Starcartc. rusillicdcuicerit,vocatamdicit,led cam fabulam plus quam ani. lern mihi non peifuafit.Ham, vt alias partes aliquando molis ali. cuius cibanx lignat,vt,dum dieimus Boterham, quo pars pani« indudo butyrofignificaturiita pernis falitis 6c fumo iiccatis, ob cxccllentiam maxime,frequentifsimeq; nomen hoc eft attributü. Quamuis lgitur umnes eibarix molis partes (ignifiict,dc por. ina tarnen carne maxime eft in vfu. At nulla gens eft, qua cquide no. ui, apud qua carms porcin^ infumatf plus abfumatur.quani in lila lnieriore Saxoni^ parte,in qua Hamburgüpririccps 6c anriquil. fimumoppidum fuifle.ex Caroli hiftoriaiatiseftapertutn.qui to. tius Septentrionalis,6cTranlal bianx Gcrmanix mctropolitani hiefedem collocauit.Suipicorigitur hie olim celebcrrimum lal. iamenroruin 5c carnis porcinx fumo duratx.emporium tuilfc: atq; hincomnes Saxones maritimos 6c infulares, 8c vicinos etiam
{mpulos litorales.nauibus fuis,quibusmarein!eftum plerumqu« iabcbant,commeatum,8c eibaria ad diuturnas nauigationes nc. ceflaria petiuiftc: que, quod carne porcina infumata.quam huc vndique venalcm finitimi portabanr, maxime conftaient, locum huius mcrcatus Hamburg nominarunr.id eft, oppidtt pernarum, fiuepetafonum,6c cxteiarum porci partiumlalc iumoq; ad Ion. gosvfus confcruatarum.Qui regionis lllius naturam, Scviucndi confuetudinem,6c (itum Hamburgi norit, atque ea ad antiquas Saxonum6c Francorum,qui vicini crant,piraticas 6c alias nauigationes contulerit,non dubito, quin ftatim huic mex conicdu. r$ fit a(Icnfurus.Hui.ufquc verba 6c conieduiam Doc Becani re- tulimus.
34. HEIDELBERG A, iuxta Neccarum 8c Hcrcinium» I'tolcmxo Budoris, Gcrmanicc Heidelberg, ä nigroru vacinco- rurn vel btunorum.teutonice Heideiber, nmltitudine.olim Van. gionum imperio fubdita fuit: Palatini verö comircs partes ab hi* fumplerunt, adeoque creucrunt, vt eorum iuri nuncadfcribatur, Eft 6c Florentifsimum Heidelberg^ Gymnafium ä Marfilio primo Re&ore, initio inftitutü, 6c ä Ruperto Palatino,Anno M. CCC. X XX XVI. multis priuifcgijs donatum.
37. H E R BIPO 1.1 S.vu'go Wirtzburch. Francis orietalis vrbs inelyta,quam Moganus fluuius ex Bohcmi^ montibus ortus, perlabitur.in qua Diana, vfque ad tempora B. Kiliani.martyric colebatur,qui Duci Gotzbcrto.acvniuerf^ditioni fidei Chriftia# n^p^dotriba iuit.eius filius Hetanus, in montc Hcrbipolenfi B. Mari^ virgini.primamdicauitEcclefiam.A Ptolem^o Ardauium dicitur,alij ManopoIim,tefte Abbate Spanheimio,vocant Plura dehaevrbein Chronicis Argentinenfibus, Hxc vrbs eo nomine fclix.quiaSocictatis Icfu collegiü habrar, ä Frederico Epilcopo Hcrbipolenfi Franconif Duce,inftitutum cui deinde eius fucceft. for,Iulius,exnobili Echitcrorum familia.Acadcmiam ipfam vni. ucrfam.adieeit.
2. HIS PALIS,Seuilla Taraph^;celebre 6c peruetuftum, in HifpaniaBcticcprouinci^.in ripa Bethis fluminis emporium, quod Gaditanimaris littus.amoenifsimo fitu illuftrat. Hancvr. bcm.inquit Marineus Siculus, ab Hifpano,Hcrculis nepote con. ditam.vulgus aflerit, cuius ego fententi^ nee accedo, necrefra. goriinccrtum eft enim,quod nee autorc, nee ratione probatur. Verum cnimuero,cuiufcunquc fit autoris,vbs eft maxima,6c opu. lcntifsima.mcoqueiudicio, multisiHifpani? ciuitatibus, nc dicä omnibus antcponcnda.Eft enim ambitumagna,forma rotunda, vifupulchra.templis eelebris.Sacerdotibus exculta, multis equü tibus nobilis,ciuibus plena, domibusinfignis, plateii ÖC vidi hi« laris,hortis 5c fontibus amoena, tuta propugnaculis, mernibu* cinda.defcnfa portis öc turribus, campis iucunda.agrorum fru» gibusabundans.oliuctisöc magnis oliuis, olcoque tcclix, merca# torum commercijs diues.artibus adornata mcchanicis, 6c libera* libus ftudijs illuftris. Plena multis pifeium gcnciibus, 6c magnis citrcis, palmetis; 6cpalmuhs, 6c arborum fructibus exuberans. Oftio maris,6c nauigabili flumine,pontcque,admodum dcleda. bilis.Tama dcniqucicruaiOBinium copia exccjlit,yt in ca multo
vi-
r

INDEX.
vmaturmelius,quaminal!a, quantumlibetvrbe,totius orbis di. tifsima.Dc cuius tcmplomaximo.Sc nauigiorum numero,fcripfi_ musalioloco.Cuius vrbis nomcn barbarx, Mauritanix gentes, dcformarunt.quoniam, P. littera carebant,cius Ioco B.polucrüt, & cxteris commutatis littcris, Sibiliam dixerunt. Hucufquc de Hilpalcnfis ciuitatis fclicitate, Marincus Siculus.
I;
IE N A M.Florens Thuringix oppidum, Mufx atquc vi- nera commendant.
j». IERÖSOLYMA, Turcarom hoc tempore colonia, olimregniRidaici Metropolis,vrbsomnium ob Cnrifti mortem Scincolatum ccleberrima,fandifsimaquc,8c vario fucceflu.cucn. tüque temporum, diuerfis defignatanominibus, qux hoc verfu breuiter funt.comprxhcnfa.
S olima,, /ttß, "Bethel, Icrofoljma, Icbus, H:lia y Vrbsfacra lerttfalem, dtcttnr attfr Salem.
L.
iL LEODIVM.Eburonum Augufta.vrbs Gcrmanix infe.
rioris,quam & fccundam vocant,maxima,nomen habet a Legio. nc Romana, cum quinque cohortibus, ab Ambiorige.Eburoni Rcgulo,iaeavalle,vbi nunc eft vrbs Leodium, cxfa, Sc codcm in Jocohybernante, quemadmodumidThomas Leodius, comme- tariolodeTungrisScEburonibus,confirmat. Quotempore Q^ Cicero cum altera legione, ä Cxfare.ad Varucam remifli», atquc ibidem a Germanis interccptus.acpcne dclctuscft. Diftat Legia a Varuca.vixamplius dimidiomfiliari germanico,in magna con. ualle.inqua vici iuntquidam, de nomine cxforum ibi dueum. Romanorum,adhuc inprxfcntia nuncupati,lnterfluit Legia flu- uiolus, pueris invrbe notus:addc, quod romane adhuc hodic, Leodienfes loqui dicantur, etiamfi fermo illorum'ad,Gallicam linguam.magis inclinct.Sunt item nö proeul a Varuca, vici com. plureSjRomanamoriginem,nomine referentcs.VifiturindeLatu nuspagus.Volfci, Verccllx, Pafcafij, Bercelij viri dodifsimi pa. tria.ltem Antium.nimirumab Antiatibus.inquo vico, Legia flu. tijolus ortumhabct.Sc Cottx fons limpidifsimus.quo.dum in hi. bernis erat Cotta, obledabatur, autprope illumfunda traiedus fucrit. Eft Sc Ciccronis fons,in vrbe notifsimus, & aquis maximi vber.quem riceronis fontcm.maleleda littera, nuneupant, fca. turit e monte Pctrofio.retro xdes fratrü.quos minores appellant. Atquc hxc quidem Thomas Leodius.Quamquam alij fint,qui ex. iftiment,Varucam caftelluin fuifle.vbi nunc eft luliacum oppidü, quod Ducatui Iuliacenfi.titulü prxbet.inter Coloniam Sc Aquis.
franum, Germanix vrbes.Cisrhenanas.quod a Iulio Cxfare con. itorc,nomcnhabcreputant.Lcodiumigitur.ä Romanorum ibi legione cxfa.denominatum, a Germanis non valentibus Roma, nam.fiux Gallicam exprimcrcvocem, inLugich, deindc Ludich id nominisdetortum. Didiones autem huiufmodi germameea Lud,incipicntes,quandolatinasfacimus,in,Leo,conuerrimus,vt Ludger,Leodegarius:Ludpoldt,Leopoldus, hinequoq; Ludich, Leodium appellatum.conuincitur.Sunt.qui altius Leodij inqui» rcntesprimordium.eiusdenominationem a Leodc Oenopis fi. lio deducunt,non ob foni tantum,fed ob eius etiam, Sc Lcodien. flumvitxcöuenicntiam.Leodesenim,velobmorum,vel ob can. tus lenitatcm.ita didus,facerdos fuit,hoc vitxgenere, cum Leo. dijsitaconfcnticns.vtfecundumRomam, vix vfquam plures fa cerdotes reperiantur j vndc Francifcus Petrarcha, infigncm clero locum,Leodium nuncupat.Hic Leodes interim.Ithacx, inter Pe. nelopes procos,magno crateri, e quo eyathizabant, femper afsi. dcbat,vel,quöfacilius5cpromptiusfibihauriret,vel ne veneno, vt quidam voluntjvinum inficeretur.Et, quamuis hanc poculorü fuauitatem fequeretur,folus tarnen,inter procos fuit, cui focioru vita.prorerui^.iniuri^.contumelixqjplena difplicerct. Sed, cum feiret meliora,probaretque,linebat tarnen fcä redo deduci, im- potenti,adpotationes,comefsationesqueprochuitate, Scfpe for. tafsis aliqua forc,vt Penelope potiretur.Iam vero in eo, quam n6 degenercntLcodienfesfilijjVelipfe Hubertus Leodius teftabitur. Nemo crederet,inquitillc,quam dediti fint poculis Leodienfcs, &quamfintfupramodumbibaccs, quodipfum libenter de gen. tilibus meis reticuiircm,nifilcircm,artem egregie bibendi,hodie non inter vicia,fed inter primas virtutes annumerari, nec bonus vir habetur, nifi qui pocula euacuare, Sc vno anhelitu, multum vi. ni in gurgitare nouerit,quod,qui egregieprxftiterit.ab omnibus amatur,colitur,&huiusconfortiumappctitur. Contra frugi, & modico vino vtentem,aucrfantur omncs,fugiunt,irtident,5c ma. nialicuius malt confciumclamant, qui fe inebriari reformidet, vercaturque,neebrius, fuaprodatflagitia. Hadenus illc de fuis Leodijs.Hxcigitur LeodisScLeodicnfium allufio, etfi noncon. uincat Grxcos.eius conditores fuilTe,quippe,cum Dodore Beca. ao in Atuaticis adfcrcnte,fatis fu mamfeftu», Vlillcai citri frc.
tum.Hefculis columnis infigne.nunquam nauigafle, tantum ab. eft.vt Leodium quisquam e foeijs condidiffc.aitirmari queat. Li. tcrarij tarnen vfus,Sc cxcrcitij caufa.eam coniiderationem reijei. endam non c(Te,ibidem confirmat, vbi Sc copiofius de Leodien. fiumoriginediflerit.Vrbsipfa Leodienfis quam optime munita, altiisimis circundata moenibus.veftitos vitibus montes, carbona». njs fodinis prxftantes.libratamque planicicm, murorum atr.bi. tu.comprxhcndit.pifcofis irrigua fluuijs.xdificiorum Sc publico. rumScpriuatorum magnificentia plane regia, viarum ac platea. tum nitore Sc amplitudineprxccllens: ita.vt vniuerfus Leodij Ii. tus, videndi fenfui'obledando.gratxq; animorum rccrcationi de. ftinatus videatur.Siue enimquis mötibus obledetur,habet,quo. cunq; fe vertat,in quibus expeditiisimus quifque dcfatigctur.Si. quem planicies.Sc prata iuuanr, meditullium vrbis, hxcaffatim dabunt. Gaudes nauigio.Venetam vrbem habebis, nifi, quod htc viui fluminis.Sclympidifsimafontiumaqua, multo iueundiorfir, quamapud Venetosfoetidummarc. Si quis religioni, Sc diuino cftcultuideditus, habet hanc vrbem amplifsimistemplis.Cano. nicorum, Monachorum, Sc facratarum Deo virginum collcgijs, ita frequentem, vt dclcto Byzantio, altcrius Romxcognomen fi. bi meritö vendicet.Politica etiam incolarum ciuilitate, hofpili. tate,8celegantia ciuiumnobiIifsima, dodiisimis denique viris, Varioque artificum genere ornatifsima, Mufarum etiam vnica alumnaacfcdes.fcholasenim, Sc ftudiorum paljltras complurcs habet,ex quibus dodifsimi viri,qui rei litcrarix fcriptis funt or. namento, magno frequentique numero, velut cx'cquo Troiano prodicrunt.Et.quod defua Burdegalateftatur Aufonius.clemcn. tiahicccelimitis.Sclargaindulgentiatcrrx. Etficnim ad auftrü bona ciuitatispars fpedet,illius tarnen flatus Arduenna fylua,to. tius Gallixmaxima,quxaltiorcft,frangitScmitigat. Ethabent, qui ab ortufpirant vcnti,librumacccirum,continui etiam cx ( na. tiuiscarbonibus ignes.crafsiore pcrpurgant.Sc extenuantaerem. Tanta Leodicnfium fclicitas, a Carolo Burgundiorum Duce, grauifsimis,adintcrnecionem feretam vrbis, quam nominis, eft labefadata incommodis.Huic non fatisfuit, fupracentumpube. rem, Sc impuberü hominum millia.vna die,cxpugnata vrbe,tru. «idafle,niii totam propemodum incenderet.moenia difijccret,na. uibus ciues impoiitos,pertufo fundo,fubmcrgeret,omniaquc fa. <erct,non in vrbcfo!um,fcd per totam ditionem, quo nullx gen. tis fupereflent rcliquix.fed dijs gratia benc habet, floret rurfum Scvrbs Leodiü.Sc Leodiorum nomcn, xtcrnumque,Deo propi. tio,flor«bit,dumille.Nancy hoftili terra, captus adhuc, Sc putri» dusiacet.Scdiam plurimarum rerum commcmoratione omifla, qux de Leodicnfium magnificentia>de opulentia, de incolarum vrbanitate, de eorum magnanimitate, Sc rebus prxelare geftis, copiose recenferi poterantjcelebrcs illuftresque viros, qui feien. tiarum fplendoribus non huic tantum vrbi, verum adeo vniuetfx Eutopx luccntjbreuifsima enarratione,recenfcre libct. Eorum vcrö,quos lata eripucrunt, pcrpaucis recordabimur, non enim breui cnarratione.horum virtutes Sc laudes, comprxhcndi pof. fcnt.Intcreos autem prineipem, fummumque dignitatis obtinet locum.llluftrifsimus Princeps,AntiftcsReuerendifs.acDominus. D.Erardusa Maca,Cardinaliumordiniallcdus,quiimmiti mor. te fublatus.fummum fui defidcrium.apud omnes bonos reliquit, & in choro fummx huius vrbis Ecclefi^,xreoac deauratotymbo, prxcellenti operc fufo.placide quiefcit.Nihil hic,dc Illuftrifsimi» rrincipibusquc viris,D.Georgio ab Auftria,D.Roberto a Bergis, nihil item de Generofoviro ac Domino, D. Guilhelmoa Pida. uia,maiorisEcclcfixprxpofitolongc dignifsimo,refcra,qui regia ftirpe natus,prematura mortc,cum ingenti omniümoerore ac lu. du,EccIefix Lcodicnfi ercptus.fempiternam pietatis,prudcntiat, fconitatis.virtutumque fuarumfamam, atquc memoriam relin. quens,Grationopoli,tcrrx commifsus.iaeet.Quid vero Reueren. difsimum Sc Illuftrifsimum Prineipem ac D.D. Gerarduma Groll beef commemorcm, qui hoc tempore Leodienfis Ecclcfix clauü, xara prudentia moderatur ac regit,vir tanto vfu,Sc fumma xqui. täte mftrudus,vt ad Rempub.gerendam confummatus. Sc ä Deo opt.Max.natuseffevideatur,dodorum etiam hominum, Sc prx. llantiumingeniorum.infignis Mecoenas. Multis etiam laudum elogijs.xternaq; memoria digni funt, R. D. Gregorius Syluius, Tagaftcnfis Epifcopus,Sc Ecclefix Leodienfis D.fufffaganeus dig. nilsimusjSc concionator facundus.R. D.Hcnricus Natalis Leodi. cnfisD.Laurcntij extra vrbis moenia,in monte amccnifsimo.Sc fuburbio Cocnobiarcha longe dignifsimus.vir vetere Sc admirä. da probitate, ac morum integritate prxditus, Sc ob fummas inge» nij dotcs,vario litcrarum nitore perornatus, cundis charus ae notus, aeconomusvigilantifsimusatq; induftrius.magnoqj cum inipla Eburonum Augufta, fplendore, tum in vniuerfa ordini» fui locietate fumma dignitatc atq; exiftimatione eft, qui maxima animiacerbitatevidit,vniuerfumfere monaftcrium fuum,'ope. rofis atqj magnificisxdificijs fplendidu, ab acerrimij ecclcfiafti. cx vnitatis hoftibus Hugenotis.vulcani rabiej exponi.Quod qui. dem Reuerenda fuaDignitas,ex nobiliNamurcenfi lapide viuo,
ad tegulam fedo.nö minore anificio,quim fumptu reftaurauitt
Eximiam

INDEX.
Eximiam tintinabulcrum turrirfl, multis campanis exornauir, quarum difsoni tom,fumma arte conferti, harrfioniam,audicndi fenfumoblcdantcm.reddüt. Bibliothecam magnificcntüsimam in ipfo coenobij ambulacro conftruxir, Je incrcdibili librorü tarn Grxcorü, quam Latinorum copia, fummis impenfarum fumpti.
buscöqu fita,exornauir, adeo quidem,vt non collapfum ac vetus coenobium reftaurafte,fed plane aliud,ac nouum extruxific pute. tur.vt condiroris proindc nomen iure optimo mereatur. Ioanncs Vifbrucius Brugtnfis Canonicus.Grxcx lingue peritus.Jcinfignis hiftoriographus.ingenij fubtilitatc Jevarictate dodrinx clarus. Eximiaf item, Je pie rccordationis vir.DCarolus Langius Cathe. dralis Ecclefix Leodienfis Canonicus.vniuerfx humanitatis nito. re,omniumqueartium,ftirpium,atq; herbarum cognitione prx. cellcnrer culrus.Cui quidem prxftantifsimo viro.eum non imme. ritb iungo.quem in poftrema Oecumcnica Tridentina Synodo, Anno. M D. LH. gratifsimum iueundifsimumque collegä habuit.Reuerendum virum.D.Remaclum I.ymburgium,apud D. Paulum,Canonicum, Je Mcdicx artis profefsione darum,omni, virtutis.ommfq; fcicntixamantifsimum.quemfummumeirc ho. minem, Je pr^ftantifsimarum'feien darum ftudijs pcrpolitum ma. ximc plantarum Je pifeium, exoticorumque fimplicium,fcripto. rutn fuoruin monumenta,non obfeure comprobant. Clari quoeji nominis funt apud I.codios, Andreas Fabri Canonicus.IUuftrifsi- mo Bauarix Duci a confilijs, ciusejue Germanus Godcfridus.D. Fracifci inftituti,Ecclcfiaftcs cxercitatifsimus.Arnoldus ä Wacht, tendonef Canonicus S. Bartholomei, fummi nomiqis antiqua. rius D Gilbcrtus Lymburch artis mcdicx feientia prxftantifsi. mus.eoq;, multorum Principum atq; Antiftitnm ä.^yja.t^Q3 vir, ob egregiam vitx probitatem,fumma caftitate conditam,memo. ria nunquamintermoritura,dignus,qui primus omnium experi. entia pereepit, acidos Arducnnx fontes,ad varios corporis mor. boscuratu difficiles Je contumaces,propulfandos, valcre. Scd co tandem morbo,quo Antipater Medicus Romanus, apud Galenü ]ib.4.cap.9.dc locis affedis,magno Rci totius pub. Leodienfis, Je omnium optimorum hominum dolore fatis conccfsit. Antonius Ghcnardus,vir pictate eximia,Jc facultatis Theologice profefsio. ne eximius.Ioannes Laridus.S.Audomaro, Francifcanus,Thcolo. gus fummus.qui verbi diuini pabulü, Eburombus magna & pie. tate.Jcfacundia, Je foelicitatc fubminiftratJoannes Brce Cruci. ferorum Leodienfium Socictatis Prior vigilantifs.vir egregia pic. täte Je dodrina clarus.infignis ftudioforum promotor. Nec brc. uitcr porro commemorari pofTcnr.prxftantcs huius patrix ciues, pohtifsimi,ac Iuris cognitione florentes viri.quales funt Ioanncs RacietiusrFrancifcusTrepontinus Puteanus:Petrus Horanus:Ia. cobusIofir:Hcnricus VVcum: Joannes Frcfcnmus.Petrus Corccr. tus:Ioanncs Flogennius,muItiquc alij vifi, dignifatibus clari, Je morum grauitate confpicuj.
31. FlNDOlA.Infulare imperij oppidum, aquis Acromi lacus circumfufum, de cujus originc, aut prirnis incolis, nihil cxadi.hiftoriarumpenuria,haben poteft:Conicdura tarnen, ex Strabonis geographia colhgitur,Romanos,fub rempora odauia. niAugufti,infulam hanc polt diuidos Rhctos.occupafle.prxfidio propugnaculo tibi Je fuis,contra Vindclicos communijlfe. Extat enim adhuc fortifsima, vetuftifsimaejj, ac femi diruta turris, ex quadrato filicc, a dextris, moxpedeftn itinere oppidum ingredi. enri.conftruda, vulgo.murusgentihum ( bic hcibcil ntöur) dida, qux teitatur, Tiberij Ncronis, vitrici l'ui legati, Je non barbarorü indullria.opus illud exxdificatum. Subfequenribus tempeftarib. quid rcrum hicloci aöum fit, iterum plane nefcitur, non ambi. gendum tarnen, Traianum, Aurelianum, Conftantinos duos, Je icliquos RomanosImpcratores.quibus cum Rhetis, Je Alemanis ad Erigantinum lacum, negotia haud incruenta fucre, infulam prxf.uam,tanquam inexpugnabile rcfugium.facile vllo pado de. leruifle, donec inclinante impeiio, gcrmanicx nationcs omnia rcgna,vaftare coeperunr, etiam infulam hanc, Romani nominis O 'lio.infolitudincmvcrfam.vixgauijsJcmcrgis ineubandi nidü e(rc,permifcrunt.Fofteiiori,dcin xuo.quum 1). Albertus, Caroli magni cognatus, Je Palatij comcs, ob vndarum periculofas pro. cellas.quibus in lacu amplo obrucrctur, D.Virgini Marix in cum portum.quocunq; faluusadpuhftcr.xdcm Jcmonafterium extru. durum l'e deuouiftcr,forte fortuna accidit.vt vento propitiore.in infulam hanc,qux diu iam vicinis tantum,anfcrum pafeua erat, «aui deijeeretur, tbt protinus pius vir, aream purgans, phanum promilTum erigi curauit, fimul ac coenobium nobilibus virgun. culis.de fuo fundauit.portum quoej; iftum.a voto Je cuentu dein. ccps,Lendoam,vel,vr antiqua inllrumenta habent, Lendaugiam nouo nomine, quo nimirum etiamnum proprio idiomatc pro. pinquioribus Rheni accolis vocatur, adpellari fecit. Quam rem nonmultopolt Imp. Ludouicus fccundus Anno Domini 856. cert.s immi.nitatibus confirmauit.ncc non Je comitcs a Borbach, didummonafterium dotarunt.de incrcmcnta non parua accepc. ricScd Je ingruentibus ad D. Vjrginis templum hoc votiuis perc. grinatiombus denuo tarn locuplesfieri,hominum deuotionedo. n.s.juc cuepcrir, vi non modo Abbatiflc loci illms cum exteris Ro.
mani imperij Ecclcfiafticis Prxlatis prineipis obtinuerit dignita. tem,verum etiam palatij fui prxfedts (qui Hydropirgi olim re. fidebant) modum pr^feribere coad$ ,ob illorum prodigalitatcm funt,ne vidclicet hi,dum Lendoiam profieifeerentur, vltra duo. decimequitesfecumadducerentamplius.Defundis fimul Anno Domini 1 o s t.Lindocnfe Je Buchhaimenfe, abbatifs, referenre H.C6trado,Tuota nobily Je rchgiofa vidua.ab Imperatorc Hen. ricoIIl.vrrique domui rcftaurandx.prxfcda eil. Vcftalcs didi Monaftcrij.nobilitatisipfarum ftemmata ab vfq; proauis oftert. tant,nec Monialcs,fed Canonicx.noftro fxculo, appellari gaudet habitu non vtuntur monaftico, nec coelibatus voto obligantur, Horas canonicas.confuetis in Ecclcfia horis, decantant. Auguftü. eft ipfius coenobij templum atque magnificum, cuius pilx, leu te- ftudinem fuleientes columnx.fingulx e fingulis faxis integris cO. agulatx funt,nec pluribus lapidum lunduns conftant. Oppidum paulatim ex villa,Coenobij foelicitatc erecla.excreuir, totius poda mici lacus nominatifsimo portu, illuftre.Id circa camxtate, qua duces Sueuix Rom Imperij habenasmoderabantur.in aduocatiä Je Mundiburdium ( fic tunc tutela, id eft, Caftvogttei diccba. tur) fufceptum.dexteritatc Je obedientia ciuium,multa vtiliaac digna laude priuilegia,etiam haud altorum impcnalium libero. rumqucmunicipiorü prxrogatiuis minora,aut vrliora, vna cum fuperioris, fiuecapitalisiudicij adminiftratione, eudendx mone. tx facultate.nec non tili^ viridis,in albo clypco imaginibus Reip. fuxapud fucccdentium Rom. Cxfarum acRegum clcmentiam impcrauit.Hxc partim Achilles GalTärus apud Munftcrum, par. tim GafparusBrufchius,de Gcrmanix monaftcrijs. 2S. 1.1 PSI A.Olllandix quondam metropolis, nunc Mif. nix adfcribitur.vrbs aquis irrigua, ex eiufdcm nominis pago, in vrbem.fummx dignitatis exereuit. Quam Hcnricus 11. A. Dict. maro 1111. Marsburgenfi Epifcopo,Anno Salutis M. X XI. liberi donauit. Cuius pomoena murorum ambitu Otto Marcgrauius Conradiii. A. fihuscxtcndit.Succedenrevero tempore, a Fride. rico I. eiufdemque nominis fecundo A. A. Anno Salutis M. C C. XV.EtTheodoricoMifnixMarcgrauio, fociali bello diuturna obfidione cinda,expugnata,militum libidini Je direptioni data, murorumpropugnaculisfpohatur, cö, quod Ottonis IUI. (Im. perij tum dignitatepriuati) JeAlbcrti a Kirchbergio Archiepif. copi Magdeburgenfis.Thuringix Landgrauij tutclx Je protedio. ne Lipliace conaretur committcre. Deinde,vt eft varia horü tem. porum.Je mundivicifsitudo.fichuicvrbi lxta fortuna arnfit, Yt inter Mifnix oppida, florentilsimum ditifsimumque habcatur. • Quod fupcrbifsimaxdificia, Je peraugufta ciuica domus, nitore Je magnificentia fua,fatis manifeft£ declarat.Tcr annuatim nun. dinis frequentatur: Mufarum etiam inelyta fedes exiftit. Hxc VVolfgangus Iobfteinius,de vrbium, arciumcjue originc. A. LONDINVM, vrbs Anglix.maxima in Cantuarienfi prouincia,profluentcmTamefim,regio(ituilluftrat,celeberrimo ncgotiatorumemporio.fuperbifsimisxdificijs, regioque Palatio maxime illuftris ac nobilis.Quo non infularcs modo Anglos, led Je remotifsimarum Gentium ncgotiatorcs,lucri dulcedo pertra. hit.Plura deLondinenfium tum originc, tum dignitate Gaufri. dus Monumetenlis:Gildas:Ponticus Virunnius: Polydorus Vcr. gilins: Je Hunfredus Lhuid commentariole de rebus Britannicis adD.Abrahamum Orttelium perferipto.Paulus Iouius. Et alij. 18. LQ VANIVM,vi bs Brabantix primaria, non tarn co. mitibus fuis vetuftis,quam infigni Academia, Je omnium artium Iiberaliü vniuerfitatenobilis,nomehabet, nö ä laudando.vt qui. dam prodiderunr.non ä Lcuacis,vt alij furft fufpicati, eb quod hi Neruiorum.nonEburonumfuerintclicntcs, fed ä fitu vrbjs, qui raliseft,vtmocniavetufta,qux,vtillatulit xtas, fucrunt firmifsi. ma.exalbonimirum lapide,ad normam conftruda ex alto de. feendant ad loca humilia, Je aquis obnoxia,quasTila fluuius ma. ior,Je Vortariuulusfiuetorrens,extra ripas fuas cu«mcre quam frequentifsimefolcnt, Jelonge lateque omnes campos, Je intra muros.Je extra,in ftagna Je paludes permutarum. Altum autem illud,equodcfc?ndunt,Lo,vocatur:equo mons afeendit fyluo. fus a Lo.nominatus Lobtech id eft.altioris loci mons.Iam ftagna omnia, Je loca aquis exundantia, noftrate fermone, Ven, dicun. tur.Hincigitur voxcompolIta,Louen,id eft,quod altum locum, Je ftagnantem compleditur. Nec citra caufam de hoc fitu nomen fabricarunt,eb,quod nihil amoenius fit, quam vtramque facicm terram habere.Louanium certe, Je intra vrbem, Je in fuburbanis vbique campos habet aquis obnoxios, Jeijs altiora loca ineum. bentia: cquibus Je collcs aflurgunt,alij vitibus confiti, alij filuis liorridi,alij pomanjs vbercs,alij pcrdecliuia fegetibus lxti. Sunt hxc quidem,inquitDod. Becanus üb. 1. Atuaticorum Louanio JeRomx communia,fcd fic,vt fi meo iudicio fententia ferenda fit, longc lateque loci amoemtate, Roma fuperetur atque vincaturä Louanio. Nufquam,ita mc Phcrbus amet.tcrrarum,locus eft,qui mjJgis videatur mercri, vt fit facrarum Mufarum domicilium. Conferantur omnia,quotquot funt literarum Gymnafia vcl in ItaIia,velinHifpania,vclin Gallia, vcl in Germania, nullum in. uenictur,quod huicpar diciqucat.VixiParifijs,A«rclie,Pidauij,
Lug»

INDEX»
Lugduni,Burdigalx,Sc inloco Gallix amotnirsimo Andegauitvi- di Ticinum.öc in co domum enncophonü:vixi Bononix, Patauij, Mantux,Florentix,Romx, &Neapoli. Germaniam partim vidi, partim de auditu cognoui, fed, qua: equidem vidi oppida, nulla funt Louanio comparanda fitus incunditate.cum tarnen viderim prxcipua,5c inter cetera Monachum,Auguftam,Vlmam,8c Colo. niam Agrippinam, vttaceam inferiora. In Hifpania Salamanca fcholarum magnificcntia longe omnibus in Europa pr^ftat Gym. nafijs.fed fitu,6c locorum facic.ä Louanio fuperatur. Vallis Oli- tana extra vrbem non eft inamoena.prefertim in Vifurgis ripis.fc. cundum quas frcquenter Cimancam vfque corporis exercendi,8c antmi recreandi caufa.foleo, dum illic viuercm, deambulare, 5c habet duo collegia quibufuisxdibus regijs conferenda, fed om. nibus inter fe comparatis; nihil ad Louanij amoenitatem. Gym. nafium hocLouanienfe.fcribit Hadrianus Barlandus, vnum ha. bet caput,vnumprincipem,cui omnes in eoparent, hunc Rcdo- rem vocant,cuius officium eft ius dicerc.priuilegia tueri,& male» ficij rcos fcholafticos poenis afficere. Cum in publicü prodit.ante cum prxccdit Accenfus, quem Bedellum, recepto illic vocabulo, vocant.ponc fequuntur famuli, quantum autem honoris huic dignitati habeatur,hinc apparet, quöd Confules, Magiftratus, & clarifsimi quique viri, deniquc omnium dignitatum gradus, A- cademix Principi aflurgant,8cdecedant e via. Exeuntj ad comi. tia,qux certis anni temponbus indici folent.plures Acccnliante ambulant,finguli manu auratum geftantes baculum, inlignia honoris amplifsimi.Eft hxc femcftris dignitas, quemadmodü apud Romanosolim diftatura fuit.fexduntaxatmenfium. Sunt 6c alia quxdam Louanij non indigna fpe&atu loca, Xenodochium do. tatum amplifsime.vbi nunquam non afliftunt'xgrotis muliercu. lx.folatijs refouentes fingulos, atqueadferentes, quod cuiquce valetudincefle conftiterit.Eft alio loco digna duce, digna princi. pe domus,quamextruendamcurauit fummus Pontitcx Hadria» nus fcxtus.cum adhuc in minoribus ageret.Intra moenia viiitur Sc coenobium Carthufianorum,loco ab omni tumultu,ab omni fre. qucntiafemoto,ita,vtnec eremifolitudineminvrbe magnoperfc defiderentmonachi.Hocxdificionilexea familia vidiflc fequic. quam fplendidius.ingenuefatentur qui uis exten 6cc.De Magnifi. ca,6campla hacvrbe Guiziardinus auido lcftori abüde luppcdi. tabit qu^ admiretur. Habet etiamLouanium focietatis Iefucolle. gium.inchoatum ab Adriano Adriani.Anuerpiano, Anno falutis humanx M. D. L V.HuicD. Hclias Schorc, confilio Brabantixa fecretis,vir bonus,6c ob pictatem.ac maximam, in pauperes, lar. gitatem, xterna memoria dignifsimus, amplas xdes donauit, Cuietiam volens prodefte D.Gualtcrus Runfelius D.Petri cano. meus, S. Thcologix Licentiatus, ac focietatis inftitutum, quod confilio diu foucrat.bencficio etiam luuare,Anno domini M D. L X V.domum fuam.quam habebat,non modo donauit libcrali. tcr,<edvcterum,8cfanftorum P P.exemplo.ad eius partem fe rc. cipicns.curauit.vtlenatus authoritatc comprobantc, focietas et. iainhanc hxreditatem adiret.
24. LVBEC A.InferiorisSaxonix vrbs Impcrialis mariti. ma.fupremum, perauguftx Hanfeaticx focietatis caput, vulgo, Lubecf.quafi angulus laudis,Celte,6c AEnea teftibus, a Vicboldo duce condita,ä Vandalis Baccena nominatur, ä Kitto Principe auäa.anno Chrifti i l o 4 Braftufa 6c Trauo fluminibus irrigua. Epifcopatus origincm ibi habuit Anno 115 a, Multa vrbs hxc, di- ucrfitateprincipum,pertulit.Celtes
Jnde vrbs clara nitet de lumine nomine diEla,
£t Lobicum Codant fama decusfofui.
tslngulus hxc laudis diila eft vrbs nominepri/co,
Angulum in hunc fertur flumus Drauenna per xquor, AEneasSyluius,infua Europa,cap 3z,Lubecenfium, inquit, ciui. taspotentifsimaeft.fine cuius auxilio, vixvnquam Dacix reges continerefuosfubditos valcnt Duodecim viri Reipub. prxfunt, quos cöfules appellant; quorunr perpetua poteftas eft,6c in cque. ftri dignitatcconftituti.popularibus.nifi vocentur, nulla deregi. mine vrbis confulendi facultas,nec tarnen feruirc plebs videtur. Sua cuiquc fubftantia tuta eft, 6c libertas, faluis legibus vt velint viuere.AEquum iudicium confules agunt,ab his Cxfar, fi cxccfi. ferint, appellatur : plura de hacvrbe,apud Crantzium : Munfte. rum: Hermannum Bonnum: Wolfgangum Iobfteinium : 6c in chronicis Argentinenfibus,inuenies.Eandem etiam carminc ele. ganti deferipfit, Petrus Vincentius Vratislauienlis. 3z. L V CERN A.Heluetiorum ciuitas, fatis amoena 5c ele. gans.dignitate 5c opibus par multis,commune confaederatarum vrbiü emporium.vbi deponuntur merces, qux ex Germania in Longobardiam.öcLiguriam tranfmittuntur, öcperlacum mag- num,ad cuius finem Lucerna eft fita, fpatio quinq: mihariorum, inVraniamdcferuntur,atq;indcdorio equorum, pcrmontcsSc valles alpium.Mcdiolanum vfque tranfportantur.Habent autem Lucetnates,maiorem fere commoditatem ex lacu,quäm ex adia. ccntc folo,tametficximiaquoquehabeantprata,6c pabula peco. ribiunutricndisidonca.Confixdcraocft hxc vrbs tribus pagis.
annofalutis M. C C C.XXXII. vocaturq 'ue hxcipfa confxde. ratio,Foedus quatuor fyluanorum locorum.
10, LV G D VN VM,vrbsTransalpin$ Gallix maximafqux generofi Leonis Gallicum nomen, ingentes animos, 8c nobile itemma gerit) fienune eft fortibus prudentibusq; viris munita: muro.fofla, vallo,6c ömnibus propugnaculis cinfta, geminique fluminis ambitu,rupium clauftris,6c ipfa loci natura incxpugna. bilis:vt Celticx arx Gallix in ipfis regni faueibus iure dici polfit. Nomcnhabet.fi D. Becano credendum.a tumulis,Dunen, vocabulo,quo omnia loca montofa 6c accliuia,Bclgis vocantur, cuius fignificatio 6c perpetuis apud eos vfus,multa prifca vocabula in. terpretatur. Quxcunq; enim oppida huius vocis terminationem habenr, intelliguntur in locis accliuibus aut, colhbus extrufta fuifle j vti eft Lugdunü, quo Collis bonx fortunx.fiue profpcrita. tisfignificatur.Eiufmodiarcnaceismontibus, fiue tumulis maxi» ma pars Flandrix,6c Hollandix,6c Zelandix quxdam partes, ab Oceano defenduntur Hanc Lugdunenfem vrbem ad Rhodani ri. pas,5cViennxfinitimamSeneca in epiftola ad Lucihum reterr, fataliigne.fuo tempore exuftam, quam inter Celtas adfcribeie, quibufdam placet.quoniam omnes eius fuffraganci.Sc pars vrbis, Ecclcfiaque ipfa.matrixin Celtis funt. Hinc Plotius, qui prirr.us Romx Rhctoricam doeuit Latinam.ortus cft,ä quo Romx fe pue. rum cum QTratre latine primum doclum efle, Cicero refert. Huc Pilatus fub Claudio äCaioaccufatus,in exiliü miflus, vitam magna cum infamia.finiuit.vt non modo in futura,fed in hac quo. quevita.iuftas fceleftifsim^iniquilfimxqj latx fententix, poena» exfolueret.
23. LVNEBVRGVM, prxelaraSaxonix vrbs,qux, quia falinisvberrimis prxftat, Salineburgenfis quibufdam,non inepti dicitur. Eas aute falinas Luncburgenfes, AEnea Syluio tefte.j Ab. batibus.alijsque Ecclefiafticis viris,eripucrunt. Harum prima ori. go fuit non proeul ä monte Calcario.olim inuenta.puteo inclufa, viris fortibus,qui aquam die noöuq; exhaurirent, deputata, atqi exxquo diuitibus öepauperibus diftributa.Nec hicin hunc vfque diem, vlla vetuftatis eft fafta immutatio.Durat adhuc aniiqua co. lumna.quxfuftinet trabem, cui magna adhxret vma, aquam 6 profundo educens.Canales.feufiftulx, per quas falisaqua deriua. tur.pulchroordincdiftribuuntur.funt autem numero quinqua. ginra.ad fingulorum cafas.habetq; vnaqu^q; cafa, quatuor farta. gincs,explumbofaftas,quadrilateras,latasduabusvlnis, 8c tras. uerfa manu profundas,qux vfu detritx, renouantur abfque vlla liquefaftione.Duabusautem horis falcoftü, öcexfartaginc fub. latum.in varias filius tcrrx.öc longius diflitarum regionum par. teSjdeportatur.
7. L VT ETI A, inter Celtas eft, Prouincix Senonenfi ad. fcribitur.oppidum erat Parifiotum.pofitnmin infula fluminis fe- quanx.quod perpetua palusinfluit.proximumBellouacis, Agen. dico oppido,6c Scnonibus,6c Melodunooppido finitimum:nun<* vrbem Parifienfem eftc dicunt. Ciuitas eft Epifcopalis in Franco. rum regno fita,in quam Cxfar feconcilium tranftulifle, öcpatrü fuorum memoria Parifios cum Scnonibus ciuitatem coniunxifte, fcribit.B.Rhenanus libro tertio rerum Germanicarum, hxc, qux fecfüuntur, coronidisvice adijeit: Lutetiam,inquit, Parifiorum Caftellü vocat. Ammianus Marccllinus hisverbis, Matronaöcle. quana amnes,inquit,magnitudinis geminx, fluentes per Lugdu. nenfem poftcircunclaufum ambitu infulari Parifiorum caftellü Lutetiain nomine, confociatim meant, mcantesqj protinus pro. pe Caftra Conftantia fundütur in mare. Hattenus illius verba re. tulimus.VndeliquetLutetiam exiguum oppidum olim extitifle» quippe quam infula tammodica,totam fuerit complexa. Ptoinde dux lllx ciuitates.qux invtraq; Scquanxripa xdificatx,Lutetia, nam infulam cingunt, fuburbana illa funt, in quibus Iulianus Cxfar,quum apud Parifiosagcret.DecentioTribuno 8c Notario, cleftifsimam Auxiliarium,Hcrulorum,Batauorum,Tenchatcrio. rum,Celtarum,6cIouinorummanum,illac ad Conftantium Au. guftum contra Parthos bcllaturum.ducenti.falutabundus occur. rit.vt eft apud eundem auftorcm. Crediderim autem eam vrbis partem,in qua hodie Scholx funt, altera multo vetuftiorem efle, Quod indicat antiquum illud xdificium,hortum penfilem geftä» firmtfsim^teftudini lupcrimpofitum.Id adhxret nouisxdibus ab. batis Cluniaccnfis.quas ingenti fumptu proximis annis xdifica. uit,Romanorum olim'principum haud dubie domicilium. Sed Lutetiam 6c Sequanam fluuium prxfluentem elegantifsime de. feribit Iulianus Cxfar,in orationc.cui titulus <£vrio%<xds r fauQ. srwywvVbi criminationibus quorundam refpondens, qui ipfi comeftationes 6c vomitus obiecerant: oftendit, quacaufa ferne! Lutetix coaftus fit eibum reijcere,tum vidclicet.ciim Gallicx cö. fuctudinis impatiens.qua coenacula per fornaces calefaciebant* illatis in cubiculum viuis carbonibus, eo nidorejfere extinclus eft, Quxnosdocebit narratio,obiter,vfumhypocauftorum.qui Ger. manix peculians eft.olim apud Gallos fuifle reeeptifsimum. Alio. qui, fi fumarium habuiflet ille locus, in quo Iulianus dormiebat, nihil mali fenfiflet, 8c notum eft, quid Grjcis fignificet. xa/uivou" 5cd aiunt ,vetcris archtteflurx periti, fumariorum vfum, prifei*
# # * • ig ao.

INDEX.
ionotum extitiffe.qui tubulos habebant.parietibus infertos ad c$. nacula,vclcalefacienda,velrefrigeranda.Hxcillc, Anno Salutis M. D. L V. inLutetiana Academia primum in Gallia, focictati Icfu collegium conftitutum eft,a R. D. Guilhelmo de Prato Cla. reniftano Epifcopo.
M.
yo MAGDEBVRGVM, Imperialis, Sc metropoliticx dignitatis in Saxonia vrbs,Archiepifcopslis fedes, cuius Antiftes omnium Epifcoporum Germania: primas eft. Hic in honorem S. Mauritij.ex quadrato lapide, diues tcmplum, Otbonum nobile opus,ScineoS.Florentinicorpus. Credunt quoq;vnamifexhy drijs ibi erte.in quibus vinum ex aqua faflü a D.Saluatöre, Euan. geliftarumtradit hiftoria.hanc plcbibns oftendunt.materia mar. morea eft.acpellucida, vini capax, quantum cquus ferre poffet. Altcram,ac minorem,apud Hildemenfes affirmant.Tertiam Co- lonix Agrippinxexcandido marmore, in peraugufto D. Vrfulx phano,aliquoties vidi.Vexillum quoque S. Mauritij Magdeburgi quotannisoftenditur. Magiftratus vrbis ius ciuile Rsmanorum abbreuiatum,8cSaxonica linguaconfcriptum, non fine reueren. tia cuftodit.quod Magni Caroli auftoritatefirmatum.tradür.eo- que in deeifione caufarum circumuicine gentes rccurrunt.Magna Scvcncrabilis earUm legum aucloritas habetur.
2. M AL A G A,in Hifpania,Bctic$prouincia, digna Epifcopo fedes.
50. M ALTA, commune inful$ in Mediterraneo mari ac op. pido, probe munito, nomen.
26. MARTPVRGVM.quafi Martis caftrum, vrbs Haffi^ metropolis.olim villa,vt hiftoria ß.Elizabeth tradit, in cuius honorem Ecclcfia dedicata eft.Lanus prjtcrfluit. Abbas Spanheimc- fis, Marcburguma Marcomero'Marcomeri vicefimi fexti Regis Francorumfilio,nominatum,3cere<ftum fuifle.collegitimeminit Sc illius Hunibaldus.Ptolem$us hanc Amifiam nominauit. ig. MACHLINIA, elegantiftima Brabanti^ vrbsArchie. pifcopi fedes, diftatBruxella, Louanio, & Anuerpia miliaribus quatuor.fituSc opererr.unitiflima.Prxcerquam enim propugna- culis.moehibus ac foffis circundata eft, vicina decliuiora loca, aquarum feptisreclufis ftagnantur,vt hbftibus nullus ad eam adi. tus pateat.Hxc vrbs ob prxftita 1 n obfidione Noucfienfi ( oppidü eft ad Rheni ripasinfra Coloniam Agrippitiam) CaroloBurgun. dionumDuciofficia.multispriuilegijs.etiam ad inuidiam vl'quc vicinorum.eft dotatum; veftigalium.maxime in Brabantia, im. munitate.Qua Anuerpiam itur ad portam Catharinariam, vrbi Machlini^coniunftUs eft ampliffimus circus.caftelli inftar, muro claufus.domicilijs plenus,vbi celebrcetiam templum cernitur.D. Alexio.vt tutelari numini dicatum, quo loco in frequentiifimo mulierum conuentu plus minus fesquimillc, omnium ordinum feminas femper reperias,qu$ religionis ergo,commoratum eo cö- ccfferi nt, omnes verö, quatuor pnmis.vniuerfij parent &obediüt, in quibus funt,qux de fuo luculente viuunt, longc vero maxima earum pnrs.lanaactelaviflum qu^ritat.Sed hic non modo lubet, dumque ita respoftular, extra feptacgrcdi,verum ctiam contra- dicente nemine,quando fic vifum fuerit, nubere licet.Machlinien flbus.ne omni antiquitate, ab Aboriginibus, cxcutiamus quondä imperaruntBcrtholdi, gens vndiq; fpecbata.Sc illuftris.ac vbi eius famili^ ftirps vtraque excidiqnouiflimcpoft diuturnum bellum, litigiofamque contentionem,pars eius vrbis Eburonum Antifti. rem.pars Gelrie Comitem agnouit.Sed illi lpfi ( vt Mcyterus attc- ftatur) poftremo iure fuo cedcre, Annoq; M. CCC. XXXIII. Ludoico Niuernienfi Flandrorum Comiti, vniuerfam domina. tionem diucndere,id,quodancipitis bellt feminarium extitit.Rc. cufabat enim Ludoicus,Branbanti$ Ducts clientelare beneficiü, quod majoresaliquando,vt ferebatur, non abnuerant. Tandem vero poftlögiftimam, camq; inutilem litigatorum altercatione, Ludoicus Maleanus,iam difti Ludoici filiorum natu maxirmus, Margaritam Ioannis III. Brabantinorum Reguli filiarü alteram duxit vxorem,cuius matrimomj ratione, vt vt confeiftum bellum reftinftum non (It,ad extremum rebuscompofitis, Flandrie Bra» bantia coniunfla eft. Philippus autein cognomento bonus.iubin- delingulare huius vrbis imperium conftttuit, quäle etiamnum manet. Inde fecundo lapide, prxelarum occurrit munieipium Heifta,colli impedcns.cum appendieibus feptem caftellis, Mach- Itnienltum territorio circumfcriptum, ceteroqui per fe liberum, Sc omniii rerum immune.Habet infuper hxc vrbs ( vt feribit Bar» landus) fuas minime vulgares dotes, aeris multam clemcntiam Sc falubritatem, incolas fermone blandes, moribus manfuetos, comes.ciuiles.bellicolbs etiam.cum res exigit, placct in haevrbe virorum multitudo,placct mundicics; habet Conctlium regium, Sc $dcs facras complures decenter ornatas.Vrbem hanc Machlini. cafem nntlto celebriorcm nuncreddit Illuftrifsimus D. Cardinalis Granu. llanus.noHefchol^inftitutione, quam velutfeminariü quoddam morum ac littcrarumex Concilij Tridentini pr^eepto, magnifici viri, non modo de haevrbe, led de vniuerl'a Brabantia ro ipfo benc mcrtti, inftttuerc nüc moliütur.ln qua pucris, quibus
parentesobfortunarum anguftias.neeelTarios ad ftudia fumptu* fuppeditarenequeunt.Illuftrifsimt D. Cardinalis munificentia,ad viftum Sc cultum ncceflaria, perpetua fundatione concedentur. 42. MEDIOLANVM,vrbs apud Infubres omnium po- tcntifsima,mctropolitico honore,fituque confpicua,feribit enim Alexander Quintus, eius nomtnis ponttfex fummus, hanc vrbem phyfico ac naturali fitu.ab incendijs caumatum,8c frigorum rigo. ribusxquahter abefle, ac locum totius orbis temperatifsimum, aeremq; fereniffimum Sc aquarum in puteis,ac fontibus falubri. tatem obtinerc Quodq; lacus pulcherrimi decem, Sc feptem, Sc fexaginta quatuor flumina,terrae fuperficiem irrigantia,in illius agro reperiantur. Porro, quantum templorum magnitudine, regalium domorum amplitudine, clarifstmarum xdium nobi- litate.Sc vicorum nitore, nec non Sc omnium artium prxftantia florucrit.noftraque xtatefloreat.tum potcntiflimorum dorntno- rum,Ducis maieftati obfcquentium : tum vtriufque fexus contu. bernium religioforum inhabitantium, ac caterua huius vrbi» equeftrts ordinis virorum,ac doftorum, nec non Sc armorumSe pannorum,Sc omnifariam veftimentorum officinx, Sc mercatura declarant.Eft Sc Mediolanifocietatis Icfu collegium aR. D. Cardinale Boroneo,auftum Sc amplificatum.
49. MESSANA, florentifsima Sicili$ vrbs.de qua in ipfa de. fcriptioneplura.Haud parum huic vrbi,tum venuftatis, tumvti- litatis accedit cxoptimcconftituto focietatis Icfu collcgio, quod Pontificis Maximi iuflu, eomifli erexerunt,M.Hieronymus Nata. Iis Hifpanus : Andreas Frufctus Gallus : Petrus Canyfius Germanus, Benedidus Palmius Italus.atq; nonnulli alij ex varijs natio- nibus.domo magiftratus benignitate.commodc inftrufta, Anno domini M. D. XX XX VI II.
Jg. M EX ICO,Regia in Hifpanianouafedes.de qua hunc in modum Ferdinandus Cortcfius feribit : Mcxicana ciuitas» adeo ampla eft,Sc admirabilis.vt magnitudine Sc populi frequen. tia,Granatenfem vrbem fuperet,Sc patrijs rebus multo fit abun. danttor, vtpane, auibus,pifcibus, tarn ex fluminibus, quam la» eubus, Sc hts, quxin venatione capiuntur, rebufque alijs, qui. buspro tpforum viftufruunturoptimis.Hacinjciuitate eft forum, in quo quotidie cernuntur vltra triginta hominum milia emen. tium Sc vendentium,vltraalia plurima parua fora.qux in ciui. tat^reperiuntur. Hocinforo habenturomniagenera indumen. torum venalia,quibus illi vti confueucrunt, Sunt ibi loca difpo« fita,ad vendendum aurum,argentum,laptllos,aliqua genera cm. ablematum Sc plumarum,tam bene comptarum.vt in nullis fori» aut plateis vniuerfi terrarum orbis, ornatioies reperiri poflint. Sunt il tic venationes adeo aptx, vt nullis optimis in Hifpania ce. dere debeant.venduntur holera.Sc herb^ medicinales, ligna, car. bonesq; in bona quantitate, habentur balnea, Sc deniqueinter cos vtget afpe&us euiuslibet boni ordinis ac regulx, eftque natio rnultx rattonis.qua in Africa non pofTet inueniri_ mdior. Lcgum rigore malcficos puniunt. Quidamcnim Cortclio aurum furtim obftulerat,quod cum huius vrbis Magifcacin refeiret, deprxhen. fum,inforo,perprxconcm primo proclamante delifto, malleo ligneo occidi iuflit. Ciuitas hxc in lacu conftituta,in qua optimae funt domus Sc turres,Sc maxime,aquas ipfl domini inhabitant, Sc facrx edes corum.quas Mefchitas appcllant.vbi fuas fundüt'ora. tioncs, Sc deos collocät, Sc pro qualibetncceffitate homini ineü. bcnti,habentpropriafuaidola,more prifcorü gentilium. Inifti» Mclchitis verfanturhomincs,qui proreligiofis morc fuo habentur, Sc continue ibidem refident.omnes illi idolorum cultorcs.in- gris vtuntur veftibus nec capillos minuunt, aut peflunt ä die in. greflus religionis,doncc exicrint.Filij omnes fere primatumciui. tatis Sc dominorü eo habitu.inreligionibus vcrfantur.ä fexto, Sc feptimo anno, donec eos parentes matrimonio iungant, Sc hoc frequentius accidit in primogcnitis.Sc in ijs,qui in h^reditatefue ccdunt.quäm in c^tcris.Morantes inillis locis acccflum ad mulie. res non habent.necad cas domos mulicri patet acccflus, abftinet a eibis quibufdä, fed vno tempore plus alio. Et intcr Mefchitas eft vna fuprema,in cuius circuitu quadraginta funt turrcs altifümx qux omnes funt fepulturx dominorum iftius prouincix.Sc capel. lxin eifdem conftru£tx,fingulx fuis idolis confecrantur. Inhac ampla Mefchita.funt tres latiflim^aulx.in qua funt plurima ido. lamirxaltitudinis.varijsfigurisSc artibus fculpta, tarn inlapi. dibus.quam in tedlo Sc diftis aulis infunt alia parua facclla, angu ftis pOTtis conftru£!a,qu£ nullam coeli claritatcm continent.in ea facella.ex rcligiofis certi aliqui,minime tarnen omnes, admittun. tur.In his'Mefchitis.vnius Temixtitan^ vrbis,(horrendum di£lu) olim dijs fuis anuuatim,vltra viginti milhapuerorum.puellarum que corda facrificarunt.Ex lacu, in quo hxc ciuitas pofita eft,ma. ximam lalis copiam conficiunt. Quatuor tantum habet vrb* ipfa ä cötinenti ingreflus, ftratis manu fabricatis.vijs latis, quan. tum extenditur lata Hifpanica equeftris lancea. Illius pr^eipui vi. ci amplifsimi, Sc reifto tramitc procedentes cernuntur, quorun. dam media pars eftinaquis , media in terris , per quos canois inuehuntur.Vici quoq; omnes habert fuos exitus, Sc ab vno ad alium,aquapertnearepofTunt.Habet infuperprxdara hxc vrb»
plu.

INDEX»
plurimas plateas,vbi quotidiefua habentfora,eommertiaq'; exer. cent. Vendütur res exauro,argentoq;,plumbo,cupro,aurichalco, lapidib.oftib. cöchilibus, corallis,8c ex plumis. Venditur calx,po. liti lapides,Sc nonpoliti,latcres crudi 8cco£ti,ligna dolata varijs modis,8c nö dolata.Eft vicus.in quo vendütur omnia genera auiü ad aueupiü,vt gallina:,perdiccs, coturnices, anates, turdi, fulicae, turtures.palumbes,pafferes arüdinibus collo aftrifti, pfitaci, mil- ui parui, af,ciones, tinunculi,accipitres,falcones,8c aquilae.Sc ali. qua: ex iftis auibus rapina viuentibus.cum plumis, capite, roftro, Sc vnguibus.Vcnduntcuniculos, lepores, ceruos, canes caftratos paruos.quos ad comcdendü cducant.Sunt vici ad herbas venden. das,funtibiomnesherbae8c radices medicinalcs, qu$ nafeuntur in tota prouincia. Sunt domus pharmaca vendentium, tarn pota. bilia, quam ex vnguentis Sc emplaftris. Sunt barbitonlbrum do • mus.Sunt etiam habitationes vbi conueniunt ad bibendum & co- medendum pro pecunia. Sunt ibi etiam plurimi baiuli, vt in Hi» fpanijs,qui merces emptas ad incolarum ^des dcferunt.Sunt plu. ra ligna,carbones,focularia,ftoria: varia: ad le&ifternia,alias lüb. tiliorcs ad fedilia ornanda.cameras,& aulas.Sunt omnia olera, 8c pr^fertim cepe,porri, allca, nafturcium tarn terreftre.quam aqua, ticum, caulcs, acetofa, cardus. Sunt ibi fruiftus varij, intcr quo» funt ca:rafa,pruna,qua: funt fimillima Hifpanis. Sunt poma,vux Scalij fruetus plurimi,quos exquilitilTimos.ipla prouincia produ. cit. Vendunt mel,apum,ceram,Sc mel arundinum, ex Mayz, qua: quidem arundines tantum mellis habent, Sc funt adeo dulces, quemadmodumillx, ex quibus zaccarum conficitur, Vendunt mella exarboribus quibufdam,quasinreliquis infulis Magneas vocant,5c (unt dulciora mufto dccoäo. Vendunt etiam vinum indc confe&um.Vendunt varia genera fili omnium colorum in fuiscorollis,8ceftfimilisvico,vbi Granat« venduntur res ex fe. Tico.fcd inmaiori quantitate. Venduntur ibi colores pro pidlo. nbus.Sc omnia genera ficut in Hifpanijs, Sc adeo llluftria, vt me liorafierinonpoftent. Venduntur coria ccruina optime aptata yillofa, Seltnepilis, alba Sc finita coloribus varijs. Vendun. tur fiitilia multa, Sc optima vernice lufFulta. Venduntur dolia ntaxima,Sc parua Oenophora,oIlx,8c alia vafa fictilia. Vendunt multum Mayz,tarn folidum,quam coftum,Sc in panem conuer fum.Scde eo habent magna commertia, Sc infolido, Sc inpa. ne. Vcnduntartocreas ex auibus Sc pifeibus rccentibus Scfalfis, crudis,Sc coitrs. Vendunt oua gallinarum, Sc anferum aliarum. que auium maxtma incopia.Venduntplaccntasexouis. Et deni. que,vendunt in didlis foris, quiequid gignitur 8c crcfcit in iIiis prouincijs.qux vltra ea,qux expofui, funt talia, Sc tarn diuerfa, Vt ob proltxitatem,8c,quia eorum omnium nomina non teneo, recenlere nequeam. Etgenus quodlibet mercium habet vtcum proprium, nulladata alia mercium commixtione In hac ampla platea.eft domus magnifica» in modum iudicij, vbi femper mo. rantur decem, aut duodecim perfonx, qux iudicant, Sc confti. tuuntomnia,quxindifta platea eueniunt, Sc dubia qua: infur. gunt.malosquc Sc delinquentes puniri iubent, verfantur in dictis plateis alixperfonx.quxafliduediligcnterexplorant quid ven. datur,8cmenfuras,quibus venduntur bona infpedtanr, arqueex. plorant. Iam verö, Ildemagnihcentia.diuiti js.Sc domcftico ap. paratuatqucobfcquio,ipfius Muteezuma huius vrbis, 8c vicina. rum regionum fupremi domini,depalatijsfuis,viuarijs Sc hortis, in ipfa ciui täte,Sc extra eam voluptatis gratia xdi(icqtis,de pon. tibus,aquxdu£tu,vijs,8c nobilium arcibus.omnia commemorare volucro,vcritatemipfam narratione.excedcre multis videbitur. Exvarijs tarnen hoc faltem vnicumreferam. Prxter alia ampltf. lima ipliusDomini Muteezuma palatia.vnum cft.in quo pulcher. rimaerant viridaria, quibufiamprofpeitaculis eidem lnlidenti. bus,8cmarmora,reliquaqueornamentaerant ex iafpide optime elaboTato.Huicpalatioincrant habitationes,quibus pollent ho. fpitari duo magni principes,cum amplilfima familia, ibiq; erant decem ftagna, vbi habebantur omnia genera auium aquatilium iftarum prouinciarum.qux funt multa Sc varia, Sc omniü altiliü, Sc ad vfum volucrum.qux mari aluntur,erant ftagna falfx aqua:, Scadvfum influminibus vcrlantium, erant aqua: dulces, quas quodam conftituto tempore emittebant, vt ftagna emundarent, Sccuilibctfpeciei volucrum impartiebantur cibum, qui eis erat proprius.Ita.quod volucribuspifccsedentibus, ducente Sc quin, quarnntalibr^,quotidie exhibebatur.His alendis volucribus da. bant operam trecenti viri.nulli negotio vlterius ineumbentes. Erant prxterea alij, ad auibus praeftanda medicamina pr^politi, euilibet ftagno profpeftacula imminebant, Sc deambulatoria egre<»ia,8c fumptuofa,quo diitus Muteezuma folati j gratia, iecc- dere lolebat.In huius palatij particula.tenebat homines, pueros, feeminasq; ä natiuitatc candidos in facic,corporc,capillis,iuper. cilijs,5c palpebris. Habebat aliam etiam domum ampliflimain Sc munitiftimam , in qua erat laturn periftylium, pauimento ex cruftis marmoreis egregijs ornatum,in modum latrunculari^ ta. bul^Sc domus erant profunde, quafi ad ftatum hominis cum di- midio.Sc ad magnitudinem (ex pafluum in quadrangulo, Sein iWcdio quarumliuet iftarum habitatiouum ccrncbatur yolucris
rapina,vitam qu^rens a tinuneulo, vfque ad rdquilam, quotquot comperiuntur in Hifpanijs, 8c plura genera, qnxnunquamin Hifpanijs vifa funt. Sc in quolibet generc magna copia. Et in qua. libet iftarum erat lignum, vbi volucres refidebant, Sc aliud extra, infrarete, 8c vni inlidebantaues nodturno tempore, cumpluuio fum erat tempus,in altero verö poterant efte exeuntes ad folem.Sc aerem, dum aliqua xgritudine laborant. Iftis omnibus volucribus, gallinas impartiebantur pro cibo, Sc non aliud. In eodem pa latio inferius quxdam aulx magnx, plcnx funt magnis caueis.Sc grandibuslignis fabrefaitx, 8cconiun£tx, Sein eis, vt plurimum, continebantur leones,tygridcs, lupi, vulpes, cati, varij,Sc omniü horum animalium tarn volantium,quam quadrupednm erat ma. xima copia,quibus ad faturitatem gallinas apponebant,8c ad horum animalium cuftodiam erant alij trecenti viri, EratinfuperSc alia domus, vbi plurimos viros Sc feeminas monftrofas, pumilio. ncs, gibbofos, Sc adultcrinos, Sc alios maximx deformitatis viror habebat,Sc genus quodlibet monftri,fuas obtinebat feparatas ha. bitationes, Sc prxerant eorü infirmitati eleiti homines. Reliquas domus voluptatis gratia conftruitas, in didta ciuitate Mexico, prxtermitto, cum £ plures fint, Sc diuerfimodx.Hxc ex narratio. nefecunda, Ferdinandi Cortefiij excerpfimus, apud quem multo plura de magnificentia rara Sc inaudita huius vrbis,Sc de regio ac domeftico obfequio ipfius D. Muteezuma leftu digna inueniütur. Habent etiam in Mcxicana hac vrbe Domini de focietate Iefu col. legium Regis Catholici Philjppi Auftriaci benignitate.inftitutum atque dotatum Anno ä,Chr.nato M. D. L X XI11. 37. MOGVNTIA, vulgo Meintz,ä Celte.Pcutingero, Ligu. rino, ac Ottone dicitur:Moguntiacum, vcl.vqPircFeymerus, Mo. contiacum, Hcrmolaus, D. Hieronymus, Ammianus lib. 16. Et Tacitus vocant.Ptolomeus Neomagumlib.2. cap.S.tab.3.appel. lat. Eft Sc ciuitas apud Antoninum Pium in itinerario.Nouioma. gum inter Argentoratum ScBingiam, quam dodtus autor, Mo. guntiam conicftaait.Licetalij Nouiomagumin Gelria pofucrint. Nomen habet Moguntia a Mceni fluuio, quem alij Moganum.alij Mogum vocant, ontur in orientalis Franciac montibus,8c Franco fordiam.nobilifsimum Germania: emporium,prxtcrlapfus,apud Moguntiam Rhenomifeetur. Huncfluuium,funt, qui Obrincum eireputent.Non enim parua difputatio eft, quisfit Huuius Obrin. cus, quem Ptoleme usfupra Moguntiacum ftatuit.Quidam enim illum Naum.qui iuxta Bingum in Rhenü defluit, efte putant. Alij etiam Rhenü trangrefti,Rhenü clleccnfent.Sedprocul dubio Mo. fella eft,licet Ptolemeus cxciusfitu ( forfitan exaliorürclatione) deceptusvideripoteft,Equide,fi Naus e(Tet,fequeretur,quod Mofel la penitus a Ptolomaro fuiflet obmiftä, quod plane incredibilc eft, quod fluuius adeoinfignis.fuiftet negledus,Stlongc minor,Naus, nimirü,recenfitus,qui Scipfenö fupra, fedinfra Moguntiacü labi tur.Mccnü verb.pcr Obrincü dedgnari,plane ineptüvideri poteft, quod in deferiptiöe fuperioris Germanix,8c inferions, träfeenfo Rheno, Mcenus dcfcribi.Sc quafi humeris, vltra Rhenü träfportari debeTet.Auctoreft Pircfeymerus.cuius verba retulimus. Scd nüc ad Mogütinam, clarifsimä Gcrmam^ vrbent rcuertimur.äTacito memorata,qui hicetiam molcm a Drufo ad remorandum Rhenü fluuiüinchoatärcfert, Sc a Paulino Pompco Romanarü Legionü in Germania Duce fub Nerone Imperatore perfesftä. Pons quoqs Ügneus.apudMogütinos ä Carolo.trans Rhenü cöftruftus fuit,q paulo poft vulcani rabiei litatur.Ano falutis D.CCC. XXXXVIII. (autoreSIgibcrroinchronicis.)Godefcalcus h^reticus,adulterina deprauataque dothina, vrbem, ac ditionem Moguntinam corru. pit atq; infecitjCoadoigitur Mogütie.cöcilioa S.Rabano Archi. prcfule Moguntino (cuius quidem viri pictatem Sc eruditionem, omnes b:bliothec$,permultis ab co Ii bris confcriptis, pafTim com mendant ) erroris conuiftus, damnatur. In hac vrbearsTypo. graphica,circa annum falutes M. CCCCL III. per Ioannem Fau ftum inuenra eft. Vniucrfitate denique Moguntiainclarefcit, qux quidem, vti Pipino, ciusq; filio, Carolo Magno primordium,ita Rcucrendifsimo Archipr^fuli Moguntio, Danieli, in Elcttorum ordine primo, per Gcrmaniam Archi cancellario Sc omnemfue nitorem.Sc reftaurationem debet. Cui Illuftriftima Calfitudo fuc Ano verbi incarnati.M.D.LXVI .Dominos de focietate,IESV prj fccit, quidü mitiora artiü ftudia,tü etiä philofophicas8c theologi- cas fcietias.maxia Sc dexieritate.Sc foelicitate tradüt.Mogütiä fupe rioriseji Germani^iüuetute, doiftrin^pictatisnitoribus expoliüt. j j. M O M B A Z A, oppidum Africe, habens in portu arcem munitifsimain.armisSc tclis.varijsque tormentis relertam,firmif fifsimisq; prxlidijs, atque fingulari vigilantia defenfam. Tellus abundat fructibus, oleribus, Sc frugibus, 8c pecorum, Sc armen, torum gregibus Sc.aquis dulcibus.Vtitur prxterea mira cacli tem- perie, homines viuunt admodum laute, Sc domus lufitanorum more xdificant, tedtoriaque varijs coloribus depifta parietibus indueunt. Ha:c Oforius lib.i. de rebus Emanuelis luiltanorum Regis virtute geftis,
40 M O N A C V M,vrbs ad ripam Ifaras fita,inter ciuitates Prin. eipum in Germania prxclarifsima,Sc Bauarix nominatifsima,«. des habet pulchcrrimas, platcas amplas,Sc bafilicas ornatifsimas,
* * * * z Ioanncs

INDEX.
Ioannes Auentinus, diligens rerum Bauarix fcrutator lib.fexto hiftcriarum fuarum,itade Monaco oppido fcribit.Hcnricus duo. dccimus Bauarix Dux,oppidum Monacenfe conftruxit, infundo Monafteri} Schcfflarn,atque indc Monacum eft diftum, habctqj monachum pro infignibus.Fuit autcm co tempore oppidü quod. dam aliud, Veringnomine, infra Monacum, ad ripam Ifarx Ii. tum, vbi pons erat vltra fluuium,quo omne (al,quod ex Reichen. hal,dcfcrebaturttendcbat;traijcicbatq; pontem, vnde Epifcopa. tusFrifingcnfis.cuius erat oppidum illud, magnum habuit qux. ftum.HocautcmoppidumDuxHenricusexuliit, pontem fregit, direxitque viam ad Monacum,caqj ratione vniuerfa negotiatio, & ve&igal falis ad fuam ciuitatem peruenir.Eft hoc tempore Mo. naci focietatis Iefu collegium celcbre.ab Alberto vtriulque Baua- rix Duce in!ormatum,öc dotatum.
22.. MONASTERIVM, vrbs epifcopalis, totius VVeft. phalix Metropolis. Ptolemxo Mediolanum ; Anabaptiftis vero noua Flierufalem di£ta,qui poft longam obfidionem ab ea expul- fifunt in natali S.IoannisBaptiftx,Anno domini M. D. XXXV. Ioannes verö Leidanus ex fartorum opificio primus ipforü Dux, ad quxcunque fcelera ipfis faccm prxlcrcns, quem Regem Ifracl & Sion efledicebant,viuus cauex ferrex incluius.e faftigio turn* S.Lamberti fufpenfus, inedia perijt.
8. MOMSPESSVLANVS.in Narbonenfi Gallia oppi. dum tarn iirus opportunitate,quam vniuerfitate ampliflima, ad. modum celcbre.
13. M O NTES.vrbsin Hannoniaprobemunita&clegans, nrctropolitica dignitatc confpicua.
N.
47. NEAPOLISi vetufta, prxclara, atque lautiflima Campamx vrbs.ipfi maris Iittori,öc amoeniflimorum collium ra- dieibus appofita.Neapolim Strabo, Plinius,Mcla,Liuius,Solinus, Antoninus.Tacitus.Silius, Appianus-. breuiter, omnes fcriptorcs nominant. Antea tarnen Parthenopcm appeilatam Strabo; Pli. mus.Solinus, Virgilius; itemque Silius auftores funt.ab vna Sire. num Parthenope,qux cum omnes, vti eft in fabulis, prx dolore, quod Vliflem eiusque focios cantu deeipere haud potuerant, inmarefeprxcipitairent.hocinlocofcpulta eft, vbi deinde Cu. mani vrbem condidcrunt.Parthenopenque ab ea virginc, vcl, vt alij dicüt,fcorto;denominarunt.Indicat id etiam Siliushisverbi*. Sirenum dedit vna tUMm memorabile nomen, Tjrthtnope.muris Acheleias, ttcjuore cuius Regnuttere dincatjtus, cum dttlce per vndas Exittum miferis.caneret non projpera natitis.
Vrbs hxc Neapolitana.non otij modo Öc quietis, fed Sc deliriarü volupratisq;domiciliüprifcistemporibus Romanis femper fuit. Tanta liquidem hoc loci,fitus, horrorum, fontiumq; ameenitasj tanra Iruiftuum prxftantiftimiq; vini vbertas:tanra rcrum omniu non foluin ad hominum,animaliumcj; neccHitatem,("ed etiam ad voluptatcs.atq; delitias perop> rtune dcferuientium affluentia, öc copiaitanta denique placidillimi acris falubntas vt Tellurcm r.iatrcm.hunc libi in mundo locum,dcIcgifl'e,non immerito dici queat.m quem omnes naturx dotes, intrcdibili abundantia öc anioenitatccffundcret.Tanta loci oportunitas, cum olim dottri. m claros (quorum in ipfa deferiptione meminimus) & nataliü l'pledoreilluftres viros,in hanc vrbem inuitauit, tum noftra quo. quextate, Principes lummiq; viri non minori frcqucntia.Neapo. lim concurrunt.quäm quod Strabo fcribit.olim folebät. Etenim vniuerfifereregni, quod inter Adriaticum öc Tyrrhenum marc, ab amne Truento Sc Fundis vfque ad fretum Mcfiänf continetur, partem Samnitiü.totam Apuliam, Calabriam, Lucaniam.Cam. paniamqucfoelicem ampleftens, Principes öc Reguli majorem anni partem,hac in vrbe exigunt, xdesque fplendidiflimas ferme omnes habcnt.Diuoi um ettam phana ornatillima, ac fplcndidif. fima,arcesq; pene inuidfx heie confpiciuntur. Inter hxc prxci. puum eft D.CIar^ tcmplum,facra virginum focietate, öc clarilli. morum hominum lepulturis nobile.Dein eft inligne B. Domini ei fanum.vbi limulachrum crucifixi vi(itur,quodD.Thomä Aqui. natehis verbisaffatumeft; Bcnc fcriplifti de meThoma.Scruan. tur in cius facrario Alfonfi primi Arragonix, Hifpanix, Sicilix, Neapolisq; RegisiFerrandi item primi eius filij : Ferrandi fecun. di; Uabcllx Ducis Mediolancnlis : Fcrrandi Dauali Marchionis Pifcharix belli fulminis,aliorumque multorum Principum.öc il- luftrium hominum ofla. Eft öc auguftiflimum, Fratrum montis oliueti.dclubrum.modico in templo D. Ioannis in Carbonaria fratrum Ercmitarum.magnificcntillimum Robertl rcgis,Öc Ioan. n$ primxfororismonumentü, exmarmore candido, cum eorum imaginibus artificiose faftis.fupra fummä aram confpicitur.Poft id.exiguoin facello,Nicolai Caraccioli, qui magifter cquitüma. ximusin regno quondam fuit, fepulchrum item pcrclegans ex candidomarmorc,pr$tercaq; facellum aliud in propinquo orna. tiflimum apparet.Paria cclcbritate lunt hic,tcmplum Cathedra. ]c quod Epifcopiü Yocaet: ItcinD.Lauicnuj.fratrumq; minorü,
D.Francifci.cum alijs.qn* omnia recenfere nimis longum foret. Venerantur hic plurima fanöorum, hominum corpora, prxci. pueque D. Afpremi Epifcopi, item Agrippini.Eufemij, Athana. fij,Seueri,Ioannis,Gaudiofi Epifcopi,lanuarij Antiftitis Putcola, ni'martyno coronati, Anelli Abbatis.Reftitutx virginis öc marty. ris.Item Candidx vidu^D. Pctri dileipulx. Si quis autem claro» öc eximios homines.qui non modo huicvrbi, fed öc orbi vniutr. fo decori ornamentoq; fuerüt.cognofcerc, imperij etiä.guberna. tionifqi huius Reipub.forma feire deliderat.is Campanix deferi. ptionem Lcandri Alberti legat.öc quo auiditati fu$ abunde fatis. fiat.inueniet.Eft inhaevrbe Anno falutis,M.D.LI. perauguft^fo. cictati Iefu.ornatü ex^dificatü collegiü,opera M. Alfonfi Salincrö. 9 NEMAVSVS, vrbs Gallix Narbonenfis pcrclegans, quam antiquiftima öc magnificavetcrum xdificia admodumee. lebrem efficiunt.Eam Ioannes Poldo, vernacula lingua, libro de hac vrbe confcripto.cui xdificiorü ruinas, artificiose dclincatas, coniunxit.copiofa enarratione illuftrat.
40. N O RD LI N G A,Rhcti$inferiorisoppidum, trito in. colarum fermone Nereling, Exteri eam Nordeling, nuneupanr» Ar$ Flauianx.indc Ptolemxo dicitur,quod circa annum Chrifti feptuagefimü fecundü.Hauius Vefpafianu» Germanos oppugnäs, atq ; partavifforiatriumphans,hoclocoaras extruxit, atque dij* gratiasagens, nouum öc gentilitium ciuitati nomen impofuit. Necid Flauio Claudio adlcribi poteft,quitricefimusfuitinordi. nc Cxfarum.atq; circa annum Domini duccntefimum feptuage. fimum eft rcrum potitus. Ptolemxus autcm longc ante, nempe circa annum Chrifti ccntefimum fexagefimum tertium huius no. minis mentionem facit.quando Flauiorum Romx familix, ad. huc recens erat memoria, Öc tres Cxfares Vefpafianus, Titus, öc Domitianus Flauiani fuerint. Quod autem aliqui perAras Fla. uianasalialoca.quam Ncrolingam intclligcre volunt, cumillis contcnderenolumus,hoc tarnen certocertius feimus, in totare. gioncnoncflc.autolimfuifte locum ahquem commodiorem.öc manfioni humanx conuenicntiorem, quam Nerolingx fit area, öc circumiacensagcr.Situenim perquam amoeno excellit, fon. tibus.öc ijs.qux ad hominum viöum ex fe terra producit, abun. dat.Sedquia nihil firmumöc perpetuum eft in terra, omnisque conatus humanus nihil prxualet contra Det prouidentiam, öc quando ille non cuftodit ciuitatem, fruftra vigilat, qui cuftodit eam,fa£Ium eft anno Chrifti M. C C. XXXVIII. vt tota ciui. tas, cum ingenticiuium damno, igne conflagrarit, vt nonmo. do xdificia,tbrtalitia.pofTellionesque omnesamiferint,verum öc diplomata,inftrumenta,Iiteras contraftuum, regalia, priuilegia, immunitates,iura,öc leges.Iiicotamen, öc eodem anno, fuccur. reute beneficio Clementiftimi Imperatoris, Fridcrici fecundi, expta eft ciuitas rex edificari, fingularique cius fauore,atque filij eius Conradi Regis öc reliquorum fucccflbrum bcneficcntia.libe. rata l'uit aliquandiu.donccrefpiraret.öc ab omni exaftione, fer. uitutc,öc contributione.öc poftinftaurationem fuam,immunita. tc,öc magnisgrati;s,öc priuilegi js donata.Sed.quia primus refti. tutx ciuitatiscircus.non multum amplus fuit, nec capax omni, um eorum, qui temporis fucceffii vel nati, vcl coloniam adepti fuerunt, faftum eft pofterioribus annis, imperante Ludouico tertio.Anno fcilicct M. C C C. X X VI I.vt omnia fuburbia, vna cumbppidoipfoin vnam contraherentur circumfcrentiam.mcx. nibusque nouis.öc amplioribus cingerentur, Öc ciuitas ipfa, iam duplp maiorfieret,quam antea fuit.omninoquein orbem difpo. neretur.vtfui fimiles, nonmultas, in Germania alias, inuenias. Habuit ab antiquis temporibus patritios, öc multos nobilcs, atqj diuites familias.infigncsque alios ciucs,quos öc ob egregia ipfo. rumfacinora, domi forifque gefta, Cxfares magnis profequuti funtbencficijs.acgratijs.Quamvarias porro, oppidum hoc Nc. rolingcnfccalamitates,Bellon^,Vulcaniq;rabicm fenfcrit,VVolf. gangus Vogcliriannus.copiofcapud Munfterum profequitur. 31. N O RIN B E R G A, Ptolemxo, Segodunum, priftantif. fima Germanix vrbs,fummxq; nobiiitatis Refpub.non qux vete» tum imaginibus conftct, quxue maiorum opinione tantumni. tatur.autfanguinepropagetur.cui nihil,vel parum cum vittutc communeeftiverum, qux propria virrute paratur, öcexpropnj« egregijs facinoribus conftct.Qux enim genus, öc proauos, öc qu^ non feeimus ipfi,Vix ea noftia voco.Viget lllis Reipub.nulli Ger. manijvniucrfx.confcienda,cuius laudi accedit, quod hxc no» futoribus.quibus vltra crepidä,non licet, confita fit, verum viris partim,quibus rcrum cogniuonem experientia, ac longa pere. grinatio peperit; partim, qui fefe nobilioribus doftnms, toto* dcftinauerunt,öc,qui a primis cunabulis,aut tencrioribus annis, multorum hominum mores viderunt,Öc vrbes. Illic itaque Sena. torcs adminiftrandx, confcruandx, propagandx Reipub. caufa nati,hoc vnum agunt negotium,hoc vnü curant,vt egregie Reip. confulanr.nullisalijs occupati negotijs. Ambiguum eife arbitror, an vrbs Scnatui, an Scnatus vrbi pr^ponatur.vna illic omnium mens, vnus animus, vna deniq ; )uovay%i(t vtdimus ante multos an nos,nu!las parte* autfimultatcs,intcr ciucs ac Scnatorcs obortas Scnatus plcbi conoruit ,plcbsprimatibu*cö «cnit;öcdcniuresill,*
no«

I N D
nonaliamhabet rationem,nid,quod vnoalteriaufcultate, beatif- fimam 8c locupletiflimam.ex ciuitate ignobili, erexerunt vrbem, tantisopificibusprxditam.vtquodmultis alijs priuatis vrbibus proprium, cuilibct vni foliconceflum eft, tantum huic vrbi diui. nitus relatum.ac veluti in vnum fafcem, complicatum cfte videa- mus.Si veib,quicquidhominummanibuselaboratum,6cquodna turahomini conceffit.inueftigarc in aninio tibi eft.huccöccde,patebunt tibi xdificia, non tantum in foro, verum in modeftiilimis vicis.actriuijs vrbis,omnium vrbi um Gcrmani^honeltiiTima,plus tarnen in rece(Tu,quam fronte pollicentia. Necdiuinus illiccultus delitefci t,tot delubra,tanta facerdotum, Corona, tantas etiam deli- tiaspratum, Hallcrenfedidum, prxfcfert, toteonfitum tilijs, tot corufcansfontibus.cocleftis loci fpccicm,defeprxbetiilliclatam ac diffufam planicie,naturaeffinxit, gramimbus& fluminib.fpecio« fiffimis,irriguam.Siphunculi horrcut plares.aquibus clara, aquarü multitudo.lcatct.qux äcauato lapide rurfus,gratomurmurc refo- näte.fufcipitur. l'oftaltillima meenia, 6c ptopugnaculaprofunda, ac lata folfa,cingitur:turres quinq; 6c fexaginta.lupra trecentas,in- tra ipfam vrbem colligi t,o£lo Sc fexaginta moles verfatiles, fluuio inhxretes, intra ipfa meenia habet: plateisexornatur viginti odo, vltra quingentas:Foradecem lunt,qux nundinispropemodiiquo- tidianis.frequentantur. Ellprxterea tantamercatorum ftipatio, tantusnegotiatorum numerus,quibus India,ac vltima Thüle co. gnita elf: tanta etiam opinio rerum familiarum de eis obtinuit, vt, Ii flipicntem virum.fiuediultijsprxditumdefinire voluerimus, de Norinbergenfiumordineprofeftumcfte.iudicemus. Horum am. pütudims argumentum, natura loci expreftit.qux vrbi huic federn perfedionis, hoc elf, medium, ac vmbiheum totius Germania: tri- bttit.Non eft in tota vrbc,quod contemnas.Ne tarnen ab huius vr- bisoriginerecedamus,caetera,qua:requiruntur.annedemus. Vrbs illa.dum Hungari Germaniam inuaferunt, ä viciniscondita dici- tur,vtGcrmani,eoloco tuto, ad tranfuehendasres.vterentur. Alij, dummillefimuslupra centefimum.quadragefimusannus ageba- rur.Ecclefiam ab Henrico Bauaricduceconftrudam.Norenbcrge, in honorem S.Egidij,cum ciuitatiseredione,tradunt,ac opusciui- tatis,annoabillodecimo,fui(Tecompletum.Tuncautem,vnica tä- tum arx,muriscircundata,fuperluit,Cunradus Cxfar.fui nominis fecundus, annofalutisyii. adimperiumhancciuiratemdetulifle, fertur. Henricus autem tertius, ipfam graui obfidione angu. ftauit,accepit,abincarnationis fxculo nnllefimo, ac vigefimo fexto: filius huius Cunradi, dum contra patrem mouerat, Noren- bergäpenedeleuit. Henricusetiä filiusFridcrici fecundi, nuptias illiccelebrauit,qua tempeftate.fexacquinquaginta viri, tresae viginti ifiultcres.aqua abforpti funt. Seditio tantü vnatnter'ciucso- borta,legitur,Caroli quarti Imperatoris xuo.Et tunc in manuspa tritiorü.omniaciuitatisiura.peruenerunt. Hxcfereomnia.exlib. 3.ExegcfeosGermania^Fräcifct Irenici, excerpfimus, plura in Norinbergenfium chronicis,6c Pij fecundi Europa, ftudiofus ledor inueniet.
O.
4o. OE N I PO NS.fiucEnipontus.vulgblnfpruckThirolen. fis comi tatus vrbs magni fica, fupremo i udicio, 6c confiftorio eius comitatus,8c fuperiorumregionum aullriacarum,celeberrima. Prxtcr quam plurimisornamcntisalijs, etiam collegio, Societatis lefu,decoratur,a Ferdinando lmperatore A.inftitutum.atque do- tatum.
i. OLISIPO, vrbstotius Lufitanixprimaria,fummalocia r mcenitate.celeberrimo emporio.perauguftis templis,6c magnificis Regumdomicilijs,nobilitata. Qux.cum Rege Alfonforegnante, Annoiplius Clinfli natalis M. C. XXXXVTI. Maurorumfau- cibuseriperetur.permultisxdificijs, rci facrxdicatis, deinde exor- nata fuit.Siquidcm,non multis,poftexpugnationem, diebus,corpus D.Vincentij Leuitx 6c martyris,in iplam vrbem Olifiponem, exfacropromontorio.vbi diu latuerat,relatüeft,8cinfornicefum- mi tepli, fumma cum reueretia.hodiernadieafleruatur.Eregione cuiusmonumenti,Alfon(i quarti regis,fepulchrumextat,eiusin. quam,quiannoChriftiM. CCC. XXXX. Alfonfo Caftellx regi fuogcncroluculentum, contra Alboacem Maurorum potentiflu mum Regem,fublidium tulit, crucntiflimoq;, ad flumen falfum, prxlio.aduerfum eundem Alboacem prxt'ui t,6c gloriose vidor.co gnome, Ad falfum viftoris,vulgo obtinuit. Ad radicem veio iftius lummi templi,paulo inferius, occidentem verfus, interpolita pla- tca.facellum D.Antonij.quem Paduanum vocant.admirabili ftru dura, 6c mira elegantia claboratum, fefe nobis oft'ert, olim iplius D. Antonij parentum habitaculum.in quo quidem ipfe natus.edu catusquefuit. Ex cuius natalibus, non medioeriter fefe, 6c meritö quidem, Olifipoextollit.Superei us fäcelliepifty lium.domus ciui- ca.feu vrbana curia conftituta eft. Ab hac parte,qua meridiemOli- lipo refpicit.vetus regia ampliftima,magn ificoqueopcre pulcher- rima.fplendidam eam reddit.quamadlandosnuncupant. Nome indi tum loco,quod longo temporisfpacio,corpora fandorummar tyrum Vcriflimi, Maximx, ac lulix ibi recondita fuerint, donec lub loanne Rege.eiusnominisfecundo.tranflataalibfuere. Inde obliquoaggere, ad veftalium ternplum, cui D.JMarixfpcinomen eft.per cliuum fenfim deiprelfum itur: vnde rurlus eadem via ad-
E X.
ucrfummontemconfcenditur,cuius in tergo.faccllum D. RodiO nuneupatum confpicitur.Eodem deineeps tradu.in va Hern amee- niirimä,moenibus vrbis contiguam, hortisq; vndiquc conlitain, eft defccnfus;quxafacelloEremitariim, D.Antonio confecrato.no men olim fumpfit. Nunc vcrb.ijs cxclulis.abannunciationcangc. lica deiparx virgini fada.nomenhabet,6c a veftalibus, Dominica, ni inftituti.inhabitatur. Mox pari accliuiratecollis na f. itur den. fiffimooliuctoöbfitus.vt non tucilemrrorfus infpici pollir. A fu. periori veio parteapertus,6c facello D. Ann.c, recens.dicato, orna. tus,quod fumma cum religione 6c reuerentia, magna item populi frequentia,ab Omnibus hodie vilitur, 6ccolitur. "Abhocfubindc peragrumcompafcuum.lcprofaria, foroq; boario intcriedis,in a. liam vallern,non minusfertilem.iucundamqucperuenitur. Qux Mlurulia nuneupatur, exeo,quod poftrecuperatarndeSaracenis vrbem, eoloci pcrmillifunt Matiri habitare. Cuius (iniftram par. tem.quxadSeptcntrioncm vergit.vbi campi D.Ilarbarx incipiür, angelorum facellumdiuidit.Supra vallem hanc.oricntcm verfus, monsexcclfusimminct, redo, difticiliquealtenfu, aquoFanum D.Mai ix Montanx.quod in fummo montisculmine Ii tum eft.no menaeeepit. Abhocprxtereamodico flexu vtcunque diredoiti- nere.ad vrbemreditur, ftatimqueobuiumfit ternplum vetuftillr« mum,Auguftinenlium monachorum, diux Virgini gratiarum (a crum.introrfus.eidcm vrbis muroadhxrens.Ex indeporro.prxte- ritisditiffimo coenobio Vincentio, Leuitx, 6c martyri dicato, cano nicorum D. Auguftini,atq;Gymna(io non ita pridem celebri, an- tequam Rex loänes tertius Conimbrica trarftluliftct, ad ripä illud Tagidecurritur.qux aquilonare vrbiscornu,ab ea parte cfficit. Qua parte ampliflimum.nobiliflimumq; veftalium D, Clarx coe. nobium, ad ftuminiscrepidinemfermeattingit.indequeauerfoi- tinere, facelloque D. Virginis Paradifiacx interiedo.ad primam vrbis portam,qux Crucisdicitur, itereft. Abillo autem S. Clarx tenrplo.ad Regiarn vcterem.quamadSandosanteaappenari dixi. mus.rcdusmargo, fecundomari, ab Oriente, sftiuo, incipiens,in meridiemq;excurrens, millia palfuum tria fenneefficit. Ccrtam autem huius vrbisformam, delcriptionemq;faciledeIiniari pofte nonarbitror.cum infolo montofo.afperoq; lita fit.Quod Ii folum omnibusexpartibusplanum eft'et, a lateri terreftri formamaruis demonftraret.Interioris veio vrbisamplitudo, 6c magnificentia, tanta eft, vt cum exterisOmnibus Europx vrbibus, 6c hominum multitudine, 8c xdificiorum pulchritudine, 8c varietate merito contenderepoftit. Domus 3c publicx 6cpriuatx, adcomagnifice extrudx videntur.vt etiam parictcs intrinfecus,fornicesque,ligno farmatico vndiquc veftiti,vermiculatoopcre,auro,varijsquecolo- libusadhibitis, exornentur.In littorefontesquäplurimi.exdiucr. fis vrbis partibus,per dudus fubterraneos oriuntur. Eorum vnum Regium nominant, marmoreis fornieibusae columnis eximie cö- ftrudum, fexq; fiftulis, tantaaquxcopiaprofluentem, vtvnus.v- niuerfx hominum multitudjni potum penefuppeditet. Hicautc £iporis,8cfplendoris,8clenitatisprxftantia,omnium fontiü, quos vnquam mc vidcrememinerim.aqua.aut xquat.autfuperat. Tc. pidam euimeum effundat, paruoq; ipfa poft temporis momento refederit.tum puriftima, frigidiflimaque, fuauiflime bibi t ur. Duo prxterea fontes, haud ita proeul, emergunt maximis aqux fcatc- bris.in niare,breui admodum fluxu.prorüpentes.Qupd fi lo ngioti diftarentämariinteruallo.multxfrumentarixmolx,tanta aqua- rum vi,atq, impetu.quouisanni tempore facileagerentur.Cetcrü, lotricibus,alutarijs,fulonicisqjOpiiicibus,plerunquefcruiüt.Non multo.deindeinter,iedofpatio,portamcrucis verfus,fonsalius.aut vt veriusdicam.ftagnumemergit: quiEquorumdicitur, propter» ea,quod per xnea ftatuarum cqueftnumlabra.aquam oreaffatim vomentium,inftarfluuioli,curfum tenet. Suntdeniquediuerfarü aquarumfalientesfontes,puteiq; diuerfi,in omni parte vrbis, ma- gnamciuibuscommoditatem afferentes. Porro, vtantiquam, in lumma arce regia,que in editiore vrbis parte polita eft:(opus ipfam antiquitatem vere reprxfentans: ),omittamus. Olifipo feptem in- . primis ingentibus xdificijs.fingulari Regum noftrorum confilio, fumptuqj incredibili magnificentiftime exftrudis.hoc tempore iL luftratur. Ea vero.cum in prxcedenti deferiptione, fummatimac breuiterdelibauerimus, nunca peculiarieorundem enumeratio- ne.fuperfedendum nobis exiftimaui. Hoc tarnen minime filcntio inuoluendum videtur.Si redo itinere.ab ea domo publica,qux ex« tcrarum gentium, regumq;legatishofpitiumprxbet, ad littusire perrexeris.relidisad dexteram in loco eminentiore coenobijs Car-
melitanorum,Francifcanorum,acordinisS.Trinitatis,magnifica, fumptuoliffimaq; ftrudura nobiliflimis,regiarn nouamplateam, anagliptatijs,annulai'ijs,cxlatoribus,vafcuiarijs,fabrisargentarijs, 6c xrarijs,aurarijs,itemargentarijsq; refertifhmum. Prxttriens in ahameodem paiiter nomine, nouam mercatorum .continuo fle.
densadlxuam.deueniens.cxterarumomniumloiigelatiflimair,
xdificijsquepulchcrrimh,vtrinq;cxornatam. lllucomnibus feie ex partibus orbis,6c gentibns ,quotidiemercatorcsccrtatimconuc-
niunr, maximo hominum concurfu.atque frequentia, proptercö. mcrciorum portusq; opportunitatcm.Eademquc via contra fepte^ trionemprogredienti.ad lxuam.portorium vetusobijcitur:vbi pro mercibus,importatis,publica Regi vcdigalia.nuperpendcbantur.
***** Eregionc

I N D
E rcgioneIiuitispoitovi), forum, qucd veterispali vocatur, appa- ret.in quo fempcr nonpaucihomincs,nicnfis allidentes reperies, quosnotarios.vcl librarios vocarepoflimus, nullis tarnen ciuitati minifterijsobligatos. Hi ocsex hoc Vit« genere (ibi alimetum fup- pcditant.quodoinnium accedentium , lilentesquc fuas explican. tiuni.fenfiiinafTcquantur.oidineq; in eodcirt iplb loco.fubitö fche dis,fcribant,pcrcntibusq, dato, pro rationeinarcrix ptetio, tradät,
in tantum.vt litcras,epidolasqiamarorias,elogin,orationcs,epita. phia,carmina,l.uutes>parentalia,pctitiönesiynorapha,8ccuiufcun que<»enetisa!ia,quxabcis poftulaueris, ad ca babcantdifpofitum feribendi fty Ium.Qiiod mtilibi in rotius Europa- vtbibus, ficri vi. di.vndeOliIiponismagnituduiciii.Sc bominum frequentiani, fa. cilequisiudicabir.Eft öc in hat vrbr.ad latus,quodorientem hiber- uiinirefpicir.ad ni tre Pifcarium,atq; cupcdinisforum.inquoccta- iij,lartores,cupcdinarij>lanij,panifices,dulciarijquotidiegrcgari:n concurrunt, omnia.qux ad vrbeni, vefeendi caula afferuntur>vcn. dentes, Ptxterea propolat um,inftitorun}, cauponum, ftabulario. rum,lintcoruinq; tabcrnxibidcminftrudilfinix vifuntur. In hoc vetö pifeario foro, ccrta quanti tascorbiutn depoftta eft, magdlra- tuuin edifto,quibus,cymbis pifcatorijäappullis, pifccs ä mediafti- nis in forum ad venditrices aduchuntur. Hi quidem corbes.fingu. lisannis,a magiftratu,pifeatoribus,plus minus duob. niillibusdu. catorum locantur.Pifcario hoctoro,a tergo rclido, mcrcatoqs pa. nificum, holitoriutn, (rucluuin vcnditoni,aucupumcjj interiedo, neenon macello.domus, qua noftri Septcnfem nominaut, fita elf, in qua regij prxi'edi jicgotia,ad bellum Alricanum fpe&antia.cx. pediunt. Huic loco,Epilogi in IIa r, non nihil in laudeni Ecclefiafti- cx mulicxadiiciam.idq; vcriliitnumcoinpcrtilfniumq; intet om. nes eines habetur. Nempe, quodtn prxcipuisanni feftisdiebus, ex ipfa vrbcOlifiponc, vltra trigintaabfolutos cantorumchoros.ad facta modulato can tu, in pagts villisq, circumuiciniscanenda.vna die cun£ti cxeanr, Omnibus vrbis templis,in quibus mufica modu. lata canitur,ex co nihil detrinictiti.ad fuascelcbrandasfclWuitates capientibus.Soctetates verö.quas contra ternita res voeät, G. XXXI. funt.in quarurn vfutn,ingeiisäfbdalibusquotannisconflatur pe- cuuia,quxin paupercs.Sc alios vfus neccfiarios.fummo ordincclar gitur. Quod .uitcm ad loci fitusq;falubritatem, Scaeristcmpcra- mentum attinct,tantacertefbli>cceliq; deinen tia.Sc amoenitaseft, vt nullo fere vnquatn anni tempore,nee eftas.ncchycms inimode. rata fentiatur, quo fad um eft, vt multi morta!cs,ex diuerfisnatto- nibus.terrisq; remotilfitris, cxli puritateperledi, illuccommigra. rint: dcrelictoqjfolo natali, & patrixeuta pofthabita,perpctuä ibi fedem,vit*q;domiciliumpofuerint. Hxcco prolixius,exaccura. tiflimaOliliponisdcfcriptionc.a Damiano a Goe, Equirc Lufita- no,fingulari libello comprxhenfadcfumpllmus, quomagisdefi- deiauimus,vt tantx vrbis magnificctia.exterisquoq; honunibus, innotefeeret. In cuiusenat ratione ncc id filentio inuolucndumc. rat, Societati Iefucollegium 5c Profellbrum doinum in ca anno falutis, M. D. L 11. aflignatum cfle.
$4. ORMVS, Perfixoppidum,vnionumgcmmarumq;opii lentia nobile. Ilasqui colligunr, veciicymbisiii mare iaftum fa. ciuntprxgrandis faxi,dependentefune,idquefitabgeniina Cym. bat parte, vt vtrumqueiadisin profund um lapidibus, conft.ibilni nauis,nonaliter,quamfiinancorisforet,pollit. Firmatafuopon. dcrccymbii,alius, cui id munus obtigit, inxquor iaeitfunem, la- xo dependeute.In naui media alijs, manticain pedus, tergumque depcndcnte.alligatopcdibuslapidc, fc vibrat in pcl.igus, lubtusq; aquas Vrinantitim morc,natat,aihisquein piotundum ad paflus quindenos, tantifper vrinat ,donec leget it conchas, in quibusde*. litcfcunt vniones,ac margaritx:collectas,manticx indit, lapidcm- qucprotinus,quopedes grauabantur, abijcir.funiqueiiinixus, in fuperiora euadit: ibi quandoquead tcrcentum tenne,nauigiorum gcnera,compqriuntur,qux vndccunqjcontendunr.Eius vrbis SuL tanus Mahuinetis eft initiatus fide. HxcLudouicus Romhnus lib. 3. reruni Perficaruni.
22. OSSENBVRGVM, In(igneSaxonixoppidum,Caro- li Magni clemcnti ,fplendorcliaud exiguo,illuftratun^, ,
P.
48. PANHORMVS, feraeiftimx Sicilix vrbs metropoli. rica digniratc illuftris,litu foeeundo excclli t, pelagoquc T yrrbeno abluitur,nmris fepta perquam al tis, quod opus eft Federici Rcgis. Plurcs,quibus exmentitios aggeves latisfoiiiscindos augmento, acduiumfecuritati addidcruut.Secundum marcarx eft, quod Ca.. ftrumadmarenominant. HuiusCaftriquondam Prxledus Hieronymus Fuxa Panhormita, bomo patricius, qui diesodoxftiuo tempore fine potu agere potui t.Tres item antiqux ciuitatis portal & veteresmuri multiscum tunibuslapic!equadratoconftrudi.5c nunc manent. Patitillorutn vna, vbilapideslitcris iufcripti, qui. bus Noc temporefuilfc Panbormum planecOnftat: Obfcttra alte, ra nominata. Tertia eft,qua; Bofucmisporta ab ijs nuneupatur, ad cam vergens vrbis regionem,quam Brigariam, V ulgariamauti. quitus vecant. Supra murum ad oeerdentem Rogenus conics
E X.
Tancredi filius, vidis Pxnis turrim Rubeam.quam voeant, faci. endam curauit: Alteram Chirimbrim nomine. Vilielmus Rex, cognomento Malu^: Tertiam dem um (Turrim Pifhnam hanc voeant) qua palatium {lerfcdum,Vilielmus filius,quem Bonum ap- pellarunt. Intusiacclluni niarmorcum xdificium totum.diuo Petto dicatum,pulclierrinium5cieligiofum,cuius parictcs l'or. phyrite Barioquemarmore.vcrmiculatisad bominum, 6c anima. lium cftigics cruftis pundisque aurcis veftiti, pauimentumque ftrudum.lbi fubterraneus carcer, quoprimarix nonnullx mulie. res,anno millefitnopoft Chriftum duccntefimo,quadragcfimofe- euiido>MeiifeMartio,qubd plurimi reguli tumultum fecerant.ab Frederico Imperatoreconicdx, nee vnqu.undeindevifx, quxan. tiquo vulgi prouerbio, Donnx, qux male venerunt,vocatx Iiint. Puccntospoftatqucnonagintaquinque fereannos,quuni loeum fibricandt gratia, homincs confodcrcnt, tria carum cadauera,nul- laputredinc vitiata, integris cum veftibus, fcricisqueCalanticis inuenta funt.Tcmpluni,quoquc ingens Panhormi, extenorespa. rietes multo pulcherrimi, äGualtcrio Archiepifcopo Viliclmi rc- gisaffinededieatuni. Ibiqucquatuorfuntex Porphyrio marmore lepulchra.opus fane cundis fpedabile, Sicilix reges, in quibus fc- pultos aiuiit.quorummedium locum tenet marmoreum quod- dam,vbtConftantiareginacondita. Saccüumitem diuxChri- ftianx parietibus marmoreis, atqueauratis laquearijscxtruduni. Ipfoin temp!o,cautuineft inftatuis, nepriuatorum qui (quam fe- pcliatur.Regibusnamcjueduntaxat,5c Epifcopisconceflum. Pro- pceftadorientcnifermc, celebre Hofpitale, necmultumante Patrum noftrot um memoriam xdificatum.Cuius mini litis curandi xgros,atque infantes alendt.quos vel paupcrtas.vel mulieruni ve- rccundia dam expofuerit, maxima cura. Alteva parte eft locus, quodToccumappellatur, vbiautvetere confuetudine.aur regia gratia, aureas Coronas reges accipereconfuefcere, ipli Panhormi tx euulgant, adducuntq;illos,qui ibi regio diadematedonati.Rogc- rium, vtrumqueVilielmum, Tancredum, Henricum Imperato- rem Cxfärcm.Fredericum filium, Manfridum, Sc Petrum Arago. num regem. Infigniscrat Panhormi regia ab Andrea Claramon. tc tempore,quo plurcs reguli ä regia fidc defeceic, lpfius detedio- nisautore, extruda( Stenum tum vocarunt)qux noftra xtäte in merciumhorreum, Doanam hodieappellanr.vbi portitoresad re- gisvedigaliacxigenda dtfponuntur, mutataeft. Curia item eft prxtoria, vbiduxftatux cx marmore antiquillimx, ncc cui quidem dicatx, fiirepoflumus, funtenim nudx atque altera manu, mortalium ineuria niutilx. Etpropefanum vetus,facrum, e marmore,pundifqueaurcis,licet vetuftatedeletis,fadum. Mar. turanam I'anhormitx vocant, ibi virgines plurcs Dcopcrpctub dicatx. Audxpoftea ciuitati, Tancrebus pnmi Viliclmi fputius pomerium protulit. Et Rogerius Comcsxdem qux diuoloanni iacrata eft, eorum hofpitium, qui Elephantia vit.ati, trans Oreti amnishoftium, (Humen Miraglx Panbormitx vocant)vbi pons eftlapidcusinfignis.xdificauit. Flumen in Panhormitana vallc oritur.inqueagro Parconomine. Ipfa Panhormi vallis,pluribus irrigatur foutibus. Huc vfque Cl. Marij Aretij verba Sc deferiptio- nemretulimus. Celcbremacperpetuam nominisgioriam Sc hinc oppidum hoc Panbormitanum confcquitur, quod cum fuper- buir),inibiens,aclibidiuolum G.illorumpixfidiuni.iSiculis in v- niuerfainluladelercntur.ciuscxdisjacproindehuiusquoquepro- uevbij, quo vel'perasSiculascommemoramus.occafiotucrit.cuius rci fi quisaccuratamhiftoriamquxrat, is Tbomam Fazdlum li- broluxhirtorixSiculxodauo, Scnomjnatimdevefperis Siculis eodem librocapiteqtiarto.lcgat. Et L. Marincum Siculum libro XI. de Aragonixregibus. Panhormitaniciues,AnnoChrifti M. C. XXXXiX. IoannisVagxSicilix Proregis confilio Scautho- ritate,atqueadeo,pio,MeflanenfisCollegij,fruduincitati Collc- gium Societati Ielu.crexcrunt.
48. PARMA, antiquiffima Lumbardixciuitas, omnibus omnium fxculorum xtatibus nobilium, Sccgrcgiorum ciuium flore,vti nunc quoq.;,maxinro fuit, vetus Romanorü Colonia,qua Leander, varijsaliorumcnarratis fenten tijs, ä Thufcisconditam, Sc äprineipatu Goloniarum,denoniinatam .arbitratur, Hxcau- tem vrbsamneintercurrcntc, irrigatur, qui ex Appcnninofupra Bcluiderium ori<ns,indc,intcrrupta via AEmilia,Parmaque vrbe, a fuburbijsdiuifa.bucin Padum defluit. Eiusdger, vti optimus, rerumqueprxflantiffimarumfoecundus,itaScipfaParmcnfis ci. uitas celcbres homincs, Sc cum literarum, tum aliarum virtutum armorumque gloria claros abunde tulit: in quo catalogoCafl fius Poeta, item Macrobius, qui in Somnium Scipionis a Cicerone deferiptum, elegantifiimc commentatus eft: prxterca. que Saturnalia feripfit, quanquam non defint, qui negenteum Parmxgenitum. lunguiniuhisElafius Pelacanuscxcellens Phi- lofophus, Sc Aftrologus: AlbertusGalleottus, Iureconfultus.qui mulra literarum monunienra reliquit,nominatimq;Margaritara quxftionum,BcrnaidusParmenfis,Canonicusin D.Petri Bonno- nix,vbi Sclepultus, qui apparatum ad Dccretales concinnauit: Guilielmus Aremundus, iurifperitiflimus, qui circa M. CCC. XXXVI. ii C. N. aunum flotuit, vt Corius audor eft, Ia-
cobus

I N D
cobus Arenanus ,qui in codiccm, multaque alia dort a fcripfit.Io- ännes olim Generalis minifter ordinis Minorum, cumalio item Ioannc, exfodalitate prxdicatorunft, arnbo fummi theologi, vti editis feriptis probauere Grcgorius Anfelmus, optimus Mcdicus atque Philofophus, Anthonius Camaldulenfis Grxcx Latinxquc literaturxffimime gnarus.cuiusrei in Couftantienfi Conciliodo- cumenta dedit anrplillima, Francifcus MariusGrapaldus,qui de partibusxdium Lexicon,itcmqueSyluamcollegit:ThadeusVga- lettus, Nicolaus Brucius, qui Bononiam, libro edito, celcbrauit. FrancifcusCarpefanus, qui peruenuftc, noftrorum temporumhi. ftoriain,confcripfit. Alia item ingenia fumma.hacvrbeorta, no. (Irum habet fxculum: qua:partim Leander in fua Italia, commc- morat.partimetiamalijs.celebranda relinquimus. Eil etiam in hac vrbeprxelarum Societatis lefu Collegium, abOdauianoFar- nerio Parma; Sc PlacentixDuce, inchoatumatquedotatum. 3o. PARTHENOPOLIS, vidcMagdeburgum. 3. PINCIA, alijs Vallifoletum, Hifpanis, .lingua vuljari Valladolid, oppidum totius Hifpanixcelcbcrrimum, RegisCa- tholici.fummorumque hominum illuftrillima, Scinclytafedes. Eft hicamplillimum Societatis lefu Collegium, cuius fundamen. ta iecerunt Petrus Faber,& Antonius Arooz,qui incomitatu Maria: Ioannis III. Lufitanix Regisfilix,qux Hifpan.Principi nu- pferat.ex Lufitania inCaftellam profedi, Pincixcommorantes, inligne hoc collegium inftituerunt, quod initio quidem tenue, Sc peranguftum,ttapoftea amplificatum eft, vtpropter eiusoppidi magmtudinem ad Collegium etiam Profeflorum domus addita
8. PICTAVIA, oppidumEpifcopale Pidonuminprouin- cia Burdeaalenfi, Portiers communi Gallorum lingua.
D ' O
29. P R A G A, Rcgni Bohemix metropolis, vrbs ampliffima, l'rincipum,Regum,ac Prxfuluminclytafedcs:Bubienü, Sc Maro- budü, Auentino, Cafturgis,Ptolemxodicitur.De qua in ipfooperc plura,qux vero in eo,oblocianguftiam,omifimus,hxcfunt. Non longea Cathedrali Pragenfi templo,verfusorientcmfoIem,fitum eft Monafterium Deo dicatarum virginum, toto regno vetuftiflL mum. Namä Duce Vralatiflao,S.Venceflaipatrceredumeft,DL uo Georgio Sacrunt,in quo templo lpfe V rlanflaus.cum matre fua S.Ludmilla, Sc nepoteBohuflao Pio,quicfcit.Sacerdoshuiccoeno. bio prxfeda,paftorali baculo vtitur.Scprincipis defungitur hono- re,quin etiam ipfius prxlentia requiritur, incoronanda Regina. Eft Sc ab alia arcis huius templi parte,aliquanto remotius monaftc rium, vulgöStrahovv, alias, monsSyon, didum, quodiuxta ipfa vrbis moenia.in admodum arduo collc, Petrzin dido,xdificatum, fepulturaVladiflai primi Bohemix Regis,qui ipfumcondidit, ce- lebre eft,Sc darum. Necfiientio prxtereundus eft Regiushortus amoeniffimus.iuxtafofläm arcis alriffimamfitus.varijsarboribus, acftirpibus.non tantumdomefticis.fedScperegrinisex Italia, Hi- fpania, Sc alijs longinquis regionibus, hucallatis, Sc plantaris in- flrudillimus.opcreque topiariofragrantiffimus. Hicvideasmala Punica, Citria, Limonia, Sc Aurantia, noninfeliciter prouenire, olera, Scherbas exurgereintra laminasferreas,inftarliterarum forma tas, Sc aptocontextuorationem dominicam exprimentes. In hoc horto aluntur Leones,intra ligneoscancellosinclufi, nec non mirandum ex Indiaanimal,quod anteriore parte ceruam,reliquo corporecamclum mentitur,adco,vt Ciariff D. Andreas Mattheo- 'usgrxca voce EAa.poxa ( u)(Aovrccteappellari poffe,tcftatur. In pe- nitiore huius viridarij fcceffu, habetur domus elegätilfima faxca, adrefedionem.deambulationcm, Scomncmproipedumconcin- jnatiilima. namduos habet,ambitus,inferiorem Sc fuperiorem, Inferior eft porticus,columnis teretibus xquali interftitio circum- qua quepolitis.Superior eft fubdialis, cuius extremitatesfunt con. tinuaferieslapidum,in quibus variximagines.ex vetcribushifto- rijs Sc Poetis artificiofillime cxcifx iueundiflimum prxbent fpe- daculum. Abhochorto vniusftadij interftitio,extat, viuarium R cgi um, muris longo circuitu feptum, fed non eft conferendum adnouum illud,quod Sercniflimus Archidux Ferdinandusqua- tuora Pragenfi Caftro ftadijs diffitum, condidit, Sc fpaciofiffimo murorum ambitu cinxit, in cuius meditullio magnificentiffi. mum,cultifsimumque ftatpalatium,ad figuramftellx fabrica- tum.vndeei nomendatum. Pauimentum habet ex marmoretef. fellato,nitidillimum,Scconclauiamulta piduris clegantiflimis ornata. Qui,netiam Scillud, Pragcnfiumornamentis,adnumc- randum eft,quod CollcgiumSocietatis Iefu.habeant, inftitutum Ferdinando Cxfare A.qui pietatis, Sceruditionis frudu, ex eiuf. dem Societatis Collegio Viennenfi, promanante, commotus, etiam Pragenfe inftituit, Scdotauit, cuius primainitia, Sc funda. lnenta iecit,D.Petrus Caniiius, Eximius, Societatis lefu, Tlicolo- gus.Varios huius vrbis fortunx conditiones.Sc cafus.quos tempo- 11s fucceftu.fub Regibus Principibusquediuerfis pcrtulit.breuita- tiscauläomitto. Eos Georgius Handfchius aLimufo.cx Pragenfi um Annalibus, ex quibus Sc hanc defcriptioncm cxcerplimus, admodum diligeuter collcgit.
X.
Q,
43. QV ILOA oppidum Afiicae, Lufitaniae Rcgi, tributa. rium.
R.
+9. RATISPONA, Clariffima vrbs,ad Danubijripam in Bauaria fita, a Tybcrio Nerpnecondita,anno, quo Chtiilus Iefus pro falute humani generis pafluseft. Baiorix olim Metropolis. Hancregionem antiq'uitus Norici tenucre. Cuiusadhucportio, trans Danubium fita.Noricum appcllant. Noricis autem Baioa. riosfucceffiffe.Sc cum reperiam vetuftifllmos Codices, hanc Baioa- riarn.appcllant quam modcrniBauariä dicunt.Sca Bois Baioaricü nomen defeendiffe, pcrfuafum eft. Cui Strabo vires adhibet, Ro- mani Baios Gallorumgentes efinibuseiccerunt. Inde migrantes circumiacentes Hiftro loco, cum Thauriftishabitarunt. Conftat igitur.eosin Pannoniaconfediffe, Sc indefacilein Noricum con. tinuam regionetn migraffe. Quanquam olim deferta, vtStrabo tradit, nunccultiftima eft, magnasSc ambitiofasciuitateshaben« Sc oppida nobiliflima. Ratisbona vero ornatu exteras cxcellit. Pontihcales vrbes in eaquinque funt; quarum nunc metropolis eftSalccmburga. Ratisbonenus autem cpifcopatus olimclariffi- musfuit. Cui totaBohemia fubiedaerat, hxcvrbsfeptemnomi- nibusinfignitafuit, quibus in fuisiuribus Sc libertaribus claruit. Primo.ä fui conditore Tibernia vcl Tiburnia diccbatur. Tiberius enirn Liuix, Augufti vxoris filius, Sc ipfius Augufti prxuignus, quem cum Auguftus in filiumadoptaffet, mox magno exercitu comparato, contra Noricos Sc Vindelicos mifit ,qui eosin prxlio fuperauit, Sc hanevrbemapud Noricosxdificauit. Secundb.vrbs quadrata, longo tempore dida, cum ad quadratam figuram Sc quadratislapidibusmagnis, murocircundatafuit, vti in reliquijs veterummurorum, retro S. Paulum cernipotcft. Tertiohyato- Ipolis, velhyafpolisobruditatem populi agreftis ,qui orehiante, vt ruralesfinitimi faciunt.vcrba hiantiaproferebant: vel.abhyan- tiumaquarum propeciuitatem confluxu, cumDanubius, Naba, ScImberSccxterifluuij, inlatere aquilonari confiuant. Quarto Germeinfshcim, ä populoGermanix, qui eam frequentarefole- bant, vel äGermanico, qui ciuitati prxfuit. Qirinto.Regniopo- lis,obfrequentcsconuentiones prineipum Sc regum.vt hödiearex turres,acexcelfa xdificia magnatorumoftendunt. Sextolmbri- polis,ä fluuio.cum Imber ftuui us,feptentrionem verfus.in Danubium ftuit, Sc vernacula lingua, hocnömen Regenfpurg, adhuc fcruat.cum in talifluxu olim ciuitas ineepta tuerit. Septimo, Ratisbona dicitur, cumratesob mereimonia, Sc tempore Caroli Magni adbella ibi confluebant.Sc'tanquam firmiter fita, Scxdifi- cijsroborata; hodie Ratisbona appellatur. Balilica decoratur epi- fcopali, fummoinhonoretandemS. Petrodicata.priusobfrater- nitatemcanonicorum Ratifponenfium, Sc Remcnfium Ecclelia S.Remigijappellata, opusprxelariflimum in vrbe nondum com. pletum, EtcoenobiofandiEmmerammiordinisfandi Bencdifti amplilfimi , Monafteriaque damnarum plura habet, prxcipuc fuperius Monafterium virginis gloriofx; Inferius, inquodiuus Erhardus epifcopus quiefcit. Plurcs etiam domus conlecratas 4 Sc ecclefias.Scpropriosfacerdotes. Arnolphusautcm Imperator,qui hunclocum prx exterisimperij locis, fummedilexit, murumam- pliauit, Sc Monafterium fandiEmerammiinclufit, Sc plurimum adornauit. Acxdeenim Nortmannorum rediens inBaioariam, oflafandi Dionyfij Ariopagitx in fine fux xtatis coenobio tradi- dit.cum libro Euangeliorumornatillimo, ac litcris aureis perferi- pto, Scdemum apud cos fepultus. Fuitautcm hic S. Dionyfius Athenienlium Epifcopus qui vnacum Apollophane Sophifta, in AEgypto Heliopoli,quando Chriftus lefuspalliis eft. folem vidit prxter naturam obfeuratum, Sc tetram nodem fubito terrisobdu- dam, cognouitquc mox verum omnirim Dcum, eodem Sophifta refpondcnte,( vt lpfe ad Policarpum fciibit ) rerum has diuina- rum viciilitudincs cfle.Ornatur Sc Ratifponagloriofo martyreS. EmmerammoEpifcopo. Et S. VVoligango, eiusloci vndeeimo Antiftitc,qui monafteriumS. Pauli conftruxit. Albertus quo- que Magnusomnium dodrinnrum peritillimus,apudeos Epifco- patumrexit. Hxcfereomnia Argentinenfium Chronica luppe- ditarunt. Quod fiporrö Ratifponenfium Archiuis credendum, conftat eam vrbem, florentc Romano Imperio,populi frequentia potentilfimamtotius Imperijatque Gcrmanixiuiflc: Cinda e- nim erat fuburbijs admodum late patentibus, qux l'erbingam, Pruelam, Pruefemngam, Sc Wentingam vfquefrequcntibusx- difieijs extendebantur; Alere hxc vrbs potuit vnumSc viginti annos fupra quingentos, dcledorum peditum fex, Sc equituni millia quinque , quibus ditiones viemas armorum terrore Sc defendebat, Sc in populi Romani officio Sc obedientia retinebat. Hi quartam legionem Italicam conftituerunt. Lapidco denique ponte, dccem Sc quinque areubüs fornicato , vtraque Danubij ripa, hoc loci coniungitur , cuius prima fundamenta Anno CHRISTI M. C, XXXV. pofita. Et XI. annorumtem- porc, ca pulchritudine, Sc ameenitate, tarn vaftum opus per- fedum fuit , vt vcl ea tantum molcs , Ratifponam commen- dabilem teddat. Quod Ii quempiam cadifputatio iuuet, qu»

I N D
probabilitcr vtranqueinp.irtemdifpuutur,anD. Dionyfij Athe. nienfium Antiftitisrcliquijc.iii Gallia.fecundo lapide a Parilien- fium vrbc, an vero Ratifponaccontineantur, is Conradi Pcutin- gcri.ConuiUalesdeGer.rijma fcrmones,confulat. jo. R HüDVSj Mcditcrraneimarisinfuli&oppidi,validc Tnuniti,npmcn,prius,Ophiu(a > dcindcStaclia,äcdcmüm Tclchin, AEnea Syluio afferente, cognominatum: fcptuaginta in altitudi- nccubitorum foüs Coloffo, perpctuä eft memoria darum. Qu* quidem incredibilis m.ignitudmis iroles.inter feptem ftupenda nature,non inv.neritö pollta.poft quin juigclimil lextumannum, terrae motu pro'hara, triam iacehs, videntibus( Plinio afferente) miraculofuit: P.iucispollicem ei usampleffenribus, majores crant digiti.quäm plerxqüe ftatux,vafti fpecixs.dctradismembris, hia- baiu.fpect ib.uuurcjue intus magnae rnolis faxa, quorum pondere, ingeniofusOpifex.id Ii brauerat opus.Sultanus A Egypti cumRlio dum infulam inualiffet.cxirehuius ftatux,quamconfraclam of. fender it. nongeiUescamilosoncraffe, Sein Alexartdriam terreftri itinere tvunlmiiiife tertur. Isenim.Aiinopoftnatum Cluiftum. 635. Chrillianishincvrbemeripuit.Quamordinis.rcligiönis.mi- Iitiaequt1 V.uru mhofpitalisS. Ioannis Hierofolymitani Rhodio. rum,modo Mclitenlium Equitum Societas, Annofälutis 1308.1*. cuperatam reftaurauit. Eamquead Annum Domini i522.mirifi. cecultam, retinuit. Quo tempore, fic permittentibus fuperis, in immaniiTimam Turcarum poteftatem denenir, cuiusctiam nunc tyrannidi paret. Plura dehac vrbc AEneasSyluius in Europa; de- fcriptionc. Qujrnpr.eftans,acnobijisRhodiorum Academiafue- lit.adquam 110,1 Romani folum, fed fipientiffimi etiam Atheni. cnfe lingenium.fcientiaium fplendorcexcuIturi.confliixcrunr.D. lacobus Middcndorppius, fuis de V'niueriitatibuslibns,dofteac copiosc profequitur.
4S ROM A,Vrbstoroorbecelebranda,rerumdomina,inLatio,adam- nem Tybetim iit.i,a Romulo conditore,nominata.Et vndeeimo Ezechij Aegis luda,anno,intercidcnte Alfyriorum regno,fecundo autem, oiftaux Olimpiadis,cödita,perhibctur. Ambitum eins, ex traditionibus Augutti, Pliniusfcribir,milliapairus viginti.FIauiusVopifcus tradit, Aurelium Im. peratorem,ambituni vrbis,ad triginta milliapafluum ampliafle. Quod fi vrbem,ad nöftrxxtatisconfuctudincm,metiri volemus,vix pafiuum mil- Jia quatuordecim,omnis Romx,8c Iani':ulx,iiue f ranityberinfregionis, Sc Vaticani ambitus,implebit. Portas fuburbiorum Sc vrbis, in vniuerfum numero XXIII l.fuirte, refert Plinius. Liuius tarnen, vt partim, in illius Hiftoria,legere eft, X X X VI l.ponit POrtxautem vrbis, qux ad prxfcns extant,hx funt Acprimum quidem ab Occidente;PopuIaris Deiade.per radices colIis Hortorum,fpatio P.mille Iinciana,prifcis,Collatina, diifta. Tumffenis lladijs,abeft Salaria,qux olim Quirinalis, Agonenfis, item Col lina Sc Quinquecepis,vt Varro tradit, nominabatur. Exortum folisxfti- uumffpeclatporta D Agnetis,hxc olim Viminali%Figulenfis etiam, tum Je Nomentana,appellabatur.Sequitur D Laurenti j,tiadijs X l I i D.Agne tis,olimTibuttina,Sc raurina,difla.$uccedir porta Maior,olim Neuia,di üa. A maiore,ftadi js XI l.verfus hybetuum folis exortum, porta D Ioan. nis fequitur,olim quidem Cxlimontana,dic1a.xb hac,ftadijs,V.Gabiufa, qux nunc claufa eft Proxima Latina,in Czliolo,ftidijs,il fuperiore V- fem per id nominisretinuit.bequitutffpatiopauloaniplius, D.P. S. Sebaftiani porta,veteres Capensm,Camxniam,8c sppiam,dicebant,necde!unt, qui 6: Triumphalem,denique,Sc Fontinalein dielaih.tradant. Iftdeinde D. Pauli,fpatioab Appia v.millc.mcridicmquefimiiiter, vti Scilla, fpeclat, veteribus,vt quidam exiftimant,Trigemina,ScOllienfis.vocitata.l ranlty betim,intra ftadium medium,Ripenfis,ad Vernum occafum eft,olim For. tuenlis,diila.Hincpaulo minus,mille P.iu laniculo D .Pancratijfequitur, antiquis Aurelia. VerfusSeptentrioneni deinde, occumr,Seprinnana, quam aliqui Fontinalem,ab initio di£lam,voIUnt.succedit portaTurrio- nis.aliter etiam PuUerula difta. Sequi tu . deinde Pertula, paulöquevlte- rius,iux:a nobilirtlmos horros,xdesqsBeluiderij,fplendidiflimas, lulia. l'oiltema hinc.Cattello S Angeii vicina,Caftellana,quxpnus Äncia, vo- cabatur,£c ha- nöftris temporibns, vltra citraq;Tybetim,vrbis Romxpor- tx funt.Tyberis ripa,ofto quondam ponribus,iunftafilit,quosita, P. Vi- <tor,recenfet.Mi!uius,qüein vulgus nuneperpetä,Möllern vocat. A-lius, nunepons Caftelli S. Angeli,dicnur. V.iticanüs, qui Sc Triumphaiis. lani- culus,qui hoe tempore Pous Sixtus elf, Fabricius, vialgödequadroCapi, feuQuadricepis.Exquilinus.-itcm Ceftius,nunc S .Bart holomei.auccedit, deinde Senatorius,Scitem Palatinus: lam, u.Manx ALgyptiacx,appella- tus.lnfra deinde,locusapparet,vbi pons vltimus extitit, quem töta feri- ptotum cohors,Sublicium Sc rtmilium nominat.Colles feptem,citraTy berim Romx ab auftoribus deferibuntur,quorum nomina lixe für.t. Ca- pitolium,Palatinus,Auentinus,Cxlius,txquilinus,' Viminalis,Sc t^uiri- nalis.TransTyberimalijduofunt,Ianicuii.s,Sc Vaticanus. Capitolium, ab initio, Saturni j nomen habui t, poltea Tarpeium, aeniqueCapitolium vocari,cuepit,humano capitc,iu ouis tempii fuiiuamentis,reperto.Diui- debatur in partes duas,Aicem,Sc Capitolium Arcis ornameta cunäis A.. gyptiorum miraculis, erant auicponenda. Citca Capicohum turres eranr, delubra,fimiliaque loca,numinibUsconfectata,plus LX. Mons,noltrar. tate,propcmodurti vacuus,St inanis,vix eniui nuncibiSenatoris, Sccon- fetuatorum ptxtoria,nullius leremomeuti,cum Ars cxii,familix Mino. ium,monafterio,ccrnuutur. Palatinus 111011s fequitur,In quo,vt Cornelius 1 acitus jerhibet,pvimuui»vrbs Koma, xdificata eft. ttineo neges, deinde Conlules, poitea Imperatorenmaiori ex parte, federn habuerUnt, Qui plurimaatquemagnificain co extruxcrexdificia, qux etfi iniuria te- porum penitlisfuntcollapfa,eoruin tarnen ruinx tot tantxque funt,vc partim ab Omnibus, fumma cum admiratiönc.confpiciantur. Habuitis nionsGrxgortafm,lqcum,vbi iuiionum,tnaxiini Gr.rcoruin fubfillerent legati,quiad senatum miili ertent:Concordix xdem,Senaculum, Sc xdes Viclorix,lunouis hofpite,l'cnatium,< )rci,Fidei,Apollinis.& plurimaalia zdificia.qux Marci'anusin lOpOgraph'ia vrlisRomx.Sc Leander de eiufae vrbis antiquitatihusitudiosedefenbunt. Liuiusquoqueitiquit, Matrem Magnam Deum,ex Grsciaadueftam.inxdein viiftorix.quseftin Palatio pcrtulere.FuitScin Palatio,teilei'liuio, Piianum, Fcbti dicarum, Sc tem.
E X.
plum D.Augu(li,deindeincendio confumptutn. C. Calicuta, fupertem. plum hoc,ponte tranfmiflb,palatium, capitoi iumqueconiunxit, cuius 8c reliquias,adhucconfpicere licet. 1 dem Cxfar Auguilus,temp!um Apolli- nis.in ea parteexcitauit. Addidit porticus.cum bibiiotheca Latina & Gr{ ca,quoiu loco,iam fenior, fxpe Senatum habuit. Nunc prxtcrS. Nicolai Ecclefiam,iCalixto PontificcxdiScatam,niillum,isceleberrimus mons, xdificium habet Qualisautem,Sc quantuso'im fuetit,peringentes,sdifi. ciorum ruinx,indicant.NuncadCsiium montem veniairms.in quo Ve- fpafianus,templum D.Claudijsdificauit.fuit Sein eophanum Venexis,& Cupidinis,item laris.aliorumque deorum xdes, arx, Sc templa, quorum omnium ruinxita confufx funt,vtpauciscertum locumaflignareliceat. Macellum magnum, Antrum Ciclopis, Lupanaria, cohortes quinquevi- gilum, Caftra pereerina,& Armamentarium. Medio in eius dorfo, binx Aquxduftus,fuperbirtimi operis,confpiciuntur. Nunc,fccclefijsChriftia- nis,mons totu; perornatus,confpicitur.Qua ad Falatinum vergit,Mona fterium D.Gregorii,fuftinet,exxdibuspaternis.abeoconftsuftum. Inde Sancftorum,Ioannis Sc Pauli,Ecclefia vifitur, vbi quondam Curia Hoflilia extitit,in quaTullius Rex Regtamfedern,Liuioaiferente.conßituit.Se- quitur hofpitaleSaluatons: Sc Ecclef ä,B.Marixin Domiuica, alteraque S.Stephani Ecclefia circulari forma,multis per ambitum columnis, ador- nata,olim Faunofacrata,vt ex titulo quodam,ibi reperto,omnesconfeu tiunt.Cernitur,ad huiusmontis finift'ram,S.Quatuorcoronatorum Eccle fia.ScS Erafmi monallerium.Proximum,noui operis,in monteCxlio, eft Xenodochiutn Lateranenfe,Scin eiufdem montis extremo,Bafilica Late- ranenfis,fic cognominata,quod in Lateranorum nobilirtlmx gentis xdi- bus,xdificata fuerit,Ea, fanfliffimis Apoftolötum capitibus, venerabilis, Sc nobiliflimaftrtnftura,toro orbece!eberrima,aConftantino dataB.Syl uellro,Conftantiniana Bafilica,appeliatur, Pontificum Romänorum pri. maria fedes.Vifitur quoquein monteCxlio,porta maior, Neuia difta. Et Amphiteatrum a Statilio Tauro Augufto,pofitum, femidirutum. Et alia S.CrucisBafilica,abHeIenaConftantinimatrc,conftru<fta, Eoloco, vbi templa erant Veneris,Sc Cupidinis,coniunclumque eft monalteriü, quod Carthufienfibus nuncincolitur.ln Auentino monte, locisquecircumie- ftis,multa cum templa celebria,tum alia.fummi fplendoris sdificia,fue- runt,videlicet;Ära Herculi,ab Euandro,pofita,phanum lunonis, Dianx, Minerux,Sc Lucinx.Etin vettice,Lauretum,Iouifacratum, Et Libertatis xdes. Nunc B.Sabinx,Bonificij,8c Alexijmonafterium habet,alioquin,to tusvinetisconteftus. Exquilinus mons fequitur,Quem Vatro, duasin partes diuidit.nobiliorem eile fetibens eam,qux a foro,poftea Traiani vo ca to, nunc aturreComi tum, ac Militiarum incipit,8cper montem Cabal- linum,perqueThermas Diocletiani,ad D.Laurentij portamvfque,pro- tenditur. Altera pars,ea loca conrinet,qux intei Diocletiani Thetmas, & MarijTrophxosinterfunt.Et eacelebertimam Eccleliarr.S.Marix Ma ioris,fuftinet. Habuit Exquilinus,olim xdes, cum Deotum, tum hominii amplirtimas Sc magnificentiflimas A tutri Militatium afcendendo,ruin; Thermatum Conftantini cernuntur.Scingentes feminudorum marmo- rex ftatuz. Inde,loco pene contiguo,Caballi marmorei.quibus viri femi- nudi,lora tenentes,infident,magno artificio fafti,quorum alter,Praxite- Iis,alter Phidi? opus,latinis litteris.infcribitur.Inde non löge, lunt Diocletiani, Sc aliorumclariflimorum virorumThermx Fuit in eodemcolle Macellum,vbi nunc Ecclefia S. Viti confpicitur, cui vicinus eft Arcus triumphaiis Galieni.Plutimx funt in hoemonte Ecclefix, veterum xdifi- ciorum ruinx,qux omnia abfq; txdiofa verbofitate, referre nunimepof. femus.Collis Viminalis, Aram louis Viminei,quondam habuit templum Syluani,Lauactum Agrippinx,matris Neronis, Thermas Olimpiadis Sc Nouati,eo in loco,vbi nunc D. Pudcntianx eft templum. Et Bibiiothecam Vlpiani.in qua libri lintei,atque eIephantini,Principum gefta,8c S.C.con- t'nentes, feruabantut. Alijsinfupet xdifieijs, huncmontem exornatum quondam fuifle.ingentes ruinx, tellantur. Mons Quirinalis,longitudi- ne.Viminali eftlimilis, atampliusin larum paret,funt enim, qui collem illialium,intet portam Coninain,8cCollatinam,adiungunr,vbi chara- Sletibus Aegyptijsin feriptus Lunxq; quondam,vt non nulliprodiderür, dcdicatus,iacetobeiifcus In valle Qujrinali, fuit Fortunxpublicx,xdes. Paul öaltius,Tunis Militiarum,in qua Traiani milites olim ftationem ha buere.Therme Conftanti ni, Domus Corneliorum .DomusPompDnijAt. tici, fuit in ea Quirinalis parte, qux xdi tunc D.Vitalis,incumbit.Templii Quirini: Horn Saluftiani Campus fceleratus,in quo Veftales,incxfti tex, viuxdefodiebantur. Habuit Sc plurimasalias xdesfacrashicmons, fed quo in loco fuerint,non ita exploratum babetur.poftulaiet nunc ordo.vt vrbis quoque planx xdificia 8c celebriora loca diiigetius petfciutatemur, exterum, cum obincredibiiem,tam publicatum, quam priuatarum xdiä frequentiamscommodeid fierinequeat, quin in immcnfum, leiftorum etiam txdio,excrefcetet oratio.ltaque Pub. Viftorem fequuti, Laconica breuitate,quX ab alijs,integris etiam libris, pro rci magnificcntia deferi- pta funt,recenfebirnus.Aqu5,Sc Aqu^dufluspervarias vrbis regiöes XIX. inueniuntnr,Thermx XL. Ampbit hetta ScTheat.lll. Curix XXXV. vt D. Aug.in Pfal.ui Circi Ill.Obclifci Vll. Arcus marmotei XXXVl.Campl Vlil.Fora XI Bibliothccy XXIX. Obelifc V Vix XXIX. Capitolia 11. Co- lofli duo.Columnxcochlides dux. Macelladuo Ludi 1111. Naumachiz V.Nymphea XV Lquimagui XXIII. Deaurati LXXX Eburnei LXXX1I11. AEdes CCCCXXII 11.vicomagilfti D CLXX1I ViciCCCCXXIIlI.CHtato res XXiUl.Infulfper totam vrbem numero quadraginta fex miliiafexce- tx dux.Domus M. DCC LXXX. Ealnea D CCC.LVI. Lacus M. CCCLII. Pilirina CC. LI II I. Lupana ria XLV Latrinxpublicx XLII1. Cohortes prz- torixdeccm,Vrbanxquatuor,Vigilum fepte, quarumexeubiroria X1I1I. Vexilla communia,duo Caftra equitum, Salgamatiotum,perigrinorum. Quam multisautem,magnilicis,acpeneimmortahbus xdifieijs,multo la bore,fumma arte, 8cinfinitis linnpcibus, vrbs Romana exotnata fuetit, explicari vixpoterat, Qux,tametli,maioreex parte, iniuria temporum (vt in hominum vita nihil eft perpetuUm) interiere: reliquix tarnen,Sc ruinx illorü,qux hodic extant,adco funt immenfx, Sc mirandn in modü fe extollunt,vt ab extremis Orbis partibus.plurimos ad fe vifenda iugiter, 8c a 1 liciant,Sc attrahant.Qu] cas contemplantes,rerum magnitudine,ita obftupefcunt.vt ab iilorum contemplatione.vel inuitiabfcedant.conten- dantq;,fieri nonpolle,vt,aut ciuium Romanorum opera,aut Regumpo- tentia,aut vllis prineipum diuitijs,fed vel gigantum manu,veldiuinapo- tius Virtute,xdificiailla fuerint excitata. Qux cum GeotgiusCafTander, Anno falutisM. D. X X X XI II. cumftupore vidciet,hocex tempore Carmen lullt.
Qui

I N D
Qui miferaitda \iiet, yetcrii Vefiigk Rem*, llle poteTl mcrito diceie, Rom* fuit,
M,qui celfa nou* fpetfui pallatia Rom*,
Hicpoterit meritd dtccre.Romct Vigtt. Prxteraliaplurima,religioforuinhominum,amplifiimacoenobia,iam hoc tempore—'hahetinvrbeRomanaveneranda, nominis Iefu, locietas, do.num l'rofeflorunqipliusfocictatisquafi paretem,ex qua,velut ex ma- tricequadam ciui täte, P.Ignatij,primi focietatisinlhtutoiis opera, Je con liiio,Colonixtum, in diuerfasmuudi nationes, deduclx,Jcpropagatx. Tum eriain.eiufdem focictatis collegium,eft Romx,Francil"ci Borgix.Du eis Gandia: impenlis, primo Anno Domini M.D Li. inltitutum-.. Deinde Fi j IUI. Pontificisauiftoritatedc liortatu, a nobilillima D. viftoriaTol- fla, Pauli III Lex forore nepte. Anno Salutis M. D.LX.magniiicis eil am» plificatum xdibus.Qujnetiaineiufdeni l'ocieratis alumni, Getmanico, in vrbe Collegio Anno Ghriiti.M. P. LIl prxficiun:ur,a lulio HI. Pont, in- ftituto,Je poitremo a Gregorio XIII.Pont.Max. Anno ab orberedempto, M.D.LXXill fundationc.C.adolel'centum lludiofotum, Germanicx na- tionii.adaufto, Dornum infuper nouitiorum S. Andres, in vrbc, cadetn_< 1 E S V locietas habet,fub Pio tili, liberalitäte lllultrillimx Duciflx Co- lumnenltsdotatam.Et poenitentiatia domus, S. Petri Romxi Pio V. So- cietati eilattributa Seminario deniqueRomano, ex inftituto Concilij Tridcntinqa Pio 1111. magniflee— dotato, Domini de focictate lefuprx- nciuntut.
»7. ROSTOCH1VM Ducatus Megapolenfis, Saxonixfinitimum, cele- brequeoppiduin_.,opcimarum_'artiuin-. Gymnalio, quondam-. floren- tiflimum_>.
36. ROriNBV RGVM: Franconix oppidum,ad Tubarum-. amnetn, fltutn—..
9. r OTOMAGVS, Normandix Metropolis.
S-
$6. SALA Mauritanix oppidum,Regum Feflx fepultura iüuftre.
31. SALTZBVAGVM vetultiffimum Norici oppidum, nunccultiflimx B.iuari; Mettopolis,luuauia dicla,a iuuando,eo,quod fal iuuet. Alij a lu- uaro fluuio,reuton.dieSALTZ,vndeOttolibro quintocap. 3. Vitgilium quendam v.ocat Epifcopum ,uuauienfem. Dicitur Je Pctreia, a rtolemxo Gamanodurum nuncupatur.Hancciuitatcm—. iulius, vietis Gcrmanis,ac fecundum aliquos, arcem ibi, teutonice Helfrenburg,condidit. Attila hanc deltruxit,verum a Ruberto eorum Epifcopo: Anno Domini oflua- geliino,fupra quingentehmum.inllaurata eil. HicEpifcopus, quem-. Fa- triarcham nos vocamus,tciidet,Jc altare, cuiusflmilenon videri credür, cernitur.Aneas,luuauietenlein,JcArnimenfcm dici,air. Metropolitana inflgnem intet nauaros.opibus Je authoritate memorabilcm vrbem,An- toni aus fius,i n Iti nerario,huius ciuitatis meminit, eam luuauiam dicen do,ali) etiam hanevrbem Budacum dicbamfuifl'e-J.afl'eruntiPtolomxo. HxcFrancifcus lrcnicus,lib.xj.exegefeos Germanix.
32. SC A P HV SA oppidum,addextruin Rhenilatus,iuxta Hercineam fyluam,agro admodum faccundogaudct,cxciflsque Nig.x Sylux arbori- bus,plantatx lunt in carum locum vites frugiferx. Ex lolitudine faftus eft paradyfus amoenus. Siquidem occupat hxcciuitas, locum omnibus inodiscommodillimum.Admeridiem Rhenus inclul'usalluit mcenia,8c htergo,verfus feptentrionem, lentsafcendit mons, qui xltiuo tempore virclcit hortis Je vincis. Eft autem vinum loci illiusiniigne, quum mons vitifer refpiciat meridiem.Loco traieftus naualis.hodie eft ligneus pons. Paiuin infra ciuitatem, Rhenus,varijsmontium-. impedimentisincita- tus.cum rupibus coartatur.terribili fremitu eluftuat, tandemque ingen- ti impetu.perprxceps, altitudine +o.aut 30. cubitorum,ruit. Habet ta. men catarafla illa primum in rupibus gradus quofdam, ac deinde tanta vehcmentiainimum delabitur, vt tota aquarum molesin fpumä & ne- bulain reloluatur: Ego nunquam fine horrore potuividereftupendam iftain Rheniprxcipitationein.Incolx vocantcataracftam illä, den Lauf- fen,quod lignificat.curfum. Ibi nullx poflunt defeendere naues,alias in millefrangeretur partes, nec poflunt huiusfaxi altitudinefuperare qui- _ cunque pilces,etiamfi eflent Morflaut Rofmari, quiadücis fuis naribus, nuliam uon poflunt confcendere petram.hic enim obllat aqux impet'us. Gxterum Rhenus fub oppido Laufenberg, petrisartatus,fpuma apparet albifliina prx fremitu,öc collifione.Tandem atrox fpumam, amplo gur- gitead AugultamRauricam deuoluitur. FuitautemSchaifhaulia,tempore Fridetici 1 Lei ui tas impcrialis, Je deinde fub Ludouico Bauaro, circa Annutn Chrifti, 132c. vna cum Rhinfelden.Nevvenburg Je Brifacoimpi- gnorata Duci Auftrix. Deinde verö,tempore Concilij Conftantienfts,anno lcilicet 1 +15 .f uit rurfum libertati fux rellituta,erepta Friderico Ducj Auftrix Pollea, eadem ciui tas,inijt foeduscum Heluetijs, ad certos aliquot annos.atque tandem perpetuo foedere obligauit feillis.Habet quo- que ciuitas ilta vetullum Je opulentum Monafterium, quod olim cöltru- xitcomes Lberhardusex Sueuia.appeüatumqueeftratione naualistra- ieclus.Nauium domus Germanice achiffhäufen, idquod exprefse in ve- tultoCodice,afanflo Georgio, Monafterio NigrxSylux, hucBaftlxam allatoinueni. Fuit autem Monafterium illud magnisinftruflumimpen- lis,addudxque l'unt ingentes columnx lapidex.quarum adhuc 12. in tem pio vifuntur,habentes lingulx in longitudine 17. pedes, Je in complexu, v.Confecrauit Monafterium iftud Papa Leo nonusconfanguineus memo raticomitis tberhardi, Anno Chrifti 1052. Hxc ex MunfteriCofmo. gtaphia.
0. S. SEBASriANI,portu,5ctutiflima nauium ftatione, Hifpanix, in regno Guipa2Coa,infigne oppid um.
37. S ED v N VM.Priinariuin Valelix oppidum, arte Je natura munitutn, bifldo mor.tcab Orienteceupropugnaculisdefenfum,atcibus binis,8eca thedrali, Valeria Lcclelia,illuftre,incolx vtriufquelinguxobGallicatum Je Germanicarum orarum confinia callentiflimi. Quam fertilem agtum habcant,dici nequit, Nobilius vinum, Je meliorem panem non licet cir- cumqua queinuenire. Habet hortos Je pomaria, atque prata, valde bona. Apes recondunt apud eos mel in tanta copia.vt per integrum annum illis fuppetat inel exaluearijs Abundat quoque regio illa, prxlertim circa Se- dunuin.valde; recioliscafeisjhabent Je optimospifeesin Rhodano, ma- xiine truttas eafque tanta magnitudine, Je pondete.vt adxquentur inter- dum ttiginta libris vulgaribus. Parant quoque multasfalitas Je exiccatas carnes,prxlertim ipinguioribus ouibus, Je caftratisarietibus. Nonfumo wdurantearnes, fed lallitasexliccantinaere, Jepofteareponuntin ltra- mine.Delectaniur huiufmodi carnibus ouillis magis.quim ijs,quxfuino
E X.
macerantur.In prxcipitijs vero altiffimorum montium.renationem hi- bent copiofamibicum,capricornotum,mutium alpinorum, nobiliflima- tum auium,puta Fhalianorum.Gallorum lylueftrium, Patnti"arum,Perdi- cum,item VuIturum,Fulicatum,Jec.Habentautem omncsalpes commu- nemeum Valelianis hanevenationem fetarum Jeauium.
4«. SEN A, Peramoenxltalixoppidumelegans,pu!cherrimaruW_< vf. bium decore prxftans,vcluti,pernobilibus,magnihcisque xdiöcijs.augu. ftifliino teinplo,fpatiolis ornatifqueforis,fontibus,ac hofpiraliamplifli. fno(quain mifericordix domum, non immeritodixeris) in quoptxter x- dium auguliam formam,magnus ordo xgrorum »Otis leruientium , con- fpicitur lncolx,Chriftiane rcligionis cjremonijs admodum lunt addifli, ciui!itate,comitate,ac monbtis elcgantiflimts inlignes. Chtilli Seruato- ris Euangelium ciuitati primus tradidit D. Anfanus,! ranquilli Romani F.qucm ad Atbiam amnem Caledarum Dccembrium dieLylias Proprx- tor,ob fidem in Chrillum,fecuripercuflit.Concilium hicgenerale Nicolaus 11.1'ont.Maxi.egit, centum Je triginta tpifcopoium , quoftatutum, quod in Decretis l'atrum tertia Je vieclima diltinJlione legi tut Pontificis Romani eligendi ius,pcnes Cardinaliumcollegiumefl'e tan tum oporte- re.Viros illuftresSena,quorum vittute, non folumper italiam omnem, verum etiam alijs Orbis partibus inclytaelt,Je, qui beatorum ordinifunc adfcripri,plurimosedidit Pontifices etiam Romanos, Sena dedit Alexan drum lul.quem fanclitarc vitx.patientiaque fingulari Pfeudopontifices quatuor.aduerfum le a Friderico A-nobarbo fufcitatos, glorioliflime fu- perafle,Piatina,Blondus, Je Sabellicus,tradunt: Prxterea duos Tios, altj- rum Sc tertiumex eadem Picolomineafamilia Horum prior AneasSyl- uius ante diflus,vir eloquens Jedoflus fuit.excellentiq; virtute,viara ii- biad illam dignitatem muniuit, Opera litteraria multa .cumelegantla, tum erudita reliquit, nominatim aliquot epiftolarum libros, orationes, opufculum,quamquamimperfeJlum,quo deConllantini donatione, di- fputat.cuin deferiptione Europx,ac hittorijs qui bu fdam. Vitam eius Hanna perfcripfit.acitemalius auftor quidam,admodum exafle. Pofterior Pius,huius neposfuit, virdojtusacprudens: fedhauddiuin Pontiflcatu fuperfuit,magno lui,apud omnes dcliderio teliclo.situs vterque eft,in fa cello D.Andrexapud D. Fetrii Romj. Cardinales sena plurimoshabuit. Prxterea tarn multosEcclcfl{ Prxfules aliosvidelicet Archicpifcopos,E- pifcoposque.tam multa deniqiclariflimadoftiflimaqueingenia,h{cvrbs genuit.vt omne s memorarenimis longum foret. Agrum habet bonum, amacnum,fruclifcrutnque,ac ftumento,cxterifq; frugibus vberemiQua in mare vergit,maritima regio,diftus vulgo,copiain fiumenti maximä pr{- ftat,quamquaminfrequenscolonis,prxcipueq;menlibusxftiuis,Jeautü- -no,proptercxli Vitium,ijs enim temporibus, homineshiefrondium pro- pe virentiumcolorefunt.proptermorboscorporum.qui malignoaerege nerantur.Ellin hacvrbefocietati lcfucollegium, inchoatum-^ Francilci Mendoax Cardinalis ojiera,Anno Salutis,M D. LV. it. SEPTA, VrbsMauritanixmaxima,opulentiflima,munitiflimä- que in ora maritima, freti Gaditani,ea propinquitate lita, vt inde amoenus in Granat;oVamp'ateatprofpeflus, atque hincanimaliadinofcätur, quod eius interualli latitudo duodeeim tantum flt miliarium. Hxc vrbs a Ioanne eius nominis primo,Luflta nix Rege,ope atque induftria fili j fui Heurici expugnata,maximain Chriltianis.Je potiflimum quidem Lulita- nix incolis,occaflonem dedit armislatius cuagandii Cum enim Heroica Henrici vtrtus,admodum clarain Septx expugnationeappareret,hocin- llitutum,quo Chriftianorum pomeria latius extenderet, profequi lögius voluit. Ciaflesigiturxdificauit.quibus Africx littora, Jeeas Mauritaniz regiones,qux extra fretum,ad Auftrum pertinent,infeftasredderet. Deinde, cupiditate incenfus,tcrras ignotas explorandi,dedit operam , vt ij, quosclallibusprxficiebat.multo iongius progredetentur. Quoftudio factum cft,vt partim hominum fortium induftria,partim varix tempeftatis euentu-nonfolum bona pars Africx,qux ad Athiopiäpertinebat,verum Je infulx permul tx,in Oceano, fub imperium Lufltanix fubiungerentur. Quo autem terrx , ad quas noftrx naues appellebant, erant magislon- giuqux , maioraque in illis monltra verfaii dicebantur, comagisani- mus rrioeipisoptimi flagrabat Audio remotiora perueltigandi. Fuit enim Henricus.vir animi maximi,Je religionis fanefitate elarillimi. N eque tan tum elaborabat.vt nomen luum clarü reddetet, quam vt Chtifti religio- nempropagaret.ad quod nihil magis vtileputabat, hacnauigatione, vt poflent Chrifti nomen apud barbatas nationes, alitunoftro diliunftilfi- mas,ad omnium lalutem prodi.Hxc Hieronymus Ofonus Algarbiotum, in Lufttania, Epifcopus, üb. primo,declarillimisEmanuelisRcgisfaci- noribus.
|2. SO LOT V R VM, Quafi folis turris.Helueiixoppidum, miraanti. quitate celebre,vbiSanftus Vtfusde legionc 1 hebxorum.vnacum LX. fo cijs,quum ex Augauno Valelix oppido veniret,fub Cxlare Diocleuano, prxfidiautem HyrfaCdJcapite truncatus clt, pro Chrifti nomine.Illi vero, linguli decollati,acceptisicJipi trbus l"uis,v t Legenda illorum habet, gefta- uerunt eaad fpatium. centum,aiit ampliuspalluum, vbi Je fepulti lunt a fidelibus.in littorx Alrolx prxtcrflucntis tluuij, qui locus poliea moeni- bus ciui tatis eft inclufuSjhabctquehbdie face.lum, quod ad S Petrum vo catur.Producit huiu» vrbis di io,licut Sei ygurienlium, Curienftunu-', Je Glarcnlium terra,arborem Taxum appellatam,quam ob vfurpatum olH- cium.Grxca voce,Oplon quoque vocant,quod lcilicet,optima flt,pro ba- lillis ligneis Jearcubus faciendiS,quibus potiflimum—. noftro xuo, Angli vtuntur,Jc ex Heluetia.in magna copia ad eos diferuntur.Germani hanc arborem (YbenJ vocant, eftq';abieti, autpotiuslaticifimilis, quantum at- tinet ad virorem,quem hyeine tarnen,non vt laiix, abijeit. Sed non cre- feit in tätam proccritatenqvt abies,quin magis inltarpiri diffluitin latu. Finditur truneus arboris in plurimos palos, qui deinde adaptantur arcu- bus.Habet autem arbor fub cortice duplicein regionemiexteiior eft alba, Je interior rubea,ncc vna fine altera valet pro arcu facicndo Alba in arcu habet fuperficiem conuexam,rubeaveröconcauam. Quod Ii ex lolo iig- no rubeofaceresarcum,illcextcnlionem ferrc nequiret, fedillicö fran- geretur,flcut econtra, alba lignipars, flexuram quidem, quantumlibet magnam,patitur,Jeimpetumiaculo non confert, led dum curuatur, pro- hibet fractionem,Jerubeum vimluppediratexcuflotelo . Crefcit etiara hxc arbor in Auftria,Vngaria,Je Dania.fed Heluctia dicitur illis prxftare, amaturq;ab Anglis.Fert autem arborifta baccasrubeas,quibuslxthale—> inefledicitur venennm,prxcipue in Hifpania . Nutriri dtcuntur hoefru- JluFerx fylueftres,vnde Je AlaximilianusCxlär,xgre tulit huius arboris refeftionem.Fumus eius dicitur necare mures: Munfterus.
)4. SF1RA.

I
I N D E X.
J 4. SPIR A, Ciuitas Epifcopalis Germanix.ampla, quam Rudigerus tri-
ccfimtiseiufdem v tbis tpifcopus,ciuitaii addidit:a.i j veröaltioremoiigi nem affcrunt.Contadus ll.tcclefiam ibi fundauit.Sc filio fuo Henrico.ad perftcieadum reliquumopus,rciiquit. Eft autemhxc ciuitas pene ab omnibus lrapcratoribus dotata; multietiam lmperatorcs illic fua ofla con- diderunteveluti Heutici.Conradus. Rudolphus.Sealij.quorum memoria in quadam tabula chcro iuftxa .prorogaiur, & ab OuoneFrifingenfi in Chroni eis adducj tut. Lothatiushanc vrbem obfedit.anno 1116. anthore Sigeberto.EccleCailiicvpoft mortem ottonisEpifcopi Friftngenfis.igne populabatur.vt coilegit Radeuicus.li.c.ca.j.dcgeftis Frideiici. Plura prj- terca.de eius flagratione itneas Syluius protuiit.Conradus ll.Ecclcftam Guidonisconitiuxit, prim ad S.Ioanncmdiftam , Screliquiaseiushuc traduait.authotcEpifcopoeotum Sigibaldo.liilScillic EccleiiaS. Gerina ni.cuius canonici olimin Sintaheim vVormatier.lis diocoefts refidcbit, a Dogoberto conftituti.ho» lohannes hpifcopusSpircnftshuctraduxit. Venit tempore Conradi Iii. S. Earnhardusad Spirenles, cuius veftigia in Ecclclia adhucfuperfunt. Recensaurein nomenellSpira, Scquodnulli vetcrumconftabat anteHenricorum, Scüttonum tempora . Ottoenim Friftngcnfts lib .7. cap.16 Sc Ligurinus intciantiquillimosreferuntur.qui Spirx mcntionem,fecerunttprift:orum enimomncsSpirenfes. Nemctes dixeruiir,quemadmodumCxfar in primo, Cornelius Marcellinus iib.16. Fli11i11slib.4-cap.17 rcoiemxuslib.i.cap.s.StrabO.-etiam recentiores, ve- luti Orolius.tufebius, Hieronymus diftin.n.epillola ji.NuncyeroSpita, vt feuiingeraflerit.i rnola nuncupatur, vnde sebaftianus Brant :
Liter Gcrmznos quondam ceieberrima Sptra,
Quondam hxc d tnolis.nowea habere ftudens.
Vnum.quafi inter mundimiracula, reccnfendumadducereplacuir, vt opus in Germania nonaiibi vifum . Oliuctimontem, Chriiti paflionem retercntem.quod plane tanto fumptu incugefiat , quantoolinaaliquod paruuin oppidum. H hc vfq; Francifcus Irenicus. Ell in hac vrbc focieratis IcluColleaium.iGapitulo Gononicorum cathcdralis tcclelixinftitutii, atqjdotatuhi.Gtuus hoc tempore actio reit U.Petrus Agrippinefts,fcien- tiaruin Sc litcrarum nitoribusperpolitus.
4.0. a 1 RAVBltfGA,ad Danubijripas Bauarix oppidum.
32. SVt 1 XA.Heluetix vicus,libetratisamantiffimus ) adoonfaedeiatam Suitcnfiumfocietatem.contraeftreiiaiamnobilium infolentiam, Anno Chrilli M.CCC.XV tecipitur.
32 SYLVAN1A Heiuetix vicus.eodcm cum Suitia anno.ad Helueticum foedusadmittitur.
T.
J 4. TINGlS.am^Ia Mauritanix ciuitas, ridicula quorundam Hiftorico- tum opinionc.codirorem habuitSedded.Had tiliuni.qui, vt aiunt.toiiul mundiimperiumgerebat.Huic in meutern vcmiredicuut.vtvrbeexilrue- tet.qux pulchritudine cum faradytio terrettri ccrtate poflet: Mutisigitur scneisvrbem cinxir.domibus retftaaddidit aurea, Scargentea, in quorum fttucturam maximaä totius orbistiuitatibus tributa exegit. Claflici vero Hiftoriographia aomanisin Oceanilitto e.ijs temporibuscQnditam af- lirmant.quibus Sc Granatx regio lubafta fuit.Diftat a FretoHerculeo tti ginta fere milliaribus.a Fefla autem.ccntum & quihquaginta. 3. 7 OLETVM.in medio Lufttanie prouincixjquodcjteras Hifpanix re« giones vbertate foli.coeliq; ferenitate luperat.in altoatqi afpeto ioco fi- tum, vrbsadmodum eftdiucs, multis Scmagnismcrcatoium com mcrtijs, qux hinc ad omnesfcrepopulos Hifpamxdeferuntur . Qux rescaufa eft, vt hxc ciuitas rebus omnibus abundet.quasafferunt multi , quiveniunt, vt rcsaiias venales.adaliospopulosdefcranr.Hacitaq; ictum convmuta tione,continuoci;conimertio,resTOleti vilfusvenduntur, quam in Jocis vnde vehunrur tftautem ciuiiasdiuilainregiouestrcs&viginti. Quas BObi.itatStiUuftratainpliflimnin.Scpulchertimum teinplum . Quod, meo iudieio.i'acras omues xdes.Sc forma eon lpicua.de magnis xdificijs, fa cerdoiumq5minillcrijs,& ditifiimisorcamcrisantecedit..n quo templo, feneltrxfpecularescomplures.Se imaginespulcheiriinx, varijscotoribus aamirabi ies,& antiquas hiiiorias referentes.confpiciuntur. V bi per lucida fpecula feptiiigenta.cuinquaginta.numerauiir.us Eltprxterca remplum non folum magnum.pulciiruin.lpiendidum, fed ctiam opulentum. ln euiusfacellis.quxcapelix vocaniur.&lunt 11 mcro plutes.altaiiafunt or natillima.tuopcrxpretium, & resadmirabilesvidereiingulisdiebuc.se prxcipue feftis.huius tcclelix facerdotes l'uppiicantcs, nuncaureis , nunc argenteis, modöfericir, aliquando purpureis,& nonnunquam gcmmatis ornamcniis& precioiidimisindutos, rem diuinam celebranles.&hora» canonicascondnneuies HuiusEcclefixanriltes.inFlifpania.fecuoduselt k Rege.non diguitate lolum.fxauthoruate, verumetiainpopulis, vefli- galibuporcntia sub cuiusimperio.prxrcraiios minores populos, op- pida nobiliflima.acmemorabilillimaleptendecim gubernancur, bx qui- bus magnus EctlelixToleianx rcudiius cxigitur.Cuius fumma eft , vc ac- ccpiiiius,annoquolibei duceutorum millium ducatorum. sunt in hoc l'aniffi llimo templo.portt.numero i'cx.trcs ad üccidcntcm.dux ad ilcri- tüein,& vna ad Sepientrioncm.ijux funt omnesgrandes & pulchrx.lami Ois xicisadoruaix.inultilqi fanetorum limulachris&iinaginibus, Scan- tiquis hiflori jsconlpicux.Suiit & pulpica duo pulcherrima.atque dirilli- ma elt & altarc.in quo D.lllcphonfuscelcbrauit.acccpiisornamenrisad facridcandum uccellari)s,a vuginc üei genitrice. sed quidprxterra dicä de Ucratio.Sc de liiagnisdiuiti js.de laneioium reliqui js.quijin eo lisnt ad- tnirabilcsiyuid dcfacelüs,6ealtaribus liuius tepli, qux capcllx vocantut adoinaliIiimis?De eaprxlercim.quam Cabildum vocant .aureo tecto Öc omni Pontificum.qui haetenusliuins Eccleiixfuerunt.imaginibus.orna- titiimfvUiltribuuinurinhachcclelia.mulixpauperibuseleeinofynxiin- gulisdiebus,beodlominxcoftipanishominibuspa:obis,Seinop)ialaboran tibus.qui inendicareerubefcuur. Anrillcs prxtetea trigintapauperibus, quotidieiargituralimenta. Qui maguasetiamconfcrt eleemoi'ynas"Vi- duatis,pauperibus,& orphanii, virgiiiibus marirandis, exterifque multis ho mini bus.neccth rare coatlis.Facit £e 1 oietum faelix ac opulentum l'a- gusamnis, üiuesacamo;uus,qui 1 oletanispifees optimospropinat, hottos irrigst,maceriam multam encmorihuslongeuiliantibus.euehit Cuius aqua,qux per aureas arenas defeitur, eft valdc lalubris, Se Toletanos horiosirrigans.caufa eft,vt fruttibusde herbis honentibus totaciuitasa- bundet.vtraq; liquidem ripa tiuminis,Orientem verlus.hortis Se arbori- bus ad paii'uum millia fere quinqj.fertililiima eft, Se ad Occidcutem tan-
tundem.Ad Metidiem vefö,Sc Septenttiönem, pt2tervincasmultas.ru. . etiam amygdalorum Sealiaium arborum.quafi nemora iucundiflima.fct uiunt l oletanxciuitati.tanquamdominx,multis ac varijs rebus,oppida mulra.pagorumq; maximus numerus,qui quidem Toletanam hanevrbe diiütem faciunt,Sc omnibus rebusabundantem, See Hxcex Marineo Sy- culo deferipftmus.Multi etiam ali j viri doc'tiftimi de huius vrbis magnifi« centia.eruditifilmeferipferunt. AnnofalutisM.L) El. AcCcrfitrfunt do- minidefocietate lefu ad vrbemToletanam,atq; in nobiliffimam, Sc am- plillimam donmm.quam olim loannesSiliecus,eius vrbis fcpifcopus.ex- xdiftcaucrat.Sein Clcticorum vfuininftruxerat.funt reeepti. 19. TRA'ECTl nomine,duo oppida vocantur.alrerum.lnferius,apud Batauos,aIterura,Supetius,inThungris.Lieillo,huncin medum A.ncas Syluius: N'ecdcfunr, qui Traiciftum nobilem vrbem in Hollandia fitam aicant.nobis haud alienum eile videtur.aliquando PhryfixTraieitenfes, aliquandOHollandixtraditoselTe.vt fxperegionum terminosdominan- tium imperia mutant.Noftra quidem xtate, ncq; Phrylix, neqjHoilädix dantur. Principarus iscclefix I laieftenlis lmperatori tantum fubijcitur.la tamq;polüdet rerram.diuerfts Rheni meatibusinterclufam,cui ab Oricn te Phryiij,ame.idie wettpliali iunguntur.Hollandia Seprcntrionem ex- cipit.abOecidenteäducaLu Gelrix.Rlienofluminediüungitur. Hnperi- tifllmeveto.r.edicain fa llacifliinc,nonnulli xtate noftra,Traieflum Gal licx nationis ciuitate eile dixerunt.cü dePötificis ageretur eleftione. Na quopafbö I raieftü Gailisdahinaus,trans duo Rhenibfachia fitö.quädo &. qui eis henü habitant,Colonieies,Cliucnfefqi,c61iat efle Germanos? Traieflenfmm quippc fitu'.,ir.os,fermoq;genr.anicuseft. l raieClii diuesSc populofa ciuitas elt. tpifcopus vrbis 11.millia pugnatorö.fi quädo necefli tasiugruir.educit ad bell um,forma virisac mulieribus egregia. Ab exte- torum incurfu.Sc aquaruminundationc, Sepröpria virruic defenduntur. Porusgcnriceruilia.viriUm mercatoresafferunt. Hucuique Adnex Syluij" vc:ha retuiimus.
36 F RtViRlsad Mofellam flulnen.vrbsprimaria GallixBelgicx, mi- ram antiquitatemredolens, hoc tempore ampliflimö Atchiepifcopatui Freuircnliappeliationem pr.2ber.trei.irorum ciuitas,authoreCxlare,löge plurimutn totius l,aliix va'cbat equiiatu,magnalqj habebat copiaspe ditum.l'ompor.ius Mela.claiiftimosBelgarum traditefle I rcuuos,Seho- tum opulentiflimum oppidum,Augultä rrcuiroruin vocarl, cuius Sc fto» lemxus meminit Com Tacitus.Coloniä 1'reiiirorum fubindenominat. Setibit Cxfar.Treuirorum ciuicatem propter GermanixvKinitatem,cot- tidianiscxerciraram bellis, cultu 8c leriia.e, non multum Germsnisab- fimilcm fuifle.ncq; imperatavnquam,nificxercitucoaiftam,fecifl"e.Pau- lini Treuirenfts Metropolitan! Galliarunt Epifcopi, qui contra Arrianos egregiepugnauit: rheodoiitus meir.init.in Hiltoria tripartita Hiceiiam Athanalius Alexandrinusexulauit.VibcmTteuitorum Aulomus Eurde- gaicnlis hoc epigrammate celebrauit.
Armipotens dudum celelrari Gaüiageßit, Treuervrbisfolium quaproxima Rheno.
Paiis vi in medugremio,/etura quiefeit, lmperij vires quod aht,quod veßit,&arnut.
Lata per extentum procurrunt fncenta coiieiu Largus travquiüöpraLbituramne Mofeila,
Longtnqti i omntgena veclatislommeraaterr*.
Literarijs nuncoenamentis hxc vrbsmirificedecoratur, idq; larga Re- uerendiflimiTreuirenfts Archiantiftitis D Ioannisa retra munificentia Se liberal! täte,qui collapfxpropemodum Vniuerßtati, Dominos de focie tatelcfumaxima.Seftudioruin gloria, Seiuucntutis Treuericx vtilitate 8e handpeenirendo deniq; rcligionisculru.prxfecit. cuius quidem inftil tuti fruftu Reuerendiflimuvlluftriftimulq; eins succefl'or, ü. Joannes ab Els.eiufdem vrbis Archiepil'copusincitatus.Collegijfundationem auxir atquectotauit. '
32 TVGiVM GermaniceZug, Regionis eiufdem nominis, primarium oppidum,Heluetico fcederi.incarnati verbi.anno M.CCC.Lli.adfociatü. S. TvRO GallixTutonenlisciuitas Metropolitica.
32. T.GVRVM-, vulgo Zürich, vetultillimum Heluctix oppidum ,d« quo plura Munlterusin fua Cofm'ograpliia. 50. rZAi 'FlN,muuitiiStnum Aphricx oppidum.
V.
VALLlSCLETVM.vide Pincia.
4). VENET1A vrbsinintimo marisHadriatici finu,noftroxuo Omnl5 celeberrima.opulemiftimaq;,cuius tanta magnificcntiaacdignitas.vt et» iain iIii,qui hancperluftrarüt.admirari eamporius.quam dignis laudum elogijs,celebrare queant. Cui quidem vrbium omnium reginxaedomi. nx,eum id optimo iure aemerito detur.quodMacrobiusin libnsSaturna
liorum.de Maro;.eh'sverbisfcribir,tiusjinquir,glöriahxceft,vt nullius
laudibus crefcat,nullius vituperationeminuaturiCumq; doCliflima.eru- ditiüimoxum virorum leripta, deampiiflima Veiietorum Repub litera- ruin monumentisliiit tradira, aiongioreeius cnarratione niicabftineo, auidumq; leCiorein ad Leandri Itaiiamad Lgnatium, Se ad Danielis Barl bari Commentaria.quibus Virruui j de ArchiteCtura librosillußrauit, re- mitto.Qai hücin moduin de venerotum vrbefetibit: Lrant,inquit,olim in vrbe Koftiana Theatra, Sc Circi, 8camphitheatra, nunc vrbes ipfj tot* theat(afuhr,Secirci,Se ainphiihcatra.VfdcLantnr illc molesing£tes,quo- niam magnitudo 1 Harum vrdentibusimminebat.At oppida, Sc munimen ta noftrorum ideo maioraiiiis,8e prxitanriora funt.quia vel animo meti- untur.vel ambitu.Secircumiiione menfurantur. Cxterum.meabhisra tionibusauocat amplitudo Venerotum naualis.triremium, Sc nauium ap paratus,inftrumentorum omniumcopia, tormentorum Scmachinarum muicitudo muniiionum_>,S: armoruin omnis generis thefaurus,infinito tum artiftcum feries,rerum ordo,facilis vfus.promptaq; ad oranes necefli tates expeditio.C^us Omnia maritimx rei prxllantiain.Sc excellentiam illis meriro tradidere. Nolo aurein.quod illius loci admiratione capia- mur, propterea, quod res mira omnibus aduenis, Se hofpitibus videatur, fed propterea.quodilla a te longeadmirab.liorioriginem ducit, quam maximeoprarenonhabentes8el"uinmacura feruarc habentes debent. Diuturna.Seinuiolara Reip.libertaseam peperit amplitudinem, vfufque retummaatimaium&ptxclarsoecafionesfecetunr, vtexcopixcum ci-
uitatis

I N D
Wirstis Geniö quafi fuecreicentes,ad eam dlgnitatem. Sc maieftatem per- uencrint.Quareconftare omnibus illud debet, nulla vi, nulla facultate quippiam brcui effici pofle.in quo rempusius fuum exercer, vndenon ti magni,Scampli iroperij',quim liberxöcperpetux adminiiirationis opus illud eft Quod fi giadiatores&bcllux,in arcnain.hiftriones in fchcnam, quadrigxin circos non inducuntur.in Venetorum tarnen naualiacqulre- diruinprouinciarum Sc regionum tutandarum apparatus extruitur, Sca- ii js ii Iis nocendi voluntas cohibetur,8c qucmadmodnm eins vrbis feucri- tatemdiuina prouidentia architeclatacil, vndenecmocnia, necpropug- nacu!a,uec portas habet,ita,quiequid homir.es pulchri fecerunt, abeaud prouidentia duff qfecerunt.Acccmt co Charitas, quam ciues erga patriam }iabuere,cum in ea ornanda,Scamptificanda, uulli pcricula, nulli vnquä labori peperceriut.Vr.de in eo loco,Sc rerum copix, St ordo mirabilis vi- dctur,vt vno oculiiftu,quiequid adinftruendam iuilam claffem opus eil, faciilimecducatur.vela,remos,funes,anchoras,tormenta,machinas, or» eanaqj omnia,vnico nutuineduftas ttiremesimpofitavideres. Memora- bileefi,quod Egnatiuslib.s.cip.s. deinagnifico Venetorum templopro- didit:Veneti,inquit,Sebaftiani Ciani Ducis aufpicio, cü ex ali js Orbis par- tibus extruendis nouisxdificijsinfignesprxfeclos, tum ex Conftantino- politana vrbe,vnum ampliflihaispr^mijsinuitarür, qui oinnium iudicio, omnibusalijs,ea tcmpeilate,prxferebatur,vt aureain D Marci xdem,om nium quecunq; extarent celeberrimam,ab ipfis fundamentis ex trueter.t. Quod cum Grxcus homö prxftiturum lefc polliceretur , ea tarnen condi- limie.vtabfolutoab fe opere,ad xternam fui memoriam, pateretur Dux ipfe fena tufq; in oculatifiima templi parte, ilatuam marmoream fibi po- ni:non dubitauit Cianus Duxipfe,&patresidpro certo polliceri.Inchoa to igitur ab fe opere,quum iam prf eipuam templi partem abfoluiflct.quü Dux 8creliquiPatresadeflent, nimia quadam ingenijleuirate.elabiiibi exorepadfuseft,fequidcmmuitocelebriustemplumipfum fuifleextru- fturam,nifiintet ipfum opus occurriflcntplura,qux illumprudentiorem feeifient. Ad quem fubridens Dux, Nec nos,inquit,contra, omnia qux de ftatua peticras,integra tibi dabimus. Quareilli inuclübuli fronte marmo ream ltatuam collocarunt,manu ad osobiefta,quafi illum.difti fuipoeni- teret. llludinterim,hocin loco,prxterire minime poffum, templi iplius apparatum tantum,talemque hodieextare,vt nemo (it,quiquum omnia diligentiuspeiluftrarit,nonfatearuromnibus antiquillirais operibus Sc receutiotibus,cumipfaTarpeiaarceefleantetereudum. Quod etfl parcr- gonvideri multispoifir, non dubitem tarnen plutesfore, quibusquam gratiffima templi ipfius fitfututa explicatio.Eftigitut tempIüipfum,non tarn magnitudine Sc vaftitatefua,vt pleraq; alia,qulm otnatuiniigne, Sc inpritnisauguftum.Quodfiprimumingrediare.crucis figuram prxferre videatur.-cuiusanguli in altilTiinasconl'urgunt teiludines. Quarumfafti- gia,vt reliqna templifacies.plumbeis teguiis opetta, ad centü vigintiita- dia,exa!to advrbem nauigantibusintei eminentiflima vrbis xdificia oc- currant.Superbiflimiadidfomiccs.mirainterfeartecoeuntes, totä mo- lem fulciuut. Illud non poffum non vehementer admiraii.vndetanta vis aun Venetisipfisaffuerit,quod tanto operiimpenderent. Nam quiequid operis cft,a media templi partepuriflimo folget auro,quod rauflino ope- ie,ita variatumeft,vt quocunq; oculos vertas, infigneinprimis occurtat. Kecedunt tantum i n ipfo teftudinum connexu Grxcanici operis vetuftif- ffmz imagines,moefta quadam venerabiliq; prxfentia.horrorem cum re- ligionc mixtuin,fpeclantium animis inferentes.Quod ff ad alias fpeftan- «las templi pattes animum conuertas,matmotex vndiq; tabulx, ad paui- mentum vfq; ipfum,varij marmotisoccurrcnt.Quj tanto artificio funt fibi adinuicem compofitx.vt e$dem inter fe fimiles videri poffint. Sedilia quoq; ipfa circum xdein marmoreaita diftinet a,vt defatigato tibiiam cu- (taperlullranti,quietemScociumpatent.Hic tibi pauimentum liceatin- »ueii,vermicu!ato opere.matmoteis fruftis ita diitinftnm, vt tantum ex- truendi templi ffudium,in cxluin meritö tollas. Columnx verö complu. res Pari) lapidis,velTapfici,aut Mumidici tibi interim aflurgantiure op- timo admirabiles,cum duplici fuggellumarmoreo, vndc facerdotesfxpe emineant.Sic enim cautum publico decreto fuerat, vt quiequid egtegi j o- peris veneti ipfi nauigantes,quocunque terrarum ambireut, non dubita- rent idipfum Venetias defette.ad xternam templi aurei memoriam, vtq; nulli impenfx omnino parcerent. Quod fi ex templo egrediäre, veffibu- lumipfum fobeas, quisperimmortalem Deum, ftupor non teinuadat? Cujus aurei fuuuces treceniis sc ampUusfulciuatui columnis, non mag-
E X.
nltudine foa magis»qu^m colorum rarietateconfpicui5:interco1urrna,Jc quiequid inarca iplaoperis eil, cum iplo pauimenco tnarmorcis tahulis pro teiflorio renitct.Quod fi fuperiorem vefiibuli partem,cx arca ipfa cö- fpiceas,ecce tibi cqui quatuor xnci,diucrfo ftatu.varioque occurru.it: qui vetcris operis infignia plane referetes, lludium infigne ciuitatis ipfius fc- cum prx feferant. Hisoperofum templi fupcrcilium ineubat, fenis lefe pinnaculisexplicans: quorum fingula, in tabcrnaculifpecicm furreila, fingulashabentexcanuido lapidcffatuas,nudigcnij: aliaq; verö fplcn. didifiimi afpe&usfimulaohra, fuoquxque_JÜatu operibus inferta, miro quodam modo,ipl'am primarum exorr.ant itrtercapedinem. ldem_> opus exccllentilfimura, candcmq;fpcciofi(fimam materiam, tarn dextrum_>, quam lxuum-. latus habet.
4t. VlENNA,Pannonix,nuncAuflrixCaput,atq; Illuftriflimorä Prin- eipum Sc Archlducum Auftrix,Styrix,Carinthic,Carnif,Croatif inüiflif- fimaScinclytafedes. FcrdinanJuS Rom. Rex, vt Viennenfis Academis ftudia repararet,atquc hxreticorum paflim grafiantium furorem compe- lcerct.Collegiü lbcietari icluibidem crexit.atq; dotauir,cuius redditus deinde MaximiiianusCxfir adauxit. Eius vrbisTopographiä D. Wolf. gangi Lari japud Munllerum inuenies,qui deinde 0111 nium accuratiffimö eandem libris quatuor defcripfit.Panegiricum etiam.üue encomiü Vien- nx a toanncBock confcriptum ex tat.
31. VLMA.C'.ariffimaSueuix vrbs,ad Danubi jripasfita.lntereas Vibes, quas villas Imperij nuncupant,non infimum dignitatis locum obrinet.
32. VP -SELLAConfcederatxKeluetiorum focietatis, liberx conditio- nisvicus.
32. VRSINA,vulgö Eerna,e!cgansHc!uetixoppidum,ad Arol$amnem a Bertholdo Zeringenlium Duce.obcommodam loci opportunitarem c5 firuflum,atque ex venatione hoc nominis ferens.Cum enim is,fefe oble- flaret venando,recreationisfux löcijs dixit: Ciuitatem quam extruerc in hocoportuno loco deliberauimus , nominarivolumusvocabuio beilix, quxnobisprimumoccurreritjSccaptafuerir . Ceperunt autemVrfum, quem GermaniBeren voc.int.Cumq; in eo loco,vt diximus,plurimx ctc- feerent quercus,vbi ciuitaseratconilrucnda,omnesferearbotesilixfoe- runt pro domorum ftruflura,infumptx.Vnde8c operanj vulgodiccbant, quum refecarent arbores: Holfzlaifsdich hauvven gern, die Statt mufz heiflen BcrmCuius ry thmi hic cd fenfus: Arbores finite,vt lecemini üben ter.Quoniam ciuitasilla vocabitur Bern.
3S- VVtlMARIAMThuringixoppidum, fitusloci amoerus, Sc caftrum Saxonix Ducibus federn, ac domicilium prxbens, nobilitat. 2t. VVESALIAinferior,vrbs murorum ambitu, Rhenipropinquitate, ScColiegiataEcclefia prxßans, cuiusfundationempcruetullaquxdam feripta in annum Domini o£lingentefimum,triccfimumoftauum,his ver bisreijeiunt Luthardusfilius EuerhardiComitisCliueniiumerexit, in- ftruxitq; duo collegiata templa. Alterum in VVcfcl, fub ditione Cliuen- fium in inferiore Germania, Altcrum Nouefi j Canonicorum Scvirginum: Qux ciuitas tunc teinporis Cliuenfium Comitibus pareba t, 27. VVISMAR1A DucatusMegapolenfisoppidum. 27. YVlTTEBERGA,oppidum Saxonix.
34. VVORM ATIAM, VangionumMetropolim ad Rhenumfitam,quodam Borbetomagumappellatam, corrupre verö Vormatiam hodie dici conftat.B.littera in v.mutata.quafi dicas Vormagium. De caita Munfle- rusfcribir.Peruetullavrbs VVormatienfis.fitaadRhenumin loco amoe- no,haber in orbem fundum nobilem.quiSc generoium producit vinum, atque frumenti copiam, habet circum circa plus minus ducCnta opppida, Sc villas,quorum incolx quo tidie forum frequentät VVormacienfe.efcu- lenta inferentes: Et qui ante Solis occafum domum redire queant. Popu- li, qui olim per circuitum huius vrbis ad duo, vei tria miliaria,vcrfus pa- gum Alczheimenfem habitauetunt.difli fuetunt Vangiones.foitq; VVor matia Metropolis eorum.magni nominis, tam_< apud Romanos, quim_i apud Francorum prifcos Reges, atque apud Succeflbrcs eorum Ger- manorunuj C{fares,qui Sc multa ibi celebrauerunt comitia, confiüa,nuptias , autalioshabueruntfolcnnes conuentus,in quibus de magnis trafla- runt rebus,id quod huius vi- bis teilantur Aanales.
UV
ilO '
' F 1 N 1 s.
v *• "
COLONIAE PROSTANT
APVD AVCTORES, ET. ANVERPIAE
AP VD PHILIPPVM GALLAEVM.
* " . u