w.
D. B. V.
DISSERTATIO iNAVGVRALIS MEDICA
DE
FONTICVLORVM
VSV MEDICO
QV AM
PR^SIDE
DnFRIDERICO HOFFMANNO
FACVLTATIS MEDICE SENIORE ET h. t. DECANO Ad d. Augujti A. M DCC XXVII.
PRO LXCENTIA
SVMMOS ET DOCTORALES IN ARTE MEDiCA HO NORES IMPETRANDI H. L. C. publica: difquifitioni exponet
CAROLVS BENIAMIN COCHLOVIVS.
BiciNcnjii Silesivs.
UAL AE MAGDEBVRGICAE,
Typis, 10. CHRiSTiANI HILLIGERI, Acad. Typogr,
1

*3
DISSERTATIO INAVGVRALIS.
D E
FONTXCVLORVM VSV ME Dl CO-
P rooemivm,
|Ta quidem artificiofiffima
machiase microcofinicaecompnra- ra eft fabrica, ut in ipfa innume- ra diveriiffimaeque figursc &ftru- flurae fabr efafta ünt Organa, qu«e ad tuepdam cum fanitate vitam, arcendos eriam & percurandos graves morbos, utilium fuccorum fecretioni & prs- parationi, inurilium vero,fuperfluorura& recremen- tiriorum excreaoni., egregie ferviunr. Nihilo tarnen fecius faepiflkne contingir, utnamra novos alios ino- liacur du£his novaque efformet emifTaria,percua5 de- pravati, infolencis & plane peregrinae indolis fuccj,
A 2 qui

m (o) m
qiü maxims rpfis in morbis, prxfertim chronicis, de- n !i o prognati, fumma cum utilirate e corpore pro- fc ibmtur, Abunde hocceftatum faciunt obvis? fub- inde in exterriis corporis partibus ulcerarrones & fa- fti per ea<; impuri & moibifici humoris fluxus 3 qui- bus fuccedentibus corpus fanuffi eft 5c integrum, re- ficcatis aujrem Sc cohibiris 7 illico graves 5c aneipitesf paritur morbofas pafiiones, Scilicet, quem latet, quam egregie in puerorum infantumque falutem illa materras feroße 8c purulentae per Tic di&am tineam, achores 5c favos evacuatro cedat? ita prorfus, ut ad arcendos arque ac perfanandos atroces affe&us, ce- phalalgiam, epilepfiam, lippitudinem, Ophthalmiatrie cararrhum fuffocativum 5c afthma maximo fit prasft- dio* imprudenter autem fuppretfa, omnia h$c inve- hat iterumque reducat» Per plicam, quam vocant" Polonicam, qua, per cutis 5c radicum capillorum ni- mis laxatos rrieatus, copiofi vifeidi 5c impuri fucci e- Jimmantur, intolerabilem cephalalgiam, rnaniam, me- lancholiam, epilepfiam aliosquetruculentos capitis af* fecius aba&os, Sc viciflinr abfeiflfa illa, iterumfufei- tatos efte, innumeris certum 5c confirmatum eft ex- emplis. Nobis quoque plures cogniti funt cafus, quod ufeera pedum, prsefertira m fcorbuticis 5c fenili- bus corporibus, aliquandiu manantia, afthma fpafmo- dicum, motus comvuIfivos r dolores ifchiadicos, ar- thriticos diu mfeftantes,feliciter difeuflerint, 5c quod eademmala, confölidatis exuleerationiboblonge gra- viori quam antea infultu repetierrnt. Nuperius ad- ißodurn D. PIUESIDI notatu banc in rem djgna fuit
obfer»

(o) ü© s
cbfervatio in fene fere o&ogenario , qui quüm diu iam graviter dolente laboranet dyfuria , eryßpelate affe&us eft in pede, quöd reliqüit ulcus quotidie in- figrtem feri ichorofi copiam fundens, tarn falubri fuc- ceiTu, ut ex eo nunqoam moleftum amplius perfen- feritmichim.- Vt mirtam id, quodomnibusqui inar^ fisexercirio verfanturnotiffimuin, apprime fcilicetpro fanitate efle,quando ex fuccorum vitaliiim connubio ab internis nobilioribus parcibüs ad externum corporis cörricem, maceria corrupta, acris, delereriaamanda- tur, &fcabies, purpura, gutta rofacea , phlyckenesr* tubefcula purulenta# qus vocant (Sd)lt?accn ^ aliaque exanthemata fponte effiorefcunt, adeo, ut hoc pa£to rebelles chronica pafßones, febres intermittentes, pr^fertim quartana:, affe&us arthritici, epileptici & convulfivi, maximeque capitis «5c nervorufn morbi ancipxtes, exitnie & mitigentur , & penitus fanefttur» Hanc itaque infignem extraordinariarum eiusmodi evacuationum falubritatem quum perfpicerent Medi- corura fagaciores* laudabili utique confilio provi- dum hoc natura? inftifutum «Sc feqtii «Sc imitarianimum induxerunt, ac per af.ificium in congruis locis exci- tarunt ulcerajquopereorundem emiffariaintus delite-* fcentem & ad excretionem per confuefa emun&oria minus accommodum hurnorem üc longe feliciori 8c faciiiori fuCceflu foras evocarent. Hinc inerito re- >etenda fonticulorum örigo* quorurn qtiidem falu- yerrimus eflre&us 8C prsftans in Medicina ufus ex al- ! atis iam abunde patet i ut vero eo Jucülentius in-» TK)tefcar> quibus maxime in morbis, quibusque cum

6 m (°) m
caurionibus, hoc fanitatis utendum fit pra»fidio, pja- nius paullo atque curacius de fonticulornm ufumedko m~ praefenriarum difTerere confilium cepiaius. Adtit iummum Numen noltro conatuil
§. I.
FOnticuli nomine qu'd in Medicorum fcholis infignia- tur, omnibus notum, ulcus nimirum cuti variis mo- dis artificiofe indudum, quo per iftud diutius aper- tum noxius in fanitatis tutclam effluat humor. Ha?c quidem fonticuli vox nullibi, quantum quidcm novimus, in Hippocratis, Celst, Galeni aliorumque ex veteribus monumentis reperiunda, modus tarnen varii generis mor- bos per ulcera artificialia&arcendi,& curandi, a primisin- de Medicin# incunabulis cognitus fuit. Perfeceruntid ma- xime Prifci cauterio aäuali, ignito nempe ferro, quo modo levius, modo gravius aduflerunt cutem & ulcus iiccon- citando humorem elicucrunt. Ipfe iam antiquiffimus artis noftra* parens Hippocrates lib. de intern, äff eil. $.19. (i dolor ex coxa? acetabulo corripit & infra delcendit indequc rurfus ad caput fertur, id fortiter premit, ut seger caput fibi diffringi putet & oculi pituita repleantur, iremque toturn corpus, adhibita incaffum purgatione & la&is cura, fuader, ut in acetabulum coxar crufae urantur tres, fub nates dua?, fupra gena una, & fupra malleolutn una, quippe qua: nec morbum furfum, necdeorfum procedere permittant. Cel- svs quoque lib. VII. top 7. de pituita oculor. in diuturnio- ribus oculorum vitiis cutis in capite inciliones, neenonve- narüm aduftiones commendat, cumcautela,ut antiqui cutis fines inter fe committi impediantur. Quam frequenti por- ro in ufu eiusmodi cauteria fuerint Methodicorumamiquif-
limis

95
Ä Co) m * ?
ftmis Themissn t, Archigeni aliisque,paflim confirmat Coelivs Avreuanvs , id quodetiamde Arabibus diccn- dum, uti potiUimum ex Rhasis lib. de affecl. iun&.tit. 16. patet. Et hinc omnino fa£tum eft, ut plurimis ex Veteri- bus fonticuli audiant cauteria , quemadmodum conftat ex SoiENANDRo./f<? II cens, 13 item Io .de Vigo lib. IIX. Cup, 15. alii verö, ut Aetivs, Rhases, Avicenna eos- dcm communi ulcerum nomine inügniant. . §, Ii.
Probe itaque Veteres utilitatem huiiis per ulcera ar- tificialia medendi rationis perfpexerunt, & poft ipfos creber ufus & multiplex idem uberius confirmavitexperientia. Fu- erunt tarnen, ex Helmonth maxime & C artesii fcho- la prodeuntes, qui invento fanguinis circulo, particularium eiusmodi per" fetacea & fonticulos evacuationüm nulluni amplius uium efle, aflercre haud erubuerunt. At vero una, quod dicitur experientia, plus profeäo valet, quam cen- tum acutiilimse rationes,ideoque id primoomnium agemus, ut exprobatiflimis prifeis, aeque acrecentioribus audtoribus obfervationes & exempla de prseftabili fonticulorum virtu- te cojligamus & quafi totidem argumenta in medium addu- camus* Et in genere quidem quam fpe&ata fontictilo- rum ad arcendos varii generis morbos fit facultas, teftatur Siculorum inprimis mos* qui tefte Aqvap endente oper, Chirurg. Part. I. cap.55. etiamfi fani fint, fibi tarnen fierifon- ticulum volunt, ut fani conferventur. Quin barbari Lybi« populi, memorante Herodoto lib. IV pufillis fuis quarto fietatis anno venas cervicis, ad avertendos morborum ipfis folenniurninfuhusuflerunt5quibusaddimerenturea,quar.' afp. Bartholin rs, exercit.III. ad h. I differit. idem quoque öioris fuit apud ftalos, qui tefte Roderico a Castro ^ morb. mulier. lib . II cap. 2. frequentius quam ulla alia gens fonticulis utuntur, ita, ut Scupio Mercvriaus jm Jfreb*
/

8 $& (°) «3©
cap, 26. fidem faciat, .eosdem ftatim poft ba» ptifmuminfantum cetvices ferrocandenteadureie fcl'cicum fucctflu,& Aqvapendeks chirurg. tp. cap Vipa;> 44, per- hibeat, Florcnrix potiffimum vcl plane nullos, vel paueos tantuin pufillas, hanc capirisexufiionem evadpic,
" $. 111,
Quo.d v ,cro ad iplana morborum curationem attinet, Multiplex & variusin hac fonticuloium eft ufus, & verijta» te utique nitunrur in gcncre, quxquidem A qvapendens 9perat.Chirurg. V.l. cap.i.pag. 1 i.figiJlatimde fontanellis in cap'te prodidit: eosdem nempe inprirais conferread capitis ir.orbos frigidos & humidos, ut puta , fcotomiam, verti- girem, capitis dolores ac defluxum ad oculos, nares, aures, columcllam, fauccs, dolorem d.entium, gingivarum, guttu- ris & ad deßuxymad ftoma,chum, r.ec non ad eos rcvellen- dos confcrre, qui ad thoraccm defefndunt &membra fpiri- taiia oftendjanr, phihifin, afthma, empyema & omnem fpi,. randi difficultatem, denique etiam artuum potiffimum dolores i,uvare. Iam fi fpecialius paullo rnorborum cenfum inimus, eminent hos inter Maxime qui caput obfident, in quibus fonticulos maximum & mirandum pra?ftare auxili- um $p viTETvs armament. chirurg. tab.41, affirmare non dubitat. Et de dojoribus quidem, qui caput fepe graviter jnfeftant, luculenta paflim proftant teftimonia, quod fonti- culis &fetaceis ad eosdem levandos nihil fitpraeftantius. Sic G rammivs in Af.N.C. Dec.l.A.III. meminit: fon-
ticulum, in capite profundius inuftum, yirginem, qu* per mukös annos cum atrociffiniis doloribus capitis, no&u ma- xime, mifere conflidtata, ab ijsdem penitus bberafle. So- iingen operat. chirurg, p, I. cap. 1 .pag.3. in cephalalgia inveterata mirifke commendat fonticulum in capite exci- tandum. Neque minus W epfervs 0^41, fuadet,ut ad cephalalgiam fonticulus ia brachio conficiatur, quia fenfim
alp-

O) 9
a loc'o affefto dcrivet, fimul evacuet & ab apoplexia pra*- lervet. Et idera auxilium ad hemicrariiam obf 51.& 60. tollendam utile iudicat. De (etaeeorum autem faluberri- mo effeäu multa potiflkrumprodidit Hmdanvs, qui Cent. IV. obf 6. excmplum habet de adeo rebelli cephalalgia , ue nec intemis, nec externis, nec ipfis narcoticis potuerit mi- tigari, fetacco autem faCto fenfim conquievir. Et obf 7. cafum exponit dnuciirni doioris, qui fetaeeo levatus ftatim, & mutato fetaeeo in fbnticulum, penitus abaftus. Quibus acceditmemorabilis Rvtschu obfervatioXL.de cephalsea rebelli, qux fetaeeo admoto ceflavit, hoc confolidato, re- •cruduit, denuo excitato, rurfusevanuit,iterumcoeunte,ter- tia adhuc vice repetiit.
§♦ IV.
In oculorum quoqtie afft&ibus fpeflatara efle fon- tlculorum & fetaeeorum virtutem, plurimis exemplis Mc- dicorum obfervata confirmant. De fonticulis fidem faci- unt Atta Hafn. Vol. III. obf. XII. f>a*+ 2 yfeqq. quod puer o- mnimoda oculorum imbecillitate laborans, ut lucem argre ferre pofiet, uno in brachio, altero in pede excitato,con- valucrit. Alium, cui mufeae & culices ante oculos verfari vife, fontanella in brachio vifus claritatem, evanefeenti- bus mufeis, recuperafle Et Chiliarcham vifus imbecillitate & acri defluxione oculorum cum lubcdine affl'ttum, u- furpatis fruftra omnibus'oph r halii icis, a fontanella tamfin- gularem pereepiffe frudtum, ut ea qua? antea vix perfpicil- lorum ope viderat, poftea acute finc his cernere potuerit. Neque minus W eptervs < bf 1 so. fe gu'tam ferenam fu- bito invadentem, veficaroriis, fetaeeo, hisqueden.um co- cuntibus fonticulo in brachio finiftro percurafle , tradit, lnprimis tarnen praefentanea in vifus vitiis pollent facul- tate fetacea. Wepfervs hine non folum in immi- Jicntc gutta ferena okf 60. 80, 182, fetaccum commcndat,
B fed

i® ■£!!§$ (°)
Ted etiam tcftatur, fe quater eurtdem morfourn hcc auxilio fanatum vidiffe. Pariier H ildanvs Cent. f.ohf. + i. duplex eonfignavic exemplum Ophthalmia? poft variolas fetaceo difcuffae; übi etiam notatu dignam confignavjt obfervatio- nem de puella, qua? pr# deßuxione & inflammätione ocu- lorum vifen plane amiferat, fetacei autem beneficio, vidcn- di facultatem in eo oculo , ubi tunica? nondüm exefe & corruptas erant, recepir. Idem remedium epifl . 67. infuffu- fione incipiente fuader, & epifl. S9 .perhibet: fe cuidam, qui vifum paene perdiderar, eadcm ratione, icaopem tuliiTe, ut ebpfis iam decera annis , fexagenario maior, opfime fine perfpicillis videar. Quin ipfam fiftulam lacrimalem traie- 6to in cervice fetone, bis fc confolidafle idem gravis audtor Cent.IV. o//Ti9. memorat. Vt mittamus qua? S vlvaticvs in conßliis de amplilBmo huius rcmedii in affe&ibus oculo- fum ufu paffim annotavir.
§. V,
Atrox ifle ep'fepticus morbus , qui pariter in ccre- fcri membranis (edem obtinet & exinde univerfüm corpus gravidune quatit & concutit, hac noxi£ materia? per ulce- ra artifkialia fubträ&ione, tam egregie, quam vix ullo alio auxilio & mitigatnr & expugnatür. Iam dudum cnim H ip - po C rates lib. de morbo jacro, ulcera capitis pueros a mor- bo eaduco prxfcrvare prodidit, & T vlpjvs vcritatemhuius effäti in binis comperit püfillis, lib I. obf $. narrans: ulcera in eapite ab cpilepfia eosdem liberafie, illisque occlu- fis, repetiiffe hierum priorem morbum , nt neceffhm fuerit hiatus refcrare. A retaevs qiioque lib.II. de diut. cur, tßp. 4 »hunc in finem commendat ullionem , cui affurgit R omdeletivs tneth. cur and. morb. cap.$6. nbi caüterium atftuale in parte pofteriori capitis fuadet, & addit, eft pra?- ftantidimrfm remedium. M ontanvs cönf. 50 refert: feilem LH, anäoiuna folis cauteiüs. in brachio ab cpilepfu

m Co) m •
efTe libcratura. Et Ckato epjß>\\%< ap Scholz, csuterii optima adverltis cpilepfiam efle prophy adlica, conceptis fcribit verbis. Idem vero praeftans effe&us a fonriculis& fetaceis exfpe&andus. Digna rremoratu hanc in rem eil: obfervatio quam confignavit Meckren de iuvene, qui hoi^ndis connilfionibjus epiiepticis mifene affeftus, fruftra jfumfit omnia antepileptica, ac dcxnum ipufto cum cauterio a<Ttua!i futurae coronali fonticulo, ab infriltu tarn trucismali immunis fa&us, Epilepfiam quotidie accedentem per fe- taceum aba&am vidit Hjldaws Cent. I. ob/. 41., Hine magoifica paffim in Medicorum commentariis de hac pr;e- fidio encomia, eguibj.isnomina0efuffi.cit Fontanqnvm Ith.I. de morb . intern, curat. ctip 15. m ar.c ellvm Dona- t v m biß. mir ab. üb. 11. cap. 4. Severin vm pyrot. cbirurg„ Ith, II. P.I, cap,6, Riverivm Cent. II. obf.yq, Stlvaticvm Cent,I. cons. 42,43.45.48, wep.jervm obf, j.o& 1x7, ijr. IST, 135*
$. VI.
Accedunt alias qua- caput infeftant morbofaj pafno- fies, quibus idem hoc praefidiumegregie accommodum per experientiam compertum. Nimirum fonticulos in tne- lancholia, mania , catarrhis, paralyG, cephalalgia aliis- que prodclfe fidcm faciunt Rondexetivs meth. cur an i. morb. Horsxivs Hb II, olf. 19. Grossivs de morb. cäp. Vigo lib.IlX, c. 1 f. Mercvrialis l'tb.L, cap. 27, C«ato conf.go, Coeliys Avrelianvs hb.III, c. i . Potiffimum in apoplexia utiles deprardicat Ntmann de apopl. cap. 46, nee non Faventinvs in med, emp 'tr. De catarrhis capitis hoc pa£t©reficcandisluculentafuat Soxenandxi verba conß.Xl. feä.l. v 'tx credipot ß , inqu lentis, quam eximium in deßillationibits fijt remedium fomkulus, ratio hoc ipfum do- cet^ & frequtns experient'ta faale comprobat. Mukus quo- *iue eft in comtuendando hoc auxilio W epfervs , quippc
ß £ qui

i2 (o) ®
qui iftud in obfervatt. fuadet in obtufione capitis, hemiple» gia, vertrgine, aurium tinnitu, auditus difficultate, narium foetore, memoria abolitionc ciusque defe&n, oz^na, genae ulcere, Idem palßm facic Syi/vaticvs, ut c»nfi%. Cent, f. in vertrgine, 29. in gravitate capitis, conf 46 &74.'mrc\t- lancholia, c>nf. 10c. in catarrhis, Cent IV. conj. 23. in l#r- petementi, cnf gj. in aurium tinnitu, in locutione kefa conf 2%. vitirs gingivarum , conf. ij, tuberculo in nafo conf s6 ulcere cancrofo narium, conf. 2$. narium anguftia»c««jC 24. fibilo& g aviauditu, conf. 1 1. gravi audriu, conf. 17. Quo ctiam referenda oblervatio de falubri effedu fontieuK in polypo narium, inferta M. N, C, Dec.I r An.lX. &X, pag.zg.
§. Vit
A capite defcendimus ad pe<f%us > inquifTturi, quid de huius ch rurgic« medendi rationis ufu in ipfius affectibus, per experientiam eonftet. De hoc luculenta funt Scvl« teti tab. 4 arm am. chirurg, verba s fonticulös in thora- cis, eordis & pulmonum affedtibus magnum & mirandum praeftarc auxilium. W 1 1 l 1 s r v s allegatus in Praxi Borbett. pag.m. [ 2 r. ad pe&oris inquit, morbus fontandla int er h<>- moplatas, it m in bracbio^ aut crure, ad bumores verfiu pul- menem ajflifentes y evacuan.i s v aut amicipandos, etiürn pro- fter eoidem illuc dep fitos avoc .ridos\ condueu U Iriprimis ad phthifin laudantur fon ic Ii a Chrijf. Bened tb atr. ta~ bid pag, 29. Et Hildanvs ep 49 f.nticttturum, ait, ke> efi- cio, pbfhißces & ftmpbth fi' ts, tfiit fanguinern ßmul&pus exjpuebant, fnnatos fuijf 3 his tneis oculis vi >i, Idern de fetaceis affirmat Cent. I.<bf tr. Quin Cent Iii. i bf} 8 exeni- plumaffcrt matronae. qua? non folummsteriam purulentam, fed etiam fanguinern exfpuit & i.i he&icam cum totiuscor- poiis extenuatrone & Vitium proffratjore incidi't, fetaceo tarnen cum omnium admiratione faaitaii pcrieäe reddiia j
nec

® Co) m i?
uec non epifi, 66. antiftitem a cararrhis pulmonum tabem; inducentibusfetaceoliberatum efle, prodidit. A qvapen- dens etiam l.c.p. 15. graphice fcribit: ego libere & exani- mo teflor, me in i'raxi vidijf* empyematicurri, quutidie pitui- t£ catinum extujfientem, per fonticulum famtati futjfe reddi- tum. De difficukate autem fpirandi CAPrvAcovs. conf, 97. ap. Scholz, tradit: quotidiana exploratum efle experi- cntia, anhelitu« difficukate vexatos, fonticulo in brachio incredibilem percipere utilitatem. Hinc faepe admodum in confiliis fuis adverfus pc&orismorbos hocremediumeximic fuadet SifiVATicvsjut conf5 6 advtrfuspalpitationemcordis & fpirandi difficukatem 5 conf 51. tuflim & afthma, conf. 46. ad tuffim, raucedinem & difficultatem fpirandi, confw 40, 42.43. ad phthifin, nec non conf36. contra tulfim& fputum cruentum cum febre.
§. vnr.
Ad morbos qui in abdomine ledern obtinent plun- mos,fonticulos utiles efle perhibet SYLvATicvs,&eosdem &nt.IL conf.7 commendat ad dolores ventris, conf 92. in diarrhaea & dyfenteria, Cent. III. conf 3.4.8. in dolore col'co, conf 29. in cachexia, corf 65.67.68.69, in dolore renum, vitiis veficas & mi&us, conf. 92. 96. in nephritide & colica, ce :t.lV. corf.\ 2 in pollutione no&urna, conf 7 9. 14. in afFe&ibus hyftericis, ««/"19.20.28.29. influore ali>o corf 40, in fterilitare. Maxime omnium vero dignum elt quod totum tranfcribatur S cvlteti I.e. ^/£.4j."reftimo- nium de egregia fonticulorum in affe&ibus uteri utilirate, ita habens: fnticulus in fettiore in yfiericis djfnfliwtbus ef- ficacijjimus, revellendo & derivando y curavi eo mulier es quet ob fupprejionem menßum uteri furores aliaque fyrrptomata funt paffe; cui addenda rrerito obfervatiöin M. N.C .üec, I An.IX. & Xpng. 4.6. de eximio ad fluxum menftruum ex fon- liculis prsefidio, Neque minus egregie de fonticulorum in
B 3 raor-

J 4 'Kg» Co) ÜE41
morbis infimi ventrisufu faibit W , ii „, vi I. c.fonmul- f 1 ' rK ' ül C" s ' m derfil ad nepb
jurnitem anticipando eamque dum ad mdas fuos tendit mter- ctpendo, egregie confmmt. -
§■ ix.
Supcrfunt vitia qua? artus cxternumque corporis am- bitum obfident. Ex his primum commemorandi varii ee- neris dolores. In coxcndicis quidem afflidionedolente nri- dem uftioncs commendavit Hjppocrates fiß. V/ . aph 60 & vix in uila paffione tarn magnifice de fonticuloruin & fctaceorum ufu, quam in hac, fentiuntfcriptores medici In hacipfa cnim magnopereprodcfTe fonticulos tcftatur Sc H 'vr- zivs M.N.C\ Dec,I, Ann;III, obß\^6. Mercatvs lib.J de ■ red. prtcf. art. med. 11 cap. 16. Fo R Es t vs IIb. XXlX. 'obr. 22. Inftar omnium vero efle poterit Scvlteti / c. tefti monium, afferentis: fe ipfum fibi contra hoc dojoris Venus fummo & feliciOimo cum fucceOu fonticuium parafle inter principia mufcuji gaftrocnemii, Quare, pergit, ß in futurum in tah er acta tu ißbiadis diutumo, tarn interna quam externa remediaßne (üccejfu ufürpatafuerint, meo \ort ,l l9 & bona fpefalutts, ad harte Cbirurgiam tanquam facram an- tbot am confugtant. Idemfentit Willis , vs ), c feribens- fer fontaneüam in tvgutne lumbaginOm immunem, quibusvis «Iiis remediisobfiinatam, inque alio afetfionem ifihiadicum inveteratam, fehater olimfanavi . Ncquc minus Hilda nvs Cent.IV obf, 7y. dolorem ifchtadicum, cum pruritu to" tius corporis, fonticulorum folummodo ufu difeuflum e fle~ audtor crt. Et idem remediigenus ineodemmorbo dilaudiZ Stlvaticvs Covf. 83.^90. Setaceo quoque per Gin s traie &o iichiadicam pafTionem difceffifTe Riverjvs cent //, vbf, 1 oo.pluribus fidem facit, '
f X.

HP (o) 15
$. x.
Podagra? apprimeconducerefonticulos Scholzivs epiß.X. Schorervs tr, german. üon Sünfanellen, nec nori Capivaccivs pluribus confiimant: &adver-
fus dolores arcuiim & arthritidem idem ex ufu eile non fine fatione Sylvaticvs Cent. Itl.conf. 99. 100. & 83» cenfet. Quin in M.N.C. Dec.tl.An. Vil t obj. i89 .nanatur exemplum rUftici, qui diu arthritideaffliiftus, ulcere, quodvocant einen in tibia demum affe&us eft, quod ad confolidatio- riem perducere noluit, fed fonticulum ex eo paravit, tarn falubri efFe<5lu, ut ab Omni dolorum recurfu immunis poft- hac manferit. Pruritum manuum fonticulo in brachio fu- ftulit gtandorpivs, & pruritum feroti fonticulo in fc- iiiorc WedElivs , .allegante Faschio in differt. de fonti- culis. Denique etiam ad ulcerum autiquöru'm & walimo« risconfolidationem magnüm quoque in fönticulis repofitum prafidium, ut etiam Scvltexvs I .e. plures qua? ulcera in tibiis habuei ünt dyfe ulotica iisdem fe curafife tradat ; Sc Aqvapendens / c.p i$2. fenem, tibiam mirum tumidam cüm ulcere geftantem,fonticulo.fupra genu in coxa fana- tumeiTe, perhibeat. Quibus omnino penitus refpondent, qua? Sylvaticvs de fönticulis in ulcere ani, tümorefero- ti, doloribus& ulceribus ex inquinamento venereo, inu- rendis, idemtidem in confihTs fiüs praeeipit, 8c qua; in M % N,C,; Dal. Ann,Iii pag, 395. relata leguntur.
$. XI.
Tarn fpe&äta igitur in variis chronlcis pafTio'nibus fönticulorum & fetaeeorum eft ipfa experientia teile virtus. Ex acutis autem potiffimum in pefte eorundem ufusincom- mentariis medicit» ut falubris depra:d:catur, Teftatur id proprio exe plo Seipio Mer^vrialis , nec nön Hn- BANT5 Qm, 2, memorans; fe pefle Bernenü cum
uxp-

16 «P (o) 1©
uxorc quidera pefte correptum, fednon adeo perictilofe la« boralfe, & caufam rei'cit in fonticulos,^quos iricruiibusge- ftarint, eo quod fonticuli & fetacca jint pra?fta tilTimum prxfervativurrj tempore peftis, ut in bira pefte obf rvarit, ita utex viginti fex, vix tres obierint, licet perpetuo circa «egrotantes verfati fint. C lavdinvs quoque emp. f i97, neininem Venetiis pefte correptum fuifle refert, qui fonti- culum in pede geftarit. Hinc Wimsiyi de febrib.cap.il. fonticulos , ai t,a cautcriis excitatos, adeo omnitim pxne fuffra- gits pnefervationis gratut contra peßem ufurpantur , ut eo- rum ufiii vulgo frecfuentijjimus exißat, Hadem eft fenten- tia F i n c k e n a v in dtjj', de fovticulorum ufu tempere feßis^ qui eosdem prxfervatorie & curatorie commcndat. Prae- fervatorie maxime, quod femper aliquid de materia corru- pta evehatur & Tic quo minus oinnimode a pefte corripia- tur corpus praeeaveatur, idque fe crebrius obfervaffe in iis, quiinfeäi tumores na&i, footiculoexcitato evaferunr. C u- ratorie autein adhibendos efle tum, quando a contagio pe- ftifero aliquid ad glandulas delatum, &periculum, nc rela- batur ad interiora, ideoque ipfi tumori inurere fuadet fon- ticulum. Et qua? pluraeandem in rem memoria? prodita funt a K irchero depeße, F onseca ccnf, 49. D iemer- broeck de peß, lib. IV. hiß» 11 o. F oresto lib.Vl.obf. 1^ Q vercetano /ib.IT. cap. 2, nee non D oiaeo encj/clo- ftd.pag.vt. ^
Adduximus ha&enus ex probatidlmis tarn prifei, quam recentioris sevi au&oribus lucukntas obfervationes, qua? infignem ufum & fetaeeorum & fonticulorum in mul- tis & valentibus morbis, iisque maxime chronicis, mitigan- dis, seque ac fanandis, abunde confirmant. Jam fequitur ut hanc experientiam, ne fallax, fed fida & certafit, folidis 8c iirrais rationibus fuffulciamus, & modum quofalubrishic
fuc-

«a Co)
fuccedit effe &us dilucide monftremus, addendo dennim uti« ies cautiones in applicatione /tudiofe tcnendas. Et primo quod attinet ad operandi rationem, ha?c quidem multisob- feura adeo vifa fuit & imperceptibilis, ut ipfum remedium omnfrpropterea u(u carere putarint. Autumaruntquippe, quum fanguis & fluida perenni motu per vafculofam corporis compagem circumagantur ; omnem illum qui ex fau- ciatis, five per vulnera, five perulcera, vafirulis effluit hu- morem, a fanguine mediante cordis& arteriarum impulfu, ad partes advefto , materiam & ortum naneifei, ita, ut qualis. fanguinis & feri fit conditio aeftatus, etiam fit iliius fucci, qui ex niptis & difciilis fibris & canaliculis effluit. Iam autern fuppofito, quod corrupta & impura materia in- lit fanguini & corporis fuccis, qua? morbimateriam pra?be- at,adeo tarnen ex-guum eile id, quod quotidie exftillar,&pra?- terea adltuc noxium cum utili & nutritio intime GcefTe mixtum , üt parum utilxtatis ab hac exeretione poflit fperari. Et quod maximum, lange commodius & efficacius ferum morbificum, vel quantitate, vel intemperie perverfa pec- eans, per alia loca & emun&oria, uti per cutis cribrum, per renum tubulos, vel etiam per alvum, inteftinales glan- dulas & exeretorios hepatisporos, quin ipfas etiam fa'iva- les glandulas polfc fecei ni & cxcerni, quam per eiusmodi praeter naturam plane novas & Jargiori evacuationi minus aptas vias.
$. xin.
Alii Phil »fophia.' Caiteliana: & corpufcubris prsece- ptis imbuti, uti Mvys inpr-<x. ratnn. modum quo fonti- culi & fetacea effeäus fiios edunc mecbanica prorfus ratio- ne ita concipiendum effe contindunt,quod ferum in Omnibus omnino ulceribus, adeoque etiam fonticulis, üagnans foetidum primurn fiat & corrumpatur , corruptutn poftea efformet poros & canaliculos in carnofa & vafculofii fub
C . ftan-

j8 ÜIS (o) SB»
ftantia Tibi fimilcs , id eft, qui figura fua refpondeant fi- gune particularum impuri & corrupti in fanguine humoriSj iit adeo in tale ulcus nihil aliud emittatur & adrnittatur a humoiibus eo circulationislege alktis,quam quod corruptom & a porulis fufeipi poteft. AfFerunt etiam in eonft-ma- tionem experimentum, de fikro ex charta emporeticacon- fe£to, quod intin£fcum pfius in aquam , & infufa poftea mixra oleo aqua, tantum aquam, oko autem immerfum s indito eodem mixto liquorc , nonnifi oleum transmittat, At vcro quam infirmis in genere argumentis nitatur , & quam longe a veritate di cedat, illa a pororum figara de- fumta fecretionum ratio, nemo non novit; de experimen- ti autem alkti veritate merito dubitandum, quum non modo aliirftud contrario plane fuccefFu,tefte f/,WEDE£I9, ce- perint, Ted & nosmetrpft oleum & aquam fimul per cbar- tam emporeticam tranfudaffe viderimus y licet prius vcl o- leo, vel aqua, eandem rmbuerimus,
*. XIV.
Quam vis vero non negandum, fufEcere in (lata na- turali & ad tuendam vaktudinem fabrcfa&a in corpore humano emun&oria impuris & fuperfluis htrmorrbus edu- cendis, atqae etiam exc etiones per alvum, per eribrum, cutis, renes, glandulofas inteftinorum & narium tunicas, ipläsque fal vales glanduks ad curandos morbos n ultum facere & fangifinem egregie depurare; nibilo tarnen ^ecius extraordinarix per ulcera partibus induda evacuationes e- gregiifurttufus, effedü nempe non tantum evacua orrouni- verfali, verum etiam partieukri derivatorio. Erenim qnam- Vis exiguum fit humoi is feroli, quod effluit ; tan en uia flu- xus eft continuus &quotidianus, poteft utique quippiamcon- ferre ad imminuendam copiam feri prasternatu; alem Deiiva- torius uitem&particnlariseffefetuslongeeminentior eft. Sei" licet caui« materiales.qu« motus pr»t«r»aturaki& tu; bulen-
sos

m* 00 19
tos morbofos In corpore crcant, funt potfülmum fbfes & ftagnationes (anguinis, feri, veletiam alius humoris inner- voiis & exquifite fenticntibus 1 »eis, quar vd acrimonia ho- ßili rodemc vellicant, vel copia fua premtint & compri- munt, & Tic dolores, fpafmos, mflammatione , ttfmores & alia gravia fymivtomata cient. Et fti üäius quidem ioquen- do, confiftunt hae ftafes & ßagn tiones, prarferrim feri, in vafculfs minutiflimis capilla; ibus, qua: ex finibus arteriola- rum ad latera emergtmt, & fucctnri vel nutrithim, vel ex- er-emenrium vehunt, in qua: fi delabftur, vel etiam impe- cuofr urgetur humor in en peratus nimis & praeter naturarn craflior, obhserefcitil/, n nrranquamperrumpitpaitem cui irrfidet moiefte aflicic, ut v. ri« confcquannrr morboße paf- fiones, pro diverütate loci qui patitur diferepantes.
§• XV,
Hincfi contigerit,utpericranium totum a fu! fiftentehti- morepatiatur,atrox oritur capitis dolor, (i dimid a tan tu in hu- ius p.irs,hernicran»a, ft cii cumfcripta regio, davus. Vbi fta- gnans acrisliquorin membr nisqua?invcfiruntcerebiüfedern %it, cpileptici,ubi inmemb ani fpinalisn edulLe .convulGvt pradtofunt artuum motus.Qnum prineipiis nervoi umoptic >- rum tenax ineumbit gutra fi: ferena, fp nalis autem medulla:, paralyiis & hemiplexiar. Qm rtd ) humor fangu-neus in tu- nicis qua? ocuIibulbum c : ngunt incarce atur, ophthaln ix, & <juando fcrofiis acris ibidem cop olius collgiturjva'adiiicn- dit tandemque cxlHllat, Üppiti d nes, feri filfi, acris fepius corrofi i, cum dolore & ardoredefluxiones ac vifu imroinu- to emergunr. Humores feroti, vel lymphatici, n.cmbra- »is mufculorum nerveis firniter inh ar refcen«es, doloies pref- forios fpatticos moleftiflimos, praefcrtim noäui no tempore, cum notabili frigoris fenf p iunftos excludunt, qui ihevma- tifmi nomine veniunt, & pkirima loca, folennitcr vero ho- jmoplaias & tomeros, infcüant, & in affcäis fic partibus a ■
C 2 lym-

20 «I» ^
lympha acri tanta cd conftriäio , ut ex iisdem ne gutta füdoris profluat, licet totum reliquum corpus fudoredif- fluat, fivei o fcaiificantur, plus feri, quamfanguinisextra- hitur. Idem vitiofum & act e vifc'dum ferum intra mein- branas & iigamenta nervea & glandulofa articulorum fub- fiftens, pro locorum diverfitate eorumque diverfa denomi- natione, modo üchiadicos, modo podagrico«-» modo gona- gricos, nccnon Jithrrticos parir dolores; in cutisautemtu- buiis & giandirfs firmius detcntum, impetigines, herpetes, lichenes, puftulas ulcerofas, in facie guttam rofaceani & varos gignit.
§. XVI.
Hifce omnibus raorbis, quia partim a firmius inhat- tente, partim & extravafato hurnore fiunt, ulcera artefaCta„ quar fonticuli audiunt, omninofuccurrere poflfunt, eo quod fa&o i iusmodi in parte vicina emiffario, corrupto & incar- ceratoquafi humon , exitus paratur & facile prasbetur, Nam in gencre in excietionis, qua? per veficatona & fon- ticulos fit negotio id n eriro tenendum efle arbitramur:non omnem fecretionem & humoris excretionem intra vafa & tubulos fieri mediante motu progreffivo ci:culatorio , fcd per porofäm etiam partium folidarum fubftantiam , dum vaforum alveis clapfus humor, calöre & motu tonico ex- traordinario fibrarum ab una parte ad alteram dimovetur tandcmquc emovetur« Teftatum hoc faciunt varia qua? fubinde obventunc phxnorf ena. Quando pedibus hydro- picorum oedematofis levis plaga infertur, brevi tempore magna quantitas feri extravafäti, qu> datt porta exftilfcit, quod neutiquam per a'rteriolarum pulfum eiicitur, (cd ipfä fua gravitatc &motu fibrarum interno adiutum, elabiturat- que prodit. Materia purulenta in abfce'.Tibu-, & ukei ibus partium externarum colle&a, folo terrore aut lefrigeratio- ne intenüori, vel medicamento dolorem excitante leprimi-
tur

mm (p) sie» m
tur & transfertur fepe ad loca vicina & interna non finc
periculo. Novinms glandulärum colli & parotidum infi- gncs in infantibus & adolefcentibus tumores medicamentis reprimentibus abadtos, ubi humor deleterius e fede pulfus in peäus delapfus afthma convulfivum, immo ipfam phthi- fin & ulcns pulmonum inianabile fere cxcitavit. Et nihil quoque femiliarius, quam quod matcria ulcerofa m fcabie humida , per porofam fibrarum & vaforum texturarn repellatur cum prsefentaneo fubfequcnre damno. Quidni etiam humor interius obhserefccns codem modo per poros ad loca externa meare, foras propelli & excludt poterit? Certe copi'a feri, qua? in hydropicis per forte drafticumal- vo excluditur, non adducitur mediante pulfu per arterias ad tunicas imeftinorum glandulofas, fed veri eft fimilli- irum, quod per poros vaforum foras intro fpe&antes & per porofam partium fibrofarum fubftantiam ad inteftina trans- eat, Atque adeo clarilTime patct: fonticulos non modo evacuationem humoris pr«ebere unjverfalem, id eft, qui ex tota fanguinis & huiiiorum maflä procedit, fed praecipuc localem, five partialem & derivatorium, dun cx imis adex- timas ad fcquafi alliciunt, trahunt vel etiam revellunt.
§. XVII.
Nunc facilius explicanda venit cauia, cur confoli- datio fonticulorum magno fepe coniun&a fit cum periculo , ut non modo morbi priores fublati repetant & recru- defcant, fed non raro etiam giaviores, immo funefti affe- £tus, in aliis & remotis locis luborüntur. Vberius hanc Doxam teftatam fäciunt peritiores nu dentum ex antiquis & recentioribus. < rato lon^ajvus ille, felix & prudens Medicus, in confiliis;&epiftolis,qüas collegit Scholzivs epiß, 174. item cons. 221, fcribit: multis extmplis erudtmur, quam graves fubito ajfd-Iusjmm» mors ißfa } f«ntkulos y pr<e-
C 3 ßr~

« m* Co) m
fertint in pede thufos, covßquantur. Ex Arabibus R ha- se« lib. de fljf. tuntt. tit XVI, gravifiima faepe vidit fympto- mata fonticulo cocunre. L aelivs a F önte confil. pag % 5<5. afthma, M ercvriahs tetti. /V, pag. 175. podagram, H orstivs lib. IV. Part. II obf. 15. fpirandi difficultatem cum anafarca, coalefcente fonticulo, annotarunt, Quum- que äb antiquis pedum ulceribus ad confolidationem per- du&is pulmones] labe & ulcere affe<ftos, irultoties a Pra- dlicis obfervatum fit; nullum utique dubium, a fonticulis diu cum fruetu geftatis & intenipeftive claufis , praefertim in impuris corpoiibus, quin idem poflir contingere Cau- fa huius effedtus hon alia vide ur fubefle, quam quodab ul- cciibus, five arte, five fponte fa&is, ob effluxum qui fimul contingit humidi nutritii, debilis & ifnbecillis omnino pars cui inlidentreddatur, ideoque deficlente debito ad propul- fionem toni robore, maior fiat ibi affluxus & ftagnatio hu- moris, qui tarn copia, quam qualitate deünqnem, fiexitum (ortitur, pro fanitatc eft, ubi vero ipfius exeretio viis & o- rifieiis dudtuum claufis &conftridtis impeditur, remanetob partium vicinarum infirmitatem, copiofior humoris ferofiaf- fluxus & ftagnatio, maiorque ex longiori quiete accedit corruptio, unde non mirum eft, in laborante parte , auf priftinum Vitium refurgere, aut fi humor inquinatus & ma- litiofus, vel vitalibus (uccis immixtus manens, vel reeeptus iterum per poros in vafa, mediante fanguinis circulo ad alia loca defertur, peffimas palTim propullularesegritudines. "Nos cer e Ikpius obiervavimus , poft morbillos vel vario- las in pucris oculorum acres defhixiones, quar nonnifi ap- polito in nucha fetaceo ccftarunt, fnblato autem poftea fe-» taeco, protinus de novo oculos infcftaiunr.
§> XVIII.

Co) v 23
§. XVIII,
lam etiam facile ratio patefeit, qüare a tmca capitis, vel fcab e humida in pueris perperam curata , infultus epikptici, vel afthmata convulsiva fubnafcantur, quaspoft- ca -appofitfe vel veficatoriis, vel fonticulis in brachiis , aut pedibus, conquufcunt. Novimus cxempla, ubi a materia arthritica & podagrica ad intemas partes relapfa , vel etiarn non fufficienti vigore expulfa, fpalmodicaeconftri&iones diaphragmatis, ventriculi &inteftinorum non levem formi- dfnem inducentes, omnibus aliis fruftra datis intern^, ap-i pofitis in brachio vel pedibus fonticulis, fublati fuerunt, Neque certe experientiae fuffragio deftituitur, phthifin pof- fe eodem pa&o pra?caveri, fi nempe ortum trahit ex acri & impuro humore a partibus fuperioribus capitis, faueibus, vel tumoribus glandularum internis & externis defeenden- te ad peäus, & huic ulcere in coftis, vel in feapulis exca- vato, via ad exitum paratur. Atque adeo luculenter uti- que innotefcit: magni in arte medendi momenti efle mc- dicationem qux ad feri impuri, non tantumevacuatio- nem, verum etiam derivationem, immo revulfionem dire- &a , uti quidem iam in fanguinis millione aliisque exere- tionibus pridem eft nobilitata.
i xix.
Altloris indaginis quaeftio : qua ratione cauteria, fonticuli & fetacea, partibus capitis externis applicata,apö- p 'exiam ferofam,hemiplex5am,paralyfin, guttam ferenam, ce* phalalgiaminveteratam,vertiginem aliosqsgraves admodum cerebri morbosj qui ab humore ferofo firmius infidente imis cerebri partibus, originem trahunt, abigere & partes intemas liberare queant/' lam vero experientia uberius con- firmat, quod in his morbis fetacea nuchx inieäa, vel cau- teria appl'cataloco ubi futur* cojonaiis & fagittalis con-
cyr-

24 Co) gp
curfus eft , egrreiam tukrint opem , potirtlmumque maiorcs noftri mirifice hunc in finem commendarunt fon- ticulum capiti ubi futura* committuntur induäum, uti qui» dein patet ex Aqvapend. ptg, 12» 13, Solingen oper, Chirurg. P.f.cJ. Fieno de cäuteriis cap„ i z . Severino hb. II. pyr«t,. ebirurg. p. 2. Sunt quidem nonnulli cx re- centioribus, qui periculofum modum applicandi cauteria tarn a&ualia, quam potentialia, in hoc tarn fenfili & ner- vofo loco, ubi in commilTura futuraj coronalis & fagitralis durar qjatris & pericranii eft connexio, cenfent, eo quod ob dolorem ibi quam facile poftit inflammatio fufcitari- Verum fruftraneus eft metus, proprer mulriplicem iam ab o- nini«voinnoxium&felicemufum,&potius admodum erc- dibile, quod dolor maior, quem producit chirurgica hsec o- peracio, multum ad feliciorem operationem conferat eo quod recenüti capitis morbi a Ivmpha glutinofa, intra'an- fraftus & membranas cerebri detenta & a torpore fpiri- tuum & motuum maxima ex parte oriuntur. Profunt ita- que hoc in loco appofiti, non tarn ad evacuandum humo- rem noxium intus latentem , quam potius ad tonum exci- tandum & motum aliter determinandum, ut quod fubfiftit e loco fuo dimoveatur, nonfecus ac ipfa veficatoria pra> fertim ea qua: cantharides habent, nontantumexcernendo verum etiam Jyftema nervorum afficiendo motusaue pvri' tandOjConducunt.
§. XX.
Singularis adhuc fonticulorum in arte medica ufus eft, quod conditionem atque temperiem & fluidarum & ex parte etiam folidarum partium extraordinariam prodant ac detegant. Nimirum firma & quotidiana conftat cxnerien- tia, quod qui fonticulos gerunt a paullo diuturniori ufu in- falubrium& val.leintemperatorum aliinentorum v .g. acido- rum, falforum, acrium, caMorum, ut piperis, allii molc-

(o) m 25
(las quasdam affe&iones, pun&iones, dolores, rubores, tu- morcs & alia mfolita accidentia ibi percipiant. Crebrius * quoque obfervatur, quod a graviori animi affe&u, praefer- tim ira, triftitia ac terrore, item ab infigni & praetematu- rali temporum & tempeftatum conftitutione, extraordina- ria quxdam fenfatio in locis, ubi fonticuli appofiti, ipfius- que fonticuli infolitus afpe&us, adfint. Prxterea quando in morbis intenfior fpaftica contradio , vel ftomachum & inteftina, vel diaphragma petit, utin hyftericis & hypo- chondtiacis, item in i.olica convulfiva, afthmate eonvulfi- vo, tunc ftatim etiam compatiuntur fonticuli, ut vel exfic- centur & claudantur, vel dolorifice cum rubore affician- tur. Quinimmo praeternaturalis ficcitas, livor & pallor fonticulorum arguere aliquid damni in oeconomia ani- malifolet, & nihil familiarius eft, quam quod ante mortem fluxus humoris per harc ulcera plane ceflet. Ex quibus quidem omnibus merito eliciendum eft , tum ingentem partium fluidarum & folidarum in corpore huma- no dari confpirationem & una parte affeiia alteram ftatim etiam pati, tum quod non fccus,quam ex naturalium excre- tionum, quse fiunt per veficam, alvum & cutem, ita etiam ex ulcerum & excerniculorum horum infueta & extraor- dinaria conditione , fanitatis & morborum indicia, fluidarum & folidarum partium natura, indoles atque conflitutio a prudenti Medico perfpici poflit.
XXI»
Neque etiam omittendus aut floccipendendus illc fonticulorum fecundarius quafi ufus, quem in corpore cui iam indu&i in Qnitaris tutelam prxftant, dum pra:bent e- mun&orium, in quod velut incile confiuit, fiforfan corpus noxia & morbum minitans fubiit materia, ibidemque reiicitur. Et certe plura funt qua? hoc confirmant obvia fubinde phxnomena. Ci'e^rioris'quippe obfervationis eft, loca illa, ubi foniiculi e^ftunt, prxfertim inpedibus, ex
faci-

26 «g (o) g|gf
faCili terrtari eryfipelatc, fiveanimi affeßus, fivea-li'erröres
cornmilT? c auf am prarbucrint. Attentior quoque docet ex- perientia, ufcepto intus niorborum epidcmicorum conta- gj-oforuna ipliusque peftilenti# miafmate, protinusfonticuli excemiculum mdemutationem cxperiri, & frequentiflitr.e in- fiammatorii quippiameum dolore & rubere in ipfius confini» eomparere. 1 ueulentouriqueindieio^autocratiarnaturaetribu- endutnefle, ut ad partemhane debilem & languidam humor qui in vi-io e(t & rnorbmn minatur, ad protntam fecretio- nem & felicem exeretionem transir.it tatur-
f. xxn.
Peftat demunn, ut expofita quoque fonticufoaim o- perandi ratione , de re£to eosdem ufurpandi & peritc trä- andi modo utiles pariter ac neceflarias praäicas regulas fubneilamus*
I. Quaodo morbi capitis a congeftione & impetu fan- guinis & humorum ad fuperiora oboriuntur, ftuftraneus, «el plane noxius eft. fonticulorum ufus, Ted praeftat tunepo- nusfanguinis, quam leri exerementitii, evacuationi invigilare*
II. Vbi dolores capitis aeuti, item motus eonvuIiivi& epileptici, tenera & fenfibilia corpora diu detinent, minus tuto in locis feniibilioribus & nerv©fis,ut in nucha, velpo- ne aares, vel in fututis admoventur cauteria & fontieuli B fed fi forfanindicatio efts melius brachiis vel pedibus impo* Runtur.
HI. Non tarnfaeile, neeftatin^adeiusmodi molefta & diu vexantia remediorum gtnera defeendendum eft, fi res commodiori ratione expediri & caufa morbi per praeparan- tia, corrigsntia & per naturales exeretiones tollipoteft, fed tunc demum , quando hxs fruftra adhibita , & morbus diutius partem afficit ac detinet 3 verbo: fi ladio magis- particularis, quam univerfaliscfl.
IV, Nequeetiamin morbisexternishisfolumfidendumj. fed pr aeoiisjfijridajiaiaioadiungendajiaterna&alia externa, quae
jaor-

HÜ (o)
morfoo expugnando ferviunt pra?fidia, quibus etiam adhuc paußo longius infiftendum, inprimis quando fpes fanitatis per eadem recuperandse affulget.
V. In fenibus, qui folenniter dyferafia falfa fcorbutiea laborant; item in ipfis fcorbuticis, ad pra?cavenda, vel mi~ nuenda fymptomata , non inutiliter parantur eiusmodi per artem ulcera , tutius tarnen id fit in brachiis , quia facillus ibiin(hmmatiorics& ulcera tolli pofTunt ; fed fi fe- ir;elindu&a,fedulo providendura,neforfancoeantaut confo- lidentur, eoquod quo magis corpus eft impuris fuccis refer- tum, eomaiuspericulumimminet, quando exitu prazcludun- tur &emilTiriüm abolecur.
VI. Magnam cautionemconfolidatio &exficcatio ho- rum ulccrum deliderat, ne inde gravius damnum emergat» Proinde non facile admittenda in fenibus & adultis, Ted potius in adolefcentia, iuvcnili xtate, &corporibus qua? adhuc cre- fcunt, fique prius probe Conftiterit, omne Vitium & on.nern jntemperiem maföe fanguinis efie fublatam. Hinc antequam id fiac & poftquam fa&um, temperantibus & evacuantibus commodis utendum, & pars ubi conftitit fonticulus fubindc fpiritu vini camphorato inungendus,velvino calido diligen- terfovendus
Vil. In cache&icis Sc hydrOpicis corporibns non fine periculo fonticulus excitatur, quia facilis eft in fphacelum tranfitus. Perke enim monet Aqvapenoens iperat.chu rurg.P.L pag.iri.maxivium , inquiens, immmet periculum dum ftunt, nefphacelus partem calore depauperatarn uppre- hendat & uccupet, cfui brevi hominem inierimat,
VIII. Quando exulceratio, utinterdum fit in fenibus «Sc fcorbuticis, circa partem in qua geftatur nafcimr, vel etiatn dolor & tümor urget, tunc epithema, quod aqu >m Catci\ vivar, aquamfl rümfambuci, 1' eaud'aiquehnfade, faccharum fa- turni &camphoram habet,cumfruftu applicandum, quo in siuimodicalibas nihil prsftantius, nihil utilius.
D i IX, Ia-

$$ Co)
IX. Inciditinterdum, fonticulum nihil amplius humoris ändere, Ted ficcefcere & confolidationem fubire, tum utile globulum ex cera vitidi indet e, vel fi hoc fluxus non repetit, eidem pauxillum era« plaftri veficaturii admifcere.
X. Quando caro fpongiola in cavo fonticuli fuccrefcit, pulvis ex alumine ufto & metcurio prxcipitato rubro compofitus & in- fperfus inftar omnium eft.
XI. Locus cui tutifüme & quam optime inducuntur fonticuli eft inter fpatium duorum mufculorum, vitando eomrn tendines & ner* vos, ubi noftro tempore incifione cum lancetta, reieftis omnibuscau- teriis, tam attualibus, quam patentialibus, commode & cum minori dolore excitari folent.
/. XXIII.
Hjec itaque funt, quae de praeftantiflimo foBticulorum ufu mt« dico edilTerere placuit, ex quibus.luculenter fätis apparere arbitramur, quosdam inter celeberrimi nominis viros,utH elmoniiv m,C r a a- nitm, B ontbkob , G e HBMA - M j D a elm an nvm , A lbi nvm Limmer ym , multum erraffe, qui veficatoria & fontanellas e fo- ro medico reiicereöcpro remediis mortiferis venditare haud veriti funt. ^Teque minus ex hacnoftra ratioaali .difquifitione modi quo operan- tur ulcera hacc arte fa£ta, irrationales illi mechanifmi medici, quo optime noflro tempore res medicae ad rationes revocantur, ofore« intelligent, fterile & ignorantiam prodens molimen efle, in expli- cando falutari fluentium, & detrimentofo coeuntium fonticulorum eiFeftu, ad internum rationalem & moralem corporis noftri oeco- nomura confugere & loco caufarum obfcura verbadare, utiquidem nuperius larratus ille Vrfinui prseiudiciis occoecatus
contra prseiudicia in therapia medicainfeliciter pugnans fecit, quafi poflefTor ceconomiae vitalis per fonticulss omnibus fefe exoneret purgamentis', quando autem contra vitalem confuetudinem^ iß« vito vkali principio iidem coalefcanr,exfpe£tandum fir, quid vitaliter eventurum.
F I N I S.