/U-. Z QJt. D. B. v ; DISSERTATIO SOLENNIS, DE MORBORUM CAUSIS RECTE COGNOSCENDIS, Q_U A M RECTORE MAGNIFICENTISSIMO, SERENISSIMO PRINCIPE AC DO MI WO, DOMINO CAROLO, BORUSSIAE PRINCIPE,MARCHIONE BRAN- DENBURGICO, cetera, P R /ES ID E FRIDERICO HOFFMANNO, COL.LEGII MEDICI h .t. DECANO, PRO D0CT0R1S GRADU, Publice defendec, respondens, Johannes Joachimus Ulrici, HALBERSTADIENSIS. H. L. C. A. d. Sfptembr. CID IOCC xvir. HALJE MAG D EB UR G IG AS, TypisCuRiSTiANi Henckelii , Acad.Typ. Dissertatio Solennis, DE MORBORUM CAUSIS REGTE COGNOSCEN- DIS. §. I. I ulla in univerfa arte noitradoftrina majore utilitateac fru£tu fefe commcndat, atque et- iam ad tutam & aufpicatam me- dicationem viampanditapertilli- mam, profefto ea eft, quaemor- borum genuinas &proximas cau- las paulo exactius traftat & quomodo recle ea: cogno- lcendae fint, penitius exponit. Quodii enim medici officium potillimum hoc eil:, utmorbos, vitae humanae inimicos avertat, vel praefentes dextre expugnet, neque minus prudens de eorum eventu judicium proferat, quomodo ad hunc finem obtinendum certiori rati- one peruenirepoffit, ac ii de morborum caufis perqui- A 2 iitius 4 DE MORBORUM CAUSIS fitius & diligentius inquirendis atque inueniendis folli- citus fit, equidem non video. Quid enim aliud eft, corpus amorbis ingruentibüs dcfcudere, quam eorum pri- mordia & origines fcire, & iis fälubri confilio & medicina depulfandis ftudium operamque conferrePneque aliudfa- nare eft,quam caufas veluti fontes graviorum fymptoma- tum prudenti medicatione remouere: multo minus ve- roquis reflum de morbi curfu & eventu certum formare poteritJudicium, nifi ejuscaufe verse & proximse plani- us & plenius perfpe&ae fuerint. Sapienter itaque proditum eft ab Hippocraie ejusque fidis feftatoribus: medicum ad fanandum fujficere, fi adcognofiendumfuffecerit, ut ait, Lib.de arte §. 20 . Sed preflius hsec exprimit Lib. deßatibus §. 2. Si quis caufas corporis affe&i probe cognoverit, potens efl va '? ea corporibiu adferre, qua corpori commodent, nimirum co...raria,morboramnatura perjpefia. Atque et- iam pulchre more fuo Celfrn fcribit: cauße morbi invefli- gatio ejusque primordia & occafio in affeäionis & remedio- rum cognit'tonem deducunt amplijjimam. Verum enimve- ro, quo majori & plane mirificautilitatehaecdemorbo- rum, quinimo mortis fontibus refte cognofcendis do- £trina eminet:hoc negligentius & incurioiius fere in me- dicorum fcholis &monumentis vel non fatis exquifite & folide agitatur, vel plane filenrio transmittitur. Plu- rimos, qui quotidianis in artis operibus verfantur, id tan- tummodo quserere, utnomenmorbi, exquoaegerlabo- rat, nofcant, neque multum ulterius de corporis segro- tantis natura, de caufe morbificae indole ac vehemen- tia, deque fede affe&a, deque mali prima origine folli- citoseife, vulgari&ubivisobvia curandi ratione perfpe- äilfimum eft. Neque hxc noftsa adfertio fundamen- to RBCTK COGNOSCEN'DIS. to deftituitur. Quam pauci enim praclicorum, funt, qui non prius curam morborum adgöcdiuntur, quam completam & integram morbi hiiloriain fibi familiärem reddiderint, line qua tarnen cb fupinum negle&um aegrotantis, morbi cjusque caufe nunquam rede medendi via ac ratio inftitui poteft. Plurimi au- dito tantum morbi nomine mox ad medicamenta prae- fcribenda fe accingunt, iique unum remedii genus non juvat, confeftim ad alia confugiunt, varios fubinde li- bros praflicorum confulendo. Quam exigua fpes & fiducia in ejusmodi medicis, qui accuratas morborum hiftorias negle&ui habent, conftituenda eft? Quam pauci praeterea funt, qui ex hiftoriis & morborum obfer- vationibus, cum cura etiam configaatis, vcras morbi cau- foselicere,velquodad praxintutam conferat, cum cer- ta & fundata ratione eruere poffunt, vera theoria & philofophia corporis humani rerumque, quae faluti vel damnofint, deftituti. §. IL Morborum caufas certa auxiliorum genera indica- re & ex caulis bene perfpe&is aptas curandi indicationes fibi formare debere medicum, ab omni antiquitate me- dica conftanter; ufque huccreditum fuit neque minus quidem recte; nam ineptaeillae, quasinfcriptisfuispro- ferunt, indicationes, quae e diametro debebant caufis efle oppofitac,certo nobisperfuadent,nec unquam de genuinis morborum caulis verum & utilem le habere & habuiiFe conceptum. Et ut adfertionem hanc evincam, non a- lienum erit, pauca faltem huc transferre, cujus generis funt: furibundum archeum efle fedandum , & depres- fum ac emortuum excitandum; naturain in opere fuo A 3 defi- <5 DE MORBORUM CAUSIS delicientem adjuvandam, ejus errorem corrigendüm» naturam vel archaeum alihi & minus refte occupatum vel aberrantem fui officii admonendum , difcur/ivum fpirituum motum fiftendum, perturbatam fanguinis & humorum crafin reparandam, morborum fermentape- regrina ejicienda, vifcerum fermenta debiliora, Scacido exuperante deturpata reparanda, & acidum certis mor- bis ingenerandis aptum invertendum, lympham fermen- tificam,acido - volatilem tollendam, humorum qua- iitatem malignam temperandam & expellendam eile, «e- nus neruofum roborandum, calidum innatum reftauran- dum efle & id genus innumera alia, quibus pluribus Chartas implere fartidio foret. Quid vero aliud obfcurae hae, ineptae, nullius conceptus & nihil reale fignificantes, ne- que ad vitac, fanitatis, vel morborum rationem explican- dam, vel ad remediorum inventionem idoneac, meden- di indicationes, quae proxime ex natura perfpefta cau- farum morbificarum depromendae erant, manifeftant, quam genuinas morborum & fymptomatum,imo mortis caufas ejusmodi fpeculatorib'us minus efTe perfpeclas planeque incognitas. Quare an quicquam certi vel tuti ab eorummedicatione polliceri fibi quifpiam poflit,per- fpicacisfimus quisque dijudicet. §• HI. Denique quod defideratisfima illa veras morborum caufas invefligandi do&rina, quibus tuta, compendiofa & certa praxis refte fuperftruitur, tarn parum cognita fit praeter alias hsc quoque caufa eil, quod morbis defun- ftorum difleftiones rariores fint, & quod perpauci ex iliis utile quidpiam & quod ad morbi & mortis hiltoriani explicandam pertineac, perfeda ratione elicere queant. RECTE COGNOSCENDI. ^ Neque vero datur certius & melius ad naturam morbifi- cae caufsc & federn adfe&am pernofcendam fubfidium, diligentiori cadaverum morbis dcfunflorum infpe&io- ne. Plurima nobis occurrunt exempla eorum, qui mi- rificas fpeculationes de morbi caufa in hoc vel illo cafu habuerunt,cum alii Iienis, alii glandularum mefenterii & hepatis vitia, alii rurfus naturam in motibus fuis aber- rantem,quidam humorum exceflivam acredinem accu- farunt, ubi difieäo cadavere apoftemata in mefenterio autempyematainpe&ore, autpolypi in vafis majoribus vel fcirrhofitates vifcerum, aut extravafationes humorum in confpechim venerunt.Utut vero accuratior caufae morbificae cognitio nonfemper fatis fit ad eam tollen- dam,fi nempe remediorum efficaciam vincat,id tarnen ef- ficit, ut medicus, an morbus fanationem admittat, nec ne & quaenam medicamenta huic malo avertendo idonea fint,quae non,dijudicare poflit. Vehementer igitur & o- pt3ndum & laborandum eft,ut ad falutaris artis incremen^ ta provehenda morborum hiftoriae accuratius confcri- bantur, iisque perpetuo frucluofae admodum cadaverum fe&iones fubjiciantur. Caecum enim in medica atque ve- ra fcientifica theoria efle oportet, quihaec inftituta im- probare vel ad medicum ufum minus pertinere improvi- de ac praecipitanter afTeverare velit. §• IV. Verum enim vero, quam nobilis, quam utilis &pro- £cua haec de caufis morborum eft cognitio, tant difficilis & minus firmis conjefturis circumfepta efl,ut in praellan- tiflimis medicis jure meritoque is haberi debeat, qui in caexcellit. Etenim revera haec eft, quaemedico nominis fui famam ac celebritatem quam optime conciliat. Et 8 de morborum causis hinC ,non absque caufajulta Johannes Langius üb. I. Epiß.I. conqueritur: quod minus celebre nomen fit medico- rum Germania apud exteros.quia nempe praecipua median« pars diagnoftica,quae ex fuis fignis morbi natu- ram,caufas Sc fubrtantiam docetcognofcere, vel ignora- tur aut ob defidiam negligitur. j Noltrum itaque & o- mnium ingenuorum medicorum erit, majori cura ac diligentia hancnobilillimam metficinae partem in falutem medentium & aegrotantium agitare. Cum vero hoc excellens argumentum paulo latius pateat & ufu fefe egregio admodum commetidet, piacuitnunc fpeciminis inauguralis loco morborum caul'as nontam facile obvi- as, quemadmodumcertis indiciis eruendae fint, praefenti Diflertatione paulo penitius inquirere.Deus,inexhaufl:us ille omnisboni fons, ad veritatem, quae plana, llmplex Sc perfpicua,ut femper, ita etiam in medicina eft.docentium & difcentium animosjfelici lidere eo perducat, ut fub ejus potenti numine artis noftrae praefidium a coeno multi- plicium Scineptarum opinionum ac fpeculationum re- purgetur,utili(fimis vero & in praxi proficuis occupatio- nibus ejus excellentia adflruatur. §• v. Ante vero,quam ad pleniorem inftituti noftri tra- clationem defcendamus , illud praemonere vi- Fumfuit, noltrum in praefenti difcuflione haud efle in- ilitutum, ea, quae ad diagnofin fingulorum morborum pertinent iigna non adeo incognita, & ex quibus deno- minationem morbus accipiat, proponere, multo minus prognofticam do&rinam hic tra&are, fedhaec praecipua acprinceps noltra erit cura ac inllitutio,ut doceamus,quibus indiciis vera & proximae caufäe morborum ac lym- ptoma- REGTE COGNOSCENDI, 9 ptomatum, ut in prognoii acindicationemedicandi,eo certior & felicior lit rnedicus dignofci poilint & debe- ant. Neque tempus & locus vacabit hoc ampliflimum tra&andi negotium in totum fub praefenti difcurfione abfolvere, fed quae diccnda remanent, in alia tempora ditferre nobis erit liberum ac integrum. fr VI. Noftrae vero tra&ationis exordium ab evolutionc malignitatis, quae communi medicorum confenfucom- pluribus morbis fummum adjicit periculum, petere vo- lumus. Nihil certius eil, plurimos inter mortales morbis extingui, quibus malignitas adfignatur, ceu caufa fummi periculi & mortis, & quae prudentiam medentis & virtutem medicamenti facile eludit. Quot febres acu- tas Scpraecipue epidemicegraffanteshabemus malignas, quae vehementia fymptomatum multos interficiunt,qua- les l'unt purpuratae petechiales catarrhales, pleuritides, dyfenteriae, angin«, variolae, morbilli, Quemadmo- dum igitur Sc quibus indiciis haec malignitas in morbis cognofci & aqua caufa ejus vehementia dependeat, pri- mo inquirendum erit. §. VII. Malignitatis itaque in morbis acutis nota eftfubi- ta&plenaria omniumvirium proilratio atque defeclio, quae hisce indiciis fe prodit: omnis animi ac corporis vigor deje&us eft, artusrobur&potentiamprirtinamin movendo amiferunt, pulfus arteriarum ob fyjfiolen cor- dis contracUorem & languidam exilior & debilior fit, nul- lus placidus& qui reficiat,eft fomnus, Ted fomnolentia quaedam magis magisque debilitans, vel affidua vigilia premit, jacent plerumque fine dolore & fine fingulari ß fen- IO DE M ORBQRUM CAUS1S [enfu neque calor in exterioribus partibus, adeo inten- useft, funt anxii & inquieti, mutant facile fitum, inque eoere&o perquam facile in animi defedionem incidant, eo quod languidior cordis contraäio propellendo fan- guini via refta & perpendiculari ad caput minus fuffici- at, alvus minus rede refpondet, urina plerumquetenu- is & crebrioribus vicibus emittitur, refpiratio eft diffi- cilior, male cohoerentia loquuntur & finefingularicon- vullione valida frequentius intra paucos dies extin- guuntur. §. V1IL Ex hifce liquido apparet, malignitatem viribus, qujE vitam gignunt Sc tuentur, mfenfimrnam effe. Quid vero fit malignitas & cur tarn pernicialis fit, nonalienum erit, hicexponere. Sicuti vero in demonftrandis cau- fis omnia heia nominaproculabefTe debent: ita etiam, fi quis defe&ionis virium & malignitatis caufam per cali- dum nativum debile vel extinftum, vel perceflätionem natura vel archaeiamotufuo&direftione corporis,aut per fpirituum vitalium oppreffionem explicare velit, is certe nihil, quod concipi poffit y quod vere exiftat & quod in applicatione Sc in connexione ufui fit, adfert. Millis itaque ejusmodi fi&is terminis, qui nonnifi igno- rantise vela funt, adeaufas fenfui&rationimanifelhsin- veniendas potius nos conferamus. Vires igitur, quser corpori noftro infunt, non alias agnofeimus, nili mo- trices ,&qu3E a convenienti boni fanguinis in partes in fluxu, falvis tarnen Sc integris nervis, profieifeuntur; At- que adeo eos pra aliis eife robuftiores, qui ampliora habent vafa, qui fibras compa&iores Sc laudabilem fanguinis copiamobtinent; imbecilliores vero eile, quibus i jfibrse nie TE COGNOSCENDI S. II funt laxse, vafa anguiliora & quibus parcior fanguis inert,animadvertimus. Practerea corporis noftri vires a cpnvenienti victu, a liquido fubtili & fpirituofo, ab aerc pnro & temperato egregie foveri,& depreffas mox re~ i'ufcitari, quotidianis experimentis edocemur, cum contra ab inedia, a vi£tu incongruo, omnis fpiritus & virtu- tis experte, ab odore vel medicinavaporofa Sc graveo- lenti ingentem virium prolapfum obfervemus. Ne- que minus pra&icis eognitum eft, omnibus iis affe&i- bus, qui a conferta crudorum &impurorum humorum vel fanguinis copia originem fuam trahunt, notabilem Janguorern viriumque collapfum perpetuo fere jangi. Manifeftae igitur funt virium, qu$ vitae Sc omnium atlio- num vitalium praefides funt,caufae,praefente enim fangui- ne temperato , fubtilibus elafticis Sc volatilibus partibus referto Sc fufficiente fa£io adfluxu omnes partes folidae & motrices earumque prineeps cor debitum fuum to- num, robur motumque conftriftionis & dilatationis, qui univerfam oeconomiam animaiem gubernat, aeeipiunt» §• IX. Venio nunc ad malignitatis indolem,caufam atque originem inquirendam,quae non rectius quamex interiorum perluftratione in iis,qui ex acutis Sc malignis morbis de- ceflerunt, haberi poteft. Si itaque obfervationes Sc difTe£tioneseorum,qui pefte, petechiis & aliis malignis febribus demortui fuerunt, confulamus, & quae a nojbis ipfishacinre vifafunt,recordemur,nunquam nonnota- bilis vel in ventriculo vel in inteftinorum volumine con- fiftens putrida, foctida corruptio, five fphacelatio fe ob- tulit,ut inducamur credere,nunquam veram maligni- tatem periculi plcnam adeffe, ubi non qusedam ex folidis. ß 2 par- 12 DE MORBORUM CAUSIS ti 11 — partibus interiori fphacelo& putredine infectac fucrint. Nihil cnim eft in univerfa rerum natura , quod magis animantibus adverfetur,quam ipfamet putredo eft. Haec enim inteftinus & celerrime vires fumens deftru&ivus motus eft,qui non modo partium fluidarum texturam ac mixtionem,fed& folidarum ftructuram invertit,di(Fol- vit & fubtiliores fluidas, impetum ac motum facientes partes hoftili vapore contaminat. V idemus fphacelum exterioribus partibus inhaerentemfubito& omnes vires exhaurire & vitam brevi extinguere. Multo magis in- teriorejusmodi partium corruptio exitium creabitprae- fentillimum. Et quemadmodum, qui ex cancro ma- ligno, cui deterrima putredo lemper jungitur , vel ex fphacelo moriuntur, naud disfimilibus fymptomatibus, acilliqui pefte & malignis febribus decedunt,divexan- cur,ita horum unam eandemque effe caufam, nempe pu- tredinem, non male concludimus. § X Neque vero tantum putredo & fphacelatio inter- narum partium in acutis & malignis febribus reperitur, fedhaecipla funeftorum morborum aliorum frequentier caufa eft,ac nos putamus. Atque noftrum de morbis plurimisferalibus & periculofis Judicium hoc eftrpleri- que pro caufa putridam corruptionem internam agno- feunt & raro homo ex morbis moritur,ubi nonputrida quaedam corruptio in caufa fuerit. Quemadmodum vero ipfa putredo gradu majori vel minori differt,&alia infe- ro. ilia inl'angvineeil,ipfaeetiampartes, quibusinfidet, rationeflracturae & ufus valde disfidentes lunt,ita effe- ftusquoque&vis putredinis diverfas eft, cum quaedam vehementius agat fed parum redditur. Quandoque puris acrimonia, inteili norum tunicas rodendo, immanem dolorem cum febre ac tumoreprocreat. Si vero in dorfo intra peritonei membranam , & mufculos pfoas usque ad os facrum puris copia colligitur, praeter alia confueta abfceliuuni fymptomatadolor cum tumore ardens in lumbis con- tinuus Sc £atis gravis ac fixus, qui fitu in dorfo exacerba- tur,percipitur,&tuncurina,pauca tarnen, variis fibrillis repleta,cum ftranguria emingitur. Obiervatum quo- queanobis fuit apoftema in utero, poft abortum ab as- iumto vehementi emetico produflum. Diutius labo - rantem dolor circa os facrum & pubem cum febre, al- vo adllricla, urinse difficultate r exercuit: fafta fedtione pus foetidifiimum circa uterum ad Iibram & ultra flu- cluabat, & totus uterus pure fcatebat, factis hinc inde irt eo aperturiSv Ceterum renes patent quoque abfceffi- bus, qui totam eorum fubftantiam nonadeoraro ka con- fumunt,ut teffe anatome nihil praeter membranofum concrementum facculi in modum contraflum refinqua- tur. Taliin cafu mingitururina mox cruenta, mox ob puris mifcelam laftefcens^intercium glutinola, crafla, te- naci materia mali odoris referta, quaein fundo frieret, ne- que ad vitri agitationem diflolvitur : ejusmodi abfceflus in plethoricis & fcorbuticis feminis, ceflante circa quin- quageiimum annum menfium fluxu, notavimus. §. XXII. Neque caput ab abfceflibus penitus immune efl, quandoquidem intra parotides, praefertira apud infantes, fipus- RECTE COGK OSCENDIS. 21 {] pusdetinetur,intoIerabi/is circa aures cum tumore fit. dolor, vigilias ad delirium usque produccns. Intra ca- vitates offis frontis abfceflus quoque deiitefcit, qui in- tenfillimum in fronte & circa radicem nafi dolorem, to- tum caput in confenfum trahentem, excitavit, fed pure crafio foetido per nares effufo ab applicato convenienti errhinotandem conquievit. $. XXHL Eft vero adhuc aliud genus abfcefTuum live tumo- rum,qui non purulentum Ted Iymphaticum & ferofum humorem continent,nequeex praecedenteinflammatio- ne, fed potius ex lymphae circulo impedito originem fuam trahunt y quorum fedes minime invifceribus vel in partibus fangvinepleniseft, fed intra membranarum tu- nicas detinentur, neque humor,quem continent, eroden- tis,ut pus,eft naturae,inde etiam non partium,quibus inefl, fubllantiam depafcit. Hi tumores non raro praegran- desfiunt, utvel plures libras feri puri, quod calore in offam> ut albumen ovi, abit, compleclantur. Ejusmodi tumores faepilfime haerent intra duplicaturam pleurse, & cavitatem thoracis replent: quibus disruptis ingens pectoris fit inundatio, quae pulmonum expanfionem & motum diaphragmatis impediendo hominem fuffoca- tione tollit opprimitque. Ejusmodi cafum pronuper habuimus hic loci ingenerofo militiaepracfe£lo,qui de dolore in peftore continuo, fixo & comprefforio finiftri lateris conquerebatur, paulo difficilis cum tuifi ficca per- petuo aderat refpiratio,quaeintervaIlis,prae(ertim de no- £le ab incongruo- maxime fitu,ita ingravefcebat,ut fumms anxietascumfuffocationis metu per aliquot horas pr$- fensfuerit,pullüs continuo frequens, rnollis tarnen» line C 3 fiti 22 DE MOItEORUM CAUSlS fiti vel notabili calore,neque appetitus neque fomnus plane deficiebant; pedes frigidi & una cum fcroto tumore cedematofolaborabant,exterius in thoracis regione nihil tumoris, nihil ruboris animadvertebatur.T um a paulo fortiori thoracis commotione confeftim in maximam& continuam fpirandi anguftiam atque anxietatem , quae ad quindecim horas durabat,incidebat, donec tandem infeliciter mifereque fuffocatus perierit. Aperta thoracis cavitate ejus latus finiftrum totum feri minimum o&olibr« inundabunt,quod largius, levi faltim incifura fafta, effluebat. Poftquam igitur thoracis cavitas hu- more depleta fuit; membranaceum receptaculum, tenue tarnen, ad latus finiftrum inconfpectum venit,quod fine omni dubio ex membrana pleurae produ£lum fuit, cum intra ejus duplicaturam ex vafis lymphaticis disruptis lympha colle&a talem capfulam fibi efFormaverit. Re- liqua vifcera fatis erant falva, nec alio, nifi quod ex mor- bi diuturaitate contraxerant,vitio laborabant. Conclu- dimus exinde, faepenumero hydropem thoracis a ruptio- ne ejusmodi abfceffuum feroforum originem fuam tra- here. Hujus affe&us ortum segrotus acri & intenfo frigori in expeditione Rigenfi, quod pafTus fuerit, ad- fcnpfit. §• XXIV. Neque dubiumeft,quin ejusmodi ferofi abfceffusSt tumores in abdominis cavitate faepe occulti lateant, & vel in mefenterio aut in dorfo intra duplicaturam peritonei, vel intra uteri membranas,quandoque etiam intra ipfum ovarium contineantur, qui disrupti, fa&o femper adflu- xu majori,feri copiam in abdominis cavitatem ingentem effundunt,quodcorruptione dum inficit vifcera, fatalem diem accerfit. Equidem ejusmodi tumores non fine diffi- RECTE COGNOSCENDIS, , 2} difficultate cognofcuntur, fed a pofteriori magis & no- xio eventu atque effe&u demum fe produnt, ß videlicet inmalihabituscorporibus & diutius infirmis fubito hy- drops gignitur, abdomen intumefcit,& fiu&uantes a- quae vario in latera decubitu percipiuntur , id quod et- iam concludendum eil, (i quis diuturno pectoris dolore &refpirandi anguftia affe&us confeltim in fufFocativam fpirandi anguftiam non fuperabilem incidit, ubi certe fu- biti ejusmodi hydropis generatio non aliam caufam, quam ruptionemingentis aquofi tumoris & effufionem copiofam feri in cavitates agnofcit. Quod vero intra membranas tumores, quibus extra vafa polltus humor, infideat,gigni poilint, evidentiteftimonio eft illetumor» qui falvis internis vifceribus intra duplicaturam perito- neiproducitur,&mole fua abdomen ejusque mufculos mire diftendit, adeo, ut verum hydropem mentiatur. Quoincafu Nuckius aliique paracenthelm, quae in ana- farca nunquam non plus exitii,quam falutis adfert, fum- me proficuam obfervarunt. §. XXV. Ab abfceffibus ad partium exulcerationes nos con- vertimus,quse abillis non parum difFerunt,tum quod ab- fceffus copiam materise, & purum, album, coftum pus, ulcera vero parum ichoris & feri faetidi fundant, tum quod abfcefTus magis partes fangvineas fucculentas, ulcera vero membranaceas , frigidas & ficcas adoriantur ibique federn fixiorem habeant. Neque ventriculus,qui partium membranacearum facile princeps eft, ab his im- munis eft. Aleminimus olim civem Mindenfem ob nimiamSpiritus vini ingurgitationem & frequentiorem iram acerbisiimo dolore ac tumore circa pruccordia cor- reptiiiii s 24 DE M0RB0RUM CAUSlS. reptum fui(Te,qui fumto dbo increfcebat,utut vomitu non ita multo poil: rejiceretur. Accedebat univerfi corporis marcor, frequens erat lipothymia, alviquc ex- cremcnta nigricante colore interdum tineta erant. Per dimidiumfereannimiferejacuit, tandem fato conceflit. Aperto cadavere, ventriculus parvus & valde eontraclus, craflus tarnen Sc albicans inventus fuic, rugis & etiam punclulis intus fcatens, quibus inciiis materia faniofa foetida exftillabat. In corde vero & omnibus vafis pa- ruro fanguinjs reperiebatur. §. XXVI. Veficam quoque non raro fatis chronicum ocmo- leftum ulu?, live ex luis Gallicae contagio, live ex cal- culigrandiorisattritu,autexfcorbutica humorum acri- monia erit, foverc non novum eil. Id vero magna uri- nam emittendi cupiditas, cum ardore & difficultate ma- nifertat. Urina mingitur crafla ,quiE fubinde inftar albu- minisovi cohaerens iimul ex vaie effunditur, inque ea non modopelliculse&furfuraceaqusedamnatant, fed & lerum vifcidum ac puruientum in fundum vafis dejici- tur. Dolor valde gravis pubis ac pennaei regionem oc- cupat, cujus tantaiaepius&vitia,ut partes extremae inde inhorrefcant. Si exulceratio totam veficam occupat, fecedunt fubinde fanguinis grumi cum multo ardore. Quandoque in (croto tumor inüammatorius apparet, qui ad fuppurationem pervenit. Ab ejusmodi ulcere vefica denfatur & corrugatur, exterius albicat, fibrae con- tra&ae, nigricantes ac fphacelataeapparent,& pus in vefica cuniculos format ; lique materia foetida acris in pelvim delcendit, vicinae etiam partes putredine infici- untur ; qualem obfgrvationem Mißeil. Natur, curhß viel. Des* RECTE COGNOSCENDI» 2£ Dec. II. Ann. VI. obferv. 100. commemorant. Si calculus in vefica ejus exulcerationis caufa eft, tenesmus,cujus ve- hementia non rarorectum propclJitur, perpetuo urget, urina eft purulenta & arenola,inque pelvi pruritus perci- pitur,&fublituere£to dolor augetur. §. XXVII. Si vero proftratis, quod fepius in lue infe&is acci- dit,exulceratio infidet, utplurimum in confenfum Collum velicx trahitur, crebrior ad urinam eft ftimulus, fed cum intenfoardore& dolore mingitur & difficulter ob urethram fpafmo contraclam redditur, praeterea ex glan- demembrifubindeliquor,qui confiftentia, oolore & a- crimonia ditfert, effluit, vel manu exprimitur, atque in urina fedimentum albicans cum filamentis natantibus confpicitur. §. XXIIX. Ad alias jam deveniendum eft caufas,quae valde dif- ficilium&plerumquelethalium affe&uum funt genitri- ces,& hae funt fanguinis vel etiam feri extra vafafa&ae ef- fufiones & ftagnationes. Inter has ea, qux fitintra cerebri ventriculos fanguinis,effufio ob plexum choroideum di- fruptum periculolisfima eft, & apoplexiam fortem, brevi enecantem,efficit. At vero cum alia etiam fit apople- xiae non infrequens fpecies, qua aegri falvo pulfu & refpi- ratione facie pulchra & rubicunda, diu fine fenfu & motu jacent & tarnen fervantur, non immerito judicia, quibus utraque diftinguatur , defiderantur. Fortis cum a fanguinis eftufione immedicabili fiat, has habet notas: jungitur illi utplurimum vel paralyfis vel convulfio. Lila viiitur fi unum latus frigidum & quafl mortuum jacet, & alvus fponte fertur : hsec vero vehement! D thos« 26 DE MORBORUM CAUSIS thoracismotu & elevatione cum ftertore, rhonchoöc fonitu, neque minus artuum diftraclione, elevatione aut ventriculi per vomitüeverfione manifeftatur, & fanguis interdum e naribus profluit. In ea vero, fecus res habet, quae minus funefta eft,& in hyftericis, hypochondria- cis, plethoricisja vaforum cerebri, ob copioiius per fpa- fmos ibi congeftum fanguinem,diftenfione fit . quo cafu maximafpesinvenaefeäionereponenda eft , ne res ad pernitialem vaforum ruptionem perveniat. §. XXIX. Rarius in thoracis cavitate,nifia violenta vaforum dila- ceratione,fanguiniseffufiocontingit;in abdomine vero. id evenifie recordamur. Ante decem circiter annos nobilis in hac urbe femina triginti annorum, elegantis form», quartum menfem gravida, praeter omniumopi- nionem de fubito virium languore conqueritur, facies contrahirur,Iivida & frigida fit^advomitü adeft inclina- tio,erefto capite animi defe&io invadit, quae crebrius re- petensintra decem horas cum magno dolore maritiu- xorem e vivis abripit. DüTe&o abdomine, in ejus ca- vitateingensfanguiniscongrumatiadlibras aliquot co- piareperitur,quiex ovario multum tumefa&o & gru- misfanguinis obfeifo,vaiis ejus disruptis profiifus fuit. §. XXX. Frequentioresautemfunt feri intra cavitates effb- fiones,& interhasea, quae fit in capite,&aetati infantiliin- ffefta eft,immani magnitudine ac tumore, quem hydro- cephalum dicunt,& aliarum partium marcore in confpe- ctum venit. Nimia vero feri intra cavum thoracis col- le&io<agnatio,quaehydrops thoracis audit,iis,qui polypum grandiorem in corde & majoribus ejus vafis j - gerunt recte cogkoscendi. 27 gerunt,& afthmate convullivo laborant,fatis frequens eft, nunquamferenon,ubi magna ipirandi difficultas jungi- tur, extravafati fei i copia in thorace, inftituta anatome, vifitur. Haec ipfa vero fic dijudicanda eft: refpi ratio an- teadifficilisfi longe difficilior redditur,& paroxvsmus quafi fufFocatorius diutisfime adiligic, & parum remittit, noninfallaxferi in thorace copioiius collefti indicium praebet,praefertim, (i,quod exfpuitur, fanguinei quid prae iefert,quodobnimiam pulmonum compreflionem Sc diaphragmatismotumcellantem fanguinis libercurfus ex uno ventriculo in alterum intercipitur, & is ex arteria pulmonali,vehementius contracla, in arteriam bronchialem exprimitur, quod fignum in funeftis praecipuum eft. In abdominiscavo ferum extravafatü tum ex murmure, flu&uatione,tumetiam ex majori virium deftru&ione &lenta febre, cum vifcera corrumpi incipiunt, in hydropicis dignolcitur, quae corruptioperparacenthe- fin, aeris atmofphaerici liberiori acceflu facto, magis ma- gisque promovetur, & mors acceleratur. De purulenta materia ex abfceflibus disruptis in cavitates extillante, quibus nimirum effeclibus fe prodat, jam in luperiori- bus mentio fa&aeft. §. XXXI. Dantur adhuc aliae chronicorum & rebellium affe- ftuum caufae, quae licet aliquanto rarius occurrant,eo plus tarnen habent in fanando& cognofcendo difficul- tatis.Sunt autem hae ipfe partium fcirrhofae indurationes, quae tum vifcera,exinnumeristenuisfimis vafis conflata, tumetiamglandulas,quarum ftru&ura identidem mere vafculofa & membranacea eft, potiflimum invadunt. Cum enim ex obduratione tubulorum trahant fua incu- D 2 nabu'a *3 DE MORBORUM CAUSlS. __ nabula,facile colligitur,eas partes, quae fere ex minimis &capillaribus vafculis conftru&ae funt,ejusmodi malis faciliuspatere.Sicut autemin abdomine copia glandu- larum & variorum vifcerum continetur , ita etiam haec vitia crebrius ibi confpiciuntur. Et quia totum pancre- as mere glandulofum eft,imo corporis glandula maxima, itaetianinullum praeter hoc tarn racile fcirrhofis indura- tionibus expofimm invenimus. Profecto diuturniora illa malaac vitia, quje circa digeftiqnem & primas vias in hypochondriaci s frequenter occurrunt, Sc fere per- petua funt,utplurimum pro caufa & radice pancreatis in- expugnabilem obllru6lionem,tefte anatome, agnofcunt; inde fit, ut ejus fuccus deficiens, vel intemperato acore imbutus, dicreitioni & diffolutioni ciboram minus refte fuccurrere poffit. Exterius vero pancreatis fcirrhus,nifi infignis fuerit, percipi nequit, quod fubventriculo deli- tefcit;eximior autem,duritie in epigafhrio elevato fefe ma- nifeltat, & a finiftris dextrorfum, & abhinc finiftrorfum fenfim protruditur. % XXXII. Et cum pyloruseique annexumduodenumcopio- fls&eximiis glandulis obfeffum fit, accidit quandoque, ut fcirrhofus tumor etiam in iis deprehendatur, qualis tumor,fi aMquanto major fuerit, circa dextrum epigaftrii latus renitentia fe manifeftat,& ad taclum digitis cömpri- mentibuSjUtut non fine dolore, cedit. Pylorum vero & duodeniprincipium dum ambit idque angullat & fere occludit, alimentorum in ventriculo digefta maffe neutiquam ad inteftina defcendere,inque corpus diilri- buipoteft,unde fit, ut hoc marcore confumatur: diutius vero alimentorum maHa ibi fubfitas, & acidior reddita, ventri- ,» 8ECTE COGNOSCENDIS. 29 ventriculum ad vomitum follicitat. Prstereaejusmo- di intra 4uodeni fenfibiles memhranas fubortus tumor diftenfione acerbi(Timum& indefinentem dolorem circa ventriculi regionem per aliquot menfes excitat, cujus Isevitia fomnus avertitur, & vires confumuntur. §. XXXIII. Nulla vero in abdomine contenta pars Iubentius fcirr- his infeftatur praeter quam veficaecorpus membranaceü Sc exparte glandulofum, cui^prsefertim circa ejus cervicem, nequetantum externe, (~ed& interne ipii adnafcuntur.Ita Mijcell. Nat.Curiof. Cent. i. & //. 0'of. ig6. meniorant, fcirr- hofum tumoremexteriusveficaetaminiignem adnatum fuifle,ut totam pelvim impleverit. Produnt ejusmodi tu- morem praeter dolorem in pube gravativum dyfuria cum tenefmo,alvi difficultas ; in femina fiuor albus fangvini permixtus. Neque novum eft , veficae örificio in- terius tumorem fcirrhofum adnafci, vel inferiorem am- bitu m orificii in magnam craffitiem excrefcere. Haec dif- ficilem producit miclionem/ioue augmeijtum capir,pe- ne fupprimit,quale exemplumhabuimus in illuftrisfimo Comite in thermis Carolinis mortuo. Urina reten ta & veficam & uretheres farciminis in modum diftendit, abdominisfequitur infiatio &febris,occlufi vero orificii fcirhofo tumoreindicium elt catheteris plane negata ad- milfio. Interdum etiam exterins circa ipfum veiicx collum atque ejus orificium glandulofa furgit excrefcen- tia,quaeurinae ciTluxum, & catheteris in veficam ingres- fum plane impedit,inde abdomen augetur, x.Riedlinus obf. 2.Anno ify7.menfe Februar. Quandoque vero non veii- cx cervici adhaeret, fed in proflatis confiftit,& plerumque ex gonorrhaea male curata oritur,& non modo in urina e- D 3 mit* 3© DE MORBORUM CAUSIS mittenda diificultatem parit, fed & magnitudine incre- fcens Collum veficae ita comprimit,ut in totum urina fup- primatur, quo cafu neque catheter, neque remedia interna & externa urina prolicere po(Tunt,fed vomitus,& con- vulliones fupervenientes fatalem diem accerfunt. Hic tumornuminproftatisconfiftat, ex eo judicandum ve- nit,li gonorrhaea prceceHerit,lique ad radicem penis reni- tentia quaedam obfervetur. Frequentilfime enim ac- cedit a coitu impuro & fluxu feminis maligno,inter initia non prudenter tra&ato, pellimum proftratas inde con- trahere vitium, dum indurata in fcirrhum abeunt, qui demum faepe longe poft exulceratur, inque fiftulam ab- it, partes vicinas adgredientem, & fic gonorrhaea red- ditur inveterata ac rebellis,quae chirurgos aeque acme- dicos ac ipfos aegros miferrime exercet. §. XXXIV. Praeterea mefenterium, in cujus centro copiofae refidentglandulae,generandis ingentis magnitudinistu- moribus, quam maxime opportunum eft. Qui atro- phia adfliguntur,praeter abdomen inflatum,quod fubinde in puerisconfpicimus,obftru&as & valde tumidas in me- fenterio, tellantibus id anatomicorum obfervationibus delitefcentesglandulashabent,quae liberum iter ac tran- fitum chyli impediendo, marcorem corpori infe- runt, inteltina humoribus replent, qui fluxuum & fre- quentium dejeclionum caulae fiunt. Fit quandoque, ut ingentis magnitudinisfcirrhus,vel plures etiam me- fenterii membranis adhaereant, quibus venter in molem furgit, & hi vel ingravidationem,velmolam,velhydro- pem mentiuntur; reliquas vero partes corporis tanta fae- piusinvadit conl'umtio, ut cutis tantum olla contegat, qua- 3* quaedam re- folutio tunicarum ventriculi Sc inteilinaiium caufa eil nimiae expaniionis,cum alias inteftisia tonoSc refirtentiae potentia inftrufta flatus propellant. Symptomat.i pro differentialocorumdiflerunt. Ventriculus ab iisinflatus & fortiter expanfus fummas praecordiorum anxietates & refpirandi ad fuffocationem usque anguftiam cum faucium confirictione efficit, atque inferiorejuspars fub cordis fcrobiculo verfus latus dextrum inilar veficae turgidae ovi gallinacei magnitudine fenfbus & taflui, feleoifert: ru&us fi fuperveniunt,quibus flatuum exi- tus conceditur,anxietatum fit allevatio: haec ventriculi inflatio hypochondriacis Sc hyftericis frequentiflima val- de gravium&multorumpathematum caufa cxiitit. §. XLIX. Fit quandoque,uttotainteflinoram moles flatibus mirifice diftenta ingentem abdominis tumorem efficiat, hinc dolores atroces cunvalviadftrictionefiunt,quiafFe- 6lus colica flatulenta vocari folet. Si diitenfio haec eft diuturna ob intefünorum quandam paraly fin Sc vifcidae materise copiam intus haerentem,abdomen inflar tympa- ni diftenditur;tandemjungitur cachexia & tabes,& morbus vocatur tympanitis. Ssepius vero accidit, ut tan- tummodo partes quaedam inteftini praefertim coli flatu dolorifice diftendantur,quod circa hypochondria utra- que fepüTime confpicimus, quia ibi inteftini coli dantur F 2 fle- -j 44 DE M0RB0RUM CAUS1S flexurae,quae impediunt, quo minus & flatus & alia con- tenta promte tranfeant, fed potius ibi üagnent. Fami- liarisnme id in hypochondriacis contingit, & perperam dolor illetenlivus finiltri lateris pro tumore & inflatio- nelienis a medicisanatomesignaris habetur,cum tarnen lien in homine non in hypochondrio fed potius in dor- fo fub diaphragmate fitum fuumhabeat. Nequedefici- unt obfervationes,ubi in ofle ilei dextri ingens & dolorifi- cus tumor diutius per intervalla affligit,qui tarnen a cibis flatulentis fumtis exacerbatur. Hic fuum habetlitum principium coli fatiscapax & membranis robuftis mo- tricibus inftru&um, ut furfum excrementa propellere poflit; fi itaque atonia laborat, flatus & feces ibi ftagnant, tarngraviterfaepius, utpericulum ruptionis fit,quod et- iam quandoque fa&urn obfervationes pra&icae & ana- tomicae connrmant. Ejusmodi vero flatulentos tu- moresexinde licet cognoicere, Ii ad emiflionem flatuum vel eje£tionem materiae tenacis copiofe per vomitum aut feceflionemtumorescum dolorum allevatione mi- nuantur. Dolores lumborum , pulfuum intermiflio, dolores in oflecoxendicis,tumores pedum aedematofi faepe folis flatibus inteftina diftendentibus & vala vel nervös comprimentibusdebentur,& datis carminativis ac clyfteribus conquiefcunt. A fortiori vero ventricu- li inflatione faepius fine omni fenfu & motu jacent hy- ftericoe, fere omni refpiratione deflitutae, ob defcenfum diaphragmatis penitus interceptum. §. L. Reftat adhucaliacaufa memoranda,quae inventri- culoneque minus ininteftiniscon{iflit,rariusque anim- advercitur, mortis tarnen & graviffimorum morborum ge- RECTE COGNOSCENDIS. 45 genitrixeft. Et hsceft ventriculiveletiaminteftinalium tunicarumerofio,qusevelab erodentium acidorum fuc- corum copia in hypochondriacis fepisfime £t, vel eti- am ab iracundia vehementi & frcquenti paratur,aut a fumto veneno, emetico vel purganti acriore , aut pofl: cholersvel dyfenterix aut diarrhaes morbum relinqui- tur. Affefttiseft chronicus,hinc dirtingviturab inflam- matione,quae celerum pasfionum pracipua. Si efl: in ventriculo & duodeno, continuus& fixus dolor eÜ circa prsecordia,ten(ivus, traftorius, interdü cum ardoris fen- iu,qui usque addorfum pertingit,& fummas anxietates circa praecordia facit,ipfurn quoque jugulum petit, & val- dedebilitat;poftomnem medicinam autcibum aliquan- to intemperatiorem, quae falfse, calidae, acidae, fpirituofe, acris efl: natura,exacerbatur, a purgantibusvero atrocis- fimusredditur.Demulcentia,humedantia atque emolli- entia & maxime medicamenta ex chamomilla ex fioribus millefolii ferre poteft: inclinatio efl: ad naufeam, item ad vomitum,pulfus accedens celeritas magnam delperatio- nem habet. Quodfi vero in inteflino quodam ejus- modi erolio fuerit, identidem dolores in abdomine, in dorlo cru6iant,quifemper adfumtis calidis, falfis, aci- dis mirum exacerbantur, dejeftiones alvi funt creberri- mse & varia caloris & frigoris efl: in corpore mutatio, urinamox tenuis & aquofa,mox rubicunda & craflfa mingitur, malum etiam admodum diuturnum efl: & vires depafcit corpusque confumit. Ejusmodi mala longius tempus, & accuratam ac demulcentem distam plus quam medicamenta praefertim aftiviora delide- rant. F 3 §.LI. 46 DE MOKF.ORUM CAUSfS . §• LL Ultimo loco de inllammatione ventriculi quae- dam etiam dicenda rcftant. Etututuberioremdehac tra&ationem ,de morbiscognofcendis, adtempus,quo agemus relervamus, nihil tarnen obilat, quin& hic loci mentionem quandam injiciamus^eo,quod haecacerbifli- ma pallio a medicis rarius dignofcatur, & confideretur, cum experientia teftatum faciat, hanc ejus eile ingenii ut celerrime hominem interliciat. Haecpraetereaplu- rimis acutis morbis in fine fupervenit & lethum in- fert. Hac quoque omnes pereunt, qui venenum intus lumferunt. Graviflima funt fymptomata, quae ex hac profluunt,ficaufa fuerit violenta,intolerabilispraecor- diorum eftanxietas, inquietudo, fpirandi anguftia, cum fudore frigido jun&a animi defeftio , pulfus inaequa- lis intermittens, quandoque plane deficiens, perpetua adeft naufea,vomitio quoque, alvus conrtrida, extre- morum refrigeratio, fummaque yirium proilratio. Signum pathognomonicum maxime e{l dolor acutus & ardens circa cordis fcrobiculum dextrumque latus, & hu jus aflumtis fpirituofis vel acribus ingens exacerba- tio. Si eft ab ira praecedente , tum compfreflivus fi- mul ädert circa dextrum regionis epiga ftricae latus cum fummo ardore dolor,cum facie & oculi albo flave- fcente. Si ert a veneno.tunc atrocilfima junguntur tor- mina, vomitiones & alvi fluxus. Cavendum ert ne ventriculi inflammatio cum cardialgia confundatur, quae pungitivum magis habet dolorem citra ardorem & pulfus mutationem, citra etiam fubverfionem ventriculi, dolor per medium ventrem ad dorfum usque pene- trat. Circumfpiciendum etiam eft, ne cum dolore coli- c RECTE C 06 NOSCENDIS. 47 co!ico,quod imperitiores faciunt, confundatur, quia in colica dolor m3gi.s eft vagus, nec tarn ardens & fixus, & fedes doloris luper abdomen extenditur, & iicuti ventriculi inflammatio omnia refpuit paulo a&iviora remedia; ita,ctiam a purgantis acrioris vel emetici mi- tiori etiam doli exacerbatur, ita prorfus, ut funefta fub- inde protinus fymptomata confequantur : ficuti com- plura in promtufemperhabuimus & habemus exempla Sunt vero adhuc multce alise morborum caufe, qu« in partibus fluidis confiftunt,ii vel quantitate vel maligna qualitate & peregrina mixtione delinquunt, item humo- res,quorum copia prima regio obfefla eft, crudi, impu- ri, acidi vel etiam biliofi,erodentes,quorum magna vis in producendis morbis eft peccent.Sed quia hgec paulo Ipe- cialiorem traftationem expetunt, nolumus hac viceef- fe longiores , fed in aliud tempus nobiliilimum hoc argumentum bonocumDEo referva- w mus. S. D. G. N obi- NOBILISSIMO ET PRyECLARE DOCTO DOMINO CANDIDATQ S. P. D. PRAESES. TEpecogitanti mihi de causfistottantarumqueut in omnis generis, ita etiam in medica difciplina diflenfionum, & valde inter fe diffidentium circa i- dem fubinde argumentum opinionum, quas no- vitatis lludiofa ingeniorum ambitio indies in im- menfum fere accumulat, non alia in mentem venit, quam quod paucis admodum via ad veritatem perveniendi co- gnita atque perfpe&a fit. Enimvero per veritatem non eam intelle&am volo, quae res fa&i & effeclus paulo cxa- ftius recenfet, &hiftorias rerum comple&itur , quae memoriae & fedulae attentionis potiilimum filia eil:; fed eahicintelligendavenit,quaecaufas, modos acfines rerum omnibus indagat veftigiis, & ab intelle&utan- quam fublimori animae parte proficifcitur. V ia autem, quae nobis ad veritatem aditum ac fbres aperit, haud alia patet, quam quae ex (implicibus & jam cognitis conveni- enti nexu & ordine incognita adhuc & minus certa dete- git atque enucleat. Duo nempe, quae inquirendae veri- tati maxime velificantur, extant lubfidia, quorum alte- rum funt quaedam jam nota, vera, & extra omnem du- bitationis aleam pofita, ex quibus poftea omnes demon- llrationes fluere ac derivari debent. Alterum eft ipfa methodus demonftrandi, quae per fyllogismos inftitui- tur, quorum debita & ordine fa&a connexio demon- ftrationem conficit. Haec fimplicillima quidem, fed vere vere regia & proxima via eft, qua in omni doftrina ad veritatemgraifamnr, & (ine hac vix ulla unquam fru- cluofa veritas ad liquidum perdu&a ac propofita fuit. Sed quo antiquior, quo facilior ac fimplicior eft, hoc minus tarnen co.gnita atque in üfu eft, ita prorfus, ut hac tempeilate a multorum intelligentia vel plane remota fit,vel omnino infuper ac negle&ui habeatur.Ubiq; enim histemporibus de rerum definitionibus, axiomatibus, & obfervationibus, quae tarnen primi omnis demonftra- tionis fontes atque origines (unt,neque minus de fyllogi - fmis, altum eft plerumque filentium. Accedit nonnul- lorum levitas ac praecipitantia, quae eo usque procedit,ut haec ceu trivialia, & quae quafi umbram & pulverem fcho- lafticum redoleant, derifui ac ludibrio habeant. Ma- thematici, inque primis geometrse , omnium philofo- phorum confenfu in demonftrationibus perfpicacillimi, nunquam alia, praeter hanc diftam, methodo ufi fuerunt. Quid enim eorum theoremata & corollaria aliud fünf, quam fyllogismorum connexiones ? Eaque propter & olim &omni aevo afapientiflimis mortalium numero- rumacgeometriae fcientia omnibus doctrinarum capa- dbus ingeniis maxime omnium commendata fuit, ut in- geniainflexibili aetate veritatibus alTuefiant demonltra- tioneeruendis, & praecipue ad ordinis leges adftringan- tur, ne extra circumfcriptos cancellos temere evagari poflint. Pulchre hoc intellexit antiquilTimus medici- naeparens,Hippocrates, qui filio Theflalo, medicinae deftinato, praecipue geometriam addifcendam com- mendat, eo quod haec omnia cum demonftratione tranfigat,mentemqueacutiorem&clariorem efficiat ad eorum, quorum ufus in medicina expetitur, utilitatem confequendam. Galenus, quo nec quisquam in demon - G ftran- ftrando, (licet exprincipiis fich's fuas deduxerit demon • ftrationes) excellentior fair, in prima ac praecipua felici- tatis fuae parte ponit, quod parens mathematicus nume- rorum ac geometriae fcientiam ipll tradendam curaverit. Inventa igitur veritatis via jam in proclivi eft intelligere, quaenam ad errores,qui nihil nifi rerum contuliones iunt, via feducat. Nimirum iicuti veritatis hiftoricae memoria ; demonftrativac autem intelle&us autor eft: itao- mnium errorum genetrix phantafia nominari debet. Haec non ex ipfis rebus ideas haurit, fed omnia ad fictio- nes & imaginationem aeftimat. Et quemadmodum im- menfe funt phantafiae vires; ita etiam vel fexcentis hy- potheiibus producendis idonea eft. At vero hos phantafiae fcetus a veris conceptibus diftinguere admodum in difficili loco pofitum videtur , quod vel exinde patet, quia, qui fiftiones odio habent, & publice deteftantur, profundius iis immerfos confpicimus. Neque vero a- liusverichara&ereft, quamümplicitas & inapplicando ufus, fiquidemomnis veritas eft frugifera, ita, ut una al- teram pariat. Ficlionum vero certiflimi indices funt obfcuritas, & in applicando llerilitas. Deinde vires phantafiae maximefeextendunt ad ea, quae recondita at- queabftrufafunt,& limites intelle£lus transgrediuntur, unde non poflunt non fictiones nullius ufus enafci. Sic- ut itaque nonalia, quam haec fimplicillima ad verita- temvia datur, ita etiam haec in medica doftrina unice calcanda atque terenda eft. Principia, quibus meaicus in demonftrando utitur, funt partim oblervationes ex- perimentis anatomicis, phyficis, chymicis, mechanicis & pra&icis eruendae, partim verae delinitiones vitae, (ani- tatis, morborum ac remediorum. Neque alia eft de- monftrandi methodus, quam quae per fyllogismos, eo- rum- rumqueconnexionem procedit. Atque hac ratione o- mniainmedicina difficilia redduntur facilia, incognita in clariflima veritatis luce collocantur,errores detegun- tur, multaque nova fubinde utilia inveniuntur. Praefa- ri haec,clariflimeDN. Candidate , placuit, cum Tibi de egregiis in artemedica profe&ibus, horumque promeri- tis praemiis plurimum gratulandum arbiträrer, tum ut oftenderem, qua methodo falutaris artis noftrae praece- ptaameedo£hisfueris,tum etiam,uthanc demonüran- diviam,quam femelingrefTuses, iterum iterumque tibi commendarem. Ingens tibi divinum Numen praeftitit beneficium, quod parens, medicus candore, judicio, & peritia non mediocri eminens, inftitutionem tuam äpue- ro prudenter gubernaverit, & quibus fubfidiis ac praecc- ptoribus in re philofophica & medica potiflimum uti de- beres,fuafor&au&ortibifuerit. Fa&um hinc eft, ut indolem bonam dii'cendique avidam ailidua diligentia Sc faluberrimispraeceptisitapcrfecetis,ut in medicina verum a falfo, perfpicuum ob obfcuro, facile a difficli, utile abinutili,veritates firmas ab hypothefibus, methodum fimplieem a prolixa dillinguere icias. Magnam itaque fpem ingredior, fore, ut fub praefidio divinae gratiae, & ü- dillimi parentis ad praxin duftu tanta profeftibus tuis fiatacceflio,quo res medica & publica, atque aegrotan- tium miferia & expe&atio ampliffimum fru&um a te repetere poffint. Caeterum deftinatos honores tibi gratulor, Deumque veneror, ut hos tibi felices ac fortunatos, ampliflimum vero parentem Tuum,amicum veterem & ab academicis annis mihi cognitum, diu ad- huc falvum & incolumen efle jubeat. Vale. €cnmt. ©erntet. Od)tt>ertl)er/ ta £t>#nen$ £anD )£>id) mDen@f)ten^empel führet, tinD ^Öt?Oaö £aar mit Sorbeer tftztt, %mt $reuDen=£er§en angebrannt; ©oc^ bab' ict> wte£)etn Sl-uge fpüret, Woz ^>tc& auf m W 2cb flu^tret : Dftie Oeuc^t/ e$ war ni$t angewandt» ©enn t>ag £)em2BifTen tteffitcj? ift , ©aS wtrD man obne mt$ f$on wiffem SBetl ©td)/Da£)uem Reiftet biff, SMe SBercfe felber loben muijen. 2)rum wänfc&et nur fcte frofje 23tujh ©eingeben fep aUgeitt>o« Suft ! £allc ben 17. Sept«mbpr 1717. idtt # ietmit woltc &*m$feWtt&tfl» R osantes. 1