CODEX TRADITIONÜM WESTFALICARUM. Herausgegeben vom Verein für G-eschichte und Altertumskunde Westfalens. IV. Fürstabtei Herford und Stift auf dem Berge bei Herford. _a^ -----------«—)£--«■-----------r»- Münster. Druck und Verlag der Theissing' sehen Buchhandlung. 18 92. Einkünfte- und Lehns-Register der Fürstabtei Herford sowie Heberollen des Stifts auf dem Berge bei Herford. Im Auftrage des Vereins für Geschichte und Altertumskunde Westfalens bearbeitet Prof. Dr. Franz Darpe, Oberlehrer am Gymnasium in Bochum. ----------------- -5 -----*^e*----- 5— ---------------- Münster. Druck und Verlag der Theissing'sehen Buchhandlung. 189 2. Vorwort. Das Erscheinen dieses Bandes hat sich, nachdem der Druck des Textes bis auf den' Anhang schon im Jahre 1889 beendet war, noch länger verzögert. Die Herstellung des umfangreichen Eegisters erforderte Zeit und die Feststellung der zahlreichen in den Heberegistern verzeichneten Höfe und Ortschaften von der unteren Weser bis zur Mosel verursachte erhebliche Schwierigkeiten; zudem wurde aus äusseren Ursachen der Druck des Bestes nicht alsbald in Angriff genommen und nur langsam gefördert. Für die topographischen Feststellungen wurden auch jetzt bei Ortskundigen die umfassendsten Umfragen gehalten. Es fehlten zur sicheren Bestimmung der Örtlichkeiten diesmal aber zunächst jene Anhaltspunkte, welche Heberollen aus neuerer Zeit bei Fertigstellung der früheren Bände geboten hatten. In dem auf der sogen. Kapitelstube ungeordnet lagernden Archiv der Münsterkirche zu Herford, welches Herr Professor Dr. Hölscher in Herford für mich zu durchsuchen die Güte hatte, fanden sich unter den etwa 40—50 Folianten bez. 180 Aktenstücken keine auf den Besitz der Abtei Mi WmSm VI bezüglichen 1 ). Die Lehnbriefe, welche auf vormals abteilichen Gütern, wie Steinlake (v. Borries), Behme, Beek u. a., noch erhalten sind, boten keine umfassendere Auskunft. Es waren ja nun freilich in den Westfälischen Provinzialblättern von den Schicksalen des abteilichen und Stift Berger Archivs sichere Nachrichten gegeben 2 ); es ist bekannt, dass seiner Zeit Graf Beisach da alles in grösster Unordnung und im traurigsten Zustande vorfand 3 ); der Best wurde durch den Begierungsarchivar Haarland aufgehoben und nach Minden geschafft, wo, wie ich hörte, im Begierungs-Archiv die Archivalien der Abtei Herford, des Marien-Stifts auf dem Berge bei Her- 1) Die Akten beziehen sich auf die Münster- oder Altstädter Kirchengemeinde, den langen, 1622 anhebenden Streit der Stadt mit der Äbtissin wegen des Rechtes der Besetzung der Münsterpfarre; zumeist gehören sie unserm Jahrhundert an und betreffen das Verhältnis der Stadt zu den Landgemeinden, zu den verschiedenen Schulen in der Stadt und auf dem Lande, auch das alte Kalandskolleg am Münster. 2) S. LBd. 2. Heft S. 112 ff. vom Jahre 1828 Graf v. Beisachs „Darstellung des gegenwärtigen Zustandes der Minden-Ravensberger Archive". 3) Das Archiv war zur Zeit der letzten Äbtissin in einem besonderen, feuersicheren Gebäude der Abtei, nach Abteilungen geordnet, aufgestellt. Seinen ehemaligen Reichtum bekundeten die nach dem Vandalismus der Fremdherrschaft noch vorhandenen Reste. Erst war alles in einer feuchten, baufälligen Kapelle der Stiftskirche auf einen Haufen geworfen und Kinder trieben dort ihren Mutwillen, Erwachsene munteren Handel mit den Pergamenten; was übrig blieb, wurde in ein anderes Lokal der Stiftskirche geschafft, wo das Chaos der teilweise vermoderten und zerrissenen Urkunden und Papiere, mit toten Ratten und Mäusen und allerlei Unrat vermischt, hoch aufgetürmt da lag und von Graf Reisach, der 800 Nummern Akten verzeichnete, gesichtet wurde. (Die grosse, zumal von der Äbtissin Elisabeth Pfalzgräfin bei Rhein bereicherte Bibliothek der Abtei war spurlos verschwunden.) Der Graf fand ein Heberegister der Abtei aus dem 10. Jahrhundert, im Stift Berger Archiv Heberegister aus dem 12. u. 13. Jahrhundert, wie er angibt. vn ford und des Kapitels St. Dionys zu Herford noch einen grösseren Platz einnehmen sollten. Anfragen an mir bekannten Stellen in Minden führten keine Bestätigimg dieser Nachricht herbei; auch wurde es mir als unwahrscheinlich bezeichnet, dass die Benutzung etwa noch vorhandener Handschriften gestattet werden würde. Da wandte ich mich geradezu an Herrn Regierungs-Präsidenten v. Pilgrim; alsbald erhielt ich Nachricht, dass in dem zu Minden noch vorhandenen Archiv der ehemaligen Abtei Herford sich folgende Heberegister und Lagerbücher befänden: 1. Nro. 327: 18 Eegister der Intraden der Abtei Herford vom Jahre 1412 bis 1580; 2. Eegister der jährlichen Pachte und Kenten v. J. 1667 bis 1697 (einige Jahrgänge fehlen); 3. Lagerbuch der Abtei Herford ohne Jahreszahl; 4. Nro. 329: desgleichen 7 v. J. 1550 bis 1561; 5. Lagerbuch über die Pachte in und vor der Stadt Lemgo (ohne Datum); 6. Lagerbuch sämtlicher abteilicher Eigenbehörigen v. J. 1683 sowie eine grössere Anzahl Akten über Eigenbe- hörige und deren Güter; 7. Stiftsinventar v. J. 1669; 8. Heberegister der hochfürstl. Freiheits-Armen v. J. 1726/27 u. 1785/S7; 9. Corpus bonorum der Abtei Herford v. J. 1802 sowie etwa 30 Aktenstücke über die einzelnen Besitzungen; 10. verschiedene Einkünfte-Verzeichnisse aus der Zeit der Fremdherrschaft; 11. Nro. 334: 9 Eegister der jährlichen Eenten des Hochstifts und der St. Pusinnen-Kirche (des Kapitels am Münster) zu Herford v. J. 1486 bis 1621; 12. Eegistrum reddituum parochialis ecclesiae in monte de 1529, 1530 et 1532. ! - : (B I :i..-^..'.ria^.j.V>i:(-.-iii. VIII Von diesen mir für den Codex zur Verfügung gestellten Archivalien wählte ich Nro. 4 a u. 9", welche eine an die mitgeteilten Lehnsregister des Mittelalters sich anlehnende feste Brücke zur Jetztzeit zu bilden geeignet schienen, aus und fügte selbe auszüglich als Anhang dem Bande bei, um sowohl die Geschichte des Besitzes der Abtei Herford in möglichster Kürze zu vervollständigen, als auch die Aufstellungen des Ortsregisters durch urkundliche Belege zu stützen und über die Höhe blosser Vermutungen zu erheben. In den letzten Tagen sind dann zahlreiche Herforder Archivalien von der königlichen Eegierung zu Minden an das Staatsarchiv in Münster abgeliefert. Da finden sich jetzt u. a. zu den oben verzeichneten Handschriften unter Abtei Herford: 1. Nro. 330: ein Eegister der Salzpächte in Uflen (1622); 2. Nro. 328: 4 Eegister der Geld- und Korn-Eenten der Abtei Herford (1575 Ms 1582); 3. Nro. 349: 14 Küchenreclintingen der Abtei Herford (v. J. 1380, 1384, 1413, 1415, 1420, 1444, 1446 f., 1451, 1456, 1492, 1501, 1500 f.); ferner aus dem Archiv des Stiftes auf dem Berge, welehes Kloster nach Säkularisierung der Abtei Herford (1802) noch fortbestand und erst 1811 unter Veräusserung seines Besitzes aufgehoben wurde, — neben der vom Archivar Haarland im Dezember 1822 über dieses Archiv aufgenommenen Nachweiseliste —: 1. 16 Eegister über die G-eldrenten des Stifts v. J. 1526 bis 1754; 2. 15 Eegister über die Kornrenten des Stifts v. J. 1467, 1572, 1590, 1592, 1602, v. 9 weiteren Jahren des 17. Jahrhunderts und einem (1753) des 18. Jahrhunderts; 3. zahlreiche Eechnungen des Stifts v. 1533 bis 1811. IX Zu Band III des Codex sei hier nachgetragen, dass ani' der Paiüinischen Bibliothek zu Münster sich unter Nro. 1291 der Handschriften ein 277 Folioblätter umfassendes Verzeichnis der Einnahmen von Früchten und Zehnten des Klosters Überwasser v. J. 1414 bis 1465 findet, das nach Häusern und Höfen der in Betracht kommenden Gemeinden geordnet ist. Der V. Band des Codex, zu dem das Manuskript fast ganz fertig gestellt ist, wird die Heberegister von St. Ägidi und Ludgeri in Münster, von Cappenberg, Nottuln, Marienborn, Vreden, Yinnonberg, Marienfeld, Liesborn u. a. umfassen und die münsterländischen Heberollen im wesentlichen zum Abschlüsse bringen. Der Druck beginnt sofort. All denen, die bei Abfassung des vorliegenden Bandes mich gütigst unterstützt haben, insbesondere Herrn Regierungspräsidenten v. Pilgrim in Minden, Herrn Prof. Dr. Hölscher in Herford, Herrn Archivrat Dr. Keller in Münster und den vielen ortskundigen Herren, die auf meine Umfragen mir nach Kräften Aufschluss gegeben, sei auch an dieser Stelle der wärmste Dank abgestattet. Ihrer Beihülfe ist es zu danken, wenn die topographische Kenntnis des mittelalterlichen Westfalen und seiner Nachbarschaft in diesem Bande um ein Stück gefördert ist. Seebad Juist, 3* September 1892. Darpe. HHBtnKEl HHHHu 1 ' -■•■ II ■an 11 I m Inhalt. Seite 1. Stift Herford und sein älterer Grundbesitz...... 1 ' 2. Das Marienstift zum Kreuze auf dem Berge bei Herford u. seine Besitzungen............... 7 3. Die auf die Einkünfte der Abtei Herford und des Stifts auf dem Berge bei Herford bezüglichen Handschriften (vgl. Vorwort) ..............., . 9 Abtei Herford................ 19 1. Einkünfte und Rechte der Abtei Herford. a. Alteste Heberolle (12. Jahrhundert)...... 21 Zusammenstellung besonderer Abgaben..... 45 Anhang: Gewohnheiten bei den Weinfuhren desKlosters 50 b. Summarisches Register der Abgaben der einzelnen Verwaltungsbezirke; die Weingüter der Abtei . . 52 c. Heberolle des 13, Jahrhunderts........ 63 d. Einzelne Einkünfte; Memorien-Einkünfte; Rechte der Äbtissin................ 88 e. Verzeichnis der lehnrührigen und hörigen Höfe aus dem Jahre 1333............. 100 Anhang: Zahlungsverhältnisse........ 130 2. Verwendung der Einkünfte. a. Ordnung der Präbenden an Werk- und Pesttagen . 133 b. Verteilung der Lieferungen der Verwalter; Gaben und Lasten des Klosters.......... 138 Anhang: Verteilung des Bieres und Weines . . . 154 3. Belehnungen. a. Lehnsbuch der Äbtissin Liutgard (1324—1360) . . 157 1) Lehngüter in der Diözese Paderborn..... 157 2) „ „ „ „ Minden...... 175 3) „ nl >i, Osnabrück ..... 178 4) „ „ „ Münster..... 180 5) „ „ Köln....... 182 6) „ „ Trier....... 183 Belehnungen nach der Zeit der grossen Pest bis 1360 183 1 . ■ ■ ■ m Wmfflmmm HP HM xn b. Belehnungen unter Heilewig von Bentheim und den folgenden Äbtissinnen bis 1442........ 194 c. Lehnsbuch der Äbtissin Margareta v. Gleichen (1443 bis 1475)............... 247 d. Lehnprotokolle von 1482—1521........ 263 II. Stift auf dem Berge bei Herford......... 325 1. Lateinische Heberolle (14. Jahrhundert)...... 327 2. Deutsche Heberolle............. 331 Anhang. 1. Auszug aus einem Lagerbuche der Abtei Herford, welches dem 16. Jahrhundert entstammt........ 338 2. Auszug aus dem 1802 aufgenommenen Corpus bonorum der Abtei Herford............. 345 Orts- und Personen-Namen-Verzeichnis.......... 369 Glossar ..................... 469 Berichtigungen und Zusätze.............. 475 ^■iH^H^H 1. Stift Herford und sein älterer Grundbesitz. Unter den ältesten westfälischen Klöstern ragt neben Corvey und Essen besonders Herford hervor. Es war das erste Erauenstift, welches auf sächsischem Boden gegründet wurde. Eine sagenhafte Überlieferung setzt seine Gründung schon in das Jahr 790 l ). Um dieselbe Zeit, wo Ludwig der Eromme das Kloster (Neu-)Corvey einweihte, d. i. 822 (nicht 815, wie Erhard ansetzt), erhielt Waltger vom Kaiser die Privilegien für ein Frauenkloster in Sachsen. Die Gründung sollte erst in Mudehorst, einem späteren Lehnshofe des Klosters Herford (unweit des Dorfes Mederdornberg L.Kr. Bielefeld), erfolgen; dann fasste Waltger Altenhervorde ins Auge; in dem Winkel zwischen Hardna und Werna (Aa u. Werre), aus dem später die Altstadt Herford mit ihrer Feldmark erwuchs, kam dann der Bau eines Holzkirchleins dem Herrn und Maria zu Ehren zu Stande 2 ). Vollständig eingerichtet als Benediktinerinnenkloster nach dem Muster des Klosters von Soissons wurde Herford (Herifurth, Herivort, Herevort) 822 durch die Brüder Adalhard u. Wala, die Söhne Bernhards, des nicht ebenbürtigen Bruders des Königs Pipin, deren Schwester Äbtissin zu Soissons war. Wala, hochberühmt als Feldherr und Staatsmann, wurde, wie sein Bruder, selbst Mönch 3 ). Weil durch den Abt von Corvey (Adalhard) gegründet, blieb das Kloster Herford in der Folge der Aufsicht der Äbte von Neu-Corvey 1) Erhard, Eeg. hist. Westf. Nr. 197. — 2) Erh. Eeg. 289; vgl. Hoffbauer, Studien zur älteren Gesch. der Abtei Herford in der Ztsehr. für Gesch. u. Altk. Westf. Bd. 20 S. 36 ff.; Wilmans, Kaiserurkunden Westfalens I. 310, 488 f. u. den Exkurs S. 275 ff. — 3) Erh. Eeg. 314. II wm «OK HM Sarai unterstellt. Waltgers Verwandte Suala, eine Frau von höchstem Adel, war die erste Vorsteherin. Die Vita Waltgeri x ) berichtet, dass der Stifter Herfords Waltger a ) unvermählt blieb, um sein Vermögen ganz dem von ihm mit 14 Präbenden für ebenso viel edle Jungfrauen ausgestatteten Stifte zuwenden zu können. Seine Güter bildeten also den Grundstock der späteren Besitzungen des Stifts. Man darf annehmen, dass das Kloster ziemlich in der Mitte des demselben überwiesenen Landbesitzes errichtet wurde, dass dieser somit wesentlich in den jetzigen Kreisen Bielefeld u. Herford um Mudehorst und Herford lag. Thatsächlich finden wir zu Ende des 12. Jahrhunderts nach Ausweis des damals abgefassten ältesten Heberegisters dort eine Reihe von zu Verwaltungsbezirken (Villicationen) zusammengelegten Gütern des Stifts. Nach Waltger machten sich besonders Kaiser Ludwig der Fromme und König Ludwig der Deutsche als Spender um Herford verdient; wie jener zu dem engeren, so legten diese zu dem weiteren Grundbesitze des Klosters den Grund. Im J. 838 schenkte Ludwig der Fromme dem Kloster 3 Kirchen: zu Eeni im Gau Bursibant, zu Wateringas u. Stochheim im Gau Scopingus mit ihren Zehnten, Gütern und Eigenhörigen 3 ). 852 schenkte Ludwig der Deutsche an das Herforder Marienkloster Besitzungen im Gau Grainga (Graingau) in der villa 1) Gedruckt bei Wilmans a. 0. S. 488 ff. — 2) Wilmans (a. 0. S. 285) identifizirt denselben mit Wala, der mütterlicherseits auch aus sächsischem Blute war. Doch sind die Nachrichten über beide zu verschieden. Vgl. Erh. Eeg. Nr. 318 u. 319. Ohne Zweifel, meint Wilmans, wirkten die edelsten Familien Sachsens bei der Stiftung durch Güterschenkung mit. Es scheint nun aber eben Waltger (beatus Waltger, Walder oder Wolder nennen ihn die Heberegister des Klosters) ein hervorragender sächsischer Edler gewesen zu sein, der zu der Walaschen Stiftung durch Schenkung bedeutender Güter mitwirkte und der, während Wala später nach Alt-Corvey in Pranken zurückkehrte, in Herford blieb und so hier, wo er auch in der von ihm erbauten Kirche seine letzte Buhestätte fand, von der Ortsüberlieferung als Stifter in den Vordergrund gestellt wurde. — 3) Erh. Cod. dipl. Nr. 11. Es sind die jetzige Stadt Bheine und das Dorf Wetteringen im Kreise Steinfurt und Haus Stockum Ksp. Schöppingen im Kreise Ahaus. 3 Kelveri, sowie im Gau Sutherbergi in den Villen Lodre ü. Arpingi mit Wohnhäusern, Gebäuden, Eigenhörigen, Ländern, Wiesen, Wäldern u. Weiden x ); die Schenkungsurkunde ist zu Herford im Kloster selbst vom Könige ausgestellt und es ist darin dem Kloster zugleich die Freiheit von allen fremden Gerichten bewilligt. Im folgenden Jahre bestätigt der König auf Bitten des Abtes von Corvey auch die Privilegien Herfords als von seinem Vater Ludwig gegründeten Klosters; er bestätigt Herford, wo damals Addila Äbtissin war, die Kirchen zu Buginithi 2 ) in der Osnabrücker und Beni in der Mimigerne- forder Diöcese samt den ihnen unterstellten Kirchen, welche sein Vater dem Kloster übertragen hatte, und bestimmt, was den betreffenden Bischöfen bei den Kirchenvisitationen an Lebensmitteln von jenen Kirchen geliefert werden soll 3 ). 858 _ schenkt König Ludwig dem Kloster Herford, dem die Äbtissin Hadewi damals vorstand, gewisse zusammenliegende Eigengüter in Sachsen, nämlich je eine casa an den Orten Seliheim u. Stocheim mit dem herrschaftlichen Gebiete und 30 zugehörigen Mansen in den Gauen Dreini und Boroctra in den Grafschaften Burchards und Warins 4 ). Im Jahre darauf erfolgte eine neue Schenkung des Königs; er überwies dem Kloster gewisse Eigengüter, welche sein Getreuer Polchere bis dahin zu Lehen gehabt hatte, in dem Herzogtum Westfalen in den Gauen Grainga u. Threcwiti beisammen gelegen und auch in den Grafschaften Burchards, Waltberts, Albrichs und Letts, nämlich 14 Bauernstätten (mansi) mit 20 Lassenfamilien 5 ). 1) Erh. C. D. 19. Die Orte sind Kilver Ksp. Rödinghausen Kr. Herford, Dorf Laor Kr. Melle u. die Bauerschaft Erpen bei Dissen Kr. Melle. — 2) jetzt Bünde Kr. Herford. — 3) Erh. C. D. 21. — 4) Erh. C. D. 23. Die Ortschaften sind Seim Ksp. u. Kr. Lüdinghausen u. Bsch. Stockum hei Werne Kr. Lüdinghausen. Vgl. im Hebereg. unten: 10 mansus habentur apud Drene. — 5) Erh. C. D. 24. Wilmans (Kaiser- urk. I. 150) bemerkt, Näheres über jene Güter könne aus dem ältesten Heberegister des Klosters nicht entnommen werden, bevor nicht die einzelnen Villikationen geographisch festgestellt seien. Der Graingau um- fasste (s. ob.) etwa die Gegend zwischen Bünde, Preuss. Oldendorf und Melle; der Gau Threcwiti lag um Osnabrück; seine Südgrenze bildete der Osning. Später lagen dort verschiedene Herforder Besitzungen den Heberegistern zufolge, wie sich unten ergeben wird. 1* Seit 860 mit Bewilligung des Königs Karl von "Westfranken auf Bitten der Äbtissin Hadwig von Herford, einer Nichte der h. Ida und der Äbte Adalhard und Wala, die Gebeine der h. Pusinna nach dem Kloster übertragen waren *), hob sich das Ansehen Herfords noch mehr, und auf Verwendung seiner Gemahlin Emma schenkte der König dem Kloster, „wo der Leib der h. Jungfrau Pusinna ruhe," die beiden Haupthöfe (casae dominicatae) Overanberg u. Liudwinesthorp im Angeresgau am Kheine mit 30 Mansen u. allem Zubehör an Zehnten, Eigenhörigen, Gebäuden, Land, Wiesen u. Wald, Gewässern, Mühlen u. Fischereien u. s. w. mit der Bestimmung, die Güter nie als Lehen auszuthun, sondern zum Gemeinnutzen des Klosters zu verwerten 2 ); er bestätigte dem Kloster zugleich das Kecht der freien Äbtissinnen-Wahl und die Freiheit von allen fremden Gerichten. So hatte nach 46jährigem Bestehen des Klosters der Güterbesitz desselben durch die Freigebigkeit der karo- lingischen Herrscher, welche Herford als eine Gründung ihrer Familie königlich ausstatteten, vom Waizagawi (Wessagau) an der Weser am Nord- und Südabhange des Osning durch die Gaue Threcwiti u. Sutherbergi hin zur Ems in die Gaue Bursibant u. Scopingus, dann zur Lippe in die Gaue Dreini u. Boroctra u. endlich selbst zum Bheine in den Angeresgau hin sich ausgedehnt. Die Folgezeit brachte für das Stift Herford neben dem langen Streite besonders mit dem Bistum Osnabrück über die von den Stiftsgütern an den Bischof zu entrichtenden Zehnten 3 ) wohl wiederholte kaiser-(bezügl. könig-)liche und päpstliche Bestätigungen seiner Privilegien u. Besitzrechte, aber bis 995 nachweislich keinen Zuwachs an Gütern. Die Fürsprecher, denen Herford jene kaiserlichen Briefe verdankte, waren vornehmlich die Gemahlinnen der Kaiser aus dem sächsischen 1) Erh. Eeg. 423. Vgl. Waitz, Jahrbücher des deutschen Eeiches unter König Heinr. I. 3. Aufl. S. 182 f. — 2) Erh. C. D. 25. Die Höfe lieferten in der Folge (s. u.) den Weinbedarf des Klosters. Es sind Arenberg bei Ehrenbreitstein Kr. Coblenz und Leutesdorf auf dem rechten Eheinufer bei Neuwied. Vgl. AVilm. Kaiserurk. I. 161. — 3) Vgl. Erh. Eeg. 470, 484, 619, 1176, 1177, 1183, 1207, Cod. 39, 41,159, u. Wilm. a. 0. S. 319 ff. HÜ 1$Ä®£K''! - - I Hause, die, wie Heinrichs I. Gemahlin Mathilde, Ottos I. Gattinnen Edgid u. Adelheid und Ottos IT. Gemahlin Theo- phanu, dem Kloster ihre besondere Huld zuwandten; Königin Mathilde, Tochter des westfälischen Grafen Thietrich aus Wittekinds Stamme, war selbst im Herforder Kloster erzogen 1 ). Neben den Kaiserinnen war besonders der Abt von Corvey für Herford thätig. Das Stift selbst wurde, als um 924 die Ungarn auf ihren Verheerungszügen durch Deutschland auch Herford heimsuchten , arg verwüstet, so zwar, dass, wenn wir einer alten Herforder Quelle folgen, selbst die Heiligtümer in Brand gesteckt wurden und die rohen Horden keinen am Leben Hessen, oder, was sie leben Hessen, gefangen mit sich fortführten 2 ); das Archiv des Stifts mit seinen für dieses so wertvollen Kaiserurkunden war dabei teilweise verbrannt 3 ). Als König Heinrich I., diesen Verlust zu ersetzen, 927 die Bestätigung aller Schenkungen u. Verleihungen seiner Vorgänger und sonstiger Personen aussprach, liess er betrügerischen Gegnern des Klosters gegenüber einige Ortsnamen aus dem Besitzstande des Stifts besonders zusetzen, nämlich Angeresgowe Wines- walde, Overanberh, Liudwinesdorp u. Hunbech secus fiuvium Sigina 4 ). Die Thatsache, dass hier zufällig 2 urkundlich weiter als solche nicht nachweisbare Güter des Stifts erwähnt werden (Wineswalde u. Hunbech) 5 ), berechtigt zu der Ver- 1) Erh. Keg. 507, 620, 647; C. D. 48, 50, 52. — 2) Wilm. Ad- ditam. zum Westf. Urk. B. Nr. 117; Kaiserurk. I. 115. — 3) Erh. C. D. 48. Es heisst da: qnatemis illarum praecepta regia, quae ab ethnicorum infestatione exusta sunt, renovari praeciperemus; zu übersetzen: diejenigen Königsbriefe, welche . . .; thatsächlich sind ja die Urschriften mehrerer erhalten. So erklärt es sich, dass etliche Schenkungen uns erst aus späteren Bestätigungen derselben bekannt werden, und es ist anzunehmen, dass die urkundlichen Nachweise des Güterbesitzes uns teilweise fehlen. — Einer urkundlichen Notiz (Staats- arch. Münster Mscr. VII. 3321 b p. 35) zufolge stand die Kiste mit den Briefschaften des Klosters in späterer Zeit (im 14. Jahrh.) in der Gerkammer (in armario); anderswo bewahrte man die Abschriften (copia est scripta sub choro in matutinali). — 4) Erh. C. D. 48. Es scheinen grade die entlegensten Besitzungen des Klosters angefochten zu sein. — 5) jetzt Humbach östl. von Siegburg. ^-Jfe'ä?i£;>#®; ^^^H ^^^dHc ! ■'-.'"■ jftiiffi^iJf^' ■ HB ■ ■■'• 7. -..■■. ■•"■.' .'■ J.. : ■■■■"- ■■■'>■■ ■.■.='■,■.-;...■ Hl HHH hh Hl S#Mi 6 H Hm * mutung, dass zahlreichere Schenkungen an Herford, als wir oben belegen konnten, unter den Karolingern stattgefunden hatten. Bestätigt wird die Vermutung durch eine Urkunde Kaiser Ottos I. v. J. 973, wodurch auf Bitten der Äbtissin Imma, welche eine betreffende Urkunde des Königs Ludwig beibrachte, dem Stifte das von König Ludwig ihm verliehene Markt-, Münz- und Zollrecht an dem Orte Adonhusa bestätigt wurde 1 ). Otto III. schenkte dann 995 der Tochter des Herzogs Bernhard, Imma, Stiftsfräulein zu Herford, also wohl mittelbar dem Stifte, das Gut Hedum im Heder-Gau in der Grafschaft Heicos 2 ). Da ferner Thiatmar, der Bruder des Herzogs Bernhard, wegen Gewaltthätigkeiten, die er gegen das Stift Herford, wo seine Schwester Godesthi Äbtissin war, unter Erbrechung und Beraubung des Klosterschatzes verübt hatte, von einer Synode zu 30 Talenten Geldstrafe verurteilt war, gab er im J. 1015, weil er kein bares Geld hatte, dem Bischöfe Meinwerk sein Gut zu Brunincthorpe 3 ); es kam dieses zum Ersätze ohne Zweifel an Herford, unter dessen Gütern Brunecthorp 4 ) im ältesten Heberegister sich auch findet. Da diese beiden einzigen nachweisbaren Schenkungen späterer Zeit, jene als mittelbare, diese als blosser Ersatz, ihrem Charakter nach keine aus Mildthätigkeit gegen das Kloster selbst hervorgehende, dazu auch unbedeutendere Schenkungen sind, so darf man behaupten, dass der Güterbesitz Herfords im wesentlichen ein karolingischer, ein von den Karolingern selbst in Verbindung mit sächsischen Edlen gestifteter, ist. 1) Erh. Eeg. 620 u. C. 60. Der Ort ist nicht Ossensen nördlich von Braunschweig, noch, wie Wilmans meint, (Mensen südlich von Hannover, sondern beisst später Odenhusen; s. die Eegister unten. Vgl. Dürre im 41. Bde der Ztschr. für westf. Gesch. II. S. 10; Waitz, Jahrb. des deutschen Reiches unter König Heinr. I., 3. Aufl. S. 188 4 . Preuss u. Falkmann, Lipp. Eeg. II. S. 429 wollen es in „Odinchusen binnen Herford" wiederfinden. — 2) Erh. E. 681. Es ist Hedem Kr. Lübbecke Eeg.-Bez. Minden. Heden findet sich unter den Gütern des Stifts auf dem Berge (s. u.). — 3) Erh. Eeg. 836, C. D. 87 Nr. 20. — 4) Es ist Brüntrup Amt Hohenhausen im Lippischen. 2. Das Marienstift zum Kreuze auf dem Berge bei Herford u. seine Besitzungen. Als nach der Verwüstimg Herfords durch die Ungarn die von Metein nach Herford übergesiedelte Äbtissin Godesdiu oder Godesti, eine Tochter Herzog Bernhards I. von Sachsen (s. ob.), in ihrer regen Bauthätigkeit zur Erneuerung und Sicherung ihres Klosters den Münster vollendet hatte und mit dem Ausbau der Klostergebäude rings um die Kirche noch eifrig beschäftigt war, trat ihr am 13. Juni 1011 in der Vorbaue des Münsters ein von Hunger abgehärmter Bettelknabe entgegen, der versicherte, in dem an das Kloster stossen- den dichten Walde eben bei hellem Tage in strahlendem Licht- glanze die Patronin des Herforder Klosters, die h. Jungfrau Maria, gesehen zu haben, welche ihm befohlen habe, zu melden, wenn die Stiftsfräulein zu einem abgetöteteren Leben, als sie jetzt führten, zurückkehrten, werde die Patronin selbst das Kloster stärker, als die neuen Mauern es könnten, immerdar schützen; den Ort aber, wo sie ihm erschienen sei, solle man zu ihrer stets erfolgreichen Anrufung weihen. Das Zeichen der Beglaubigung seiner Sendung werde sein, dass er, wenn man ihn am Leibe strafen wolle, unverletzbar sein und dass, wenn man wieder zu dem Erscheinungsorte gekommen, den er mit einem aus seinem Stabe geschnitzten Kreuze bezeichnen möge, man eine weisse Taube über dem Platze, wo Maria Fuss gestanden, werde sitzen sehen. Die Äbtissin berief die Kanonissen; man beschloss auf den Kat der Geistlichen der nächsten Klöster und erfahrener Männer zu fasten und zu beten und mit dem Bettelknaben die Wasser- und Feuerprobe vorzunehmen. Als er dann weder im Wasser untersank noch beim Tragen glühenden Eisens im geringsten verletzt wurde und man an dem Erscheinungsorte die Taube über dem Kreuze fand, da glaubte man an das, was der Knabe gesprochen, und erbaute an dem Orte eine Marienbasiliku, die man „zum Kreuze" benannte. So eine kleine, wahrscheinlich dem ll.Jahrh. angehörende Schrift 1 ). 1) Wilm. Addit. zum Westf. Urk. B. 117 ; vgl. Pertz SS. XI 139. 8 Das bei jener Marienkirche von der Äbtissin Godesti gegründete Stift „auf dem Berge" (up den Luttenberg vor Herford)*), dessen Präbenden die Äbtissin des Mutterklosters vergab, wurde zugleich seitens der Herforder Abtei mit Gütern aus dem eigenen Besitzstande ausgestattet. Diese Güter der Abtei, geschenkte oder erworbene, welche Äbtissin Godesti dem Kloster zum Berge überwies, sind in einer Urkunde Bischof Bernhards I. von Paderborn v. J. 1151 aufgezählt; es liegt uns da ein Beleg für einen Teil des Besitzes der Abtei selbst aus jener Zeit vor. Die Güter lagen in Eggering- husen, Bertelingusen, Tihedengusen, Ehchem, Hetheredingusen, Luppinchusen, Bech, Eillesbusen, Adalhardigtarpe, Hucheri, Silethe, Ebbinchusen, Sutterinchusen, Treine, Milso, Ubbe- dissen, Herthersen, Cisebrac, Hildewalessen, Kocrethe, Vilsin- thorpe, Bavenhusen, Cnollen, Thinighe, Eginthorpe, Thornig- thorpe, Bikehusen, Esedigthorpe, Manen, Hethe, Erpigthorpe, TJkessen, Suthlinegere, Lare, Wigerenchusen, Eisbergen, Artheren , Herdereshusen, Dumere, Tran, Velthem, Saltuflen, Lenethe, Julenbike, Gestla, Meppidisla, Stemmhem, Fritheres- huthe, Alwardessen, Alerbike, Hesligge, Dunnethe, Bukkessen, Bernincthorpe, Suitherdincthorpe, Aldenthorpe, Boienhus, Ger- dene, Livenstide, Wendene, Borge, Vanen, Brochusen; hinzu kam Weinertrag in Ludenestarpp; sie wurden mit allem Zubehör an Gebäuden, Land und Leuten dem Tochterstifte übergeben. Zu jenen Gütern fügten von den Nachfolgerinnen Godestis die Äbtissin Adelheid Bertelwic, die Äbtissin Gisela Bracwide, sodann von den Dienstmannen des Stifts Herford Kemward Westerengere, Everhard Spredow, ein gewisser Eppo Ländereien um Herford, Johannes Buttinctharp, der JHostergeist- liche Tiderich Merle und Hemerynge und der Dienstmann Arnold v. Lubbere (Libere) mit Zustimmung der Äbtissin Judith Sutlinegere. Die Stiftsfräulein selbst erwarben mit ihrer Arbeit von einem gewissen Godfrid einen Teil eines Ludenestharper 1) Monasterium S. Mariae ad montem visionis extra muros oppidi Hervordiensis nennt es eine TJrk. des Erzbischofs Sigfrid v. Köln v. 3. Jan. 1289 (1290?) (Staatsarch. Münster, Urk. des Stifts auf dem Berge Nr. 18). \ Weinberges 1 ). Ecclesia S. Marie in monte Hervordensi tres vineas habet, heisst es Staatsarcb. Münster Mscr. VII 3321 a S. 30, unam in Bitze, aliam in Langenberge, tertiam in Overes- torp; omnes vinee quotquot sunt, ad septem (supradictos) mansos pertinent (nämlich zu den 7 Leutesdorfer Mansen der Abtei Herford). 3. Die auf die Einkünfte der Ahtei Herford und des Stifts anf dem Berge hei Herford "bezüglichen Handschriften. 1) Das älteste Heberegister der Abtei Herford befindet sich im Staatsarchiv Münster Mscr. VII 1316 c. Es stammt aus dem Ende des 12. Jahrhunderts, wie die Schrift erweiset, und umfasst 20 Pergamentblätter 2 ) in Kleinfolio von je 25,7 cm Länge u. 16 cm Breite, deren Band teilweise nach unten hin sich verkürzt oder geschweift ist, während in dem grau- weissen, durch den Gebrauch teilweise dunkelgrau gewordenen Pergamente einzelne kleine und grössere Löcher sich finden. Die erste und letzte Seite sind unbeschrieben; es scheint aber auf dem ersten Drittel der letzten Seite eine ältere Schrift gestanden zu haben. Das Heberegister ist in sorgfältiger Minuskelschrift mit schwarzbrauner Dinte s ) auf nicht liniirtem Pergament eingetragen, je 20 bis 23 Zeilen auf der Seite; Fol. 14 a unterbrochen von verschiedenartiger anderer Schrift fährt die erste Hand Fol. l£ a bis 18 b wieder fort; von da ab sind, ähnlich wie Fol. 14, inhaltlich verschiedenartige Zusätze gemacht von verschiedenen Händen. Die späteren Zusätze entstammen meist dem 13. Jahrhundert; Fol. 19 a ist von einer Hand zugesetzt, dass die bezügliche Eintragung 1274 erfolgt sei; Fol. 14 b sind Nachrichten über eine Visitationsreise der Äbtissin Gertrud v. J. 1219 eingetragen. Im Begister (Hdschr. Ä) sind von der ältesten Hand „alle Schuldner der Herforder Kirche" verzeichnet und zwar die Villi- 1) Wilm. Addit. 1. c. Mehrere der genannten Geber finden sich auch in einer Herforder Urk. v. 1163 (Wilm. Addit. 53) erwähnt, was für die Echtheit der Urk. Bernhards spricht. — 2) Es sind zweimal je 8, dann 4 Blätter in Quaternionen gelegt. — 3) Die Initialen sind in Kot ausgeführt. 10 kationen mit Angabe der Zahl (teilweise auch der Namen) der zugehörigen Höfe und ihrer Abgaben. In den Nachträgen sind verzeichnet Fol. 14 b die Abgaben einzelner Villikationen aus den Eicheln ihrer Waldungen, Fol. 18 b ff. besondere Abgaben einzelner, namentlich an Wand (pannus) und Schafen, sowie die Verwertung einzelner Posten und schliesslich die Verpflichtungen, betreffend die Weinfuhren vom Eheine her. 2) Ein zweites Heberegister (Hdschr. B) befindet sich im Staatsarchiv Münster Mscr. VII 1316 d. Fol. 54—57; das gelbe, ziemlich glatte Pergament ist durch Gebrauch teilweise schwärzlich geworden. Die in schwarzer Dinte ausgeführte Schrift aus dem Ende des 12. und Anfange des 13. Jahrhunderts ist deutlich und gut erhalten. Auf Oktavblättern von je 23 cm Länge und 13% cm Breite sind hier summarisch die jährlichen Naturallieferungen der einzelnen Villika- tionen verzeichnet; das Eegister ist also kompendiarisch gegenüber dem oben genannten 1 ). Von Fol. 56 b unten bis Fol. 57 a unten hat eine andere Hand in brauner Dinte Bemerkungen über Abgaben einzelner Villikationen und die Weingüter der Abtei eingetragen. Beide Register sind bislang ungedruckt bis auf die den Güterbesitz am Rheine und die Weinfuhren betreffenden Angaben in Reg. I Fol. 20 und in Reg. II Fol. 56 b , welche vom Geh. Archivrat Wilmans (Kaiserurkunden der Prov. Westf. I S. 162) u. Archivrat Dr. Sauer (in Picks Zeitschr. V 89 ff.), jedoch nicht nach unseren Registerhandschriften, sondern je nach einer anderweitigen Niederschrift 2 ) mitgeteilt sind. 3) Mehrere etwas spätere Register der Abgaben aller zur Abtei Herford gehörigen Güter, Erben u. Höfe liegen vor in Mscr. VII 3321 a, b, c, d u. e des Staatsarchivs zu Münster. Unter diesen ist d (Reg. IV) wohl das älteste; etwas später scheint a (Reg. III) niedergeschrieben zu sein. Zufolge Mscr. VII 3321 a S. 8 ist Register III nach 1241 geschrieben. Register III (Hdschr. a) umfasst 8 Pergament-Doppelblätter, 16 Blätter in Quart; das vereinzelte Blatt 2 unterbricht den Text und ist später zugeheftet. Die 17 Blätter 1) In den Eigennamen finden sich Fehler; undeutlich ist das Reichen für et. — 2) Näheres s. unten. 1 ■ 11 sind je 15,8 cm lang und 19,5 cm breit und ausser S. 1, 3, 4 u. 24 ff. bis auf die 4 Ränder liniirt; die Seiten 2 u. 5—12 sind in 22, S. 12—26 aber in 31 Zeilen geteilt; die schöne in braun-schwarzer Dinte ausgeführte Minuskelschrift auf diesen Seiten, welche sich schon der eckigen Schrift mehr und mehr nähert, dürfte dem Ende des 13. Jahrhunderts angehören; Zusätze und Randbemerkungen sind von 8 verschiedenen Händen gemacht; die nicht liniirten Seiten 3 u. 26 ff. sind nachträglich im 14. Jahrhundert von anderen beschrieben, S. 27 im (oder bald nach dem) Jahre 1330 nach einer Zeitangabe dort 1 ). S. 2 u. 5 ist eine Herforder Urkunde des Jahres 1191, unter deren Zeugen sich Hermannus plebis tri- bunus und Lutbrandus magister civium finden, abschriftlich eingetragen; selbe ist abgedruckt in Wilmans Westf. Urk. Buch IV S. 50 Anm. (vgl. Wilm. Additam. Nr. 76). Auf dem nachgehefteten Blatte (S. 3 f.) sind nur 3 / 4 der ersten Seite beschrieben; dort finden sich u. a. Angaben über ein Fest, welches alljährlich in Enger zur Erinnerung an die dort — wahrscheinlich beim Einfalle der Ungarn — getöteten Nonnen begangen wurde, zu dem die Klosterfrauen auf einem von dem Schulzen des Libbere-Hofes zu stellenden Wagen hinausfuhren und wobei eine bestimmte Zahl Weizensemmel zur Verteilung kamen. Auf der umschlagartigen S. 1 sind im 14. Jahrhundert Bemerkungen über Verteilung des eingelieferten Roggens und des im Kloster gebrauten Bieres an die einzelnen Klosterinsassen und die Dienerschaft eingetragen; die Schrift ist aber teilweise verwischt und unleserlich, so dass schon mittels chemischer Reagenzien eine Herstellung versucht ist. Die Handschrift des Staatsarchivs Münster Mscr. VII 3321 b (Hdschr. b) ist in ein Pergamentblatt geheftet, welches aus einem alten Evangelienbuche stammt und auf welchem das die Bekehrung Pauli betreffende Stück der Apostelgeschichte in schöner Minuskelschrift sich findet. Dieser Umschlag um- 1) Anno Dom. M n CCC°XXX° in oetava Martini computata fuit tota pensio curtis Oldenhervorde ad 24 marcas 5 solidis minus, heisst es da. BMI 12 schliesst zunächst eine 12 Blätter in Kleinfolio umfassende Handschrift betreffend die Verwaltung der Stiftspräbenden, deren Text auf Fol. l b anhebt. Einiges ist in kleinerer Schrift in tiefbrauner Dinte (so S. 8) ausgeführt; sonst ist die deutliche, feste Schrift, welche dem 14. Jahrhundert anzugehören scheint, gross — die bis auf den Eand liniirten Seiten von je 13 cm Breite u. 20 cm Höhe enthalten je 17 Zeilen —, die Dinte schwarz. Falke hat das erste Stück (S. 1 bis dimi- dius S. 12) in den Traditiones Corbeienses p. 757 f. mitgeteilt; das Weitere war bislang ungedruckt. Angefügt ist an diese Handschrift S. 24—37 zunächst ein Stück Heberegister; diesem folgen Vermerke über Memorienstiftungen; den Schluss bildet die Abschrift einer deutschen Urkunde v. J. 1372. Wie die verschiedene Schreibung der einzelnen Stücke bekundet, sind die Abschnitte nach und nach bis zum 15. Jahrhundert eingetragen. S. 38—43 sind unbeschrieben; S. 43 findet sich ein kleiner Abschnitt über Verteilung der von dem Schulzen zu Vinnede zu liefernden 39 grossen Semmel. Die Pergament-Handschrift Staatsarch. Münster Mscr. VII 3321 c (Hdschr. c) umfasst 4 Stücke: Das erste, von gleicher Blattgrösse, wie das zweite u. dritte Stück, nämlich Kleinquart von 12,3 cm Breite u. 16 cm Höhe, umfasst 2 Blätter; je von einer verschiedenen Hand findet sich eine Aufzeichnung S. 1 über die Verteilung des Weines an das Klosterpersonal und S. 2 über Leistungen des Schulzen zu Vinnede; S. 3 u. 4 finden sich einzelne Bemerkungen von verschiedenen Händen über Abgaben und ein Jahresgedächtnis. — Das zweite Stück, 8 Blätter, enthält Vermerke über gewisse Natural- Abgaben der Villikationen und die Verteilung derselben im Kloster; Fol. 5 b , 7 u. 8 tritt eine andere Hand ein. — Das dritte Stück, 5 Blätter, von denen aber Fol. 5 b unbeschrieben ist, enthält von einer Hand des 13. Jahrhunderts Mitteilungen über die Weingüter des Klosters am Kheine und die Weinfuhren von da zum Kloster; der in mehren Ausfertigungen erhaltene Text ist, obschon er, wie bereits oben bemerkt wurde, von Wilmans und Sauer bereits veröffentlicht ist, doch der Vollständigkeit wegen, zumal aus 13 der ältesten Handschrift mehre Textverbesserungen sich ergaben, mit Angabe der Varianten der übrigen vorliegenden Handschriften unten zum Abdruck gebracht. — Das vierte Stück, dessen 4 Blätter je 13,3 cm breit u. 21,5 cm lang sind, zeigt eine kleine Schrift in brauner Dinte. — Die Seite umfasst 32 Zeilen —; vom letzten Drittel der S. 4 ab tritt grössere Schrift und schwarze Dinte ein. Der Text ist ein Bruchstück, welches einen Teil der Nachrichten über die Verteilung der Naturalabgaben an die Klosterinsassen, sodann ein unvollständiges Begister über Abgaben und Leistungen mehrer Amtsbezirke des Klosters umfasst. Die Handschrift des Staatsarchivs Münster Mscr. VII 3321 d (Hdschr. d) umfasst 13 Pergamentblätter in Quart von je 16,5 cm Länge und 13 cm Breite, dazu 4 angeheftete kleinere Blätter; von den Vollblättern sind 2 durchlöchert und 3 durch einen Kandausschnitt verkleinert. Der Text, bis Fol. 13 b ein Heberegister, das meist mit dem Mscr. VII 3321 a erhaltenen übereinstimmt, stammt bis Pol. 13 b von einer Hand des 13. Jahrhunderts ; hie und da hat eine spätere Hand Zusätze gemacht. Pol. 13 b —14 b Mitte sind von anderer, nicht viel späterer Hand die Kechte, welche die Äbtissin in der Stadt Herford von Alters her hatte, verzeichnet; es folgen einzelne Vermerke über Leistungen und Abgaben der Amtleute, auf den Anhängen zum Teile von der Hand, die Fol. 2—13 b beschrieben hat. Der Liber pensionarius Mscr. VII 3321 e (Hdschr. e) ist unter der Äbtissin Liutgard im 14. Jahrh. geschrieben nach Pol. 6. Das Einnahmeregister (Fol. 19 ff.) ist eine durchweg unveränderte Abschrift des Begisters III ; es folgen Abschriften der iura abbatisse (mit deutscher Übersetzung des 15. Jahrh.) und der oben S. 11 erwähnten ürk. v. 1191. 4) Eine Anzahl Heberegister der Abtei aus dem 14. Jahrhundert ist vereinigt in dem Sammelbande des Staatsarchivs Münster Mscr. VII 3324 A, B u. C. Verzeichnet sind hier in einzelnen Grossfolio-Pergamentheften, deren Blätter fast gleiche Grösse haben, die einzelnen Abgabepflichtigen nach Amtsbezirken und es sind Zahlungsvermerke zugefügt, die hie und da um so umfangreicher sind, weil die Teilzahlungen oder die Umrechnung der Leistungen und Naturalien in Geld MB wmMmm ffmwMfiEifial&ß 14 die Rentmeistergeschäfte damals in Zeiten des Misswachses und verheerender Seuchen bedeutend erschwerten. Die Rechnungen des 358 Blätter enthaltenden Bandes A laufen von 1331 bis 1339 u. dann von 1341 bis 1349 einschliesslich. Band B enthält die Register von 1360 bis 1366 u. von 1390 bis 1399, C (1 Blatt) die von 1378 ff. Um den Besitz der Abtei und die Namen der abgabepflichtigen Orte und Höfe, wie solche im 14. Jahrhundert sich gestaltet, festzustellen, ist im Folgenden aus diesem, reiche Angaben bietenden Bande das Verzeichnis der Abgabepflichtigen des Jahres 1333 mitgeteilt worden; in den Anmerkungen sind die wichtigeren Nachrichten zumal über Besitzveränderungen verzeichnet, welche aus den folgenden Heberollen bis 1350 sich ergeben. Die Angaben dieser Register sind um so wichtiger, weil sie für die geographische Bestimmung der in den älteren Verzeichnissen genannten Orte Anhalt bieten. 5) Die mittelalterlichen Lehnsbücher der Abtei Herford (libri feodales Hervordenses) sind erhalten in Mscr. VII 3325 a—d des Staatsarchivs Münster. Es sind Pergamenthandschriften in Quart von fast gleicher Blattgrösse; die Blätter sind bei Band a, b u. d 26, bei c 25,5 cm lang und haben eine Breite bei a von 21, bei b u. c von 17,5, bei d von 18,5 cm. a) Band a verzeichnet die Belehnungen, welche die Äbtissin Liutgard (1324—1360) bis 1359 vorgenommen. Eingeheftet in einen Pergamentumschlag sind 20 Blätter, von denen die ersten 18 mit der späteren Aufschrift „Domine Lut- gardis pfeudalis über" ein zusammenhängendes Ganze bilden, worin zunächst (Pol. l b ) die Formeln für den Eid, welchen die Bürgermeister der Altstadt in Herford, die clerici bene- ficiati und altaristae der Äbtissin zu leisten hatten, sodann (Fol. 2 a ) die auf das Hergewede u. die Belehnung bezüglichen Gewohnheiten u. Eidesformeln verzeichnet und darauf die unter Äbtissin Liutgard bis gegen den Sonntag Oculi 1359 vollzogenen Belehnungen so verzeichnet sind, dass zunächst (Fol. 2 b bis Fol. 14 a ) eine geographische Einteilung befolgt und je nach Diöcesen (Paderborn, Minden, Osnabrück, Münster, Köln und Trier) die auf Klostergüter dort bezüglichen Belehnungen aufgeführt, dann (Fol. 14 a bis 17 a Mitte) in zeit- 15 lieber Folge die nach der Zeit der grossen Pest (post tem- pora mortalitatis)*) bis 1359 vorgenommenen Überweisungen von Lehen mitgeteilt sind. Diese gleichzeitigen Aufzeichnungen von derselben Hand stammen aus der Feder Arnolds, Pfarrers an der Kirche auf dem Berge bei Herford, wie sich Fol. I5 a ergibt, indem hier der Verfasser, der sonst hie und da die Äbtissin vorschiebt und diese in der ersten, sich selbst in der dritten Person einführt, plötzlich, wo er von einer persönlichen Benachteiligung spricht, mit seiner Person hervortritt. Von späterer Hand folgen Fol. 17 b und 18 a Abschriften dreier Urkunden, nämlich der Urkunde v. 30. April 1227, worin Papst Gregor IX. das Kloster auf dem Berge bei Herford in seinem Besitze bestätigt und in Schutz nimmt 2 ), ferner eines Schutzbriefes Papst Bonifaz' IX. für dasselbe Kloster v. 6. Febr. 1399, dem ein gleichlautender Brief desselben Papstes für das Herforder Mutterkloster entsprach, endlich eine Urkunde v. 16. Jan. 1325, betreffend den Schiedsspruch in einem Streite der Äbtissin Liutgard mit den Bürgern von Herford wegen des Besitzes gewisser Ländereien der Waldweide-Gemeinde (Woldemene, communitas paseuorum). Die in Bd. a am Schlüsse angehefteten 2 Blätter enthalten Nachrichten über weitere Belehnungen bis 1381, die von Verschiedenen eingetragen sind; Fol. 20 b ist die Schrift verbleicht und verwischt; neu eingetragen ist dort die Abschrift eines Briefes der Äbtissin Ida (Ada) v. 1256 an die Schöffen der Stadt Herford betreffs Belehnung von 4 Herforder Bürgern und die Formel für den Eid der Sekretäre der Abtei. b) Band b enthält zunächst (Fol. 1—26) die Eidesformeln und Hergewede-Bemerkungen sowie den über feudalis der Äbtissin Liutgard, wie Bd. a, mit wenigen Zusätzen, die bis 5. Juni 1360 reichen; nachdem Fol. 3—21 b von derselben Hand beschrieben, folgt Fol. 22 mit den Belehnungen nach der Pest eine andere Hand mit neuer Seitenzählung und von Fol. 25 ab dieselbe Hand, welche Bd. a geschrieben hat. 1) Diese wütete bekanntlich 1350 durch ganz Deutschland; vgl. Münst. Gesch.-Quellen III S. 306 u. 210. — 2) Pinke, Papsturk. Westf. I. Nr. 340. jSg ^ jjSrttl i. T s fe ji ^w '^ 16 Bd. a erscheint demnach, da dort alles, was in Bd. b von anderer Hand zugefügt war, in den Text aufgenommen ist, als fast gleichzeitige Abschrift von b. Fol. 27 folgen mit dem Amtsantritte der Äbtissin Heilewig v. Bentheim (1361) Eintragungen Verschiedener, bis Mitte Fol. 60 b (ein eingefügtes Papierblatt mitgerechnet) mit den Eintragungen von Michaelis des Jahres 1412 an ein neuer geistlicher Schreiber eintritt, der sich selbst also einführt: Hie ulterius, bemerkt er, continuavit dominus Johannes Wifkini cappellanus iuratus domine mee abbatisse supradicte de registro papireo dornini A. Stevinch memorati; seine Hand reicht bis Fol. 66 b , bis Ende Januar 1416; Fol. 67 heisst es am Bande: Hie ulterius continuavit scribere dominus Arnoldus Bragman ad hoc iuratus. Es ist derselbe, der die Urkundenabschriften in Bd. a Fol. 17 b f. angefertigt hat. „Post mortem domini Arnoldi Brack" beginnen 1428 die Eintragungen eines anderen Schreibers (Fol. 77—88 b ); eine neue Hand bat auf 2 weiteren Blättern (Fol. 89 f.) mehrere Belehnungen, welche die Herforder Äbtissin Mechthild v. Waldeck (Waltege) 1442 vollzog, eingetragen. Vorn (Fol. l a ) ist vermerkt: Hie habetur M 0 CCCC°XXXoctavo. Ecce fames crucians vexavit undique terras. c) Band c ist, wie die Aufschrift lautet, „Margaretae de Gleichen abbatissae über feudalis". Das Lehnsbuch um- fasst 37 beschriebene Blätter und reicht von 1443 bis 1475; es ist von 2 Schreibern geschrieben, von denen der zweite dem ersten im Amte folgte; die zweite Hand beginnt Fol. 17 b (1447). d) Band d enthält auf 97 Blättern ausführliche Lehnsprotokolle, welche von 1482 bis 1521 reichen; hier haben 3 Schreiber die Eintragungen besorgt; der erste war nach Fol. 12 a u. 13 b der kaiserliche Notar, Priester Sueder Juttendonk, welcher bis 1489 mit der Pfarre Hiddenhausen von der Äbtissin belehnt war, dann aber auf diese verzichtete; die erste Hand reicht bis Fol. 82 a (1515), die zweite bis Fol. 96\ Die bislang ungedruckten Herforcier Lehnsbücher mit ihren reichen ortsgeschichtlichen u. genealogischen Nachrichten, welche die Heberollen-Angaben ergänzen, im Folgenden alle in extenso abzudrucken, gestattete deren Umfang nicht; es ist daher nur das älteste, das Lehnsbuch der Äbtissin Liutgard, 17 nach Mscr. VII 3325 a (Hdschr. C) vollständig mitgeteilt — die Abweichungen in Bd. b (Hdschr. D) sind in den Anmerkungen vermerkt —; die späteren Lehnsbücher aber sind in verkürzter Form veröffentlicht; hier ist alles Unwesentliche und leer Formelhafte des handschriftlichen Textes im Abdruck fortgelassen *). 6) Das Heberegister des Stifts St. Maria auf dem Berge liegt in 2 Ausfertigungen vor: a) in lateinischer, überschrieben: Debita sancte Marie in Monte, im Staatsarchiv Münster unter Mscr. VII 1316 e, in einer nur ein Blatt (Fol. 58) umfassenden Handschrift des 14. Jahrh. in schmalem Grossfolio. Das Pergament des 37 cm langen und 13 cm breiten, liniirten Blattes ist rauh durch öftere Benutzung ist es schwarzgrau geworden. b) in niederdeutscher Übersetzung, überschrieben: „Hyr staen bescreven de rente unde schulde unser leven vrowen up den Berghe" im Staatsarch. Münster uuter Mscr. VII 1316 f. Auf einem liniirten Blatte glatten Pergaments in Grossfolio von 55 cm Länge und 37,02 cm Breite (Fol. 59) sind von einer Hand des 14. oder 15. Jahrhunderts die Einkünfte verzeichnet. Beschrieben ist nur die erste Seite u. zwar in zwei Kolumnen. Die wohl durch das Bedürfnis der des Lateins unkundigen Kanonissen bedingte deutsche Ausfertigung ist eine selbständige; der ältere lateinische Text ist mehrfach erweitert; die Abgaben sind genauer verzeichnet und erscheinen teilweise verändert. 7) Weiter enthält das Staatsarchiv Münster in Mscr. VII 3301 h ein Kegister der Einnahmen der Vikarien u. Bene- fizien der Abtei; ferner in Mscr. VII 3322 ein Memorialbuch des Canonicus hebdomadarius Hinr. Leve Hencke, über die Güter und Einkünfte der oberen Wochenherren (superior hebdomadaria) des Kapitels am Münster zu Herford vom Jahre 1428. Diese Kegister sind inhaltlich nicht bedeutend; die Körperschaften, deren Einnahmen sie betreffen, stehen 1) Aus Schönheitsrücksichten sind im Drucke die mehrfach nur einzelne Worte umfassenden Auslassungen nicht bezeichnet. Die Konsonantverdopplungen sind hier beseitigt, ebenso die überflüssigen h. 2 y$F* mm, H m mm cHÜ^f: EjJSfswS' iCjSHt ^H H rafgS 5® ^ÜÜ «SpP* ßMft&G Sh Wm j^WtipJ KJ UH W^mitäs li 18 selbständig da und nicht in der engeren Beziehung zur Abtei, wie das Tochterstift auf dem Berge, so dass jene Heberollen in diesem ohnediess gefüllten Bande bei Seite gelassen werden mussten. Von ferneren auf den Besitz der Abtei Herford bezüglichen Archivalien, welche das Staatsarchiv zu Münster enthält, seien hier erwähnt: 1) ein Konzeptbuch der Abtei Mscr. VII 3301 h; 2) Kopialien des Bauamts der Münsterkirche zu Herford Mscr. VII 3323 a u. b; 3) die Akten über den Streit der Äbtissin Magdalena v. der Lippe mit der Stadt Herford v. J. 1639 Mscr. VII 3328. 4) Bruchstücke verschiedener Kopiare, die Fürstabtei betreffend, Mscr. VII 3337; 5) Akten in Sachen des Schulzen von Wettringen gegen den dortigen Pfarrer v. J. 1418 Mscr. VII 3338; 6) archivalische Nachrichten der Abtei Herford über die Pfarre zu Dornberg (1360—1800) Mscr. VII 3340. An Abschriften obiger Handschriften lag nur eine bis Fol. 16 a reichende der Hdschr. A von Friedländers Hand vor, welche benutzt ist. Zusätze von anderer Hand in den dem Drucke zu Grunde liegenden Handschriften sind durch Kursivdruck gekennzeichnet. 1 ) Es erschien zweckmässig, das weitschichtige handschriftliche Material, soweit es unten zum Abdrucke gelangt, nach sachlichen Gesichtspunkten zu ordnen. Nur so ist Übersichtlichkeit des Stoffes und leichtere Benutzung ermöglicht. Als natürliche Einteilung ergab sich folgende: I. Abtei Herford. 1. Einkünfte und Bechte der Abtei Herford; 2. Verwendung der Einkünfte im Kloster; 3. Belehnungen. H. Stift auf dem Berge bei Herford. 1) An Abkürzungen sind in den Anmerkungen angewandt: om. = omittit (lässt ans) und add. = addit (fügt zu). SSwSPs H 1. Einkünfte und Rechte der Abtei Herford. A. Älteste Heberolle (12. Jahrhundert). (Staatsarch, Münster Mscr. VII 1316 c.) Hie inscripti sunt oranes debitores Hervor-Fol. H>. clensis §cclesi§. | Libbere* ipse villicus 12 malt siliginis et unum berg 2 , | 12 modios brasii, 3 porcos pingues et 3 victimas et | unum verrem, 3 oves et unum vor 3 abbatisse, et monialibus unum | porcum in convivio, 10 malder caseorum et 10 caseos, tres & \ urnas mellis, 14 modios tritici, 14 stigas et dimidiam | ovorum, carpentariis 24 * modios siliginis, 30 modios avene, et unum solidum nummorum, cervisiariis quinquaginta [et] duas minas ») auf Rasur. — i>) XX^IIII, Korr. aus XX«m. 1) Oberhof (ursprünglich zwischen der Lihberlinde und Wehde- mühle) am rechten Ufer der Werre, woraus die Neustadt Herford entstand. Vgl. Hölscher, Gesch. des Gymnasiums zu Herford. Progr. Herf. 1869 S. 6. Die Neustadt wurde dort 1224 durch die Äbtissin Gertrud von der Lippe gegründet, u. in Folge dessen eine Neuordnung der Verhältnisse des abteilichen Hofes Libbere, dessen Verwalter (villicus) damals Florenz (v. Quernheim) war, mit dem Erzbischofe von Cöln vereinbart. Wilm. Westf. IL B. IV Nr. 135. — 2) Notandum, quod unus bergh continet 20 karratas (i. e. plaustra) garbarum (= manipulorum) et que- libet karrata continet 10 stigas garbarum. Staatsarch. Münster Mscr. VII 3321 e pag. 12 (vgl. p. 3 u. Mscr. VII 3321 a. p. 6 u. 27 (s. u.)); an letzter Stelle heisst es: Unum berg sunt 8 modii et 16 molt avene. Vgl. Fuder (= Stückfass) Wein. — 3) mageres Schwein, ags. for, foor. izmm am iiaSfiäitnisi « ~$^fäWJ&&'iM$ii H Hl 22 aveng, ad vinum 4 solidos et 4 denarios, 5 scutellas butyri et duos gallos. Eadem villicatio habet sub se 28 mansos. Evincthorp 22 modios brasii, 2 siliginis, porcum et ovem, 4 karratas ligni, 2 pistori et duas caupomi"; alter 27 modios brasii et 3 minas siliginis, porcum et ovem et tantum lignorum; tercius 22 modios brasii, 3 minas siliginis, porcum et ovem, 4 karratas ligni; quartus 16 modios brasii, G modios siliginis, 2 porcos et duas oves, 4 karratas ligni; quintus 27 modios brasii, 5 modios aveng, 5 modios siliginis, porcum et ovem, 4 karratas ligni; sextus tantum sed una ove magis; septimus 16 modios brasii, porcum et ovem, malder siliginis, lignum. Libberi unus 27 modios brasii, 5 modios aveng, 5 modios Pol. 2 a . siliginis, porcum et ovem, 4 karratas ligni; alter tantum 11 excepto uno modio siliginis; tercius 20 modios brasii, 3 modios siliginis, porcum et ovem, 3 karratas ligni; quartus 16 modios brasii, 3 modios siliginis et ovem et per alterum annum porcum, 4 karratas ligni; quintus 20 modios brasii, 3 modios siliginis, porcum et ovem, 4 karratas ligni. Weleristincthorp unus 20 modios brasii, 3 modios siliginis, porcum et ovem, 4 karratas ligni; alter 15 modios brasii, 5 modios aveng, 3 modios siliginis, porcum et ovem, 4 karratas ligni; tercius 26 modios brasii, 3 modios siliginis, porcum et ovem, 4 karratas ligni. Widredeshuson 20 modios brasii, 6 modios aveng, pro malder b porcum et ovem, 2 karratas ligni; alter 10 modios aveng, malder b , porcum et ovem, 2 karratas ligni. Salto 15 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 karratas ligni; alter 10 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 karratas ligni; tercius tantum. Exterde 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 karratas ligni; alter tantum. Waleburg 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 karratas ligni; alter tantum; tercius 15 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 karratas ligni; quartus 10 modios aveng, malder, porcum 0 . a ) . . upori A. — b) (= 3 modios), ergänze siliginis; desgl. unten. — c ) Bdzusatz v. 2. Hd.: Uffenstrot Hachmester 12 denarios; Uffenstrot 23 Bredenbig 45 modios et 3 malt et 5 malder siliginis, Pol. 2*. im um brasii et unum berg, 3 porcos pingues et 3 victimas, unum verrem per alium annum, 10 malder caseorum et 10 caseos, urnam bufyri et tres a urnas mellis, 4 solidos et 4 nummos ad vinum, carpentariis 24 b modios siliginis, 30 modios aveng, 12 nummos, coco 52 modios aveng, 12 stigas ovorum et dimidiam, 2 gallos c . Ipsi villicationis mansici sunt 18. Lenitbe27 modios brasii, 5 modios avene, et 5 malder siliginis, porcum et ovem, 2 gallos, 10 karratas ligni pistori et 4 cauponi; alter et ter- cius et quartus et quintus tantum; sextus 27 modios aveng, malder, porcum et ovem cum agno, 10 karratas ligni, 2 gallos; septimus tantum; octavns tantum; nonus 27 modios brasii et 5 malder aveng, 5 modios siliginis, porcum et ovem, 2 gallos et 10 karratas ligni; decimus 10 modios aveng, 2 modios siliginis, 1 porcum et in alio anno ovem, 1 gallum, 2 karratas ligni. Etheleshuson unus 27 modios brasii, 5 modios siliginis, porcum et ovem, 2 gallos, 10 karratas ligni; alter tantum. Melebergan 12 modios brasii, 20 modios aven§, malder, porcum et ovem cum agno, 2 gallos, 10 karratas ligni. In Lenetlie duo deserti, qui dabunt ut Fo1 - 3a - superior excepto agno. Bobbenhuson 12 modios brasii," 30 modios aveng, 6 modios siliginis, 2 porcos et ovem et agnum, 2 gallos, 4 karratas ligni. Vernistinchuson 40 modios aveng, malder, porcum 4 . Aldenherevorde villicus dabit 12 malt siliginis, unum berg, 3 porcos pingues, 4 victimas et in convivio 3 oves et 1 porcum, 16 modios siliginis, 5 malder caseorum et 5 caseos, 5 scutellas butyri, 4 solidos et 4 nummos ad vinum, 3 e urnas Otbrat frater suus 12 den.; Uffenstrot Luthart de novo oppido 12 den.; Uffenstrot Herman van den Weneden 15 den.; Uffenstrot Johan vader 10 den. {Vgl. Mscr. 3321 d. S. 10, wo statt frater suus steht: de Kode- wic). Rdzus. v. 3. Hd.: Lex: Quod a quoquam nomine pene exactum fuerit, restituere id eidem non tenetur — sie exponitur: Quicquid villi- corum aliquis domine abbatisse composuerit, restituere non tenetur. *■) auf Rasur. — *) XVtiHII, Korr. aus XX«IH. — °) Zusatz v. 4. Hd.: 18 modios tritici de novalibus per magnam mensuram. — d ) Hiernach sind 3' 2 / s Zeilen Schrift ausgewischt. — e ) Korr. HB8I ■■■ ■ ms *'i« rittü.-;.- i Mg 24 mellis, 12 modios brasii, 16 stigas ovorum, 2 gallos, carpen- tariis ut supra a . Hie habet 14 mansus. Quorum primus Uflan 10 modios aveng, malder, porcum et ovem, 4 karratas ligni; alter 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 4 karratas ligni; tercius tantum; quartus et quintus tantum, sed hi duo dabunt pro malder 12 modios siliginis; sextus malder, porcum et ovem. Hagerincthorp unus 15 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 8 karratas Fol. 3i>. iig n i. a it er \q mo dios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 4 karratas ligni; tercius 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 8 karratas ligni; quartus tantum. Amaleshusun unus 12 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 8 karratas ligni. Enenhus 17 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 8 karratas ligni. Marcwordigthorp 2 urnas minores 1 " mellis, ovem. Vostinchusun 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem c . Ubbingthorp ipse villicus dat 3 malt et 5 malder siliginis, unum berg, 3 porcos pingues et 3 victimas porcinas, 3 a urnas mellis, 10 malder caseorum et 10 caseos, 4 scutellas butyri, 4 solidos et 4 nummos, 25 stigas ovorum et dimi- diam, carpentariis ut supra, cauponi 52 modios aveng. Cuius mansici sunt 28. Herderehusun unus dat 27 modios brasii, 15 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos. 7 karratas ligni; alter 27 modios brasii, 5 modios Fol. 4°.aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 7 karratas ligni; „7 karr." t erc i lls _ q Uar tus, quintus tantum. L i m e unus 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 7 karratas ligni. Scoderingthorp unus 27 modios brasii, 15 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 7 karratas ligni. Bist 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 7 karratas ligni. Hurstmere a ) Zusatz v. 4. Hd.: 6 modios tritici per magnam mensuram de novalibus. — •>) minoris A. — o) Zusatz v. 4. Hd.: Preter supradieta ligna dabit quilibet 2 plausrra ad pistrinum. Ursprünglich waren hier ■9 Zeilen freier Raum. — d ) III, Korr. aus IL 25 unus 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 7 karratas ligni; alter tantum; tercius tan- tum; quartus tantum; quintus, sextus, septimus tantum. Sulbic unus 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 7 karratas ligni; alter 27 modios brasii, 15 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 2 karratas ligni; tercius 27 modios brasii, 5 modios aveng. malder, porcum, ovem, 2 gallos, 7 karratas ligni; quartus tantum; quintus tantum. Brugmerigthorp unus tantum. Ubedeshusun unus 27 modios brasii, 15 modios aveng/ malder b , porcum et duas oves, 2 gallos, 7 karratas ligni; alter 27 modios brasii, 15 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 7 karratas ligni. Lachusun 27 modios brasii, 15 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 7 karratas ligni; alter 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 7 karratas ligni, m/&ms- Fo1, 4b - „malder" quisque eorum 10 ova. Seringwurtheii 0 novem malt siliginis d , duodecim modios 6 brasii, berg, 3 porcos pingues, 3 f victimas porcinas, per alium annum verrem, 3 s urnas mellis in convivio, 3 oves et porcum, 14 modios tritici, 4 solidos et 4 denarios ad vi- num, 12 stigas ovorum et dimidiam, 2 gallos, carpentariis ut supra, cauponi 52 modios aveng, 10 malder caseorum et 10 caseos, 5 scutellas butyri. Hie habet 30 mansus. Svevedeshusun unus 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 4 karratas ligni; Wideredeshusun tantum. Saltou 15 modios aveng, malder, porcum et ovem, 3 karratas ligni; alter 20 modios aveng, malder, porcum et ovem, 3 karratas ligni. Suttmereshusun 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem cum agno, 3 karratas ligni. Wedegthorp unus 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 3 karratas ligni. Westerenthorp a ) Hiernach sind 3 / 5 Zeile Schrift durch Basur getilgt. — b ) auf Rasur. — c) Seringwrthen A. — d) Interlinearzusatz v. 5. Hd.: Curia Serincworden clabit annuatim in vigilia nativitatis Domini abba- tisse 6 solidos et 3 den., qui dieuntur offerpenninche. — e) Seringw. bis mod. (Zeile) auf Basur. — f) aus IUI, Basur. — g) III, Korr. aus II. :-pA* : ~-*^~:*B<^--ii^ > iH'- i . : - 26 tantum; Adelelbernecthorp tantum; Brede tantum; sed Mi tres dant ovem cum agno. Marcthorp duo, qui Fol. öa.ambo dant tantum. Welestincthorp tantum. Pythelon 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, ovem, 3 karratas ligni; alter tantum. Hetherehusun 27 modios brasii, 5 modios aven§, ovem, '6 karratas ligni. Uflon tantum; et in eadem villa a Saltuflon sunt 12, quorum 10 unusquisque duas karratas ligni et duo dant 6. Exterde ipse villicus 22 malt aveng, 2 porcos pingues, 3 solidos et 3 nummos ad vinura, 10 malder caseorum et 10 caseos et urnam butyri, 7 stigas ovorum b . Suttmeres- husun 15 modios aveng, 2 modios siliginis. Urede ipse villicus dat 30 modios frumenti, 1 malder siliginis, 5 malder caseorum, 2 porcos pingues, 5 stigas gal- lorum, 2 urnas mellis, 12 anseres, 9 stigas ovorum, 3 solidos et 3 denarios ad vinum. Et hie habet sub se 15 mansus. Eicbrehtinthorp unus dat ovem et 6 ulnas panni, qu§ valeant 8 denarios, et 4 modios aven§; alter et tercius et quartus tantum. Marc- Fol. 5b.thorp unus 9 ulnas panni, qu§ valeant solidum, ovem, malder; alter, tercius, quartus, quintus, sextus tantum. Eginc- thorp unus dat 2 solidos, malder. Gelmerincthorp 9 ulnas panni, ovem, malder; Westerincthorp tantum; Liuderedeshusun tantum 0 . Yiunethe 30 d modios frumenti, malder, 2 porcos, 4 stigas gallorum, 14 anseres, 2 urnas mellis, 5 malder caseorum et 5 caseos, 9 stigas ovorum, 40 e modios avene,, 3 solidos et 3 denarios ad vinum. Hie habet 17 i mansus. Uflon unus 12 ulnas panni, 16 denarios, ovem; alter tantum; Eddeshusun unus tantum; alter ovem, 16 modios avene, ad granarium abbatissg. Wer- „ulnas" a) et in bis villa ist Interlinearzusatz. — *) Edzusatz v. 4. Hd : 8 modios tritici per Hervord. mensuram. — c ) Hiernach 2 Zeilen freier Baum; eine dort v. andrer Hd. nachgetragene Bemerkung ist wieder gelöscht. Man liest noch Domina propter......beato Waldero..... donavit......— d ) XXX A; darüber steht VI. — e ) XL auf Basur, X v. späterer Hd. — f ) VII A ursprünglich, X ist späterer Zusatz. 27 lan unus 12 ulnas a , ovem, malder; alter tantum. Brunec- thorp 6 ulnas, ovem, 2 modios siliginis. Lolikesen 12 ulnas et ovem; Elffliste unus tantum; Herderedehusun tantum. Thiadesliusun unus 12 ulnas, ovem; alter tantum; de Hartheim, Syredeshusun tantum. Sueclen unus 6 ulnas, ovem, 2 modios siliginis. Lenithe 6 ulnas, ovem, malder. Theresburg unus 12 ulnas; alter 10 modios Pol. 6». spalte ad granarium abbatissg. Bucstishusun 6 denarios et " alteri< unusquisque 4 karratas ligni. Milese villicus 6 malt siliginis, 8 karratas manipulorum, 3 porcos pingues, 5 victimas, 5 malder caseorum etöcaseos, 5 scutellas butyri, 3 solidos et 3 denarios, 8 stigas ovorum et dimidiam, 2 gallos, carpentariis ut supra, coco ut supra, 2 urnas mellis, 12 modios brasii. Hie habet 5 mansus. Elff liste 12 modios brasii, 20 modios aveng, malder, porcum et ovem, 9 karratas ligni; Bucstishusun tantxim; Dudilishusun tantum; Milesou tantum. Vinnethen 2 urnas mellis, 20 modios aveng, 9 karratas ligni. Harthem villicus dat 12 malt siliginis exceptis tribus modus, berg, 12 modios brasii, 3 porcos pingues, 4 victimas, unum verrem per alium annum, 10 malder caseorum et 10 caseos, 5 scutellas butyri, 20 stigas ovorum et dimidiam, 2 gallos, 4 solidos et 4 denarios ad vinum, 3* urnas mellis, 14 modios tritici in convivio et 3 oves et porcum, carpen-Fol. 6*>. tariis ut supra, magistro cocorum 52 modios aveng. Huius mansici sunt 24. In Bevenheim primus dat 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 4 karratas ligni; alter et tertius tantum; quartus tantum, sed 6 modios siliginis dat et alii tres; quintus et sextus tantum, ut supra scriptum est. Bernebike unus 27 modios brasii, 5 modios aven§, 6 modios siliginis, porcum et ovem, 2 gallos, 4 karratas ligni; alter et tercius tantum; quartus tantum exceptis tribus modus siliginis; quintus 20 modios brasii, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 4 karratas ligni. Sueclen primus 27 modios brasii, 5 modios aveng, .' .14 mod." a ) ergänze panni; dsgl. unten. — b ) III, spätere Korr. aus II. •vi m few» ..iWiiij. ■,)«■ ..t>. 28 6 modios siliginis, porcum et ovem, 2 gallos, 4 karratas ligni. Brek 20 modios aven§, 12 modios brasii, 6 modios siliginis, porcum et ovem a . Hildewoleshusun unus 27 modios brasii, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 4 karratas ligni; alter et tercius tantum; Kederinc- thorpe tantum. Thiadenliusun ut ille de Yinnethe. Bykeseten malder, porcum et ovem; Elfliste duo tantum; Fol. 7*. Ethaman umis tantum; Uphusun unus 12 modios brasii, 30 modios aveng, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 4 karratas ligni; Benvenheim 22 modios brasii, malder, porcum et ovem, 2 gallos, 4 karratas lignorum b . Lindremehiisim 20 modios siliginis, dimidium berg, 2 porcos pingues, 5 malder caseorum et 5 caseos, 5 stigas ovorum, carpentariis 24° modios siliginis, 30 modios aveng, 2 solidos et duos denarios ad vinum. Hie habet sub sel2 a mansos, quorum 3 sunt deserti. In Beren unus 40 modios aveng, 2 modios siliginis, porcum et ovem; alter tantum; tercius 30 modios aveng, 2 modios siliginis, ovem; quartus 30 modios aveng, 2 modios siliginis, porcum et ovem. Kelvere 30 modios aveng, 2 siliginis, porcum et ovem; alter tantum; tercius tantum. Sudtorp 20 modios aveng, 2 siliginis, porcum et ovem. Ale unus 30 modios aveng, 2 siliginis, porcum et ovem; alter 20 modios aveng. Quorum sunt 3 deserti, qui dant 60 modios aveng. In Northorpe 2 mansi inculti; unus 20 modios aveng, 2 siliginis, porcum et ovem; alter 20 modios aveng. In Mucheim unus mansus incultus 20 modios aveng, 2 siliginis, porcum et ovem. Fol. 7t>. Bech villicus 6 3 malt siliginis monialibus, abbatissg 45 modios siliginis, dimidium berg, 12 modios brasii et 4 malder in pane, 3 porcos pingues et 2 victimas, 5 malder a) Interlinear Zusatz v. 6. (alter) Hd.: Brac sunt tres mansi, quorum unusquisque dat 3 (modios) siliginis, 27 brasii, 5 avene, porcum et ovem; tres ist durch Basur getilgt. — fc ) Rdzusaiz Fol. 6 h : De hac villicatione in festivitate sanete Auree. ad coquinam 22 gallos. — °) Korr. ; urspr. XXIII. — ä) Angeführt sind im Folgenden 13. — e ) Bdzusatz v. 6. Hd.: Bec villicus uno anno 9 molt siliginis, 10 somas avene, altero anno 11 molt siliginis et 13 somas. 29 caseorum et 5 caseos, 5 scutellas butyri, 3 urnas minores» mellis, 3 solidos et 3 denarios ad vinum, 9 stigas ovorum et dimidiam, 2 gallos, carpentariis 23 modios siliginis, 30 modios aveng, 2 solidos et 2 denarios. Huius mansici sunt 15. Hevere unus 24 modios aveng, 2 modios siliginis, porcum et ovem cum agno, 6 karratas ligni; alter 15 modios aveng, 2 modios siliginis, porcum et ovem cum agno, 5 karratas ligni; tercius 20 modios aveng, 2 modios siliginis, porcum et vervecem, 5 karratas ligni; quartus 15 modios aveng, 2 siliginis, porcum et ovem cum agno, 5 karratas ligni; quintus 20 modios aveng, 2 siliginis, porcum et ovem, 5 karratas ligni. Scieth 20 modios aveng, 2 siliginis, porcum et ovem cum agno, 6 karratas ligni; de alia Scieth 20 modios aveng. Halstenberg unus 20 modios (aveng), 2 siliginis, porcum et ovem cum agno, 6 karratas ligni; alter tantum sed 5 karratas ligni; tercius 20 modios aveng. Bech unus 24 modios aveng, 2 siliginis, porcum et ovem, 6 karratas ligni; alter 20 modios aveng, 2'siliginis, porcum et ovem; tercius tantum. Heddinchusun villicus daturus est 3 ma(l)der caseorum et 3 caseos, 2 porcos pingues, 19 denarios ad vinum, carpen-Pol. 8». tariis 30 modios aveng, 23 modios siliginis, 9 denarios per" oarpeni ' < alium annum, 10 denarios et obulum omni anno. Huius mansici sunt 6. In Einkhusun unus 20 modios aveng, 2 siliginis, ovem unum; in Delinchusun tantum; Ekholt tantum; Glusinke 2 mansus tantum. Husithi 2 mansus 40 modios aveng, 4 siliginis, 2 arietes bonos. Donuwe unus 20 modios aveng. Scire etiam oportet, quod ex debitoribus in Heddinchusun pertinentibus b nobis solvuntur tres cervisig. Hnndesbroc villicus dat 9 e malt siliginis et 3 modios in pane a , unum berg et 12 modios brasii, 3 porcos pingues et 3 victimas, 10 e malder caseorum et 10 e caseos, 5 scutellas butyri, 3 urnas minores mellis, 10 stigas et dimidiam ovorum, 2 gallos, 4 solidos et 4 denarios ad vinum, carpentariis a ) minoris A. — b ) pertinentes A. — c ) Villi A, ursprüngl, VIII. — ä) et 3 bis pane auf Basur. — e ) Korr. am Villi. 'iW'vi-iV-i 30 24 ä modios siliginis, 30 modios aveng, 2 solidos et 2 denarios. Hie habet sub se 35 mansos. Dunnithe unus 30 modios aveng, malder, porcum et ovem, 4 karratas lignorum; alter 35 modios aveng, malder, porcum et ovem, 4 karratas ligni; tercius 20 modios aveng, malder, porcum et ovem, 4 Pol. 8i). karratas lignorum; quartus tantum. Werf in che unus 60 «q«ar ns m0( jj og aygjj^ m alder, porcum, oves 2, 4 karratas ligni. Hellig che unus b 40 modios aveng, malder, porcum, oves 2, 5 karratas ligni. Benige he tantum 0 ; alter 30 modios aveng, malder, porcum et ovem, 5 karratas ligni; tercius 20 modios aveng, malder, porcum et ovem, 3 karratas ligni. Ascon 30 modios aveng, malder, porcum et overn, 4 karratas ligni. Sylithe 20 modios aveng, malder, porcum et ovem, 3 karratas ligni. Buinithe unus 30 modios aveng, malder, porcum et ovem, 4 karratas ligni; alter 10 modios aveng, 2 siliginis, ovem, 1 karratam ligni; tercius 15 modios aveng, 2 siliginis, 2 karratas ligni; quartus 30 modios aveng, malder, porcum et ovem, 4 karratas ligni; quintus 20 modios a aveng, malder, porcum et ovem; sextus 20 modios. Enekle unus 30 modios aveng, malder, porcum et ovem, 4 karratas ligni; alter 10 modios aveng, malder siliginis et ovem, 1 karratam ligni. Quernem 4 dant ad duas cervisias. Menele sunt 3, qui non dant nisi 20modios. Hagile 20 modios. Beniche 10 modios. Trhine 6 20, Asch an 20 modios; alter 8 f . Hiddenhusun villicus ut ille de Hundesbroc daturus est, nisi quod iste 10 malder caseorum et 10 caseos persolvit. Huius mansici sunt 21 e. Linegaron unus 60 modios iSi III a ) XXIIII A, ursprüngl. XXIII. — h ) stellt icolü richtiger hinter Benigche. — «) Bäzusatz v. 2. Ed.: Boningen 40 modios avene, porcum et duas oves et 5 plaustra lignorum et tres modios siliginis; seeundus mansus 30 modios avene, tres modios siliginis, porcum et ovem, 5 plaustra lignorum; tertius mansus 20 modios avene, tres modios siliginis, porcum et ovem et tria plaustra lignorum. Summa de Boningen 7 molt avene et 6 modii, 9 modii siliginis, 4 oves, 3 porci, 13 plaustra lignorum. — d) quartus bis 20 mod. auf Rasur, Best des Satzes am Bande. — e ) Trlitne A; i, t und c sind hie u. da gleich dort. — f ) Dahinter ist getilgt: Buinithe 20 modios, Dunnethe 30. — s) ursprüngl. stand da 20. ü 3i aveng, 3 siliginis, 2 oves, porcum; alter tantum; tercius 40 Pol. 9». modios aveng, 3 siliginis, porcum, ovem; quartus 20 modios" 40 mod '" aveng, 3 siliginis, ovem. Sylithi unus 60 modios aveng, 3 siliginis; alter 35 modios aveng, 3 siliginis, ovem cum agno, porcum; tercius 40 modios aveng, 3 siliginis, 2 arietes, porcum; quartus 20 modios aveng, 3 siliginis, porcum, ovem. Bysencampe 40 modios aveng, 3 siliginis, 2 oves, porcum. Liuppinkhusun unus 30.modios aveng, 3 siliginis, ovem cum agno, porcum; alter 30 modios aveng, 3 siliginis, ovem, 1 porcum; tercius 20 modios aveng, 2 siliginis, ovem 1. Eileshusun unus 20 modios aveng, 3 siliginis, porcum, ovem 1 ; alius tantum; tercius 30 modios aveng, 3 siliginis, porcum, ovem. Bevenhem 20 modios aveng, 3 siliginis, porcum, ovem. Uphusun duo mausi solvunt 50 modios aveng, 6 siliginis, 2 porcos, 2 oves. Hiddenhusun unus 30 modios aveng, 3 siliginis, porcum, verveces 2; alter 20 modios aveng, 3 siliginis, porcum, ovemj; tercius 10 modios aveng, 2 siliginis, agnum, anniculum. Hetlego villicus 6 malt siliginis, 8 karratas manipu- lorum, 12 modios brasii, 3 porcos pingues, 3 victimas, 5 malder caseorum et 5 caseos, 5 scutellas butyri, 3 oves, 3Fol. 9t. modios tritici, 6 stigas ovorum et dimidiam, 2 gallos, 2 urnas iMty«" mellis, 3 solidos ad vinum et 3 denarios, carpentariis 23 modios siliginis, 30 modios aveng, 1 solidum, coco 52 modios aveng. Hie habet sub se 15 mansos. S i c e r e unus dat 2 urnas minores mellis, ovem, 5 karratas ligni; alter 2 urnas mellis; tercius 5 modios, 2 urnas minores mellis, 2 oves; quartus 2 urnas mellis, malder, ovem; quintus et sextus tantum. Hetlego unus 12 modios brasii, 20 modios aveng, malder, porcum et ovem; alter tantum. Einethorp unus tantum, ut prescriptum est; alter 10 modios brasii, 20 modios aveng, malder, porcum et ovem. Hildegoteshusun unus 12modios brasii, 20 modios aveng, malder, porcum et ovem; alter tantum. Bylivelt 2 urnas mellis. Stichurst 12 modios brasii, 20 modios aveng, malder, porcum et ovem et unus- quisque 5 karratas ligni a . a ) Hiernach 1 Zeile freier Baum, tvo eine später nachgetragene Bemerkimg v. 2 Zeilen durch Basur getilgt ist. üijUUiSv'»; ■1 p«ffi*|fe H 32 Stichurst villicus 1 malt siliginis, 7 modios frumenti, 5 oves, 1 porcum pinguem et unam victimam, 2 urnas minores mellis, 5 malder caseormn et 5 caseos, 5 scutellas bu- Fol. 10 a .tyri, 3 solidos et 1 denarium et obulum ad a vinum, 5 stigas „vinum ovorum e ^ di m idiam, 2 gallos, carpentariis et coco ut supra. Hie habet sub se 8 mansos. Frodenesheim unus 12 modios brasii, 20 modios aveng, malder, porcum et ovem; alter tantum; Thincheredeshusun unus tantum; Ubbdes- husun tantum; Hildegodeshusun duo tantum; Milesou tantum. Bucstishusun tantum; et unusquisque dat tres* karratas ligni. Diddeshusun villicus 6 malt siliginis, 12 modios brasii, 8 karratas manipulorum, 3 porcos pingues, 3 victimas ovinas, 5 malder caseorum et 5 caseos, 5 scutellas butyri, 2 urnas mellis maiores, 6 stigas ovorum et dimidiam, 2 gallos, 3 solidos et 3 denarios ad vinum, 1 malder tritici, carpentariis tantum ut supra. Hie habet sub se 15 mansus. Brequide unus 3 urnas minores mellis; alter tantum; Waterburthi4 tantum c ; Bokhornon tantum, insuper 3 oves. Stichorst 10 modios brasii, 20 modios aven§, malder, porcum et ovem; alter 1 urnam mellis, 10 modios brasii, porcum et ovem. Hechu- Fol. lOAsun 12 modios brasii, malder, 2 urnas mellis minores, por- „2 umas" cum e ^ ovem . a if er { n Hechusun 20 modios aven%, 10 modios brasii, malder, porcum et ovem. Lolelcesen 10 modios brasii, 20 modios aven§, malder, porcum et ovem i . a ) Bdbem. v. 7. Hd.: Nomina eorum, qui in compositione Ludolfi de Wurthen prestiterunt hominium ecclesie Hervordensi: Hermannus de Blankena, Albragt de Busche, Bolf de Haren, Berner de Vorenkampe, Willehelm et Berteram de Hedeme, Ludolf de Scoldb(r")oke, Thideric de Thehem, Johann de Donepe, Volquin Riivwade, Gerlag de Osterleten, Sifrid Kip, Lambrag de Engeshusen, Ludolf Schnipel, Sifrid de Osethe, Lutbrag Buc, Frambalg antiquus, Willehelm Span, Albragt de Wur- thinehusen, Thethart de Thehem, Albragt de Hedeme, Johann Bars. (Zu mehreren dieser Namen vgl. Preuss u. Falkmann, Lippische Be- gesten.) — *) Korr. — °) Rdzusatz v. 4 Hd.: Duo mansi sunt in Waterborde, quorum unus dat duas urnas mellis, alter duas urnas. — *) Rdzusatz v. 8. (alter, der 1. ähnlicher) Sd. 33 Aldenthorp 10 modios brasii, 20 modios (aveng), inalder, porcum et ovem. Brunecheshusun 2 urnas minores mel- lis, 10 modios brasii, malder, porcum et ovem. Frondenes- huson 10 modios brasii, 20 modios aveng, porcum et ovem. Ubbdeshuson 16 modios aveng, ovem; et unusquisque 5 karratas ligni. Gageren villicus 1 porcum pinguem, 9 modios siliginis, 3 victimas et ovem, 2 malt brasii ad cervisiam, 5 malder caseorum et 5 caseos, 3 stigas ovorum, 3 solidos et 3 obolos ad vinum. Hie habet 5 mansus. Sibrehtehusun unus 12 modios brasii, 10 modios aveng, porcum et ovem; alter tantum; tertius tan- tum. Hildegereshusun tantum. Thingcheredeshusun unus 12 modios brasii, 20 modios aveng, malder, porcum et ovem. Godesberg villicus 4 malt siliginis et unum malder, dimidium berg, 12 modios brasii, 3 porcos pingues, 3 victimas, 10 malder caseorum et 10 caseos, urnam butyri, 3 a urnas mellis, vaccam per alium annum, 10 stigas ovorum et dimi- Fol. IIa diam, 2 gallos, 4 solidos et 4 denarios ad vinum, carpen-" 10 sti e as " tariis ut ceteri, hortulano 52 modios aveng, 6 modios fru- menti, 10 remel Uni. Hie habet sub se 22 mansos et 5 desertos. Thorn- bergon 12 modios brasii, 20 modios aveng, 3 modios siliginis, porcum et ovem, 3 karratas ligni; alter 2 urnas mellis, porcum et ovem, 2 karratas ligni; tercius tantum; quartus porcum et ovem. Hi duo dant (5 karratas ligni. Myrlon urnam maiorem mellis et ovem, porcum, quando sunt glandes; alter tantum. Scepehert 2 urnas mellis minores, ovem, porcum, cum sint glandes; alter tantum. Bürde 2 urnas mellis, ovem, porcum in glandibus. Ameshuson urnam minorem mellis, porcum et ovem, 2 modios siliginis; alter 2 urnas mellis, porcum et ovem, 2 modios siliginis; tercius urnam mellis, porcum et ovem, 2 modios siliginis; quartus 2 urnas mellis, porcum, ovem, 2 modios siliginis; quintus 1 urnam mellis, ovem; sextus 1 urnam mellis, porcum et ovem, 2 modios siliginis. Holthuson 20 modios aveng, porcum ■1 a ) ursprüngl. II. i Hhh t WÜSneH Bnl IHsi 34 et ovem, 1 malder; alter 16 modios aveng, porcum et ovem, 1 malder. Istincthorp 20 modios aveng, malder, porcum et ovem. Rederincthorp 16 modios aveng, 2 modios sili- Pol. n b .ginis, porcum et ovem. Mattenhem 30 modios siliginis, " 811g ' ovem. Remesithi 2 uruas maiores mellis. Hi sunt deserti: Histinkthorp 20 modios aveng, malder, porcum et ovem; alter malder, 8 denarios, porcum et ovem. Eederincthorp 16 modios aveng, malder, porcum et ovem. Ameshusun 2 urnas mellis, 2 modios siliginis, porcum et ovem; alter tantum ; unusquisque karratam ligni 1 . Berche villicus dat a 3 modios frumenti et 14 modios aveng b et 3 siliginis, vaccam et 2 oves, porcum pinguem, 7 gallos, 1 anserem, 10 malder caseorum et 10 caseos, 2 urnas butyri et urceolum, 17 malt aveng et dimidium et unus ex suis dat 3 urnas mellis, 5 stigas ovorum et 5 ova aucg. Hie habet 5 mansus. Mutliehurst villicus dat tantum, ut ille in Gtodesberg, set iste dat 20 reniel Uni, ille 10 c . Hie habet sub se 24 mansos et 7 desertos. Kersen- broke 12 modios brasii, 15 modios aveng, malder, porcum et ovem; alter tantum; tercius 12 modios brasii, 20 modios aveng, 6 modios siliginis, porcum et 2 oves; quartus 12 modios brasii, 20 aveng, malder, porcum et ovem; sextus tantum. Holthusun 12 modios brasii, 10 modios aveng, por- Pol. 12».cum et ovem. Horseten 12 modios brasii, 14 aveng, mal- „brasn" ^^ p 0rcum e t ovem; alter 12 modios brasii, 30 aveng, 6 siliginis, porcum et 2 oves. Menele 20 modios siliginis, porcum et ovem. Histincthorp porcum et 3 oves. Theder inethorp 26 modios aveng, porcum et ovem. Fren- stinethorp 6 modios brasii, 15 aveng, 2 siliginis, porcum a ) steht über der Zeile. — b ) et 14 bis av. steht über der Zeile. c) v. 9. Hd. 1) Bemerkenswert ist, dass die Höfe in der Senne durchweg durch ihre Honiglieferung schon als dort gelegen sich erweisen, wie denn "bereits in den Registern sich die Bemerkung findet, dass man die Bienenstöcke zu gewisser Jahreszeit in die Seime zu schicken pflege. 35 et ovem; alter 12 modios brasü, 20 aveng, porcum et ovem. Hag an 2 urnas mellis, porcum et ovem; alter 6 modios brasü, 15 aveng, malder, porcum et ovem. Bavenhusuu 12 modios brasü, 15 aveng, 2 siliginis, porcum et ovem; alter 6 modios brasü, 10 aveng, 2siliginis, porcum et ovem; tercius tantum; quartus 12 modios brasü, 20 aveng, malder, porcum et ovem; quintus 6 modios brasü, 10 aveng, 2 siliginis, porcum et ovem. Vilisonthorp 12 modios brasü, 20 aveng, malder, porcum et ovem. Thornbergon 12 modios brasü, 10 aveng, 3 siliginis, porcum et ovem. Mitwei 2 urnas mellis. Kersenbroc 15 modios brasü, 20 aveng, 6 siliginis, porcum et 2 oves; alter tantum; tercius 6 modios brasü, 15 aveng, malder, porcum et ovem; quartus 6 modios brasü, 10 aveng, porcum et ovem, 2 modios siliginis. Ufven- bike 12 modios brasü, 20 aveng, malder, porcum et ovem.Pol. 12 b . Hagan 6 modios brasü, 10 aveng et ovem. „porcum Wenlischenhusun villicus 3 malder frumenti, 3 siliginis, 10 malder caseorum et 10 caseos, 2 urnas butyri et urceolum, vaccam, 2 oves, porcum pinguem, 5 stigas ovorum et 5 ova auce, 7 gallos, anserem. Hie habet sex mansus. Bürde urnam mellis, porcum in glandibus; alter 3 urnas mellis, porcum in glandibus. Horchan 4 urnas mellis. Thietmerincthorpe 20modios aveng. Bychethorp tantum. Philesenthorp tantum et ovem cum agno. Oldendorpe 8 modios siliginis et 12 denarios ad lumen cappelle beati Walderi. HuJceshol 20 modios avene, ovem cum agno a . Brocledeshusun villicus dat 2 urnas mellis, 3 malt siliginis monialibus, 45 modios siliginis abbatissg et adhuc 1 malt siliginis, 12 modios brasü, dimidium barg et 2 por- cos pingues et 2 macilentos, 5 malder caseorum et 5 caseos, 5 scutellas butyri, 10 stigas et dinüdiam ovorum, 2 gallos, 3 solidos et 3 denarios ad vinum, carpentarüs ut ceteri. Hie habet sub se 11 mansos. Otinchuson 15 modios brasü, 5 modios aveng, malder, porcum et ovem; alter et tercius, quartus et quintus tantum. Hiddenhuson 30Pol. 13». „30 mod." m i i ») V. 10. Ed. 3* M mL :■:.'■:■.'■•'■'.'-■:■••.■■' 36 modios aveng, malder, porcum et ovem; alter tantum; tercius 15 modios brasii, 5 aveng, malder, porcum et ovem. Liup- pinchuson 30 (modios) aveng, malder, porcum et ovem; alter 15 modios brasii, 5 aveng, malder, porcum et' ovem; H(e)theredinchusun tantum. Hi dant 50 karratas ligni. Rothinchusun villicus dat 10 modios frumenti, 10 urnas minores 1 mellis, 5 malder caseorum etöcaseos, urnam butyri, vaccam, 3 porcos, 2 oves, 10 pannos, 4 solidos et 4 nummos ad vinum, sutori 52 modios aveng. Hie habet sub se 10(mansos) et4desertos. b Bulseton 4 modios siliginis, 3 pannos, ovem; alter tantum; tercius duos pannos". Wirincthorpe 2 modios siliginis, pannum et ovem; alter tantum. Kothinchusun 2 pannos, 4 modios siliginis, ovem; alter unum pannum, 2 modios siliginis, ovem. Kothinchusun 2 pannos, 2 modios siliginis, ovem; alter 1 pannum, 2 modios siliginis, ovem; Hagille tantum. Eknen tres pannos 3 ; Nigenkerkin tantum; alter 2 pannos, 2 modios siliginis, ovem. Astenvelde 1 pannum, 2 modios siliginis, ovem. G-erdenen 2 pannos, 4 modios siliginis, ovem. Kederincthorp 1 pannum, 2 modios siliginis, ovem; Einichusnn tantum. Kothinchusun Fol. 13b.2 pannos, 2 modios siliginis, ovem. Nigenkerkin 1 ovem; „i ovem« e t unuS q U isq Ue 2 karratas ligni. Lachusun villicus 3 malt et 9 modios siliginis, dimi- dium berg, 52 modios aveng, 12 brasii, porcum pinguem, 4 malder caseorum et 4 casei, 5 scutellas butyri, 3 solidos et 3 nummos ad vinum, carpentariis ut ceteri. Hie habet sub se 3 mansos. Hetheredinchusun 12 modios brasii, 15 modios aveng, malder, ovem. Beven- hem 40 modios aveng, 6 siliginis, porcum et 2 oves. Spredo villicus 1 malt siliginis, 4 malt aveng, 4 modios frumenti, 2 urnas minores a mellis, 2 porcos pingues, 4 ") minoris A. —l>) Im Folg. sind 19, in a 16 Höfe verzeichnet; vgl. u. S. 47 f. Aber Bulseton tercius ist in A nachgetragen, zudem scheint der 2. Satz betr. Kothinchusun eine unrichtige Wiederholung des 1. und Nigenkerkin 1 ovem nur ein Nachtrag zu Mgenk. tantum zu sein, dazu ist Eknen nicht mitgerechnet; dann wären es 14. — <=) tercius bis pann. Bdzusatz v. 8. Hd. — <*) Eknen bis pann. Bdzusatz. 37 macilentos, 28 modios brasii, 16 gallos, 3 anseres, 6 malder caseorum et 6 caseos, nrnam butyri, 3 solidos et 3 denarios ad vinum, 3 stigas ovorum et dimidiam, 2 gallos. Hie habet 6 mansos sub se. Linegaren 20 modios aveng, porcum et ovem. Spredou 8 modios siliginis, 12 brasii, porcum, ovem cum agno; alter et tercius et quartus tantum. Bist villicus daturus est 10 malder caseorum, 10 remel "Fol. 14a abbatissg, 2 porcos pingues, 40 modios aveng, urnam butyri, arietem bonum. Hie habet 7 mansus sub se. Unus in Bist persolvit 20 modios aveng, 2 modios siliginis, 10 denarios, 1 remel a abbatissg; alter 30 modios aveng, 3 modios siliginis, ovem cum agno, 1 remel abbatissg; tercius divisus est inter duos, qui persolvunt 20 modios aveng; quartus 30 modios aveng, 3 modios siliginis, ovem cum agno, 1 remel abbatissg; quin- tus 20 modios aveng, 2 modios siliginis, dimidium remel abbatissg; sextus 30 modios aveng, 3 modios siliginis, ovem cum agno, 1 remel abbatissg; septimus in Barghuson 40 modios aveng, 3 modios siliginis, ovem cum agno, 1 remel abbatissg b . Yiulon ° x sunt 11 mansus, quorum unusquisque debet 3 modios tritici, 14 modios brasii ä , 30 modios avene, quod dici- tur hure", 6 modios tMnkdes, porcum, duas oves, duos gallos. Quallenstede 3 mansus, quorum unusquisque debet 7 modios brasii f , 15 modios avene, quem hure vocant, 3 modios thinkeles, triticume . . . dant; unusquisque istorum dat ovem et alio anno h porcum, 1 gallum. a ) ergänze lini (s. ob.), desgl. unten. — b ) Zusatz v. 11. (der 2. ähnlicher) Hd.: Bist unum mansum primo habuit Johannes Kaie, post Helmicus, post eum Ludolphus, alium hatiuit Johannes de Papen- husen et de eo dehet solvere annuatim unum molt avene. — ") Der Abschnitt ist v. 8. Hd. (schwarze DinteJ. — a ) Interlinearzusatz in brauner Dinte: Medietas est premenda. — ") quod bis hure steht über der Zeile. — f ) Interlinearbem. in brauner Dinte: quatuor ex istis sunt premendi. — s) Dahinter Easur einer Zahl (s. u. a p. 23). — h ) alio anno steht über der Zeile. 1) war villicatio nach a p. 24 (s. u.); vülicatio Wulle e. ■NHH WSssi 38 Fol. 15». "; Hastenrelde villicus dat 5 malt siliginis, 1 malt bra- sii, 2 malder panis, 5 malder caseorum, urnam butyri, 2 porcos, qui valeant solidum, modium pisarum, carpentariis 22 modios siliginis, 1 solidum denariorum et abbatisse, 2 solidos. Hie habet 8 mansos sub se. Lathera 1 malt siliginis, poraim et ovem; alter 15 modios siliginis, porcum et ovem; tercius 20 modios siliginis, porcum et ovem. Visbiche. mms, qui dat 15 modios siliginis, porcum et ovem. Gl ane 6 modios siliginis, porcum et ovem. Vernseti 4modios siliginis, porcum et ovem. Meginthorp» 15 modios siliginis, porcum et ovem. Heddinchuson 15 modios siliginis, porcum et ovem. Ad ipsum villicum pertinent 4, qui dant 42 denarios 110 . ») Interlinear aus. (v. 13. Sä.): Mekelinchusen. — t>) Zusatz v. 13. Hd. : Muschelen Borghart 6 modios tritici, porcum, ovem. — <=) Fol. li° findet sich folg. Nachricht über eine Visitatio, anscheinend v. 8. Hd. : Anno ab incarnatione verbi M 0 CC Ü XIX 0 Gertrudis de Lippa Her- vordensis abbatissa circationem in villicationibus Westfalie diu neglectam innovavit et cireuivit hoc modo: Sexaginta equitaturas habuit et unam et primo villicationem de Stochern intravit et ibi per sententiam optinuit quatuor noctium hospitia, quorum unum villico de mera benevolentia condonavit. Postea Scopingen ivit; ibi duabus noctibus cum villico, unam cum sacerdote morabatur; similiter in Weteringe; similiter in Eene; similiter in Ibbenbüren; similiter in Lengerike; similiter in Linen; in Ostenvelde per unam noctem. Duas curtes, que circationem debent, videlicet in Nottenstede et in Essistorp unamquaque duas noctes distulit abbatissa. Dubitatum fuit de servitio et diffinitum, quod villicus omnes expensas faciet, praeter quod litonibus datum est per sententiam, quod unusquisque illorum suo villico debet singulis noctibus ministrare duos modios avene duobus equis, duos pullos, unum butirum, unum caseum. In universo omnes ligna sufficienter ministrabunt ad coquinam et sicca ad camenatam. Litones vigilabunt circa hospitia noctibus contra fures, ne restituere cogantur ablata per furtum. Den Anfang dieser Nachricht hat Wilmans, Kaiserurk. der Prov. Westfalen S. 146, die ganze Angabe dann im Westf. Urk. B. IV Nr. 81 (wo aber für circa — certa hosp. dweh einen Lesefehler steht) mitgeteilt.) Wenn Wilmans (U. B. IV Nr. 81 Anm.J meint, es lasse sich in obiger Angabe über die Mundreise unter Stochern an das bei Bheine (richtig Schöppingen, da im Ksp. Bheine ein anderes Stockhem — s. Erh. C. D. 103 b — liegt) denken, so ist diese Vermutung dadurch ausgeschlossen, dass hier von der villicatio de Stochern Bede ist; diese lag an der Lippe, während das Schöppinger Stocktim (Erh. C. D. 11) zur villicatio in Scopingen zählte (s. d. Hebereg. unten), also keinen eigenen villicus hatte. 39 „brasii" Lenkerike al . Mansici in Lecriche b sunt 9 et 2 de- serti. In Hanon 0 nnus dat 7 modios siliginis, 1 malt bra- sii, porcum et ovem; alter 10 modios brasii, porcum et ovem; tercius 14 modios siliginis, 2 malt brasii, porcum et ovem; quartus 7 modios siliginis, 2 malt brasii, porcum et ovem; quintus tantum. Wectbi d 15 modios siliginis, 1 malt brasii, porcum et ovem. Amicthe 7 modios siliginis, 5 modios aveng, 24" modios brasii, porcum* et ovem. Lekberge 20 Po1 - 15b - modios siliginis, porcum et ovem; alter tantum. Erpesthorp " 12 modios aveng. Mansici in Scopingon sunt 16. Tiginke 16 modios siliginis, 2 malt brasii, 2 porcos; alter 16 modios siliginis, 1 malt brasii, porcum. Scathehornon 1 tantum. Hewini 1 tantum. Lasterhuson 32 modios siliginis, 18 modios brasii, porcum in uno anno, in alio 2; alter tantum. Rammesberg 16 modios siliginis, 1 malt brasii, porcum; alter 16 modios siliginis, 1 malt brasii, 2 porcos. Stocheim 8 modios siliginis, 1 malt brasii, porcum; alter tantum; tercius 1 malt siliginis, 1 porcum. Halecteren 16 modios siliginis, 1 malt brasii, porcum; alter tantum. C u 1 b i k i sunt duo, qui dant 32 modios siliginis, 2 malt brasii, 2 porcos. Ipse villicus? accipit 15 malt ordei et 4 brasei et 5 solidos in Sandberge et 2 malt siliginis, urnam mellis et 3 porcos. Insuper Stocheim, quod Sibertus dedit, 2 solidos h inEpiphania, 2 malt tritici, 1 amphoram mellis congregationi 1 . c ) steht in Botschrift am Bande. — b ) Secriche A. Darüber steht: id est Lenkerike von derselben alten (14) Sand, ivelche am Bande Lenkerike zugefügt hat. — °j Interlinearbem. v. 5 Hd.: Honon. — & ) Inter- linearbem. v. 5. Hd.: Lemenkule. — e) Korr. (statt 10) v. 13. Hd. — f ) über der Zeile von 13. Hd. — e) Bdbem. in Register V: Curia Dichoff. — h ) Darüber steht (v. 13. Hd).: ad summam missam in oblatione. — s ) Bdbem. v. 12. Hd.: Pensio detenta hec est de manso, quem habet; darunter v. einer Hd. des 14. Jahrh. (16. Hd): Nota, quod Elisabet relicta Alradi de Buscho et Johannes et Alradus sui pueri dederunt ple- 1) Register III nennt diese Villikation üldenthorpe. Auch in dem Berichte über die Rundreise der Äbtissin Irmengard v. J. 1290 (bei Falke trad. Corbeiens. p. 751 sq.) heisst sie Oldentorpe nach der Bauerschaft Aldrup bei Lengerich. wm mm> ^^^^m ~\%i m& t& lmi)$s %fäZ**? 0ii£ m 40 Fol. I6 a . Weteringe 1 villicus habet 10 mansicos sub se. In eadem villa sunt. 6, quorum unus dat lOmodios siliginis, 10 brasii et 2 porcos et ipsi villico 1 malt brasii; alter et ter- cius et quartus tantum; quintus 20 modios brasii, 10 siliginis, 2 porcos; sextus 8 modios siliginis, 10 brasii, 2 porcos et villico 1 malt brasii. Sylen 8 modios siliginis, 10 brasii, porcum. Herethorp 10 modios siliginis, 10 brasii, porcum. Byliche 20 modios siliginis, 10 brasii, 2 porcos, 2 modios brasii villico. Weteringe LO modios syliginis, 2 porcos; et ipse villicus dat 10 modios siliginis. Ipse villicus habet 3 mansos, 6 solidos annong. Rene villicus habet 20 mansicos. Ripanhorst 10 modios siliginis, 10 brasii, porcum et ovem, villico 8 modios siliginis, 10 ordei; alter 10 modios siliginis, 10 brasii, porcum et ovem, villico 10 modios ordei. Astenheim tantum. Allenthorp tantum; alter et tercius tantum. Northorp 10 modios siliginis, 10 brasii, porcum et ovem, villico 6 modios siliginis; alter 10 modios siliginis, 10 brasii, porcum et ovem, villico 4 modios siliginis. Clanethor p 12 modios Fol. 16i>.siliginis, 2 oves. Cattenhornon 7 modios siliginis, porcum „porcum" e £ ovem> Anestorp 3 8 modios siliginis, 20 ordei, porcum et ovem. Stokheim 12 modios siliginis, porcum et ovem, villico 1 malt brasii. Aesisthorp 10 modios siliginis, 10 brasii, porcum et ovem, villico 8 modios siliginis; alter 10 modios siliginis, 10 brasii, porcum et ovem; tercius 10 modios siliginis, porcum et ovem, 10 modios brasii villico. Al- denrene porcum et ovem, villico 3 urnas mellis. Hrothe 1 dat tantum. Suthrem porcum et ovem et 2 urnas mellis villico. Westenheim porcum et ovem, 2 malt siliginis b . Duttenheim porcum et ovem et villico 10 modios tritici et 2 malt ordei. bano et ecclesie in Detmele oensum sex solidorum in domum Hermanni et Henrici to der Lutte, quem possunt quolibet tempore reemere pro sex marcis. CVgl. Preuss u. Falkmann, Lippische Begesten II, Register unter Lütte). a ) Darüber steht v. 6. Md.: Bredenlage. — V) Hier ist wohl (vgl. Heg. III unten) villico zu ergänzen. 1) Vgl. Tibus, Gründungsgesch. der Stifter u. s. w. I S. 987 f. IIB 1 m 41 „Wekthi« Ibbenbüren villicus habet 13 mansus. Lytha unus dat 15 modios siliginis, 18 brasii, porcum et ovem, villico 1 malt brasii; alter 5 modios siliginis, 6 brasii, porcum et ovem, villico 20 modios aveng; tercius dat villico 1 malt brasii et 1 porcum; quartus 8 modios brasii, 20 modios aveng, porcum et ovem, 10 modios siliginis abbatissg; quintus 10 modios siliginis abbatissg, 8 modios brasii, 10 aveng, porcum et ovem a . Elstedi 20 modios siliginis, porcum et ovem, villico 22 modios brasii. Wekthi 20 modios siliginis, por- Fo1 - 1J*- cum et ovem. Tburneze 10 modios siliginis, porcum et' ovem. Ledi 20 modios siliginis. Gelingthorp 8 modios siliginis villico. Lynon villicus habet 12 mansicos. Westerbike 20 modios siliginis, porcum et ovem; alter 20 b modios siliginis, porcum et ovem. Aldenthorp 20 modios siliginis, porcum et ovem. Lynon 16 modios siliginis, porcum et ovem, 10 modios aveng villico; alter 10 modios siliginis porcum et ovem. Astenvelde 10 modios siliginis, porcum et ovem et 10 modios avene, villico. Horseten 10 modios siliginis, porcum et ovem. Glanethorp 15modios siliginis, porcum et ovem. Brokseten 10 modios siliginis, porcum et ovem, 20 modios aveng villico. Westerbeki 20 modios siliginis. Lynon unus desertus 10 modios siliginis, 1 malt ordei. Essistorp villicus habet 29 mansos. Ipse villicus per- solvit 20 c modios tritici, 10 malder caseorum, 1 urnam bu- tyri, 3 porcos pingues d , 4 victimas ovinas, 4 solidos ad vi- num, 4 e urnas mellis, 10 stigas ovorum. In ipsa villa Essistorp 14 mansus f . Unus dabit 5 modios siliginis, 6 mo- Pol. I7i>. dios brasii s, 3 pressos, 1 victimam porcinam 8 denarios va- lentem, ovem cum agno; unusquisque istorum ibidem tantum. a ) Selbem, v. 8. Hd.: Sextus mansus in Osterlethe Eoll .... (2 Zeilen Rasur) hoc recognovit omnis villicus. — b) XX, Korr. statt X. — c ) Darüber steht 4. — d ) Darüber steht v. 4. Hd.: duos oveley porcos. — e) HU, Korr. aus III. — f ) Bdbem. v. 2. Hd.: Summa de mansis in Estorpe 15 molt sil. et 15 molt bracii ordeacii, totum bi spi- kermathe, 25 porci, qui dieuntur hovelinge, porcus Valens 12 denarios gravis monete, et dabuntur inter nativitatem et epyfaniam Domini 29 oves fete cum agnis totidem, qui dieuntur crucescap. — s) Bdzus. v. 2. Hd.: ordeacii. -mansus" 42 In Vestbiki 4 mansus; unus dabit 10 modios sili- ginis, 6 modios brasii", 1 victimam porcinam, ovem cum agno; alii tres tantum. In Grind ov 2 mansus tantum. In Verlage 4 mansus, quorum unus persolvit 10 modios siliginis, 12 modios brasii b , 1 porcum valentem solidum, ovem cum agno. Tres ex istis ut in antea, minus non. InScastin- huson 1 tantum. In Myrithorp 4 mansus sunt; unus- quisque istorum dabit 1 arietem in Quadragesima et in Ro- gationibus sicuti alii oves cum agnis. In Verlege sunt duo mansus deserti, unus in Scastinhuson; in Bredburin unus desertus, qui debebat pannum lineum valentem solidum in cena Domini; in Dudenhuson unus, inGyepsi secun- dus, in Stoesi tercius. Istos 3 mansus omnino non babemus. Tliabroc 0 persolvit 15 modios pisarum, 2 oves; Es- sensili 15 modios pisarum; Lynnecsili persolvit 12 modios ordei, 12 modios aveng; Battenhörst 2 malt aven§; Liuppincthorp 3 solidos abbatissg. Iterum duo ibidem mansus persolvent uterque illorum 14 modios pisarum. Odinc- FoL 18*.thorp persolvit 20 modios aveng d et ovem. Calehuson persolvit 15 modios tritici 6 et ovem. Catelinchuson persolvit 4 oves f . Decem mansus habentur apud Drenes. „Odincth." a ) Bdzus. v. 2. Hd.: ordeacii per totum. — •>) dsgl.: ordeacii. — <=) Dieser Abschnitt (bis B.&rdev&t etc folg. S.) findet sich auchHdschr. a p. 24 (s. u.); vgl. daselbst p. 18. — a ) pisarum a. — e ) Darüber steht v. 2. Hd. in A: vel pisarum. — f ) Zus. v. 2. Hd : Summa pisarum 5 molt excepto uno modio, 5 molt avene, molt ordei, tres solidos denariorum et octo oves de mansis pertinentibus Thabrocke. — e) Von 17. (der 2. ähnlicher) Hd. ist in A zugefügt: Iste census datur domine abbatisse et ecclesie Hervordensi in festo Pusivme de domibus et areis infra scriptis: Dominus Johannes de antiqua Hervordia duos solidos, Arnoldus Make duos solidos, Alheydis Eutensten 12 denarios, Hermannus de Te .. (?) duos solidos. De his dabuntur conventui tres solidi et sex denarii. Item census iste datur Pusinne domine abbatisse et ecclesie Hervordensi de ortis seu areis: Gerhardus de Marstabulo 20 denarii; Assele relicta Justacii 12 den., Henricus Meyger 6 den., Frederieus de Bevinc- torpe 6 den., Gerlacus pellifex de Eylinchusen 7 den., Arnolt de Aschen sex den., Alheydis clavigera 6 den., Henricus de Lippinchusen 6 den., Hermannus Crecel 6 den., Johannes mercator 4 den. et obulum, Horant 43 Harderat nobilis homo Bilinklmson, quod est in Eam- mesberge, 5 solidos gravis monete congregationi in vigilia nativitatis Domini in oblatione. Gisla 1 abbatissaEmbriko 8 quintum dimidium solidum. In" 0 Etlen" sunt 7 mansi. Quorum unum habet Gon-^" 1 - 18b - radus miles et sohlt 20 nummos; JEverhardus unum et solvit sex somas vel tritici vel ordei d ad portam claustri et 12 nummos, qiiorum sex debentur mensuratori, sex villico de Porter- husen; idem" mansus tenetur hospitari villicum de Alden- hervorde cum 5 equis; Echehardus unum, qui solvit 4 somas f ; Burchardus unum, qui solvit 4 somas; Artus unum, qui solvit 5 somas; Hathewigis vidua unum, qui solvit 5 somas et 15 nummos; Helmwicus unum, qui solvit 5 somas. Item in JBrochusen una domus solvit duos solidos et in festo Liborii villico de Aldenhervorde solvit apud Faderburne 18 nummos et sex stigas manipulorum; modius% salis ipsi debetur de Hervordia. In Alfnen4 somas. In Hather- beminchusen 5 somas. In sexta feria proxima postDyo- nisii hec pensio parata erit et presentabitur in domo Ever- hardi et dabit unusquisque litonum ad expensam nuntiorum unum modium avene et 1 album panem et 1 caseum et licet unicuique litonum redimere unam somam tantum pro quin- que h denariisK i den. et obulum, domina Volsuidis de Haren vidua 12 den. de orto extra Scolenportam. Supra Bodewig Henricus Vundengoc 3 den., Thidericus Hucke- molere 3 den., Arnold de Bargholte 3 obulos, Johannes Neve 3 obulos. a ) Darüber steht villa. — i>) In Etlen bis quinque den. ist v. 8. Hd. — c ) Die Absätze betr. Etlen u. Brochusen finden sich auch Hdschr. e Fol. 36. — d) Danach ist vel avene durch Basur getilgt in A. — e ) Id'ei A. — f) somas A. — s) modium A. — h) Davor steht ein korrigirtes Zahlzeichen (Vq.) in A. — i) Von 5. Hd. ist hiernach in A bemerkt (vgl. Hdschr. a p. 35, e Fol. 29 u. 36) : Eeria quarta in festo Penthecostes isti villici addueunt avenam de Hertvelde et feria VI. post festum Dyonisii episcopi addueunt ordeum de Etlen: Serincworden 4 1) Sie war Äbtissin gegen Ende des 11. Jahrh.; vgl. Staatsarch. Münster Urk. des Stifts auf dem Berge Nr. 1. In Grotes (Münzstudien) und Mooyers (Westfäl. Ztschr. IV. 95) Äbtissinnen-Verzeichnis fehlt ihr Name. 44 Pol. 19». Jj)M<2 a Iburg in villa Hagen est mansus unus, qui vocatur Hagen, et sohlt annuatlm domine dbbatisse ei ecclesie Hervordensi duos solidos denariorum monete Osnabrugensis. Osterlidhe est mansus pertinens ecclesie Hervordensi, qui solvit sex solidos denariorum, quem dominus Ludolfus Uncus 1 habet sub se; hunc mansum colit Johannes Sybölt. Eschedorp est domus una, cuius due partes pro- prietatis pertinent ecclesie Hervordensi, tercia vero pars pro- prietatis pertinet domino Ottoni comiti in Sentkern. [Rodolphus miles de Haren violenter detinet tres mansos pertinentes ecclesie Hervordensi, in quibus nichil iuris habet, unam in Lunede, secundam in Menichusen] ; b tertia domus vocatur Husedhe; que omnes darent pensionem super gra- narium. Notata sunt hec anno Dom. M°CC 0 LXX 0 IIII 0 . Fol. 20». In c Stochern sunt 6 mansi; in Blasne i duo; Genegke 1; Evincthorpe 1; Brolce 3; Hemerthe 1; somas, Libbere 4 somas, Aldenhervorde tantum, Bredinbeke tantum, Hundebroke tantum, Ubbinctorpe tantum, Modehorst tantum, Godes- berg tantum, Harthem tantum, Hiddenhusen tantum, Brokeldehusen duas somas, Hatlaghe duas, Diddissen duas, Stichorst duas et Milse duas somas. Et harum quelibet redimet vecturam quamlibet 10 denariis et dimidia, curia 5 denariis. Zusatz v. 2. Hd.: Isti dabunt annuum censum pro capite suo in festo beati Mychaelis: Helmicus de Leneger, Johannes de Oldendorpe, Suaneholt de Bochorne, Lutgardis de Hevere et quedam in Huckere, vir 4 denarios et mulier duos den. et obulum. Bern. v. 16. Hd.: Nota, quod Elisabeth relicta Alradi de Buscho et Johannes et Alradus sui pueri dederunt. Vgl. oben S. 39 Anm. i. ») Apud bis s.o. Dom. MCCLXXIIU ist v.2.Hd. — *) Bas Eingeklammerte ist durch Basur getilgt. — °) In Stoch. bis Wenebr. 1 ist v. 8. Hd. Vgl. zu diesem Abschnitte Hdschr. e Fol. 35*. — d ) Vlasne e Korr. 1) d. i. Hake. 45 Northorpe 1; Lusike 1; Bocinchusen 4; tho then Walde 1; Wickethe 8; Buninchusen duo; Lamestorpe duo; Horsmere 1; Woltthorpe 6; Bochem duo; Lune 1; 'Horst duo; Vinle* 1; Boteslere 1; Gukelthorpe 4; Brocsetherhusen 1; Vunne h 1; Bulrebelce 1; Nettesber ge" duo; Längeren^ l e ; Varnhuvele* 3; Athorpe 1; Wesle 1; Berle 1; Bekethorpe 1; Horst 8; Wenebragtincthorpe 1. Zusammenstellung besonderer Abgaben. & In* Pentecostes datur pannus iste et oves^ol. 19». redimuntur: Brede. Heinric. 1 de Bicbragtincthorpe 6 ulnas, que valeant 8 denarios, et ovem; item de Bicbragtincthorpe 6 ulnas, a ) So e; in A ist der 2. u. 3. Buchstabe unleserlich, da das Pergament hier durchlöchert ist. — *) Vinne e. — c ) N . . terberge e, — d ) Langeden e. — e ) Die Zahl ist in A durch Korr. undeutlich. — f ) Varnhuvelde e. — e) Die folg. Abschnitte ausser dem über die Weinfuhren Fol. 20* sind v. 8. Hd., derselben, die Register III angefertigt hat. — h) Vgl. unten Hdschr. a p. 16 sq. — i) Volmar, in A Interlinearzusatz, steht statt Heini', in a im Texte. IsB3se HHB9HS_ KSJwESK mi^m 46 'Wm- que vdleant 8 den. et ovem. Lambertus* de Marcthorpe 8 ulnas solidum valentes et ovem; idem Lambertus tantmn de secundo manso in Marcthorpe. Ludericus de Marcthorpe 2 solidos pro 16 ulnis, 9 den. pro 2 ovibus. Heinricus de Marcthorpe 2 sol. pro 16 ulnis, 9 den. pro 2 ovibus. Gel- marincthorpe 8 ulnas vel solidum, 4 den. et obulum pro ove. Reinhart, Heinric. de Westerenthorpe 8 ulnas et ovem h . Egincthorpe [desertus. Duo mansi desunt in Ricbragthinctorpe] ° et Luderedeshusen ä . Vinnethe. Bence de Tedenhusen 12 ulnas panni e et ovem. Wolbragt de Tedenhusen 12 ulnas et ovem. Hermann de Lolehessen { 12 ulnas, ovem, 3 modios siliginis, 20 avene, porcums. Thideric de Edessen 12 ulnas et ovem. Godescalc h de Edessen 16 modios avene ad granarium ubba- tisse et bonum arietem*. Lothewig de Elfliste 12 tdnas et ovem. Heinric k de Elfliste 12 l tdnas et ovem, 12 modios avene. Everhart de Ufflen m 12 tdnas et ovem; Wretheric n 12 ulnas et ovem. Werle 12 ulnas et ovem, 3 modios siliginis; item b de Werle 12 ulnas et ovem, 3 modios siliginis. Derseburch 12 ulnas; item de Derseburch 10 modios spalte ad granarium abbatisse 0 . Herman. de Herderdinchusen 12 ulnas et ovem. Herman. de Bronelcissen 6 ulnas et ovem?. De redemptione* illarum duarum viUicaüonum 1 dantur 6 dominabus seil, decane, custodi, dapifere, celerarie, por- a ) a om.; dsgl. im Folg. idem Lamb. u. die folg. Vornamen, auch in dem Abschnitte über Vinnethe. ■— *) a om. Beinhart bis ovem. — <=) jj a . sur ( 3 / 5 Zeile), wovon am Schlüsse noch Eichrachtincthorpe zu lesen ist, in A; das Ausgefallene ist in Klammem nach a ergänzt. — ä ) a add. v. 8. JSd.: De novalibus in Vosseshagen 8 modii tritici Hervor- densis mensure quilibet mansus 1 modium. — e) a om. — f ) Lolekissen a. — s) Zusatz v. 2. Hd. in A, in a Text: 12 modios braeii. — ij idem a, richtig item. — i) Zusatz v. 2. Hd. inA: valentem 18 den. — k ) Darüber steht in A Bernart; idem a (s. ob.). — !) 6 a. — ™) Uffle a. — n ) item de Uffle a. —■ °) Zusatz v. 2. Hd. in A: pro hiis habet Wenethen. — p) Zusatz v. 2. Hd. in A: Hoc sunt 23 panni vel 15 solidi et 4 den,, 10 oves, 4 solidi denario minus. Zusatz in a: Johan de Eddessen 18 modios sil., 18 den. — ?) ovium add. a. — r ) Brede et Vinnethe add. a. 47 tenarie, siibcustoäi cuilibet 9 denarii. De panno istius villi- cationis"- da(n)tur b medietati dominarum in Pentecostes cuilibet 12 ulne vel 16 denarii, domicelle non vestite 6 ulne; in refectorium 12 ulne ad duo mensalia, 6 idne ad manutergia. De Rothinchusen et Vinnethen: De panno istarum villicationum datur Thome alü medietati dominarum ut supra; in refectorium ut supra; istis duabus 0 dapifere, subcustodi non datur pannus neque in festo Thome ncque in Pentecostes. De panno Nottenstede i dantur lotrici dominarum 6 ulne, ad sacrum cere 4 ulne, domino Bertrammo 12 ulne e . Marpe dat pannum in festo beate Pusinne, qui debet Fol. 19i>. esse vertine bint { . Marpe Hildebrant Niger de Heine 10 ulnas vel 20 denarios; alter Hildebrant de Meine 10 idnas; Hildewart de Meine 10 ulnas s; Wecel h de Meine 7 ulnas vel 14 den.; Ludolf de Meine 7 ulnas; Gertrudis de Meine 7 idnas; Conrat de Meine 10 idnas; Meine mansus Amoldi 1 7ulnas; Meine mansus Rotgeri k 7 ulnas; Marpe mansus Hermanni 7 idnas. Wort heu mansus Bathardi 7 l idnas; Worthen mansus Bencen m 7 ulnas. Nottenstede 34 pannos et 5 ad portam; portitoribus panni 6 panes debentur dari. Rothinchusen". Boyice de Bulceten 3pannos, ovem, 2 harratas lignorum; Imme de Bulceten 3 pannos, ovem, 2 learr. lignorum; Willelielm de Bulceten 2 pannos, ovem, 2 Icarr. lignorum. Borgart ° de Hoile 1 pannum, ovem. HoiJce de Werincthorpe pannum, ovem, 2 karr, lignorum. Ber- narfr? de Osten vel de pannum, ovem. Luder de Nien- Jcerlcen 2 pannos, ovem; Giselere de Nienlcerlcen 2 pannos, ovem. Bolf de Elmen 3 pannos, ovem. Bernart de Bo- a ) De panno villicationis in Brede a. — b ) datur A, a — c ) do- minabus add. a. — a ) nominato a. — e ) a om. domino bis ulne. — f ) Der Satz steht in A am Bande, in a p. 16 liebt damit der gleichlautende Abschnitt über Marpe an. — s) Bern, neben dem Vorigen in A: Tres mansus sunt in Meine, unus in Marpe, duo in Worthen, omnes deserti. — 1») Wescel a. — ; ) Arnolt de Meine a. — k ) Rother de Meine a. — !) 10 a. — m ) Eeincen a. — n ) Dieser Abschnitt bis Lotrici etc. unten findet sich auch in a S. 14 (s. u.); vgl. ob. S. 36. — Rodinghusen a; dsgl. unten. — °) Borchart a. — p) Bernhart a. .^irt^'-"iis~'-Ä!,= .i''-'J.V 48 thinchusen 1 pannum, ovem, 2 harr. Ugnorum. Gerhart*, Hermann de Bothinchusen 2pannos, ovem, 2 harr. Ugnorum. Gerdene h 2 pannos, ovem 0 . Bertram in Werincthorpe pannum, ovem. Johann de Bederincthorpe 1 pannum et ovem; in feodo tenet ä en hurlant. Eininchusen pannum et ovem. Mansus Eile in Bothinchusen Johann 2 pannos". Lotrici domine abbatisse quolibet anno duo plaustra Ugnorum f . Pol. 20». Libbere% dat 3 specsivin, 30 roccones in nativitate Christi et 30 roccones in quatuor temporibus, 9 denarios, carpentariis h unum' agniculum et 2 pullos in Pentecoste, in festo Michahelis anserem et duos pidlos, in depositione car- nium porcellum et 2 pullos et 2 gallos et 10 ova et duas stigas ovorum in depositione. Serincivurthen 30 roccones in Nativitate, underrigte, ut supra, 9 den., carpentariis 2 gallos, 10 ova. Hundebroc dat ut Hiddenhusen. Harthem 30 roccones in Nativitate et 30 in ieiunio, 9 den., 2 gallos, 10 ova in depositione. Hiddenhusen 30 roccones et 30 panes grossos in Nativitate, 9 den. underrigte, ut supra, duos gallos et 10 ova. Bredenbelce 30 roccones in Nativitate, underrigte 9 den., 2 gallos, 10 ova, etiam 2 stigas in depositione. TJbbincthorpe 30 roccones in Nativitate, underrigte, ut supra, 9 den., 2 gallos et 10 ova. Hatlage 30 roccones in Nativitate, aucam et 2 pidlos, oveley i , 9 den., 2 gallos et 10 ova. Oldenhervorde 30 roccones in Nativitate, underrigte 9 den., 2 gallos et 10 ova. *) Darüber steht in A mansus Eile. — b) Gerdenen a. — c ) a om. — d ) a setzt in feodo tenet zu dem vorigen Posten (Bertr. bis ovem). — «) Bern. v. 2. Hd. in A: Summa 26 panni, pannus Valens 8 den., sunt 17 sol. et 4 den. Rdbem. v. 8. Hd. in A: Sex ulne pannus unus, quem octo denarii rediment. — f) Satz v. 2. Hd. in A. — e) Der ganze folg. Abschnitt (bis Vetheme S. 49) findet sich auch Hd.schr. e Fol. 36*. — h ) Darüber steht in A u. e: altero anno. — i) ovil. A. 49 Godesberg 30 roccones, 15 grossos panes, underrigte 9 den., 2 gallos et 10 ova. See 30 roccones, 30 grossos panes in Nativitate, aucam et duos pullos Michahelis et duos gallos, 10 ova a , 18 den. Modehorst dat ut Godesberg. Milse 30 roccones in Nativitate, aucam, duos pullos Michahelis, 9 den., duos gallos et 10 ova. Didessen 30 roccones in Nativitate, aucam, duos pullos Michahelis, 9 den., duos gallos et 10 ova. Stighorst 30 roccones in Nativitate, aucam, duos pullos Michahelis, 9 den., duos gallos et 10 ova, 4 modios tritici. Vetheme*. FoL De fruetu glandium curi§ in Oldenhervorde ab- batissa cum conventu duas partes pereipiet, terciani vero partem c villicus obtinebit; de Bran(t)horst idem faciet i ; Bredenbeke similiter; Seringeworde similiter; Ubbinc- thorpe similiter; Vinnethe similiter; Milse similiter; villicus deDiddessen de foresto inBochorne dat tantum; Hatlage tantum; forestum in Borde dabit tantum; villicus de Berge de uno foresto fagorum dat 10 porcos et reliquos sibi obtinebit; villicus de Modehorst de uno foresto fagorum dat 8 porcos. 14b. a ) X ova ist in e nachträglich über die Zeile gesetzt. — b ) Der Text dieses Abschnittes (v. 13. Hd in A) findet sich auch Udschr. e Fol. 36 de antiquo libro, wie es in der Überschrift dort heisst. — c ) steht über der Zeile. — *) de Bran. (Branhorst A) idem faciet auf Easur in A. Von 12. Hd. ist A Fol. 14* folg. Bemerkung eingetragen : De Branthorst. Ad noticiam tarn presentium quam posterorum per hoc scriptum transmittimus, quod, cum inter abbatissam et conventum Hervordensem ei parte una et dominam Gislam de Vorewerc et Here- bordum fllium eius ex parte altera controversia super glandibus in silva Branthorst haberetur, eidem controversie talis est per arbitrum finis impositus, quod, cum tempus glandium evenerit, pasturam propriorum porcorum villici de Hiddenhus et de Vorewerc, quos in suis domibus nutriverint, habebunt in eadem silva; de residuis autem porcis octo solidos, si tantum emerserit, abbatisse et conventui dabunt et, si quod emolumentum super octo solidos exereverit, dictus villicus de Vorewerc in usus suos redigat absolute. ^H ':,'- :"''-:WiW>i*e. jjtf BJ j y TO Sy l w teff^^' 50 Gewohnheiten bei den Weinfuhren des Klosters. Pol. 20*. Dum a vasa vinaria ecclesie Hervordensis Duseborg in naves coUiguntur, tarn de teloniis quam de aliis omnibus expensis, donec ducantur Ludenstorp e, abbatissa et conventus equanimiter providebunt. Nunciis abbatisse Ludenstorp ve- nientibus abbatissa et Godefridus villicus in Stochern solvent equaliter expensas factas per nuncios. — Domina h abbatissa dabit coco 18 denarios et patellam de octo vel c 10 den. — Item domina abbatissa dabit domino Godefrido 4 sol. tribus obidis minus. — Dabit etiam sola naute ducenti vi- num 15 solidos et 6 den. et moldrum siliginis. — Item Siffridus villicus de Ludenstorp dabit 2 solidos naute, qui dicuntur rogepennincge. — Abbatissa vcro dabit duo moldra siliginis ad coquinam. — Abbatissa simiä et conventus dabunt duas pemas ad expensas. — Quidquid datur amedregern x et quic- quid i necesse fuerit ad vasorum ligaturam, abbatissa solvet equaliter cum conventu. Abbatissa sola servis in reparandis calciis providebit. — Item nunciis exeuntibus et redeuntibus abbatissa et conventus in expensis equaliter providebunt. Naute e descendenti 1 cum vino, donec veniat ad portum, quicquid con- sumptum fuerit, abbatissa solvet equaliter cum conventu. — Venditum vinum dominarum reservabitur in inferiori domo, que dicitur Tielterlms, et de expensis, que s circa illam domum emergunt, nichil ad abbatissam. — De äuabus vero superioribus domibus abbatissa et conventus equaliter cur am gerent h . Qui- ■ m H a ) Der Abschnitt ist v. 18. Hä.; Abschrift „ex antiquo libro" (A wohl) findet sich in Hdschr. e Fol. 34&f. v. einer Hä. des 14. Jahrh. Auch in dem Idsteiner Archiv fand sich der Text auf einem Pergamentblatte von einer Hand aus der 1. Hälfte des 13. Jahrh., die aber teilweise unleserlich war, u. der so mit Lücken oder Konjekturen von Sauer (vgl. oben S. 10) mitgeteilt ist (Hdschr. f). — b ) Ceterum domina liest Sauer; doch C. vor domina, desgl. vor den folg. Abschnitten ist Paragraphenseichen, die im Druck hier durch Gedankenstriche ersetzt sind. — c ) libris Sauer; (durchstrichenes 1 (Abkürz.) f ivohl). — d ) quicquic A. — e ) So e, f; A u. spätere Edbem. in e: nave. — f) descendente A, e. — s) fehlt bei Sauer. — k) In A. Korr. aus gerunt. 1) den Ohmträgem. M Übet litonum, qui hien äicuntur, däbit tres duvas et 5 funes. — Siffridus villicus solus in curia commedet, cum sunt ibi expense, sed omni quarta feria et sexta dabit duos denarios ad pisces. — Villicus in Overenberg dabit 17 moldra siliginis et dimidium abbatisse 3 -. Idem dabit marcam dena- riorum in feste- Martini ad oblationes abbatisse. — Dabit 2 pidlos et unam aucam ad coquinam, dabit etiam 16 h spanrep a . Idem dabit etiam 16 uncias garbarum abbatisse et villico in Stochern simul. — Abbatissa et conventus dabunt simul dimi- diam amam vini super navim, ne vinum ecclesie Hervordensis bibatur, naute et nuneiis ad potandum. — Omne ius, quod dicitur niderval, de litonibus JBortelbachg soli abbatisse per- tinebit. Quotlibet ius deHiserenberg ä habebit eciam abbatissa. — Item de 6 liominibus pertinentibus cappelle abbatisse vir quartum dimidium denarium f et femina tercium dimidium denarium s pro se dabit; dabit quilibet annuatim ad capellam abbatisse Hervordensis. — Item villicus de Bort eil enbaclig aeeipit domine abbatisse violenter curiam unam, que dicitur Tordorp. — Nuneiis ascendentibus 3 solidos Vendene acci- pient ad usus h abbatisse. a ) fehlt hei Sauer. — b ) fehlt in e u. f. — c ) Bäzusatz in A v. anderer Hd.: item 20 karratas lignorum, dessen Zugehörigkeit nicht ersichtlich ist. — d ) Isenburg f. Vgl. das Lehnsbuch der Äbtissin Liutgard Fol. 13* (s. u.). — e) Ibidem f. — f) fehlt in f. — e) fehlt in A. — h) a voluntate f. imm i cw SwtwSra B. Summarisches Register der Abgaben der einzelnen Verwaltungsbezirke; die Weingüter der Abtei. (Staatsarch. Münster Mscr. VII 1316 d.) Abkürzung: sil. = siliginis. Fol. 54». VillicatioLibberi persolvit 18 malt sil. et undechn modios, quadraginta et unum malt brasii, 10 malt aveng, 16 modios et unum berch, tres porcos pingues et 30 victimas porcinas et unam per alterum annum et 28 victimas ovinas, 10 malder caseorum et 10 caseos, duas urnas mellis, 14 stigas ovorum et dimidiam et monialibus in convivio unum porcum et tres oves, 14 modios tritici. Villicatio Bredenbiki persolvit 13 malt sil. et tres modios, 27 malt brasii et 6 modios, 12 malt avene, et unum berch, tres porcos pingues, 18 victimas porcinas, 8 ovinas, 5 cum agnis, 10 malder caseorum et 10 caseos, 1 urnam butiri, 2 urnas mellis. Villicatio Allenhervorde a persolvit 15malt et 9 modios sil., 21 malt brasii et 3 modios, 5 malt avene, et 5 modios et 1 berch, 3 porcos pingues, 16 victimas.porcinas, 12 ovinas, 5 malder caseorum et 5 caseos, 2 urnas mellis, 16 stigas ovorum et in convivio monialibus 1 porcum, 3 oves, 14 modios tritici. Villicatio Ubincthorpe persolvit 10 malt et 5 modios sil., 50 malt brasii et 3 modios, 15 malt aveng, 1 berch, 3 porcos pingues, 28 victimas porcinas, 25 ovinas, 2 urnas mellis, 5 malder caseorum et 5 caseos, 15 stigas ovorum et dimidiam. ») SO B. 53 Villicatio Serincwurthin persolvit 11 malt et 4 modios sil., 32 malt brasii et 4 modios, 8 malt aveng et 9 modios, 1 berch, 3 porcos pingues, 16 victimas porcinas, 12 ovinas, 4 cum agnis, 2 urnas mellis, 10 malder caseorum et 10 caseos, 14 stigas ovorum et dimidiam et in convivio 3 oves et 1 porcum et 14 modios tritici. Villicatio Hertheim a persolvit 18 malt et 9 modios sil., 49 malt brasii et 3 modios, 10 malt aveng et 5 modios, 3 porcos pingues, 26 victimas porcinas, 22 ovinas, 1 berch, 10 malder caseorum et 5 caseos, 15 stigas ovorum et dimidiam, 2 urnas mellis, in convivio 3 oves, 1 porcum, 14 modios tritici. Villicatio Hetlache" persolvit 8 malt et 6 modios sil., 7 malt brasii et 10 modios, 11 malt et 8 modios brasii, 3 porcos pingues, 10 victimas porcinas, 16 ovinas, 5 malder Fol- 54*. caseorum et 5 caseos, 16 urnas mellis, 3 modios tritici, 6" porc ' stigas ovorum et dimidiam. Villicatio Stichorst persolvit tria malt sil., 8 malt brasii, 13 b malt aveng et 4 modios, 7 modios tritici, 1 porcum pinguem, 9 victimas porcinas, 13 ovinas, 2 urnas mellis, 5 malder caseorum et 5 caseos, 5 stigas ovorum et dimidiam. Villicatio Diddesson persolvit 7 malt sil., 6 malt brasii et 2 modios, 6 malt et 4 modios aveng, 3 porcos pingues, 1 malt tritici, 9 victimas porcinas, 11 ovinas, 5 malder caseorum et 5 caseos, 2 urnas mellis, 6 stigas ovorum et dimidiam, 1 malder tritici. Villicatio Gagernon persolvit 14 modios sil. et 5 malt brasii et 5 malt aveng, 1 porcum pinguem, 8 victimas porcinas et 6 ovinas, 5 malder caseorum et 5 caseos, 3 stigas ovorum. Villicatio Godesberch persolvit 8 malt et 8 modios sil., 2 malt brasii, 6 modios tritici, 5 malt avene, et 8 modios, 3 porcos pingues, 16 victimas porcinas et 18 ovinas, 10 malder et 10 caseos, 1 urnam butiri, 10 stigas ovorum et dimidiam, 25 urnas mellis. a ) so B. — b ) XIIII ursprünglich; Basur. '■'•---' 54 mm m 11 11 Warn Villicatio Muthihurst persolvit 11 malt sil. et 6 modios, 21 malt brasii et 3 modios, 36 malt avene, (et) 9 modios, 3 porcos pingues, 31 victimas porcinas et 37 ovinas et 6 iirnas mellis, 10 malder caseorum et 10 caseos, urnam butiri, 10 stigas et dimidiam ovorum. Yillicatio Broclidihuson persolvit 10 malt et 6 modios sil., 11 malt brasii, 4 malt aveng, 2 porcos pingues, 13 victimas porcinas et 11 ovinas, 5 malder caseorum et 5 caseos, 10 stigas ovorum et dimidiam, 2 urnas mellis. Villicatio Spredov persolvit 3 malt et 7 modios sil., 4 modios tritici, 5 malt et 6 modios (brasii), 5 malt et 8 modios aven§, 2 porcos pingues, 9 victimas porcinas, 1 ovem et 4 cum agnis, 6 malder caseorum et 6 caseos, urnam butiri, 3 stigas ovorum et dimidiam. Villicatio Lachuson persolvit 4 malt et 6 modios sil., 2 malt brasii, 4 malt et 7 modios aveng, porcum pinguem, 1 victimam porcinam et 3 ovinas, 4 malder et 4 caseos. Villicatio Milisov persolvit 7 malt sil., 4 malt Fol. 55».brasii, g ma jt aven g e t 4 modios, 3 porcos pingues, 9 vic- " mstav "timas porcinas et tot ovinas, 5 malder caseorum et 5 caseos, 9 stigas ovorum et dimidiam, 4 urnas mellis. "Villicatio Astenvel(de) a persolvit 12 malt sil., 1 malt brasii, 8 victimas porcinas et tot ovinas, 5 malder caseorum, 1 urnam butiri. Villicatio Lencrike 1 ' persolvit 6 malt sil. et 3 modios , 9 malt brasii et 3 modios, 20 victimas porcinas, 9 ovinas, 3 malder caseorum. Villicatio Scopingon persolvit 21 malt sil., 16 malt brasii, 30 victimas porcinas, tria maldera caseorum. Ipse villicus accipit 15 malt ordei et 4 brasii et 5 solidos et 2 malt sil., 1 urnam mellis et 3 porcos. Villicatio Weteringe 9 malt sil. et 8 modios, 8 malt brasii et 4 modios, 30 victimas porcinas, 3 malder caseorum. Ipse villicus accipit 6 malt brasii et 6 solidos annon§. ») Astenvel B. — h ) später horrigirt in Lemcrike. HgfflBU 55 Villi catio Rene persolvit 14 malt sil. et 5 modios, 10 malt brasii, 31 victimas porcinas, 21 ovinas, 3 malder caseorum. Ipse villicus accipit 2 malt sil. et 2 modios, 8 malt ordei et 10 modios, et 10 modios tritici, 8 urnas mellis. Villicatio Imbenburen" persolvit 9 malt sil. et 2 modios, 4 malt brasii b et 5 modios, 19 victimas porcinas, 7 ovinas, 3 malder caseorum. Ipse villicus accipit 7 modios sil., tria malt brasii et 10 modios, 20 modios aveng. Villicatio Linon persolvit 11 malt sil. et 9 modios, 21 victimas porcinas, 9 ovinas. Villicatio Vinnithi persolvit 13 solidos et 10 de- narios, 30 modios tritici, duo malt sil. et duos modios, 30 modios aveng, duos porcos in convivio, 14 victimas ovinas, 5 malder caseorum et 5 caseos, 4 stigas gallorum, 14 anseres, 9 stigas ovorum, 2 urnas mellis. Villicatio Bredi persolvit 10 solidos et 8 denarios, 30 modios tritici, 2 malt sil., 1 malt avene, et 4 modios, 2 porcos, 11 victimas ovinas, 5 malder caseorum et 5 caseos, 5 stigas gallorum, 12 anseres, 9 stigas ovorum, 2 urnas mellis. Fol. 55b. Villicatio Rothincbuson persolvit talentum, 10 " 12 aM '" modios tritici, 4 malt sil. et 10 modios, 1 vaccam, tres porcos , 21 victimas ovinas, 5 malder caseorum et 5 caseos, 1 urnam butiri, 10 urnas mellis. Villicatio Hiddenhuson persolvit 12 malt et 8 modios sil., 58 malt avene, et 1 malt brasii, 42 victimas porcinas c et ovinas, 3 porcos pingues et tres leviores, 1 bercb, 5 malder caseorum, 5 scutellas butiri. Villicatio Bech persolvit 9 malt et 9 modios sil., 21 malt aveng, dimidium bercb, 12 modios brasii,' 12 victimas porcinas et tres porcos pingues, 17 ovinas, 5 malder caseorum, 5 scutellas butiri, tres urnas mellis, 9 stigas ovorum et dimidiam, 2 gallos. Villicatio Liudrimibuson persolvit tria malt sil., 24 malt et 8 modios aveng, dimidium bercb, 2 porcos pingues, 5 malder caseorum, 5 stigas ovorum, 7 victimas porcinas et 8 ovinas. a ) so B. — b) 4 malt brasii ist irrtümlich wiederholt in B hinter oereits vorgesetztem et. — «) vict. int porc. B. m Ipgn ■ mm \ mm 56 Villicatio Hetdinchuson persolvit 1 malt sil. et 16 malt avene et 8 modios, duos porcos ad bacones*, 6 vic- timas ovinas, 10 gallos, tria malder caseorum. Villicatio Hunnesbroke persolvit 11 malt et 6 modios sil., 54 malt avene, 12 modios brasii, 1 bercb, tres porcos pingues, 16 victimas porcinas, 18 ovinas, 10 malder caseorum, 5 scutellas butiri, tres urnas minores mellis, 10 stigas et dimidiam ovorum, 2 gallos. »Villicatio inSconeholte b solvit annuatim in festo purificationis beat§ Marie/ 5 solidos ad caldaria in curia ab- batisse; preterea a in Pascha 9 porcos et unum apram; in ascensione Domini ad portam claustri" 2 sol. de Menebracbt f et 6 oves de curia s, 11 lantscap h et 35 hovetscap vel plus si evenerit abbatisse et monialibus 1 . Insuper 24 somas (!) avene et 5 patelle 2 dabuntur in III. feria Pentecostes et presenta- Fol. 56a. buntur Benninckinchusen k supra Lippam 1 uno anno ex hac m „ex hac u p ai .£ e p 0 ntis, altero anno ex illa parte; in festo beati n Martini 10 molder 0 caseorum et 4 urnas butiri. Nuncios abbatisse, singulis annis bospitabitur cum 5 equis per tres noctes, in tercio anno hospitabitur abbatissam cum 60 equitaturis per tres noctes et clericus unam cum tot et tunc villicus dabit abbatisse dextrarium 3 regalera vel 5 marcis eum redimet. Ad vini expensas dabit vaccam?; cum villico de Overenberg navim ad ducendum vinum comparabit. a ) Die folg. Abschnitte sind mit Nasser Dinte von einer Hd. anscheinend des 13. Jahrh. nachgetragen. Der folg. Text findet sich auch im Begister III (Hdschr, a) S. 28; dsgl. Hdschr. e Fol 30 u. Hdschr. c. — b ) Sconeholthusen c. — °) virginis c. — d ) fehlt in c; preterere a. — e ) fehlt in a (EasurJ. — f ) villa add. B über der Zeile, a u. c im Text. — g) curria a. — h) oves add. B über der Zeile, a u. c im Texte. — ») a om. (Rasur). — k) Beninckinchosen c, Benickinhusen e. — ') Lippiam c. — m ) ista c. — n ) c om. — °) mol- dra c. — P) Hier folgt in B eine Basur ( 1 / i Zeile). 1) Fettes, gemästetes Schwein; auch (wie hier) Speck. — 2) Pfannen, (bes. patella salis Salzpfanne). — 3) Ein grosses, starkes Pferd (Schlacht- ross), auf welches die Grafen u. Eitter sich erst beim Beginne des Gefechts schwangen u. das bis dahin an der Hand (dextra) geführt wurde, frz. destrier. 57 Villicatio in Wendene dabit 3 porcos in Pascha et marcam in Pentecosten cum avena illorum de Sconeholte a et vaccam unam ad expensas vini. Nuntios abbatisse hospi- tabitur per unam noctem cum 5 equis, ipsam abbatissam unam noctem cum 60 equis in tertio anno b . De curia in G-undelshagen dabuntur tres solidi ad Ugandas 0 tunnas vinarias in Ludelstorp. Nuntios abbatisse hospitabitur unam noctem, ipsam abbatissam unam noctem cum 60 equis in tertio anno a . Villicatio in Overenberg. solvet annuatim apud Ludelstorp pincerne et nuntiis abbatisse 5 moldra panis et dimidium plaustrum cerevisie, tria plaustra avene, unumquodque de 120 manipulis, ovem unam, porcum unum, anserem 1, duos pullos, 400funes, löpondera lignorum, 15 nummos ad remum, ad e preparandas tunnas ligna necessaria. De 15 mansis unusquisque dimidium fundum x et 4 duvas f 2 7 pedum et 4 aspe. In nativitate Domini solvet villicus 20 solidos levis monete ad oblationes abbatisse. In ascensione Domini solvet hec villicatio 30 moldra tertia in parte siliginem s , due partes triticume, que usque Hertvelde ducent illi de Gundels- hagen h et de Wendene et de Sconeholte 1 . Villicus iste et villicus de 6u(n)delshagen k comparabunt navim cum depen- dente 1 remigio et cum 4 remis et eam presentabunt apud Dusburg villico de Stochern et ille eam reliquis instrumentis procurabit. Post 5 annos ille de Stochern eis hanc navem resti- tuet et ipsi novam predicto modo comparabunt 3 . a) Sconenholthusen c, Sconenholte a. — *>) in tertio anno ist in B in tief schwarzer Dinte zugefügt; abb. cum — anno per noctem unam c. — c ) De curia bis lig. ist in B durch Basur getilgt; auch der Best dieses Absatzes ist teilweise radirt; in a, c u. e fehlt der Absatz (De curia Ms anno) ganz, in c auch der folg. Abschnitt (Villic. Overenberg bis Ecclesia). — d) in bis anno in tiefschwarzer Dinte in B. — e ) e om. — f ) divias B, a. — e) in B auf Basur. — h ) Gudelfh'. a. — >) Sconenholte a. — k ) steht in B am Bande; im Texte Basur (1 Wort); Gudelfh'. a. — ') pendente e. 1) Boden im Fasse. — 2) Dauben. — 3) Vgl. hier die weiteren Bestimmungen über die Weinfuhren oben S. 50 f. HQäH HHHuraS 58 ' Ecclesia" Hervordensis habet in villa Ludelstorpe cu- riam cum 7 mansis, qui distributi sunt in diversas vineas, de quibus quedam vinee manewerc dicuntur, in quibus ecclesia duas partes vini percipit, terciam partem cultores vinearum. Alie sunt, de quibus ecclesia medietatem percipit, cultores aliam medietatem. Villicus ipse tria manewerc excolit sita in Overstorp, duo colit in Vlosze b , unum in Langen- berg, unum in campo c . Item Giselbertus, qui fuerat ali- quando villicus, tria manewerc excolit in Overstorp a , unum in Langenberge 6 , duo inBitzendale 6 , unum in campo f , unum in Overenperricbes; item Tidericus h Heilant unum in Langenberge, unum in Vlosze. Item Sifridus 1 de Vronhove k tria manewerc habet in Vlosze, duo in Langenberg, unum in monte Vrivelstal. Henricus filius Henrici de Polke duo manewerc habet in- Overestorp inter 1 duas vias, unum in Langenberg. Item Henricus Kolnespenninc et frater eius m duo manewerc in Overstorp inter vias, unum in monte Vri- velsdal n ; Billunc de Langendorp 0 unum in Vlosze; Henricus de Polke unum in Vlosze, unum in Langenberg. Omnes hee vinee sunt manewerc numero triginta due, quarum 10 sunt site in Overestorp p, octo in Vlosze, 7 in Langenberg, due in campo c , due in Bitzendale una in Overenperriche i, due in Vrivelsdal i. Adhuc sunt alie vinee, de quibus medietatem percipit ecclesia. Ex hiis habet unam Giselbertus antiquus villicus a) Der Abschnitt~Ecc\. bis Scliluss8. 62 ist nach Edschr. a gedruckt bei Wilmans, Kaiserurk. der Prov. Westf. I 163 ff., nach einer Per- gamenthdschr. des Idsteiner Archivs aus der 1. Hälfte des 13. Jahrh. (Hdsch. f) bei Sauer in Picks Monatsschr. V 89 ff. Vgl. Staatsarch. Münster Mscr. VII S321 e Fol. 30°: — h ) Darüber steht locus in c u. a. — c ) Die Übersetzung ze Velde steht über der Zeile in c u. B, in a steht sie im Text. — d ) Vlosze locus a. — e ) Interlinear zus. locus in c u. ~B, in a steht locus im Texte. — f ) c u. B fügen ze Velde (Interlinear zus.) zu, a locus. — g) Interlinear zus. locus in c u. B. — h) Tydericus c. — s ) Syfridus a. — k ) Pronhove a; dsgl. im Folg. — !) Wilmans unrichtig item. — m) c u . a add. habet. — n ) Interlinear zus. locus B; Vrivelstal c u. a. — °) Langentorp a. — p) Overstorp c u. a. — i) Interlinearzus. in c u. a locus. ■ 59 in Overestorp; Sophia vidua in Overestorp duas, unam in Bitzendale et unam in monte Vrivelsdal a ; Henricus filius Henrici villici unam in Overenperriche, Henricus Godesrittere unam in Langenberge b , unam in Zoltere ultra ripam c habet, Henricus d unam in campo 6 . Et hee numero sunt novem f . Sunt et alie vinee ad potandum nunciis abbatisse vel ipsi, dum venerit, institute. Quarum sunt tres, una in Cathe- reghtee, alia in Wacken h , tertia in Zoltere ultra ripam c . Sunt et alie vinee, quas domine Hervordenses compara- verunt ab ipsis litonibus et cultoribus vinearum. Ex hiis Sifridus de Vronhove et Henricus de Polke duas habent in Overestorp, de quibus totum vinum solvere debent et tarnen bene colere vineas. De reliquis omnibus solvitur medietas. Item de illis Sifridus de Vronhove habet unam retro domos 1 , aliam in Geren ki , duas in Wacken, unaminKetelesgazen 1 , duas in Perriche, unam in Gatteleie; Henricus de Polke unam retro domos, unam in Wacken, unam in Perriche; Gisel- bertus antiquus villicus unam in Ketelesgazen, unam in Wacken, unam in Setze; Tydericus 1 Heilant unam in Setze; Sifridus filius Sifridi unam in horto; ex illa solvet hamam vini dimidiam™; Henricus Godesrittere unam in plantario 11 suo, aliam retro domum suam, terciam in Wacken; et hee numero 21. Sunt et alie vinee anniversariorum tres. Quarum unam habet ipse villicus in Setze 0 de anniversario domini Wesceli sacerdotis; alias duas Sifridus de Vronhove, unam scilicet in Perriche de anniversario domine Lutgardis abbatisse, aliam in K o t h e de anniversario domine Jutte p abbatisse. Item decana a) Vrivelstal a. — •>) Langenberg a. — °) over Bag (= ultra rivum) Interlinear zus. in c u. B, Text in a. — ä ) Undeutl. het (= habet) henricus ist bei Wilmans zu Hethenricus geworden. — e ) ze Velde, Inter- linearzus. in c u. B, Text in a. — f ) in d auf Basur, die weiter bis zum Ende der Zeile reicht. — e) Interlinear zus. in c u. a locus. — h ) Vacken locus a, Interlinear zus. locus c. — *) Interlinearzus. locus in B, c u. a. — k ) = in horto (s. u.) ? vgl. Anm. c u. n. Ingeren Wilm. — !) Thidericus a. — m ) ex illa bis dim. ist Interlinearzus. in B. — n ) Darüber steht in e u. a die Übersetzung plentere. — °) in Setze ist in B Bdzus. zu der nach anniversario folgenden Zeile. — p) Jutthe a, HL IM" 1 ■ Sf ■■■■H ■■■■■■■■1 : 60 Lutgardis emit vineam unam in Bitze", que in duas divisa est, unde medietas solvitur; hanc colit Gerlagus b et Benigna neptis eius. Ecclesia sancte Marie in Monte Hervordensis tres vineas habet, unam in Bitze, aliam in Langenberge, terciam in Overestorp. Omnes vinee, quotquot sunt, ad Septem man- sos pertinent 0 . Heredes septem mansorum hü sunt: Henricus villicus et filii sui quarta minus unum mansum a ; — eam quartam habent Henricus de Polke et Kotheger de Vronehus —; Gerlacus e et Sophia f mansum unum, Benigna & mansum unum, item Henricus de Polke et Billungi privigna Sophia dimidium mansum, item Gerlacus 6 Kothegerus et Henricus Kolnespen- ninc dimidium mansum; item Henricus de Polke et Kotheger mansum et dimidium, Henricus Kolnespenninc dimidium mansum; item heredes antiqui Henrici de Polke unum mansum. Item de unoquoque septem mansorum in Ludelstorp h dabuntur 4 denarii Colonienses, unum ad vigilandum, unum ad laspunden, duos ad remigandum; item de unoquoque quin- decim funes et salices sufficientes ad illos ligandos. Instrumenta quoque necessaria ad conservanda torcularia ab ipsis mansis debent procurari. Portam abbatisse debent construere et serare et ipsam domum, que fronehus dicitur, ex una parte in tegmine procurare. Palacium vero ipsum 1 debent Sifridus de Vronehove et Wulbernus k vel eorum heredes in edificiis necessariis edificare et conservare utiliter ad usum domine 1 abbatisse. Quando domina abbatissa Ludelstorp ve- nerit, debent litones eius m equos ipsius in domos suas amice recipere et ad curiam eius unusquisque culcitram unam mit- tere debent. Nuncios abbatisse cum 7 equis hospitabitur vil- Ma 3 WM—" a ) Betze a. — *>) Gerlacus a. — c ) Ecclesia bis pertin. fehlt hier in c, a u. f; der Satz steht dort am Schlüsse des auf die villicatio Overenberg bezügl. Abschnitts (s. ob. S. 57) hinter comparabunt; zugefügt ist dort nach septem „supradictos". — d ) Heredes bis mans. fehlt in B. — e) Gerlagus c. — f J Interlinear zus. in c Gerhardus maritus eius, der in a hinter dem folg. unum in den Text gefügt ist. — s) Inter- linearzus. in c Mauricius maritus eius, der in a hinter dem folg. unum in den Text geschoben ist. — h) Ludestorp a; dsgl. unten. — ; ) ipsum vero a. — i) "WTbernus B u. c, "WTbertus a. — l ) fehlt in c u. a. — m) eiusdem (Interlinearzus.) a. 61 lictis ipse prima nocte, qua veniunt, et dabit dimidium mol- drum avene; cum recedunt, ultima nocte faciet idem a preter avenam et singulis sextis feriis dabit eis duos denarios ad pisces et de Septem mansis septem plaustra lignorum ipsis dabuntur. Ipsi villico ad villicationis officium attinent novem vine§ b , quarum tres Henricus villicus vel eius heredes exco- lunt, alias sex alii litoues. Sunt eciam bomines multi cen- suales eidem curti pertinentes, de quorum censibus villicus debet annuatim tres solidos Colonienses ad oblaciones abba- tisse in Pascha. Curia in Grundelshagen habet hos mansos: in Stene- bag duos, qui solvunt unum solidum; in Burtelebag duo sex denarios et Pictavinam x ; ibidem tertius quinque denarios; ibidem quartus sex denarios et obulum; quintus ibidem tres denarios Pictavina minus. In Gundelshagen c unus septem denarios Pictavina minus; ibidem alius Pictavina minus quam novem denarios; tertius ibidem novem denarios; quartus ibidem 12 denarios; ibidem terra quedam tres obulos, alia terra unum obulum. Quando domina abbatissa Gundelsbagen d venerit, quicunque litonum in predictis mansis vel terris habitat, solvet ad pabulum tres mensuras, que ehtedel vocatur in Andernaco, avene et unum denarium. Alii, qui curie pertinent, ubicunque habitant 6 , solvet unusquisque unam mensuram et dimidium avene et obulum. Sunt adhuc et alii septem mansi, qui pro- prii vocantur et hoc iure obligantur, quod solvent in adventu abbatisse unusquisque unam et dimidiam mensuram avene et obulum. Uli siti sunt in Dutesvelde unus, in Brede- skede tres, inDuvenbag unus, inKupag unus, inHoen- berg unus. In hac villicatione quilibet lito, qui in mansis habitat vel qui uxoratus est, ubicunque sit, solvet pro censu capitis f annuatim duos f denarios et in morte unum, quidquid a) idem faciet e. — h ) Dahinter Basier in B, 3—4 Buchstaben umfassend. — °) Gudelshagen B. — &) Ghidelshagen B u. c. — e ) fehlt in c, — f) Interlinear zus. in B, 1) = Pictavensis, eine sehr geringe Münze der Grafen v. Poitiers, 62 melius habet 1 , quod nitherval dicitur. Nulla mulier censum solvit nisi pro licentia nubendi, sicut potuerit impetrare; mo- riens a dat lineam vestem tantum. a) mortuus a. 1) d. i. das Besthaupt. Bei den sogen. Besthaupthuben hatte der Herr das Beeht, sich das beste Tier (Pferd, Ochsen) auszuwählen und wegzunehmen. I C. Heberolle des 13. Jahrhunderts. (Staatsarch. Münster Mscr. VII 3321 a.) Abkürzungen: av. = avene; den. = denari-os(-um); sil. = siliginis; sol. = solid-os(-um). Libbere a 1 modium pise, 10 stigas ovorum, 10 panes p. 6. albos vel avenaticos, 10 siligineos grossos b , uno anno 10 molt sil. et 6 modios, unum berg continens 20 karratas manipu- loram, cervisiario unum molt braeii, in cena Domini 5 modios bracii, 3 specswin, 2 lentelinge, 2 kellerswin, 1 wertscapes- swin, 3 sol. et 3 den. ad vinum, 10 moldra caseorum et 10 caseos, 3 urnas mellis, 5 scutellas butiri, altero anno carpen- tariis 2 molt sil., 30 modios av., 1 sponevereken, 3 oves, unum armum vaccinum, unum aprum, capisterium plenum piscium in bona V. feria c . Harthem 1 modium pise, 10 stigas ovorum, 20 panes albos, 10 grossos b , 10 molt sil. et 3 modios, unum berg, 16 modios tritici, 17 bracei; 5 pertinent ad bonam V. feriam. De manso in Echem 16 modios av.; de manso in Beke- a ) Auf S. 5 heisst es: Notandum est, quod agri quidam erant Bikeseten inter agros curie Bikeseten, qui pertinuerunt curieHarthem, qnos dominus Johannes cambivit, pro quorum pensione dabit dictus Johannes 6 modios sil. annuatim bi spikermate. Item molendinum, quod constructum est prope Borde, quod Bocemole dicitur, dabit annuatim urnam minorem mellis. Item de Eameslo de manso, quem Gogravii habuerunt, dantur annuatim 2 urne minores mellis. — b ) 1 mod. bis grossos steht in kleiner Schrift über der Zeile. — c ) Bdbem. v. 3. Hä. oben: In depositione carnium 2 gallos, 10 ova, 2 uncias ovorum; ander Seite: 30 roccones in Nativitate, in quatuor temporibus 30 roccones, 1 agniculum, 2 pullos, in Pentecoste 1 aucam et 2 pullos Michaelis, —* Zu dem Abschnitte vgl. a jp. 27 unten. 1 Ha' 1 rai mm mm 64 seten, qui dicitur Smithove, 8 modios av., 3 specswin, oveley porcuin, duos lentelinge, denarios ad vinum, caseos, mel, carpentariis 1 wertscapesswin, oves, armum vaccinum, aprum, sponevereken, butirum et pisces per omnia ut de Libbere a . Sering(worden) b 1 modium pise, 10 stigas ovo- rum, 30 panes albos, 10 grossos, 3 specswin 0 , 10 molt et dimidium sil., 1 berg, 52 modios av., oveleyswin, lentelinge, wertscapeswin, sponevereken, oves, armum vaccinum, aprum, mel, caseos, butirum, denarios ad vinum, pisces, carpentariis sicut de Harthem 3 . Bredenbeke 1 modium pise, 10 stigas ovorum, 30 panes albos, 10 grosses 6 , 7 molt sil., 1 berg, 17 modios bracei, 18 magnos modios tritici, in festo Martini 3 specswin, oveleyswin, 2 lentelinge, unum aprum, caseos, mel, butirum, denarios, pisces, carpentariis sicut supra. Oldenhervorde 1 modium pise, 10 stigas, ovorum, 20 panes albos, 10 grossos e , 12 molt sil., 1 berg, 17 modios bracei, 3 pingues porcos f , oveleyswin, 2 lentelinge, 6 magnos modios tritici, de rothlant 3 sol. et 3 den., 3 urnas mellis, 10 moldra caseorum et 5 caseos, 1 wertscapesswin, 1 sponevereken, armum vaccinum, 3 oves, butirum, carpentariis ut supra e. ■ 111 mm- W rlwm a ) Bdbem. v. 2. Hd.: In die beati Jacobi 6 sol., qui dicuntm' bicotpenninge, dabit Harthem. — •>) Sering. a. — c ) 1 mod. bis specswin ist Interlinear zus. in Meiner Schrift. — d ) Bdbem. v. 2. Hd.: In vigilia nativitatis Domini dabit alben upsol, qui dicitur, officium de Seringworden. — «) 1 mod. bis grossos steht in Meiner Schrift über der Zeile. — f) Darüber steht specswin. — g) Zu diesem Abschnitte vgl. a p. 27 unten: Nota: Curia Oldenhervorde in summa solvit 3 modios et 8 molt sil. mensure Hervord. cum siligine portarie et est siligo portarie 15 modii mensure prediete; item in summa solvit 11 molt et 4 modios av. mensure Hervord. cum avena portarie et est avena portarie ■ 25 modii mensure prediete; item in summa solvit quartum dimidium molt et 1 modium ordei mensure Hervord.; item in summa solvit 30 modios tritici mensure prediete. Item anno Domini M°CCC 0 XXX 0 in oetava Martini computata fuit tota pensio curie Oldenhervorde ad 24 marcas 5 solidis minus. 65 Hundebroke 1 porcum, 3 specswin et 2 porcos ad prebendam, 9 molt sil., 1 berg, 10 maldra caseorum et 5 scutellas butiri, 3 urnas mellis, den. ad virnim, 12 modios bracei in messe et 5 in cena Domini, modium de fabis, pis- ces, carpentariis ut supra, 1 modium pise, 10 stigas ovorum, 20 panes albos, 10 grossos. Hiddenhusen dat sicut Hundebroke. Ubbincthorpe 1 modium pise, 10 stigas ovorum, 20 panes albos, 10 grossos 8 , 3 molt sil., 1 berg et cetera sicut supra Libbere. Ludremehusen 20 modios sil., 10 karratas manipu- lorum, 2 pingues porcos b , 5 plaustra lignorum, 30 den. et 3 obulos ad vinum, 5 moldra caseorum, 5 scutellas butiri, 5 uncias ovorum, pisces et carpentariis ut supra. Godesberg 1 modium pise, 10 stigas ovorum, 20 panes albos, 10 grossos et pisces 0 , 4 molt sil., dimidium berg, 12 modios bracei, 3 specswin, 1 porcum et 2 minores porcos, 10 moldra caseorum, 5 scutellas butiri, 3 sol. et 3 den. ad vinum, 9 den. carpentariis, 5 modios bracei in cena Domini, 1 de fabis, in depositione carniuni porcellulum et vaccam altero anno. Modehorst solvit ut ille de Godesberg, sed iste dat 20 remel IM, alter 10. Berge 3 modios sil. a , omni anno 3 modios trit., vaccam, porcum pinguem, 10 maldra de magnis caseis, 1 urnam butiri, 1 specswin, 5 uncias ovorum et 5 remel lini. Wendelsg(ehof) 6 omni anno, ut ille de Berge, dimidium modium pise, 5 stigas ovorum, 15 panes albos et 5 grossos. Kodinchusen 10 modios tritici, 10 urnas mellis, 10 lineos pannos, 2 stigas ovorum, 10 panes et pisces in cena Domini. , & ) 1 mod. bis grossos steht in kleiner Schrift über der Zeile. — k) Darüber steht specswin. — c) 1 mod. bis pisces steht in Meiner Schrift über der Zeile. — a ) 3 mod. sil. steht in Meiner Schrift über der Zeile. — e ) Wendelsg. a. wmmi ■ m Wm 66 mm H Uphusen 8 molt sil. —ex eis dantur domine custodi 16 modü —, 10 molt av., 6 molt ordei, duos porcos tarn bonos ut oveleysivin*. Odenhusen 8 molt sil., 8 molt ordei, 8 molt av. Lochusen dimidium modium pise, 5 stigas ovorum, 15 panes albos et 5 grossos b , 3 molt sil. et 9 modios, dimidium berg, 15 modios bracei, 1 specswin, 1 urnam mellis, 30 den. et 3 obulos ad vinum, 9 den. carpentariis et 5 mol- dra caseorum, 5 scutellas butiri, 3 modios bracei in eena Domini, cetera ut supra. Stighorst dimidium modium pise, 5 stigas ovorum, 15 panes albos et 5 grossos b ; non dat annonam nisi alio anno, carpentariis ut supra, 1 specswin, 5 moldra caseorum, 5 scutellas butiri, 30 den. et 3 obulos ad vinum, 9 den. carpentariis, 3 rigtescap, 2 urnas mellis, pisces, cetera ut supra. Diddissen dimidium modium pise, 5 stigas ovorum, 15 panes albos et 5 grossos\ 6 molt sil., 7 karratas manipu- lorum, 3 specswin, oveley porcum 0 , 9 den. ad elemosinam, 3 modios bracei in cena Domini, dimidium modium fabe, 5 moldra caseorum, 5 scutellas butiri, pisces, 3 urnas mellis, carpentariis ut supra, denarios ad vinum. Hatlage dimidium modium pise, 5 stigas ovoruro, 15 panes albos, 5 grossos 1 , 6 molt sil., 8 karratas manipulorum, 15 modios bracei, 3 specswin, oveley porcum c , coco conventus 50 modios av., minorem porcum ad prebendam d , 5 moldra caseorum et 5 scutellas butiri, 30 den. et 3 obulos ad vinum, 9 den. carpentariis, 3 modios bracei in cena Domini, dimidium modium de fabis, 2 urnas mellis et cetera ut supra. Bec dimidium modium pise, 5 stigas ovorum, 15panes albos et 5 grossos^, uno anno 9 molt sil., dimidium berg, 15 modios bracei, 3 specswin, oveley porcum 0 , minorem porcum ad prebendam d , 5 moldra caseorum, 5 scutellas butiri, 30 den. et 3 obulos ad vinum, 9 den. carpentariis, cetera ut supra. Milse dimidium modium pise, 5 stigas ovorum, 15 panes albos, 5 grossos\ 6 molt sil., 8 karratas manipulorum, m Hl a) tarn bis ovel. in blasser Dinte i). 3. Hd. — b ) dim. bis grossos steht in Meiner Schrift über der Zeile. — c ) porc. a. — d ) prebend, a. 67 5 somas av., coco conventus 3 specswin, oveley porcum a non, 5 moldra et 5 caseos, 2 urnas mellis b . Hanc curtem anno Dom. M 0 CC°XL ft I° concessit Ida abbatissa Arnoldo deEdessen pro tali pensione: 6 molciis sil., 2 molciis ordei, 4 molciis av., totum per Hervord. domine mensuram, et 2 porcis ad officium cellarii in claustrum pertinentibus; insuper omnes vecturas pro vino sive Hertvelde vel Etlen procurabit. Bist 12 moldra caseorum parvorum abbatisse, 3 moldra maiorum in claustrum 0 , omni anno 18 molt av., 15 remel lini. Spradowe omni anno 4 molt av., 2 specswin, 5 mol- P- dra caseorum, 5 scutellas butiri, 30 den. et 3 obulos ad vi- num, 5 remel lini, cetera ut supra. Exterdhe dimidium modium pise, 5 stigas ovorum, 15 panes albos et5grossos d , 8 modios tritici in festo Martini, 14 molt av., 2 specswin, 10 moldra caseorum magnorum et 10 caseos, 1 urnam butiri, cetera ut supra. Brocledhehusen dimidium modium pise, 5 stigas ovorum, 15 panes albos et 5 grossos a , 7 molt et 9 modios sil., 10 somas av., 12 modios bracei, 2 specswin, oveley por- cum a , 1 lenteling, 2 urnas mellis, 30 den. et 3 obulos ad vinum, 9 den. carpentariis, 5 moldra caseorum, 5 scutellas butiri, 2 urnas mellis, 3 modios bracei in cena Domini, pisces, cetera ut supra. Heddinchusen 1 molt sil. et 16 molt av. et 8 modios , 2 specswin, 6 victimas ovinas, 10 gallos, 3 moldra caseorum. Marpe dat pannum in festo S. Pusinne, 7 stigas ovorum, 12 panes. B r e d e in Pentecosten dat pannum et oves redimuntur, 2 stigas ovorum, 10 panes et pisces. Vinnedhen 40 modios av., 2stigas ovorum, 10panes et pisces. 9. a ) porc. a. — t>) 5 mold. bis mell. steht in Meiner Schrift über der Zeile. — °) 12 mold. bis claustrum steht in kleiner Schrift über der Zeile, — a ) dim. bis gross, steht in Heiner Schrift über der Zeile. 5* mat vBBBBEHBnBBB^^HiBBSBBBKBmam Hl Ml III 9- 9 S 68 Libbere. 10. Alrat de Welder(sincthorp) a 3 modios sil., 25 b bracei, porcum et ovem, 4. plaustra lignorum °; Weszel, Johan de Welder(sincthorp) tantum, 3 modios ■ (sil.), 25 bracei, porcum et ovem i , 4 plaustra lignorum; Helmwig de Wel- der(sincthorp) 3 modios sil., 27 bracei, porcum, ovem, 4 plaustra lignorum. Boike de Waleburg 3 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem, 4 plaustra lignorum; Heimle vel Hilderat de Waleburg tantum; Johan de Waleburg 3 modios sil., 10 av. e , porcum, ovem, 4 plaustra lignorum; Eei- man de Waleburg 3 modios sil., 10 av., porcum., 4 plaustra lignorum. Widerdissen f 3 modios sil., 27 bracei, 5 av., porc.e, ovem, 4 plaustra lignorum. Ecbrag(t) 11 de Evinc- tborpe 5 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem, 4 plaustra lignorum; Hildebrant, Heinric de Evincthorpe 5 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem, 4 plaustra lignorum; Sifritb Luce de Evincthorpe 3 modios sil., 22 bracei, porcum, ovem, 4 plaustra lignorum; Herman de Evincthorpe 5 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem, 4 plaustra lignorum; Alberti 1 de Evincthorpe 3 modios sil., 16 bracei, porcum, ovem, 4 plaustra lignorum; Keiner de Evincthorpe 3 modios sil., 20 av., porcum, ovem, 4 plaustra lignorum; Volcmar, Thethart de Evincthorpe 3 modios sil., 22 bracei, porcum, ovem, 4 plaustra lignorum. Hildewart de Libbere 3 modios sil., 20 bracei, porcum, ovem, 4plaustra lignorum; Arnolt, Lutburg k de Libbere 5 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem, 4 plaustra lignorum; Arnolt de Libbere 3 modios sil., 16 bracei, porcum alio anno, ovem, 4 plaustra lignorum; Arnolt, ßeimot de Libbere 3 modios sil., 16 bracei, porcum alio anno, ovem, 4 plaustra lignorum; Eeimbolt, Ber- m aa§: 1 II 111 wm a ) Welder. [Abkürzung, wie mehrfach, s. u.) a, Welderikinc- thorp d, Weldersin. e. — b ) Über 5 steht v. 4. Hd. in a 2. — c ) Die Nachträge 4 plaustra lign. in diesem Abschnitte sind in a v. 2. Hd. — d ) 3 mod. bis ov. v. 4. Hd. in a. — e ) Korr. v. 4. Hd. in ab bracei, 5 av. — f ) Herewig de Widerdissen d. — s) Zus. v. 4. Hd. in a 2. — li) Eebrag a, Ecbragt, Interlinearzus. Homberg, d. — >) So d, Inter- linearzus. Johann, Lenhart; Albren (Lesefehler aus AüVti) a. — i) Bern, in d uxor Joliannis. 69 nart de Libbere 3 modios sil., 24 bracei, porcum, ovem, 4 plaustra lignorum. Conrat de S ölte 2 molt av., porcum, ovem, 4 plaustra lignorum; Bernart de Solte tantum; a de tertio manso in Solte porcum, ovem. Wenethen 3 modios P- U- sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem, 4 plaustra lignorum; alter mansus in Wenethen tantum b . Summa 6 molt sil., 4 molt bracei", 10 molt av. et 10 d modios, 24 e porci et 24 oves. Quilibet mansus pertinens ad ctiriam Libbere dabit 4 plaustra lignorum super curiam domine abbatisse eo tempore, quod dicitur ivedemaneth 1 . Harthem. Johan de Bernebeke 3 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem; Keiner de Bernebeke tantum; Godefriths de Bernebeke tantum; Howart, Bertolt de Bernebeke 6 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem. Udo, Heinric de Hilde- wals em 2 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem; alter mansus in Hildewalsem tantum; Helmwig de Hildewalsem 3 modios sil., 12 bracei, 20 av., porcum, richtescap. Reinbragt, Luthart h de Brac 6 modios sil., 6 somas bracei, 10 av., 2 porcos, 2 oves; Gerhart, Keiner 1 de Brac tantum. Eike Arnolt de Brac 6 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, richtescap. Herman k de Bevenhem 3 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem; Herman textor 1 de Bevenhem 3 modios sil., 20 bracei, porcum, ovem. Thethart, Heinric m de Elflisten 6 modios sil., 6 somas bracei, 10 av., porcum, ovem super curiam et richtescap; Gerhart n de Elflisten 3 a) ä add. Idem Bern, et son. In a steht der Satz hinter den auf Wenethen bezüglichen. — b ) Darüber steht v. 4. Hd. in a 12 minores p. — c) Darüber steht v. 4. Hd. in a 9 mod. — ä) in a auf Basar. — e) Korr. v. 4. Hd. in a aus 22. — f ) Der Satz ist v. 5. Hd. in a. — g) d add. über der Zeile Henric. longus. — b ) d add. über der Zeile duo superiores mansi. — i) d add. über der Zeile duo mansi. — k) d add. über der Zeile Lilaken; e Bdbem. v. späterer Hd. Henr. Vogelman. — !) d add. über der Zeile Vossinc. — ™) d add. über der Zeile duo mansi. ■— n ) e Bdbem. v. späterer Hd. Joh. Greve. Ü mmm l^^^^^ ä^mSßi^m ^% m ci < SI> i^m ^b ^ S i^»gä^m^ 70 i m m' |n m modios sil., 30 av., porcum. Sweglen" 3 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem b . Summa 5 molt sil. et 3° modii, 36 molt bracei et 5 modii, 9 molt et 7 modii av., 17 porci, 14 oves. Quilibet mansus super curiam domine abbatisse äabit 4 plaustra lig- norum omni anno eo tempore, quod äicitur tvedemanet i . p. 12. Sering(wordlien) e . Svavedessen f 3 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem, 4 plaustra lignorum e; Johan de B r e d e 3 (modios) sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem cum agno villico. MVelekincthorpe 3 (modios) sil., 27 bracei, 5 av., ovem cum agno, 4 plaustra lignorum; Poppe de Sölte 23 J modios av., porcum, ovem, 4 magna plaustra lignorum; Arnolt de Solte tantum. Luderic de Mar(c)thorpe 3 (modios) sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem cum agno villico; Thideric k de Marcthorpe porcum, 9 den., ovem cum agno villico. Alfart de Peth(elen) 1 27 (modios) bracei, 5 av., ovem, 4 plaustra lignorum; Thetmar de Pethelen 27 (modios) bracei, 5 av. et ovem, 4plaustra lignorum. Menfrith deHethusen m 27 (modios) bracei, 5 av. et ovem; mansus in Soltufflen iuxta molendinum 3 (modios) sil., 27 bracei, 5 av. et ovem, 4plaustra lignorum; Westenthorpe 11 2 sol.; Alberninc- thorpe 0 3 modios sil., 27 bracei, 5 av.; Wedincthorpe 3 modios sil. p, 27 modios bracei, 5 av., ovem cum agno q , 4 plaustra lignorum; Sivitmershen 27 modios bracei, 3 sil., 5 av., porcum, ovem, 4 plaustra lignorum 1 . a) e Rdbem. v. späterer Hd. Henr. Scureman. — b) d nennt hier weiter: 1) mansus inEkhem, 2) mansus inBekeseten, super quem theatrum stat, darüber steht: Smidhove vocatur. Schlussbem. in d: 4 mansi desunt in Bevenhem (darüber steht: et quintus deest), unus in Bernebeke et alii quam plures, — <=) i n a durch Rasur aus 4. — d) a v. 5. Hd. — e ) so d, a Sering. — f) Levolt de Suavedissen d. — s) 4 plaustra lign. v. 2. Hd. in diesem Abschnitt, wie oben. — h) d add Lu- dolf de. -■ )) Korr. v. 2. Hd. in a aus 22. — k ) d add. über der Zeile Heldach. — i) Peth a, Pedelen e. — m ) Heitherhusen d. — n ) Westeren- thorpe d. — °) Adelbernincthorpe (v. späterer Hd. steht über der Zeile qui modo dicitur Creienberg) d. — p) d om. Wedincth. bis sil. — «) 3 mod. bis agno v. 4., das Folg. v. 2. Hd. in a. — r ) Am Rande sind v. 7. Hd. in blassgelber Dinte die Einnahmen summirt, desgl. mm folg. Abschnitte (Bredenbeke). 71 Bredenbe(ke). Ludolf de Lonethen 5 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem; Jethanna a de Lonethen b tantum; Sigefrith de Lonethen tantum; Luce de Lonethen tantum; Gerhart de Lonethen tantum; Sifrith de Lonethen 3 modios sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem cum agno; Mence de Lonethen 0 tantum; Godescalc de Lonethen tantum a ; Helmwort de Lonethen 5 (modios) sil., 30 av., porcum, 2 oves de manso; et dimidium (Middarp habet) e ; Meinhart de Lonethen 3 (modios) sil, 20 av., porcum, ovem. Ethelsem f 5 (modios) sil., 27 av. pro braceo, porcum, ovem. Verkinch(usen) 3 (modios) sil., 4somas av., porcum, ovem cum agno. Boctessems 3 (modios) sil., 30 av., porcum, ovem. Oldenher(vorde). Arnolt de Ufflen h 6 modios sil., 27 bracei, 10 av., 2 porcos, 2 oves; Conrat de Ufflen 3 (modios) sil., 27 bracei, 5av., porcum, ovem; Mitlisten Ufflen tantum; Teceke' de sola domo k 3 (modios) sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem; de alt(er)a sola domo 1 3 (modios) sil., 27 bracei, 5 av., porcum, ovem. Segeman de Hoierincthorpe tantum; idem Sege- man de altero manso in Hoierincthorpe tantum, 12 modios av.; mansus Keimari in Hoierincthorpe 6 (modios) sil., 27 lracei m , 2 molt av., 2 porcos, 2 oves; mansus antiqui Eei- P- 13 mari in Hoierincthorpe 3 (modios) sil., 27 bracei, 5 av., por-" cum, ovem; Eilart prope et Siwart dabunt de manso in Ameisen 3 modios sil., 12 bracei, 5 av. et porcum, ovem. Hundebrok. Johan de Bunethen unam somam bracei, 1 karra- tam lignorum; Ludolf de Bunethen 15 modios av.; Gozwin de Bunethen 2 karratas (lignorum), 30 (modios) av., porcum, mansus" a) d add. vidua. — t>) Lonethe (dsgl. unten) d. — c ) Darüber steht in a v. 2. Hd. Luce habet, in d hove Ludolf. — d ) Bdbem. v. 2. Hd. in a Volquin habet. — e) Bdbem. v. 2. Hd. in d Middarp habet; a om. — f ) Othelm de Ethelshem d. — g) Sicike de Botessen d. — h ) Ufle d. — i) Teciko prope (seil. Ufle) d. — k ) de Enenhus d. — l ) Eilhart prope de Enenhus d. — m ) in a Interlinearzus. v. 2. Hd. \% ü MH 1 ül I' Gl 72 ovem; Herman de Bunethen 40 (modios) av., porcum, ovem; a Spradowe b 2somas bracei, porcum, ovem; «Oldenmelle 4 molt av. et 18 den. d ; e Threine 2 somas bracei; f Huckere 30 modios av.; eWervinge 3 modios Sil., 6 somas bracei, porcum, 2 oves, 4 karratas lignorum; h Hellinge 4 somas bracei, porcum, 2 oves, 5 Jcarratas lignorum*; 'Asche 6 modios sil., 5 somas bracei, 2 porcos, 2 oves; Wern(er) de Dunnethen 2 somas bracei, porcum, ovem, 3 modios sil.*, 2 karratas lignorum; Albregt de Dunnethen 3 somas bracei, porcum, ovem, 3 modios sil.*, 2 karratas lignorum; Volcwin de Dunnethen tantum; Eotbragt de Dimnethen tantum, 3 modios sil.*; Sylethe 3 modios sil., 2 somas bracei, porcum, ovem; Boninge 3 (modios) sil., 40 av., porcum, 2 oves, 5 karratas lignorum; alter in Boninge 3 (modios) sil., 30 av., porcum, ovem, 5 karratas lignorum; tertius in Boninge m 3 (modios) sil., 20 av., porcum, ovem, 3 karratas lignorum. Summa 19 modios sil., 23 molt 3 modios bracei, 16 molt av. 11 modios, 13 porci, 17 oves*. Hiddenhusen. Borgart de Hiddenhusen 3 modios sil., 3 somas bracii, porcum, oves 2 n , 5. karratas lignorum; vidua deLip- pinchusen de 2 mansis 6 (modios) sil., 6 somas bracii, 2 porcos, 2 oves °, 5 karratas (lignorum); Alrat de B y s e n - campef 3 (modios) sil., 4 somas bracii, porcum, ovem, 5 karratas lignorum; Eilinchusen« 3 (modios) sil., 4 somas bracii, porcum, ovem, 5 carratas lignorum; Menwort 1 de Sylethe 3 (modios) sil., 4 somas bracii, porcum, 2 oves, 5 karratas lignorum; Alrat de Sylethe 3 (modios) sil., (i somas bracii, 5 karratas lignorum; Lambertus de Silethe 3 (modios) sil., 3 somas et dimidium bracii, porcum, ovem 3 , 5karratas (lignorum); *Gode- ■f a) d add. Bernhart de. — t>) Darüber steht in d Boninge. — °) d add. Wernher de. — d ) v. 6. Hd. in a. — e ) d add. Kothart de. — f ) d add. Johann de. — g) d add. vidua de. — h ) d add. Wolt- bragt de. — i) d add. Kother de. — k) v. 4. Hd. in a. — ] ) d add. Megther de. — ™) d führt nur 2 Höfe in Bon. an. — n ) o. II a, Korr. v. 2. Hd. aus o. — °) a add. v. 2. Hd. agnum. — p) Besencampe d. — 4) Gerhart de Bilishusen d. — *) Mein wart d. — s ) a Zus. v. 2. Hd. et agnum. — *) d add. dominus. 73 fridus de Silethe 2 somas bracii, porcum* et ovem; Barolt senex de Lenegere 3 (modios) sil., 5 somas bracii, porcum, 2 oves, 5 karratas (lignorum); Barolt iuvenis de Lenegere 3 (modios) sil., 5 somas bracii, porcum, ovem, 5 karratas (lignorum); b Bevenhem 20 modios av., porcum* et ovem; Dalichusen 2 modios sil., 18 modios bracii, 12 den. pro ove; de Heigliusen 20 modios av., 2 modios sil. et ovem; Heceholt tantum; Glosighem 2 mansi tantum; JDonowe 20 modios av.° Summa 4 oves, 8 modios sil., 4 molt bracii et 6 modii bracii, 20 av. c Ubbinctorpe. p- Kicbragt de Horstm(ere) a 3 modios sil., 27 bracii, 5 av., porcum, ovem; Arnolt de Horstm(ere) tantum; Bernart de Horstm(ere) tantum; Wiebragt de Ubbedissen tantum; Bernard de Ubbedissen tantum; Bicbragt de Sulbeke tantum; Wolter de Byst tantum; vidua de Herdessen tantum; eadem vidua de manso Helmoldi Brunonis 6 20 modios av.; Albertus f de Herdessen tantum; Bromerigtorpe% 3 modios sil. h ; Thideric de Lune tantum, 27 (modios) bracii, 5 av., porcum, ovem; Sulbeke 3 modios sil., 27 bracii, 5 av., porcum, ovem\ Ludremehusen. Tece' de Beren 2 modios sil., 3 somas bracii, porcum, ovem; Johan k de Beren 4 (modios) sil., 6 somas bracii, 2 porcos, 2 oves — 2 mansi h ; Volcwin 1 de Beren 2 (modios) sil., 4 somas bracii, porcum, ovem; deWestkelvere Bernart m 3 somas bracii; Wescel de Westkelvere tantum ; mansus Bothardi 11 in Westkelvere tantum. Lambertus de Ostkel- 13. a) a v. 2. Hd. — b) d add. Vretheric de. — «) a v. 4. Hd. in blasserer Binte ; am Bande eine Summirung v. 4. Hd. in a. — d ) Horst- mere d; dsgl. im Folg. — «) d om. — f) Albragt (Zusatz über der Zeile frater vidue) d. — e) Bromerincthorp d. — b ) a v. 4. Hd. — { ) d add. v. späterer Hd. über der Zeile Johan Teoenhove. — k ) d add. über der Zeile duo mansi; Eembrat. — 1) d add. v. späterer Hd. über der Zeile Eshove; Henric Top. — m) d add. über der Zeile mansus Marcwardi; Heinric. — n) d add. über der Zeile Hernie Scotelcorf. Ufas 74 1 m RS Vere 2 somas av.; mansus a Conradi in Ostkelvere tantum. Eilbragt deMuchem 2 (modios) sil., 3 somas bracii, porcum, ovem; idem Eilbragt de alio manso inMuchem 20 modios av. Godesberg. Arnolt de Borde 2 urnas mellis, ovem, porcum in glandibus; Kothinc de Scapebart 2 urnas mellis, ovem, porcum in glandibus; alter mansus in Scapehart 1 urnam mellis 11 ; Arnolt de Merle 4 urnas mellis, 3 arietes, l c porc. in glandibus; Leveke de (Ikincthorpe 3 modios sil., 20 av., porcum, ovem;) a Eederincthorpe 3 modios sil., 20 av., porcum, ovem; Holthusen 3 modios sil., 20 av., porcum, ovem; mansus Aspelani in Holtbusen 3 modios sil., 26 av., porcum, ovem; mansus Aspelani in Tbornberge 3 modios sil., 12 bracii, 20 av., porcum, ovem. Tres mansi desunt in Thornberge. Mansus Godefridi in Ameshusen 0 2 urnas mellis, 2 modios sil., porcum, ovem. Brunekis- husen 2 urnas mellis, porcum, ovem. Johan deAmessen 1 urnam mellis, porcum, ovem; Kemesithi 2 urnas mellis, cmas solvit mansus in Tho(r)nberge, qui cambitus est f ; Hil- P- 14. debrant de Amessen 2 urnas mellis et ovem, porcum^; Visceke "de Thornberge 3 modios sil., 20 av., 12 bracii, porcum, ovem h . Modehorst 1 . Johann de 01denmelle k 20 modios sil., porcum, ovem; mansus Bernardi inKersebroke 1 6 modios sil., 2 molt bracii, 20 modios av., 2porcos, 2oves; mansus Alberti m in Kersebroke 3 modios sil., 1 molt bracii, 30 modios av., -Visceke" ■ a) d add. domini. — •>) d om. alter bis mellis. — °) Basur (urspr. 2) in a. — a ) So d wohl richtig, da Icincthorp etc. bis ovem auch in e als Nachtrag im Texte sich findet; a om. das Eingeklammerte. — e ) Amessen d. — f) d Eemesethen — monachi de Waddenh. habent. — g) in a v. 4. Hd. — &) d verzeichnet hier weiter Milesge- lius 2 mansi u. Barchus. — i) a Bdbem.: Hec curia non dat vellera. — t) Oldenmenle d. ~ ') d add. Blbragt u. über der Zeile Verrinc, duo mansi. — ™) Adelberti d; d add. Thideric, darüber steht: TJppen- brinke, vre (Basar), "Wecel. 75 porcum, 2 oves; mansus Alfardi" in Kersebroke 3 modios sil., 12 bracii, 24 av., porcum, ovem; mansus Volcmari b in Kersebroke 2 modios sil., 40 av., 1 molt bracii, 2 porcos, 2 oves; mansusLutburgis c in Kersebroke 3 modios sil., 12 bracii, 15 av., porcum, ovem; Bertolt de Vilsethorpe 3 modios sil., 12 bracii, 20 av., porcum, ovem; Gerhart de von then Velde a 2 molt av., porcum, ovem; mansus abbatisse in Bavenhusen 6 3 modios sil., 12 bracii, 15 av., porcum, ovem; mansus Helmgeri in Bavenhusen f 3 modios sil., 5bracii, 15 av., porcum, ovem; mansus Everhardi in Bavenhusen s 3 modios sil., 5 bracii, 15 av., porcum, ovem; mansus Ar- noldi in Bavenhusen 10modios av., porcum et ovem; Borchart de Harseten 3 modios sil., 12 bracii, 30 av., porcum, 2 oves; Everhart de Honthorpe 3 modios sil., 6 bracii, 10 av., porcum, ovem; Keinolt de Vrenkinctborpe 2 modios sil, 18 bracii, 35 av., 2 porcos, 2 oves; Thornberge 3 modios sil., 12 modios bracii, 10 av., porcum, ovem; mansus Ecberti in Hagen 3 modios sil., 6 bracii, 15 av., porcum, ovem; mansus alter in Hagen 2 urnas mellis, porcum, ovem; Everhart de Codincthorpe 3 oves, 3 bonos arietes; adhuc 1 mansus in Harseten 3 modios sil., 12 bracii, 14 av., porcum, ovem. Sciblage mansus, qui dat villico denarios ad calcios. Unus mansus in Bavenhusen et unus in Harseten desunt. Summa 4 molt sil. et 9 modios sil., 11 molt bracii et 10 modios, 26 molt av. et 3 modios, 18 porcos, 23 oves h . Berge K Gerewig de Umlo 2 urnas mellis; Herman de Bivo* 4 molt av.; Gerewardincthorpe 12 modios av., ovem, a) d add. Vrethehragt, darüber steht: Wecel, Gerhart; Vrede. — l ) d add. Ludike, über der Zeile: vel Rotholfi; Wernike; Grunthus. —■ c ) d add. Gerhart; Interlinear zus.: soror Bernhardi, woste hoye, Wecel. — a ) de campo d; e Rdbem, de Velde, modo Velthus dicta. — <>) d add. Herman. — f) d add. Arnolt. — e) d add. Suether. — h ) v. 4. Hd. in a. — i) de Bike d {Übersetzung). 1) später Hofberg genannt; vgl. e Fol. 22. ■ - ............ i ■ ■ •;"''■ ■■•■•'''.■.■■■,.' : ' ■■■''-■ ■ wk. ■ ■'«--■'- 76 all ägnum; Linthorst unus mansus 2 urnas mellis, ovem; Kanwellen" unus mansus 2 urnas mellis, ovem, ut puto; Vils'ethorpe mansus 12 modios av. et ovem. Wendelsg(ehof) b . Horegen 4 urnas mellis; Levike de Borde 3 urnas mellis, porcum in glandibus; Heinric de Vilsethorpe 0 20 modios av., ovem cum agno; Hukeshol 20 modios av., porcum, ovem, villico scocop; Thietmarincthorpe d 20 modios av., porcum in glandibus; villicus accipit 6 den. pro avena ista 6 . Alter mansus in Borde urnam mellis; Alebrant colit agros. Rodinghusen. Den hier in a folgenden Abschnitt über Bodinghusen s. S. 47 f. oben. Stighorst. Thethart f deVrodessen 6 modios sil., 40 av., 2 molt bracü, 2 porcos, 2 oves; Wretheric de Thingerdissen 3 modios sil., 12 bracü, 20 av., porcum, ovem; Thedinc de Hildegotessen tantum; Conrats de Hildegotessen tan tum; de Milsowe tantum; h de Dudelsem tantum; de Ubbe- dissen tantum 1 . Diddissen k . Bronekissen 2 urnas mellis, 3 modios sil., 10 bracü, porcum, ovem; Volcmar de Hildegotessen tantum; p. 15. Volcwin de Hildegotessen 3 modios sil., 10 bracü, 20 av., »Voicwin"porcum, ovem; Oldenthorpe 1 3 modios sil., 10 bracü, 20 av., porcum, ovem; Bracwide m 3 urnas mellis; Bochorne 3 urnas mellis, 3 oves; Water bor de 3 urnas mellis; de a) Kawellen d. — b ) Wendelsgehof d, e. — c ) d add. Everhart praeco habet. — d ) Thetmarincthorpe d. — e ) d add. Oldendorpe villico scocop 8 mod. sil. mensure Osnabrug. et beato Woldero 12 den. ad lumen; vgl. S. 35 oben. — f) d add. über der Zeile duo mansi. — s) d add. über der Zeile superior mansus. — h) d add. Thetbolt. — ') a Rdbem. v. 2. Md.: Quilibet mansus de Stighorst dabit 3 plaustra lignorum. Summirung nebenstehend v. 7. Hd. — k ) Diddessen d. — !) d Interlinearzus. Bosiken hove. — m ) Bracwede d. 11 manso in Lolekessen, quem habet dominus Albertus de Vinnethen, 3 modios sil., 12 bracii, 20 av., porcum, ovem a . Hatlage. Liutfrith b de Sykere 3 umas mellis et ovem; quartam urnam dat villicus. W(r)etheric de Sikere 2 urnas mellis et ovem; Kein wart c de Sikere 4 urnas mellis, 2 oves. Meinhart de Hildegotessen 3 modios sil., 12 bracii, 20 av., porcum, ovem. Mencike d de Hatlage 3 modios sil., ^bracii, 20 av., porcum, ovem; Mencike d deStighorst tantum. De manso in Bilevelde 2 urnas mellis et ovem 6 . Bec. Halstenberge de duöbus mansis 4 modios sil., 2 somas bracii, 2 somas av., 2 porcos, 2 arietes; Eeinere de Bec de duobus 4 modios sil., 20 av., 2 somas bracii, 2porcos, ovem cum agno et arietem, 8 plaustra lignorum 1 ; Erp de Bec s 2 modios sil., 20 av., porcum et ovem, 4 plaustra lignorum*; Conrat de Hevere 2 modios sil., 14 bracii, porcum, ovem cum agno, 4 plaustra lignorum*; Thideric de Hevere de duobus mansis h 4 modios sil., bis 14 bracii, 2 porcos , ovem cum agno et arietem, 8 learratas lignorum*; Gerhart de Ostersced 2 modios sil., 14 bracii, porcum, ovem, 4 learratas lignorum*; Johan de Westersced 2 modios sil., 18 bracii, porcum, ovem cum agno, 4 learratas lignorum*} Milse. Bertram de Milsowe 3 modios sil., 12 bracii, 20 av., I: Mm a ) a Bdbem. v. 2. Hd.: Nota: Quilibet mansus sub Diddessen dabit 5 karratas lignorum super curiam abbatisse. — b ) Lutfred {Zusatz über der Zeile duo mansi sunt) d. — °) d add. über der Zeile duo mansi sunt. — d) Menciko d. — e ) Summirung v. 7. Hd. in a am Rde ; d om. de manso in Bilevelde etc. — f ) in a v. 2. Hd. — s) e Bdbem. v. andrer Hd.: Istum mansum habent Predericus de Beke et Lutbertus Top. — l»J d Rdzus. mansus Anne. — ') d add. v. andrer Hd. Est alius mansus in Hevere. ^^^H porcum, ovem; Heinric de Hildewalsem» 3 modios sil., 12 bracii, 20 av., porcum, ovem; Borchart de Elflist e b 3 modios sil., 12 bracii, 20 av., porcum, ovem; Bronekessen 40 modios av. tantum. Quüibet mansus dabit 9 karratas Ugnorum". Bist. Helmwig 11 de Bist 3 modios sil., 26 bracii —ex hiis premendi sunt 8 modii in mensura — et 14 den.; Herinan de Bist 3 modios sil., 20 av.; Ludolf de Bist e 4 molt av., malder caseorum, remel lmi°; Johan Halte 4 somas av. et 20 bonos pullos*. 16. Spradowe. Tymmo de Spradowe 2 molt av., porcum et ovem; Herman deLenegere 20 modios av., porcum et ovem. Tres mansi desunt in Spradowe s. Brocledhusen \ Hedderdinchusen 1 3 modios sil., 15 bracii, 5 av., porcum, ovem cum agno; Bertold de Lippinchusen 3 modios sil., 30 av., porcum, ovem; idem Bertolt de alio manso in Lippinchusen 3 modios sil., 15 bracii, 5 av., porcum, ovem; Thetmar de Hiddenhusen 3 modios sil., 40 av., porcum, ovem; Herman de Hiddenhusen 3 modios sil., 30 av., porcum, ovem; Arnolt de Otinchusen k 3 modios sil., 15 bracii, 5 av., porcum, ovem; Bother de Otinchusen tantum; mansus Almari, Gerhart 1 de Otinchusen 15 modios bracii, 5 av., 8 den. et ovem; Gerewig de Otinchusen 3 modios sil., 15 bracii, 5 av., porcum, ovem; de alio m manso in Otinchusen tantum. a) Hildewalshem d. — t>) Elflisten d. — c ) in a v. 2. Hd. — <>) Helmig d. — e ) Johan Papenhys d; vgl. oben S. 37 Anm. — f ) Johan etc. in a v. 5. Hd., d om. — e) d om. Tres etc. — h ) Broclethe- husen d. — i) Hetherdinchusen d. — k ) d Interlinear zus. mansus est duplex. — l ) Gerhart et Johannes (statt mansus etc.) d, darüber steht: Hernie Peternellinc et Frederic. — ">) idem Gerewig de quinto (statt de alio) d. 79 Heddinchnsen. Dalinchusen 2 inodios sil., 27 bracii, 12 den. et ovem; Husethe a 4 modios sil., 4 somas bracii, 2 bonos arietes; Einchusen 2 modios sil., 20 av. et ovem; Glu- sinchem 3 , Echolte b , Donowe deserti". Marpe, Brede, Vinnedhe. Die hier in a folgenden Abschnitte über Marpe, Brede und V i n n e d e und den Loskauf der Schaflieferungen der beiden letzteren Verwaltungsbezirke sind im ganzen gleichlautend mit den bezüglichen Abschnitten in A (s. ob. S. 45 ff.). Dominus* Bulsinc de Lippincthorpe 28 modios pi- p, 18. sarum; Lupus deThabroke 15 modios; Herman de Essensei e tantum; Arnolt de Calehusen tantum; Vastart de Lippinctorpe 3 sol.; de Battenhusen solidum; Gerhart de Odincthorpe solidum. Dominus Gerhardus de Sunninchusen de manso uno dat solidum in Quadragesima. Ecbreg(t) de L i m e dat abbatisse 20 den. in festo Thome; Helmig de Bist dat 14 den. super curiam; item in festo Thome Albragt de Duttinchem dat solidum abbatisse ad saciificium. Johan de Lonethe dat 3 sol. ad duo mandata in cena Domini in capella beati Wolderi et in capella abbatisse ad visitationem sepulchri et Johannes de Haghen äabit eodem die 12 den. de area in Lonede 6 . De domo in Luthen Godescalc dat abbatisse 18 den. in nativitate S. Marie. Census arearum de indagine: Gerhart de Sunninchusen 2 sol.; Johan deArnholte 16 den.; Thideric man. f 12 den.; Florin 8, braxator 8, Johan de Bunethe 8, Heinric de Arnholte 12 den., Gunthere 15, Lutbragt de Thehem 15, dapifer 12, sorores 8, Gerhart Buc 8, Scülo 8, Albragt pistor 8, Bernhart ortulanus 8. ■■1 te mm a ) d add. duo mansi. — •>) d om.— <=) d om. deserti; a Bdbem. v. 7. Hd. Probati. — d) Zu diesem Abschnitte vgl. oben S. 43 Tha- broc etc. — e) v . 5. Bd. — f) mansus? n H Ü m m m 1 : 80 p. 20. Scopinge* villicus dat 3 moldra caseorum et 8 caseos, 6 porcos in nativitate Domini et 6 in Pascha 1 , curtem hir- cinam et 2 modios pise. De Haleteren 16 modios sil., 12 bracii et c porcum; item de Haleteren tantum; de Culbeke 32 modios sil., 2 molt bracii, 2 porcos; de Tinge 16 modios sil., 12 bracii, 1 porcum, ad caldarium 13 den.; de Tinge 16 modios sil., 12 bracii, 2 porcos, 13 den. ad caldarium' 1 ; item de Tinge tantum, sed 1 porcum; de He wen 16 modios sil., 12 bracii et porcum; de Hewen 8 modios sil., porcum de manso in Beselere; de Agterstocbem 1 molt sil. et porcum; de Middenthorpe in Scopinge 16 modios sil., 12 bracii, porcum; de Lasterhusen tantum; item de Lasterhusen tantum; tertius mansus in Lasterhusen 16 modios sil. et porcum; de Scatenhorne 16 modios sil., 12 bracii, porcum, 13 den. ad caldarium; Bilsinch 5 sol. dominabus ad divi- dendum; de Scenekinc 4 sol. et 6 den.; Everhart de Stochern 2 molt trit., 12 den. pro urna mellis, 2 sol. ad illuminationem. Wetheringe 6 3 moldra caseorum et 8 caseos, 6 porcos in nativitate Domini et 6 in Pascha, cutem hircinam et 2 modios pise, 9 den. custodi. Curia de Wetheringe dabit custodi 2 sol. in festo Michahelis et 8 den. ad illuminationem 1 . Harethorp 10 modios sil., 10 bracii et porcum; Norenthorpe 10 modios sil., 10 bracii, 2 porcos; item de Norenthorpe tantum; item de Norenthorpe tantum; item de Norenthorpe tantum, sed 1 porcum dat; item de Norenthorpe tantum; de Selen 8 modios sil., 10 bracii, porcum; de Wetheringe 10 modios sil, 10 bracii, porcum; Ecbragt et Mence de manso in Norenthorpe, quem inter se diviserunt, simul solvent 10 modios sil., 10 bracii et porcum e. ssi ■ a) Der hier anhebende Text findet sich auch in c. — b ) Pasca c. — c) c om. — d ) Edgus. v. 2. Hd, in a. — e ) Am Bde. Summirungen v. 7. Hd. in blassgelber Binte hier u. in den folg. Abschnitten bis Astorpe (S. 82) in a. — f ) Der Satz (v. einer der 5. ähnlichen Hd) steht über dem Wettringen betreffenden Abschnitte in a; in c fehlt er. — e) a Mdbem. (c om.): Scopinge, "Wetheringe, Eene istis tribus villicationibus dividitur dimidia perna. I ffi 81 Rene 3 moldra caseorimi et 8 caseos, 6 porcos in na- P- 21. tivitate Domini et 6 in Pascha, cutem hircinam et 2 ruo- dios pise. De Eepen hörst 10 modios sil., 10 bracii, porcum et ovem; item de Kepenhorst tantum; de Oldenthorpe tan- tum; item de Oldenthorpe tantum; item de Oldenthorpe tantum; de Northorpe tantum; item de Northorpe tantum; de Clancthorpe 12 modios sil. et 2 oves; de Stochern 10 modios sil., 10 bracii, porcum et ovem-, item de Stochern 12 modios sil., porcum, ovem; de Astorpe 10 modios sil., 10 bracii, porcum, ovem; item de Astorpe tantum; de B rede nlage 8 modios sil., 20 ordei, porcum, ovem; de Cat- tenhorne 7 modios sil., porcum et ovem; de Grainc 10 modios sil., porcum, ovem; de Cranvelde" porcum et ovem; de Oldenrene porcum, ovem; deBodhe porcum et ovem; de Westenem porcum, ovem; de Bekeseten porcum, ovem. Ibbenbüren 3 moldra caseorum et 8 caseos, 6 porcos in nativitate Domini et 6 in Pascha, cutem hircinam et 2 modios pise. De Ledhen 20 modios sil.; de Alstede 20 modios sil., porcum et ovem; de Thornethe 10 modios sil., porcum et ovem; de Westerledhe 10 modios sil., 8 bracii, porcum et ovem; item de Westerledhe 1 molt bracii et ovem; porcum dat villico; item de Westerledhe 10 modios sil., 8 bracii, porcum et ovem; de Oster ledhe 10 modios sil., 10bracii, porcum et ovem; item de Osterledhe 10 modios sil., 10 bracii, porcum et ovem; item de Osterledhe tantum; de Wegthe 20 modios sil., porcum, ovem. Oldenthorpe 3 moldra caseorum et 8 caseos, 6 porcos in nativitate Domini et 6 in Pascha, cutem hircinam et 2 modios pise b . De Amethe 7 C modios sil., 2 molt bracii, 5 modios p. 22. av., porcum, ovem; deWegthe 15 modios sil., 2molt bracii, porcum, ovem; de manso secundo in Wegthe 10 modios sil., a ) So e; Cramvelde a. — h ) a Bdbem. (c om.) : Ibbenburen, Oldenthorpe et Line dividitur dimidia perna. — c ) Korr. aus 6 v. 2. Hd. in a; 6 c. 6 ■ mm 82 II m 9 p. 23, 10 bracii, porcum, ovem; de manso tertio in Wegthe 12 mo- dios sil., 10 bracii; de manso quarto in Wegthe 7 modios sil., 2 molt bracii, porcum, ovem; de manso quinto in Wegthe 7 modios sil., 12 bracii, porcum, ovem; de manso sexto in Wegthe 15 modios sil., 12 bracii, porcum, ovem; de Lat- berge" 20 modios sil., porcum, ovem; de manso secundo in Latberge a tantum. Line 3 mGldra caseorum et 8 caseos, 6 porcos in na- tivitate Domini et 6 in Pascha, cutem hircinam et 2 modios pise. De Glanthorpe 15 modios sil., porcum et ovem; de Harnseten 10 modios sil., porcum et ovem; de Wester- beke 20 modios sil., porcum et ovem; item de Westerbeke 20 modios sil. et ovem; de Oldenthorpe 20 modios sil., porcum et ovem; de Line 16 modios sil., porcum et ovem; item in Line 10 modios sil., porcum et ovem; de Osten- velde 10 modios sil., porcum et ovem; item in Westerbeke 20 modios sil. Ostenvelde villicus 5 molt sil., 12 modios bracii, urnam butiri, 2 moldra panis, 2 porcos, qui valeant solidum, 4 rigte wedhere, 4 moldra caseorum, modium pisarum alio anno, car- pentariis ut supra. De Thunnebroke 12 modios sil., porcum et ovem; de Winkelsaten 2 molt sil., 2 porcos, 2 oves; de G-lane 6 modios sil., porcum, ovem; de Varnseten 4 modios sil., porcum, ovem; deMuschelen6 modios trit., porcum, ovem. Astorpe villicus 2 molt trit., 10 moldra caseorum, urnam butiri, 3 urnas mellis, 3 specswin , 2 oveley porcos, 4 rigte wedhere, 3 sol. et 3 den. ad vinum; et habet sub se 29 mansos h . De omnibus mansis quilibet dabit 6 modios bracii, qui debent premi c . In Astorpe sunt 12 d mansus. De primo et secundo dantur bis 8 modii sil., 2 oves cum agniculis et 2 porci; de um mm III ■) Lacberge a u. c. — b ) in a v. 2. Hd.; c om. — c) in a v. 5. Hd.; c. om. — d ) in a Tcorrigirt in 14, dsgl. in e, wo ursprünglich 4 stand; V2 c. 83 tertio manso in Astorpe 8 modii sil., porcus et ovis cum agno; de quarto tantum; de quinto tantum; de sexto tan- tum; de septimo tantum; de octavo tantum; de nono tantum; de decimo tantum; de undecimo tantum; de duodecimo tantum. Idem villicus de tribus" mansis in Visbeke ter 8 b modios sil., 3° porcos, 3 C oves cum agnis; idem villicus de Grindowe a 8 modios sil., porcum, ovem cum agno e ; idem de Verlage f 10 s modios sil. In Verlage sunt 4 mansi, unde dantur tot porci cum tot ovibus et agniculis et 10 modii sil. et 12 modii bracii h . De Sziattenhusen 1 porcus et oyis cum agno. De 4 mansis in Merethorpe 4 rigte wedhere k . Vuile Helmolt 3 modios trit., 4 modios bracii — me- dietas est premenda —, 30 modios av., que dicitur hure, 6 modios thinkeles, porcum, 2 oves, 2 gallinas; Ludolf de Brinke tantum; Heinric upen Tige 1 tantum; Hethenric tantum: Johan Coldehovenere tantum™; Lucinc" tantum; Wicbrag(t) 0 tan- turn; Heinric de Westenthorpe tantum; Wigman tantum; Eeinhart tantum; Teceke vidua tantum, Quallenstede 3 mansi, quorum unusquisque debet 7 modios bracii — 4 horum sunt premendi —, 15 modios av., que hure vocatur, 6 modios thinkeles, 3 modios trit., unusquisque ovem et gallinam et alternatis annis pariter 3 porcos. a ) a Rdbem. v. 2. Hd. 4; tribus c; 4 e. — b ) a Korr. v. 2. Hd. quater 10; quater 8 c. — °) a Korr. v. 2. Sä. i; 3 c. — d J e add. duo sunt mansi. — e ) a add. v. 2. Hd. 6 modios braccii; c om. — f) Werlage e. — e) a v. 5. Hd.; 4 c. — h) a v. 5. Hd.; c om. — ') Grattenhusen e. — k ) a Bdbem. v. 2. Hd Ad curiam Estorpe sunt adhuc alii mansi: in Bredburen unus, qui solvit in cena Domini pannum lineum valentem solidum gravis monete, in Dudenhusen unus, (e add. in Wepsen unus) in Stocsi unus. Summa de mansis in Estorpe 15 molt sil., 15 molt bracii ordeacii bi spikermaete, 25 porci, qui dicuntur ho- velinge, porcus Valens solidum gravis monete, et dabuntur infra Nati- vitatem et Epifaniam 29 oves fete cum agnis totidem, qui dicuntur crucescap. Auch zum folg. Abschnitt hat die 2. Hd. in a am Bande summirt; c om. — l ) Heinr. Mentige e. — m ) a lldbem. Litonibus istis dantur 2 modii trit., toas in c im Texte steht. — n ) Lutinc e. — °) Wicbrag a; Wiebragt c u. e. 6* s im 84 's»«-'- HB Sir llis gras 11111 Air 1111 De quolibet manso in Vuile dantur 2 pulli». 24. Nottenstide 4 sol. Bremenses celerarie et 3 sol. ad sacrificium abbatisse b ; villicns dabit 8 moldra caseorum, ur- nam butiri, 3 porcos pingues et oveley porcum, 6 esoces in Palmis, 2 in Ascensione, denarios carpentariis, 23 modios sil., 30 modios av., 9 den. et pro mercede 14 levis monete, ad vinum 18 nummos, 9 snesen negenogen, 4 rigtescap dominabus et 5 oves ad portam. Hie habet sub se 30 mansus. Nottenstede 4; de primo 12 ulnas panni, 14 modios bracii et ovem; de seeundo 14 modios bracii, 2oves; de tertio 4 sol.; de quarto 2 oves. Holthorp 2; de primo 12 ulnas (panni), 2 oves, 7 modios bracii; de seeundo 12 ulnas (panni), 7 modios bracii et ovem. Allerekinchusen 4; de primo 12 ulnas (panni), 14 modios bracii, 2 oves; de seeundo tantum; de tertio 6 ulnas (panni), 7 modios bracii et ovem; de quarto 6 leves nummos et ovem. Eilinchusen 5; de primo 10 ulnas (panni), 14 modios bracii et ovem ; de seeundo 8 ulnas (panni), 14 modios bracii et ovem; de tertio 6 ulnas (panni), 14 modios bracii et ovem; de quarto 8 ulnas (panni), 7 modios bracii et ovem; de quinto 9 ulnas (panni), 7 modios bracii et ovem. Annenstide 2; de primo 12 ulnas (panni), 2 oves; de seeundo 18 ulnas et ovem. Skenele2; de primo 6 ulnas (panni), 7 modios bracii et ovem; de seeundo 6 ulnas (panni), urnam mellis, 7 modios bracii et ovem. Ketlase unus, de quo 12 ulnas (panni) et ovem. Varia 5; de primo 10 ulnas (panni) et ovem; de seeundo 12 ulnas (panni), 2 oves; de tertio 6 ulnas (panni) et ovem; de quarto 6 ulnas (panni), 2 oves; de quinto tantum. Welsile duos; de primo 12 ulnas (panni) et ovem; de seeundo 18 ulnas (panni) et ovem. Lessene unus, de quo urnam mellis. Bochorst tres; de primo 6 ulnas et 2 oves; de seeundo 18 ulnas; de tertio 12 ulnas et ovem. ■ a ) a Bdbem. Istis duabus villicationibus Astorpe et Vuile datur similiter una perna; c om. — t>) 4 sol. Ms abb. steht in a über der Zeile, in c im Texte, m m ,- Mb 85 Item de villicatione in Nottenstede Evekin de Eilin c- husen 14 modios bracii; Elveric de Eüinchusen tantum; Meinric de Eüinchusen tantum; Hezcel de Eüinchusen tantum; Keinere de Olderincthorpe tantum"; Weremer de p. 25. Nottenstede tantum; item de manso in Nottenstede, super " Weremer " quem curia modo posita est, 14 modios bracii villicus solvit; Wigman de Olderinchusen 7 modios bracii; Tideric de Holthorpe tantum; Meinric de Sconlo tantum; Lefhart de Sconlo 7 modios bracii et urnam butiri parvam, qua mel mensuratur; Eveken de L essen urnam butiri. De hiis b sex viüicationibus Scopinge, "Wetheringe, Eene, Ibbenbüren, Oldenthorpe, Line quilibet vil- licus dabit abbatisse duos cultellos mensales et procurabit quivis equum, quando itura est ad Kenum. Stochern curia solvit in festo Petri in kathedra sextum dimidium talentum, in festo Martini 30 sol. pro caseis et 6 sol. pro vacca et tritico, in die Ascensionis quartum dimidium talentum et unum talentum piperis et unum thuris, 7 sol. ad illuminandum in ecclesia Hervordensi, ad portam 6 sol. Scopinge habet hec bona non pensionaria: In San- berg curtis solvit villico 5 molcia sil., Brun inHorstmare 5 malt ordei, que habet Lubertus Stortecule; Kotger in Thinge 1 malt sil. et 2 malt ordei; de Ketro-Stochem 0 1 malt sil.; Lambertus de Tinge 1 malt ordei; Albertus et Wolthere de Laste rhusen 1 malt ordei; Johan de He wen 4 malt ordei; de Wideling 30 modios av. et 8 modios trit.; de Harhem non vere scio, quantum solvat. De manso Siberti in Stochern dantur 2 sol. in obla- tionem ad summam missam in epiphania Domini, 2 malt trit., una amphora mellis. In Pentecoste feria IV. isti villici adducunt avenam de p. 26. Hertvelde: Seringwurthen 4 somas, Libbere tantum, a ) a Bdbem. Notenstede 30 oves dare solet et vellera; due pre- bende dantur eis. Nottenstede dare solet 34 pannos ad portam et 5 pannos; portatoribus panni dantur 5 panes. In c steht diese Bdbem. im Texte; (jeder Satz ist dort mit Item eingeleitet; portitoribus c statt portal). — b ) his c. — °) oben Agter-Stochem. 86 Oldenhervorde tantum, Bredenbelce tantum, Hunde- brohe tantum, Ubbincthorpe tantum, Modehorst tantum, Godesberg tantum, Harthem 4, Hiddenhusen4, Brocleihehusen 2, Hatlage 2, Diddissen 2, Stig- liorst 2, Milse 2 et in VI. feria proxima post festum Dyonisii iste curie adducunt ordeum de Etlen*. Bibbere^ dabit oves in ascensione Domini, siliginem Martini, Holthusen in diebus Pentecostes oves, Harthem oves in vigilia beati Johannis baptiste, porcos dominica ante festum omnium sanctorum, siliginem dominica ante Martini, Serincgeivorde oves in vigilia Petri et Pauli, Breden- behe oves Odelrici, Vule oves Kyliani, Ubbincdorp oves dominica post Kyliani, porcos in festo Martini, Nottenstede oves Margarete, Oldenhervorde oves in vigilia Jacobi, Modehorst oves in vigilia Laurentii, Bec et Brolcelde- husen oves in vigilia Assumptionis, Hatlage, Stighorst, Milse, Dyddessen oves dominica post Assumptionem, Hundebroc oves sabbato post nativitatem S. Marie, Hyd- denhusen secundo sabbato post nativitatem Marie oves. Thabroc persolvit 15 modios pisarum, 2 oves; Essen- sylelS modios pisarum; Lynnecsili 12 modios ordei, 12 modios av.; Battenhorst 2 malt av.; Liuppincdorp 3 sol. abbatisse; Herum 2 mansi persolvent uterque illorum 14 modios pisarum; Oldincdorp 20 modios pisarum et ovem; Galehusen 15 modios trit. et ovem; Gatelinchusen 4 oves. Becem mansi habentur apud Dreyne. p. 27. In a exaltatione S. crucis deducent tunnas vinarias us- que Stochern iste curie: Bibbere unam tunnam cum cibariis scilicet cum duabiis pemis, quarum unam dat conventus, aliam abbatissa, duo molära caseorum estivalium; dat etiam abba- tissa 3 spiker modios salis et 15 scutellas, unam patellam; portenaria dabit unum manutergium. Harthem ducet 3 ») et in VI. fer. bis hier ist in a v. 5. Hcl.; c om. diesen Satz. — b ) Von hier bis zum Ende der Seite andere (8.) Hd. in a, braune Dinte. — c ) Zum Folgenden vgl. Wilmans, Kaiserurlc. der Prov. Westf. I. S. 16(i. Der Abschnitt In bis redimit findet sich etioas verkürzt auch ■in d Fol. U\ 87 timnas, Seringewurthen 3, Oldenhervorde 3, Ub- bincthorp 3, Bredenbeke 3, Modehorst 3, Godes- berg 3, Brede et Vinnethe simul 3, Katlage et Broc- Ictlielinsen simul 3; Milse sepe redimit. Coco dominarum, qui cum tunnis ad Benum vadit, ad- ministrabit equum villicus de Lochusen de manso imo; in reditu administrabit ei equum villicus de Exterdhe. Curia integra redimit deductionem tunnarum 8 denariis vel aniplius, si exigitur; alia curia pro 4 denariis vel amplius. Omnes villici disponent inter se, ut vinum abbatisse et conventus adducatur; et cum adductum fuerit, unicuique cur- ruum dabuntur 3 panes et 3 casei vel 3 frusta camis , 3 propinationes cervisie et cuilibet equo 5 garbe*. a ) Die hiernach p. 28 ff. v. andrer (5.) RA. folgenden Abschnitte über die Verwaltungsbezirke Sconeholte (Sclioneholthusen), Overenberg und die übrigen Weingüter des Klosters sind gleichlautend mit den bezügl. Abschnitten vom B und so bereits oben mitgeteilt. öiPt Fol. D. Einzelne Einkünfte; Memorien-Einkünfte. Rechte der Äbtissin. 1) Einzelne Einkünfte; Memorien-Einkünfte. (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3321 d.) 14i). j n b Lonelinctorpe mansus, quem Godescalcus Meboyke resignavit Johanni, solvit in die beati Thome domine abbatisse 6 den. Hervordenses ad sacrificium et . . . Isti a dant omni anno sal super granarium domine abbatisse Hervordensis: Dominus Keynhardus Gogravius de quadam domo 2 molt salis mensure Hervordensis; et de manso in tben Hole idem Gogravius 8 modios salis mensure Hervordensis. De domo Werne, quam babent Conradus et Johannes pueri sui, 2 molt salis. Dominus Johannes de He(d)erhusen antiquus de domo, quam eolit modo Machorius, 2 molt salis. Serincworden Bernhart Crone 2 molt salis et 2 plaustra lig- norum. Johannes Biscop 2 molt salis et 2 plaustra lignorum. Hilegeneman 2 molt salis et 2 plaustra lignorum. De 2 mansis Johan Burdir 32 modios salis et 4 plaustra lignorum. Johann Boleman 16 modios salis et 2 plaustra lignorum. Hillebrant Pikenacke 16 modios salis et 2 plaustra lignorum, totum per mensuram Hervordensem. Summa salis quolibet anno super curiam domine abbatisse 18 molt salis; et dabunt sal inter assumptionem et na- tivitatem beate Marie virginis..... b (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3321 c.) Fol. 5. IstidabuntsaldeUflen: Bernhard Wareme 20 modios cum S c Hervordensis mensure; Volkere tantum, spikermate a ) Von hier absatzweise andere Hä. verwischt. — c ) auf Rasur. b) Die folg. 1 / s Zeile ist 83 20 modios; Herman Brethorst tantum; Herman Bernhardinc tantum; Herman Osterlint 16 modios; Helewegesce vidua 20 modios a ; Herman Bolle 20 mensuras salis; Johan Do- belsten; Warnerus iudex. (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3321 b.) Molendinum in P orter liusen solvet amruatim molt P- 23 « sil. Hervordensis mensure, molt ordei, 28 sol. denariorum. Mol- P- 24. lendinum b in Kodewic istam pensionem c solvit annuatim: 18 moltia 9 molt a sil., 7 molt bracei uno scepel minus, 25 scepel tritici, cuilibet ebdomedario 4 scepel sil. cum uno scepel tritici, 3 schepel cum dimidio bracii, diacono 5 scepel sil. et 5 schepel bracei et 2 schepel tritici, subdiacono 4 schepel sil., 4 schepel cum dimidio bracii, 1 scepel trit. Quod super est, cedit dominabus. In B ideruf flen maior mansus solvit 3 molt sil., 2 molt ordei, 5 molt av., 2 porcos; minor mansus solvit 3 molt e sil., 18 schepel ordei, 4 molt av. cum 6 schepel. Domus in Evincdorpe solvit 2 molt sil., 1 molt ordei, 2moltav., porcum valentem 4 sol.; casa ibidem 1 sol. et 8 pullos. Domus in Ad eile rinctorpe solidum, 1 molt sil. et 2 molt av., 2 porcos valentes 6 sol. et 8 sol.; dantur Thome; casa Cathove 1 molt av. et 12 den. et 3 pullos. Domus in Bavenhusen solidum, 6 modios sil., 1 molt av. et 6 sol., que dantur cathedra Petri; casa Thedenhusen solvit 3 sol.; Cokenhagen solvit 5 sol. pro memoria. Istapencio datur conventui in civitate: Domus domini Hinrici de Brokelhusen solvit 2 sol., area dominiJoh. de Warmena 4 sol., domus Marga(rethe), que dicitur Brne- p. 25. wif, 4 sol., domus domine Gertrudis de Querham bone m e- deWarnem - morie 30 den., domus Kniggen 4 sol., area, in qua morabatur Stide, solvit 6 sol., area domini Hermanni Engelberti 30 den. f , domus Hartmannie de Poro solvit 8 sol., Hinricus a ) Hierauf ist eine Zeile Schrift ausradirt, — b ) v. Moll, ab andere Hd. — c ) istam pens. ist durch Rasur fast unleserlich. — d ) richtig scepel? — e) 3 mo lt solv. b. — f) area dorn, bis 30 den. ist Bdzus. — s) Hartmandi b. 90 26, Sil. Schenke 2 sol., clornus Andree Frisonis 18 den., domus The- monis Voswinkel 4 sol., domus toKoysfort 2 sol., inWedem- liove ante Scolenportam 6 sol., domus Seghewines de Baven- husen 3 sol.; in mollendino Dybroke 2 sol., in domo Ludolfi Barleban marcam; ex structura da(n)tur nobis 11 sol., de domo Arnoldi Bekezetten 12 den., domus Bla(n)kenhagen 12 den., domus sui fratris 12 den. Ista pencio datur Pusinne: Joh. de Gerincdorpe 12 den., Absolon 6 den., Job. de Oldenschillesche 6 den., domus Ludolfi de Libere 2 den., domus Grobelini 2 den., domus Kopere 6 den., Joh. Wedewinc 2 den., Snokel 6 den., Donowe 6 den., Sybracht 2 den., domus Hermanni 1 de Husede4sol.; fratres minores dabunt 6 sol. in festo Martini, Kichardus de Wiscinchusen 30 den. De Pedelen 4 sol., de Hedhem 4 sol.; domus b in Ameleschen solvit 7 molt, 2 molt sil., 2 molt ordei, 3 molt av.; ex illis da(n)tur 7 scepel ad portam. Man- sus in Lochusen 1 molt sil. cum 3 solidis. Memoria domini Johannis Gogravii dabitur (!) dominabus et nostris dominis 25 sol. 20 sol. in Dybroke et 5 sol. in Colcenhaghen". In domo assis a in nova civitate dabitur nobis dimidia marca pro memoria domini Johannis dejolenbeke, 4 sol. conventui et 2 sol. dominis. Lutbertus <= et Ludolfus fratres dicti de Berninctorpe solvent conventui 4 sol. cum 4 denariis ex domo in Hollande et de ortu extra portam pro memoria Bernhardi Wilden et sue uxoris Iden. Iste census pertinet ad consolationem Gerhardi de Molendino et domine Wibben uxoris Gerhardi predicti: 3 marce de 2 parvis domibus apud molendinum; et de istis 3 marcis dantur 7 sol. fratribus Augusti- norum f . — Item de domo, in qua predicti Gerhardus et domina Wibbe morabantur, apud molendinum dantur 3 marce. — Istam consolationem extorqueri (!) debet domina decana et superior ebdomedarius et de ista consolatione dari debent domine abbatisse 6 sol. et consolatio predicta peragi debet in crastino Marie Magdalene. Item isti, qui extorqueri debent istam consolationem, premitus recipere debent unusquisque 1 sol.; item rectori cappelle beati Walderi 1 sol.; item 4 cappellanis, ebdoma- dario unieuique 4 den.; item magistro scolarum 6 den.; item campa- a) c Hermandi b. — b ) Von hier grössere Hd. u. braune (statt schwarzer) Dinte, — °) Eclzus. — d ) Bb. Scherf. — «) Neue Hd. v. hier, kleinere Schrift in brauner Dinte. — f ) b pag. 29 ist auf einem Meinen losen Blatte dieser Absatz verändert teilweise wiederholt. 91 nariis 6 den.; item aliis sacerdotibus, qui sunt in vigiliis et cum hoc in missa defunctorum, unicuique 3 den. Item casa maior in Cokenhaghen 5 sol.; item Cudernap 3 sol., item Arnoldus Svineshovet 4 soL De memoria, quam constituit preposita Mechildis, dabit p. 27. dominus Gerhardus Barleban dimidiam marcam, 1 sol. ebdomedari(i)s et döminabus 5. De memoria Hermanni Scleswich 10 sol., 4 sol. ebdomedariis et 6 sol. döminabus et 6 den. campenariis. De memoria domini Johannis de Jolenb eke a dimidiam marcam ; ebdomedariis 2 sol., conventui quartum dimidium sol. et campanariis 6 den. De memoria Kristine de Hagen 11 sol.; quilibet dominorum 8 den., dyacono 4 den. et subdyacono 4 den. 1 ', campanariis 6 den., resi- duam partem conventui. De memoria domini Arnoldi ebdomedarii 8 sol.; ebdomedariis 2 sol. et ministratoribus 6 den., campanariis 6 den., residuam partem conventui. Item de memoria Elizabet de Busco marcam, que dabitur ex domo Ludolfi Barlebam; conventui 4 sol., dominis 4 sol., 3 sol. custodi, cum quibus comparantur candele, et 2 den. capellano domini mei, 2 den. ad altare domini Ludolfi Strunc et 2 den. ad altare domini Henrici Gogravii, 6 den. campanariis. De memoria preposite Allieydis et sue sororis dabuntur 4 sol. ex curia domini Johannis de War. c; conventui 3 sol., capellanis domini mei 2 den., decane 2 den., ad altare 2 den. et campanariis 6 den. De memoria Bernhardi Wilden 4 sol. et 4 den.; 3 sol. conventui et quilibet dominorum 4 den. Item de memoria domini Johannis militis Gogravii 25 sol.; döminabus et ebdomedari(i)s quilibet solidum, qui presentes sunt, et capellano beati Walderi solidum, ministratoribus solidum et campanariis solidum; quod superest de absentibus, dabitur rectori scole 6 den. et 4 vicariis quilibet 3 d den. et ad altare domini Ludolfi Strunc 3 den., ad altare domini Henrici Gogravii 3 den., 5 rectoribus altarium predictorum et aliis presbyteris 2 den., qui presentes sunt; et quicquid superfmit, ebdomedarii et conventus equaliter inter se divident. Istam consola- tionem debet extorquere decana et maior de ebdomedariis. De e memoria domini Johannis de Beren conventui 6 sol.; eb- p. 28. domedariis 4, ministris 1 sol., decanisse 6 den., campanariis ö den. Memoria Arnoldi de Querhemf conventui 9 sol. Die dominica post commemorationem animarum cantabitur missa de S. Trinitate, post Nonam vigilie, feria IL missa pro defunctis. a ) Vgl. oben S. 90. — h ) Bdbem. v. andrer Hd. 2 den. ad sum- mam missam. — c ) Warmena? — d ) korrigirt in 4. — e ) Das Folg. ist nach u. nach von Verschiedenen eingetragen. — f ) So b. Wk 92 Census duarum marcarum; legavit in domo Everhardi de Pe- delen ; feria II. post Martini peragetur memoria domini Swederi d e B uscho. Dominus Arnoldus de Mino 6 sol. dedit dominabus. Joh. Swalenberg 15 sol. dedit pro memoria; conventui 4 sol., ebdomedariis 3, ministris solidum, Wolgero et campenariis 1 sol., Katerine 1 et in forensi» ecclesia simul Jacobo 6 sol. in novo opidob, in Monte 1 sol., commendatori S. Joliannis 1 sol., hospitali et leprosis 1 sol., domino, qui ministrat, 1 sol., magistro scolarum 6 den. In octava Miehahelis memoria Lutgardis mercatricis; conventui 6 sol., ebdomedariis 4 sol., ministris sol., Waldero 6 den., campenariis 6 den., altari Gogravii 6 den., altari Strung 6 den., magistro 6 den., capellanis tribus 2 den.; reliquum inter ceteros sacerdotes (divi- detur)°; si aliquid superfuerit per absentiam, dabitur ad chorum do- minarum. Pro memoria cometisse de Eavensberge de Umlo 22 modios sil., 19 modios ordei, 18 sol., 2 porcos. Memoria Johannis Albi; dedit 6 sol., 4 conventui et 2 ebdomedariis et ministris. p. 30. Dominus^ Arnoldus plebanus ecclesie S. Marie Montis adhuc vivens pro sua necnon magistri Arnoldi fabri patris sui et Win- delburgis matris sue, Johannis fabri fratris sui et omnium suorum ami- corum et progenitorum suorum memoria perpetua habenda in ecclesia nostra Hervordensi sollempniter in perpetuum singulis annis quolibet die dominico ante decollationem beati Johannis baptiste immediate in vigi- liis et feria II. immediate post in missis defunctorum devote decantandis per nos, conventum dominarum, dominos cappellanos, altaristas cum ministris et scolaribus, dedit censum perpetuum 13 solidorum denariorum Hervordie usualium in fabriea sua lapidea et in area eiusdem apud Sten- portam sita in duobus anni terminis videlicet in octava Michaelis et in octava Pasche, ministratoi'i vero ipsius memorie e ad hoc specialiter per eundem dominum Arnoldum deputato sine ulteriori dilatione expe- p. 31. dite ex ipsa fabriea persolvendum et ex ipsa area. Quos quidem 13 : ipsa fabr. so i_ tantum inter presentes in vigiliis et in ipsis missis defunctorum distribuet et ministrabit hoc modo: In primis ante omnia pro suis la- boribus collationis census et distributionis habebit 1 solidum, conventus dominarum 6 sol., ebdomedarii quilibet 6 den., ministri quilibet 3 den., Wolderus 6 den., cappellani dominorum quilibet 3 den., 4 altariste quilibet 3 den., rector scolarum 6 den , campanarii 6 den. Ista dabuntur tantum presentibus et non absentibus. De portione absentium faciet ministrator, quod melius esse putaverit. — Ut autem hec memoria et =■) forencia b. — &) opide b. — c ) b om. — d ) Von hier bis S. 33 dieselbe neue Hd., schlechte Schrift, dicke Vertihalstriche, Binte schwarzbraun. — e ) min. bis mem., Zeile, auf Basur, 93 ipsa distributio singulis annis diebus statutis perpetuis temporibus obser- vetur, idem dominus Arnoldus fabricam suam predictam et areani nobis dedit, donavit, resignavit et in pacificam possessionem dimisit. Quam p. 32. locavimus Johanni filio quondam Johannis fabri patruo dicti domini -navit et Arnoldi et suis heredibus perpetuo opidali iure possidendam pro ipso censu perpetuo 13 solidorum denariorum Hervordie usualium sub hac conditione, quod si ipsam fabricam ipse vel sui heredes ruinosam dimit- terent aut in emendandis et in reparandis non emendarent et repararent infra 8 dies post, quando de hoc ipsis dictum et notificatum esset, aut ipsum censum aliquo suorum terminorum predictorum non exsolverent, quando et quociens ho(c) esset, ipsam fabricam libere et pleno iure sine aliqua contradictione nobis vacabit. — Super istis omnibus habentur apud nos litere sigillo civitatis sigillate et alia instrumenta sigillata. Memoria domine Dedelen quondam abbatisse in Geseke observabitur crastino circumcisionis Domini. Nota«: Die dominica ante festum Juliane virginis peragetur sol- p. 33. lempniter memoria domini Alberti Hectoris sacerdotis suorumque progenitorum ac omniuin fidelium defunctorum------b. Ad quam me- moriam perpetuo peragendam idem dominus Albertus dedit et assignavit ecclesie Hervordensi censum 12 solidorum Hervordensium denariorum, quem habuit in domo et area olim domini Bernhardi dicti van der Marketkerken et Windelburgis dicte Bordinch ancille sue sita upper Honstrate; quem quidem censum rector altaris S. Vincentii vel eius vices gerens in suam possessionem recipiet et cum adiutorio ac certa scientia iunioris .. ebdomedarii in etate in hunc modum fldeliter pre- sentibus ministrabit super chorum .. dominabus ac canonicabus presen- tibus dabit 4 sol. inter se dividendos, unicuique .. ebdomedario dabit 6 den., dyacono 3 den., subdyacono totidem, unicuique .. capellano dabit 3 den., quinque . . altaristis totidem, .. rectori cappelle beati Walderi 3 den., rectori capelle domine .. abbatisse totidem, rectori cappelle beate Katherme 3 den., rectori forensis o ecclesie totidem et rectori cappelle beati Jacobi totidem, rectori scolarum dabit 6 den., campanariis dabit totidem; insuper rector altaris predicti 1 sol. ante omnia retinebit cum portione absentium in sui laboris et collectionis reconpensam, quem cum predicto .. ebdomedario suo adiutore et conscio p. 34. dividet equepartim, ut dicta memoria diligentiori studio per eosdem cum procuretur et fidelius peragatur. Datum anno Domini M 0 CCC 0 L°1II 0 die Mathei apostoli. Memoria Gerhardi de Molendino, sue uxoris et suorum paren- tum — —ä. Ad quam 30 scudi inter presentes ministrabuntur hoc anno: rectori cappelle S. Catherine dabitur 1 solidus, mulieribus in ho- a ) Absatzweise tritt je im Folg. verschiedene JSd. ein. — b ) Es folgt Näheres über die Feier der Memorie. — c ) forencis b. — a ) Zeit der Feier wird dann bestimmt. m BB 94 spitali 1 sol., campanariis 1 scudus, rectori scolarum 6 den., cuilibet altaristarum et cappellanorum 3 den. Eeliquum vero dividatur inter alias personas ecclesie scilicet dominas, ebdomedarios, rectorem cappelle domini Walderi, dyaconos et subdyaconos secundum consuetudinem., ita tarnen quod doraine abbatisse dentur due porciones unius domine de conventu. Memoria domizelle Pazen peragetur ipso dieDyonisii. Ad quam sunt redditus 7 solidorum — —. Memoria Alradi Gogreven S. Eatherine capelle rectoris et curie domine Lutgardis abbatisse fidelis dispensatoris peragetur in crastino assumptionis beate Marie solempniter per dominas et dominos et scolares in vigiliis et die sequente in missa defunctorum. Qui dedit trium mar- p. 35. carum redditus ad ecclesiam — — a . Datum a°. Dom. M 0 CCC°LX° se- Datum cundo in vigilia S. Laurencii martiris. Nota, quod litera super istis redditibus trium marcarum est in eista stante in armario. Isti redditus trium marcarum ex domo salsuginis Goswini de Quernbam sita in Solt- ufflen et omnibus pertinentiis eius, quam nunc sub se habet Johannes Scutte, debent solvi semper in festo Mychaelis-------. Dominica post festum Epyphanie proxima conventus Hermanno Wulfardi et sue coniugi et suis parvis altaris SS. Symonis et Jude apostolorum fundatoribus ante ipsum altare, nisi habuerit impedimentum ad ipsum descendendi, ex tunc in choro suo vigilias cantabit; et rector eiusdem altaris dabit conventui tunc 6 sol. Datum a°. Dom. M 0 CCC°LX 0 primo in crastino S. Eemigii episcopi. Et super hoc est litera in eadem cista habens tergotenus hoc Signum L; cuius copia est scripta sub choro in matutinali. Crastino S. Jacobi apostoli------peragetur memoria Conegundis et Benigne sororum pedissequarum quondam domine Lutgardis abbatisse, que dederunt 30 marcas, cum quibus pro nunc sunt empti in agris et omnibus pertinentibus ad curiam Winthus 30 solidorum redditus inter — — dominas et dominos —■ — equaliter distribuendos------, ut patet in litera usufructus dictarum sororum, que est in eadem cista signata tergotinus sie: K; litera, que (est) super reemptione dictorum reddituum, est signata sie: A.b. p. 3G. est ISS ■ ■;■«. a ) Es folgt Näheres über die Verteilung dieser Bente. Es heisst da u. a. fp. 35): Cuilibet quatuor capellanorum 3 den. et cuilibet altaristarum seu altarium offleiatorum totidem, rectori capelle S. Katherine totidem seil. 3 den. et suo altariste 3 et 3 rectori capelle SS. Cosme et Damiani; et, si illuc ad vigilias et missam cum superpelliciis venerint alii sacerdotes, cuilibet eorum dentur 2 den. — •>) S. 36 ist weiterinn unbeschrieben. S. 37 ist folg. Urlc. v. J. 1372 eingetragen: Wi, vrowe Hille van Odekenbach, provestinne, vrowe Elzebe van Wildenb(erch), dekeninne, unn dat ghemeyne capittel des stichtes to Hervorde, doet kundich allen luden, de dessen bref zeet und höret lezen, unn betughet 95 (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3321 a.) IV. Id. Febr. obiit Adalburg mater Frethesvithe de Marpe; dedit conventui 30 rockones et 30 siligines, 30 pullos, bonam cervisiam. V. Id. Mart. obiit Frethesviht ancilla dei de Marpe; dedit conventui album panem , 20 malder a sp(i)kermate, bonam cervis(i)am, 7 malder caseorum, urnam butiri. In festo Othelrici confratris dederunt de Marpe 40 rockones magnos et bonam cerulam 1 ', 2porcos välentes 8 sol. Tres cervisie sunt tria molt bracii ordeacii; mölder caseorum valebit 5 söl.; 30 siligines hdbebunt 6 modios mensure Hervordensis; sie et rockones minores. 40 roecones habebunt 20 modios mensure Hervordensis, albus panis 10 modios trit. mensure Hervordensis, urna butiri 3 sol. p. 18. an dessen openen breve, dat wi latet quidt al de vorsetene paent na ghifte desses breves, to ersten an den hus to Ekenen twe scap unn dre doke unn twe scepel haveren Osenbruger mate, an den hus to Werinc- dorpe eyn scap, eyn doc unn eyn scepel haveren, an Henneken hus to Bulsten 2 scap, 3 doke unn 2 scepel haveren, anAbeken hus to Bulsten 1 scap, 1 dok unn 1 scepel haveren, an Ghereken hus to Bulsten 2 scap, 3 doke unn 2 scepel haveren, an Ernestes hus to Kodinchusen 1 scap, 1 doc unn 1 scepel haveren, an den hus der Nedene to Kodinchusen, dat Albracht van den Busche hevet, 1 scap, 1 doc, 1 scepel haveren, an den hus to Haverhoyle, dar de Trilcekere in wonet, 1 scap, 1 dok, 1 scepel haveren, an Abeken hus Bennynch to Nygenkerken 1 scap, 1 dok unn 1 scepel haveren un 2 voder holtes, an Sconen hus to Ostenvelde 1 scap, 1 dok, 1 scepel haveren un 2 voder holtes, an Arnedinch to Nygenkerken 1 scap, 1 dok, 1 scepel haveren un 2 voder holtes. Dat voder holtes mach men losen mit ses pennighen unn den dok lakenes mid achte pennighen unn dat scap vor eynen schillinc. Desser verteyn scap der höret twelve den vrouwen unn twe dar dened men mede den ammete to Vynnede. In eyn orkunne dessen breef stede unn vast to lioldene unn unghebroken, so hebben wi unses capitles inghezeghel mid vullen willen an dessen breef ghehanghen, de ghegeven is na der bord unses heren dusent iar dre hunderd iar an deme twe unn seventeghesteme iare up sente Valentines daghe des marteleres. a ) Korr. am Bde; im Texte Basur. — •>) Bis hier 4. Hd. in a, das Folg. v. 5. Hd. m 96 2) Beeilte der Äbtissin; Eidesformeln5 Hergewede- Gerechtsame. (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3321 d; vgl. Mscr. VII 3321 e Pol. 32b ff., wo eine deutsche Übersetzung beigefügt ist, u. Mscr. VII 5208 S. 29 f.) Pol. 13». Hec sunt iura, que habet abbatissa Hervor- densis ab antiquo in opido suo Hervord ensi: Qui- eunque civis efficitur, dabit ei 6 den. pro usuario et pa- s(c)uagio a et iurabit ei fidelitatem; preterea iurisdictionem habet in ipso opido, quod burgrigte vocatur, de venditionibus eibariorum et censibus arearum. Hanc iurisdictionem tenet ab ea in feodo camerarius ipsius Thetmarus; vacantem habet iurisdictionem textorum. Omnes aree in ipso opido sue b sunt vel ab ipsa tenentur, quilibet suo iure. Emunitas ecclesie, que cineta 0 fuit muro, nullius iurisdictionem reeipit nisi ab- batissae. Insuper habet monetain, theloneum, quod tantummodo partitur cum domino Coloniensi equaliter. Quicquid arearum vacat in opido, per eam locabitur. Qui proprias domos non habent, tenentur procurare piscinam, que Dusdic vocatur, in glacie, ne pisces pereant; et cives tenentur inducere vinum in cell avium eius, quando venit de Keno, si ab eis exigerit d . Consiliarios non debent statuere civis inter se nisi de eius mandato et voluntate et, qui coram ea iurent fidelitatem ecclesie. Omnis piscatio in utroque flumine tarn in Horna quam in Werna a duobus rivulis sursum influentibus, qui Pol. 14vocantur Scobike et Kikenbeke, usque ad rivulum interius, qui Crekes A dicitur, influentem flumen soli abbatisse pertinet et non licet alicui piscari inter mediis absque eius licentia preter quatuor ebdomedarios e , quibus lieuit ab antiquo duas vadas habere ad piscandum in eadem aqua; preterea non licet ocupari, inpediri vel obligare per iudicem forensem aliquem ministerialium super debitis, nisi prius f conveniatm - coram do- mina abbatissa. Nullo modo licet ocupari villicum vel lito- ad *) pasuagio d; e add. et emtionibus; e übersetzt: vor wonynge und weyde. — b ) d add. sue. — c ) cingta d. — a ) exhigerit d. — e) ewdomedarios d. — f ) priius d. 97 nem ecclesie vel vocatum ab abbatissa vel ducentem pen- sionem in eundo vel redeundo. Non licet alicui, si venerit nuncius abbatisse ad emendos pisces vel carnes, prius emere, quam ipse emerit. Si quis domum suam vendiderit, que per- tinet abbatisse, dabit ei 18 a denarios. De novo opido, quod edificavit dominus Engelbertus archiepiscopus b Coloniensis et abbatissa Gertrudis, omniaequa- liter dividenda sunt, quicquid pervenerit ex iuridicione tarn maiore quam minore, ex censibus arearum, de teloneo et mo- neta. Molendinum quodquod prius edificatum fuit, ad usus abbatisse ipsi soli remanet et cappella pertinebit domino Si- Mdo et eius successori in recompensacionem agrorum, in qui- bus ipsum opidum edificatum est; homines vero ecclesie qua- F °l- 14 b . licunque iure pertinentes ipsi ecclesie exceptis ministerialibus et eciam homines ministerialium in ipso opido absque licencia abbatisse vel ministerialium, quibus pertinent, nequaquam recipientur in cives. Si qua domus venditur, dabuntur domino episcopo et abbatisse simul 18 denarii pro licencia ven- dendi; iudicem vero ipsius c opidi pari debent auctoritate sta. tuere et consiliarios dominus archiepiscopus ac abbatissa. Curia Libbere, que sita est in ipso opido, libera erit ab omni solu- cione census arearum et quelibet domus eiusdem opidi dabit ipsi curie unum pullum annuatim pro pascuis. edif. m (Staatsarchiv Münster Mscr. VII. 3325 a.) Nota, quod consules veteris opidi Hervordensispoi, ii>. quolibet anno statuere tenentur duodecim consules inter se, ad quos domina abbatissa, que pro tempore fuerit, de ministerialibus suis militaribus quatuor consules adiunget, ita quod iu universo et simul constituti erunt sedecim consules iurati, et iurabunt singulis annis eoram domina abbatissa super sua kemenata. Et est forma iuramenti talis d : dat wy unse vrowen van Hervorde ebbedischen etc., de hir yeghenwordich ys, unde dat suchte van Hervorde unde de stad van Hervorde willen vorhaghen truweliken dit jar mit radhe na al unser ») X Vllllt» ä. — h ) arciep. d. — °) ipsiius d. — d) Vgl. Hdschr. e, vorn, Umschlag. 7 Hg m m H 111 98 Pol. 2». macht unde na unser wist simder arghe list, dat uns also god helpe unde syne hilghen! a Juramentum clericorum beneficiatorum: Ab hoc die ulterius ero fidelis domine abbatisse et ecclesie Her- vordensi sine fraude et dolo et observabo iura, statuta, privi- legia, exemptiones, libertates et consuetudines ecclesie Her- vordensis et iuvabo eädem et easdem defendere et servabo beneficium meum in iure suo restaurando deperdita et restau- rata conservando, in quantum scio et adinplere valeo; ita iuvet me deus et sancta sua ewangelia! Altariste addent ad hoc iuramentum: Et servabo Privilegium meum in omnibus suis articulis et in omni sui forma; ita iuvet me deus et sua sancta ewangelia! Nota, quod domina abbatissa Hervordensis, sicut hucus- que ab antiquo fieri consuevit et adhuc servatur pro iure et consuetudine, non tenetur aliquem infeudare cum bonis ab ea descendentibus venientem cum vacuis manibus, nisi aut veniat cum herwadio aut quesierit amicitiam domine prius. Nota etiam, quod domina tenetur infeudare quemlibet venientem cum herwadio et petentem, se infeudari ab eadem; etiamsi plures et diversi venirent et singuli cum singulis herwadiis et peterent, se infeudari, uno tempore vel successive diversis temporibus de eisdem bonis et nulli sie venienti cum herwadio et petenti, se infeudari, denegare poterit domina a) Staatsarch. Münster Mscr. VII 3325 d Fol. 18 u. 72 ist auch die im J. 1492 bezüglich 1510 übliche Formel des Fides der 4 Herforder Ratsherren, welche die Äbtissin zu behuf der Stadtgemeinde mit dem sogen. Borggerichte (iudiciuni urbis) belehnte, mitgeteilt. Sie lautet: Dat wy sunte Marien, sunte Pusynnen und unser frouwen, eb- dischen, de hyr jegenwordich is, un dem suchte van Hervorde also truwe und also holt syn, alse van rechte eyn denstman synen herschope syn schall, und dat wy dat gerichte, gnant dat borchgerichte, truwliken tho behoifF des gemeynen waren sollen und willen, de brocke na vermöge des gerichtes straffen und de verfalle in des stades nuth keren un wenden al na unser wyt sunder argelist, dat uns so God helpe un syne hilligen ! Die so Eingesetzten stellten 1492 folgenden Verpflichtschein aus: Nos proconsules, consules et schabini Hervord. — — nolentes, ulla occasione divina nobis officia et ecclesiastica subtrahi sacramenta, rev. dominam abbatissam, familiam suam et ecclesiam Hervord. perpetua volumus pace et securitate gaudere ac nos et communitatem nostram presentibus obligamus, quod predietam infra munitiones nostras ab iniuriis et violentiis defendemus. Vgl, a. 0, Fol. 21b f. 99 facere infeudationem de iure; tenebitur tarnen de iure domina eis assignare terminum vel terminos, ut compareant coram ea super sua kemenata processuri super isto negotio secundum ius et consuetudinem ecclesie sue et responsuri de ipsis con- querenti in iure. Nota: Pro herwadio secundum ius et consuetudinem ecclesie Hervordensis dabitur domine abbatisse a quolibet in- feudari volenti ab ea equus, quem decedens babuit meliorem, dum (in) infirmitatem deciderat et labatur, et sub eo valore, quo tunc fuit, et boc comprebendetur sub iuramento ad hoc prestando et cum equo dabitur frenum et cella, que ibi me- liora habebantur a decedente; si vero decedens equum non habuit, pro herwadio dabuntur domine sex solidi denariorum et hoc iterum sub iuramento comprehendi debebit ut prius. Nota: Forma iuramenti prestandi ad herwa- dium, si equus pro herwadio datur, talis est erectis tribus digitis: dat ich mit desseme perde unde mit desseme thome unde mit desseme zadele, de ick hir ant- worde unde bringe, hebbe myn god vorherwedet, also des stichtes recht is van Hervorde; dat my god so helpe unde syne hylghen! Forma iuramenti ad herwadium, quando pro herwadio 6 solidi dantur, talis est: dat ick mit dessen ses Schillingen penninghe, de ick hir bringe, hebbe myn god vorherwedet, also des stichtes recht is van Hervorde; dat my god so helpe unde syne hilghen! Nota: Forma iuramenti prestandi inmediate ab infeudato tribus digitis porrectis super huldeschren talis est: dat ich sente Marien, sente Pusinnen, myner vrowen, ebbedissen, de hir yeghenwordich is, unde deme suchte van Hervorde also truwe unde also holt sy, also van rechte eyn denstman wesen scal syner herscap; dat my god so helpe unde syne hilghen! 1 1) Lose Notiz in Hdschr. cl Fol. 17: Equum singulariter stabu- latum, porcos masculini sexus unius anni, omnes arietes, omnes Capros, omnia examina, 1 iumentum, quod dicitur var, trium annorum non iugo domitum, omnes pernas, latera porcorum viminibus suspensa, de mulieribus totum aurum et omne, quod vulgariter dicitur viltwerc, et omne, quod dicitur weddescat. 7* E. Verzeichnis der lehnrührigen und hörigen Höfe aus dem Jahre 1333. (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3324 A.) Abkürzungen: E = Eegister vom Jahre . . .; par. = parrochia. Spätere Bleifeder-Randbemerkungen über die Pfarrzugehörigkeit sind in eckige Klammern gesetzt. Fol. 17". Hec sunt scripta anno domini M°CCC°XXX tertio circa festum Pentecostes et recepta ab inde consequentur de tempore in tempus ultra post per totum annum a . De Stocham 1 sunt recepte in ascensione Domini 4 marce tribus solidis minus, de quibus conventiones fiebant; 21 sol. residuum exposuit dominus Henricus Knollinc in Tremonia. De Sconenbolthusen feria V. infra octavam Pentecostes 52 oves b . De officio Vinnede feria V. post Pentecosten hec sunt recepta de mansis, qui sequuntur in redemptionem ovium et pannorum: Villicus de Vinnede. ») Die Zahlungsvermerke sind durchweg fortgelassen im Folg. — b ) R 1339 Nota: Volpertus dictus Schade ex parte relicte domini Herbordi de Heldene vendidit bona in Hillenbeke videlicet duas domos in par. Wenden pertinentia ad istud officium; emptor Thile de Wimers- beke moratur in par. Wenden. — Nota: Comparuit dominus Heydenricus de Plettenbracht miles cum filio domini Herbordi de Heldene militis petens, ut domina nostra------ex obitu quondam Thiderici militis — — ipsum infeudaret; propositum fuit------- {folgen die Festsetzungen de officio Sconeholthusen et Wendene et Overenbergh). 1) Belehnt war mit demselben 1343 ff. (s. u.) Godfr. v. Bürgen desselben waren die Gebrüder v. Witten (Wittene). Hövel; 101 Tedenhusen Gerhardus». Tedenhusen. Lolekissen b Johan. Edessen Detmarus". Edessen Johan Lineman a . Elflisten 6 Hillebrant. Elflisten Johan f . Uflen Herman Croninc». Uflen Herman Borchardinc h . Werle* Hinric. Werle. Derseburch. Derseburg. Hederinchusen Johan k Smersadel l m . Bronekissen n . Edessen 0 . De officio Brede et de officio Rodinchusenp 0 i. 171». etiam in Pentecoste redimuntur panni et ovesP. Villicus de Brede«. Villicus de Bodinchusen. Uffenstrot Alheydis r . Pensio salis. De domo Gogravii 8 Hermannus Bernhardinc. De foramine idem Hermannus*. De domo Bernhardi Croninc u idem Hermannus 7 . II a) R 1344 Korr. modo Cunne, Hermannus maritus eiusdem. [Bb. Hervorde, Tatenhausen]. — b) R 1348 Bb. Hepen. — <=) E 1341 Korr. Volquinus. [Bb. Schotemere]. — d ) R 1339 u. 1341 Ed. Dethardus. — «) R 1333 Erlisten; dsgl. im Folg. — t) R 1339 relicta Johannis; R 1341 Menko Degenhardus. — g) R 1338 Corninc. — b) R1335 ff. Bernhardinc; R 1341 Borchardinc. — >) [Bb. Schotemere]. — k ) R 1338 om. - I) R 1334 Smeresadel. — m) R 1339 ff. Hed. Lodewicus. [Bb. Hid- denhusen — Angara]. — n) R 1336 ff. Brunekissen; R 1339 ff. add. Herrn. Windinc; [Bb. Hepen]. — 0) R 1339 u . 1341 om . _ v) Zusatz; sed circa quinque annos non sunt redempti. — 1) R 1334 add. Joh. de Brede; R 1344 bemerkt: Joh. de Exterde detinuit tribus annis 6 urnas mellis, 7 1 /» sol. — r) R 1335 ff. om. Uff. Alh. — s) R 1346 Bb. Schotemere. — t) R 1341 add. Bernhardinc. — ») R 1338 Cominch. — v ) R 1342 idem Henr. Bernhardinch. 102 De domo Burder De domo Werninc Amoldus et Johannes Werninc. [ relicta des vetten Werneken et De domo Machorii j suus filius»; Henricus Stofreghen b . De domo Henrici Crone Hpnricus Cysec 0 . De domo Hermanni Bisscop Hermannus Borchardinc. Everhardus Megerinc a . Bembertus Burder 6 . De domo Johannis Bolle Henricus Bolle. De domo Pekenacke Vesyon et Vinke f . Item Hermannus Bernardinc predictus de manso quodam in Soltuffleu pertinente abbatisse pleno iure cum investitura e. Fol. l'8 a . Officium Notenstede h . Marquardus Spric 1 . Henricus de Wede. Echericus k de Anen miles. Olricus 1 Kordewacker. Notenstede™ Herman n . Bochorst 0 viduaPi. Bochorst Johannes Bode r . Bochorst Johannes Dove 8 . De curia ") R 1332 de vette Werneke. — >>) R 1337 Korr. Conr. de Exterde; R 1338—1343 (Henr.) Conr. de Exterde. — c) E 1332 Cysic; R 1336 ff. (1336 Korr.) dictus Vosseshagen. — d) R 1334 f. Meygerinc; R 1336 ff. (1336 Korr.) Joh. Culehere; R 1338 Joh. Kulhere et Lo- deghe; R 1341 ff. Joh. Kulhere. — o) K 1337 ff. Zus. habet filius Lo- degen — Oldendorp; R 1341 ff. Oldendorp filius Remberti Burder. — f) R 1332 ff. Vesion (Vysion) et Vinke (1332 Korr. aus dietus Dobel- sten). — e) R .1341 add. Nota: Hermanno Bernhardinc locavi domum salis seu bona in Soltufflen, que habet sub se, ad quatuor annos. — h) R 1332 Nottenstede dominus Job. de Drebbere. — i) R 1336 Bb. Pro Marquardo Spric promiserunt fide data Ernestus dictus Meyenbergh et Hinr. dictus de Drebbere. 4 Männer aus dem Kirchspiel Vegthe waren SpricTcs Vormünder. — k ) R 1335 f. Eckericus ; R 1337 Ecbertus. — 1) R 1337 f. Odelricus. — w) R 1345 Eb. in par. Hilgenlo. - n) R 1338 Eb. habet Cordewacker. — °) R 1345 add. in par. Ber- nestorp. — p) R 1335—1341 add. Ghertrudis. — i) R 1338 u. 1345 Eb. (habet) Marquardus Spric. — r ) R 1345 add. Nagel habet. — s) E 1341 ff. add. etiam dictus Nyeman. 103 Ellerkinchusen a1 ' Johannes pater noster 0 . Ellerkinchusen Johannes Stubbeke de . Ellerkinchusen Gerhardus e . Eylingehusen f Johannes Werecmesters h . Eylingehusen Herman Cordewackeres meyger*. Eylingehusen Thydericus h . Eylingehusen Conradus h k . Sconlo 1 Johannes Spital™. Sconlo Herman 11 Blocman 0 . Annenstede 1 Detmar 0 . Annenstede Meynhart 0 . Varlo 1 Johannes de Lange, Detmarus filius suus p i' Varlo Henricus s i. Varlo Detmarus Menkinc 0 . Varlo Detmarus filius vidue*. Varlo Gerhardus. Holtorpe 11 Alhardus v . Lessene wl Eder«. Eatlose 1 Detmarus«. Walsele 1 Menke*. Walsele x Thidericus z . Hi *) E 1338 Blkerkincliusen. — l>) R 1345 Bb. in par. Hilgenlo. - c) E 1336 ff. Joh. Henckinc. — i) E 1335—1343 Stubbe. — e) K 1338 u. 1345 Bb. (habet) Henr. de Wede. — f) E 1336 Ellinogehusen; E 1341 ff. Ellingehusen. — g) E 1336/", Herin. Wercmester; E 1339 Wer- mester. — t) E 1338 Bb. Eekericus de Anen. — i) R 1337 Cordewackeres- meyer; E 1338 f. Cordewackeres. — k) E 1338 Korr. Joh.; E 1339 ff. Joh. Conradine — 1) E 1345iJ6. Sulgen. — m ) So E 1337 m. 1341 ff.; R 1333 Splitalj R 1338 Bb. dominus Gyselbertus Nevel; R 1344 u. 1348 add. Nevel habet. — ") R 1341 Joh. — °) R 1338, 1344 u. 1348 Bb. idem Nevel. — p) R 1336 ff. Varlo Meynhardus Lancghe (Longus). — q) R 1338 Bb. Herrn, de Visbeke miles. — r) E 1348 Bb. Nevel (habet). — s) R 1338 Korr. vidua; R 1339—1342 vidua Alseke. — t) R 1338 Bb. Joh. Dusinc. — u ) E 1345 Bb. Coldenrode. — T ) in E 1333 Korr. aus Johannes; E 1338 Bb. Marquard. Spric; E 1341 ff. führen einen 2. Hof in Holtorpe hier an; E 1342 bemerkt dabei: Hie mansus nescitur. — w ) E 1344 f. Lessele. — *) E 1331—1334 Walseke. — y) E 1335 ff. Joh. Scrivere. — z ) E 1333 Interlinear zus. v. späterer Hd.: melior mansus; E 1338 f. Bern. Hü duo pertinent domino de Depholte. . ^^m 104 Mansi speciales: Domus in Sterte a Ernestus b . Domina abbatissa in Kintelen 0 de domibus quibusdam. Pol. 18\ in perrochia Laghe de domo in Hagen Henricus de Hagen d . Edessen 6 Johannes f . Otinchusens Henricus de Vrede M . Vilsendorpe k Albertus*. Switmersen lmi . Elsene mole n . Hagen 0 Albertus HaseP. Osterlaghe Gotscalcusi*. Pedelen rs . Curia Aschen*. Arnholte 11 . Henricus de Barchusen TW . Horstmere* Erpy. Stocham relicta Hosen z . Lime Johannes de Arnholte z . ") R 1345 ff. Rb. Rimeslo. — b) R 1339 ff. Gerwinus. - c) R 1336 f. Rentelen. — d) R 1336—1342 Joh. (statt Henr. de H.). — «) R 1348 Eb. JolenlDeke. — f) R 1336 ff. add. Wittehovet. — g) R 1338 Rb. detur Hiddenhusen. — k) R 1337 Wrede. — i) R 1339 —1342 om. diese Zeile. — *) R 1338 Rb. detur Schildesche. — 1) R 1335 ff. add. pueri Bernhardi de Exterde. — m) K 1338 Rb. detur Val- dorpe. — *) R 1338 Rb. Bunde; R 1348 Rb. Spenghe. [Rb. Eschen.] — o) R 1338 Rb. in parrochia Hagen. — p) R 1336—1343 Haghen Volenboghes (R 1341 Volenbach) Swederus. — i) R 1337 f. om. Gotsc. — r) R 1336 add. Henricus • Themminc; R 1337 Henr. de Pillinc et Broke; R 1338 Henr. de Pillincbroke; R 1341 ff. domus in Pedelen Henr. — s) R 1338 Rb. Schotemere.- — *) R 1338 u. 1345 f. Rb. Spenghe. — u) R 1338 Rb. Montis detur; R 1339—1342 de bonis in Arnholte dominus Fredericus miles et pueri quondam Johannis de Arnholte. — v) R 1338 f. Eh. (in) Lemego. — w) R 1345 Eb. Huic facto- (der Hebung der Gefälle) presentes fuerunt Herrn. Wulfardi proconsul, Joh. Smakepeper. — x) R 1338 Eb. Lemego. — y) R 1339 u. 1341 om. diese Zeile. — z ) R 1338 Eb. detur Lemego; R 1339 pueri Johannis de Arnholte; Henr. Gruse dedit ex parte eorum; R 1341 om ; R 1342 ff. Henr. Cruse; E 1345 Korr. Bertramus de Rode. 105 Lonede" Johannes Lonedeman b . Uffenstrot 0 Ludolfus Corteneve. Uffenstrot Alhej 7 t a Luthardinc. Uffenstrot relicta Gersteldoc 6 . Uffenstrot Joh. de Svavedissen f . Uffenstrot Dethardus e. Census Pusinne. Hermannus Oveljunge h de orto. Dominus Bernhardus 1 rector ecclesie forensis de orto. Conradus Strote de orto. Dominus comes de domo sua et area k . Druda de Schildesche de domo sua. Lücke Krusinc de orto. Albertus Kodewolt de orto. Johannes Homersen de orto. Eeyner Crevet de domo sua lmn . Census arearum 0 super Kodewich. Umbehowene de domo sua*>; de Eileshuseni de domo sua; Tonesche' de domo sua; Bertramus Pellifex de domo; ") R 1345 Londe. — t>) R 1334 Londeman; R 1338 Eb. Jolen- beke detur. — E 1339 ff. fügen in neuer Zeile zu: de Hervordesche hove in perrochia Hemerde — Joh. Busche. — °) Die 5 Höfe in Uff. finden sich E 1334 ff.; E 1338 w. 1346 ff. Eb. Valdorpe. — *) R 1341 Gertrudis. — «) E 1341 /. Herrn, dictus Pock; E 1343 ff. add. alias de Wegenere. — f ) R 1336 Joh. de Quernham — Joh. Snekinc (Korr) ; R 1337 ff. u. 1341 Joh. Schnekinch; R 1342 f. Joh. Frickinck. — g) R 1336 Joh. ut deme Spetale — Rotgherus de Quernham habet, modo Gerhard. Bolleman; R 1339 Joh. Jokemunt; iste est maior mansus; R 1341 f. Joh. Jokemunt modo Joh. Crupeshagen; R 1343 Arn. dictus Lose; R 1345 add. modo dictus Crupeshaghe. — h ) R 1337 ff. (de) Ovelejunge. — i) R 1341 ff. om. Dominus B. — k) R 1339 ff. Henr. Friso de domo quondam Schenken. — ') R 1334 de orto. — m ) R 1338 f. om. diese Zeile. — ») R 1^48 Eb. Nota: Mansus in Honselle dabit ad capellam omni anno 3 sol. — °) R 1336 ff. add., R 1333 ff. om. — p) R 1335—1342 fehlt diese Zeile. — i) R 1339—1342 add. Arn. — r) R 1336 ff. Conesche; R 1339 u. 1341 Cone; R*1342 .ff. Tone. 106 Arnoldus Neve de domo sua a et vicini sui. Isti solverunt in bona V. feria: Villicus de Libbere, villicus de Selincworden, villicus de Hartham, villicus de Hiddenbusen, villicus de Hundebrolce, villicus de Modehorst, villicus de Vinnede, villicus de Kodinchusen. De officio Abroken b . Fol. 19». Abroke 0 Thidericus a . Essele e . Essensele Lambertus f . Linnincsele Henricus e. Batenhorst Lambertus hi . Lippinctorpe k Johannis vidua 1 . Lippinctorpe molendinaria m . Odinctorpe 11 Johannes 0 Slotman". Kalehusen 1 Johannes 3 . Katelinchorne tnv . a ) B 1339 De domo quondam dicta Neve; B 1341 ff. Domus Neven; domus sui vicini. — b) Die Überschrift fehlt B 1331—1334. — °) E 1338 u. 1346 Bb. Liborch. — ä) E 1338 Zus. dominus mansi dominus Gotfridus de Hesne miles, E 1341 habet Th. de Hesne. — o) E 1337 add. Gerhard; E 1338 u. 1346 Bb. Hertvelde; Zus. dominus Thidericus de Altena et modo quidam in Alen (Korr. stau Becham) dictus Angelman; E 1339 add. Gerhard, E 1341 habet Th. de Altena. — f) E 1335 ff. Gerhardus; E1338 u. 1341 om. diese Zeile. — s) E 1338 Bb. Stromberghe detur; Zus dominus Borchardus Borgelinc in Alen; E 1339—1342 add. Job; E 1341 Bern, habet Eotgerus de Bokenevorde. — h) E 1335—1338 Ecbertus; E 1339 om. — i) E 1338 Zus. Ger- winus Bekinc, Levoldus Crusinc et Sifridus in Batenhorst morantes isti tres colunt mansum in par. Widenbrughe; dominus Otto de Vretere in Eetberghe; Bb. Widenbrughe; E 1341 habet Otto de Vretere in Bet- berghe. — k) E 1338 u. 1346 Bb. Langenberghe. — i) E 1337 add. nomen mansi est dictus Eepenhorst in Widenbrughe; E 1341 add. habet Eeppenhorst. — m ) E 1336 ff. add. Eicquinus filius suus; E 1341 Bern. Eeppenhorst; habet borggravius Herrn. — n ) E 1338 u. 1346 Bb. War- deslo. — o) E 1336 ff. u. 1341 Bverhart. — p) E 1337 add. dominus mansi est Albero dictus Scrape in Valkenberghe. — 4) E 1341 u. 1345 Bern, habet Arn. Scrape. — r) E 1338 u. 1346 Bb. Hertvelde. — ») E 1341 add. habet WilleMnus de Merch. — t) E 1335 Korr. Katelinc- husen. Nota: Hunc mansum non invenimus, sed de eodem expedietHer- mannus Albus; E 1336 u. später Katelinchusen; E 1339/f. add. Henr. de Beckere; E 1341 add. habet Heket; E 1345 uxor Heket. — ") E 1337 Hinr. de Beckere in par. Olde colit; dominus mansi est Wineke Heket (E 1338 add.: in Eede); Bb. Olede. — ▼) E 1346 ff. fügen in neuer Zeile zv> Graflage Henr. 107 Henricus m Vogelsanc". Hermannus de Bustedei. Officium Wulle". Lodewicus Post b miles 0 de 4 mansis. Hugo Post iunior de 2 mansis. Hugo Post senior de 2 mansis. Metsencamp de 3 mansis. Gerhardus filius Vredeken dicte Sten et Gerhardus de Engessesen a de mansis in Colenstede tribus 6 . Officium Brokelhusen. Statius Gose. De curia f GosecavelA Johannes Rathard'. Hederinchusen k Mettelman l . Lippinchusen k Lippinchusen Hiddenhusen k Johannes 0 Everdinc. Hiddenhusen Gertrudis etP Henricus de Stovenere. Otinchusen k Otinchusen Otinchusen Henricus Welleman. Otinchusen de Wrede r . Otinchusen casa. Item de officio Brokelhusen de agris quibusdam de mar- kenoten et s nomine ipsorum dedit Th(idericus) Buffus et sui pueri 8 sol. o) E 1348 f. Vuvlen. — •>) E 1335 Lodewici Post filius; E 1336 ff. Lodewici Post filius Predericus. — <=) E 1339 ff. relicta et pueri quon- dam domini Lodewici Post militis. — d ) E 1332 Domina Sydeke relicta dicti Sten et Vredeke sua fllia; E 1335—1338 Gerhardus Sten; E 1339 u. 1341 Eeymarus Sten; E 1342 ff. (1342 Korr.) Gern, de Engessen. — e) E 1349 Bb. in par. Widen et Stenborch. — f) E 1346 Bb. Hervordia; E 1347 add. zu curia nur doniina abbatissa. — e) E 1345 ff. om. — i) E 1345 ff. (E 1345 Gosekavel. modo) dominus comes de Bavensberghe; s. Anm. f. — i) E 1339 (statt Job.. E.) Herbordus dictus Vrese et Jordanus; E 1341 Jordanus, Bertoldus Timmerman; E 1342 ff. Jor- danus, Scaltbroch, Tj^merman; s. Anm. f. — k ) E 1346 Bb. Hiddenhusen. - i) E 1336 ff. Joh. — m) E 1332 u. 1338 Herrn. — n) E 1339 Vogel; E 1341 ff. reücta Vogel. — o) B 1335—1342 Herrn. - p) E 1346—1339 om. Gertr. et; E 1343 f. Gertr. Stovenersche. — i) Darüber steht E 1334 de Welege; E 1335 ff. Herrn, de Wel(e)ge. — r) K 1341 ff. relicta des Wreden; E 1347 f. Henr. de Stoflo. — ■) E 1335 om. et bis sol. 8ü 108 Fol. 12\ Officium Odenhusen. Dominus Suederus de Buscho de curia Odenhusen' Curia Lochof b . Officium Libbere. Curia. Wellersinctorpe c Thidericus. Wellersinctorpe Herrn annus. Wellersinctorpe Conradus a . Walburg 6 Johannes Dethardinc. Walburgh Henricus up den Brinke. Walburgh Henricus f Brechteke. Walburgh Johannes e de Hovenere. Widerdissen c Gotfridus h . Evinctorpe 0 Statius. Evinctorpe Everhardus \ Evinctorpe Honbergh k . Evinctorpe Henricus 1 Wintman™. ») B 1336 om. — *) E 1336 add. domina de Bardesche; de media parte dominus Alradus de Buscho. B 1337/f. add. de media parte Gogravius; de residua media parte dominus Alradus de Buscho. B 1339 add. De curia Lochof Henricus Gogravii; quosdam agros habet dominus Predericus de Arnholte, quosdam Budewime, quosdam relicta Stacii de Holtvelde, quosdam Bcbertus de Bockinchusen, quosdam Gervas de Hagen, quosdam Bichardus de Snackhorst, quosdam Oldinchusen; B 1341 ff. verzeichnen Lochoff als eigenes Amt (officium); den Schulzenhof (curia) hatte zur Hälfte Herr Alrad, zu einem Viertel Jöh. v. Oldinchusen. Das letzte Viertel hatten 1345 Wwe. Gograf u. Friedr. v. Arnholt. Als zugehörige Mansen icerden schon 1339 ff. verzeichnet: 1) Bevenham — relicta Beyneri Gogravii militis; 2) Hederinchusen — eadem relicta et Ecbertus de Bockinchusen. B 1348 f. hatten das letzte Viertel des Schulzenhofes Herr Friedr. v. Arnholte, Herrn. Bockink- Imsen, Eembert Holtvelt, Gervasius v. Hagen, Joh. Budewime, Knost, Scaltbrök, Goselcavel, Beruh. Huck, Wilh. up den Hollande, Joh. Belle- man gen. Wikböldinh u. Stuteke. — c ) B 1341 Bb. in par. Montis. — *) E 1339—1342 relicta Conradi. — e) E 1341 Bb. Schotemere. — f) B 1337—1342 Albertus. — g) E 1334 Henr. — h) E 1338 ff. (1338 Korr.) Henr. — ') E 1345 Detmarus Milseman, modo Henr. — k ) B 1338 Hombergh; E 1345 add. Joh. filius Thyderici. — i)E 1338 Herrn. — m) E 1339 ff. {statt Henr. W.) Joh. Melebergh, E 1342 Joh. Molenbergh. 109 Evinctorpe Amelungus a . Evinctorpe Bertoldus b . Evinctorp Johannes Amessinc 0 . Libbere 4 Wilhalmus. Libbere Dethardus 6 Becman. Libbere Kenkelman f . Libbere Lakendocs. Libbere Kamsac h . Solte* Herman Havech k . Solte Johannes Sube. Solte Bernhardus l . Wenden 1 ». Wenden™. Officium Selingworden. Fol. 20». Curia n . Svavedissen 0 Gerhardus de Hagen p. Bredel Gotscalcus Langenbose. Wellerkinctorpe r . Solte s vidua*. c ) E 1331 Joh. de Meltere; darüber steht Helincus Penechol; B 1331 Pekenacke; darüber steht Amelungus; E 1343 Zus. Joh. Ottinc ; E 1344 Joh. Ottinc dictus Amelnncgi. — ") K 1336 ff. Joh.; E 1344 Joh. Statiusinc (E 1445 f. Statiesinc). — <=) E 1336 ff. Ev. Arnold.; E 1344 ff. Arn. Milsenian. — a) E 1341 üb. in par. Hervordensi. — o) E 1338—1342 om. — f ) E 1332 Knolleman; darüber steht Herrn. Anehot Sendeknolle; E 1338 (1338 Korr.) Hinr. Lonedeman; E 1349 Arn. Ledercote. — e) E 1332 Everh. de Pedelen; darüber steht Laken- doch. — h) E 1342 ff. (1342 Korr.) Herrn, de Erpinctorpe. — i) E 1341 u. 1346 Eb. Valdorpe. — k) Korr. Haveg; E 1337 (1337 Korr.) Joh. de Widerdissen; E 1338 Bb. Valdorpe. — [ ) E 1331 add. Bussemanninc. — m) E 1341 ff. om. — ") E 1341 Eb. (in par.) Montis. — o) Bb. E 1331, 1338 u. 1341 Schotemere. — p) E 1339 ff. (statt Gerh. deH.) pueri de Amholte. — i) Bb. Fol. 2, 28 u. 62Talle; E1338 Bb. Talle, Lemego. — r) E 1331 Bb. Hodenhusen; E 1334, 1342, 1347 Bö. Talle; E 1334 ff. Welsinctorpe; E 1337/f. Wellersinctorpe Henr. (E 1338 Korr. Borchardus) de Sutbruninctorpe (filius molendinarii); E 1343 f. "Welsinctorpe; E 1345 Bern, modo non colit iste. — <>) E 1337, 1341, 1344, 1347 Bb. Valdorpe. — ') E 1337 Korr. Joh. Helewegh et Henr.; E 1338 Zus. Joh. Helewegh et Conr.; E 1339—1342 Conr. iiö Solte Bernhardus". Marctorpe b Bruneke c . Marctorpe molendinarius d . Pedelen 6 } _ Pedelen t Eeyn ™ ' Hechusen 6 Johannes de Hederhusen e. Soltufflen 61 '. Westendorpe ik Bertoldus 1 . Kicbrachtinctorpe e Hermannus dictns Brokenewagen m . Alberninctorpe n . Wedinctorpe* ° p Johannes «. Svitmersen ° Bernhardus r s 4 . ») E 1331 add. filius Suben Busmann esche; Rb. {desgl. E 1334) Valdorpe; E 1336—1343 add. Herrn. Havegh (E 1338 Korr. Lu- dolfus); E 1339 Zus. habet Bembertus Duvel; E 1344 Herrn. Hauesch. — b) E 1341 Rb. Talle.— <=) E 1331 add. in Arolseshagen; Rb. Talle; E 1339—1342 Henr. de Sutbruninctorpe predictus. — *) E 1331 filii molendinarii in Sutbruninctorpe; E 1334 Rb. Lemego; E 1338 Zus. über der Zeile Gerhard de Dusterenhus; E 1339 Arnold, dsgl. 1341 ff. — 6)E1337/; u. 1341 Rb. Scotemere. — f) E 1338 add. filius Themo- nis; E 1343 ff. Joh. filius Ludolfi in Halvissen. — g) E 1337 f. add. et Megthildis; E 1341 ff. fassen die Zeile so: Hederhusen Joh. — b) E 1331 f. add. dictusPloys, Henr. Bollinc, Beymbertus Burderinc etEver- hardus Meygerinc; E 1337 /. add. Bernh. Amelungi; E 1339^. Levol- dus de Hovenere filius Eunghen. — i) Fol. 2, 28 u. 62 Rb. Talle, E 1338 Rb. Talle, Lemego. — t) E 1339 Rb. Hodenhusen; E 1341 Rb. Talle. — i) E 1331 add. socer Holemannes; E 1337 Korr. Henr. Hole- man; E 1338 Bruno Holeman. — m) Rb. Fol. 2 Schotemere, Fol. 28 Talle; E 1337 add. mortuus; dsgl. E 1338 f., add. Albert Stur; E 1339 ff. add. Herrn. Bolle. — n) E 1338 add. Welhardus; Rb. Valdorpe — o) E 1341 Eb. Valdorpe; dsgl. E 1344. — p) E 1347 Rb. Hodenhusen. — q) Fol. 2 Rb. Heden; E 1337 f. Detmarus; E 1339 Arnold.; E1347 f. Hinr. Süchte. — r) E 1331 add. Lemenmeyger; Rb. Talle; E 1332 Bernh. filius Lemenmeyger; E 1334 m. 1337 f. Rb. Waldorpe; E 1337 Korr. Conr. Bokeman; E 1338 Lefhardus Bokeman; E 1339 habet re- licta Gotscalci. — s) E 1331 Rb. Herrn. Bernhardinc bona et Hele- wegesche, Dobbelstein, Wettewernelce et iudex, filius Brethorst, dictus Schedemeyger, Herrn. Borghardinc, Joh. "Werninc. — t) E 1346 Rb. Nota: Domus in Lose pertinens ad curiam est accepta de agris curie et Hollenhaghe. — Beckerhusen est ortus extra Berghereporten, quem habet Craeht. — Die Einkünfte mehrerer Güter dieses Amtes wurden 1346 verpfändet an Albert Stur, Joh. Barlaban, Hardekin Vosswinkel, Wwe. Godschalk v. Busche u. Rotger v. Quernham. ili Officium Bredenbeke. Curia a . Lonede 11 Borghardus. Lonede Volquinus Hoyke. Lonede Middendorp. Lonede Halmard 0 . Lonede Bredenbeke d . Lonede Henricus Arnoldinc e . Lonede Thidericus f Hoyke. Lonede Ludolfus Lusince. Lonede Gerbardus Kolvinc h . Pol. 20 b . Lonede Conradus' Wilbalminc k . Edelsen 1 Conradus m . Versinchusen n Jobannes Lomeyger 0 . Botessen p Henricus Budde?. Oldenbervorde officium. Curia r . a) E 1341 Bb. (in par.) Montis. —l>) E 1344 ff. Londe; E 1341 u. 1345 f. Bb. Jolenbeke. — <=) E 1342 f. add. relicta sua Wobbe; R 1349 Henr. Pothovere. — «) E 1337 ff. Zus. (Hille, ffilleke) relicta. — e) E 1332 Interlinear zus. Halmardinc. — f) E 1337 ff. (1337 Korr.) Henr.; E 1341 ff. Gerhard. — g) E 1332 Luse; E 1338 ff. Gerh. Hoyke (E 1338 Korr. aus Ludeke Lusinch), fllius Volquini; E 1345 ff. Londe Lyborius. — h ) E 1345 Wobbe relicta Halmart. — l ) Korr. aus Henricus; E 1332 Henr. — k) E 1338 Wilhelminch. — i) R 1338 u. 1341 Bb. Jolenbeke. — ») E 1335—1442 Johannes. — n) E 1338 u. 134Ü Bb. Volmerinchusen; E 1348 Bb. Jolenbeke. — °) E 1335 Lomeger; ß 1336 ff. Lomeyer; E 1339 om. Joh. Lom. — p) E 1338 Boterssen; Bb. Jolenbeke; E 1348 Bb. Volmerinchusen. — q) E 1338 ff. (1338 Korr.) Conrad.; E 1344 f. add. modo Thider. Hoyke. — i) Von Ländereien dieses Schidzenhofes zahlten nach E 1342 Herrn, de Hagen, Gerlacus de Eintelen, Albert. Rodewolt, Ecbert. de Eokinchusen, Albert, de Schildesche, Joh. Svalenberg, Henr. (de) Nyenkerken, Ludolf. Bechter- dissen, Eembert. de Holtvekle, de sure Cremerinc (Cremere), Predericus Kelemunt, Freder. Eodeman, Jordanus de Heydene, Joh. de Non et Gerh. de Bor(e)beke, Herrn, de Hoppenere, Joh. de Homersen iunior, relicta Hermanni Zomer, Joh. Cocus, Gerh. de Eintelen, Herrn, de Bechterdissen, Joh. Rudewime, relicta Ludolfi Huffeken, Everh. Friso, Gerh. de Hagen, relicta Henrici Gersteldoc, Joh. Priso, Pletteverlinc, Joh. Wesceli, Joh. de Homersen senior, Joh. Hoytwele, Joh. Twepenninch modo dictus WM .. 112 n ■■■":.-''.• I ■■■■1 Hl 91' ■ ■ Ufflen ab Henricus Spolde. Ufflen Quekestert et Bern, de Vinneden °. Ufflen Albertus Stur. Sola domus b idem Stur d . Alt(er)a ef sola domus Hugo de Wedes. Hoyerinctorpe hib Hoyerinctorpe Hoyerinctorpe Hoyerinctorpe Ameisen f Lodewicus 1 Bertoldus dictus Scardenbergh k . Officium Hartham™. Curia 11 . Hillewalsen Menke 0 . Hillewalsen Herman». Bernebeke Arnoldus Bracman. Bernebeke Gerhardus. Bernebeke Arnoldus villicus. Bernebeke Henricus Cruse. WM Wtm B ■ Linninch, Bern. Girmaghe, Beyner. Crevet, Joh. Lanchar, Everh. de Haien. Der Hof war also damals schon parzellirt. Vgl. Census Pu- sinne oben. B 1343 nennt hier ferner Syfridus de Vryge, Conr. Strote, K 1344 Josep Scottelkorf, B 1345 Albertus bi den Graven, B 1347 de Vetekere, Hovescliilt, B 1349 Everh. de Ponte, Husche, Nithart. ") E 1338 ii. 1345 add. duplex mansus; die eine Hälfte hatte 1349 Herrn. Kerl. — >>) E 1346 u. 1348 Bb. Hervordia. — c) E 1336 f., 1342, 1344 f. om. et B. de Vinn. — a) E 1332 Bb. Nota: Stur et Dunnehovet solverunt 2 oves, sil. — e) E 1333 ff. alta. — *) E 1348 Bb. Hervordia. — S) E 1338 ff. (1338 Korr.) Herrn, de Hagen. — h) E 1338 Bb. Scotemere. — i) E 1338 add. et puelle filie Schenken. — k) E 1336 Korr. Henric; E 1337 relicta Bertoldi Scardenbergh; E 1339 ff. Joh. Gerwininc (E 1343 add. duplex mansus); der 3. u. 4. Hof zu Hoyerinct. wurde 1343 auf 9 Jahre an Joh. v. Erpinctorpe verpachtet. Den 1. it. 2. Hof hatte 1349 Henr. Wydeman. — l) E 1338 Korr. Beyneke; E 1339 ff. Reynerus; E 1344 ff. add. dominus Herrn, de Hagen colit. — m ) E 1338 Harthem. — n) Zu dem Hofe gehörte nach E 1345 f. auch eine Mühle. — °) Interlinearzus. habet etiam mansum alium de officio Milse; E 1338 add. duplex mansus; E 1344 führt daher auch 2 Hillew. Menko an. — p) E 1334 ff. (1334 Korr.) (relicta) Drudeke; E 1343 ff. Drudeke, (modo) Degenhardus. 118 Brac a Henricus. Brac Johannes b Scureman. Brac Bertoldus. Brac Conradus 0 . Fo1 - 21a - Bevenhem a Hillebrandus e . Bevenhem d Johannes f Bracman. Sveglen Johannes Hovemans. Elflisten Johannes. Elflisten Bernhardus h . Officium Hundebroke. Curia 1 . Hellingen k Johannes. Wervinghe l m Overvelt. Aschen 11 Gerhard. Dunnede™ Johannes filius vidue 0 . Dunnede Kembertus». Dunnede vidua 9. Dunnede Arnoldus Bekenian 1 . Silede 8 Gerhard*. a) E 1344 ff. add. duplex mansus. r- bj E 1338 f. (1338 Korr.) Henr. — c ) E 1331 Johannes filius vidue, vidua; E 1338 Conr., idem Bertoldus; E 1339 quondam Conradns; E 1341 ff. idem Bertoldus, modo Menko. — aj E 1332 u. 1334 Bevenham. — e) E 1337 ff. (1337 Korr.) Henr.; E 1341 ff. Henr. Vogelman. — f) K 1336 f. relicta Johannis; E 1338 ff. (1338 Korr.) Conr. — e) E 1338 Johannis Hovenian Bernh. puer; E 134-2 ff. Bernh. — h) E 1345 ff. Joh. Greve. — i) E 1314 u. 1346 ff. Bb. Bunde. — t) E 1338, 1341 f., 1344 ff. Bb. Wolden- brughe. — i) E 1341 /f. Werninghen. — m) R 1338, 1341 f., 1344 /". . Bb. Bunde. — ■>) E 1338, 1341 f., 1344 /f. Bb. Spenge. — 0) E 1338 f. (1338 Xbrr.) (statt Joh. eJc.) Volquinus; E 1341 ff. Arn. Svalenbergh; E 1346 f. Joh. Kopenacke. — p) E 1341 ff. Joh. "Wescelinc. — q) E 1336/". Ludolf; E1338 (1338 Korr.) Hinricus; E 1341 ff. Henr. Penne; E 1345 ff. (E 1345 Korr.) Lamhertus to deme Ulenbroke. — r) E 1331 add. vülicus; 1339 wurde der Hof auf 9 Jahre an Hebert, Schuhen in Dunnede, 11. Volquin u. Henr. in Dunnede verpachtet; E 1341 Ecbertus villicus, Henr. et Herrn. Bachus; E 1342 relicta Ecberti, Henr. u. Herrn. Bachus; E 1343 ff. Herrn. Bachus, Henr. Penne, (E 1344 Ecbert., modo) Joh. villicus. — ») E 1343/f. Sylde; E 1338 u. 1341 f. Bb. An- gere (Angara). — *) R 1331 relicta Johannis; E 1335 ff. vidua Elseke; K 1338 f. (1338 Korr.) Hinr.; E 1341 ff. Henr. et Elisabet. 8 114 Spradouwe" Henricus Scureman. Bunede b Arnoldus quondam villicus c . un e i jj ei . mammg Weitere dictus de Beleke d . Bunede J Bunede Arnoldus Brungerinc. Oklenmelle e Herman. f Dreynes Johannes 11 dictus Clute. Huckere 1 Albertus Cose. Boningen* j ^^ ^^ Boningen J _, . 1 Herman™ Grotehus. Boningen Officium Hiddenhusen. Curia 11 . Pol. 2lb. Hiddenhusen 0 Henricus p Veltman. Lippinchusen 0 Arnoldus"- Svalenbergh. Besencampe e Sophya 1 . Eileshusen 0 Johannes 3 . Sylede* Adelhard. Sylede Henricus. Sylede Storkesbom n . Sylede idem Storkesbom. ») R 1338, 1341, 1344 ff. Bb. Bunde. — i>) B, 1332 ff. Bb. Bunde. — o) E (1339) M . 1341 /f. add. (modo) Herrn, de Beleke. — ■«)•£ 1337 /f. de Beleke Herrn.; E 1341 /f. Joli. Holterman. — <0 B 1338 u. 1345 JSö. Melle. — f) R 1339 add. modo Wibbeke; R 1341 ff. Wibbeke; R 1344 add. domina Jutte de Haren. — g) E 1338 «, 1341 f. Bb. Angere (Angara). — h) R 1341 f. Gotfrid. — i) R 1338, 1341 f., 1344 /f. E&. Spenge. — k) E 1338, 1342, 1344 /f. üb. Rimeslo. — i) E 1332 m. 1334 Colthof; E 1336 ff. (1336 Zbrr.) Ger- winus de Holtgreve. — m) E 1336 /f. (1336 £bn\) Job. — n) E 1344 ff. Bb. Hiddenhusen. Als abgabepflichtig führt E 1344 auch einen mo- lendinarius in Hiddenhusen an. — t>) E 1341 f. u. 1345 f. Bb. Hiddenhusen. — p) E 1341 ff. Arn. — ) E 1336 ff. Cyphus; E 1344 Tyhus. — c) r 1338 Beyenhem; E 1334 u. 1345 ff. üb. Hervordia. — d) E 1331 add. Bode villicus; E 1344 u. 1348 f. Rb. Schotemere. — e) r 1334 Eb. Lemego. — * ) E 1338 ff. (1338 Korr) Ludolfus; E 1346 Korr. Joh. Lambertinc. — S) E 1341 f. Henr. — i») E 1331 add. frater suus. — i) R 1341 Rb. Orninchusen; R 1344 Wbbedissen, Rb. Schotemere. — k ) R 1334 Rb. Schotemere. — i) [Rb. Lemego], — ">) E 1339 Albert. — ") E 1344 ff. Bist Gerh. Wendinc et Joh.; E 1343 f. (statt Joh. Erp) Hinr. Herdissen et Albert. Gunterinc. — «) E 1334 etc. Rb. Heden. — p) E 1336 re- licta Johannis; E 1338 f. u. 1341 (1338 Korr.) Arnoldus. — 1) E 1336 relicta Hermanni; E 1338 f. Joh. — *) E 1342 add. dictus Nyebur; ß 1343 ff. (1343 Korr.) Nyebur. — s) R 1337 f. Zus. «6er der Zeile de Lange Henr. quondam; R1339 om. fil. d.i. Had.; Rb. Herrn. Hade- wiginc ministerialis in Herdessen habet ibidem mansum — — in feudo, de quo manso plebanus in Heden habet 14 agros; quo iure, nescitur; R 1341 Herd, dicitur achter der Schuren; hunc mansum habet primum Arn. de Vegere, ante istum Arnoldum Joh. de Vegere pater Arnoldi; R 1344 einfach Herdissen. — t) R 1342 ff. Bruninctorpe. — u) E 1336 ff., 1341 u. 1343 Brum. Gerh. Nagel. — v) R 1335 ff. add. Hinr. de Barchusen; E 1349 add. modo Henr. Gyr. ■■■■ ■■^■^HH i i 116 Officium Spradouwe. Curia*. Spradouwe b uxor des Crogeres — Henrici de Dehem c . Lenegeren b Arnoldus Veltman d . Pol. 22«. Officium Modehorst. Curia 6 . 01denmelle f Gerwinus. Kersebrokes Vettinc h . Kersebroke Herman h Vredebrachtinc. Kersebroke Gruntman l . Kersebroke \ „ , , , _ . . -er , , \ Gerbardus up den Brinke. Kersebroke J Vilsendorpe k Gotscalcus. Velthus l Borcbardus m . Bavenhusen n Bavenhusen n Bavenhusen *? Bavenhusen s Harseten st to der Ulen Gerhardus. Hondorpe tu Johannes T . vidua 0 . Henricus Stuve* 1 . a ) R 1342 führt hier als Zahlende an Gerh. de Scrivere, Scraghe, relicta Deppen de Lenegheren, Vinkenbuc u. Henr. de Crogere u. führt dazu an Elsenemolnere; dsgl. R 1343, aber statt rel. Deppen de Len. — Herrn. Vrunt; R 1344 Scraghe, Mathiesinc, Henr. Crogere, Joh. Starke; R 1347 Henr. de Voghere. — b) R 1338, 1341 f. u. 1346 f. Rb. Bunde. — <=) R 1331 Spradouwe Henr. Crogere; R1334/f. u. 1338 Spr. uxor des Krogeres; R 1341 Spr. Henr. de Dehem ex parte relicte des Crogeres. — *) R 1345 ff. (1345 Korr.) Joh. Bokeman; 1341 ff. add. in neuer Zeile Casa Gerliardi Limlo. — e ) R 1344 ff. Rb. Doren- berghe. — *) R 1334 etc. Hb. Melle. — g) R 1334 etc. Rh. Welincholt- husen. — U) R 1337 u. 1342 (1337 Interlinearsus.) Henr. — i) R 1331 Grunthus. — k) R 1334 etc. Rb. Schildesche. — 1) R 1334 etc. Rb. Ny(g)enkerken. — m) R 1338—1342 Herrn. — ") R 1338 etc. Rb. Schild- esche. — <>) R 1336 ff. add. Henr. filius (vidue); R 1341 ff. Henr. Thyg- man. — p) R 1341 Rb. Dorenberghe. — 1) R 1337 f. Rb. Schildesche. — r)Rl338 Suve; R 1342 Stube. — ") R 1346 Harnseten. — t) R 1334 etc. Rb. Welincholthusen. — u) R 1348 Rb. Nyenkerken. — v) R 1338 f. u. 1341 (1338 Korr.) Herrn. 117 Vrenkinctorpe a Herman b . Dorenberge a Witlo. Hagen a Hagenesch c . Hagen. Codinctorpe d Herman de Voget ef . Officium Godesberge. Curia h . Merle 1 Windele. Borde k Herman Ostman. Scapehard k Bruno 1 . Scapehard Herman. Amessen mn relicta Johannis Bogenere. Amessen n Ecbertus fllius Eueman. Amessen" Henricus to der Wellen. Amessen n Herman Eueman 0 . EemesetenP. Icinctorpe« Bernhard. Dorenberge Arnoldus'. Dorenberge to deme gronen Grese 3 Bernhard*. Dorenberge u . Holthusen T de Grise Henricus de Smachteshagen w . *) R 1334 etc. Bb. Borenberghe. — i>) R 1338 ff. (1338 Korr.) vidua Gertrudis. — c) R 1331, 1332, 1339, 1342 ff. Hageresch; R 1334 ff. Hegeresch (Hegerech, Hecgerechs); R 1337 add. Herman. — a ) R 1334 etc. Bb. Ny(g)enkerken. — e ) R 1337 f. Zus. über der Zeile over den Camp.; R 1339 ff. Herrn. Overcamp. — f) R 1342 ff. führen je in besonderer Zeile hiernach noch 4 Höfe an: Harseten, Harseten, Baven- husen, Sciplaghe. — s) ist Fol. 50fl b gelöscht u. von da ab Wetere genannt. — h) R 1345 u. 1347 f. Bb. Wertere; R 1346 Bb. Halle. — ■) R 1334 etc. Bb. Bracwede. — k) R 1334 etc. Bb. Stenhagen. — i) R 1338 ff. (1338 Korr.) Hartwicus. — m) R 1334, 1338, 1341 f., 1344 ff. Bb. Halle. — =) R 1339 ff. (1339 Korr.) Ameshusen. — 0) R 1334 ff. Ruweman; 1335—1342 Am. Henricus. — P) R 1336—1342 om. — •) 1343 wurde der Hof an Arnold 0. Dorenberge, seine Frau u. Kinder auf 9 Jahre wieder verpachtet. — s) R 1332 Gronegres. — *) R 1334 Joh. Detmerinctorpe; R 1335 Benin. et Joh. de Detmarinctorpe; R 1336 Detmarinctorpe; R 1337 ff. Bor. Tetmerinctorpe — 1) R 1338 om.; R 1339 ff. add. noch 3 Höfe in Borenberghe. — v) R 1334 Bb. Wertere. — w) R 1334 Interlinearem. Herrn, de Boichusen; R 1336 f. om. de Grise; (statt Henr) R 1337 f. u. 1341 ff. Herrn.; R 1346 add. modo Pyl. Pol. 22*. 118 Holthusen". Brinchus b Lefhard 0 . Milesgehus d plebanus in Dorenberge«. Bedelinctorpe f Herman Pil. Barchus 4 Echarduss. Officium Diddessen h . Curia ik . Bronekissen 1 vidua, Gerhardus. Hillegodessen> Johannes Bammeslo. Hillegodessen Johannes Hachmester. Bracwede 1 ™ Arnold. Bracwede Conrad." Waterborde 1 Johannis vidua 0 . Oldendorpe 1 SicmanP. Bochorne 1 Henricus. LoleMssen". Officium Milse. Curia". Milsouwe«. Hillewalsen — Menke habet cum manso officii Hartham' Elflisten Colthove 8 . ") R 1338 Eb. Dorenberghe; E 1341 f., 1344, 1346 Mb. Wertere. — •>) E 1334 u. 1341 Bb. Dorenberghe. — <=) E 1335—1340 Levoldus. — d) E 1341 etc. Eb. Dorenberghe. — e) R 1335 ff, om . pleb. in Dor.; E 1338 ff. add. statt dessen Wesselus (Vescelus), — f) E 1334 Eb. Wertere; E 1341 ff. schreiben Eederinctorpe. — g) E 1331 Bruno; E 1336—1342 Herman. — h) E 1342 ff. Didissen. — i) E 1334 etc. Bb. Hepen. — k ) E 1344 add. ö'/a marcam sustulerunt monachi de Campo S. Marie. — ! ) E 1334, 1344 ff. Eb. Bracwede, — m) E 1338 Barchwede. — n) R 1342 ff. add. Joh. dictus Sykerman. — 0) E 1331 Johannes; E 1339 add. una domus modo divisa est in duas: Waterborde Herniannus Costerinc, Wat. Henr. Hunckinc; E 1341 ff. nennen ebendieselben. — p) E 1341 ff. (E 1343 Joh. filius Sicman, modo) Johannis filius Bochornen. — q) E 1334 Bb. Vronenhusen; E 1338 Bb. Orninchusen. — *) E 1332 . . . manso in Hillewalsen sub officio Hartham ; R 1334 Eb. Hervorde. — s) R 1332 add. habent pueri de Haien; B 1334 Eb, Heryorde; E 1339 add. hunc mansum habet Gerhard, de Haien. 119 Bronekissen Christina relicta Hermanni Tode et Henricus suus filius a . Officium Hofbergh. Curia bc . Umlo d Gerhardus de Bodekere 6 . to der Beke f s Vredebracht h . Gerewardinctorpe f Gotfridus. Linnehorst 1 Bruno. Kawelle d Hermannus k . Wilsendorpe 1 . Officium Hatlaghe. Curia 10 . Sykere» 1 Gerhard." Sykere Johannes Greve, Fredericus. Sykere 0 Ludolfus. HillegodessenP Ludolf Greveman«. Hatlage 1 Hanenbom s . Stichorst m Sifridus. tBilevelde idem Hanenbom 8 . Officium Wendeischehof. Fol. 23». Curia 11 . Horgen v Gerwinus. All Kwk ») E 1334 u. 1338 Bb. Hepenj R 1338 ff. (Christina) Albertus Mengeber. — b) R 1344 erwähnt hier auch einer Hebung v. 14 Scheffeln Korn (= 9 Schillingen) vom Schulzenhofe Westcrengerc. — c ) E 1347 Bb. Dorenbergh. — d ) E 1334 etc. Bb. Bracwede. — e) E 1331 Umlo Hermannus. — f) R 1338 etc. Bb. Dorenberghe. — 8) E 1348 to den Bekehus. — h) R 1338 add. Hanenbom; E 1342 Korr. Herrn. — i) E 1334 etc. Bb. Stenhagen. — t) E 1337 ff. Henr. Blesse; E 1341 Korr. modo Gerhard. — i) R 1344 Vilsendorpe; E 1341 Bb. Schildesche. — '») R 1334 etc. Bb. Hepen. — n ) R 1346 add. modo Syleman. — «) R 1331 u. 1332 add. Hillebrandus. — p) R 1344 u. 1346 Bb. Hepen. - i) R 1331 Hill. Fredericus; R 1335 ff. add. Herrn. Mengeber; R 1347 modo Gerh. Kickele. — ') R 1334, 1338, 1341, 1344 Bb. Hepen; R 1345 Bb. Bileveld. — s) R 1346 ff. Crusinc. — t) R 1339 add. mansus in. — u) R 1345 u , 1349 Bb. Dorenbergh. — v) R 1334 Bb. Talle; R 1338, 1341 u. 1345 Bb. Halle. I "■ ,':^. ■ '.. 120 Borde a Elisabet, Ludolfus b . Vilsendorpe c Albertus a . Borde" Johannes Codere 8 . Huckeshol f . Tetmerinctorpee f . Nota: Alradus de Buscho miles de indagine Borde soMt h . Officium Ludremehusen*. Curia k . Beren 1 Hermannus Grotehus. Beren Hartbrachtus m . Beren Johannes Gesinc. Beren Albertus" van der Wellen. Grotenkilvere ° Henricus Top. West(er)kilvere 5 Henricus Pelleus«. West(er)kilvereP r . Osterkilvere. Osterkilvere s . Mucham Bbbeke*. Mucham. Nota: Engelbertus de prato in Beren 11 . ») R 1334 etc. Bb. Stenhagen. — •>) R 1337 ff. a dd. Joh. de Bodekere. — 0) R 1334 etc. Bb: Schildesche — a) R 1341 ff. relicta Alberti, Wemherus. — e) R 1337 Eb. pertinet plebano in Stenhagen; R 1339 add. Prope Borde molendinum de Bokemole; R 1341 ff. add. (zu Borde) Horsthus. — f) R 1338 u. 1341 Bb. Wertere - e) R 1343 Detmarinctarpe. — h) R 1338 om. diesen Satz; R 1341 add. Borde Henr. Westman u. molendinum prope Borde de Bokemole; R 1342 führt in einer Anm, als Abgabepflichtige ausser dem Schulzen Johann an: Herrn Ostman, Gerh. Westman, Joh. in Scapehart u. Joh. de Ködere in Borde, ausserdem, wie R 1343 ff., de Bokemole; Bb. zu letzterer Zeile in R 1345 Stenhagen. — j ) R 1348 /. Ludremeshusen. — k) R 1345 add. Albertus villicus, Sutor (R 1349 add. de Holthusen) u. Joh. de Hagendike; R 1346 Bb. Rodinchusen; R 1347 dominus Johannes. — 1) R 1338 Bb. Rodinchusen. — m) R 1331 Hartbracht; R 1337 Harbracht; R 1341 ff. relicta Hartbrachti. — n) R 1337—1343 (1337 Korr.) Joh. — 0) R 1343 f. a dd. duplex mansus. - p) so R 1332, 1334 etc., R 1333 Westkilvere. — q) R 1333 Pellens; R 1349 Pels. — 1) R 1343 ff. om. — ») R 1338-1342 om. — *) R 1331 Hebbeke; 1336—1342 Ecbertus. — *) R 1337 ff. om.; R 1334 add. Gerh. Engelbrachtinc; R 1343 u. 1347 Beren Gerh. Engelbrachtinc. 121 Officium Stichorst. Curia a . Vroderdissen b Wernerus 0 . Tingerdissen a Henricus. Hillegodessen e f Johannes Bredemans. Hillegodessen Johannes Penneman filius Jutte h . Milsouwe b Johannes 1 01deroghe k . Dudelsen b Sifridus 1 . Ubbedissen bm relicta Gerlaci n . Curia 0 r«. Officium Exterde. Officium Bek r . Curia st . Halstenberghe n v . Bek u duplex mansus w . Bek Fredericus de Beke et Florentius fratres 1 . ») E 1341 u. 1348 f. Bb. Hepen. — *) E 1334 etc. Bb. Orninchusen. — °) E 1335 ff. Henr.; E 1338 ff. (Henr.) Joh.; E 1345 f. führen 2 an: a) Eodolfus, b) Herrn. —■ d) E 1344 ff. Bb. Orninchusen. — o) E 1334 etc. Bb. Hepen. — f) E 1348 Bb. Orninchusen. — e) E 1336-1342 (1336 Korr.) Hill. Sifridus; E 1342 f. (1342 Korr.) Joh. Bolte; E 1345 ff. (E 1345 .Korr.) dictus Svartenhergh. — h)E 1336 /f. (1336 Korr.) Bernh. Penn. — i) E 1339 om. — k) E 1331 Olderocke. — i) E 1335 /f. Bernh. — m) E 1337 Huhbedissen. — n) R 1331 Ubb. Gerlacus; E 1334—1341 (1334 Korr.) Hartwicus; E 1342 modo Everh., relicta sua. — °) E 1342 add. dominus Fredericus solyit 3 r / 2 molt av., item Conr. de Exterde 1 molt av. spikermate; E 1343 add. dominus Fred, de Arnholte 6V2 molt av. spikerm. — p) E 1345 add. Mons Hervord. — 1335—1342 add. Hildebrandus. — e) R 1338 Bb. Borchstenvorde; R 1346 Stenvorde. — f ) R 1335 add. Nota: De isto manso nichil sci- verunt, sed fama est et fuit antiquitus de manso Tebandes hove, quem colit Meygerinchof, que pertinet Lutberto dicto Langhen; R 1337 u. 1341 ff. add. (Item) curia Meygerinchof in AYeteringhe dat 8 den. (ad illuminationem). — e) 1312 hatte Graf Joh. v. Bentheim seinen Ministerialen Stephan Hake aus seinem Dienstverhältnisse entlassen u. als Dienstmann der Abtei Herford übergeben. Nach R 1337 zahlte von 4 Marie alter Schuld der curia Bene den geringeren Teil Hake, den grösseren Gerivinus von der Vronehove, der 1337 6 Schill, zahlte. 1338 gaben die Brüder Budolf u. Joh. Hake, welche 10 Mk. 2 Schill, zu zahlen hatten von dem Hofe, 2 Pferde dafür; für eines der Pferde wurden 4 Mk. Herforder Münze erlöset beim Verkaufe. Für 1339 waren 3 Mk. 2 Schill. Osnabrückisch Jahrespacht von dem Hofe seitens des Leimbesitzers Budolf Hake zu zahlen; er zahlte durch JPenna in Oldenrene 11 Schill, weniger 3 Den., durch Herbord v. Crawoelde S Schill., er selbst 6 Schill.; am folg. Morgen schickte er durch seinen Diener (servus) 1 Goldgulden zu 5 l / a Schill., dann noch 17 Schill. 1339 zahlten im Amte Bheine Werner v. Astorpe 4 Schill., Wessel v. Bredelage 6 Schill, weniger 2 Den., Bcrnh. Graink 3 Schill, Eierbord v. Granvelde (für ein Schwein) 1 Schill.; 1341 lourde die Jahrespacht (3 Mk. 2 Schill.) sofort bezahlt; 1347 ist die ganze Jahrespacht der 7 letzten Jahre (22 Mk. 2 Schill.) als rückständig bezeichnet. 134S ist bemerkt: Rodolfus Hake solyit hoc anno 2 marcas. Nota: Anno pre- senti — — circa festum Michaelis domina abbatissa Hervord. confor- mavit se cum Rodolfo Haken et ad petitionem domini comitis de Tekene- burgh et domini Lud. de Waltegge remisit eidem Rodolfo totam pen- sionem curie annis precedentibus detentam. Die Mansen hatten aber jährlich bis zur vollen Abtragung ihrer rückständigen Pachte doppelte. Pacht zu zahlen. ■■■'<< -'..:.-■■■ ■'"■- w < 126 Beppenhorst" vidua Gerburgis. Keppenhorst vidua Lutgardis\ Oldendorpe 0 Johannes mit den witten Oghen. Oldendorpe c d Gerhard e . Oldendorpe cf . Nortorpe d Johannes Lisee. Nortorpe Fenne h . Clanctorpe 1 Henricus Glode k . Stocham 1 Bernhardus™. Stocham 1 Johannes™ Sigillator™. Astorpe 11 Werner us. Astorpe vidua Engelburgis °. BredenlagheP Wesselus. Katenhorne i n vidua Gerburgis r . Grainc n Bernhardus dictus Wolberinc s . Cranvelde n * Lutgerus u . 01denrene T Fenna vidua ,T . Bodhe n Bertradis 1 . Wechtey. Westenhem a Gerhard. «■) E 1338 Bb. Detten; R 1341 u. 1345 Bb. in par. Detten. — i>) R 1338 ff. (1338 Korr.) Lubbe(ke). — <=) J n R 1331 Korr. aus 01- denrene. — *) R 1338 (1345) Bb. (in par.) Mesen. — o) R 1336 Interlineares, Albert; R 1337—1342 Albert. — f) R 1335 add. Eventze; R 1338 ff. add. des Koninges hove. — g) R 1335 ff. Nort. Herrn. Grone- wegh. — ]■) R 1331 u. 1335—1341 add. vidua; R 1348 Korr. modo Willekinus. — i) R 1338 Bb. Mesen. — k) R 1338 f. Korr. Hake colit; R 1341 om. H. Glode. — i) R 1337 Stochern; R 1338 Bb. Rene. — m) R 1336 ff. om.; R 1338—1341 add. Hake colit. — n) R 1338 u. 1345 Bb. Rene. — °) R 1332 u. 1336—1342 Elburgis. — p) R 1337 ff. Bredelage; R 1338 Bb. Rene et in Elte. — i) R 1335 add. Willeke; R 1336 ff. Cat. Willeke(n). — rj R 1332 Gerborg; R 1339 ff. Cat. Willekinus. — s) R1336 ff. Wolbernincli (Volb.); R 1339 u. 1344 ff. Wol- burginc; R 1341 "Wojberginc; R 1342 f. Welburginc. — t) R 1344 f. Cramvelde. — u) R 1335 ff. Herbordus. — v) R 1333 ff, Oldenrede, nach einer undeutl. Vorlage (Korr.) in R 1332; richtig R 1331. — 1T ) R 1331 ff. add. in neuer Zeile Oldenrene Bernhardus Wolberinc, eine Wiederholung wohl v. Grainc Bernh. dictus Wolberinc (s. ob.). — *) R 1335—1341 add. vidua. — y) ist in R 1336 durchgestrichen; R 1337 ff. om. 127 Bekeseten a . Officium Scopinghen. Curia 1 '. Halteren ° d . Halteren e . Kulbeke f Bernliardus. Tinghe f Lambertuse. Tinghe Ecbertus h Jarmarket. Tinghe Bernhardus Bense». Hewen kf Bernhardus Menekeman 1 . Hewen in . Achterstochem nf . Middendorpe ° f Johannes vor den Berghe». Lasterhusen f Bernhardus Messinc. Lasterhusen f 1 ... _ '_ , , , , „ ldem Bernhardus«. Lasterhusen f J r Schatenhorne st Herman Stortekule u . a) R 1335 ff. add- Godeke; R 1335 Rb. Hie inansus fuit pre- sentibus annis desertus, sed modo colitur, ut dicebat Eodolphus Hake, et dabat etc.; R 1338 Rb. Bure et Saltesberghe; R 1345 Rb. Saltes- bergke. — b ) R 1337 add. Nota: De antiquis 13 marcis — — solvit comes de Zolmitzen primo 8 marcas------ ; R 1347 add. dominus de Solmessen; derselbe schiädete damals die Pacht seit 7 Jahren, im gangen 23 MTc. 2 Schill. — °) R 1338 Rb. Lere; R 1341 in par. Lere. — a) R 1345 add. Kibelinch. — e) R 1345 add. Smallinch. — f) R 1341 u. 1345 Rb. in par. Scopingen. — g) R 1335 ff. add. Rotglierinc. — i') R 1335—1343 Tebbe. — i) R 1335 ff. Bensinc. — k) R 1338 Rb. Scopingen. — i) R 1335—1343 Men(e)kinchove. — m) R 1335 add. Lenghere — — quondam iudex in Scopinghen domini Ottonis de Ahus; R 1335 add. Leneghere; R 1337 /. Lencgere; R 1339 ff. Lengerus. — n) R 1332 u. 1338 Achterstocham; R 1335 ff. add, Gherhart Zunke. — ») R 1335 add. in Scopinghe. — p) R 1336, 1339 u. 1341 de Middendorpe in Scopincghen. — ?) R 1341 am. idem Bernli.; R 1334 lässt hiernach folgen Eckenrode; R 1339 add. Nota: Dominus de Zolmitze solvit de hoc altero dimidio manso in Lasterliusen. — ') Das von hier ab Folgende fehlt in R 1333, wo ein Blatt am Schlüsse fehlt, u. ist aus R 1331 «. 1332 ergänzt — ") R 1334 Scatenhorne; R 1335 u. 1338 Scagheren. — t) R 1338 w. 1341 Rb. Horstmere. — u) R 1335—1343 Scagheren Bertolt; R 1346 Rb. Herrn, modo Schenkinc. 128 i Ü mm Bilsinc a Henricus de Kemenaden. Schenekinc ba dictus c Grove d . Stocham a Grande 6 . Officium Ibbenbüren. Curia f . Ledes f . Alstede f Wernerus h . Tornetlie f Gerhardus 1 . Westeriede" Gerhardus 1 de Holtgreve. Westeriede Windele™. Westeriede nf . Osterlede f Gerhardus 0 Brincman. Osterlede Gerhardus Conradincs. Osterlede Hartwicus domina de Herslaghe«. Wechte r Johannes Lutterbey 8 . ■HR 11 m mm mm a ) E 1338, 1341 m. 1345 Bb. (in par.) Scopingen. — t) E 1334 u. 1336 Scenekinc; B 1339 add. Mi. — <>) E 1335—1342 Joh. — ä) R 1346 f. {statt dictus Gr.) Tydericus de Lere. — e) R 1335—1342 Ever- hart, E 1338 als Zus. über Grande; E 1348 add. Istura mansum re- cepit in plieodo Gerhard. Hase. — f) E 1346 Bb. Ibbenbüren. — e) R 1334 Leden; E 1335—1338 de Ledhen Johannes; R 1339 ff. Joh. Elmerinc. — h) E 1335 ff. Werne(c)se (E 1337 f. Werne; E 1341 ff. Werneke) de Bole. — i) R 1335—1342 Arnold. — k) r 1341 ff. Westerbeke; R 1343 ff. schreiben auch im Folg. Westerbeke. — !) R 1332—1342 Joh. — ™) R 1335 Windelmot; E 1336 ff. Wendelmot vidua; E 1344 Fenne vidua. — nj R 1335 Nota: Hunc mansum non iuvenimus, sed dixit nobis quidam senex Gherhardus dictus Holtgreve, quod audiverit tempore iuventutis sue, ibi fuisse tres mansos et ibidem iaceant quidam agri inculti pertinentes ad domum vidue ibidem et una lioitware prope dictam sit abstracta de domo vidue et sie data ad domum Spulen in perrochia Leden villici Johannis Haken. E 133G Hie mansus non invenitur. R 1337—1342 Hie mansus nescitur oder ähnlich. - 0) R 1339—1341 Joh.; 1341 f. Korr. Ludolfus. — P) R 1335—1339 Bodekere; E 1341 (1341 Korr.) (Gerhard.) dictus Holtgreve. — q) E 1335 ff. Hartwicus Siboldinc; E 1337 add. Dominus mansi est Lud. Budde de Herslaghe in per. beate Katherine Osnabrug.; hie mansus est annexus — — in par. Ibbenbüren cuidam alteri manso, quem habet in pheodo a domino episeopo Osnabrugensi; E 1339 add. dominus Joh. Hake in Tekeneburgh. - r) R 1341 u. 1346 Bb. Lengerke. — s) E 133Ö add. dominus mansi est Eodolphus de Langhen in Tekeneborgh; E 1338 f. dominus mansi est Eod. de Langhen in Gronenberghe. HS 129 E 1343 Anhang finden sich folgende Vermerke über die Zahlungen von Ludestorpe. Pol. 150 Curia Overenberg. Dominus Brennere et domina de Molenbach solverunt hoc anno de istius curie medietate 6 maldra sil., item 14 quartalia garbarum av., item 1 marcam pagamenti et 1 aucam. Nota: Brennere et uxor sua solverunt anno preterito tantum 1 marcam pagamenti, 4 maldra sil. et 14 verdel garbarum av.; alia detinuerunt. Item dominus Herrn, de Helpensteyn solvit hoc anno de quarta parte curie Overenberg predicte 4 maldra sil. 7 molenvatiis minus; item solvit 7 quartalia garbarum av., 6 solidos pagamenti, 1 aucam. Isti solverunt vinum in Ludestorpe hoc anno pro zel- gerede: primo dominus Lanzelot % amam, quam solvit pro eo dicta Minnevozin de Hamersteyn. Item Benigna Tornes 6 quartas vini 1 stenekino * minus. Item Lütze Holenberg 6 quartas vini. Item de Doringen 1 amam vini; anno futuro dabunt eam pueri de Vruchten. Item Henr. Surmus \ amam vini ex parte puerorum de Vruchten de vinea iuxta Putzen. Item Godebracht detinuit duobus annis continue ur- am vini. Isti solverunt lcos. a : relicta Minnevozin dedit 1 1cm. ex parte domini Lanzelot; item Eng(elb). Kintvleys 1 1cm.; item Petrus Meyne 1 1cm., item Andreas Comes 1 1cm. Isti detinuerunt: pueri Conradi de Vruchten detinuerunt 1 1cm., item Patze Kellemanni 1 1cm. Isti solverunt ligna b in Ludestorpe: heredes Kellemanni 5 pondera lignorum; item Jacobus Faber et Henr. Surmus 3 a ) lcos u. im Folgenden lern die Hdschr. (B); die Ergänzung (Herr Dr. Hansen vermutet lectos, lectum) ist fraglich. — b ) lingna B. 1) kleines Mass (=cadulus); vgl. Schiller u. Lübben, Mnd. Wörterbuch unter steneken. 9 m Ül 130 ■mm Hl pondera ex parte dictorum heredum; item Johannes filius Minte de Confluentia" 1 carratam; item Lutze Helenbergh 2 l j 2 carratas, item dominus Vryget, Joh. de Dutze et Joh. Kelnere 1 carratam de bonis in Glimestorpe b ; item Herrn, de Gassen 1 carratam 0 ; item pueri Conradi de Vruchten 1 carratam; item Lencius Jude et Herrn, Ruzekop 1 carratam 3 ; item Oleybus 1 carratam; item Bicquinus Stoel et sue sorores 1 carr. 6 ; item Job.. Eolekini 1 carr. de bonis in Staflan; item Andreas Comes J /a carr.; item Stina filia piscatoris 2 pondera lignorum; item Mechtildis de Gode et sui beredes % carr.; item Job. Wulf et sui heredes 2 pondera; item Philippus Duvel et heredes Henrici Lutzinch 1 carr.; item Lutze de Murbach 2 pondera; item dominus Lanzelot 3 carr., quas solvit pro eo Minnevozin; item monachi de Hemrode 2 carr.; item Dudo de Nuwenheim 1 / 2 carr.; item heredes de Limbach 1 carr. f iH I 1111 wi Hl Anhang: Zahlimgsverhältnisse. Die weiteren bunten Zahlungsvermerke in den Heberegistern von 1333 ff. sind recht lehrreich für die damaligen Zahlungsverhältnisse. Der Abgesandte der Äbtissin zog jährlich aus zur Erhebung der Einkünfte. 1335 heisst es in einem Berichte desselben: In tertia reysa de Westfalia ego Johannes [er Hess de Drebbere] presentavi domine mee 8% marcas solido minus, de quibus fiebant Arnoldo apud Eossam 4 marce pro 5 marcis Hervord.; item Johanni cursori fiebant 15 sol. Osnabr. versus Monasterium pro amigeralis, vighen, rosin et aliis speciebus ibidem emendis et 6 den. sibi super viam; residuum denariorum retinuit domina mea apud se. Item circa Oculi dominicam ego Johannes presentavi domine mee de harwadio de Sconeholthusen 15 marcas Osna- a ) Bemerkung partim defecit in solutione. —t>) Bern, detinuit. — c ) Bern, detinuit 3 annis. — a ) 1 detinuit Herrn., detinuit \l t carr. — e ) Bern. Isti detinuerunt 3 annis. — f ) Bern, zu den beiden letzten Posten detinuerunt presentibus annis. II 131 brug. in 41 aureis, de quibus fiebant Simoni Judeo llaurei; alios 30 aureos optinuit domina. Item circa Oculi ego Johannes portavi de Stocham 5 marcas Osnabr. pro 6 marcis inclusis expensis et commutatione, de quibus fiebant conventui 3 marce et 2 sol.; residuum retinuit domina. Item in quarta reysa ego Johannes portavi 3% marcas incluso herwadio Alberti de Hase, de quibus fiebant fratri Helmico 4 sol. pro bücsen; residua pecunia fiebant Arnoldo apud Possam pro 4 marcis Hervord. Nota: Ad 11 aureos Simoni Judeo datos tantum addidit domina de pecunia apud se detenta, quod eidem Judeo fuerunt solute 12 marce Hervordenses. 1336 heisst es: Apud Judeos in Monasterio recepimus circa Michahelis 12 marcas Osnabr. den., de quibus 7 marce commutabantur in Hervordenses den., et dabantur dapifero 7 marce Hervord., item fratri Hennanno 19 sol. Hervord. supra computandis pro cera, quia adhuc 2 marce Osnabr. et 9 den. pro cera residue; 5 marce Osnabr. fuerunt in pecunia, que solvebatur pro vectura vini. Im selben Jahre wurden dem Juden in Münster pro pignoribus rehabendis v. 17 Mark Einkünfte der westfäl. Ämter des Klosters 13 Mark ausgezahlt. Der Kentmeister war damals bis zur 5. "Woche unterwegs zur Hebung, was 18 Schill. Ausgaben verursachte. Ende 1336 machte die Äbtissin eine Anleihe bei den Mönchen v. Marienfeld. 1346 wurde in Osnabrück eine Tonne Butter gekauft für 34 Schill.; ad solutionem eius sustulitHermannus 18 sol. de cymiterio Line. — Von 19 Schafen, welche nach Fol. 85 in Nottenstede geliefert waren, starben unterwegs 3. . ■■§■■■■ OB ■ 2. Verwendung der Einkünfte. A. Ordnung der Präbenden an Werk- und Pesttagen. (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3321 b.) Hoc ordine amministratur prebenda domi-p. 1 narum in Hervordia per circulum anni, sicut anti- quorum institutio constituit observari; primo de prebenda cotidiana tali modo: A festo Michaelis usque ad ascensionem Domini dabuntur porcine cames videlicet dominica die et III. feria et V. feria omnibus septimanis preter festa sanctorum, que interveniunt, abbatisse 1 porcus, conventui 3 porci a . Ad prebendam unius diei pertinent 3 porci, de quibus porcis dividitur prebenda dominabus, quatuor septimanariis, domino Woldero, beate Pu- sinne, ad novum opus, ad bospitale, duobus diaconibus; tertio diacono dantm carnes de curia abbatisse. Notandum vero est: P- 2 < Si prebenda istarum carnium redimitur, de ipsa redemptione conventus nichil dabit tertio diacono. Datur etiam uni sub- diacono; mulieribus, que serviunt dominabus, datur una caro; duobus campanariis 1 caro. Ad refectorium dantur stomachi 3 et salsucia 15. De assaturis dantur dominabus coquinariis 3 videlicet die dominica et feria V., capellano datur 1, teloneario 1, coco, qui est in coquina dominarum, qui et vigil est earum, 1. Ceteris diebus, quibus dantur carnes, datur dominabus coquinariis cuilibet una assatura et cellerarie 1; ») abb. bis porci ist Rdzusatz. batisse 134 deinde cuilibet domine cotidie panem 1 et dimidium et duas P- 3. prebendas, que vocantur umme prevende, que equaliter inter pretiend. ^ om j nag dividuntur. Iste panis pistrabitur in quantitate tali, ut 10 fiant de uno modio granari siliginis. Ad cervisiam, que dabitur singulis septimanis per annum, apponentur 4 molcia bracii avenatici per mensuram ad hoc deputatam dnabus mensuris minus exceptis illis cervisiis, que meliores debent esse, que loco suo et tempore invenientur, scilicet in nativitate Domini, in Pascha, in festo Pusynne, in Pentecosten et ul- terius successive 14 cervisie, que erunt de ordeo omnes a ; duobus campanariis 7 magne propinationes cervisie dabuntur ad septimanam, mulieribus duabus, que serviunt dominabus, tantum, vigili dominarum, qui est in coquina earum, 7 minores P- 4- propinationes; a festo vero Martini usque Pusinne inde vigil calefaciet refectorium dominarum, unde habebit omni septi- mana 7 panes, 7 magnas propinationes cervisie et 1 carnem, quotiens prebenda carnium datur. Igitur a festo Martini usque ad ascensionem Domini omnibus diebus lacticiniis tarn VI. feriis quam vigiliis sanctorum et quatuor temporum dabitur cuilibet domine et beate Pusinne et officio decanie dirni- dius magnus caseus et due umme prevende; dabitur etiam unum maldrum et 18 casei, qui vocantur regales. In vigilia Nativitatis dabit abbatissa conventui 1 urnam buttiri, cuilibet domine 1 pullum, duabus dominabus 1 aucam vel 2 pullos pro auca b . In die itaque nativitatis Domini serviet abbatissa dominabus in refectorio cum 9 perfectis ferculis cum puris- sima simila ita sane, ut 7 modii Hervordenses apponantur ad p. 5. 12 similas; cum bona cervisia et cum bono vino ministrabitur sim. cum. j s ^ servicium. Lectrici c dabit 1 crateram medonis, 1 album panem et 1 assaturam, cellerarie et dapifere 2 crateras medonis, 1 panem album et 1 assaturam cum magna carne, mulieribus, que serviunt dominabus, 2 crateras medonis, 2 panes albos et 2 carnes. Facto prandio propinabitur 1 magna propinatio vini, de qua bibent omnes domine; si quid reman- serit, mulieres servientes tollent. Ante refectorium dominarum a ) seil. bis omnes ist Bdzusatz. — •>) In vigil, Nativ. bis hier ist Bdzusatz. — °) lectrice &. 135 ministrabitur una uma cum vino 7 magnas capiens propina- tiones et cuilibet domine una cratera cum medone. Hie ordo P- 6. servicii similiter in die Pasche servabitur. Ad cantum domi-" do serv ' narum, quem cantant ante Nativitatem in refectorio, dabit abbatissa 1 urnam cum vino 7 capiens magnas propinationes; ad cantum ante Pascha et in die Pascbe et beate Pusinne in eadem quantitate triginta sex* porci, qui dieuntur baesvin sive speesvin, debent esse dati in festo Andree; qui dare ne- glexerint, vadiabunt in festo Tbome. Iste perne probabuntur in purificatione S. Marie et habebunt tres digitos puri pingue- dinis. De his porcis dabuntur cuilibet domine 2 tibie, 1 sca- pula et dimidia, 1 slopebrade, 3 salsucia. Ad prebendas, que vocantur umme prevende, dabuntur 4 tibie et 3 scapule, 2 P- 7 - slopebraden et 6 salsucia quodlibet habens 3 ulnas in Ion-" un gitudine. Dantur etiam 4 ebdomedariis cuilibet 5 scapule et 2 tibie, 3 salsucia et 1 slopebrade; cellerarie dantur 5 salsucia. In cami(s)privio mittetur dominabus tantum ab abbatissa: una magna scutella cuilibet 9 fercula continens, im- pletos pullos 16, qui dieuntur wolfhinken; ad impleturam istorum pullorum debetur quarta pars unius perne et 4 uncie ovorum; insuper 4 uncias ovorum inter se distribuendas; II. feria et III. ante diem cinerum dabuntur 1 cuilibet persone 4 ova et urna butiri 0 . In capite ieiunii abbatissa dabit dominabus 8 solidos ad alecia emenda. De a Scopinge in festo p. 8. Michaelis dantur 4 söl. et 6 den., ex quibus dantur cuilibet " lecia domine 2 den., cuilibet ebdomadario 2, cuilibet dyacono 1, magistro H(einrico) 2, S. Pusinne 1; de Hertbeke 6 söl., ex quibus dantur cuilibet domine 3 den., cuilibet ebdomadario 2 den., cuilibet dyacono . . . e In Palmis dabuntur 4 esoces dominabus et dividentur hoc modo duo dorsa: ebdomadariis 4, beato Waldero, S. Pusinne, duabus vacantibus prebendis, officio dapifere . . . e ; dorsum tertium dabitur eunti pro crismate; dorsum quartum a ) Bdzusatz. — b ) dabintur &; dahinter steht ein Zeichen (= con oder us). —«) II. fer. bis trat, ist Bdzusatz. — d ) Von hier bis dyacono ... ist die Schrift Meiner; der Absatz ist nachträglich eingefügt v. 2. (der 1. ähnlicher) Hd. — e ) Basur. r! 136 P in vigil. p. 10, p. 11. -atim diaconibus et subdiaconibus. Et notandum, quod, quecunque dominarum in die Palmarum de vacantibus prebendis recipit panem, recipiet et de esoce. In cena Domini et in vigilia 9 - Pasche dabuntur pisces; item in cena Domini, in vigilia Pascbe, feria II. Quasi modo geniti ac inde usque ad Ascensionem omnibus diebus, quibus non dantur carnes, dabuntur cuilibet domine, sacerdotibus ebdomedariis, beato Waldero, S. Pusinne, prebendis vacantibus, officiis decanie et dapifere, novo operi, hospitali singulis 4 ova. In die Pasche abbatissa serviet in refectorio eo ordine, ut in die natalis Domini taxavimus; per septimanam Pasc(h)e dabuntm - ad prebenda 24 porci de Westfalia; inde usque ad Ascensionem omnibus diebus carnium dabitur porcina prebenda; in Ascensione unum esocem dominabus tantummodo. De" JBrunincdorpe in festo omnium sanctorum 8 sol., ex quibus cuilibet ebdomedario dantur 2 den., S. [Pwsmwe] b duo, ma- gistro H(einrico) duo, cuilibet diacono . . . .* mulieribus ad refectorium 1 den.; reliqui cedent dominabus. In festo Thome de Goire 20 sol., de Uflen 6 sol.; ex quibus dantur abbatisse 12 den., cuilibet domine 12 den., cuilibet ebdomedario 12, cuilibet dyacono 6; de Adelhar- dincdorpe dantur 8 sol., ex quibus dantur ebdomedario 2 den. tantum, cuilibet dyacono ..... h In die Ascensionis et deinceps usque Michaelis omnibus diebus carnium ministrabitur ovina prebenda dominabus, beato Waldero, S. Pusinne, officio decanie et dapifere, novo operi, hospitali, coco, prebende magistri Heinrici, scilicet unum femur posterius; mulieribus, que deserviunt refectorio, 4 oves ad quamlibet diem pertinent; abbatisse 0 unam c . Et notandum, quod in hoc tempore de cotidiana prebenda non admi- nistrantur dominis carnes ovine, sed in quarta prebenda dabitur duobus ebdomedariis et duobus diaconibus continuatim uha integra ovis. A feria II. Eogationum usque in vigilia Martini omnibus diebus, quibus non dantur carnes, dabuntur casei parvi vaccini d hoc modo: Quevis domina recipiet caseum et ») Von hier bis dyacono . .. braune Dinte u. Kleinere Schrift, wie pag. 14 unten. — Zusatz v. 2. Hä. — *) Basur. — °) Bdzus. — a ) vaccines &. 137 dimidium, officium decanie tantum, dapifera unum, S. Pusinna caseum et dimidium, beatus Walderus unum, tres vacantes prebende 3 caseos, ebdomedarii quatuor quivis dimidium caseum, quivis diaconus et unus subdiaconus dimidium caseum, prebenda magistri Heinrici unum. Dabitur etiam regalis ca- seus, qui dividitur boc modo: feria IL duobus diaconibus, feria IV. similiter duobus diaconibus et feria VI. integer dabitur prebende magistri Heinrici. Et notandum: Si vigilia alicuius sancti in diem camium occurrerit, idem caseus dimi- p- 12. dius cedet ebdomedario sacerdoti et dimidius diaconibus. Da- occnrr - buntur etiam de supra dictis caseis duobus campanariis duo, mulieribus, que deserviunt refectorio, dimidius. • B. Verteilung der Lieferungen der Verwalter; Gaben und Lasten des Klosters. a (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3321 b.) p. 12. De Eodinchusen villicus dabit infra Pentecostes et Johannis baptiste 5 maldra caseorum; de Vinnedben tantum; de Brede tantum. De quolibet maldro dabuntur ab- batisse 3 casei, septimanariis 4 cuilibet dimidius caseus, iuniori camerarie 1, dapifere et clavi(g)ero, qui dicitur walt- meger, 1, mulieribus in refecfcorio servientibus 1; ceteri casei, qui supersunt, dominabus eque dividentur. Item villicus de Eodinchusen dabit in cena Domini camerarie 5 tortas et 2 P- 13- uncias ovorum; cameraria dabit eidem villico 1 suegeram. camer.p e yinnedben tantum; de Brede tantum. Preterea villicus de Eodinchusen dabit urnam butiri. De Bist dabuntur 3 maldra caseorum, de quibus cedent abbatisse de quolibet maldro 3 casei, iuniori camerarie de quolibet 1; reliqui dominabus eque dividentur. Dabit etiam idem villicus urnam butiri. De Stochern dabitur in decollatione S. Johannis bapt. vacca Valens 6 sol.; cutem rehabebit villicus et caput dbsque lingua h . Dantur etiam 6 modii tritici et 6 maldra caseorum tarn bonorum, ut redemptio eorum surgat 30 sol. Ex hiis cedent abbatisse 2 sol., septimanariis 4 cuilibet 6 den., S. Pusinne 6, iuniori camerarie 6 . . . .°, mulieribus in refectorio servientibus 3. De Edesen 30 den., de quibus datur ebdomedario sicut dominabus, cuilibet dyacono 1 obulus, p. 14. S. Pusinne 1 den., magistro Heinrico 1 den. De JBaven- den " husen dantur in cathedra Petri 6 sol. De quibus da(n)tur ebdomedario 2 den., cuilibet dyacono 1, 8. Pusinne 1, ma- a ) Vgl. oben S. 46 f. — 1>) Interlinear zus. v. 2. Hd. — °) Basw. 139 gistro Heinrico 1. De Stochern sequenti dominica post cathedram Petri dantur 5 talenta et dimidium. De quibus dantur cuilibet domine 4 sol., pueris, qui non intraverunt scolas, cuilibet solidus. Item de Stochern in ascensione Do- mini dantur 3 talenta et dimidium, de quibus dantur 3 sol. cuilibet domine extra scolas. In festo Jacobi de denariis panis dantur cuilibet domine 9 den., duabus prebendis, que circueunt, dantur 18 den., cuilibet puero , qui non intravit scolas, 5 den., cuilibet ebdomedario 9, cuilibet dyacono 6, ad prebendam beati Waltgeri 9, S. Pusinne 9, magistro Heinrico 9. In exaltatione S. crucis de denariis vini dantur cuilibet domine 9 den., tribus prebendis, que circueunt, cuilibet 9 den., sancto Waltgero 9 den., cuilibet ebdomedario 9, cuilibet dyacono 6 den. In feslo Michaelis de Dredenbehe dantur 20 pulli viventes; in festo Auree de Libbere 20 pulli; in festo omnium sanctorum de Serincworden 20 pulli. In festo Thome dantur 5 sol. de curia abbatisse ad sacrificium dominabus et urna butiri. Debita prepositure: 6 modii de granario abbatisse; P- 15 - in festo Galli de Ethlen 4 sol. et 8 den.; in festo Wolderi 1 villicus de Oldenhervorde dabit servicium 50 pullos cum 18 aucis. De istis pullis et aucis dabuntur preposite 2 pulli et 1 auca et magna simila 2 , iuniori preposite 2 pulli et 2 albi panes parvi et 2 siligines graciles. Ad coquinam domi- narum de supradictis 50 pullis cedent 30 pulli et de biis 30 pullis dabuntur dominabus 20 et ad caldarium 10 cum 4 aucis; insuper dominabus 6 auce; dabitur etiam ad coquinam bonus porcus in pinguedine babens 2 digitos, 3 pingues oves P- 16 - et unum armum vaccinum, porcinas assaturas 11 et 11 ovi- 3p,ng- nas; ad refectorium 20 magnas similas. Preposita dabit huic villico maiorem propinationem vini et minorem medonis. In vigilia nativitatis Domini dabit preposita villico de Oldenhervorde maiorem propinationem vini, 2 magnos caseos; in Purificatione 2 candelas ex uno talento. In cena Domini villicus de Oldenbervorde dabit preposite 3 uncias ovorum et 1) Über dieses Fest vgl. Hdschr. c Pol. 1. — 2) Semmel, 140 15 tortas. De Harthem villicus dabit preposite 2 uncias ovorum et 10 tortas. Dabit etiam villicus de Harthem de- cane 5 tortas et 2 uncias ovorum a . De Vinnedhen 2 un- P- 17. cias ovorum et 10 tortas b ; deBrede tantum c . DeLibbere ' ere 2 uncias ovorum et 5 tortas; de Seringewordhen, de Ubbinchdorpe, de Eodinchusen 4 , de Bredenbeke tantum. Preposita dabit cuilibet villico unam suegeram excepto villico de Oldenhervorde, cui dabit 2 suegeras vel duo frusta esocis. In Bogationibus fer. III. villicus de Oldenhervorde dabit 14 tortas, qui vocantur spelekoken, factas ex 2 modus Hervord., caseum unum et butyrum. Ab ista feria III. usque Michaelis idem villicus dabit cuilibet (una) septimana simul caseum et butyrum et altera caseum tantum. Debita camere. In festo Martini dabit villicus de . Eodinchusen 2 bonos porcos pingues, pinguem vaccam, p. 18. timatam butyri. De vacca dabitur unum scrat et una lende- 'brade abbatisse et alia lendebrade iuniori camerarie; cutis dabitur dominabus. De porcis dabitur deterius scrat abbatisse et medium scrat iuniori camerarie, beato Waldero, S. Pu- sinne . . . . e , iuniori camerarie . . . . f dabuntur porci un- gule e ; assature eorundem porcorum dabuntur preposite, decane, maiori camerarie et minori. Dabit etiam idem villicus inter Pentecosten et Johannis bapt. 5 moldra caseorum. In festo S. Thome villicus de Vinnedhen dabit servitium 40 similas una minus pistratas ex 2 molciis Hervordensibus; ad coquinam p. 19. 2 porcos evisceratos manente ubere; unum über dabitur seniori man- camerarie et alterum iuniori; 40 pullos duobus minus. De curru preposite, decane, custodi, cellerarie, camerarie et por- tarie dabuntur cuilibet 2 pulli et una auca, 2 albi panes a) Dabit etiam bis ov. Bdzusatz. — b ) Bdbem. v. anderer Hd. De Vinnedhen cameram 2 uncias ovorum et 5 tortas. — «) Bdbem. v. der Hd. wie ad b De Brede cameram duas uncias ovorum et 5 tortas. — d ) Bdbem. dsgl. De Eodinchusen cameram 2 uncias ovorum et 5 tortas. — e ) Basur, 1 U Zeüe. — f) Basur, '/, Zeile. — e) uncule b. 141 parvi et siligines graciles totidem. De Breden tantum. In eodem festo dabuntur cuilibet domine 6 ulne linei panni, domi- cellabus in seculari habitu degentibus 3, balneatrici 3, pistori conventus 6; in Pentecosten tantum. Item in festo Thome dabuntur de curia abbatisse decane, dapifere, seniori custodi et iuniori cuilibet 26 den., cellerarie 8 den. De Breden .... preposite* 15 siligines graciles omni anno b et 5 pullos; de p- 20. Vinnedhen tantum. Item de Vinnedhen et de Breden in Qua- v™* 0 *- dragesima 30 siligines graciles et bonos alternatis annis. In Pentecosten fer. V. villicus de Bodinchusen dabit decane, dapifere, cellerarie, camerarie, seniori custodi et iuniori cuilibet 2 arietes perfectos. Et Mis dominabus officiatis dabit abba- tissa cuilibet 9 den., preposite 6 crateras vini. Ad officium custodis: In festo Thome dabit abba- tissa custodi 26 den., iuniori custodi tantum. Dabit etiam de eius granario 16 modios sil. per granariam mensuram et custos dät in Purificatione clavi(g)ero, qui waltmeger dicitur, candelam 3 fertones ponderantem. Item de medio Uflen p. 21. dabuntur custodi 12 den. et 2modii tritici. De Dunnedhen" lam 3 20 den. et 1 modius tritici; item de Dunnedben de 1 manso 8 den. et modius tritici. In festo S. Pusinne Jobannis area de Eemelinctorp annuatim solvit custodi 8 den.; preterea, si venditur; et, quotiens venditur, totiens dabunt tarn ven- dentes quam ementes simul 18 den. In Purificatione custos dabit villico de Hartbem 2 can- delas de 2 talentis cere et idem villicus dabit custodi 16 den. De Libbere villico dabit custos 2 candelas 3 fertones ponderantes; de Seringewordhen villico duas eiusdem quanti- tatis. Hee due curie videlicet Libbere et Seringewordhen p- 22. dabunt invicem alternatis annis 2 arbores magnas ad ligna excidenda; que dum custos exciderit, iidem villici procurabunt suis expensis vecturas, quibus ad domum custodis deferantur. Dabit etiam custos aurifabro 1 candelam 3 fertones ponderantem et Frisonicum caseum. Idem aurifaber reficiet omnia metalla ecclesie suis expensis preter aurea et argentea. Item custos dabit claviqero 0 candelam 3 fertones ponderantem; e -licet a ) auf Rasur (% Zeile) v. anderer Sd. Interlinearzus. — c ) auf Rasur. b ) omni anno ist ; ; 142 ■l m Contra dabit custodi 9 frusta. Dabit etiam custos decane candelam de dimidio talento, cellerarie unam eiusdem pon- deris, pro qua redabit maiorem propinationem vini; iuniori p. 23, custodi et duobus campanariis et candelas facientibus dabuntur dabunt candele cuilibet de dimidio talento cum Frisonico caseo. De Vinnedben, de Brede villici edificabunt custodi domum de novo in magnitudine 4 vaken absque cameris, dummodo necesse fuerit, et eandem, quotiens necesse habuerit, tegent suis ex- pensis. De Hartbem in cena Domini dabuntirr custodi 10 torte et 1 uncia ovorum. De Libbere, de Aldenbervorde, de Vinnedhen, de Brede, de Seringewordhen dabunt villici in cena Domini singuli 5 tortas et 2 uncias ovorum et recipient singuli 1 suegeram. De Wetheringe dabuntur custodi 2 sol. et 8 den.» m ü (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3321 c.) Stück 2. Pol. 1k In festo Bartolomei dantur de Vorewerc ad officium celerarie magni panes siliginei et ipse villicus dat celerarie unum butirum et unum caseum et ipsa celeraria dat villico maiorem propinationem medonis. De magnis siligineis datur cuilibet domine unus integer et cuilibet ebdomadario integer, cuilibet diacono dimidius, S. Pusinne integer; beato Waldero integer; duo panes circueuntes; dapifere dimidius; ad curiam duo et dimidius; mulieribus, que serviunt dominabus, dimidius; cocis integer; braxatori dimidius. In festo omnium sanctorum 5 urnas mellis; cuilibet domine datur maior pro- pinatio et minor, ebdomadario similiter, diacono minor pro- pinatio. In nativitate Domini 7 urnas mellis, de quo cuilibet domine una maior et due minores propinationes, cuilibet eb- Pol. lt. domadario similiter, cuilibet diacono una minor propinatio. cuu. diac. j n Pascha 7 urnas mellis, unde cuilibet domine una maior et due minores propinationes, cuilibet ebdomadario similiter, diaconis quilibet una minor propinatio; in Visione * 6 urnas a ) Bdbem. v. anderer Hd. De Sutbruninctorpe villa Henricus Volquinynch 8 sol. per curam decane. 1) Die Erscheinung der h. Jungfrau, woran sich die Stiftung des Klosters auf dem Berge knüpfte. 143 tantum mellis. lade dantur cuilibet domine 2 maiores propinationes, cuilibet ebdomadario tantum, cuilibet diacono una minor; mu- lieribus, que serviunt, datur tantum medonis sicut uni domine; ortulano datur medietas tanti, braxatori due propinationes. In festo Walderi de Modeborst 3 modios trit., 2 urnas mellis, 20 pullos, 30 siligines; vaccam in uno anno Modeborst, in alio anno Godesberg. De Godesberg 3 modios tritici, 2 urnas mellis, 20 pullos, 30 siligines. In festo "Walderi dat celeraria cuilibet domine maiorem propinationem medonis, cuilibet ebdomadario tantum, cuilibet diacono minorem, magistro Hinrico Fo1 - 2. minorem, beato Waldero maiorem, cuilibet coco maiorem; ad bancum cocis vini maiorem propinationem et 2 maiores propinationes medonis, braxatori 2 maiores propinationes medonis, mulieribus, que serviunt, cuilibet bicarium medonis, S. Pu- sinne maiorem propinationem, dominabus, que exeunt coquinam, minorem, intrantibus similiter, ad lardarium minorem, duobus campanariis maioribus minorem propinationem, ortulano et operi candelarum minorem; in capella Walderi clericis can- tantibus vigilias maiorem vini et maiorem medonis, balnea- tricibus dominarum minorem propinationem medonis, pistori dominarum maiorem propinationem medonis, calefactori for- nacis et coquine minorem, tbeleoneario maiorem propinationem medonis. Iterum dominabus cuilibet integrum panem album, cuilibet ebdomadario integrum panem, cuilibet diacono dimi-Fol. 3. dium panem album, magistro Hinrico dimidium, beato Waldero integrum, S. Pusinne integrum, dapifere dimidium, mulieribus, que serviunt, dimidium, ad curiam duos et dimidium ; domine, que legit versum, dimidium, item cuilibet domine dimidium pullum, cuilibet ebdomadario integrum pul- lum, 4 diaconis 2 pullos, beato Waldero et S. Pusinne unum, cocis 4 pullos, braxatori tres, calefactori fornacis et coquine unum, mulieribus, que serviunt, unum, theloneario unum et pistori, balneatricibus unum, campanariis unum, ortulano et operi candelarum unum, dominabus, que exeunt coquinam et que intrant, unum, dapifere et lardario unum, domine legenti versum unum pullum. De Spradowe celerarie 2 pingues porcos et 1 anserem et 2 pullos et bonam cervisiam, 40 siligines et 4 modios tritici, 2 urnas mellis. Celeraria dabit minorem pro- cuil. di. ' 144 Fol. 4». pinationem medonis villico. Inde dat celeraria cuilibet domine " na 1 magnum panem siliginis et cuilibet ebdomadario 1 magnum panem, diaconis dimidium panem, beato Waldero unum panem, S. Pusinne 1, dapifere dimidium; duos panes circueuntes; braxatori et mulieribus, que serviunt, 1 panem, cocis 1; ad curiam 2 panes et dimidium, item ad currum cocis 4 panes et 4 pullos, braxatori 3 panes et 3 pullos, coquine 1 panem et 1 pullum, pistori 1 panem et 1 pullum, mulieribus, que serviunt, 1 panem et 1 pullum, theloneario 1 panem et 1 pullum, ad balneum 1 panem et 1 pullum, lardario 1 panem et 1 pullum, ortulano et operi candelarum 1 panem et 1 pullum, duobus campanariis 1 panem et 1 pullum. Iterum 13 panes celerarie, quos ipsa dividit: cocis 3 panes, braxatori 2, coquine 1, mulieribus, que serviunt, 1, campanariis 1, ad balneum 1, pistori 1, theloneario 1, ad lardarium 1, ortulano Fol. 4b. et operi candelarum 1 panem a . De Meleberg Auree 1 3 b De MeL arietes, 4 modios sü. maioris mensure", 4 modios tritici, 2 urnas mellis, 60 siligines. Celeraria dat villico minorem pro- pinationem medonis. Inde datur cuilibet domine dimidius panis, cuilibet ebdomedario 1 panis, cuilibet diacono quar- tarium unius panis, beato Waldero et S. Pusinne 1 panis; 1 panem circueimtem; dapifere dimidium; ad curiam 1 et dimidium ; mulieribus, que serviunt, dimidium; ministris portan- tibus crucem dantur inde 5 panes, campanatricibus 4 panes, mulieribus, que serviunt, 2 panes, ad balneum 2 panes, coquine et fornaci 2, cocis 4, braxatori 3, pistori 1, theloneario 1, ortulano 1, operi candelarum 1, ad lardarium 1. Item in festo Walderi de Ostenfelde 30 siligines, 4 pingues arietes, ministris 30 panes a . De Spradowe et de Stighorst cuilibet domine datur 1 albus panis, cuilibet ebdomedario 1 panis, cuilibet diacono dimidius, beato Waldero 1 panis, S. Pusinne Fol. 5». 1 panis, ad officium dapifere 1, mulieribus 1, ad curiam 3, 1, ad a ) Dahinter steht noch 1 panem 1 panem 2. — b ) Rasur aus 4. — c ) Bdzus. v. anderer Hd. — d ) Rdzus. v. derselben Sd. wie ad 3 Cecilie 4 modios sil. maioris mensure. 1) Am Feste der h. Aurea; vgl. oben S. 139. 145 item portantibus crucem 5 panes, campanatricibus 4, cocis 8, ad bancum 5, calefactori fomacis 1, coquine 1, braxatori 6 panes; mulieribus, que serviunt, cuilibet 1 panis; theloneario 2, pistori dominarum 1, ad lardarium 1, balneatricibus cuilibet 1, ortulano 1, operi candelarum 1. Item in festo Waiden ad bancum cocis 4 panes et 4 siligines, ad elemosinas 4, mulieribus 2, balneatricibus tantum, braxatori 3 panes et 3 siligines, campanariis 5 panes, ortulano 1, qui candelas facit, 1, theloneario 1 panis et 1 siligo, ad coquinam 2, pistori 1, ad lardarium 1. De Astorpe 8 pingues arietes. De Stenbeke 4 modios tritici et 2 urnas mellis, 3 arietes. De Stighorst 4 modios tritici et 4 arietes. De Nottenstede 4 arietes et 4 solidos Bremensis monete. De Harthem 4 arietes et 14 tor- tas factas ex duobus modus tritici et butirum et 1 caseum. De Libbere 14 tortas factas ex 2 modus tritici, 2 pingues por- cos, 1 butirum et 1 caseum; de Odenhusen 2 arietes. Item Fol. 5*. de Milse in adventu Pusinne 30 siligines, 2 pingues porcos, anetes ministes 30 panes. Item in festo Thonie ad officium cele- rarie de Stenbeke dantur 9 denarii, de curia abbatisse datur 1 porcus et 8 denarii. Pistori dominarum solvuntur de Stochern 6 modii tritici, de Modehorst 3 modii tritici, de Godesberg 3 modii tritici, de Spradowe 4 modii tritici, de Stenbeke 4 modii tritici, de Astorp 4 modii tritici, de Stighorst 4 modii tritici, de Meleberg 4 modii tritici, de Seringeworden 2 modii salis et de novalibus ibidem 4 modii ordei Hervordensis mensure, de Waleburg 4 plaustra lignorum, de Aldenherevorde 6 denarii. Item pistor dominarum debet mensurare annonam super granarium dominarum. In nativitate Domini dabitur ei propinatio vini minor et 2 carnes recentes et 2 lardi, in depositione et in Pascha tantundem carnium. Item in nativitate Domini dat celeraria braxatori 2 magnos caseos; in dominica Benedicta* datur braxatori 1 denarius et 1 panis et dimidius et 1 caseus et dimi- dius; in festo Michahelis tantum; in festo Kiliani mulieribus, Pol. 6. que parant balneum, datur 1 denarius et cuilibet 1 panis et l in festo 1) d. i. Dreifaltigkeits-Sonntag, dessen Introitus beginnt: Benedicta sit sancta Trinitas. 10 Hut ?w üü RH m H '■& tJ§if ■i ■l PI BH IS 146 caseus et 6 biearia cervisie; in Purificatione braxatori 2 can- delas, cuilibet coco 1 candelam, theloneario 1, ortulano 1; item in Purificatione 30 pullos, 30 siligines, bonam cervisiam, 4 cocis 15 panes, braxatori 3 panes, mulieribus, que serviunt, 2 panes, balneatricibus 2 panes, pistori 1 panem, tbeloneario 1 panem, ad lardarium 1 panem; qui crucem portant, 5 panes ; ortulano 1; qui parat candelas, 1; ad coquinam 2 panes. Item in ieiunio album panem dominabus et bonam cervisiam, campanariis 4 panes et 4 crateras fabe; qui crucem portant, tantum; mulieribus, que serviunt, 1 panem et 1 crateram fabe; balneatricibus tantum; ortulano et operi candelarum tantum a . Conventus dabit custodi propinationes maiores vini: in Pascha unam, in Ascensione 1, in Pentecosten 1, in assump- tione beate virginis 1, in festo omnium sanctorum 1, in na- tivitate Domini Dominus dixit 1, Puer natus 1; in epiphania Domini 1, in Annunciatione 1, in cena Domini 1; tot crateras ebdomedariis in armarium, domine preposite 6 crateras vini. In Purificatione dabit celerarius cuilibet coco candelam de tribus fertonibus cere, ortulano candelam de fertöne, braxario candelam de 3 fertonibus cere . . . Fol. 1\ De Libbere ad servitium dominarum 2 moltia tritici et 3 modios sil., porcum valentem 3 sol. et 3 bonas oves, 14 scepel molcii avene vel 7 scepel ordei ad cervisiam, 21 pullos ad bankum, conventui 5 aucas ad bancum, coquine 5 aucas, item coquine 10 pullos, domine abbatisse aucam unam et 2 pullos et magnam simellam de curru, preposite aucam unam et magnam simellam, cellerarie aucam et 2 pullos et magnam simellam et 3 puros panes et 3 parvas simellas, dapifere 2 pullos et 2 siligines et 2 parvas simellas. Hec dantur de officiis: dapifero aucam et 2 pullos et magnam simellam, pincerne aucam et 2 pullos et magnam simellam, domicelle Pol. 7b.abbatisse aucam et 2 pullos et magnam simellam, clavigero ciavig.aucam et 2 pullos et magnam simellam, magistro coquine siliginem et parvam simellam, viro in coquina siliginem et parvam simellam, cocis unum siliginem et parvam simellam, mm* Mm ■ a ) Dahinter steht Ut is ut. 147 duabus servitricibus dominarum, que dicuntur erentwif, 1 sili- ginem et parvam simellam. Ista dantiir de curru: conventui 20 magnas simellas, item 1 gloriosam simellam, que dicitur simella episcopi, que dividitur inter officiatas. Hü sunt, qui commessuri sunt in coquina, quando Servitut - : celleraria et dapifera et 2 ancille cellerarie et una an- cilla dapifere, magister coquine et 2 campanarii, 2 magistri coquine, episcopus et theolenarius, mensurator, operarii cande- larum, braxator cum socio suo, due servitrices dominarum, balneatrices, ortulanus. Inter duos ponetur siligo et simella et cervisia ad plenam Fol. 8». saturitatem, usque ad vesperas 4 fercula. Quarta pars vacce coquine. Cuilibet domine dantur propinationes, 1 maior et minor, abbatisse et domicelle eius a ut ceteris dominabus; da- pifero, pincerne, clavigero cuilibet una propinatio, cellerarie 5 propinationes, dapifere 2 propinationes, duabus servitricibus dominarum 2 parve propinationes et unum boch de ove. De Breden . . . . b ; de Harthem tantum; Belce 8V g (modii) tritici et 6 sol.; de Serincbworthe tantum; de Oldenhervorde c tantum. De d Serincworden 4 modii tritici et dimidius; de hiis datur cuilibet ebdomedariorum ciuieus unus, beato Waltgero unus, S. Pusinne unus, ad novum opus unus, ad hospitale unus, mulieribus, que serviunt, unus; quicquid superest, da- bitur dominabus, sed 3 cunei dabuntur dyacono et subdyacono. De Knülle 5 modios tritici, de Sikere 2 urnas mellis; item de Vosseshaghen 8 modii tritici mensure Hervordensis dividentur inter dominas. Curia Libbere dabit 25 pullos ad banluim, quorum con- Pol. 8K ventus habebit 18, S. Pusinna 1, dominus Waltgems 1 pul- lum, celleraria 2 pullos, dapifera 2, magister coquine 1 pullum. De Harthem et de Serincwor(den) pulli dividentur ut supra. De hiis curiis habebit celleraria 7 semellas et dimidiam. De Spradowe dabuntur cellerarie 2 pulli, 1 auca, famulo dominarum in coquina 1 pullus, theolenario 1 pullus, operi a) es c. — b ) auf Basur steht hier de Harthem. herv. c. — d ) Von hier andere JSd. c) Holden- 10* 148 dapif. candelarum et ortulano unus simul, tribus cocis 4 pulli, cam- panariis simul 1, mensuratori et episcopo simul 1 pullus, duabus balneatricibus 1, braxatori conventus 2 pulli, servi- tricibus cuilibet 1 pullus. Curia Libbere dabit 20 pullos S. Auree, quorum da- buntur conventui 12, cuilibet ebdomedario 1, S. Pusirme 1, domino "Waltgero 1, diacono et subdiacono 1 simul, dapifere et magistro coquine simul 1. De Serincworden, de Harthem, de Ubbinctorpe, de Bre- denbeke dividentur sicut de Libbere. De Ostenvelde dabuntur 10 modii sil. spikermate; de quinque vero modus pistari debent 30 panes puri, quorum conventus habebit 18, celleraria 3, ebdomedarii quilibet 1, diaconus et subdiaconus 1 simul, dominus Waldgerus 1, S. Fol. 9a.p usmna i- dapifere et clavigero simul 1, duabus servitricibus 1; simili modo de Meleberge dividentur. Alii vero 5 modii pistabuntur personis officiatis. De a Vorewerke dabuntur domine abbatisse 8 panes, cuilibet domine 4 panes 20 prebendis, cuilibet ebdomedario 4 panes, S. Pusinne 4 panes, domino Waldero 4 panes, dya- cono 6 panes, subdyacono 2 panes, cellerarie 20 panes, duabus servitricibus cuilibet 1 panis, clavigero 2 panes, cocis 4 panes, braxatori 2 panes, teolenario 4 panes. Vacca domini Wal- deri dividi debet in hunc modum: Domine abbatisse dabitur prebenda ut conventui, cuilibet ebdomedario 11 1 metworst, cellerarie lingua et flubben de officio suo, campanariis cutis cum pinguedine absque pinguedine, que adheret renibus; renes cum pinguedine 4 dominabus, duabus in coquina et duabus, qui legunt ad versum; intestina pulsantibus et duabus servientibus dividentur in 14 partes equales; teolenario egelsbrade; S. Pusinne, domino Waldero, novo operi, dyacono et subdyacono et hospitali cum conventu dabitur. In cena Domini dabuntur cellerarie 5 torte et 2 urne ovoruni de Libere; tantum de Harlham; tantum de Sering- ivorden; tantum de Ubbingtorpe; et ipsa dabit unicuique istorum unam sivegeram. a) Von hier wieder andere Bd. — l>) ebdamerio c. 149 Hermannus 3 Koterinch, Theodericus Scnuckel 12 den., Pol. 9*. Aspelanus Odbertus 12 den., Hermannus Wideuninch 2 den., Johannes Clamator 6 den., Henricus Sutor 2 den., Bertoldus 1 Sntor 2 den., Bartoldus c Storkesbika 12 den., Gerhardus Cruse 12 den., Henricus Sutor 12 den., Gotfridus Nisus 12 den., Hermannus de Inferno 12 den. Teodericus" Snokel et Hermannus de Aldenhuffen dabunt 6 modios trit. in festo Michaelis celerarie maioris mensure, mime herren ein hellinc, den papen. Villicus de Libbere in feria IL Eogationum dabit cel- lerarie unum butirum et 1 caseum et 14 cuneos de 2 modus tritici pistos. De illis cuneis dabit celleraria cuilibet domi- celle in scolis unum, dapifere unum, preposite unum. In vi- gilia Ascensionis villicus de Harthem tantum; et hoc partiri debet ut supra: ein hellinc domo diakon unde subdiakon (1) hellinc, mallich ein hellinc unsen iunfrauwen, de ute sin over den kinderen, in den cleideren 1 hellinc, unsen- doden iun- frauwen 1 hellinc; dat dar inboven is, dat is unser, de hir heime sin. Hii sunt redditus pertinentes ad portam: Fo1 - 4». Villicus de Porterhusen dabit 20 modios sil., 11 plaustratas sil. de 20 magnis manipulis, 6 carratas av. per 10 stigas manipulorum, duas carratas et dimidiam de ordeo eadem mensura ut de avena dimidiam plaustratam habentem 5 stigas; insuper daturus est villicus iuniori portanarie 1 plaustratam de sili- gine, 1 de avena; in cena Domini 40 triticeas placentas, 20 tortas avenaticas, 20 rokones, 3 stigas ovorum et unum ovum anserinum; Wervinge 5 pullos, 10 tortas; item ipse villicus dabit in festo apostolorum Svmonis et Jude 70 tortellas avenaticas et 25 pullos et 2 caseos et 2 scutellas de butiro et Pol. 4*. 16 rokones, in festo Thome 20 tortas et 20 rokones et 2 2 cas - caseos et 2 scutellas de butiro, in festo Symonis et Jude 15 tortas, 3 pullos custodi, preposite 3 tortas et 2 pullos, decane 3 tortas, 2 pullos, celerarie 3 tortas, 2 pullos, portanarie iuniori 3 tortas, 2 siligineos panes et 2 pullos, in quolibet festo dimidium butirum et dimidium caseum, duabus ministris ») Von hier wieder andere Ed. — V) Bertollus c. — c ) Barnollus c. 150 1 pullum et 2 tortas et 12 siligines, Marsele 1 pullum et 1 tortam. In eena Domini dabit portanaria villico de Harthem tres swegere, villico de Westerengere tres swegere, iuniori portanarie 2 .stigas ovorum, 3 tortas, Marsele 1 tortam et 5 ova, duabus ministris 2 tortas et 1 placentam et 10 ova. Villicus de Harthem dabit portarie 5 stigas ovorum et 20 tortas avenaticas; Bimessen 40 modios av., 2 prebendas; Amelesen a 20 modios av., lprebendam; mansus in Westeren- gere 26 modios av., 2 prebendas. Evincdorpe mansus 20 modios av., 1 modium sil., 1 prebendam; Gogravius 11 20 modios sil.; Etlen 30 modios ordei, 6 prebendas et 1 den. et 30 manipulos av. De Oldenhervorde c 5 plaustratas sil., quelibet plaustrata impleta 20 magnis ma- nipulis, qui dicuntur scabben,* et 5 plaustratas av. singulas habentes 10 stigas manipulorum; de Harthem 4 plaustratas sil., 1 plaustratam av. et 1 ordei numero, quantitate manipulorum ut supra; de Lochusen 2 plaustratas sil. unam videlicet de estivali siligine et 1 hyemali numero et quantitate manipulorum (ut supra) d , 15 stigas ordeaceorum manipulorum, 15 uncias av.; deLibbere 1 plaustratam manipulorum sil. numero et quantitate supra taxato; in die Ascensionis dat villicus Porter- husen ad Marsele 1 ovem; de Westerengere 2 oves, de Bimesen 2 oves, de Amelesen 1 ovem, Gogravius 2 oves, de Sorbete 1 ovem, de Quaterhufflen 1 ovem, de Wervincgen 1 ovem, de Sconenholthusen 6 oves, de Bek 4 arietes, de Bredebecke .... (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3321 b.) p. 43. Villicus 6 de Vinnede* dabit 40 semellas magnas una minus de 2 molt pistatas, 20 ad prebendas, 19 ad mini- a) Amelesse c; s. u. — t) Hogravius c. — <=) Olden Hervordie c. — d ) c om. — e ) Zu diesem Abschnitte über Amt Vinnede vgl. Hdschr. c 1. Stück Fol. P. Überschrift desselben in c: De parvo servicio de Vinnede et aliis; et habet unum ius et unam divisionem. — f) Vin- nende b; Vinnede c. 1) plattdeutsch noch jetzt Schaiven, engl, shaves. 151 strationem. Hec est divisio istarum 19: primo domine abba- tisse 1 semella a , item domino Walgero b 1, item c cuilibet ebdomedario 1, item S. Pusinne 1, item dyacono 2 d , item subdyacono 1, item camerarie 6 2, item celerarie et dapifere 1 simul, item dapifere 1, item teolonario 1, item magistro coco 1, item coco 1, item mulieribus servientibus f 1, item campanariis 1. Item 8 villicus dabit omni anno 34 h semellas parvas 1 et 34 h panes k siliginis et per secundum annum dabit preposite 15 panes, qui dicuntur studelroghen. Hec est divisio ad curiam: domine abbatisse 6 semellas et 6 panes, item domine preposite 2 semellas et 2 panes, item domine decane tot, item cellerarie tot, item thesanrarie tot, item iuniori tbesaurarie tot 1 , item portenarie tot, item camerarie tot, item dapifere tot, item m ernewiven tot, item 4 cocis 4 semellas et 4 panes, item campanariis magnis 2 semellas et 2 panes, item, qui facit candelas, 1 semella et 1 panis, item theolonario 1 se- mella et 1 panis, item den clowerschen 2 semellas et 2 panes. (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3321 a.) Cum adducitur annona de hiis villicationibus Astorp p- 26. et Voilen n litonibus dabuntnr una perna, ut dividant inter * se, et cuilibet litoni presenti unus panis et una propinatio tenuis cervisie, sed advocato specialiter dantur 2 panes et 2 parvi casei. Venientibus de curia Astorp cum melle dantur 2 panes et 2 casei, sed de tritico 4 panes et 4 casei, quorum 4 emantur pro denario. Quelibet curia redimit quamlibet vecturam 10 denariis et vorweric 5 denariis 0 . Dominica post exaltationem S. crucis debent dedisse hos p- 27. denarios isti villici videlicet Libbere 3 sol. et 3 den., Harthem ») e add. et etiam una de 20 aliis. — b ) Valdero c. — c ) c add. dabitur. — ä) tres c. — e ) camerario b. — *) den ernewif {statt mul. serv.) c. — s) c add. idem. — h) 32 c. — *) pervas 6. — k) panis 6. — ] ) c ow. item iun. thes. tot. — m) c add. den. — n ) Vüilen c. — o) 5. Hd. in a; c om. üü : I I da . ES ■ !3K H m 1 •■•"'■■•; «Sä H 152 tantum, Oldenhervorde tantum, Seringewurthen tantum, Bre- denbeke tantum, Ubbinctliorpe tantum, Modehorst tantum, Godesberg tantum, Kothinchusen tantum, Hundebroke tantum, Hiddenhusen tantum, Brocletbehusen 30 den. et 3 obulos, Ludremebusen tantum, Bec tantum, Brede tantum, Vinnetbe tantum, Milse tantum, Hatlage tantum, Diddissen tantum, Stighorst tantum, Spradowe tantum, Lochusen tantum, Exterdhe tantum; Astorp dat 3 sol. graves et 3 den. De omnibus istis denariis dantur dominabus a dominica supra dicta unicuique 9 den. tarn domicellabus vestitis super- peliciis quam dominabus, sed domicellabus non vestitis nichil datur; datur etiam duabus prebendis circueuntibus sicut dominabus , quatuor ebdomadariis tantum, S. Pusinne tantum, beato "Waldero tantum, tribus diaconibus unicuique 6 den., subdiaconibus nicbil. 3. Quelibet domina b debet 1 panem prebendale(m) mitti ad stipam in Angera vel 1 panem de obulo et unam dimidiam prebendam carnium, triticum, cum qua agatur memoria domi- narum occisarum in Angera; debent esse 3 modios; ab uno- quoque modio debent pistari 14 semellas; 18 debent mitti in Angera, cuilibet domino unam semellam et 1 prebendam de carnibus et 1 semellam ad prebendam, que portatur ad altare; . et, quod superest, debet mitti ad domum, in qua preparantur cibaria dominarum, et 1 prebendam bonam de carnibus et 2 cuneos cum uno denario ad altare; 20 semellas debent dare conventui, decane unam de officio suo et domino Woldero 1, item mulieribus, que sendunt, unam, coco dominarum unam. In quatuor temporibus äabit abbatissa conventui 0 ter in anno semper 8 modios siliginis; dominabus ministrantur et ab uno- quoque modio 16 panes pistantur; 20 prebendas conventui et semper 3 panes ad unam prebendam, decane tres panes de officio suo, item dapifere 3, item 4 ebdomedariis cuilibet 3, domino Woldero 3, S. Pusinne 3, dyacono 8, subdyacono 5, novo operi 3, hospitali 3, maioribus campanariis 3, duabus mulieribus servientibus 3, 4 cocis cuilibet 2, theolonario 2 et, m ») Hiernach Lüche (V 6 Z.), Rasur. — *>) richtig Cuilibet domine. — c ) Interlinear zus. v. anderer Hd. : >m 153 qui portant a panem, habebunt 2, item, qui facit candelas, 1; quidquid autem superest, reportatur ad curiam domine mee abbatisse b . Bis in anno de quatuor temporibus dabit villicus de Harthem semper conventui 4 modios sil. scilicet in festo Michaelis et in nativitate Domini et semper de quatuor modus debent pistari 30 panes, decane 1 de officio suo et da- pifere tantum de officio, domino Woldero 1, duabus mulieribus servientibus 1, item coco dominarum 1. (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3321 a.) In c Pentecoste et Michaelis in commemoratione ani- P* marum dantur ecclesiasticis et officiariis ista: Octo mulieribus, que iuvant compulsare, dantur simul 4 panes et 4 casei et 4 denarii; duobus ecclesiasticis de officio ecclesiastico et officio crucis cuilibet panis, caseus et denarius; ecclesiastico novi operis panis, caseus et denarius de officio suo et de cruce; ortulano panis, caseus et denarius de orto et de cruce; adhuc duobus simul de officio crucis panis, caseus et denarius; item uni de fornace et coquina panis, caseus et denarius; candelario panis, caseus et obulus; domine, que facit candelas, tantum; duabus ministris dominarum in refectorio simul panis, caseus et denarius; duabus balneatricibus simul a tantum ; episcopo, pistori dominarum et infirme mulieri in hospi- tali simul d panis et caseus; ecclesiasticis e de Monte 2 panes et 2 casei; lotrici f abbatisse panis et caseus; ad domum lar- dariams dimidius panis et dimidius caseus; braxatori panis et caseus. In nativitate Domini ministrabit abbatissa in monasterium 86 candelas super Coronas et 2 candelas de 1 libra ad Puerperium beate virginis et omnes mensuras ipsius virginis 2 candelas super summum altare de 3 libris et duas super ' 19. a) portantur o. — b) Unten auf der Seite steht: Sculteta de Libbere debet procurare dominabus currum versus Angaram et aurige detur unum boch de ove et una semella. — °) Zum Folg. vgl. Hdschr. e Stück 3 Fol. lff., wo derselbe Text sich, findet. — a ) c om. — e ) ec- clesiasticus c. — f) lotrice a. — s) lardarum c. H 154 HS m ■'"ÄS ifl m mm' p. i altare in capella ipsius abbatisse de 1 libra. Iste candele debent fieri de 24 libris cere. Sex vicibus in anno ponderantur abbatissa: in nativi- tate Domini, in Quinquagesima et in Pascha et fit pondus ex panibus 6 modiorum, una perna, tina cervisie et uno porco sine intestinis; in tribus vero festis aliis scilicet in assump- tione S. Marie, in festo omnium sanctorum et in Epiphania pondus fiet ut supra preter porcum. In festo beati Wolderi in capella sua ad elemosinam dantur de curia abbatisse 5 panes et 5 casei prebendales et magna simella, que datur de servicio, et caseus Frisonicus. 14 libras cere dabit abbatissa ad candelas episcopi Co- loniensis, 10 libras ad candelas S. Pusinne, 3 libras ad candelas regis Lodewici ter in anno, 2 libras et dimidiara ad 5 candelas, quas offert abbatissa ad sepulcrum, 1 libram ad stapel". Hec est divisio siliginis: Quelibet dominarum ad mensam habebit 4 modii (!) spikermate, decana tantum ad officium suum; duabus prebendis circueuntibus dabuntur 8 modii, cuilibet ebdomadariorum 11 2 modii, domino Woldero 2 modii, ad prebendam Pusinne 2 modii, subdyacono..... 6, novo operi 2 modii, hospitali tantum, campanariis tantum, ..... c dominarum 1 modius, duabus ernewif 1 modius. mm'- tll Anhang: Yerteilnng des Bieres nnd "Weines. 4 111 mm WM (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3321 a.) 1. Hec est divisio cervisie 6 : cuilibet dominarum ad mensam dabuntur sex mensure av. de mensura, que pertinet ad cervisiam 6 , decane 5 ad officium, cellerarie 5 ad officium, cuilibet dominorum 5, domino Woldero 5, subdyacono 5, ■i ») Bdbem. v. 7. Hd. {ganz hl. Schrift) quantum ad haspel de- beatur, ignoro. — *) ebdamadinorum a. — °) Lücke; zu ergänzen coco? — d) Vgl. oben S. 134 f., 139, 146 f. — <*) servis. a. 155 dyacono 10, novo operi 4, hospitali 4, theolonario 5, cam- panario 5, ernewif 5 pariter, coco dominarum 3, duabus pre- bendis circueuntibus 12, ad prebendam Pusin(n)e 5; quelibet campana de parvis campanis babebit annuatim 11 modios av. Hervord. mensure pro sua prebenda. (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3321 c.) "Vinum emptum dividitur in 27 partes: una pars dabitur domine abbatisse; cuilibet ebdomedario dabitur una pars; dyacono et subdyacono dabuntur 2 partes, que dividi debent in tres et recipiat dyaconus 2 partes et subdyaconus tertiam b ; cuilibet domicelle non intranti scolas dabitur di- midia pars; domino Waldero dabitur 1 solidus; residuum dividat conventus. De vino communi dabuntur domine abbatisse 3 sextaria vini de quolibet vase, domino Waldero 3 sextaria de quolibet vase 0 , cuilibet ebdomedario dabuntur 3 sextaria 3 de quolibet vase, dyacono dabuntur 6 sextaria de quolibet vase, subdyacono dabuntur 2 sextaria de quolibet vase, theolenario dabuntur 2 sextaria de quolibet vase, celerarie 6 dabuntur 3 sextaria et dimidium de quolibet vase, decane unum sextarium de quolibet vase dabitur, dapifere dabitur unum de quolibet vase. Conventus dabit custodi 2 sextaria et dimidium ad sacrificium; tres quarte dabuntur ebdomedario in armario; domine pre- posite dabuntur tres quarte; cuilibet domicelle non intranti scolas dabitur 1 sol.; kokemanne dabitur una cratbera vini; ernewiven datur f tantums. i) Ein die 2 folg. Abschnitte umfassender Pergamentzettel ist S. 23 der JSdschr. a beigefügt. — b ) imam der Zettel (a). — c ) dabuntur add. a. — d ) et dimidium add. a. — e ) sceler. c. — f ) dabitur a, — s) vai (statt vini) una cratera a. Stück 1, Pol. 1. 3. Belehmmgen. A. Lehnsbuch der Äbtissin Liutgard (1324—1360). (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3325 a.) a Abkürzungen: d. = domum, m. = mansum, par. = parrochia, r. = recepit in feudo (feodo), resign. = resignationem. 1) Lehngüter in der Diöcese Paderborn.!) Hec° bona sunt recepta a domina Ludgardeji 0 i # gt,, abbatissa ecclesieHervordensis in dyocesiPader- burnensi. Et bona nominatim infra scripta sunt ministe- riali bona. Gotfridus de Quernham mües a r. d. salis inSoltuflen, Merschus in par. Wertere, in Sykere d. in par. Hepen, d. in Wertere, areas casarum extra Dicportarn citra Aquam exceptis duabus apud Bekeseterelo, 8 iugera, que dicuntur Varenbrede e , apud Boschenbusche f 4 iugera, que dicuntur Boschenbrede, Kregenbroke « 1 agrum tantum, apud Yshus 2 iugera, apud pratum Gograviorum 7 iugera, apud Wedemolen h 2 iugera. Dicto Gotfrido patre mortuo huiusmodi bona r. Helenbrachtus filius dato herwadio secundum consuetudinem ecclesie Hervord. a) Fol. l h u. 5 a s. ob. S. 97ff. Nachträglich sind, um Baum zu sparen, in dem folgenden handschriftlichen Texte geringe, unwesentliche Kürzungen vorgenommen. — b ) Vgl. Mooyer in der Ztschr. für Gesch. u. AM. Westf. 4. u. 5. Bd. — c) Et G. — *) D om. — e ) Bdbem. in C v. einer Hd. des 16. Jährh. Varenbrede extra Dickporten. — f) Eosenbusche G. — e) Krekenbroke C. — h ) Wodem. (so öfter o statt e) C, D. 158 (■ - " ü 1111 m HB ■1 Haas* : ÜI SU Johannes Gogravius miles r. curiam inMylse, curiam in Weiie, d. in Sorenhaghen, 2 curias to der Hede, den Soren- haghen, molendinum in Dygbroke, d. in Grlosincham, pratum ante Dicportam, d. et aream, quam inhabitat in civitate, 2 domos in Eettersen, d. in Echolte. Dicto Johanne mortuo eadem bona Swederus suus filius r. Reynerus a Gogravius miles r. officium Hartham vide- licet curiam in Hartham* et mansos ad ipsum officium per- tinentes et d. et aream, quam inhabitat, sitam in civitate Hervordensi. Hermannus Gogravius famulus frater Eeyneri r. simul bona sua et patrui sui Johannis videlicet curiam to den Worden, m. in Rammeslo, de Horebreden, den Wulvekamp, den Schelenbrinch et d. et aream, quam inhabitat in Hervordia. Swederus de Busche b miles r. curiam Odenhusen, d. et aream, quam inhabitat, 2 domos salis in Soltuflen, d. Ost- hus in Borde et Westhus et indaginem in Borde, 2 domos in Borde, que fuerant quondam comitisse in Ravensberge, item d. et bona in Alren 0 et silvam ibidem, d. in Hillegodessen, d. in Oldendorpe, d. in Ubbedissen, d. in Tyngerdissen, d. in Dudelsen d , quam resignavit dominus Gosscalcus Wend, d. in Eylshusen, quam resignavit Johannes Schenke, curiam in Pe- pynctorpe et molendinum ibidem et 1 casam ibidem; item dat Brochus to Hatlage un den Sünderen half, 1 d. in Spenge, Pol. 3». 1 casam et pratum ibidem et 1 d. in Lenegeren. i cas. Dicto Swedero mortuo hec bona r. Alradus de Busche filius suus; item Alradus de Busche miles r. curiam in He- vere, d. in Sehet, d. in Bevenham, m. in Glosincham, dimi- dium m. in Hederinchusen et casam in Bernebeke. DominusFlorekinus deQuernham protestabatur, quod non infeodaretur e cum bonis fratrum, que in partes eorum cesserunt, sed tantum recipe(re)t f bona ad ipsum devoluta ex divisione. Et r. officium in Beck, curiam in Beck et 5 mansos ad ipsam curiam pertinentes et areas extra portam apud Lut- a ) Eegner. D; dsgl. unten. c) Olren D. — «) Dodelsen D. - reeipiat D. - t>) Busscho D; dsgl. unten. — e) infeodatur D. — f) reeipet G, 159 tenbergh. Dicto a Florekino mortuo Florekinus filius suus huiusmodi bona r. Botgherus de Quernham filius Florekini r. areas ca- sarum in Monte apud Luttenbergh predictas et non alia bona. Baldewinus de Quernham miles r. officium Libbere videlicet curiam in Libbere et mansos ad ipsam curiam per- tinentes, d. Camhage, parvam curiam in Hedhem, 1 d. in Haselhorst et 1 d. salis in Soltuflen. Dicto Baldewino mortuo Johannes de Quernham filius suus r. eadem bona et ad hec r. duas partes bonorum to Selghenworden et piscinam dimidiam. Gerhardus de Quernham r. curiam in Quernham et curiam supra Monte Hervordensi, quasdam areas casarum in Monte, censum ortorum supra palude extra Libbereportam, 2 domos in Enyglo. De istis bonis resignavit Gerhardus de Quernham curiam supra Monte Hervordensi sitam et eam r. Herbordus Nagel miles. Dicto b Herbordo Nagel mortuo eandem curiam supra Monte Hervordensi r. Johannes Nagel frater dicti militis. Lutbertus de Quernham r. d. in Dalinchusen et d. in Wordinchusen °. Themo de Quernham filius Gerhardi patre mortuo r. 11 areas dictas kempe, in quibus olim case constructe fuerant sive steterant in monte Hervordensi, item ortos supra palude extra Libbereportam versus Wedemolen, curiam in Enyglo et 8 vurstede pertinentes ad illam curiam, item d. in Overen- beck, item curiam in Quernham. Joh. de Beren miles r. officium in Ludremehusen a ,Fol- &. curiam in Ludremehusen e et mansos ad curiam pertinentes et agros iacentes supra campo dicto Beneth. Beynerus de Vorencampe miles r. 3 domos in Lo, d. in Hillewalsen et partem, quam emit curie Porterhusen, m. in Quaduflen, quem resignavit Swederus de Busche, d. in Bimessen, d. in Lyppinchusen et, quidquid iuris Statio Sartori cedere poterit in agris, quos adhuc tenet mater sua, a ) D om. — b) Quo D. — <=) D spätere Korr. Hordinchusen. — d ) Ludreineshuseii C. — e ) G om. in Lud. 160 IUI H HM : : > ül tSsäSss partem bonorum, que Statium predictum contingebat ex obitu fratris sui Johannis, d. in Walkesbroc in par. Bodinchusen a , d. salis in Soltuflen. Dicto Eeynero mortuo domina infeodavit Lutbertum dictum Top cum buiusmodi bonis, cum quibus de iure eum infeodare debuit. Lutbertus Top predictus ad premissa bona r. curiam in Gogeren in par. Hepen, 2 domos in par. Bracwede et 1 d. in Waterborde. Lutbertus de Arnholte r. institutionem curie Spra- dowe, d. et casam in Bevenham, d. salis in Soltuflen et m. et d. in Enyglo, quam Ecbertus ab eo ulterius tenet in feodo. Dicto vero b Lutberto mortuo Eredericus de Arnholte miles non fuit infeodatus, quod noluit dare herwadium c , quod dixit, se sedisse cum fratre suo in bonis communibus in- divisum. Henricus d Gogravius miles r. bona sua, sed bona non nominavit dicens, se velle cogitare et tunc nominare, quando vacare posset. Dicto vero Henrico mortuo Henricus filius suus Gogravius bona post obitum patris relicta r.: d. mansionis quon- dam patris et totam aream sitam in civitate Hervordensi, item 2 curias in Borebeke, 2 domos in Suechelen, 2 domos in Dygbroke, curiam in Sulbeke et 2 domos ibidem, 1 d. in Aspe, 2 domos in Werle, 3 domos in Lochusen, Sutbruninc- torpe et omnia bona ibidem, curiam Schethof in Uflen, d. salis in Uflen Johannis by den Steghen et m., censum arearum in Uflen, casam Uchthoves, officium in Westerengere, molen- dinurn in Edelsen, 2 domos in Edelsen, 1 d. in Hevere, d. Lindemannes, curiam Lochof, curiam Echof in Suechelen. Hec bona Henricus Gogravius predictus pro se et suis fratribus r. cum protestatione, quod salvum sit sibi adhuc nominare et addere alia bona sua ministerialia et in feodo dependentia ab abbatissa ecclesieHervord., que ad presens in memoria non habet e . a) Eedinch. B. — t) viro B. — °) harw. B. — d ) Hinr. B, so öfter. — «) hatent B. WS 161 Elysabet filia quondam Keyneri Gogravii militis despon- sata Amelungo deVarendorpe r. predicta bona sibi relicta post obitum Henrici Gogravii militis predicti avi sui, cum Fol. 4*. quibus de iure infeodari deberet, et nominavit specialiter d. mültis et totam aream inhabitationis avi et recepit terminum deli- berationis ad nominandum alia bona, que ad presens in memoria non habebat. Job., de Arnholte r. 1 d. in Groten Lime, 1 d. in Stenbeke, 1 d. salis in Soltuflen, 1 d. in Bevenham, 1 d. in Ghevinchusen et Konincbroc. Dicto vero Jobanne mortuo Johannes filius r. eadem bona et alia, que de iure recipere debebat a . Everh. Böse presbiter r. d. in Quaduflen'et 2 mansos in Soltuflen et 3 areas casarum in Soltuflen, 1 d. to der Talle, casam in Solte, teglietlose in Lohove. Everhardus filius quondam Bernbardi Böser, d. in Talle, casam in Lyme in par. Lemego b , 2 domos et 2 areas casarum in Soltuflen, d. in Quaduflen, casam in Solte, officium theolonii c . Hermannus senior et Hermannus iunior de Hagen, TydericusBuffus etEcbertus deBokincliusen d receperunt in feodo dat borghriclite in Hervordia dato herwadio; item postmodum receperunt in feodo idem borcbrichte in Hervordia ad boc iurato et dato herwadio Hermannus de Hagen pro- consul, Gerlacus deBintelen, Hermannus de Hagen filius Johannis et Eredericus Bodeman ministeriales ecclesie Hervordensis. Gerhardus de Molendino r. partem suam molendini et bona in Wervingen 6 et bona ad ipsa pertinentia. a) habebat D. — b ) Lemgo D: dsgl. unten, — c ) off. theol. ist in C u. D durchgestrichen; es folgte: officium coei, sed hoc modo non habet, ist aber durchgestrichen. Der dann in G u. D folgende Absatz: Eichardus de Wissincheshusen etc. findet sich unten S. 166 abermals; er ist daher hier in D eingeklammert mit der Bemerkung: Infra istud invenietur. C add. habet modo Joh. de Odinchusen et dictus Sludercoke in Lemego, sed non receperunt in feodo. — d) Kopinch. D; dsgl. unten. — e ) Wervinche D. 11 mBß m$m I i0' ■ ■ S"äät$äa H - II ■i 162 Pol. 4* Albertus de Molendino patruus dicti Gerhardi f. bona ipsum contingentia videlicet dimidium molendinum et bona in Wervingen a videlicet 1 d. et dimidiam casam; in quibus uxor sua recepit usufructum. Gerhardo de Molendino predicto mortuo Statius d e S1 o n r. molendinum in civitate Hervordensi, bona in Wervingen 11 et omnia bona ministerialia, que idem Gerhardus de Molendino post mortem suam reliquit. Item Gerhardo de Molendino predicto mortuo Hermannus de Molendino r. eadem bona videlicet molendinum et bona in Wervingen 0 , scilicet d 2 domos et 1 casam ibidem. Alexander 6 Top miles r. curiam in Didessen et curiam Dodelsen et 4 mansos et omnia bona ad ipsas curias perti- nentia. Dicto Alexandro 6 mortuo Echardus f Top r. eadem bona videlicet curiam Didessen, curiam Heynbroc, m. in Ubbe- dissen, in. in Oldendorpe, m. in Hillegodesen, m. in Bracwede, m. in Bocliorne. Eo mortuo r. predicta bona filius Bernhardi fratris sui Everhardus, sed filia dicti Echardi f puer r. Bochorne den Bergh, sed non iuravit. Henr. Top r. 1 d. in Hillegodesen in par. Orninchusen et 1. d. in Bronekissen. Lutbertus Top r. bona, ut supra pateU. Alradus de Busche r. curiam in Milsowe in par. Scho- temere, d. in Werte, d. in Lutteken Lyme, Wytekenhof et Wytekenhagen, 1 d. in Barchusen et omnia, que habent in indagine to der Lutte, curiam Dyngherdinchusen, dimidium d. in Groten Dorenberge, dimidiam d. in Hovedissen, casam in Bidderuflen, 2 domos in Eynctorpe et omnia bona, que habent to den Worden, curiam in Sulinctarpe 2 domos in Esemes- husen, 2 domos to Bartelwick et omnia, que habent inLove- linctorpe, et curiam Hatlage cum suis pertinentiis, m. in Asen- dorpe, 1 d. in Marcdorpe, 1 d. in Verderinctorpe et 3 mansos to den Dutese, 1 d. in Sedinchusen, 1 casam in Edesen. Dicto Alrado mortuo huiusmodi bona predicta r. Alradus frater suus. a ) Wervinche D. unten. — d ) videlicet D. - — b) Wervince D. — °) Wervinghe D; dsgl. e) Allexand, C, D. — f) Eckehard. B. — e) G om. %m. 163 De istis bonis predictis Amelimgus filius quondam Alradi de Busche predicti mortui r. suam partem bonorum ipsum contingentem videlicet curiam in Dyngerdinchusen, curiam Wittekenkove, decimam over der Lutte et 5 mansos et censum ad ista pertinentem. Arnoldus de Lon r. d. in Vinnede, villam Vinnede, casam dicti Treros, d. Hellemannes, d. Vustmannes, indaginem Nevegereshagen, 3 domos in Struchusen, d. in Buckessen, d. to Schoren, d. in Edesen", d. to den Wenden, d. salis in Soltuflen. Magister Florekinus de Lon r. curiam Vinnede, 2 mansos in Elflisten, 1 m. in Honlinden, 1 m. in Hederinchusen, 1 m. in Lolekissen, 1 m. in Bronekissen, 1 m. in Werle, 2 mansos in Ufflcn, 2 mansos in Edesen a . Nota: Ad resign. Johannis de Lon Bernhardus de Exterde r. d. ton Wenden 1 . Tydericus Vinke miles r. officium Modehorst videlicet Pol. 5». curiam in Modehorst et mansos ad eam pertinentes et magnam d. in Kilvere. Joh. Vinke miles r. curiam Hofbergh et mansos et omnia ad ipsa pertinentia et d. in Honsele, quam resignavit dictus Vinke 0 , d. Barkhus, d. Brinchus et casam in Doren- berghe. Tydericus de Exterde r. officium Brede cum suis per- tinentiis, Vosseshagen cum suis pertinentiis, dimidiam curiam in Soltuflen, dimidiam d. salis, indaginem in Exterde pro dimidia parte, curiam in Hederhusen, curiam in Broke et molendinum in Broke, curiam in Swavedissen, curiam Wit- sinchusen in par. Ostercappelen. Dicto Tyderico mortuo frater suus Joh« de Exterde r. dicta bona omnia d . Statius de S1 on r. curiam in Hederhusen, 2 mansos in Pedelen, 1 d. to den Broke, 1 d. to den Spetale, 1 d. in Passenbroke e , curiam in Halstenberghe. Predicto Statio de Slon mortuo Albertus de Slon r. huiusmodi bona. a) Edissen B. — •>) Nota etc. ist in D Bdbem. v- anderer JSd. — c) Vunke C. — A ) D add. v. anderer Hd. Dicto Johanne mortuo Gerwinus de Exterde r. predicta omnia sub a°. 1366. — e ) soD; Passebr. C. 11* 164 Statius de Slon non iste immediate precedens sed alius, de quo etiam supra fit mentio, r. officium Bredenbeke vide- licet curiam et mansos. HenricusWend miles in Lemego r. curiam inBuckesen, decimam supra 2 mansos in Vinneden a , pratum ante portam Lemgo, quod olim fuerat dicti Barleban, 2 domos in Nederen Sulbeke, quas resignavit Henricus Gogravius. Dicto Henrico mortuo Henricus dictus Wend in Stenham huiusmodi bona r. Everhardus Budarp r. d. Uphus in par. Halle, in qua etiam sua mater recepit usufructum; solvit omni anno thesau- rarie 4 sol. Elysabet uxor dicti Everhardi r. d. Barclius et d. Brinc- hus et casam in par. Dorenberge et ista bona tempore suc- cedenti r. Jobannes Vinke miles. Swederus de Odenhusen r. curiam in Ubbinctorpe cum omnibus mansis et bonis ad ipsam pertinentibus, decimam de novalibus nove indaginis. Johannes Bars r. 2 domos in Ysinctorpe in par. Wertere. Hermannus de Dehem b r. d. in Besencampe dictam Hemsot in par. Angarensi. Fol. 5!>. Volmundus de W ervin gen r. d. in Ghevinchusen et molendinum in par. Bunde et d. salis in Soltuflen. Dicto Volmundo mortuo predicta bona simul Eredericus de Wer- vingen et Jacobus filius eiusdem Volmundi r. c Dominus Gerhardus Barleban d r. curiam übbinchusen. Job. Barleban r. curiam in übbinchusen, d. in Berne- beke, d. in Meleberghe, 2 domos et casam in Pedelen. Engele filia dicti Kniggen r. officium dapiferatus, d. salis et 2 domos in Soltuflen, in Bevenham 2 domos, 1 d. in Lenegeren, 1 d. in Werle, 1 casam in Lenegeren, 1 casam in Bevenham, dimidiam d. in Dorenberghe, m. Querneman in Libbere, m. in Kunsebeke. Gerhardus de Wede maritus dicte Engelen r. predictum officium dapiferatus suo modo, 1 d. salis in Soltuflen, quam habet dominus Keynerus de Voren- campe, et bona predicta. a) Vinnede D. — i>) Dem D. — °) D add. v. anderer Hd. Mortuo Jacobo ad resign. Prederici Eredericus de Arnholte miles r. a°. 1359. — ä) Barlaban G. 165 Hermannus de Yggenhusen r. curiam Eynctorpe et casani ibidem solventem abbatisse 4 sol. et curiam in Bul- linchusen et molendinum ibidem solventem 4 sol. super no- vum opus. Ecbertus de Bokinchusen r. d. et aream inhabita- tionis sue, quam inhabitat, 22 agros apud Lyppinctorpere vorde et pratum, d. in Werle cum hominibus et pertinentiis suis. Dicto Ecberto mortuo Hermannus de Bokinchusen filius suus r. predicta bona et cum hoc r. dimidium m. in He- derinchusen pertinentem ad curiam Loebof. Albertus de Busche r. d. in "Wederinctorpe, quam resignavit Arnoldus de Bodinchusen. Arnoldus de Bodinchusen r. d. Tuneshus in Bodinchusen. Johannes de Vorencampe r. 2 domos in Lohove. Bichardus de Snachorst r. d. in Edelsen. Conradus de Beghe r. dimidiam d. salis in Soltuflen; eandem d. ad resign. eius r. Bembertus de Busche. Johannes de Uflen r. curiam et d. inhabitationis sue, quam inhabitat, et tertiam (partem) cmie Godekenhof. Do-Fol. 6». mino a Johanne defuncto tertiam partem curie Godekenhof r. et tert Johannes de Uflen filius suus et d. et aream inhabitationis; et iü hiis bonis abbatissa uxori sue concessit usufructum b . — Dominus Alradus de Busche habet nunc d. et aream in- babitationis Johannis de Ufflen 0 , sed non r. Henricus W e n d miles in Vlotowe r. bona, cum quibus de iure debebat infeodari, et acceptavit terminum ad nomi- nandum talia bona, sed non nominavit. Eo defuncto huius- modi bona r. Herrn. Wend filius suus et nominavit 2 mansos in Herdissen d et pratum ante Lemgo in der Gronen e mersch. Johannes Schenke r. curiam Vorewergh et agros per- tinentes ad ipsam extra Benneportam, 2 domos in Eylshusen, 1 d. in Stoflo et Branthorst silvam et d. in Hederinchusen et dimidiam d. et curiam pro dimidia parte, quam Henricus Schenke inhabitat. a) Quo D. — b) et in bis hier ist inD v. anderer Hd. — °) G om. Joh. de Uf. — d ) Hardissen D. — e ) Grenen D. 166 Johannes tarnen Schenke predictus resignavit abbatisse d. Stoflo et silvam Branthorst cum omnibns suis iuribus et pertinentiis; domino Suedero de Busche resignavit d. in Eylshusen. Et Henricus Friso habet d. et curiam inhabi- tationis Schenken, sed non r. Wilhalmus uppe den Hollande r. tertiam partem indaginis in Seligworden to den heleghen Gheyste a et dimidiam piscinam et decimam supra Mgenhus et supra Honveit. Conradus de Bec r. d. in Nederen Echam. Kichardus de Wissincheshusen r. 1 d. in Edessen et 4 casas ibidem in par. Schotemere. Eo mortuo Sanderus de Wissingeshusen filius suus r. eadem bona. Johannes deLoneder. 1 d. in Londe et 2 casas ibidem. Alheydis Schroderinc Gogravia r. bona sua videlicet partem bonorum sibi de iure cedentium et 1 d. in Bimesen b . Kelicta quondam domini Johannis de Verne r. m. in Hatlage; quem ipsa et sui pueri resignaverunt. Et Johannes de Broke eundem m. ulterius r. Elysabet Barleban r. curiam Bist et 1 m. ibidem. Pol. 6*. Amelungus de c Varendorpe r. bona, que alias, ut supra patet, Elysabet filia quondam Keyneri Gogravii militis uxor sua receperat in feodo; et cum hoc ad resign. Hermanni Gogravii alias dicti Voghet r. decimam et censum in Pillincbroke. Bichardus de Snachorst r. d. in Otinchusen. Eo mortuo Wedekindus suus filius dictus de Snachorst r. eandem d. et uxor sua usufructum in eadem. Elorekinus dictus van der Beke r. 2 domos in Beck et 2 casas, 2 domos in Echam. Conradus Gos r. d. Winthus, quam resignavit Joh. Schenke. Wernerus Crevet et eo mortuo Ludolfus Crevet suus filius r. d. in Ghevinchnsen et 2 casas. Solvit annuatim 2 sol. ad capellam domini Walderi. Deinde post idem Ludolfus resignavit ista bona Hermanno de Hagen, ut infra patebit a . a) Gheste D. — i>) Bimessen D; dsgl. unten. — c ) in B. — d ) Wem. bis hier ist in D Bdzus. v. anderer Hd. 167 Gerh. de Sterte r. d. in Sterte. Eo mortuo Albertus Smakepeper r. eandem d. in Sterte cum suis pertinentiis. Hanc d. nunc habet in feodo Bück in Eavensberge miles. Lutgardis de Havergo r. m. in Bylevelde. Wilbalmus de Blasne a r. decimam supra novam d. in Selingworde. Dominus Henr. Knollinc r. campos camerarii. Bernh.Sartor frater suus r. bona in Porterhusen devo- luta ad ipsum ex obitu patris sui, 1 m. in Lyppinchusen et 1 m. in Bymesen. Pueri dicti Wergmester receperunt in feodo curiam Libbere videlicet Alheydis filia et Detmarus filius; ad quorum puerorum et Jobannis Frisonis resign. quartam partem istius curie Libbere r. Arnoldus filius Arnoldi Dunnehovet. HermannusWulfardi r. m. in Libbere; idem r. a the- sauraria ecclesie Hervord. d. in Uflen cum omnibus suis pertinentiis. Eo mortuo Herrn annus filius suus dictus Wulfar- dinc r. predicta bona et cum hoc d. in Lochusen et quartam partem cuiusdam mansi in Libbere et quosdam alios agros. Gerhardus Bolleman r. m. in Libbere et quosdam Fol. 7» alios agros dictos dat Kolnesche veld b ; item r. ad resign. Jobannis de Vorencampe curiam Lohof propiorem 0 civitati. Hec bona patre mortuo Hermannus filius suus r. Hunc d m. in Libbere, quem Gerhardus Bolleman receperat in feudo, pro dimidia parte Joh. Bolleman habuit; quo defuncto filia sua uxorHermanni dicti e Potenhusen r. huiusmodi mediam partem f . Herrn, de Hagen r. 11 uncias agrorum in Hartham, dimidiam curiam in Marquardinctorpe et 16 vel 18 agros. Iste Herrn, de Hagen habet etiam alia bona ministerialia de- scendentia in feodo ab ecclesia Hervord. videlicet d. et aream totam inhabitationis quondam Henrici Gogravii militis, que r. — Henr. de Hagen frater suus r. dat Goltland et Knig- genland. ») Blasme D. — t>) dictos bis hier ist Interlinear zus. v. anderer Hd. in D. — «) proximoreni C, D. — a ) so D; Et G; der Satz ist in D Rdzus. v. anderer Hd. — e ) de D. — f ) D om. huiusm. bis hier. dictos 168 Joh. de Hagen in novo opido Hervordensi r. duas partes Godekenhof et agros in Olden Sende; 3 agros habet Godekenhof et partem domus sne et horreum. Eo mortuo Gerhardus de Hagen filius r. eadem bona; et cum hoc r. 23 agros pertinentes ad curiam Godekenhof, quos resignavit Gerh. de Hagen patruus smis. — Modo Alradus de Busche miles habet huiusmodi partem domus et horreum et aream, sed non r. Henr. de Hagen alias dictus Peperkorn r. bona in Eidderuflen videlicet dimidiam d. Eo defuncto Johannes de Hagen filius r. bona patris et Gervasii patrui superius a expressa et 6 agros extra Stenportam den Schelenbrink nomi- natos 1 ". Gervasius de Hagen frater suus r. residuam medie- tatem eiusdem domus in Eidderuflen. Albertus de Eintelen r. 3 partes curie in Marquar- dinctorpe et agros de communitate pascuorum acceptos sitos apud landwere et agros quondam dicti Tribus 0 et quosdam alios agros communitatis. Eo mortuo Ludolfus filius nee dedit herwadium nee bona r. Gerlacus de Eintelen r. 10 agros iacentes super Heynlo, quos resignavit Arnoldus de Lon. Gerhardus de Eintelen frater suus r. ad resign. Ar- noldi de Lon d. in Schoren. Tydericus Euffus r. campum apudLuttenbergh, qui solvit annuatim plebano Montis 2 sol. a , et campum Clivenveld. Eo Fol. 7*. mortuo Johannes filius suus nee dedit herwadiam nee bona r. Conradus Strote r. 36 agros extra Eenneportam, qui fuerant quondam Hermanni dicti Krecel, et 5 agros, quos habuit dictus Somer, et 3 agros apud Sutdore, quos habuit Henricus Friso. Eo mortuo Suederus filius eadem bona r. Arnoldus apud Eossam r. spatium dictum Wevels- velt 9 m odios seminis, apud lantwere agros 18 modiorum seminis, item mester Everdes breden, item 3 partes in des kemereres lande, item illa bona, que habuerat Arnoldus Knol- linc, item agros Henrici de Hagen, qui dieuntur dat Goltlant. nee de<3. a ) so D; inferius G. — *>) Eo def. bis hier ist in D Edzus. v. anderer Hd. — c ) Tibus D. — d) qui bis hier ist in D über der Zeile v. anderer Hd. zugefügt. 169 In quibus bonis omnibus uxor sua recepit usufructum. Dicto vero Amoldo mortuo Henricus filius suus eadem bona r. Johannes deübbinctorper. dat marstal ammeth a cum suis pertinentiis. Eo mortuo et dato herwadio Gerbardus de TJbbinctorpe suus frater r. eadem bona. Henr. Priso ad resign. Alheydis Schroderinc r. quartam partem curie in Porterbusen; domus vero et area, quam in- babitat, que quondam fuerat b Henrici Schenken, sunt bona ministerialia, sed non r. Arnoldus rector capelle domini Walderi r. bona sua sibi cedentia de hereditate paterna videlicet quos- dam agros de communitate pascuorum et quosdam agros super campo Borbeke. — Henr. de Brac r. Ö 1 ^ agros quondam domini Arnoldi sitos supra Lemenculen de Wolden- mene dantes annuatim 8 den. 0 Joh. Paber r. 3 agros uppen Wellenbroke a dictos de Todenackere, 3 agros supra Horenbrede et 1 agrum apud cam- pum domini Suederi de Busche et 5 e agros de Woldemene, quos resignavit Joh. de Kengstinchusen, et 2 agros, quos resignavit Bathart, item agros de Woldemene, qui in suam partem cesserunt ex divisione facta cum domino Arnoldo fratre suo. Eo mortuo Arnoldus filius suus in predictis bonis videlicet agris de Woldemene acceptis f , quorum quidam iacent super Lemekulen, quidam super Yetekamp, quidam super Hellebrede, tres agris super Wellebroke et 3 agrie apud Galgensick, recepit partem suam h ; alii pueri non receperunt suas partes. Herrn. Wysincr. 10 agros super Yetekampe et 7 agros supra Galgensyke et 4 agros infra Galgensyke. Eo mortuo pueri non receperunt in feodo ista bona. — Donowepol. 8» r. 2 agros apudMersch et campum extra Stenportam et cam- Don - pum dictum boghe apud molendinum dictum Eodewick. Eo mortuo propter dispersionem puerorum suOrum 1 ista bona non a ) B om. — b) so B; fuerant G. anderer Hd. in B. — d) Wellebr. B. - f ) agros — acceptos B. — g) agros B. 0 C om., B add. — c ) Ber Satz ist Bdzus. v. — e) Korr. (statt 2) in B. — — h ) B om. recep. p. s. — iSffi 170 fuerunt ab aliquibus pro infeodatione a requisita. — Beruh. Aspelaninc r. agros sitos apud Holenweghe et 3 agros apud Galgensyke. — Joh. de Paderborne r. 3 agros apud Galgensyke, 1 ortum extra Stenportam et 9 agros de Woldemene. — Assele de Brokelbusen r..6 agros iuxta Holenwege et 5 agros supra Hede; resignaverat Jo- hanni Fabro 3 agros\ Antonius de Ponte r. 4 agros apud Holenweghe, 2 agros apud Orsesyke, 1 agrum apud Dusedick, item 6 agros apud Holenweghe, quos resignavit Assele de Brokelhusen. — Gosecavel r. de agris Woldemene extra Stenportam ad capacitatem 18 modiorum seminis siliginis. — Lutbertus de Brokelhusen r. bona sna videlicet agros extra Stenportam iacentes. Bo mortuo Drude de Schildesche" eosdem agros r. et acceptavit terminum ad nomhianclum eosdem. Item eosdem r. dominus Joh. de Brokelhusen et etiam accepit terminum ad nominandum ipsos. — De istis agris ad resign. Drude de Schildesche 0 et Konegundis sororis sue Arnoldus de Hevere r. 9 agros videlicet 3 agros by der Rodenbeke et 5 agros supra Wellebroke. — Herrn, de Tolenbeke r. 5 agros extra Libbereportam et 5 agros extra Berghereportam et ortos supra Mersch et boghe. De hiis bonis Henricus frater suus recepit suam partem. — Engelbertus Longus r. unum camp et ortos supra Mersch, quos habuerat Joh. de Yolen- beke et sui pueri; de quibus dabit aDnuatiin 3 talenta cere, unum abbatisse, alterum thesaurarie ecclesie Hervord.; tertium dabit ad montem ecclesie Hervordensis. Hos ortos modo habet plebanus capelle leprosorum. — Albertus Stur ad resign. Suederi de Busche militis r. duas partes mansi Dobel- hove et Cokenhaghe, item 5 agros extra Berghereportam apud Teygelhus. — Echardus Notelinc r. 3 agros apud Teygel- hus et 1 anewende in der Mersch. Eo mortuo pueri non Pol. &>. receperunt in feodo nee dederunt herwadium. — Volquinus Volq - de Schildesche r. 1 campum dictum boghe apud pontem laterum et 4 agros apud domum laterum. Eo mortuo ista a) so D; per infeodationem C. — b ) resign. bis hier ist v. anderer Ed. in D. — ") Schilsche D. 171 bona non sunt recepta in feodo ab heredibus. — Herrn. Go- desriddere r. 15 agros extra Stenportam. Quo mortuo r. eos Henricus filius; eo mortuo r. eos Johannes frater suus. — Joh. Smakepeper r. circa 70 agros extra Berghere- portam. Dicit Lutbertus Top et dominus Predericus de Arn- liolte, quod infeodatio istorum agrorum per obitum Keyneri de Vorencampe militis pertineat ad eos, sed planum est, quod bona ministerialia secundum consuetudinem ecclesie Hervord. non mutantur nee fieri possunt omagia. — De Pepinc- tarpesche r. agros de Woldemene ad seminationem 4 mo- diorum; sed ülius suus Johannes patre mortuo non r. eosdem. — Joh. de Eeystinchusen r. agros de Woldemene 4 modiorum seminis; postea vendidit Johanni Fabro; et ipse r. a — Arn. de Eyleshusen r. agros de Woldemene 9 modiorum seminis. — Joh. de Yerinctorpe r. agros de Woldemene 9 modiorum seminis; sed ipse mortuus est et pueri non reeeperunt in feodo. — Arn. de Huck er e r. agros Woldemene 10 modiorum seminis; sed eo mortuo duxit uxorem suam Hillam Gerhardus de Otinchusen. Qui r. 2 spatia agrorum dieta twe breden reeipientia 12 modiorum seminis, que emerat a pueris Henrici Gogravii aeeepta de Woldemene; sed ipse nunc mortuus est et datum est herwadium de obitu suo, non tarnen sunt recepta in feodo bona predieta post obi- tus amborum predictorum. — Gosecavel r. (agros) b de Woldemene 18 modiorum seminis. — Johannes Vidue r. de Woldemene agros 18 modiorum seminis, sed noluit iurare. — Statius Gos r. agros de Woldemene 15 modiorum seminis, sed noluit iurare; et mortuus est. — Henr. de Ponte r. agros de Woldemene 9 modiorum seminis. Mortuus est et ■ duxit uxorem suam Wesceius Wekebrot. De istis agris habet Johannes Weider 6 modiorum seminis. —Herrn. Wysinc reeepit de agris Woldemene 3 modiorum seminis. Mortuus est. — Joh. de Hederinchusen (r.) b agros de Woldemene Fol. 9». 4 modiorum seminis. — Joh. P ab er r. agros de Woldemene, Jc *- ut patet supra. — Johannes Grothus habet agros de Woldemene trium modiorum seminis, dedit herwadium de obitu a ) postea bis hier ist v. anderer Hd. in D. — b ) C u. D am. 172 patris, sed non r. Arnoldus rector capelle domini Walderi r. agros de Woldemene 5 modiorum seminis, ut patet supra. — Dominus Joh. de Beren habet agros de Woldemene; patet supra. — Dominus Swederus de Busche habet a agros de Woldemene duorum modiorum seminis. — Joh. de Paderbor ne r. de Woldemene agros 9 extra Stenportam, ut patet supra. — Henr. Ebbemeyger habuit agros de Woldemene extra Stenportam, in quanta mensura, nescitur; sed eosdem agros habent ebdomedarii Hervordenses, sed quo iure, ipsi schürt. — Joh. Lüttem an (r.) b agros de Woldemene 4 modiorum seminis. — Assele de Brokelhusen r. agros de Woldemene trium modiorum seminis. Joh. de Brac habet agros de Woldemene 5 modiorum seminis 0 . — Volquinus de Echerinctorpe r. agros trium modiorum seminis. —Conr. Müle r. de Woldemene agros 6 modiorum seminis. Eo mortuo Henricus Papensvager intermisit se de eisdem agris extra Stenportam iacentibus; non dedit herwadium nee r. — Greta de Bylevelde uxor Ecberti Stur r. agros de Woldemene trium molt et 6 modiorum seminis; ambo mortui sunt. — Albertus Wesceli senior r. agros de Woldemene 21 modiorum seminis. Mortuus est et pueri sui non rece- perunt in feodo; habent tarnen pueri plures agros de Woldemene, quam pater r., quia habent agros Grete de Bylevelde immediate precedentis et aliorum. —Johannes Wesceli filius Alberti predicti . . . . d — Albertus Wesceli frater dicti Jo- Fol. 9*.hannis . . . . de — Joh. deHomersen senior r. agros Wolde- Joh - mene 10 modiorum seminis. Mortuus est, sed f pueri non reeeperunt in feodo et plures habent agros, quam pater re- ceperat. — Joh. de Homersen filius suus . . . . a — Herrn, filius suus . . . . a — Albertus filius suus .... a — Eredericus Kelemunt (r.) b agros de Woldemene 18 modiorum seminis, sed modo tantum non habet. — Herrn. Kollinc r. 9 agros de Woldemene dictos Buslant sitos by den Eynenhüs, quos a) D om. — t>) G u. D om. — c ) D add. v. anderer Hd. quo mortuo Henricus filius eius r. eos, sed non iuravit, quia puer erat, a°. MCCCLX. — d ) Die Angaben, für welche Raum gelassen ist , fehlen in G u. D. — e ) D add. v. anderer Hd. Henr. Cleykanxp 6 agros iuxta Galgensik. — f) et C. 173 quondam liabuit Fredericus Kelemunt a . — Herrn. Huffeke r. agros de Woldemene 21 modiorum seminis, quos habuerat dictus Wordinchof. Mortuus est et diviserat a se in vita sua. — Albertus de Kintelen r. agros de "Woldemene. Mortuus est et patet supra. — Job. Voss ine habet agros de Woldemene, sed non r. — Herrn. Wordinchof habet agros de Woldemene, sed non r. — Herrn, de Hagen pro- consul habet agros de Woldemene, sed non r. — Kelicta Jo- hannis de Hagen in novo opido habet agros de Woldemene. — Henr. de Hagen et Gervasius fratres habent agros de Woldemene. — Dethardus Bussetitte r. agros de Woldemene 6 modiorum seminis. — Job. Hector habet agros Woldemene 6 modiorum seminis; non r. — Ludolfus Huffeke habet agros de Woldemene; mortuus est. — Joh. de Hepen r. agros de Woldemene 5 modiorum seminis. — Eelicta quon- damGerhardi de Hagen habuit agros Woldemene; nunc mor- tua est. — Joh. Melleman habet agros de Woldemene; non r. — Everhardus de Ponte habet agros de Woldemene; non r. — Joh. Stenbickere habet agros de Woldemene;Pul. 10». non r. — Joh. Bobergh habet agros de Woldemene; non r. — Herrn. Didessen habuit agros de Woldemene 10 modiorum seminis. — Arn. de Possa — patet supra. — Ludolfus de Sozato 1 habuit agros de Woldemene et Wilkinus Godeleve; ambo mortui sunt. Henr. de Herdissen civis in Lemego 0 r. 2 domos in Herdissen et m. in Bist, quem habuerat dictus Erp a . Joh. Droste in Lemego r. officium Bist videlicet cu- riam in Bist et omnia ad ipsam pertinentia.- Tydericus Boleke in Lemego dictus Wimman e r. dimidium m. in Bist et eundem r. etiam filius Conradi de Schotemere. Arnoldus deBarkhusen f in Lemego r. d. in Herdissen, Ludolfus de Hörne r. m. in Bist. a ) Herrn. K. bis hier ist in D Rdzus. v. anderer Hd. — b ) So- sato D. — o) Lemogo c, so öfter; Lemego D, unten auch Lemego. — d ) Satz v. anderer Hd. in D, — e ) dict. W. ist Zus. über der Zeih v. anderer Hd. in D. — f J Barchhusen D. Joh. ■■■1 174 Engelb. de Marpe civis in Lemego r. d. in Groten Marpe. Eo defuneto Gotfridus de Marpe snus filius in Lemego r. eandem d. Ad cuius resign. ipsam d. r. Helmicus Clinge civis in Lemego. Insuper ad resign. bonorum predic- torum in Groten Marpe sitorum videlicet unius domus et unius case per Engelbertum de Marpe et Erenfridurn filium quon- dam Gotfridi fratris dicti Engelberti abbatissa infeodavit cum eisdem bonis prefatum Helmicum Clinge civem in Lemego. Hillebrandus de Rintelen alias dictus Cruse vel etiam dictus Eese a r. d. in Odincbusen apud castrum Brac. Eo mortuo filius Eylhardus r. eandem d. sive curiam in Odinc- husen, sed, quod Albertus dictus Cruse hanc d. in possessione habet, ipsam dato herwadio r. vivente predicto Eylhardo b . Herrn. Wyse r. m. in Bist; solvit omni anno pensionem annone et pullorum 20. Eo mortuo et ad resign. filii r. hunc m. Hermannus de Gbelenbeke civis in Lemego 0 . Everh. a de Herdessen resignavit m. in Herdissen et r. eundem Johannes de Herdissen e . Goscalcus de Helghenkerken r. m. in Bist. Quo defuneto eundem m. r. filius suus civis in Lemego. Fol. 10 b . Joh. Erp civis in Lemego r. m. in Bist, qui olim per- tinuerat ad officium Ubbinctorpe. Eo defuneto eundem m. r. Albertus filius. Ad cuius resign. eundem m. r. Joh. Gyre- snese civis in Lemego. • Margareta et Berta filie Helmici Monetarii in Byle- velde reeeperunt in feodo d. in Marpe. Ad quarum resign. eandem d. r. Helmicus Clinge civis in Lemego supradictus. Herrn. Hanenbom in Bylevelde ad resign. Johannis de Broke r. m. inHatlage; idem Herrn, ad resign. Luthardi f de Havergo et suorum heredum r. m. in Bylevelde. De istis mansis promisit, se daturam de quolibet manso 5 plaustra lignorum et aliam pensionem, sicut per omnia in libris pen- sionariis ecclesie Hervord. continetur. Quo defuneto dictus Crusine frater suus r. eadem bona suo iure. a) Eeoe D. — t>) Eo mortuo bis hier ist in D Rdzus. v. anderer Hd. — c ) c om. civ. in L. — a ) Korr. statt Herrn, in G u. D. — e )D add. v. anderer Hd. a<>. MCCCXXIV. — f) Lutfardi G, B. ' '' "y' v,; ~' ■■ ■■■ 175 Bertoldus de Haren r. officium cameratus et pertinentia ad ipsum officium. Idem habet curiam Heddinchusen, cum qua non est infeodatus, et m. Glosincham. Albero a miles et Herbordus famulus fratres dicti de Etle violenter et minus iuste occupant et detinent officium Etlen nee sunt infeodati cum eo. Albero a predictus mortuus est et sui filii Albero a et Lyppoldus consequ enter idem officium pro media parte minus iuste detinent sicut pater. 2) Lehngüter in der Diöcese Minden. Hec bona reeepta sunt a domina abbatissa in feodo in dyocesi Myndensi: Job. de Moninchusen ad resigu. Jobannis de Ech militis r. curiam Estorpe et 3 mansos. Henricus Vrygdach r. officium Estorpe videlicet curiam cum mansis et Omnibus pertinentiis in par. Landesberghe, item 3 mansos in Landesberghe, item 3 mansos in Estorpe. — Henrico mortuo Arnoldus Vrygdach frater r. bona predieta officium in Estorpe videlicet curiam et 9 mansos ad ipsam pertinentes et 14 mansos ibidem in Estorpe, item 4 mansos in Merdorpe, item 1 m. in Grindowe, item 3 mansos in Landesberghe, item 3 mansos in Estorpe, item homines et bona ad ipsum officium pertinentes. Gerlacus de Grindowe ad resign. Henrici de Grindowe presbiteri r. pro se et Sophia uxore et Ecberto filio 2 mansos in Grindowe. Ludolfus de Hordinchusen r. 1 d. in Hordinchusen et 1 casam ibidem in par. Linttorpe. Eo mortuo Arnoldus p 0 l. ll». Sybrachtinc filius suus ministerialis r. eadem bona et Hanipe et 1 eius uxor ministerialis reeepit usufruetum in eisdem. Lodewicus Post miles r. 4 mansos in Wulle b . Eo mortuo eadem bona r. Hugo Post filius suus; et mortuus est. Johannes Post miles r. 2 mansos in Wülle b . Mortuus est. a) Alboro C, B. — b ) so D; Vuvle C. 176 Fol. 11t, Hugo Post senior r. 2 roansos in Wülle a . Wernerus Metzencamp r. 3 mansos in Wolle». Hildemarus de Bardeleve r. curiam in Wülle" et 3 domos et 3 casas ibidem. Herbordus Duvel miles r. d. inEelvissen. Mortuus (est) et nee pueri dederunt herwadium nee bona reeeperunt in feodo. Beynerus de Livenstede r. d. in Blasine^ et d. in Livenstede. Joh. de Livenstede r. curiam in Livenstede et omnia bona, que ad ipsam pertinent, d. in Echolte et agros quosdam ante Lubbeke et omnia, cum quibus de iure infeodari debuit. Eo mortuo Johannes Westfal ministerialis r. eadem bona et nominavit curiam in Livenstede, 7 vurstede, 2 domos et 4 casas ibidem, 1 d. in Blasme b , 1 d. in Menede et 1 d. in Echolte et omnia alia, cum quibus de iure infeodari debuit. Bodolfus de Horst ad resign. Johannis Westfal pre- dicti r. bona predieta et nominavit curiam in Livenstede cum suis pertinentiis, 2 domos in Livenstede et 4 casas ibidem, 1 d. in Blasme b , 1 d. in Menede, 1 d. in Echolte et agros quosdam ante Lubbeke cum omnibus pertinentiis. Dabit de bonis in Livenstede pro pensione omni anno conventui ecclesie S. Marie montis Hervordensis 4 modios tritici, 5 solidos de- nariorum Hervord. et 3 obulos. Bernh. de Ext erde famulus r. d. salis in Soltuflen, dimidium m. in Soltuflen, 1 m. ante Bylevelde, Bavenhusen et Jutsinchusen apud Osenbrugge, 2 domos in Exterde, apud Exterde m. Dichus, curiam Hederhusen, ibidem 2 domos et molendinum ibidem, Switmersen d. et d. in Bruninctorpe. De Exterde datur triticum de indagine Smachteshagen. Conradus eius filius patre defuneto r. eadem bona, sed expressit 3 casas in Switmersen et Vosseshaghen et deeimam ibidem. Eckericus de Anen 0 r. 3 domos pertinentes ad officium Notenstede in Ellingehusen. Herrn, de Visbeke miles r. 4 domos, unam in Varlo, quam Johannes de Lange, inhabitat, aliam ibidem, quam ») so B; Vuvle C. — b ) Blasne G. — °) Nanen D. 177 Henricus filius Detmari inhabitat, tertiam in Lessele, quartam in Batlosen a . Item Gyseke Nevel r. 2 domos in Sclionlo, unam, quam inliabitat Joh. de Bodekere, aliam, quam inhabitat Ty- dericus Blocman, 2 domos in Annenstede, unam, quam inhabitat Detmarus de Bodekere, aliam, quam inhabitat Meyneke, quintam in Varlo, quam Menke inhabitat b . Joh. Du sine r. 2 mansos in Varlo 0 , unum, quem in- habitant Helmericus et Detmarus filii Ecberti, aliuni, quem inhabitat Gerhardus. Eo defuneto Conradus a filius dedit her- wadium, sed non r. bona. Marquardus Spric r. curiam Notenstede et 5 mansos. Albertus de Slon r. curiam in Hederhusen, d. to dem Broke, d. to den Spetale, 2 mansos in Pedelen, d. in Halsten- berge, d. in Passenbroke. Olricus Cordewacker in Depholte r. d. in Ellinge- husen, quam Herrn. Colemeyger inhabitat, et 1 d. in Noten- stede, quam Hermannus inhabitat. Petronilla filia Engelberti Streveke r. m. in Husede. Hunc m. etiam r. dictus Hane. Tyleke de Slon r. m. quendam in Hemerde, qui vocatur de Hervovdesche hove; recognoscit, se daturum quo- libet anno 3 solidos Hervordenses nomine pensionis. Hunc m. ad resign. Tyleken r. Statius de Vorenholte. Item Statius resignavit eundem m. et Joh. Busche r. et dixit, se inde daturum quolibet anno in festo Mychaelis 2 sol. Hervord.; sed Tyleke recognovit 3 sol. Hervord. Tydericus Esperic e ministerialis r. curiam Stenhof in par. Landesberghe. Eo mortuo Hartbrachtus Plyge r. eadem bona ad manus Hartbrachti Esperic filii dicti Tyderici nondum ad annos discretionis perventi (!) videlicet 3 mansos in villa Landesberghe dictos Stenhof. Deinde dicto Hartbrachto Esperic ad annos discretionis pervento (!) ad resign. dicti Plyge idem Hartbrachtus Esperic r. dieta bona. a) Eatlose D. — t>) D add. v. anderer Ed. Eo mortuo Eodolfus Nevel filius r. eadem bona a<>. MCCCLXVI. — °) Varle D. — d) D add. Dusinc. — e ) Espric D; dsgl. im Folg. 12 ^ 178 Holt de Eusle in Lubbeke habet m. in Dalinchusen et m. Donowe; non est infeodatus. 3) Lehngfiter in der Diöcese Osnabrück. Hec bona recepta sunt in feodo a domina ab- batissa Hervordensi in dyocesi Osnaburgensi. Tydericus Vinke miles r. officium Modehorst videlicet curiam Modehorst et mansos ad ipsam pertinentes, magnam d. in Kilvere et omnia ad ea pertinentia. Pol. 12». Hermannus de Aspelcampe miles r. m. in Harn- seten a et m. Westerbeke; hos mansos etiam b Henricus de Aspelcampe filius r. Bück de Karsem miles r. bona in par. Wertere, 2 domos in Kothardinctorpe; item ad resign. Alberti Sinakepeper r. 2 domos et 2 casas in Sterte; item ad resign. Bodolfi de Haren r. d. to der Wyden et d. in 01dendorpe c . Albertus de Hase d r. d. in Methorpe 6 in par. Hagen. Eo mortuo Swederus dictus Yolenboch r. eandem d. et dabit omni anno pro pensione 2 sol. Osnabrugenses. Doleke r. d. in Uffenbeke in par. Nyenkerken f . Ad cuius resign. Echardus de Hörne in Eavensberge r. eandem d. Lodewicus Hake ad resign. Willekini r. 2 domos et unam casam in par. Hagen. Kabodos de Haren filius domini Eabodonis r. d. to der Wyden, d. Oldendorpe, d. to der Hede in par. Lynen, 1 d. in Oldenmelle et 1 d. in Lare in par. Melle. Ad resign. Eabodonis de Haren dominus Bück r. d. to der Wyden et d. in Oldendorpe. Item ad resign. Eemberti de Haren idem dominus Joh. Bück de Karsem r. d. to der Hede in par. Lyne h . — Eodolfus de Haren mortuo patre r. d. in Eynchusen. Lutbertus deEodinchusen r. officium in Eodinc- a ) Harenseten B. — •>) etiam mansos C, B. — ") item ad res. bis hier ist in D v. anderer Hd. — d ) so B; Haze C. — e ) Mech- tarpe D. — f) Nygenkerken B. — s) in B Korr. für Dethardus. — h ) Bie 2 letzten Sätze sind in B v. anderer Hd. 179 husen videlicet curiain cum mansis ad ipsam pertinentibus et d. Spenge. — Arn. de Kodinclmsen r. — patet supra a . Job.. Vinke miles r. — et patet supra. Gertrudis Vischerinc filia Ode quondam uxoris Con- radi Vischerinc r. d. in Spradowe in par. Bunde. Ludolfus de Siedebusen miles ad resign. Florekini de Quernbam b militis et Everbardi fratris sui r. bona in Lo- delinctorpe et bona in Uptorpe et tres casas in par. Bure. Eo defuncto Suederus de Sledehusen filius suus r. eadem bona videlicet d. in Uptorpe et d. in Lodelinctorpe et 3 casas in par. Bure. Quo defuncto Johannes ülius Suederi r. eadem bona. Erdewinus de Ellebeke gogravius in Cappellen r. d. in Stederdorpe in par. Ostercappelen. dementia filia Johannis de Rene militis r. officium Ostenvelde videlicet curiam et mansos ad officium pertinentes et 4 domos in Visbeke et omnia, cum quibus de iure in-Fol. 12b - feodari debuit. Lutbertus Budde r. eadem bona: officium in Ostenvelde videlicet curiam et mansos ad officium pertinentes, curiam Uplaghe 0 et 4 domos in Visbeke et omnia ad ipsa pertinentia. Nycolaus comes in Tekeneborch r. officium in Ybbenburen videlicet curiam et mansos ad ipsum officium pertinentes et advocatiam super ipsum officium et advocatiam officii in Bene et omnia, cum quibus ab ecclesia Hervordensi de iure infeodari debuit. Henricus de Sweghe morans nunc in Hunteborch ad resign. Hermanni de Stederdorpe r. 1 d. in Stederdorpe, quam inhabitat Job. Knolleman. Henr. Unghenade r. bona in Honen in par. Lengerke. Eo mortuo Heylewigis soror dicti Henrici filia quondam Hen- rici dicti Unghenade militis r. eadem bona videlicet 2 domos in Honen nominatas Wernerinc. Ad resign. autem eius Ely- sabet soror sua filia Henrici Unghenade militis desponsanda r. eadem bona videlicet 2 domos in Honen. Nota, quod Ely- a ) so D; C om. Arn. etc. bis hier. — b ) Querham D. — c ) Uf- laghe D. 12* wg^^^^^ 180 sabet pro tanto dedit herwadium, quia Heylewigis soror, que resignavit. reputabatur mortua quo ad seculum, eo quod in- tendebat sola nianere tarnquam baghina. 4) LehngUter in der Diöcese Münster. Hec bona sunt recepta in feodo a domina abbatissa ecclesie Hervord. in dyocesi Mona- steriensi. Henricus nobilis dominus de Zolmissen r. officium in Scopingen videlicet curiam in Scopingen et mansos ad ip- sum officium pertinentes et omnia, cum quibus de iure in- feodari debuit. Gotfridus de Stocbam alias dictus de Hovele r. officium Stocham videlicet curiam Stocham cum mansis et omnibus ad officium pertinentibus. K o r f miles r. officium Lyne videlicet curiam Lyne cum mansis ad officium pertinentibus, m. in Honen et m., qui dicitur Moder. Eo mortuo quo ad seculum, dum intravit reli- gionem, dominus Henricus filius suus dictus Korfr. eadembona. Job. Hake ministerialis r. officium Eene videlicet curiam in Eene dictam Vronhof cum mansis universis et iudicio in Kene, quod vulgariter dicitur burcbrichte a , et berpenninge et cum omnibus iuribus ad ipsum officium pertinentibus; sed episcopus Monasteriensis de buiusmodi borchricbte a et berpenninge violenter et minus iuste se intromisit et occupat; quod alienatum predictus Job. Hake tempore infeodationis et Eodolfus Hake frater suus promiserunt domine abbatisse ad ius et ad proprietatem ecclesie Hervordensis recuperare. Fol. 13» Gotfridus d e H e s n e miles r. in feodo curiam in Abroke. Eo mortuo Tydericus de Hesne filius suus r. eadem bona in Abroke, que nominavit domum to deme Lo. Nota: Rotgherus de Bokenevorde habet m. in Es- sele, m. in Batenhorst, m. Lippinctorpe, quem colit vidua, m. in Linnincsele, m. in Calehusen; non r., sed detinet et detinuit pluribus annis violenter et minus iuste. Dominus Lutbertus de Bevere habuit m. in Lippinctorpe, quem colit a ) hinrichte D. mmm 181 molendinaria, et post eum dominus Hermannus borch- gravius; non sunt infeudati a . Henr. Kemenade r. d. Bylsinc in Scopingen. Eo mortuo Gertrudis sua filia uxor Johannis de Elen r. eandem d., que dat annuatim 5 sol. Monaster. b Henr. de G-rove ministerialis r. m. ScheneMnc in par. Scopingen. Item anno Dom. M 0 CCC 0 XL 0 VIII° circa nativi- tatem beate Marie ad resign. predicti Henrici Tydericus d e Lere r. dictum m. ScheneMnc 0 . Bertoldus de Langen r. m. to der Pockenbeke in par. Weteringen; et frater suus Lutbertus de Langen est dominus seu possessor huius mansi; et cum hoc habet curiam Mey- gerinchof in Weteringe descendentem in feodo ab abbatissa Hervord., de qua dabit omni anno pro pensione 8 den. ad illuminationem ecclesie Hervord. Bertradis de Stocham filia Arnoldi de Stocham et Johannes de Crudelhusen maritus suus receperunt in feodo d. to der Bete et d. to den Akoten in par. Scopingen. Herrn. Geyst r. d. dictam Geysthus d in par. Scopingen. Ad resign. Hermann! Geyst r. d. ipsam Johannes to Loes. Joh. Herd 6 r. d. in B(r)osterhusen f in par. Seinem; idem habet 1 aliam d. descendentem in feodo ab ecclesia Hervord., quam non nominavit. Joh. van der Wunne? alias nominatus de B(r)oster- husen r. 1 d. in B(r)osterhusen in par. Selbem \ Johannes filius dicti Madenkotel r. d. to der Uchte in par. Scopingen. Engelb. Oloppekiste puer 8 annorum r. 3 domos in par. Sorbeke: d. Velthus et d. dictam uth den Dorpe et d. Hermanni Engelberti up den Seningen; iurabit, dum venerit ad annos discretionis. Amelungus dictus Herd 1 filius dicti Kloppekiste et suus frater et mater resignaverunt d. Engelbertinc, d. Velthus, d. ") Nota etc. bis hier ist in D Bdzus. v. anderer Hd. — b ) Eo m. etc. bis hier ist v. anderer Hd. in D. — c) in par. Scop. etc. bis hier ist in D v. anderer Hd. — d ) Geysteshus D. — e ) Hart J). — f) Bosterhusen G, D; dsgl. unten. — s) Wonne B. — h ) D Edbem. v. anderer Hd. A°. MCCCLXVI Bertoldus Meygerinch r. d. in Broster- husen. — ') Hert D. 182 uth den Dorpe, d. Stocnagelinc in par. Sorbeke et homines in ipsis bonis, cum quibus etiam fuit infeodatus Nycolaus Cloppekiste. Iste Nyc. Cloppekiste alias dictus Herd de con- sensu uxoris et suorum puerorum resignaverunt d. Hermanni Fol. 13t. Engelbertinc, ^ Velthus et d. uth den Dorpe sita in par. veithus g^^ e t homines cum universis pertinentiis. Bertoldus de Monasterio filius Suederi de Monasterio militis ad peti- tionem predictorum resignantium est infeodatus ab abbatissa cum prefatis bonis, sicut narrantur; non tarnen resignaverunt d. Stocnagelinc. Anno Dom. M°CCC 0 XL 0 VIII° die Cosme et Damiani Ludolfus deAsbeke r. curiam Haverbeke in par. Scopingen*. Anno Dom. M°CCC 0 XL 0 VIII° in crastino Kemigii Ger- hardus Hose r. m. Eathardiuc toStocham in par. Scopingen. Ad cuius resign. anno Dom. M°CCC 0 L° sexto infra octavas Pasche eundem m. r. Hermannus de Borghorst a . 5) Lehngüter in der Diöcese Köln. Hec bona sunt recepta in feodo a domina abbatissa ecclesie Hervord. in dyocesi Coloniensi: Tydericus de Sconenholthusen 11 miles ministerialis alias dictus de Heldene vel de "Woldenberghe r. officium Schonenholthusen videlicet curiam Schonenholthusen b , curiam Wendene et 52 mansos cum omnibus pertinentiis. Mor- tuus est et dabuntur abbatisse duo herwadia, unum de persona sua ratione ministerialitatis, quia nulluni reliquit successorem legitimum ad ipsum herwadium videlicet ministerialem ecclesie Hervordensis sibi comparem, alterum ratione bonorum. Heredes non receperunt bona ista in feodo; sed de morte Heydenrici de Heldene militis filii dicti Tyderici, quia ipse fuit ministerialis ecclesie Hervord. et nulluni reliquit successorem comparem sui iuris, abbatissa recepit herwadium suum de persona sua. a ) Absatz v. anderer Hd. in D. — b ) Scon. C. 183 6) Lehngüter in der Diöcese Trier. Hec bona recepta sunt in feodo a domina ab- batissa ecclesie Hervord. in dyocesi Treverensi: Gerlacus de Ysenbnrgh nobilis dominus r. advocatiam Ludestorpe, item den Yserenbergh et alia bona, cum quibus de iure infeodari debuit, item officium Godelsbagen. Herrn, de Helpensten et Joh. de Helpensten fratres milites non receperunt bona sua in feodo. Nota a : Hec sunt ecclesie parrocbiales extra opidum Hervordense ad abbatissam spectantes: Ecclesia beate Marie virginis prope et extra muros Hervord.; ecclesia parrochialis in Dorenbergh; ecclesia in Stenhagen; ecclesia in Hiddenbusen; ecclesia in Bunde; ecclesia in Eodincbusen; ecclesia in Cappelen; ecclesia in Lengerke; b ecclesia in Ibbenbmen; ecclesia in Scopingen; ecclesia in Wetteringen; ecclesia in Kene; ecclesia in Scbonbolthusen. Belohnungen nach der Zeit der grossen Pest bis 1360. Fol. 14». Hec 0 bona sunt recepta in feudo a domina Ludgarde abbatissa ecclesie Hervord. post tem- pora mortalitatis: Gerb, de Rintelen civis Hervord. r. omnia bona re- licta post mortem Hermanni de ßokincbusen universaliter. Et patet de eis in registro priori. Henr. Eriso proconsul in Hervordia non dedit herwa- dium, sed r. d. in Edelsen et dixit, Hermannum de Eokinc- busen sibi simpliciter dedisse. a ) Dieser Abschnitt findet sich nur in D. — b ) Eine andere Sd. add. ecclesia in Lyne. — <=) Hier hebt in JD eine neue Hd. an. ■H HB 184 m m ) Keystinchusen D. — °) vacari G, D. 187 postulavit a me Arnoldo plebano Montis 14 den. nomine pen- sionis, sicut fieri solet de agris Woldemene; et tunc exsolvi et presentavi sibi non advertens huiusmodi rem et rei veri- tatem. — Nota: Ista bona suprascripta nominatim sunt de- voluta per liereditariam iustam successionem ad Beynerum filium Johannis Fabri in partibus non existentem, si super- vixerit ex morte patris, matris, suorum fratrum et sororum. Nota: Quod iste Eeynerus filius Johannis Fabri creditur esse mortuus, ista bona immediate si(n)gillatim suprascripta sunt de iure devoluta ad Arnoldum plebanum ecclesie S. Marie Montis fratrem legitimum Johannis Fabri, patruum eiusdem Eeyneri. Qui Arnoldus plebanus predictus de eisdem bonis 3 agros videlicet 1 agrum supra Holewege apud Galgensyke iacentem cambitum a Suedero de Busche pro uno alio agro iacente apud pratum suum a nobis in feudo descendente, ut supra patet, et 2 agros apud Wernam, quos olim Kathardus habuerat, resignavit coram nobis abbatissa et donavit libere Arnoldo filio quondam Hermanni Smakepeper ministeriali nostro, de quo supra fit mentio, et sorori sue Gertrudi, unde nos abbatissa Ludgardis recepta huiusmodi resignatione infeu- davimus predictum Arnoldum ministerialem nostrum cum agro illo cambito et duobus aliis agris apud Wernam, qui olim fuerant dicti Kathart. Item in octava Martini ad resign. Johannis, Suederi, Hermanni et Haseke puerorum quondam Suederi de Slede- husen r. Hermannus Budde de Dranthem bona in Lodelinc- torpe sive d. in Lodelinctorpe, d. in Uchtorpe» et 3 casas in par. Bure modo in 2 casas commutatas. Herrn, de Hagen proconsul r. d. et curiam totam quondam Henrici Gogravii militis, quam ipse inhabitat; sed domina retinuit sibi iuri(s)dictionem et ecclesie sue in tota curia, sicut idem Henr. Gogravius miles habuerat, cum qua iuri(s)dictione non infeudavit ipsum. Item r. d. in Gevinchusen solventem ad capellam domini Walderi annuatim 2 sol. et 2 casas, quam et quas Ludolfus Crevet resignavit. Item Johannes Gogravius miles r. bona, que olim Pol. lb\ a ) Uptorpe D. ■'VT'""-. ■'.:-■■■- m 188 Beynerus miles et Hermannus Gogravius patrui sui habuerant in feudo, videlicet officium Hartham videlicet a curiam in Hartham et mansos ad ipsum officium pertinentes, d. et aream, quam idem Eeynerus inhabitaverat. Item r. curiam to den Worden, m. in Eameslo, de Horebreden, den Wulvecamp, den Schelenbrinch et d. et aream totam, quam Herrn. Gogravius b patruus b inhabitaverat. Idem 0 Job. Gogravius miles ante omnia posuit fideiussores pro pensionibus detentis domine et fideiussores promiserunt pro ipso pro detentis pensionibus videlicet Alradus de Busche et Fredericus de Arnholte milites. Johanne Bück de Karsem milite mortuo Henricus Bück filius r. bona per mortem patris relicta videlicet 5 do- mos in Bathardinctorpe, 3 domos in par. Lyne videlicet d. to der Hede, d. to der Wyden et d. to Oldcndorpc, item 2 domos et 2 casas in Sterte. Wernerus de Alen datis herwadio et d pensionibus detentis r. d. Catelinchusen in par. Olede. Antonius de Ponte civis Hervord. olim reeeperat in feudo a domina 1 agrum apud Dusedic, item apud Holenwegb extra Stenportam 5 agros, quos emerat a dicto Donowe e , et ibidem 6 agros, quos emerat a dieta Brokelhusesche; et nunc ibidem de novo r. 2 agros in una vore ibidem iacentes; item r. nunc de novo 17 agros de agris Borbeke; item r. 2 agros per Hartwicum de Buckesen f resignatos sitos iuxta Kosenbusch inter agros Everhardi Frisonis et Henrici Drusyanes. Bernh. de Brac rector capelle domini Walderi r. 2 agros sitos apud locum dictum Orsesyck extra Stenportam, quos resignaverat Antonius de Ponte. Isti 2 agri manebunt apud rectorem eiusäem cappelle in perpetuum h . Joh. Blome opidanus super Eodewick morans r. dimi- diam partem des Schelenbrinkes videlicet 6 agros nominatos den Schelenbrinc, quos resignavit Joh. de Hagen; residua pars media des Schelenbrinkes non est reeepta in feodo. Joh. de Hagen filius quondam Henrici de Hagen post a ) C om. — b) T> om. — °) so B; Item C. — &) C add. pro. — e) Donouwe D. — f) Buczen T>. — g) Drusiani D. — h ) in gelber Dinte v. anderer Hd. in C; D om. pro det. 189 mortem patris r. agros dictos dat Goltlant et agros dictos de Kregenhove. Alradus de Busche miles post mortem Suederi de Odenhusen ministerialis r. officium in Ubbinctorpe. Dethardus Hering Scolaris dato herwadio de obitu patris r. 3 agros de Woldemene extra Stenportam, quos dictus Luninc nomine suo colit. Anno Dom. M°CCC 0 LIII° Joh. de Selingworden r. officium Selingworden cum omnibus pertinentiis et 62 agros super campo Hervordensi iacentes, quos ipse ulterius, sicut dixit, in feudo concedit; pro detentis pensionibus, que se ex- Fo1 - I6 a > tendunt ad magnam summam, solvendis cum eo et pro eo Gerwinus de Exterde in solidum promisit». Ludolfus de Bechterdissen provisor structure ecclesie S. Marie montis Hervordensis datis duobus solidis Hervord. pro herwadio r. nomine eius structure 8 agros de Woldemene extra Renneportam iuxta Heytsick sitos ad eandem structuram per Elysabet relictam quondam Frederici Eodemau datos et coram nobis in figura iudicii resignatos. De quibus provisores, qui pro tempore dicte structure fuerint, dabunt nomine pensionis 2 solidos Hervordenses abbatisse, que fuerit pro tempore; at unus provisor eiusdem structure semper a domina in feudo recipiet datis pro herwadio 2 solidis Hervord. Henricus fllius quondam Henrici Schenken mortuo pake r. curiam Oldenhervorde cum omnibus pertinentiis. Joh. Clinge filius Helmici Clinge in Lemgo r. 2 domos in Marpe, in quibus ad petitionem ipsius abbatissa concessit Margarete matri sue usufructum. Konegundis fllia Wedekindi de Snachorst desponsata Tyderico Blomen r. d. in Otinchusen, in qua domo mater eius Gerkudis resignavit usufructum; eadem Konegundis r. curiam intermediam inter curias Lohove b . Gerwinus de Exterde r. bona, que de iure ab abbatissa Hervordensi tenetur in feudo recipere, et specialiter nomi- navit 2 domos in Exterde, 2 domos in Switmersen, 1 d. uppe c m a) promiserunt G, ~D. — b ) B add. Godscalcus Greve r. quosdani. agros extra Eenneporten. — °) up D. ^^^^^^ 190 den Wenden, l /s d. salis inUfflen, \ decimam to den Vosses- hagen. Ad resign. Johannis de Beke idem Gerwinus r. d. in Bimessen et d. in Uffenstrot, quam halraerat Bertoldus Gersteldoc. Anno Dom. M°CCC°L quinto Bonifacii Arnoldo Vryge- dach mortuo Nycolaus Vrygdacli filius dicti Arnoldi r. officium Estorpe videlicet curiam cum mansis et omnibus per- tinentiis in par. Landesberge, item homines et bona perti- nentes ad officium eo iure, quo habuit pater suus; et abba- tissa ad petitionem dicti Nycolai in huiusmodi bonis omnibus concessit matri sue usufructum. Anno eodem circa Viti Johanne V i n k e n milite mortuo et dato herwadio videlicet equo aratri cum cella et freno Albertus Vinke eius filius r. officium Hofbergh cum pertinen- tiis, d. in Honsele, d. Brinchus et d. Barchus. Anno predicto in die Marie Magdalene Johanne dicto D r o s t e in Lemgo mortuo Henricus eius filius r. officium Bist cum omnibus pertinentiis. Post obitum Lutberti de Arnholte, qui, dum vixit, bona infrascripta tenuit in feudo, Fredericus de Arnholte miles eius frater diu eadem bona absque infeudatione possedit, eo quod infitiabatur dare herwadium allegans, pro iure suo se in huiusmodi bonis sedisse indivisim cum fratre suo predicto, Fol. 16 b . quamdiu vixerat; domina autem Lutgardis .. abbatissa e contrario herwadium secundum consuetudinem ecclesie Hervor- densis postiüans noluit eum sine herwadio pro infeudatione bonorum venientem infeodare; tandem anno millesimo CCC°LVI infra octavas Epyphanie Alradus miles, Suederus famulus fratres de Busche, Lutbertus Top ac Suederus Gogreve famuli ministeriales ecclesie Hervordensis recepto in se a partibus arbitrio sententialiter secundum antiquam consuetudinem dicte ecclesie Hervordensis diffiniverunt ceteris ministerialibus pre- sentibus approbantibus, quod, licet predictus Fredericus miles et Lutbertus eius frater in tota vita habuissent talia bona communiter simul et indivisim, tarnen dictus Fredericus miles, quod infeudari cupit, domino a herwadium secundum iura abba. a ) so D; dominio C. 191 ecclesie Hervord. presentare et dare tenetur; sicque idem Fre- dericus in dicta sententia lata contentus dato herwadio r. Anno Dom. M°CCC 0 LVI° Lyppoldus dictus Eundes- horn alias dictus de Visbeke suo iuramento secundum diffinitionem imnisterialem optinuit coram abbatissa, quod olim in feudo ab eadem domina recepisset m. in Visbeke et aream dictam Lampenwort in par. Helstorpe, et idem Lyppoldus secundum iuramentum suum requisitus dixit, ibidem esse duos alios mansos ab ecclesia Hervordensi in feudo de- scendentes, quos Henricus de Hademestorpe vendidit Henrico dicto Botmer, qui ulterius ipsos pro dote obligavit Cristiano de Langhen genero suo. Anno Dom. M°CCC°L° sexto feria V. ante dominicam Esto mihi Herrn anno de Ghelenbeke civi in Lemgo mortuo Keynerus de Gbelenbeke filius suus r. m. in Bist solventem annuatim abbatisse pensionem annone et 20 pullorum a . Goswinus de Quernham mortuo Jobanne fratre r. dato equo pro herwadio bona per eundem Johannem recepta prius, licet idem Goswinus cum dicto fratre illa bona habuisset in- divisim simul et communiter in tota vita utriusque. Hec autem bona sunt circa principium libri expressa b . Hermanno de Yggenhusen mortuo Henricus eius filius longo tempore allegans patrem et Albertum patruum suum sedisse in bonis simul et indivisim herwadium dare noluit; tandem ° de iure et consuetudine ecclesie Hervordensis per ministeriales informatus anno Dom. M 0 CCC°LVI 0 in crastino Mychaelis dato herwadio r. bona patris videlicet cu- riam in Bullinchusen et molendinum d ibidem; sed Statius de Dehem dixit, curiam in Eynctorpe e descendere a domino Ottone Lippensi f . Anno Dom. M°CCC 0 LVI° Hern. Priso proconsul r. 1 campum dictum boghe quondam Syfridi Vryges situm supra Wernam pertinentem ad curiam Portherhusen; item 3% a ) D aää. i). anderer Hd. Quo mortuo frater eiusdem Eeyneri r. eadem bona a°. M°CCC 0 LIX°. — b) D add. et m. supra Helrehaghen. — <=) tarnen D. — d ) curiam Z>. — e ) so D; Einchusen C. — f) B om. a domino etc. — s) Vrie D. rsa&s 192 pecias agrorum sitas supra viam versus Dygbroke a quondam Thoninck. Anno Dom. M 0 CCC°LVI° circa Martini Statius b filius Conradi Gr o s r. d. Winthus et alia bona, que pater a donrina in feodo receperat. Anno Dom. M°CCC 0 LV1I° in crastino Valentini domina Ludgardis concessit Hereken filie Bernhardi de Ext er de usufructum in bonis, que Henr. Top maritus eius a domina predicta in feodo tenebat 0 . Fol. 17». Anno Dom. M°CCO°LVII 0 feria VI. ante festum Palmarum domino Tyderico Vinken mortuo Ludolfus Vinke filius r. bona, que pater antea in feodo receperat a domina, officium Modehorst videlicet curiam et mansos ad ipsam per- tinentes, magnam d. in Kilvere et omnia ad ea pertinentia; promiserunt etiam abbatisse pro detentis ipsemet et Kabodo de Haren frater Kodolfi buse d . Anno Dom. M°CCO°LVII 0 ad resign. Drude de Schildesche et suarum sororum circa Odelrici Johannes Kolt- nagel dato vino r. 3 agros dictos Jodenackere sitos iuxta Galgensyke et 1 agrum uppe e deme Quadenkampe. Anno Dom. M°CCC 0 LVIII° Alberto Stur mortuo Hen- ricus Stur filius eius senior r. bona, que pater antea in feodo receperat, et acceptavit terminum ad nominandum f . Anno Dom. M°CCC°LIX feria V. ante Oculi Henrico Top mortuo Bernhardus frater suus r. bona, que Henricus antea in feodo receperat, et nominavit curiam Didessen, m. Hachmester in Hillegodessen, m. Conradi Sykman in Brac- wede, m. in Oldendorpe et m. to Bochornes. (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3325 b.) Pol. 26i>. Anno Dom. M 0 CCC°LIX° feria III. infra octavas Pasche, cum fuisset mortuus strenuus miles Hermannus Naghel, a ) Dybroke B. — i) Justacius B. — <=) tenet B. — a ) Busse, Schadenersatz; B om. promis. etc. bis hier, add. In hiis bonis domina ad petitionem suam concessit usufructum Wibbeken uxori sue a°. Dom. M 0 CCC 0 LIX°. — e) U p B. — f) Eäbem, {zum J. 1353) inB: A°. M"CCC 0 L 0 octavo Bernb. de Gessmelle r. officium dapiferatus ad resign. Engelmodis de Wede. — g) B om. et nomin. etc. bis hier. 193 dubitato per ministeriales sine discussa a videlicet quod, licet heres et successor dicti militis esset iuvenis nee ipse nee aliquis pro eo peteret infeudari, adhuc non minus quod ab- batissa sibi dari exegerat, harwadium dominio sit presentan- dum; et sie equus melior dicti militis cum freno et sella b pro harwadio presentabatur iuramento, quod ad harwadium fieri solet, prestito pro herede iuvene 0 per Hermannum Ret- berch famulum. Eodem anno et die Lutberto Top mortuo Johannes frater suus r. curiam in Gogeren pro dimidia parte, item curiam in Waterborde pro dimidia parte, item dimidietatem curie Lohof, d. in Rederinctorpe, m. in Walkenbroke et m. in Beck. Eodem anno mortuo Hermanno de Callendorpe filius presentavit harwadium. Anno M 0 CCC°LX° ad resign. Johannis Clinge domina infeudavit dictum Gosekere in Lemego cum 2 domibus in Marpe. Anno, quo supra, abbatissa Beneken uxori Bernhardi de Exterde concessit usufruetum in domo quadam in Hevere quondam Lyndemannes. Anno, quo supra, Richardus filius Frederici de Wissinges husen r. d. in Edessen et 4 casas ibidem in par. Schotemere et alia, que de iure ab ecclesia Hervord. in pheudo reeipere debuit. Anno eodem mortuo Johanne Blome opidano in Rodewik Henricus Blome frater r. dimidietatem des Schelenbrinkes videlicet 6 agros. a ) Zu ergänzen ist wohl definitum est. — b ) cella D. — °) iuenui JD. 13 B. Belehnungen unter Heilewig v. Bentheim und den folgenden Äbtissinnen bis 1442. (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3325 b, hier im Auszuge.) 1361. Fol. 27». Anno Dom. M 0 CCC°LXI° venerabili domina Heyle- wigi de Bentham iuri feudali presidente in crastino epi- phanie Domini isti sequentes receperurit bona sua ab eadem: Filius Herberti Nagel, qui fuit iuvenis, pro quo fideiusserunt Joh. de Kersenbroke et Temo de Quernham quo ad iuramentum; item Everh. miles de Hörne, qui satisfaciet de duobus herwadiis; Lücke relicta Boden Toppes; Amelunk de Varendorpe miles; Lubbertus de Bodinchusen; Hinr. Aspelkamp miles; Tydericus Vynke; item Hinr. Buc; Ludolphus Vinke; Bodolphus von der Horst; Wedekinus de Slon postulavit infeudari, sed non fuit infeudatus; Lubbertus Budde, cui assignatus est termirms suprascriptus; Alradus de Busche in Bilevelde; Amelungus de Busche; Joh. Bars; Stacius de Slon senior; Babodo de Haren longus; Badulphus de Haren iunior; Albertus de Molendino; Gotfr. Crusinch; Herrn. Budde; Freder. de Arnholte miles, cui assignatus est terminus suprascriptus; Joh. Top; Wernerus de Alen; Gerwinus de Exterde, cui assignatus est terminus prenominatus; Bodolphus Hake; Albertus de Tggen- husen; Hinr. de Herdissen in Lemego; Hinr. Stur senior; Herrn. Bolleman; Herrn. Wulfardi; Herrn. Gelenbeke in Lemego; Joh. Gyselere; Goscalcus de Hilligenkerken; Florikinus de Loen, cui terminus est assignatus supradictus; Joh. de Otinchusen; Joh. de Arnholte; Hinr. bi dem Graven; Hinr. de Hagen, cui assignatus est terminus antedictus; Alradus de Busche miles; Joh. de Faderborne; Ludolphus de Bintelen assignato sibi termino supradicto; Herrn. Potenhusen; Hinr. D roste assignato sibi termino supradicto; item Elzeka Ungenade; Elzeka filia Everhardi des Hanen; Herrn, de Went; Eich, de Wissingeshusen; Gerh. de Milinctorpe; Helenbertus de Quernham; Herrn, de Hagen 195 iunior; Gerhard, de Rintelen; Herrn, de [Hagen senior, cui ler- minus est assignatus sepe dictus; Syfridus Boze; Detmarus Priso; Jon. de Uflen; Herrn. Collinc; Nolte Nyeburinch; Alb. Kruze in Lemego; Joh. Coltnagel; Joh. Barleban, cui terminus est assignatus predictus; Herrn, de Deem; Harbertus de Byren, tui terminus est assignatus predictus; Freder. de Wervingen; Arn. de Loen; Hinr. Druzian; Hinr. Blome; Bernh. de Voget; Freder. up der Beke; Everh. Friso; Stacius Gos. Bertoldus de Haren r. bona sua videlicet officium cameratus et Fol. 27 b . curiam in Heddinchusen dictam Coldehof et d. in Gevinchusen et ad- vocatiam predicte curie in Heddinchusen. Nota: Iste etiam habet sub se m. Glosincham, sed super eo incusatus dixit, ipsum in feudo descen- dere ab episcopo Osnabrug.; sed patet in libris, quod iste mansus est pensionarius ecclesie Hervord. Engelmodis relicta quondam Gerhardi de Wede r. officium dapi- feratus, sed assignatus fuit sibi terminus 6 septimanarum, quod vide- batur non debere de iure infeudari, quod est officium virilis sexus. Goswinus de Quernham filius quondam Boldewini militis r. bona sua, que prius etiam pater suus a . Lutbertus de Quernham r. 4 domos in Quernham et 8 casas et 1 d. in Hordinchusen, d. in Dalinchusen et Bulte Hervordie ante portam. Temo de Quernham r. curiam to Groten Quernham, curiam super Montem apud Hervordiam, 1 m. in Quernham, 2 campos dictos Kempe sitos supra montem apud Hervordiam, in quibus quondam case steterant, antiquos ortos sitos up den Veren broke extra Libbereportam inter Wedenmolen et Vorewerke, 1 d. et 2 casas in Overenbeck, 1 curiam in Overen Enichlo et 7 vurstede ad ipsam pertinentia. Joh. Gogravius miles r, bona sua, que patent in libro pre- cedente. Swederus Gogravius quondam filius Johannis Gogravii, non istius immediate precedentis, r. bona sua* 1 . Ant. de Ponte r. bona sua. Fol. 28». Bernh. Huck r . . . . Mortuo Johanne deSelincworden iuramentum solitum prestitit eius relicta, mortuo Bodone Top eius relicta. Mortuo Bernardo de Exsterde Beynerus eius filius r. bona sua. Bern. Ubbinctorpe r. marstal (ampt) et vendidit et resignavit ipsum Hermanno de Hagfen] iuniori et domina infeudavit eundem. "Wedekindus Hovedissen r. m. in Hatlage; eundem m. Joh. de Broke r. Gotfr. Cumerdure r. bona fratris Hermanni. a ) S. S. 159 oben unter Joh. v. Quernham. ■ t) Vgl oben S. 158. 13* . hShH VFÜSS 196 Freder. Went miles r. bona sua seil, molendinum in Lyppinc- torp, d. salis in Zoltufflen, 2 mansos in Gelmerinctorpe et alia. Pol. 28 b . Hec bona sunt reeepta in feudo a Lyza abbatissa a°. Dom. M°CCC 0 LXI° in vigilia Mychaelis post electionem et confirmationem domine: Bertoldus de Haren r. officium cameratus, d. in Gevinchusen et Coldenhof to Hedinchusen. Eodolfus de Horst r. curiam in Livenstede et talia bona, sicut Joh. de Livenstede habuit ab ecclesia Hervord. Wedekindus de Slon r. curiam in Ederdissen et curiam in Hal- stenberge, d. in Zolte, 2 domos in Pedelen, molendinum tom Broke et d. tom Preersenbroke et d. in Glasbeke. Gotfr. de Hovele r. curiam in Stochern. Henr. de Aspelkampe miles r. d. in Harenseten, d. in Westerbeke. Herbordus Nagel pupillus et Pellica mater sua pro eo r. curiam in Stichorst et 2 mansos in Vroderdissen et 1 m. in Hillegodessen. Engelmodis de Wede dapifera r. officium dapiferatus et 2 domos in Bevenhem et 1 d. in Zutlenegeren et 1 d. in Werle et 2 domos salis in Zoltuilen. Wedekindus de Hovedissen r. m. in Hatlage. Kotg. de Quernham r. officium in Bek et d. tor Affenstrot. Hellenbertus de Quernham r. d. salis in Zoltuflen, ortos extra Dicporten. Bernh. Top r. officium Didessen. Pol. 29 a . Herrn, van den Broke r. m. apud Hatlage. "Werneke van Alen r. den luttiken Greshof in villa Kette- linchusen. Herrn. Budde r. d. in Uptorpe d. et 2 casas in Lodelintorpe. Lubbertus Budde r. officium in Ostenvelde. Herrn, de Went van Valkenberg r. bona sua in Herdessen. Alradus, Svederus et Alradus de Busche reeeperunt .... Amelungus de Busche r ... . Thider. Blome r. d. in Otynchusen et d. to dem Lohus. Henr. Scenke r. officium in Oldenhervorde. Joh. Top r____ Gotfr. Crusinch r. Lutfredes hove prope Bilvelde. Rodolfus de Haren iunior r. d. in Meyninchusen, modo Donowe. Henr. Buch; Thider. Vinke nominabit. Joh. Bars r. 2 domos in Ycinctorpe in par. Wertere. Alb. de Iggenhusen r. d. in Gevinchusen, d. et molendinum in Bullinchusen. Herrn. Bolleman; — mortuo isto Gerhardus ipsius frater, mortuo Gerhardo filius eins Hermannus a°. M 0 CCC 0 LXX"IV' > r. bona sua. • Temo de Quernhem .... 197 Lubbertus de Boddinchusen r. officium in Boddinchusen et Bennenhus to Spenge. Dominus Joh. Gogreve r. officium in Harthem. Stacius Gos r. dat Winthus. Fol. 29*. Svederus de Busche r. curiam in Odenhusen et alia nominabit. Henr. de Herdessen opidanus in Lemego r. 2 domos in Herdessen et m. in Bist. Freder. up der Beke r. 2 domos in Beck et m. in Bemelinctorpe. Herrn. Top .... Joh. de Arnholte r. d. in Bevenhem, d. salis in Uflen, d. in Lyrn», d. in Stenbeke, d. in Gevinchusen. Ludolfus Vinke r. officium in Modehorst et magnam d. to Kilvere. Lubbertus de Quernhem . . . . Arn. de Lon r. d in Buckesen, d. in Vinnede, 6 mansos in Nev(i)ershagen, m. in Struchusen, d. in der Helle, d. in Edessen. Herrn. Potenhusen r. % m. in Libbere; post istius mortem Joh. eius filius Scolaris. Jacob Basehorn r. d. in Svechlen et 1 / 6 curie in Porterhusen. Bychard. van Wissingeshusen r. d. in Edessen et 3 casas ibidem. Goswinus de Quernhem r. officium in Libbere et m. Luthar- deshove up der Affenstrot et curiam des Hilgegeistes. Herrn. Wulfhardi; eo mortuo Arn. Wulfardi filius suus r. bona. Joh. Gisellere r. 2 domos in Groten Marpe et 1 casam. Ludolfus de Bintelen r. 3 / 4 curie in Marwordinctorpe, agros dictos de Woldemene, redditus 5 marcarum in molendino intra civitatem Hervord. Henr. Stur r. 2 / 3 der Dobelhove et 5 agros in prato by dem Tegelhus. Herrn. Gelenbeke r. m. in Bist. Henr. Droste r. curiam in Bist. Henr. bi dem Groven r. 1 / i curie in Porterhusen, d. inBerne- beke, agros Henrici de Hagen et agros de Woldemene et 1 campum apud Wernam. Joh. de Exterde r. % officium Brede. Engelb. de Marpe r. curiam tom Brinke to Marpe. Herrn, de Callendorp r. m. in Quadenuflen. Fol. 30 a . Alb. de Molendino r. molendinum intra civitatem Hervord. et iurisdictionem in areis apud molendinum et iurisdictionem denariorum arealium in illis areis et 2 domos in Wervingen et 1 casam et m. in Sylden. Godsc. de Hilgenkerken r. m. in Bist. Gerh. Mylinctorp r. curiam in Norttorpe. 1H 8 a ) Lyne D. *fi* 9Gti 198 BW Gerwinus de Exterde. Gerh. de Eyntelen. Henr. Drosiane. Preder. de Wervinge r. d. in Gevinchusen et molendinum in par. Bunde et d. salis in Soltufflen et d. inhabitationis sue. Joh. de Melle. Arn. Nyenburinch opidanns in Lemego r. d. in Herderdissen. Henr. de Hagen in Ufflen r. curiam in Svavedissen. Herrn. deHagen in foro r. ad resign. Hermanni de Hagen senioris et filiorum suorum .... Elizabeth filia Hanen r. Corlebanes hus to Husede et 2 casas. Herrn, de Hagen senior. Pol. 30 11 . Herrn, de Dehem r. m. in Besencampe. Harbert de Beren r. officium in Ludremehusen. Lutgardis relicta Bodonis Top r. pro se et Hadewigi sua pu- pilla; Ludolphus Westpbal datis 2 herwadiis ex parte Lutgardis et filie r. bona Bodonis. Nycolaus deBorchusen r. 10 agros de Woldemene up der Lemenculen. — Engelb. de Huckere r. 10 agros de Woldemene et 10 agros to Borebeke. Ludolfus de Hörne opidanus in Lemego r. m. in Bist. Alb. Cruse opidanus in Leinego r. curiam in Odinchusen. Herrn. Collinc. Joh. Coltnagel. Ant. de Ponte. Joh. Paderborne. Henr. Pepinctorp. Bern, de Voget. Henke Blome. Bern. Huck. Detmar de Vrese. Henr. van Hagen in novo opido Hervord. r. de Kreyenhove et Holtlant \ Pol. 31 a . Herrn. Huckman. Alb. de Busche r. d. in Werinctorpe Joh. Barleban r. curiam in Ubbinchusen, d. in Osterpedelen, d. in Melberge. Alheydis Sybrachtinc r. d. et casam in Herdinchusen in par. Linttorpe in dyocesi Mindensi, Freder. de Arn holte miles r . . . . Joh. Syteman r. Mulenlant uppe der Lemenculen. Joh. de Oldinchusen r. 1 / i des Lochoves et d. in Elshusen et d. in Edessen cum 2 casis; Mo mortuo Joh. filius r. bona patris. Eliz. Ungenadesche in Wernerinch in par. Lengerike r. d. dat Nyehus, modo Joh. de Munstere. Gerh. Priso, modo Gerh. de Sali r. agros Woldemene. Joh. van Ufflen r. V 3 curie Godikenhof et d., quam inhabitat, que quondam fuit Hinrici Gogravii militis, et tantum de "Woldemene et pro pensione dat annuatim pro eo 6 den. Hervord. a ) richtig Goltlant? Eb. Nota: Lubb. Wend post obitum Jo- hannis fratris r. officium- Stichorst. 199 Eeynerus Smersadel r. 3 agros de Woldemene sitos by deme Galgensike. Margar. filia Tydemamü Wir man r. y a m. in Bist et d. Lubben de Ubbedissen. Henr. de Yggenhusen r. curiam et molendinum in Bullinc- husen et d. in Eginctorpe. 1363. Mortuo Themone de Quernhem Gerbardus filius suus r. curiam supra montem beate virginis iuxta Hervorde et omnes campos, in quibus olim case constructe fuerant, item ortos iacentes supra palude(m) extra Libbereporten inter Wedemolen et m. dictum tom Vorewerke, curiam in Quernham et 1 d. in Overenbeck; verumtamen infeudatus est per eum Job. de Enichlo cum curte Osthof in Bnicblo, cum 7 vurstede ad illam pertinentibus, quam etiam habet a domina, que est superior do- mina feudi istius curie. Lyza abbatissa cnncessit Alheydi uxori Johannis Barleban usu-Fol. 3V>. fructum in curia Ubbinchusen, quam Johannes habet in feudo. Mortuo Ludolfo de Hörne Hermannus de Here in Lemego r. m. in Bist solventem pensiones hospitali videlicet 6 modios sil. et 18 modios av. mensure Lemegensis. 1364. Alradus de Busche miles r. curiam in Pepinctorpe, den Borderhagen mit der holtgrafscap, casam sitam ibidem de curia Borderhagen cum suo foresto, d. in Hillegodessen, d. in Oldendorpe, d. Brochus in Hatlage cum V2 foresto vel myt ene balve sunderen, d. in Ubbedissen, d. in Dodelsen, d. in Dingerdissen, curiam in Hevere, d. in Bevenhem, m. in Glosinchem, d. salis in Zoltuffien, % d. salis ibidem, quam colit Basebok, d. in Bymessen, Y2 m - in Hederinchusen. Item r. cum Ger- hardo de Bintelen bona Hermanni de Eokincbusen, que ad ipsos hereditate sunt devoluta, seil. d. et curiam in Hervordia, sicut Herrn. et pater suus habuerunt; item 2 domos in Werle; item Va m - i n Hederinchusen, que etiam Hermanni fuit; item 1 casam in Bernebeke et 1 d. in Scheyt; item 1 aream iuxta curiam habitationis sue in Hervorde, que olim fuit Johannis de Ufflen. Joh. Hake r. officium Eene, sicut prius reeepit a Lutgardi abbatissa, et promisit, se satisfacturum pro pensionibus detentis de hoc officio; pro pensionibus posuit fideiussores Hermannum Haken fratrem suum et Sanderum Top ebdomadarium in Schildesche presbyteros et Bernhardum Top fratrem Sanderi. Alb. Cruse r. curiam in Odinchusen apud castrum Brak. Mortuo Henrico apud Possam proconsule Hervord. Arnoldus filius suus r. bona patris seil. 1 / i curie in Porterhusen etc. a ») S. ob. S. 197 (H. bi dem Groven). 200 Fol. 32*. Nycolaus Vridag r. officium in Estorpe videlicet curiam cum omnibus mansis in par. Landesberge in dyocesi Myndensi. Ecgehardus de Home famulus r. d. in Uffenbeke solventem do- minabus singulis annis % marcam. Arn. de Herdessen filius Henrici de Herdessen r. 2 domos in Herdessen et m. in Bist. 1366. Ad resign. Johannis de Melle Arn. Knorrian datis pro her- wadio 32 den. r. 8 agros de Woldemene capaces 16 modiorum seminis. Gerwinus de Exsterde r. officium inBrede et omnia alia bona, que Jon. de Exsterde nepos suus pie mem. in feudo habuerat, et pro- misit, se satisfacturum de pensionibus detentis infra hinc et festum Michaelis. Mortuo Alrado de Busche famulo quondam morante in Det- melle Swederus frater suus morans in Lemego r. omnia bona fratris". 1370. Herrn. Crusinch alias Gissere r. 4'/ 2 agros apud Gal- gensike. Post obitum Johannis de Oldinchusen Stacius de Oldinchusen frater suus r. 1 j i des Lochoves, d. in Edissen et 4 casas ibidem in par. Scothemer, d. in Eylshusen. Fol. 32i>. 1371. Post obitum Antonii de Ponte Johannes filius suus r. 13 agros bi dem Holen wege, 1 agrum bi dem Schelenbrink, 1 apud Dusedich, 12 agros de curia Borbeke, 4 up dem Harthamer velde. Yrmegardis de Wischingeshus puella r. d. in Edelsen et 3 casas ibidem. In vigilia assumpt. Marie r. Bernh. Valke officium in Bene per resign. Johannis Haken. Die Georgii Arnoldus Scolaris filius quondam Hinrici de Brak r, 57s agros de Woldemene, quibus pater fuit inpheodatus. 1372. Hinricus filius quondam Ecberti de Edessen ad resign. Ber- nardi Huck r. 6 agros — 4 super Holen wege, 2 super Galgensik —; in quibus mater Hinrici iuvenis habet usufructum. a ) Hb. A». 1367 mortuo Hermanno de Hagen seniore pro- consule Hervord. Hinricus filius petiit infeudari presentato equo pro herwadio de aratro patris. (Daran knüpfte sich ein Streit, da Heinr. v. Sagen noch 2 bessere Pferde hatte, die aber ihm, nicht seinem Vater gehört hatten,) — —; dedit meliorem equum, quem ipse habuit, ac r. bona sua. 201 Joh. de Elen r. Bilsinch in diocesi Monaster. Hugo de Exsterde r. bona sua. Rodolphus de Langen r. den Meierinchof, Kemenaden, denRet- denvort, de Poggenbeke, de Ayes, Eichwarding, Gessinch. Herrn, de Borchorst r. Ratardinghues in diocesi Monaster. Joh. de Slon alias dictus Lanceman r. bona sua. Joh. de Bemen r. officium Weteringen videlicet curiam Vronhof cum iurisdictionibus holtgerichte, burgerichte et unum vrymarket necnon mansos curie in par. Weteringen seil, in Crudinch, Wesselink, Erlinch, Radwininch, Johanninch, Bowershus, Manninch, Sudendorpe et Kempe- kenhus et Hillebundeshus to Selen in par. Borchstenvorde cum hominibus et litonibus. Joh. de Lere r Schenekinch in diocesi Monaster. Lubbertus de Asbeke r. curiam in Haverenbeke. 1374. Ad resign. Hermanni des Gisseres de 17 peeiis dictis Gete-Fol. 33a. kampesHildebrandus et Gerh. de Wellen fratres reeeperunt 11 pecias, Joh. Sunnekere r. 4 pecias. Eliz. Wedewinch r. dat Bechus circa Pentecosten. Hec bona sunt reeepta ab Hyllegundi abbatissa: Mortuo Gerhardo Bolleman eius filius Hermannus in crastino Thome r. bona sua. Die Innocentum ad resign. Amelungi militis Alframmus de Borchusen r. 1 d. salis in Uflen. 1375. Mortuo Arnoldo apud Possam fllio quondam Hinrici apud Possam Margareta Arnoldi soror r. bona fratris seil, lant buten der Renneporten, vortmer Nyebures hus to Bernebeke. Gysela prefati Arnoldi relicta r. eadem bona in genere, sed infra terminum 15 dierum ea minime nominavit. Tydericus de Aspelkampe r. Mershus in villa Remzeden. Fer. IV. ante Purific. Joh. filius Alberti de Molendino r. 1 d.Fol. 33*. in Wervingen, que fuerat patris sui, curiam Lohof, bona dat Colnesche velt, 1 m. in Libbere, V 4 denariorum arealium novi opidi, reditus mo- lendini in Edelsen, universaliter omnia bona derelicta per mortem Ger- hardi Bollemannes sui avuneuli. Hinr. de Tggenhusen allegans impotentiam veniendi ad terminum communem infeudandis prefixum r. bona sua. Per. IL post Scolastice Joh. de Slon alias dictus Lanceman idem allegans r. officium in Bredenbeke. Per. II. ante Petri ad Cathedram Hillegundis abbatissa generaliter presedit iuri feudali omnibus vasallis preintimato: Preder. de Arnholte miles r. bona sua: eyn hus to Bevenham, 1 hus to Eddelsen, Vj 3 solthus, 1 hus to Hillewalsen, land, dat höret 202 Pol. 34a. un de Des Pol. 3P. d. in B. Fol. 35». in par, L, in den Lochof buten der Scolenporten, item syn hus, dar he inne wonet, item 1 hus in dem hagen, dat vor Berte, Vranken vrowe van Deem, hadde to erer liftucht, nn de besettinge over den hof to Spradowe un im dorpe Spradowe 1 hus, 1 hus to Kilvere, 1 hus to Gevenchusen un de molen un ok land un ander gut, dat borgere van eme to lene hebbet, unde eynen koten to Zutlenegeren, de yn den hof höret to Spradowe myt anderen koten." — Joh. Top r. curiam in Gogerenin par. Hepen, curiam in Lolekissen in par. Hepen, d. in Bronekissen in eadem par., dirnidietatem curie in Waterborde in par. Brakwede, Lohof in par. S. Marie extra Bergerporten, d. et casam in Walkesbroke in par. Bod- dinchusen, d. in Beek in par. Maninchuffen. — Herrn, de Hagen (pro- consul) vetefis opidi r. den Godekenhof et agros ibidem, quos emit a Herruanno Hagen seniore. — Ilseke Wedewinch r. Ekhus in Ekham in par. Hervord. — Joh. Huloge r. V 2 d. salis in Uflen. — Joh. Sluter r. 40 pecias agrorum extra Stenporten et 2 ortos. — Hugo deExterder.... — Hinr. Stur r. 2 / a mansi in Libbere dicti Dob- belhove et 5 pecias agrorum.* — Joh. de Arnholte senior r. d. salis in Uflen, d. in Bevenham in par. Hervord., d. in Lime, d. in Ge- vinchusen in par. Bunde, d. in Widerdissen in par. S. Marie extra muros Hervord. — Arn. Brakman r. quosdam agros de Woldemene. — Godfr. Kulmeldur r. 17 pecias agrorum extra Stenporten. — Hinr. Priso alias dictus Blesse r. 5 pecias agrorum extra Stenporten apud Le- menkulen. — Hinr. de Hagen in novo opido r. Goltlant et alios agros spectantes ad curiam Lokhof — Kabodo de Haren filius Babodonis de Haren militis r. Bemmenhus to Oldenmelle in par. Melle, Ludo- winchhus to Lare ibidem, den Heemzod to Bezenkampe in par. Engere. — Dethardus Lakepren de Osenbrugge r. Curlebonenhus to Huzede in dyocesi Osnabr. in par. Defessene. — Alradus de Busche de Bile- velde r. officium to Hatlage in par. Hepen, curiam in Milsowe in par. Orninchusen, decimam in der Lutte in par. S. Johannis Lemego, den Wittekenhof eiusdem parochie, curiam in Vorderinctorpe in par. Hil- werinctorpe, 3 mansos tom Doteze eiusdem parochie, d. in Markinctorpe in par. S. Johannis Lemego, d. in Zedinehusen in par. Borcholthusen, 1 d. in Azendorpe, 2 curias in Loverinctorpe in par. Lemego. — Grete Sme- dinch to Lemego r. 1 m. to Bist in par. Lemego.—Herrn, de Broke r. m. apud Hatlage in par. Hepen. — Joh. de Beren r. officium in Ludermehusen in par. Bunde. — Hinr. frater Mathei de Hagen r. curiam et m. in Swavedissen in par. Scotemere. — Stacius de Oldinc- husen r . . . . — Lutb. de Bodewich r. 5 pecias agri extra Stenporten super Hukeskampe. — Gerh. de Quernham r. curiam apud montem a ) Nachtrag v. anderer Hd.: Mortuo Prederico de A. Lubbertus filius r. bona patris et d. inhabitationis sue quondam Frederici de Vervingen — t>) Nachtrag: A°. 1385 idem r. m. in Eidderuflen dictum Berninctorpeshove, 203 S. Marie extra muros Hervord., curiam in Quernham, curiam in Overen Enichlo in par. Bunde. — Hinr. de Herdessen de Lemego r. 2 domos to Herdersen in par. Heden. — Gerh. vandemKnype r. 5 pecias agri sitas super Schelenbrinke. — Alb. de Molendino r. 1 hus to Wervingen, 1 koten un 1 hus to Silde un 1 koten to Besenkampe, Alheydis uxor eius 1 d. in Glosincham. — Joh. Potenhusen r. V2 m. in Libbere. — Joh. Gogravii miles r. bona sua. — Gerh. de Fol. 35K Kentelen r . . . . — Joh. de Otinchusen r. agros dictos Woldemene Gerh. extra Stenporten. — Clawes de Hilberdinchusen r. 1 d. in Mel- berge in par. Remen Mindensis dyoeesis. — Joh. de Ponte r. agros extra Stenporten et Dikporten. — Engelb. de Hukkere r. agros pa- tris et matris extra Stenporten, agros apud Borbeke et alia bona. — Boldewinus de Quernham filius Goswini puer r. bona patris. — Joh. de Balghede r. 4 pecias agri de Woldemene extra Stenporten. — Tidericus de Enichlo r. 1 m. in Dalinchusen in par. Linttorpe Mind. dyoeesis et 1 m. to Donowe in par. Bodinchusen Osnabr. dyoeesis. — Dominus Amelungus de Varendorpe r. bona sua. — Helen- bertus de Quernham r. bona sua. — Ludolphus Vinke r. bona sua et terminus est sibi assignatus ad 6 septimanas ad placitandum cum domina. — Boldew. de Quernham r. bona sua. — Rabodo deHarenPol. 36». longior r. bona sua. — Engela de Wede r. officium dapiferatus. —Boldew. Decanus ecclesie Bileveld. nomine sue ecclesie r. curiam Wen- delschehof. — Herrn, de Callendorpe in Sterenberge r. m. in Qua- deruflen et officia theolonatus et coquinatus, curiam in Talle, 1 m. in Lime et casam in Solte. — Plorekinus de Loen r. officium in Vyn- nede. — Bembertus de Bodinchusen r. officium in Bodinchusen, d. in Nortspenge dietam Bennenhus. — Alheydis Syvekinch r. 1 d. in Herdinchusen in par. Lyntorp. — Herrn. Top r, dat Westerhus in Bronekissen in par. Hepen, Follenhus in Bracwede. — Ludolfus West- phal r. bona sua; item Herrn, de Broke. — Hinr. Budde filius Lubberti r. officium et curiam in Ostenvelde. — Preder. up derBeke r. 2 curtes et 2 casas in Beek in par. Maninchuffen. — Herbordus Gös r. d. Winthus extra Benneporten. — Joh. Coltnagel r. 5 pecias agri Pol. 36*. uppe dem Quaden campe, 4 pecias under dem Scelenbrinke, 12 uppe JolL Colt - den Judenackere, 3 uppe dem Jetekampe. — Herrn, de Gyssere r. 7y 2 pecias agri, quarmn 3 solvunt annuatim 6 den. — Arn. Wulfardi r. 1 m. in Libbere, antiquum quartale in Libbere et 1 d. in Lochusen. — Hinr. de Hagen civis r . . . .; Hinr. Priso r . . . . — Gerh. Wel- leman civis r. 15 pecias agri extra Stenporten. — Joh. de Quernham sen. r. d. in Offenstrot et areas casarum apud Montem. — Joh. Barleban r. curiam in Ubbinchusen, d. in Melberge et 1 d. in Osterpedelen. Per. VI. post Petri ad Cathedr. Herrn. Gelenbeke allegans impotentiam veniendi ad communem terminum infeudationis r. m. in Byst, item Arn. Nyebur opidanus in Lemego r. m. in Herderdissen; Freder. 204 Konink r. % d. in Soltuflen in par. Schotemeve; Joh. Gyselere r, 2 domos inGroten Marpe et 1 casam, Goscalcus dictus de Gummeren r. officium in Selinkenworden pro se et pro uxore Johannis de Elwar- Fol. 37». dissen; Bertoldus de Lippespringe r. bona dicta dat Hervordesche Bertold. g 0 t in Etelen. Dominica Eeminiscere Yrmegardis de Wyssingeshusen r. d, Bokenhus in Edessen. Preder. de Haren r. curiam Coldehof in Heddinchusen. Mortuo Godscalco de Hilgenkerken plebanus in Lemego ex parte filiorum suorum, quorum senior studet Pragis, dedit per scolarem suum herwadium; Johannes eius filins r. in. in Bist. Gerh. de Quernham quondam filius Temonis vendidit et resig- navit conventui et plebano ecclesie montis S. Marie curiam suam supra eundem montem sitam, de qua pro herwadio et homagio singulis annis in festo Mychaelis dabuntur 6 solidi denariorum Hervordie usualium ab- batisse; potest tarnen Gerhardus ac sui heredes ex gratia infra certos annos reemere curiam. que ex tunc redibit ad primum ius bonorum ministerialium ecclesie Hervord. Idem conventus de manso in Byst, quem alias emerat a Hermanno de Herdessen, pro herwadio 3 sol. singulis annis abbatisse solvet preter annuam pensionem, que se extendit ad 1 porcum, 1 ovem, 3 modios sil. et 30 modios av. mensure granarii. Provisores structure ecclesie montis predicti habent quosdam agros de Woldemene, quos dato herwadio et soluta pensione Joh. Wesseli provisor predicte structure r. Hinr. D roste de Lemego r. officium in Byst cum 8 mansis et officium holtgravescop. Fol. 31\ Gerh. Andink r. V2 d. salis in Uflen, cuius alteram partem temporibus quondam Lize abbatisse r. Alradus de Busche miles. Mortuo Alberto Wesseli et post non longe eius filiis Jutta eius relicta r. agros de Woldemene 32 modiorum seminis. Prater Ludbertus de Deem commendator domus S. Johannis in Hervordia r. curiam in Hartham nomine eiusdem domus. Hinr. Steynbikker r. 6 agros extra Stenporten up der Suren breden iuxta Galgenzike, quos antea habuit Aspelanus. Joh. Strote presbyter r. 36 agros quondam Conradi Strote pa- tris sui et 9 agros up der lantwere extra Renneporten. Alradus de Buscho filius Swederi r. bona patris etiamque omnia bona Swederi Gogravii. 1 "' a ) Bern. Idem Alradus r. a°. 1378 den Stenhof in Donowe, 1 d. et 2 casas in Bodinchusen pro decima in Stenhagen, quam domina li- bertavit capitulo Bilvendensi; etiam r. curiam Exterde, bona in Milse. — Alradus de Busche in Bilveldia r. bona Swederi de Busche in Lemego. A°. 1380 Herrn, de Aschen frater Lucken de Aschen r. d. in Zedinchusen in par. Bochorst ad resign. Alradi de Busche in Bilveldia senioris. 205 1376. Per. II. post Keminiscere Alradus de Busche canonicus ecclesieFol. 38 a . Paderborn, r. bona fratris sui Amelungi mortui. — Kyna relicta Eeyneri Smersadel r. bona mariti; Fer. III. post Misericordias Dom. com- paruit dicta Kyna cum Hermanno Grudeber viro suo legitimo et petiit Hermannum cum bonis ipsius infeudari; domina Hermannum infeudavit hoc modo, quod, si Kyna sine pueris decederet, ex tunc mortuo Hermanno bona ad abbatissam libere reverterentur. Gerh. de Rintelen» r. bona sua videlicet V» m - to Lib- bere, 5 mansos in den Neviersbagen, 3 mansos in den Struchuzen, 3 domos to Westervynnede, 1 d. to Edissen, 60 agros, quos habuit Arn. by dem Graven 1 », sitos extra Renneporten, 2 brede landes up deme Heyvelo un 2 dicstede. Elzeke Brokhuzen opidana in Lemego r. ad usufructum bona, que alias maritus r., videlicet y 2 pratum in dem Vogelzange prope Lemego et 3 pecias agri, de langes den wech schetet up den Kograven, wan men geit van der Osterporten to zunte Jurgien. Gerh. de Hagen proconsul veteris opidi Hervord. r. partem bonorum per Arn. by dem Graven derelictorum et dixit, se velle no- minare. Joh. de Quernehem filius Eodgeri dedit herwadium patris et Johannes de Quernehem sen. patruus dicti Johannis r. officium Beck, quod senior eo erat. Kfinne uxor Johannis Töggher r. bona derelicta per mortem Pol. 38 b . Eeyneri Smersadel; domina terminum Kunne et Hermanno Grudeber et uxori sue Kyne statuit ad 6 septimanas, ita quod ambe partes tunc, quid iuris, essent recepturi. Beruh. Valke r. officium Eene. Jacobus Easehorn r, 1 / 4 curie in Porterhusen. Lysa filia minorennis Johannis deSlon alias Lanceman r. officium in Bredenbeke, sicut pater ipsius Lise habuerat. 1377. Nicolaus Vrydach famulus r. officium in Estorpe in cometia de Hoye. Arn. de Eodinchusen dedit equum suum meliorem pro her- wadio fratris Eemberti ex eo, quod coniunctim residerent in bonis suis a domina in feodo descendentibus et r. officium Eodinchusen. Eembertus de Monichusen canonicus Bremensis et prepositus in Wildeshusen mortuo fratre Justacio de Monichusen dato equo pro herwadio r. curiam in Estorpe et 3 mansos cum iudicio. Joh. de M finstere r. d. in Wernerinc. a ) später iunior gen, — h ) Derselbe toar gestorben; Bern, partem bonorum eius r. Gerh. E. 206 Joh. Bars r. 7 agros extra Stenporten, 1 apud Ovestbrinke, 1 up dem Borbeker wege etc., ad resign. des Kummeldures dochter Beymods. Pol. 39». 1378. Plorekinus d e L o n r. bona per Arnolduni de Lon patruum derelicta et Margareta relicta ipsius Arnoldi resignavit victualia. Joh. de Arnholte filius Johannis officium in Bredenbeke r. resignatum per Lisam filiam Johannis Lanceman alias de Slon uxorem Johannis de A. predicti; sed relicta Johannis Lanceman victualia sua non resignavit, sed dabit de victualibus et aliis bonis consuetas pensiones. 1379. Ad resign. Hillegundis relicte Tiderici Koning in Lemego Ecbertus Gos decanus in Angara r. y 2 d. salis in Uflen, quam possidet Hinr. Werninch. Alb. de Yggenhusen r. quosdam agros extra Benneporten quondam portinentcs ad officium cameratus, de quibus uxor sua dedit herwadium ex parte fratris sui Arnoldi apud Fossam. Joh. de Quernehem filius Lubberti bona per patrem derelicta r.; postmodum rogavit, ut domina quibusdam agris, quos Arn. apud Possam uxori eiusdem Johannis quondam matrimonio copulatus dereli- quit, Johannem predictum inpheodaret; domina vero respondit, quod non, quia agri iure hereditario ad cum non spectarent. Bona patris infra quindenam nominabit. Eliz. de Boede r. officium dapiferatus cum bonis ad idem pertinentibus. Tidericus N i t h a r d vendidit campum Kreyenbreden Alrado Bich- tebank tali conditione, quod infra 8 annos' reemere poterit; quod si non faceret, Alradus a domina campo deberet inpheodari. Fol. 39b. Franko de Slon filius Lubberti de Slon r. Lochof in Verstinc- husen in par. Volmerinchusen dato herwadio 6 solidis, quod pater tempore mortis equum non habuit; alia bona r., que infra quindenam nominabit. Hinr. Segen monik r. m. Wilhelmeshove de officio Libbere cum 2 peciis terre extra Bergerporten sitis in der Vurewisch, item quendam longum agrum in der Langen lake. 1380. Sabbato ante Judica Olricus de Kersenbroke r, d.'in Ossenbeke ad resign. Eghardi de Hoerne. Actum extra Libberporten presentibus Johanne de Quernhem sen. et Hermanno de Arnholte aliisque. Ad petitionem Hinrici de Hagen civis Hervord. novi opidi Hillegundis abbatissa infeudavit Gertrudini uxorem predicti Hinrici cum usufructu in omnibus bonis, que Henricus ab ecclesia Hervord. in feudo tenebat. Mortuo Hermanno Gissere domina ad petitionem Wobben ipsius Hermanni relicte Johannem M o n i c k ipsius maritum secundum ad manus utriusque videlicet Johannis et Wobben cum agris, quos Herrn. 207 et Wobbe (habuerant), infeudavit seil. 5 agris apud Borbeke et 3"/ a apud Galgensike etc. Iste" habet 1 d., que vulgariter nunc dicitur Hardenakken lius in Eene et antiquitus vocatur lutteken Dutenhem, et est devoluta ad abbatissam et infeodavit cum (ea) Berenhardum de Langen; et nomen possessoris domus est Otte Cleoveke, uxor eius Styneken. Herrn, de Eyelshusen r. 9 pecias terre de Woldemene. Pol. 41 a . Eodolfus Nevel coram castellanis prestitit iuramentum fidelitatis. 1382. Ad resign. Ecberti Gos decani Angarensis domina infe.udavit Har- Pol. 39t>. bertum de Eusle et Elisabeth eius uxorem cum y 2 domo salis in Uflen, quam possidet Hinr. Werninch, presentibus Johanne de Quernhem fllio quondam Plorikini militis, Prederico de Arnholte, Gerhardo de Quernhem et Herinanno de Arnholte. b Ploreke M u 1 e opidanus in Bilveldia r. de Lutfordeshove van Pol. 40 b . Havergo. 1383. Arnoldus de Visbeke r. bona sua. 1384. Pol. 41». Hinr. B u d d e fllius Hermanui r. d. Hinrici Bumpes et d. Hinrici in Loderinctorpe in par. Bure. Ad resign. Sergii de Plettenberch Fredericus Duvel r. officium Modehorst et quedam alia bona, que infra terminum minime no- minavit; et uxor sua mater Hinrici Budden predicti r. usufruetum in bonis filii et mariti. Preder. de Arnholte r. bona quedam, que termino aeeepto non nominayit; Cristina uxor eius r. victualia in quibusdam, que termino reeepto non nominavit. Herrn, van dem Knipe r. 5 pecias agri up dem Schelenbrinke, quas habuerat in feudo Gerh. van dem Knipe mortuus. Joh. Gelenbeke r. 1 m. in Bist, quem pater et patruus in feudo habuerant; Elisabeth mater Johannis ad petitionem ipsius cum victualibus eius mansi est infeudata. Gerh. de Borchusen et Hinr. Segemonic reeeperunt bona quedam per mortem Hermanni Bolleman ad uxores eorum devoluta; infra terminum non nominaverunt. ») Name folgt unten. — b ) Fol. 40 (eingeheftetes Papierblatt) führt zunächst die auf, welche von Alrad v. Busche u. seinem Oheim Sueder Güter zu Lehen hatten, dann die, welche von der Villikation Hundebrdk 1380 der Äbtissin den Eid der Treue geleistet: NolteHem- pelman, villicus in Aschen, Overveld ibidem, Hellekink alias Bare, Henneke Holterman. 208 Ludolfus de Eintelen 6 solidis pro herwadio datis r. d. to den Schoren et alia bona per mortem patris derelicta, ad que nominandum accepit terminnm. Alradus de Quernham dato equo pro herwadio r. d. salis in Soltuflen et alia bona, que nominabit. Lubbertus Westfal fllius Ludolfi Westfal patre mortuo r. bona sua; infra quindenam non nominavit, ut promisit. Mortuo Hermanno de Here in Lemego Joh. Faber in Lemego Fol. 41 b . r. m. in Bist solventem pro pensione amma hospitali in Hervordia G in Bist, modios sil. et 18 modios av. mensure Lemegensis. Hinr. Top filius . . . . r. officium Diddessen. Joh. de Ponte clericus r. bona patris defuncti, in summa 33 pecias agri; Johanne predicto bona resignante r. ea Hinr. de Homersen avunculus suus pro se et fratre suo Hermanno. Mortua Jutta relicta AlbertiWesceliHermannusBechterdisseu frater eius r. 2 / 3 agrorum de Woldemene 32 modinrum seminis; et dictus Starkebac r. 7s eorum agrorum. 1385. Eabodo de Haren morans prope Stenporten frater Gerlaci de Haren r. agros de Woldemene 6 modiorum seminis, qui domine vacabant, quia per multos annos non recepti; eodem die resignavit; domina in- feudavit cum eis ... . Joh. de Lere in diocesi Monaster. r. ad manus fratris sui m. Schenekinch in officio Scopingen. Mortuo Wernero de Alen alias dicto de Amwik filia eius Blideke r. m. in villa Ketelinchusen dictum den lutteken Greshof solventem annuatim 4 oves et domina infeudavit matrem ipsius Blidam cum victualibus eius mansi. Joh. Picus in Bilveldia r. m. in Scapehart ad officium Godes- berch spectantem, quem diu coluit Ecbertus advocatus Bapen et Jutta eius uxor, et Albertus de Homersen fideiussit pro eo ad satisfaciendum pro pensionibus detentis. 1386. Joh. deOtinchusenr. 5 agros extra Bergerporten sitos apud do- mum laterum, id est in qua deeoquuntur lateres, per mortem Hinrici Stuer iun. ad uxorem dicti Johannis devolutos. Herrn, de Arnholte 6 solidis pro herwadio datis r. bona per patrem derelicta: d. salis in Uflen, d. in Bevenhem, d. parvam in Sten- beke bi der Solte, d. in Beck, parvam d. in Widerdissen, d. in Lym, dat Koningbroc, d. prope Honstege et curiam, quas inhabitat, et d. in Gevinchusen, 1 m. in Bextershagen et bona in Arnholte cum lignis et mansis ibidem et 2 domos in Eidderuflen et 1 d. in Kylver et d. in Eddessen. Fol. 42 4 . Joh. Keserlinch r. J /j pratum apud prat'um domine infra curiam Borbeke et aliquot agros ibidem, de quorum numero tunc dubitavit. 209 Fer. IV. post Jubilate Freder. de Hörne r. m. seu d. to den Risowe in par. Seaphem, que solvet annuatim abbatisse porcum et ovem pro pensione, et hie mansus est eo die ecclesie Hervord. per permuta- tioneni datus pro alio manso in lutteken Duttenhem, que speetabat ad officium Rene. Herrn, de Aschen patre mortuo r. dat Hellehus in Aschen 6 solidis pro herwadio datis. Herrn, de Hörne pistor datis 14 den. pro herwadio r. agros de Woldemene reeeptivos 7 modiorum seminis. Swederus de Busche in Lemego Alrado de Busche in Bilveldia mortuo et equo ipsius pro herwadio dato r. bona Alradi et promisit satisfacere velle de pensionibus detentis presentibus Hinrico Went, Johanne de Quernham sen., Tilekino Gos, Johanne de Beren, Hinrico Vresen et Alberto de Bintelen. Amelungus de Busche filius quondam Amelungi dato equo r. bona, quibus Alradus de Busche patruus suus canonici« et cantor ecclesie Paderburn. fuerat infeudatus, et promisit, de pensionibus detentis se satisfacturum. Joh. St rote filius quondam Hinrici r, 5 pecias agri de "Woldemene sitas iuxta Lemeculen extra Kenneporten. Uxor Hermanni de Aschen ad ipsius petitionem r. usufruetum in bonis in Aschen. Nicolaus filius quondam Johannis Sluter puer post mortem patris 32 denariis pro uno herwadio et equo de aratro pro alio herwadio datis r. bona patris; matri eius domina concessit victualia in eisdem bonis; sunt 40 agri et 2 orti extra Steynporten. Joh. Kambinder textor r. agros de Woldemene 2 modiorum seminis. Engelb. de Huckere r. bona per mortem parentum derelicta videlicet 22 agros et parvum pratum sita prope Lippinchuser vort et pratum dictum Heygres supra piscinam Dusdik et agros Goltlant et spacium continens 27 agros prope foveas glebarum etc. extra Sten- porten sita. Pilia quondam Johannis de Ponte ad resign. Henrici de Ho-Fol. 42 b . mersen r. bona patris, que frater suus Johannes patre mortuo r., et statim resignavit ad conferendum ea Hinrico de Homersen ante dicto. Alb. de Yggenhusen commendator domus S. Johannis in Wi- tersen dedit equum pro herwadio fratris sui Hinrici de Yggenhusen nee adhuc est infeudatus cum bonis fratris, quia reliquit filium. Ad resign. Hinrici de Swege Albertus de Dissene civis Osna- burg. r. m. in Stederdorpe dictum Hakemans hove in par. Ostercappelen. Joh. de Beme r. agros de Woldemene 9 modiorum seminis. Ernestus de Hammone morans in Canowe r. 3 mansos in Ellingehusen pensionarios ad officium Nottenstede speetantes, quos quondam Eghericus de Anen miles habuit in feodo; unum coluit quondam 14 ■M^H^^B 210 Herrn. Wercmester et nunc filius svras Gerh., alium quondam Tidericus, tertium dictum Dicmans hus quondam coluit Jon. Conradi. Lubbertus Went r. officium Stichorst et alia bona. 1388. Lubbertus puer filius Johannis de Quernham alias Tuntelunte r. bona per mortem rnatris derelicta videlicet omnia bona per Hermannuni de Hagen quondam proconsulem derelicta, quibus ipsa mortuo Hermanno fuit infeudata; et pater pueri iuravit ad herwadiuni. Haseke uxor Alberti C r u s e n in Lemego ipso Alberto petentc r. victualia in curia Odinchusen, qua Albertus fuit infeudatus. Herrn, de Eylshusen clericus ad resign. patris sui r. agros de Woldemene 6 modiorum seminis sitos iuxta foveas glebarum extra Sten- porten dictos Mulenlant presentibus Arnoldo Jacobi ebdomaclario, Arnoldo Huckerman capellano domine, Johanne de Quernham sen., Hermanno Gogravii et Gerhardo de Quernham. Hillegundis filia Hermanni Lutteman r. agros de Woldemene 8 modiorum seminis. In octava nativ. Marie domina domi non exstante Alb. de Mo- lendino senior filius Alberti dedit 6 sol. pro herwadio patris, quos Lambertus recepit, et prestitit iuramentum consuetum. Pol. 43». 1389. Bruno filius Hinrici quondam Bruninch alias Smedinch lanificis puer iuramento ad hoc per Brunonem Coltnagel prestito r. 8 agros quondam ad curiam Borbeke pertinentes, quorum 4 sunt siti extra fossam lantwer et 3 intra versus forestum Strot et oetavus descendit inferius super prata. Jordanus Proshard r. agros de Woldemene 30 modiorum seminis. Ad resign. Tilekini Gos Joh. de Arnholte filius quondam Johannis r. latitudinem quandam agrorum continue sitorum prope foveas glebarum extra Steynporten dictam dat Nyelant et frater Johannes de Arnholte frater ordinis predicatormn r. usufructum in eisdem agris. Leneke de Westerborch soror qnondam Swederi de Busche armigeri in Lemego r. bona fratris derelicta. Volquinus filius quondam Hermanni de Huckere r. 5 agros patris, quorum 4 sunt siti ab alia parte curie Borbeke versus forestum Strot, quintus prope fossam Ostersich dictam ab ista parte versus civi- tatem; eosdem r. Bngelbertus patruus suus prius. Nolto de Bekezeten morans in Bodowico ad resign. Gerhardi Welleman r. 11 agros super Getecampe. Arn. Brac presbyter r. 6 agros per Hinricum Edesen fratrem suum relictos, in quibus mater ipsorum habet usufructum. Herrn, de Arnholte r. agros Goltlant, quos emit a Gerhardo de Hagen fratre Hinrici de Hagen morante quondam in novo oppido Hervord. 211 Alheydis Buckes preposita in Monte Hervord. r. m. quendam in Uflen ad quandam d. salis in Soltuflen spectantem Prederico de Arnholte m. rcsignante. 1390. Fol. 43b. Borchardus de Oldedorpe alias Lefhardinch datis 12 denariis pro herwadio r. agros de Woldemene sitos uppe der Pivittesbreden 6 modiorum seminis et datis 6 solidis pro alio herwadio r. 15 alios agros extra Steynporten per mortem patris ad ipsum devolutos. Hinr. Bruninch faber r. agros de Woldemene uppe der Pivittesbreden 5 modiorum seminis et ipso resignante Tilekinus de Wertere r.; agri fuerunt quondam Hinrici de Brac avunculi dicti Hinrici, qui dedit ei dictos agros. Joh. Coltnagel r. 12 agros sitos prope vallem Galgensich dietos Jodenackere, quos dedit patruo suo Martino; et ad petitionem Johannis Hinricus Kannengeter r. agros ad manus dicti Martini clerici. Joh. Barleban r. bona per patrem derelicta videlicet curiam in Ubbinchusen, d. in Bernebeke, d. in Meleberge, d. in Osterpedelen, de qua dabit annuatim 4 niolt av., et casam ibidem; domina remisit sibi detenta 60 molt av. de dicta domo in Pedelen ad 12 molt, pro quibus 12 molt fldeiussor frater suus Nicolaus. Ad resign. Conradi Bösen Hinr. de Wenthusen r. */ 2 curiam in Libbere et domina concessit Hampen eius uxori usufructum in dicta curia. 1391. Mortuo Gerhardo de Hagen proconsule morante apud altam plateam .... soror sua morans in Leinego .... Tidericus de Dudenhusen r. mortuo Johanne Monich 2 agrosp 0 j 44a. de Woldemene extra Stenporten, item 4 agros supra Galgensik et 5 de curia Borbeke olim venditos sitos ab alia parte Ostersik. Hinr. Citeman r. agros de Woldemene prope Lemenculen extra Stenporten dictos Mulenlant, quos pater suus, dum vixit, r. a Liza abbatissa. Joh. de Paderborne filius quondam Hermanni r. bona per patrem derelicta. Resignavit et ad eius petitionem domina cum eisdem Hinricum Citeman predictum infeudavit uno solido de Woldemene et 6 solidis de aliis bonis pro herwadio datis; sunt 7 agri prope vadum dictum Lippinchuser vord, 1 anewenden stucke by der vedrift, went men geyt to Otinchuser ward, 2 stucke buten der lantwer, de schetet uppe dat Strotzik, u. s. w. Alradus de Richtebank r. agros dictos Kregenbrede, quos emerat a Tiderico Nithardi. Gerh. de Quernhem r. bona dicta dat Bulte. 1392. Herrn. Gelenbeke fratre Johanne mortuo r. inLemego in curia fratrum campi S. Marie a domina ibi tunc exstante 1 m. in Bist, quem 14* 212 pater et patruus suus, dum vixerunt, in feudo habuerunt, solventem an- nuam pensionem presentibus Gerhardo de Bekeseten, Henrico de Hagen, 'i'iderico Hukebillen presbyteris, Godfrido de Hamelen, Gotscalco Ever- dinc et Gerhardo Wendinc. Fol. 44 1 >. Arn. de Kerne r. agros de Woldemene 9 modiorum seminis extra Stenporten, quos pater, dum vixit, habuit. Abbatissa concessit in feudum Tiderico Gubert ciyi Osnabrug. officium Ostenvelde vacans sibi equo pro herwadio dato; prestitit iura- mentum in Osenbruge coram Tiderico Hukebille familiari domine, Alberto Buk et Dethardo Lakepren civibus in Osenbruge; dabit singulis annis in festo Michaelis 8 bonos et graves flor. pro pensione; ipse non monebitur pro pensionibus usque ad presens tempus detentis de officio, pro quo solvit unam summam pecunie.; heredes sui deberent solvere singulis annis antiquam pensionem in libris ecclesie super ipsum officium scriptam. Hinr. de Monichusen miles r. curiam quandam in Estorpe et 3 mansos in iudicio ibidem, equo 8 marcarum pro herwadio dato. Arn. de Kerne r. agros de Woldemene 9 modiorum seminis. Pol. 45b. 1393. Elyzabeth filia Hermanni Hard erzen alias Kannegetersche r. curiam Harderdissen et 1 m. in Byst situm in munitate Lemego. Hinr. Mannynch vel Manhardissen oppidanus in Lemego r. eandem curiam in Hardissen. Bruno Koltnagel r. 17 agros, quorum 5 iacent extra commu- nitatem novam prope nyen lantvver etc., ultimus extra antiquam com- munitatem prope der olden lantwer. 1394. Kotg. Yggenhuzen in Lemego r. curiam et molendinum in Bullynchuzen. Eilia Martini Korndynch r. bona in Marpe, d. ton Brynchus et d. ton Groten Marpe. Arn. Schelynch ad resign. Borchardi de Oldendorpe alias dicti Lefardinch r. 15 agros extra Stenporten sitos. Joh. Nyeburinch filius iuvenis Noltonis r. des Hezekers hove in Herdissen. Pol. 46 a . J°h- Erpinc presbyter in Lemego r. d. salis in Uflen et m. quendam pertinentes ad officium Vinnede, quos emit a Florekino de Loen. Kembertus de Holtvelde r. bona sibi per mortem Jacobi Kaze- hornes devoluta; nominavit 1 / e curie Porterhusen. Wernerus Tod rank in Bilevelde ad resign. Hinrici Top et' ipsius uxoris r. silvam Toppesberch per eum a dicto Hinrico emptum. Vrederune uxor Johannis Westfal r. '/ a curiam to de Gogeren, */, curiam to Waterborde, 1 d. to Kedelynktorpe, de vorderste Lohof, 213 1 d. to Nederenbek, quedam bona de Walkesbrok et de Topeshagen, 1 d. to Lolekissen, 1 to Bronekessen; et resignavit eadem bona et petiit, Johannem Westfal eius maritum infeudari cum Ulis; quem domina in- feudavit. Hinr. Jordeninch provisor structure ecclesie montis S. Marie datis 2 solidis Hervord. pro henvadio r. nomine eiusdem structure 8 agros de Woldemeyne extra Eenneporten iuxta Heytsyck sitos ad eandem structuram quondam datos per Elizabeth relictam Fre- derici Kodeman; et idem Henricus solvit 3 marcas pro pensione de multis annis detenta, quarum unam domina ei pro gratia dimisit ad procurandum 1 sol. in censum annuum ad eandem structuram; solvit 2 sol. in festo Michaelis pro pensione solvendos ex eisdem agris. Ad resign. Johannis van der Molen Joh. Hadewich r. Wip- pershus in Wervyngen et casam ton Bezenkampe, quas Smyllert pos- sidebat. Segewin de Bavenhuzen r. bona ad ipsum per mortem Jacobi Razehornes devoluta videlicet 7 6 curie Porterhuzen et d. in Swechelen, ut idem nominavit. v Engelb. de Huckere r. bona per patrem derelicta videlicet 3Pol, 46i>. agros extra fossam dictam olde landwer etc. Lubbertus Went r. bona per patrem derelicta et alia. 1395. Matheus deHag^n dato equo cum sella a et freno r. bona fratrisPol. 46 a . Henrici ad ipsum devoluta; nominavit bona to Swavedissen et alios agros, quorum 5 dixit iacere super Wellebroke etc. Godesta uxor Henrici de Gittelde r. bona ad eam per mortem Pol. &&>. Hermanni de Wend deValkenberge patris sui devoluta; et predicta bona habuit in feudo nomine Godeste quondam Heynekinus de Moninc- huzen; nominavit 3 domos et 1 casam in villa Herdessen. Relicta Jordani Proshard r. agros de Woldemene et 7s prati cuiusdam. Henr. van den Wolde ad resign. Lubberti Westfalen dato equo cum freno et sella r. m. dictum to Nederen Waterborde ad officium Didessen pertinentem et silvam „de berch" to Waterborde; et dictum herwadium domina sibi restituit ex gratia et favore Lubberti. Henr. Leydebur r. bona quedam quondam Hamelungi militis de Busche. Babodo de Enychlo alias Pladise r. 1 m. in Dalynchuzen in par. Unctorpe Mindensis diocesis et 1 m. to Donowe in par. Ro- dinchuzen. Ludolfus Barleb an r. bona, que frater suus Johannes dereliquif»; domina remisit sibi omnia detenta de domo in Pedelen ad 4 flor. ex ») cella D; dsgl. unten. — b ) S. oben zum J. 1390. WKi ^^m 214 gratia amicorum videlicet Bernhard! de P/ehem, Alberti de Yggenhuzen et Nicolai fratris. Fol. 47». 1396. Henr. Manninch vel Manhardessen opidanus Lemegensis r. ad resign. Arnoldi Kannegeter opidani Lemegensis suo et uxoris sue Elizabeth fllie Hermanni Hardessen nomine curiam in Harderdissen et 1 m. in Bist situm in munitate Lemego et per hoe diseordia inter Hen- ricum et Arnoldum ab ntraque parte prius dietis bonis ab abbatissa infeudatos habita est penitus decisa. Joh. Selmeyger puer r. quendam ortum extra Steynporten. Nicolaus Barleban ad resign. Henrici des Drosten in Lemego r. officium et curiam in Bist. Henr. de Hagen presbyter allegans, quod bona, que in feudo dudum tenuit, cum patruis Gerardo et Hermanno fratribus de Hagen indivisim possedit, tandem petiit, dictum Gerardum seniorem cum ali- quibus bonis de predictis, eo quod ammodo coniunctim residere nollent et cum ipsis essent separati, infeudari; domina respondit, quod meliori equo dato pro herwadio Gerardum ad resign. Henrici vellet libenter in- feudare; Henricus vero allegavit, quod in contrarium potuit, videlicet quod non teneretur herwadium dare et etiam quod proprium equum non haberet, licet 2 equos de aratro coniunctim cum patruis possedisset, de quibus sibi quarta pars vix competere videretur. Tandem ministeriales tunc presentes secundum antiquam consuetudinem ecclesie Hervord. dif- flniverunt, Gerardum volentem infeudari debere dare herwadium videlicet equum meliorem cum sella et freno de predictis duobus coniunctim habitis, et Gerhardus dato herwadio ante dicto ad resign. Henrici r. d. suam, quam inhabitat, 7a d. in Hartham, casas quasdam ton Bynen- hus, d. in Hamelsen dictum to Hoyerinctorpe, agros extra Benneporten, 5 agros super curiam to Marquardinchtorpe; dominus vero Henricus ob- tinuit in feudo parvam d. suam lapideam, 1 j i d. in Hartham, quosdam agros ut der Stenporten et Bergerporten. Fol. 47*. Predericus Steigherde datis 2 florenis una cum 3 aliis florenis dandis pro vino suo r. 2 mansos in Varlo ad officium Nottenstede per- tinentes, quia dudum, ut asseruit, nemo in feudo illas tenuit, et de pensione illorum mansorum idem Fredericus dixit, quod illam semper dedisset annuatim decano S. Martini Mindensi et domino Gerhardo de Bekezeten. Joh. Puntrogge opidanus Bileveld. r. ad manus suorum puero- rum 82 agros, quorum 3 iacent by dem Godeken dyke, 3 up der Schap- breden, 2 up der Herzebreden, 3 boven Schurhoyken lake, 6 up dem hove to Marquardinchtarpe, 3 bi dem luttiken, 3 bi dem groten Katten- sike, 12 in der olden zende, 4 up dem Alhorne, 3 bi der Overen Hellen etc. Herrn. Bodewik r. 5 agros supra campum Huckescamp. 215 1397. Salentinus de Yzenborch nobilis dato equo cum sella et Pol. 47». freno r. a domina residente in villa Peterslar Treverensis diocesis bona sua videlicet officium Godelshagen et advocatiam Ludenstorpe, item den Ysenberch et alia, quibus de rnore debuit infeudari. Jordanus de Henzinctorpe fer. II. ante Michaelis presentavitPol. 47>>. equum pro berwadio Arnoldi de Eodinchuzen et petiit infeudari cum officio Eodinchuzen; ministeriales eum remiserunt ad dominam. Ludolfus Steigherde filius Prederici dato equo pro herwadio patris, quem redemit pro 22 solidis, r. 2 mansos in Varlo ad officium Nottenstede pertinentes et 1 casam; de pensionibus detentis deberet satisfacere; pro isto quidam Borchardus de Bortslo fideiubebat. 1398. Eliz. de Bdisse n r. per consensum ministerialium iuratorum abbatisse et suorum procuratorum usque ad presentiam abbatisse bona derelicta per relictam Johannis Volmerinchuzen seil. 4 pecias up der olden zende etc. Stensche r. 16 pecias de Woldemene. Arthus opidanus Her. vord. r. predietas pecias ad resign. Stenschen. Ludolfus Barleban r. officium Bist. Pol. 48». Joh. Hadenrich ad resign. Hermanni Gogravii et uxoris sue r. d. lapideam et curiam in civitate Hervord., quam alias sub se habuit Eegnerus Gogravius. Boldewinus de Quernhem morans to dem Berge r. officium in Beck; pro detentis pensionibus 50 marcis Bilveldensibus solvendis po- suit fideiussores Gerhardum et Johannem de Quernhem et dabit domine 24 frusta lignorum ad novam d. construendam suis vecturis ducenda. Jordanus de Henzinctorpe famulus r. officium de Eodinchuzen a ; pro pensionibus detentis dabit 30 flor. Uxori Lubberti Wend concessit domina usufruetum in bonis Lubberti dato loculo serico cum aureo annulo pro clenodio. Uxor Alberti de Iggenhuzen r. bona quedam relicta per mortem Johannis Volmerinchuzen et uxoris eius. Dominus Joh. Langenberch dato equo pro herwadio relicto devoluto per mortem Hermanni Cruzinch sacri palacii apostolici audi- toris r. m. in Hatlage, quem nunc possidet Wernerus up der Hove, quem Crusinch assignavit pro salute anime sue ad quoddam altare fundandum in Bilvelde, cuius rector erit ipse Langenberch; et domina libertavit sibi hunc m. ab onere feudi, sie quod rector singulis annis solvet 6 sol. pro herwadio et defuneto uno rectore reeipiet in feudo hunc m. alter succedens. Joh. Dazinch famulus de territorio Hoye r. 2 mansos in Varlo p 0 l. 48 b . ad officium Nottenstede speetantes. ») S. oben zum J. 1397. mm i H Wm?.. 1 ■ 216 Herrn, de Enger ad resign. Statu de Slon prepositi S. Martini Mindensis r. in Lubbeke a domina ibidem exstante curiam in Heder- huzen, 2 mansos to Pedelen, 1 m. to der Bicke, 1 m. to Spetale, 1 d. in Passenbroke et curiam in Halstenberge. Dominus Joh. de Plettenbercb alias Heidenmole r. officium Schonholthuzen. Acta die Philippi et Jacobi in curia habitationis plebani in Schonholthuzen. 1399. Segewinus commendator hospitalis S. Johannis bapt. Iherosolym. domus Hervord. non vacuis manibus sed dato loculo serico florenum continente r. secundum consuetudinem bona quedam in Harthem, que alias comparaverant a quondam Hermanno de Hagen cive Hervord., et 1 m. in Uflen. Joh. Grube opidanus in Bilvelde r. agros quosdam extra Eenneporten. Martinus de Hörne Scolaris in Lemego habitans r. bona sua ad eum devoluta per mortem relicte Johannis de Volmerinchuzen. Dictus Quaditus alias Henr. Wolterinch in Lemego r. molendinum Bullinchuzen emptum per eum de Ulis de Iggenhuzen; idem r. ad resign. Amelungi de Busche curiam Witinchof. Engelb. de Huckere opidanus Hervord. r. bona ad eum per mortem patris et fratris Arnoldi devoluta. Assele Wittinch uxor Johannis Coltnagel r. 5 pecias agri up den Quadenkampe etc. ad eam per mortem dicti Johannis et fratris sui devoluta. 1400. Fol. 49 a . Uxor Johannis de Otinchuzen r. 5 agros extra Bergerporten sitos apud domum latericiam bi den Pole; eadem r. bona de Woldemeyne. Locke Eilshuzen puella Hervordie morans ad resign. Eliz. We- dewynch r. m. Bekhus in Nederen Ekhem in par. Hervord. Herrn, de Homerzen r. quosdam agros ad curiam Oldenhervorde spectantes 19 modiorum seminis ad tempus vite per usufructum. Leneke puella filia Alradi deBuscho pie mem. dicti deGut- like die Palm. r. bona patris; pro pensionibus detentis solvendis Gerh. de Quernhem et Joh. de Arnholte famuli ad instantiam uxoris domini T. de Monichuzen matris sue fldeiubebant. Eobbeke Eundeshorne r. a preposita, cui erat commissum ex parte abbatisse, sua bona presentibus presbyteris Conrado Homborch, Johanne capellano abbatisse in Wu(n)storp, Henrico Watervorer, Johanne de Mandestlo. Acta in Wunstorp. Gerardus de Wodemole opidanus Hervord. r. ad resign. Her- bordi Gos et eius uxoris campum Egelpole et campum situm extra Eenne- portum bi den Yshus. Pol. 49 b . Ereder. de Arnholte r, bona sua post mortemErederici patris. MiMHBH 217 Martinus Koltnagel presbyter Paderborn, ad resign. Frederici de Arnholte supra dieti r. casam de Wurtkote in Geyinchuzen in par. Bunde. Prepositus in Leveren r. curiam suam in opido Hervord. sitam prope lutteken molen. Ad resign. Hermanni Dykman Jordanus derNeden r. agros de 14 modus seminis dictos dat Eynehus de Woldemeyne. 1401. Hillebrandus Gloysteyn ad resign. relicte Johannis Werninch r. d. salis dictam Werninch, de qua annuatim dabit 3 molt salis vide- licet 2 molt abbatisse et 10 modios fratribus dictis Wulfhardes ea con- ditione, quod, si pensionem per 1 annum protraheret, domus ad abba- tissam esset devoluta. Herrn. Sasse morans ton Bodewerde r. de Woldemeyne agros 6 modiorum seminis sitos prope Galgenzike, quos prius habuit Eabodo de Haren; post ad resign.. istius Hermanni et fratris sui Hcrmannus Stedevrunt r. dictos agros. Joh. Smalteke plebanus in Weybeke presentavitMinde nomine relicte Prederici Post alias Eusole Tiderico Hukebillen capellano abbatisse Hervord. equum cum sella et freno pro herwadio ipsius Prederici vasalli, quem ille nomine abbatisse recepit. Acta in domo Richmari Obekinch civis Mindensis presentibus Johanne Gos in ecclesia S. Martini et Johanne Eudenbusch in ecclesia Mindensi beneficiatis fer. IL ante Tiburtii. Henke vanNe-en alias Bruninch r. ad resign. BrunonisKolt-Pol. 50 a . nagel 5 pecias up den Welbroke, 2 up der Lemkulen tangentes de nye lantwer, 5 bi dem krummen zike buten der nyen lantwer etc. Jordanus Scholeke capellanus ecclesie Hervord. ad resign. Martini de Hörne clerici in Lemego habitantis r. bona ad Martinum per mortem uxoris Johannis de Volmerinchuzen devoluta videlicet 15 pecias up meister Everdes brede etc. Elzeke Sunnekerinch puer r. 4 pecias extraStenporten; Nolto avunculus suus prestitit iuramentum. Conr. Krage r. campum extra Bergerporten et agros prope ipsum campum. Geze soror relicte Alberti de Bus 1 e r. >/s d. salis in Uflen, quam possidet Henr. Wernekinch. Gerh. Borchuzen proconsul r. >/s m. in Libbere, d. salis in Soltuflen, quam possidet Gloysteyn, 25 pecias agri pertinentes ad curiam Oldenhervorde. Henr. Kannegeter r. 12 pecias agri up den Jodenackere, quospol. 50 b . habuit Joh. Koltnagel. Mathias de Ramesberge r. curiam Spekhof Hervordie sitam, m. Beselershove in par. Scopingen et m. Bernhardinchus in par. Lere Monaster. diocesis; in quibus domina concessit uxori sue Elysabeth usufructum. 218 1402. Herrn, de Aschen r. officium Modehorst. Joh. de Arnholt ad resign. domini Godfridi Günter r. d. apud Brunsteyn sitam. Theodericus de Enichlo alias Pladize famulus post mortem fratris r. 1 m. in Daiinchuzen in par. Linttorpe Mindensis diocesis, 1 m. to Donowe, 1 m. in Eodinchuzen, quem nunc colit Tideman Berman in par. Eodinchuzen. Quedam Teleke de Bevenhem r. m. Bekhus in Nederen Ekhem, quem alias r. etiam Locke Eilshuzen. Joh. de Arnholte filius Lubberti r. bona sua seil. d. et curiam, Fol. 51a quas pater suus habuit et 1 d. salis in TJflen, 1 / i domus salis in Uflen, et l d. i ,j in Spradowe et d. Linthus to Kilvere, 2 domos in Uflen, ad quas pertinet quedam silva. Henr. Homerzen r. agros de Woldemene ad eum per mortem Alberti de Homerzen devolutos. Gerd de Cappelle r. Kemenhus in Oldenmelle presente comite de Tekenborch et aliis. Henr. Maninch opidanus in Lemego r. 11 pecias agri pertinentes ad suum m. in Herdessen, quem etiam habet in feodo. Simon rector cuiusdam altaris in Bilvelde fundati per auditorem Crusinch a dato annulo aureo pro clenodio r. m. inHat- lage, quam possidet Wernerus up der Hove. Connegundis filia Johannis Peperkorn ad resign. Johannis patris r. bona sua. Otto de Becker opidanus Hervord. r. 7 pecias de Woldemene — 5 up den Brutschatte, 2 up der Lemkulen. Eeynerus deLippia nomine uxoris sue r. bona quondam Simonis Wend militis, que et pater Simonis Henricus Went miles de Stenhem reeeperat. Joh. Swytmerssen opidanus Hervord. ad resign. Jordani Stoleke capellani in ecclesia Hervord. r. 15 pecias up meister Everdes brede, 4 in der olden zende etc. Pol. 511). Herrn. Nyeburinch filius iuvenis Noltonis in Lemego morans r. m. des Hezekers hove to Herdessen. Joh. Grudeber opidanus novi opidi Hervord. r. 32 pecias agri pertinentes ad curiam Oldenhervorde, item 6 agros up den Lubbertes kampe de Woldemeyne. Ecbertus van den Eode in Lubbeke morans r. Lochof in Verstynchusen in par. Volmerinchusen et alia bona. Alb. Wulfhardi proconsul r. '/a bonorum pratorum per mortem patris devolutorum ad ipsum. ") 1398 (s. ob.). 219 Herrn, de Heldene famulus alias de Vrilinotorpe r. pratamPol. 62 a . sitam up der Vreter alias ad molne spectantem. 1403. Eich. Schröder opidanus veteris opidi Hervord. ad resign. Pol. bl\ Elizaheth de Wede r. 1 d. salis to Uflen. Alb. Wulfhardi proconsul r. 1 integrum pratum, quod frater Arnoldus et ipse invicem habuerant et nominavit bona sua, que alias r., videlicet 1 d. in Lochusen, l'/j m. to Quatuflen, 1 ortum in derVischer- strate cum fossa et piscina, campum suum ultra Tegelhus iacentem, 27s verdel de manso to Libbere, s / i van der echte in der marke un 1% echte in den Lyden. Freder. Krage presbyter ad resign. Gertrudis uxoris Conradi Goswyns opidani in Volkmerssen r. % d. salis in Uflen, quam nunc possidet Henr. Wernekinch. Ludolphus Westphael dato herwadio fratris Lubberti r. bona Fol. 52». patris et fratris predicti. Alradus de Busche alias Kape ad resign. Kristinen de Arn- holte relicte Frederici et Frederici ipsorum filii r. d. Hermanninch in Gevinchuzen et molendinum ibidem. Nicolaus van der Molen ad resign. Alberti patris r. 1 d. in Silde, quam quondam inhabitavit Dove, et 1 casam to Wervingen in den Vretholte. Decanus ecclesie Bileveld. nomine ecclesie sue r. curiam Wendeischehof. Joh. Sluderkoke r. 9 pecias agri sitas up der ostersyden by deme Stenebrinke et alia bona. Wolterus de Kappelle iuvenis r. m. Bemmenhus in Oldenmelle. Herrn. Gogravius r. officium dapiferatus per mortem Eliz. de Wede hereditario iure ad eum, ut asseruit, devolutum et bona pertinentia ad ipsum officium videlicet 2 domos salis in Soltuflen, 1 d. in Werle, 2 domos in Bevenhem et 1 casam ibidem, 1 d. to Sutlenegeren et 1 casam ibidem sabbato post omnium sanctorum presentibus Gerardo et Johanne de Quernhem, Johanne de Amholte, Nicoiao Barleban et Bertoldo de Exterde'; nominavit et alia sua bona prius recepta: officium Harthem, d. et curiam, quam inhabitat in opido Hervord., curiam ton Worden, den Schelenbrinch luttik und grot, de Horbreden, den Quadenkamp etc. 1404. Fol. HillebrandusGloysteyn r. m. Werninch, de quo dat omni anno 3 molt salis videlicet 2 molt abbatisse et 10 modios fratribus Wulfhart. 52b. 1) Das Drostenamt mit denselben Gütern erhielt 1404, Dienstag nach Invocavit, als ihm zugefallen, nach Elisabets v. Wede Tode Joh. von dem Busche (nach Fol. 52b) in Gegenwart Bernhards u. Friedrichs v. Haren, Gerhards v. Quernhem u. Arnold Wulfharts; desgl. 1404, Samstag nach Allerheiligen, die Ehefrau des Statius v. Wynnynchehusen. 220 Dominus Nicol. Vitrificis.r. parvam suam d. et aream ante Scholenporten et obtinuit gratiam propter speciale servitium, quod sui heredes dabunt pro herwadio 1 talentum cere. Gotfr.Levoldi decanus ecclesieBileveld. r. curiam Wen- delschehof obligatam ecclesie Bileveld. pro certa pecunie summa. 1405. Albertus filius Alberti Crusen inLemego r. curiam in Otinchusen. Tidericus de Monikhuzen miles r. bona quedam per mortem Alradi van den Busche alias dicti Gutleke derelicta et ad uxorem suam et ipsum ex quadam ordinatione cum heredibus facta devoluta. Henninch Bück de Ildenshusen r. 4 mansos sitos infra Woldensten et Gandersen proprie up deme Havere alias in campo to Nyenstede in diocesi Hildense(me)nsi; idem dixit, quod Cord Welinch in Gandersen pos- sideret alios 4 mansos spectantes ad dominam, quos habuit Henr. et postea Gerb, de Gandersen in feudo a domina. Bernh. de Wischlo famulus diocesis Monaster. r. magnam d. in Brosterhuzen un de Kekerstehove un den Varkaten in par. Selen un de Bommeveden in par. Sutkerken. Fol. 53*. Henneke de Wever opidanus Hervord. r. 6 agros de Wolde- meyne sitos boven der Swederschen kamp. Joh. plebanus in Kodinchusen r. m. Ernstinchove in Ro- dinchuzen pertinentem ad officium Kodinchuzen; mansus iste fuit alie- natus ab ecclesia Hervord. et est pensionarius et successores istius ple- bani dabunt pensionem, que apparet in registro antiquiori, ubi conti- nentur 3 mansi in Rodinchuzen de officio Bod., sed in aliis modernis habentur 2 mansi in Bod.; idem plebanus non dedit pensionem suo tempore, quo possidet istum m., ex gratia speciali, quod ecclesie recu- peravit istum m. Joh. Hepen r. agros extra Benneporten. Herrn. Schenkync» r. m. Stortekulinc. Henr. de Kallendorpe r. officium Brede cum y 2 domo in Soltuflen presentibus Prederico de Kallendorp dicto Schenken nunc mo- ranti in Gronenberg necnon viceplebano in Holtorp. Belicta Johannis de Beren pro filio Johanne presentavit equum pro herwadio. Joh. Huldu b civis in Hervordia r. 6 pecias sitas neden un in dem Borbeke twyschen den lantweren. Dominus Alb. Strote r. 48 pecias extra Benneporten, de quibus 4 spectant ad curiam Oldenhervorde, 20 ad Woldemene. Herrn. Stedevrunt ad resign. Hermanni Sassen et fratris sui r. agros sitos prope Galgenzyke de Woldemene 6 modiorum seminis. a ) Zus. über der Zeile in diocesi Monaster. — ^ richtig Hole? ■■■■■^H 221 Infra scripti receperunt de curia Oldenhervorde. Fol. 53 b , Ludolfus deKintelen pr,oconsul r 9 agros prope Kattenzike et 2 Winkel ibidem extra Kenneporten receptivos 1 molt seminis. Eembertua de Holtvelde r. 11 agros boven der hovetlinden receptivos 1 molt seminis. Herrn. Stedevrund ad manus suas et fratris Bernbardi r. 11 agros, quorum 3 bi den Zudar, 2 beneden der olden warden, 4 up der Lemenkulen et 2 boven den holen wecli situati sunt, 12 modiorum seminis. Henr. de Homerzen r. 8 agros by der hovetlinden, 2 up der Herzebreden, 2 up den Oldenhervorder wech un schetet, dar de wartbom stan hadde, et istos 2 agros Ultimos habet de Remberto de Holtvelde. Henr. de Dehem r. agros 6 modiorum seminis up der Rukleffe. Wer- nerus Koninch r. agros 1 molt seminis videlicet 4 up der Herzebreden, 4 broken geheten de Weytekamp, 2 agros bi den Hervorder wege et 2 tuschen den holen wege un den Hervorder wege. Dominus Alb. S t r o t e r. 3 agros et 1 spedelen in den langen husche 3 modiorum seminis. Gerh. de Hagen r. agros 10 molt seminis siliginis 2 modus minus. Herrn. Richterding r. agros dictos de Kowinkel sitos in der oldenPol. 54 a . zende supra Vossesboge receptivos 11 modiorum siliginis. Andreas Herrn. Lilesse r. 10 agros boven den langen busche 11 modiorum seminis. Henr. de Vreze proconsul r. ad suas et fratrum manus 19 modios seminis; etiam nominavit bona quedam recepta prius videlicet bona de Porterhuzen et curiam habitationis fratris sui Johannis, quam pro presenti inhabitat, etiam quondem pertinentem ad curiam Oldenhervorde. Soiuer et eius uxor r. quo ad usufructum 2 agros sitos bi den holen wege l 1 /» modiorum seminis, pro quibus dabunt annuatim pro pensione 1 sol. Hervord. Ludolphus deRintelen iunior r. 1 agrum 1 modii seminis. Herrn. Dik- man r. 3 modios seminis sitos up der Lemkulen. Geze Zachtele- veninch r. agros 6 modiorum seminis. Conr. Rikerdinch r. 10 agros 10 modiorum seminis, quorum 2 sunt situati in den velde tuschen den holen wege un den Oldenhervorde wege, 2 prope Hervorder wege langes up un dale, 3 bi der vedrift, 3 prope Markwardingheke up enen orde bi den wege, als men geit to Hillewalsen. Gerh. Borchuzen proconsul r. prius 25 agros, quos non nominavit. Joh. Grube r. agros 6 modiorum seminis et nominavit 4 agros boven den langen busche. Joh. Grudber r. quosdam agros; item Herrn. Homerzen. 1 1) Pol. 55 b : Nota, quod a». 1405 Tylemannus Vullegrave canonicus ecclesie Angarensis fecit iuramentum nomine sui beneficii seil, altaris S. Marie in ecclesia S. Johannis in novo opido Hervord. presen- tibus Johanne Gruter plebano ecclesie S. Marie Montis, Johanne Langen- berg, Johanne Stedevrund canonicis ecclesie Angarensis. —Alb. Ponge fecit iuramentum nomine beneficii seil, altaris S. Anne in ecclesia S. Johannis in novo oppido Hervord. in caminata domine presentibus Hen- rico Levehenke et Johanne Smakepeper presbyteris beneficiatis in ecclesia Hervord. 222 1406. Fol. 54 b . Freder. Krage presbyter ad resign. Hermamri Dudenhuzen r. 2 agros de Woldemene sitos prope Lemkulen, 4 super Galgenzik et 5 de curia Borbeke olim venditos sitos altera parte Osterzik. Alradus Blessere mortuo patre Alrado r. de(n) Wemekamp, 7 pecias de curia Oldenbervorde sitas by den Oldenliervorder wege et ali- quas pecias, quas habuit Gerh. de Ponte, item curiam Dycbroke titulo locationis, eodem titulo 3 pecias in den Wevelswete et 1 peciam circa Porterhusen proprie by der landwere. Herrn, up der Rodewich r. in summa 33 pecias agri. Greteke Assendorp soror Johannis de Asendorp r. m. in Asendorp. Eeneke de Arnholte ad resign. Frederici de A. r. '/, curie Lochof et dixit, talem partem habere 16 pecias agrorum. Alb. Winter r. 3 pecias de curia Oldenhervorde sitas prope holen wege. Herrn, de Dissen civis in Osnaburg r. bona patris seil. m. La- kemanshove to Stederentorpe in par. Ostercappelle. Fol. 55». Henr. Manninch civis in Lemego ad resign. Hermanni Nyen- burinch et Taleken matris ipsius r. medium m. in Hardessen, cuius me- dietatem prius habuit. Herrn. Wulfardi mortuo patre r. bona patris, sed non nominavit. Dethardus servus capituli ad resign. Gertrudis de Luyde r. parvam d. prope casam, quam modo idem inhabitat. Alheydis Langenhermanninch r. 12 pecias extra Renneporten, 5 apud den Hezelen, 4 beneden der Warde, 3 scheten up den Molenbusche. Kyna relicta Hermanni Grudeber resignavit victualia in bonis Hermanni Margarete filie sue et sie Margareta r. 43 pecias extra Steyn- porten sitas; easdem statim ad resign Margarete r. maritus eius Joh. Steynmeyger. Henr. Homersen civis in Lemego r. m. Berwynke prope ne- morem(!) dictum Marke. Herrn, de Hagen morans in Rodewik civis Hervord. ad resign. Stacii de Oldinchusen r. 1 / i curie Lokhof. Fol. 57». 1407. Herrn. Smakepeper civis Hervord. r. 5 casas in den Neviers- hagen vacantes per obitum Floreken de Loen,. Joh. Post presbiter r. 17 pecias sitas prope Dusdik Beynt dietas. Geze relicta Nolteken Schelinch r. in toto 22 pecias, 1 frwy- schen den lantweren buten dem Strode, 1 uppe der Roden beke, 1 up den Bente etc. Relicta Alberti Keserlinges r. bona mariti. Herrn, de Aschen resignavit d. salis in Soltuflen ad manus domine. 223 Nycolaus Barleban r. curiam in Ubbinchusen et molendinum Lemenhus ibidem cum 2 casis ibidem, item 2 casas in Bernebeke, 2 domus in Osterpcdelen cum casa. Freder. de Arnholte posuit fideiussores seil. Gerhardum dePol. 57 b . Quernem, Ludolfum de Arnholte pro 15 florenis marcarum, pro quibus domina reemifc herwadium seu caballum Johannis de Arnholte ab Isaac Judeo in Osenbrugge, cui fuerat locatus, et predicti promiserunt, filium Luberti de Arnholte facere iuramentum, dum perveniret ad annos dis- cretionis. Istis promissis factis r. bona Johannis de Arnholte tutoris nomine: d. suam propriam dietam et Jacobi in Wervyngen et 1 / i curie Lokhof, d. salis in Ufien et 1 / i in alia domo ibidem, d. in Sprado, d. in Kilvere, 2 mansos in Ridderuflen. Conr. Bekerdinch r. 5 pecias de curia Oldenhervorde, quas liabuit Herrn. Stedevrund, et idem resignavit predietas 5 pecias, quarum 3 super Distelbreden et 2 iuxta Alhorne extra Benneporten. 1408. Joh. Gogravius fllius Hermanni datis 2 equis cum sellis etPol. 57 a . frenis r. bona patris; nominavit officium Hartham, curiam Worden, curiam Buksen, officium dapiferatus. Gutta de Bavenhusen virgo r. dato equo fratris bona fratris cum alia medietate, quam habuit, cum frater vixit; et bona in toto reeepta sunt V 6 curie Porterhusen et domus in Sweghelen dieta Swachus. Ludolfus de Arnholte r. bona sua. Cord Gos r. bona per patrem ipsius Herberten a derelicta. Ad resign. Arnoldi Wulfhard Herrn. Wulfhard r. omnia eius bona. Alb. Tegger r. bona sua in Etlen, que pater habuit; et pro presenti colunt Cord et Tyleman Krente. Boldewinus Bars r. bona sua seil. 2 domus in Icinctorpe in par. p,^ 53a. Wertere. Joh. Sutmersen niorans in platea Gerenberg ad resign. Johannis Grudeber r. omnia eius bona seil. 32 pecias agrorum de curia Oldenhervorde, quorum 6 iacent super Hon warde etc., item 6 agros up dem Lubberteskampe de Woldemene, ut asseruit. Joh. Sutmersen morans pro nunc in platea pistorum r. bona, quorum li medietatem prius r., et hanc medietatem habuit Elizabet Edesynch c . Freder. de Haren r. bona patris seil, officium cameratus et officium Heddinchusen. Connegundis virgo filia Hermanni Di km an r. bona patris seil. 3 modios seminis de curia Oldenhervorde sitos up der Lemenkulen; item a) Herberti D. — b ) cuius D, — 0) S. oben mm J. 1398. ■■HU 224 m m im r. quosdam agros de Woldemene dictos de Kortebrede, item quasdam pecias dictas Eynhus extra Renneporten 1 . 1409. Ludolfus Smedinch de Lemego r. y 2 m. Bist iacentem. Ludolfus de Busche iunior fllius Ludolfl r. 6 pecias extra Steyn- porten prope Glintkampe presentibus Henrico nobili de Helphensteyn, Tyderico Pladizen in stuba domine. Pol. 58 b . Bollemanus fllius Henrici Segemonik r. curiam Lobof, datCol- lensche velt, duplicem mansum in Hoygerinctorpe, l 1 /,, m. in Libbere, m. in Uflen et quosdam agros curie Oldenhervorde 23 modiorum seminis. Eliz. Cambinders r. 7 vel 8 pecias supra Lemenkulen. Gerwinus de Engere r. bona patris mortui videlicet curiam in Hederhusen, 2 mansos in Pedelen et 1 m. to dem Broke, 1 m. to dem Spetale, 1 d. in Passenbroke et curiam in Halstenberge. Henrico Top mortuo Pia sua legitima r. bona ad usus sui filii Wilhclmi. Relicta Hartwici Pongen r. m. in Libbere, quem vir ipsius habuit. Bolemanno Segemonik mortuo Gerh. Borchusen r. omnia eius bona ad usus proprios et cuiusdam puelle sororis dicti Bollemanni. 1412 \ Fol. 59 a . Alb. Strote presbiter resignavit bona sua ad manus domine et ad petitionem eius r. dominus Alb. Vetmeker avunculus suus seil. 47 agros extra Kenneporten, quorum 11 sub se habet Hinr. Stowenhagen. Hazeke Vinkinch r. bona sua de officio Modehorst. Dominica ante festum Mychaelis Mechildis de Waldeck abbatissa generaliter presedit iuri feudali universa- liter vasallis preintimato: Eliz. Ludemanninch r. 72 d.. Te l m - in. Bist- — Dominus Ti- dericus de Moninchusen r. bona omnia sua ex parte patris et uxoris sue; termino aeeepto non nominavit. — Diderik de Borehorst r. d. a ) Bdbem. Hie ineepit scribere dominus Arn. Stenyng iuratus ad hoc sub venerabili et nobili domina Mechtildi de Waldeck abbatissa. 1) Pol. 55 b : Henr. Kynenhagen iuravit nomine ebdomedarie sue in ecclesia Hervord.; item iuraverunt fldelitatem domini Gotfr. de Home, Nycol. Vitrificis, Borchardus Tonekinch, Gerh. Boseke, Harwicus de Lemego, Henr. Kukkesoge, Arnoldus plebanus in Eydinchusen , Joh. Post, Gerh. Stuttinhusen, Bernh. Sutynch, Arn. Stove, Ludolfus Bonel, Joh. Stichorst, Gerh. Goltsmet, Henr. Bekezeten, Joh. Thedenhusen; Arn. Witte de Bilveldia nomine vicarie sue. Fol. 55 b u. 56 ist eine Reihe weiterer Verleihungen kirchlicher Benefizien aus jener Zeit verzeichnet. 225 Rathardink in officio Scopingen. — Diderik van Lere r. d. Schenekinch in officio Scopingen. — Ludolfus deBusche r. curiam habitationis sue in Hervordia dictam Odenhusen et d. Olderogen et 1 d. in Hilgodesen. — Eecquinus de Karsenbroker. Hemsodes hus in Besenkampe. — Bernh. de Haren r. den Koldenhof un dat grote hus to Beningen. — Herrn, van Dissen r. Hackemans hove in Stedorpe in par. Osterkap-Fol. 591'. pelen. — Gotfridus decanus in Bileveldia r. den Wendeschen hof Herrn. ex parte capituli Bileveld. — Borges van Swastorpe r. l / s d. in Ostercappelen, quam iam colit Gerh. Pranttink. — Dominus Symon de Bileveldia r. 1 d. in Hepen dictam Warneken hus to der Hove. — Greteke Asenderpink r. 1 m. in Asendorpe. — Gerh. Heligekerke r. m. de Kemeners hove in Bist. — Joh. Milinctorp r. den Northof in par. Talle. — Ploreke M u 1 e r. Lutgardes hove in Bileveldia. — Hilbrandus Barchusen r. 7 agros in officio Bist. — Hinr. Manninch r. 1 m. inHardissen in par. Heden. — Hinr. Wenthusen r. 72 curiam in Libbere et 1 m. in dem Grubenhagen. — Dominus Joh. Westfal r. oninia bona sua; non nominavit. — Hinrik Ledebur r. bona sua; non nominavit. — Lubert de Went in Flotov r. bona sua; non nominavit. — Werneke Todrank r. den Toppesberch und dat Brochus in Fol. 6. Per. IV. post Michaelis Eodolphus van Langen r. curiam to Meygeren in par. Weteringen. — Everh. van Elen r. d, Bilsink in par. Schopingen. — Hinr. Kannengeter r. 12 pecias agri yn den Yodenacker. — Assele Wittink r. 5 pecias agri uppe deine Quaden- kampe, 4 under deme Schelenbrinke, 3 uppe deme Yetekampe. — Bernh. Stedevrund r. 7 agros. — Alb. Stedevrund r. Sutmans hus to Bucsen unde 2 dyke, — Herrn, de Holscher r. 13 agros. — Joh. Steinmeyger r. 43 agros. — Ludolphus de Arnholte r. bona sua; domina dispensavit filium fratris sui Johannis de iuramento usque ad annos discretionis. — Gertrudis uxor Alberti Wynters r. 3 agros de Woldemene. — Margareta relicta Hermanni de Hörne pistoris r. 9 227 agros de Woldemene sitos apud foveas glebarum. — Domina dedit in- ducias Hinrico Gogravii de infeudatione usque ad Martini. In octava Michaelis dominus Herrn. Gelenbeke r. 1 m. in Pol. 62 8 . Bist. — Margareta relicta Gerhardi Wodemolen modo morans in * m - in Lemego et habens Wynandum iun. de Rede maritum r. campum by deme Yshus et quosdam agros. — Bern. Kruscloeck r. ] / 2 pratum apud pratum domine apud curiam Borbeke et agros ibi. — Domina dedit inducias Bernhardo C r u s e n et Johanni K S r d i n k usque ad Martini ad petitionem amicorum suorum. — Geza relicta Henrici de Dehem r. agros speetantes ad curiam Oldenhervorde et curiam indaginis. — Henr. Hensinctorpe r. officium Rodinchusen.—Herrn. Smakepep er r. 5 casas in deme Nevigershagen, quas in feudo reeeperat post obitum Flore- kini de Loen. Anno M 0 CCCCX"V" Henr. Smakepep er post obitum patris Hermanni r. dietas 5 casas. — Alb. Wulfardi r. l'/ 2 mansos in Quatufelen, 2'/ 2 verdel to Libber, iy 2 echte in der Libbermarke, 1 wis to Otinchusen, 1 hus to Lochusen et campum suum in der Vischer- strate mit der vischerie, 1 kamp by deme Teygelhüs, l 1 /» echte in den Li den unde 5 schepel soltes to Ufelen. — Herrn. Wulfardi r. 52 agros extra Renneporten de Woldemene, 3 mansos to Quatufelen, 1 campum by deme Teygelhus et l l / 2 mansos to Quatufelen, 2'/ 2 verdel to Libbere, l'/ 2 echte in der Libbermarke, 1V 2 echte in den Liden, 5 schepel soltes to Ufelen et 1 campum in der Marsch. — Conr. Krage r. 1 campum by deme Teygelhuse et alios agros. — Relicta Wicboldi r. 6 stige stucke landes unde 2 stucke unde 2 echte yn der Libbermarke. — Relicta Johannis Sinters r. 40 stucke landes buten der Steen- porten, 1 m. in deme Hartbeker hagen, % bogen buten der Berger-Pol. 62 b . porten et 2 ortos. — Matheus van Hagen r. 62 agros. '/a bog. Peria VI. post oetavas Michaelis Wolterus Kappelen filius Gerhardi r. 1 d. in Oldenmelle. — Reyneke de Aernholte r. curiam habitationis sue, pratum Koningbrok et quosdam agros buten der Scholen- porten cum 2 mansis in Hilwalsen, quos habet obligatos pro 100 florenis ab Hermanno Gogravio. — Joh. Kappel r. officium Stichorst.—Relicta Noltinges Scheling r. 22 agros — 7 vor deme Strode, 1 uppen Bente etc. — Herrn. Lubbertink r. 33 pecias agrorum. — Wernerus Ko- ning r. 12 agros. — Kunneke et Pelleke Kambinderink sorores ambe reeeperunt in feudo 6 agros de Woldemene. — Herrn. Rich- terink r. agros dictos Koewynkel sitos in der olden sende supra Vos- p 0 i g3 a> seboge speetantes ad curiam Oldenhervorde et 3 agros de Woldemene in der extraStenportam. — Joh. Horstiken struetur arius ecclesie Montis r, quosdam agros de Woldemene, de quibus dabunt pro pensione 2 sol. Hervord. annuatim. — Henr. Wynnigehusen r. curiam dat Winthus per mortem sororis, que quondam fuerat uxor Herbordi Gises. — Joh. Hadewich r. 6 agros de Woldemene et curiam habitationis sue, Wip- permans hus unde Hundertossen to Wervingen et 1 casam in Besinc- kampe; Wibbe uxor sua r. usufruetum in bonis. — Andreas Blesse r. 15* . 228 ; 6 agros extra Stenportam sitos de Woldemene et 10 agros van Olden- liervorde sitos supra Langenbusche. — Berta fllia Johannis Redekers r. 9 pecias bi der Molenstrate extra Libberportam pertinentes ad curiam Oldenhervorde per mortem matris sue. — Alb. Erdewyn r. 1 m. in Libbere, quem habuit prius uxor sua in feudo. — Rembertus Holtvelt r. 11 agros boven der hovetlynden sitos de curia Oldenhervorde. Sabbato post octavasMichaelis Assele flliaHinrici Segemonikes r. bona derelicta post mortem Bollemans fratris sui seil, den Lohof, duplicem in. in Hoyerinctorpe, l 1 /, m. in Libbere, m. dictum dat Col- nesche velt in Soltufelen. — Relicta Johannis Otinchusen r. agros de Woldemene. — Per resign. uxoris Johannis de Otinchusen Henr. Friso filius Andree r. 5 agros extra Bergerportam. — Cunnegundis Pol. 63^. relicta Hermanni Dyckmans r. 3 agros de curia Oldenhervorde et de 3 agr. Kortebrede de Woldemene et 1 campum bi der lantwer. — Joh. Huloge r. terminum ad reeipiendum bona sua usque ad festum omnium sanc- torum ex gratia domine. — Hinr. Homerssen r. bona sua seil. 27 agros de curia Oldenhervorde unde van der Woldemene 40 stucke 1 stuckes myn, dat eme wart van Alberte van Homerssen, sinen vedder. — Joh. Tockedissene sutor r. 4 agros de Woldemene extra Stenportam. — Gert van Aschen civis Hervord. morans in Bodewico r. 4 agros de Woldemene, quorum proprietas spectat ad dictum Gerhardum, et 9 agros, qui etiam pertinent ad Woldemene, quos habet in obliga- tione. — Lücke Eylshusen r. curiam Bechus in Nederen Echem et dominus Hermannus eius frater retinuit usufruetum in eisdem bonis; sorore mortua ipse Herrn, reeipiet. — Jutta Bovenhusink r. V 6 cm "ie Porterhusen et d. dat Swachus vel Swachmans hus in Swechelen. Dominica post Michaelis Ludeke Vischerink filius Johannis de par. Linttorpe r. 1 d. in Herdinchusen. — Ludolphus Steygerde r. 2 mansos et 1 casam in Varlo. — Hazeke relicta Starkebakes r. 11 agros in deme Kowinkele et 2V 2 agros de Woldemene extra Renne- portam. — Boldewinus Bars r. 2 mansos in Tsinctorpe in par. Wer- Pol. 64 a . tere. — Bernt Proshart r. 32 pecias, enen kamp by der Eodenbeke enen k. unde 1 / 3 eyner wisch to Otinchusen. — Joh. de Hesse r. bona sua. — Clawes van der Molen r. 1 casam in GrotenSilde, ene breden landes ibidem unde enen koten in deme Wertholte to Wervingen. — Joh. de Kannegeter civis Hervord. r. m. in Asendorpe. — Joh. de Sut- merssen morans in platea pistorum r. 39 stucke (landes). — Joh. Puntrogge proconsul in Bileveldia r. bona sua, sed non nominavit. — Nicolaus Barleban r. curiam in Ubbinohusen, 2 casas in Bernebeke, 1 d. et 2 casas in Osterpedelen. —Herrn. Kallendorp placitavit cum domina de infeudatione nsque ad festum Martini. — Joh. Post pres- byter r. 42 pecias prope Dusdyk dietas Benyt de Woldemene. — Alradus Blesse filius Alradi r. bona sua. — Ludolphus de Byntelen filius Alberti r. bona sua seil, curiam to Marcinctorpe. — Dethardus S o m e r et uxor sua reeeperunt in feudo quo ad usufruetum 2 agros 1% modiorum seminis pertinentes ad curiam Oldenhervorde et dabunt annuatim pro 229 pensione 1 sol. — Filius Sluderkoken r. terminum infeudationis ad 2 septimanas. Alheydis relicta Hinriei B runin k alias vanNem r. post mor-Fol. &i^>. tem mariti 20 pecias agri. Joh. van Sutmerssen morans in deme Gerenberge r. 32 agros de Oldenhervorde, 6 de Woldemene, ut asseruit. Berta relicta Ottonis des Beckers r. 7 pecias de Woldemene. Geseke Zaclitelevendi(n)ch obtinuit inducias propter eius infirmitatem. Nicolaus Vitrificis decanus ecclesie Angariensis r. parvam suam d. et aream sitam ante Scolenportam. Alhardus van dem Busche aliasRape r. bona sua, sed non nominavit. Henr. Bekesetten presbyter r. 8 agros uppe deme Yetekampe. Bertoldus de Exterde r. bona sua seil. 2 domos to Exterde et 2 casas ibidem, 2 domos uppe deme Wenden, 1 d. uppe dem Hellerhagen, 1 d. to Sutmerssen, 5 casas ibidem unde den Vosseshagen, 1 hove to Ufelen unde l / a solthus, 9 hove to Brede, 1 hof to Brede, 1 hove to Bimesen, den hof to Hedderhusen, 1 hof to Londe unde 2 koten unde 1 hof to Tutsinchusen. Godfrido van Hovelde et dicto Morrean dilatus est terminusFol. 65 a . infeudationis, item Leneken de Busche. Engelb. van Hucker r. bona sua. Neza Teggers petiit dominam se infeudare infeudavit eam bonis in Etlen, quibus Albertus filius suus fuerat infeudatus et pater eius, dato equo cum sella et freno pro harwadio et iuravit fidelitatem. Temo de Quernhem filius Gerhardi r. bona sua seil, de Bulte curiam apud montem S. Marie extra muros Hervord., curiam datEnehus in Quernhem et silvam Johannis Suvertroges; etiam domina concordavit cum Temone de officio in Vinden, quod ipse et Eembertus frater de- berent se componere cum domina in amicitia vel in iure infra terminum; alias non deberent se intromittere de illo officio. Herrn, de Kallendorpe r. m. in Quadufelen et officia theolo- narii et coquinarii, curiam in Tafle, 1 m. in Lyne et 1 casam in Solte. Domina Leneke de Westerborch morans in Lemego r. bona sua seil, den nedern hof to deme Witinken hove, bona in Oldendorpe et 2 casas ibidem in par. Hepen, 1 d. in Werle in par. Schotemer et 1 d. in Lutteken Lim. Joh. Kordink r. d. in Marpe, d. dat Brinchus et d. in Groten Marpe. Alb. Kruse r. curiam in Odinchusen. Godfr. Rekardink r. 2 domos salis in Soltufelen. Fol. 65*>. Joh. Hepen r. 20 agros extra Benneportam. Goscalcus van Gummeren r. officium Selichworden. Joh. Huloge civis Bilveld. r. 1 d. salis in Soltufelen et 6 agros extra Steenportam prope Borbeke, As vjSSkSJSj.-.ä . ! äv.:-;,w' ; '-'''-- IE» 230 1413. Gerh. Morean r. curiam in Ostenvelde. Godfr. de Hovele r. curiam in Stochern. Joh. B r u n i n g fllius Theoderici r. den Dycamp extra Stenportam. Margareta Oldinchusink r. d. in Eyelshus, quam tunc coluit Abeke in par. Hiddenhusen. Herrn. Gobelini r. curiam in Hardissen. Cunnegundis Peperkorns r. bona sua. Gerwinus de Engere r. bona sua et nominavit, prout alias ea nominaverat coram H. de Otgenbach abbatissa. Fol. 66 a . Alheydis Langenh ermening r. 12 pecias agri pertinentes ad pertin. 0 ffi cmm Porterhusen sitas extra Renneportam. Dominus Joh. Potenhusen r. 1 m. in Libbere. Joh. Priso iunior r. 7 pecias agri. 1414. Dominus Joh. Scheyffoit iuravit domine fldelitatem ut pro- curator Johannis Deys rectoris capelle beate Katherine Hervord. novi operis. Joh. van.Enechlo patre mortuo r. 1 m. in . . . . Ludolphus Portenarii ebdomedarius iuravit fldelitatem. Herrn. deAspelkamper. bona patris mortui, sed non nominavit. Everh. Junge alias Piper rector capelle domini Wolderi iuravit fldelitatem; item ut offlciantes Herrn, de Uflen et Hinr. Peteman presbyteri. 1415. Pol. 66 b . Godfr. de Hörne iunior presbyter r. 9 pecias agrorum uppe der Lemkulen de Woldemene ad ipsum devolutas per mortem matris. Ad resign. Alheydis Langenhermannink Herrn, de Monasterio commendator domus S. Johannis Hervord. ad utilitatem eius- dem domus r. 12 pecias agri spectantes ad officium Porterhusen proprie to dem portampte; dabit annuatim abbatisse 1 talentum cere et por- tenarie aut Uli, qui officium portarie sub se habuerit, 1 modium sil. mensure Hervord. Hinr. Kannengeter r. 12 pecias agri. Herrn. Pepinctorpe familiaris domine r. certa bona sibi ven- dita cum consensu domine per Margaretam relictam Gerhardi de Wo- demole. Joh. Priso iunior r. 8 stucke van den hove to Porterhusen, dat wandages was der Bavenhuseschen, unde 49 stucke, de wandages weren Gesen, Albertes vrouwe van Homerssen, unde 19 stucke, de höret to den hove van Oldenhervorde, de wandages weren Hinrikes van Homerssen. 1416. Gobelinus decanus ecclesie Bilveld. r. curiam Wendelsche- hof gratis. 231 Theodericus de Alten presbyter r. curiam quondam dictam Voren- kampink cum suis parvis domibus et attinentiis sitam supra Holland iuxta parvum molendinum; dabit annuatim ad curiam abbatisse 2 talenta cere. Hinr. de Hagen filius quondam Mathei r. pro se et nomine Fol. 67 a . fratris Mathei curiam to Swavedissen et alia bona, cum quibus de iure debuit infeudari. Ad resign. Johannis Gogravii Hinricus frater eius ad usus etiam aliorum 2 fratrum presentium r. omnia bona eiusdem Johannis et specialiter officium Harthem, curiam Worden, curiam Buxen et officium dapiferatus cum suis pertinentiis seil. 2 domibus salis in Soltuften, 1 domo in Werle, 2 domibus in Bevenhem et 1 casa ibidem, 1 domo in Sutlenegeren et 1 casa ibidem; similiter d. et curiam, quam inhabitabat quondam pater dictorum fratrum in opido Hervord., den Scelenbrynk luttik unde grot, deHorbreden, de(n) Quadenkamp unde den Wulvekamp, 7 pecias agri prope Borbeke et pratum supra Dusdyk. Beynerus de Lyppia r. bona sua, cum quibus ex parte uxoris debuit infeudari, que quondam Symon miles dictus Wend r. et ante eum Hinr. Wend miles pater Symonis, videlicet curiam in Buxen, deeimam super 2 mansus in Vynnede, pratum ante portam Lemego, quod ante fuerat dicti Barleban, 2 domos in Nederen Sulbeke, quos quondam resig- laverat Hinr. Gogravius, testibus Wilhelmo comite in Bavensberg, Lub- ijerto Wend, Johanne de Kersenbroke et Johanne Eyelwersen. Joh. Eyelwersen r. bona sua, sed non nominavit. Kunnegundis relicta quondam Andree de Natesungen alias Kappelen reeepit usufruetum in bonis quondam mariti. Herrn. Luderdis sen alias Sluderkoke r. bona quondam Johannis patris sui videlicet 12 pecias agrorum et */ 9 pratum. Joh. Cappele de Rede r. 1 d. in Oldenmelle post mortem Wol-Fol. 67 b . teri fratris. Wesselus van Gresfc aliasElebracht r. bona, que cum uxore sua Asselen filia quondam Hinrici Segemonik r. Relicta Johannis de Otinchusen ad resign. Gertrudis Sachtelevending r. agros 6 modiorum seminis ad curiam Oldenhervorde pertinentes. 1417. Joh. Grube proconsul r. 1 m. in Libbere, cum quo quondam dominus Joh. Potenhusen infeudatus fuit. Thidericus Klenke famulus r. bona quondam domini Hinrici de Monychusen sita in villa Estorpe, que quondam dominus Orcgis Klenke a prefato Hinrico emerat. Acta in Castro dueum de Lunenborg to der Nyenstad presentibus Conrado de Mandeslo filio Hermanni, Marquardo van Hadenberge et Boldewino van Campen famulis testibus. Bobbeke Bundeshorn r. 1 m. in Vysbeke in par. Helstorpe ad manus fratris sui Hermanni. Et dicitur, quod in eadem villa Vys- ■ WM %m¥ £33 ^H ■ ■,■■■■.■-■■.. m 232 ■■-■'.- Hü ■■■ V ■"■■ mm beke Fredericus van Langhelge filius Hinrici habeat 2 mansus, quos nondum r. Gerd Mule de Bilvelde r. m. Lutfordes hove post mortem Flore- kini fratris sui. Gertrudis uxor Everhardi Kok fllia predicti Florekini r. eundem ra. Fol. 68 a . Mectel van Waldeck, ebdisse, belend Boldewin vanQuernhem to dem Berge myt dem ampte to Beek dominica Eeminiscere. Boldewinus filius predicti Boldewini de Quernhem post mortem patris r. bona sua die annunciationis Marie. Clawes Vrydach r. bona sua. Gerh. Borchusen, Ludolfüs de Ryntelen proconsules, Hinr. Keserling etiam proconsul et Gerh. de Hagen consul receperunt in feudo dat borchgerychte ad usum opidi Hervord. Heyneke Vysbeke famulus r. 4 mansos de officio Nottenstede. Herrn. Pepinctorp familiaris domine r. y 3 m. in Bist, quem quon- dam habuit Ludolfüs Smedinch; ad eiusdem Hermanni petitionem dominus Wernerus Custodis obtinuit usufructum in eo. 1418. Gerh. Scriptoris servitor civitatis r. bona quondam der Ste- lingeschen matris sue uxoris. Botgerus de Bardeleve r. curiam in Wulen et 3 domos et 3 casas ibidem. Alb. Barbitonsoris alias Wymman r. bona sua; et post vendidit Johanni Frisonis 6 agros extra Stenporten de Woldemene. Fol. 68 b . Hinr. Valke r. officium in Bene presentibus Detmaro fratre suo, Ludolfo de Busche seniore et Ludolfo de Arnholte. Joh. Morderogge r. post resign. Johannis Brünynch fllii Theo- derici 1 campum de Dyckamp extra Stenporten. Herrn. Vorstennowe nomine procuratoris Alberti deLippespringe famuli resignavit bona, que habuit in Etlen. M19. Herrn. Holstere presbyter r. 7 pecias agri per quondam suum patrem. Freder. van der Borch famulus r. officium in Etlen cum con- sensu Edelinde filie quondam der Tegerscen. Engelb. van Plettenberg famulus r. bona, que quondam Haseke Vynkyng habuit. Dominus Joh. Kannegeter r. 12 agros patris sui. Statius de Slon frater domini Conradi alias dicti Trybbe r. officium Bredenbeke, in quo habuit usufructum quondam Beka uxorLudolfi de Arnholte; qui Ludolfüs contradixit, unde domina assignavit terminum 6 septimanarum ad procedendum de discordia. Postea predictus Ludolfüs nominavit bona, que receperat in feudo, videlicet % solthus to Ufflen, Fol. 69». 1 m. to Groten Lym, y s m. in Bevenhem, % m. in Gevynchusen in Bev. 233 par. Bunde et officium Bredenbeke ac d., quam inhabitat ante Scolen- porten. Luder seu Ludolf van Monychusen fllius Tyderici militis r. bona per quondam Herbordum Goos derelicta. Wobbe relicta Gerhardi Borchusen r. bona mariti mortui. Joh. de Busche van der Wytlage r. 1 d. to Sutlenegeren de officio dapiferatus. Joh. van me Rede de Bilveldia r. bona quondam Johannis Puntroggen patris uxoris sue quondam viri legitimi. Metteke relicta Johannis H e p e n r, certos agros superius per eius maritum nominatos. 1420. Hinr. Hudepol r. d. seu curiam habitationis sue iuxta curiam de Ciaren sitam. Temo et Rembertus fratres de Quernhem resignaverunt curiam suam ante Scolenporten domino Gotfrido Gunter; sed non fuit infeudatus. Et Freder. de Arnholte contradixit. Puella Jutta de Bavenhusen cum consensu domine obligavit Pol. 69 11 . Conrado Tappe proconsuli circa 36 agros de curia Porterhusen pro 70 marcis. Dominus Joh. Homersen habet ad vitam suam agros patris sui. Gertrudis uxor Johannis van dem Rede in Bilveldia r. 3 do- mos, in quibus eius mater Kunnegundis uxor quondam Andree de Na- tesungen recepit alias usufructum. Relicta quondam Johannis Tockedysne r. 4 agros de Wol- demene. Reymodis de Borchusen r. 10 agros extra Stenportam up der Lemenkulen quondam Nicolai de Borebusen. 1421. Matheus et Hinr. fratres de Hagen resignaverunt Alrado R i c h- t e b a n k in termino prefixo omne ius in redimendo agros extra Sten- porten supra Kreyenbrede sitos. Joh. Post nomine sui r. bona sua et nomine tutoris bona Hu- gonis Post filii quondam Hugonis Post. Joh. Kassel nomine sue uxoris et sui filii r. bona in Vulen ad eius uxorem et eius filium devoluta. Wybbe relicta Johannis Hadewych r. bona sua et 2 agros adhuc nominandos. Rotger Hadewych r. bona proxime supra scripta exceptis agris et bonis in Livenstede, que reeipient, ut dicitur, illi van der Horst. Jordan van Gummer en r. bona per patrem derelicta. p 0 l. 70 a . De Swarte Arndesche r. bona per quondam eius matrem derelicta videlicet de Wycboldeschen. Herrn, de Kallendorpe filius Ernesti r. officia coquine et theolonii. ®m im 234 M' m ■• M Fol. 71 Leneke relicta S m y s i n k retinendo sibi usufructum r. nomine filii iuvenis officium Lyne cum 5 mansis attinentibus; de aliis mansis adhuc dubitatur. Abbatissa venditionem, quam Ludolfus de Monyehusen famulus fecit decane et capitulo, ebdomedariis et ministris secularis ecclesie Hervor d. de bonis quondam Herbordi Goes, denuo ratificavit; dabunt pro herwadio omni anno 6 talenta cere. Alb. de Ygenhusen r. bona Alberti patris et curiam et nio- lendinum in Bullinchusen et statim obligavit Johanni Wywatere 10 agros pro 24 florenis. Hinr. deQuemh-em filius quondam Boldewini r. officiumBeek. Joh. de Asbeke famulus r. officium in Scopingen videlicet den Dychof cum 11 mansis attinentibus et cum holtgerychte et burgerychte ibidem presentibus Engelberto van der Beke et Mathia de Bammesberge. m 1422. Predictus Joh de Asbeke r. des Beselers hove in par. Scopinge et m. Berndynghove in par. Leer pertinentes ad officium Scopinge et dabit annuatim de Beselershove 16 modios sil. et 1 molt ordei mensure granarii Hervord. et 1 porcum de 2 solidis Monaster. vel 2 solidos Monaster. et de Berndinghove tantum. Job. P r i s o senior filius r. bona per patrem devoluta et alia bona sua et bona, in quibus cum suis patruis sedit indivisim. Pol. 70*. Hinr. F r i s o nomine suo r. curiam, quam inhabitat quondam der Schenken. Ad resign. Johannis F r i s o n i s filii quondam Hinrici domini Herrn. Eyelshusen et Joh. Smakepeper nomine et ex parte Johannis actu in feudo existentis filii predicti Johannis et ad usus etiam Kristine sue sororis in feudum receperunt omnia bona sua ministerialia sita intra territorium opidi Hervord. dictum landwere exceptis illis bonis, in quibus sedet cum suis patruis indivisim. que ipse Johannes proxime r., vigore quorum bonorum nichilominus remanet ecclesie Hervord. vasallus. Elis. Donoperyng de Lemgo ad usus etiam sororis Alheydis r. d. in Herdessen in par. Heden, quam nunc colit Herrn, de Helt. Ad resign. Johannis de Sutmersen senioris Joh. de Sutmersen filius Hermanni r. 32 agros de curia Oldenhervorde. Ad resign. Conradi Krage Herrn. Stedevrund filius Hermanni r. 1 campum prope Tegelhus. Ad resign. Johannis Mylinctorp Ernst Vogel proconsul Leme- gensis r. curiam to Nortdorpe in par. Talle. Fol. 71 a . Alheydis relicta Gerhardi de Monasterio servitoris capituli r. parvam d. iuxta Spechof. Gerd van Stochern filius Johannis nomine uxoris sue ad eum devoluta r. bona supra scripta, que quondam Botger van Bardeleve rece- perat in feudo. Everwynus deGuterswyk comes inBenthemr. officium 235 Weteringe et faciet annuatim solvi pensiones, prout etiam domicellus Ludolfus de Stenvorde pie memorie solvi promiserat. Post venditionem Johannis de Quernhem senioris Joh. Hole civis Hervord. r. 15 agros et 2 spedele. Bernli. decanus Bylveld. nomine sue ecclesie r. curiam Wendelschehof. Arnd de Bever famulus nomine Lysen sororis sue relicte Dyl-Fol. 7V>, ges van Asbeke et ipsius heredum r. curiam to Haverbeke in par. Scopinge. Joh. Quaditus alias Woltering r. curiam et molen- dinum in Bullynchusen et curiam Wytikenhof. Erasmus van d e r L y p p e r. bona per Reyneken patrem derelicta. Usor Wulverami van dem Werder soror dicti Stumme Post mortui, eorum s^rore presente, qui omnes fuerunt fllii quondam Prederici Post alias dicti Druckepennyng r. nomine etiam coheredum, qui etiam fuerunt fllii quondam cometisse de Permont, in Vulen mansos. Preder. de Arnholte r. curiam in Aschen. 1423. Fol. 72». byter Joh. N e v e 1 famulus r. bona sua. Werneke Todrank r. d. Bochornes hüs un den Toppesberch. Ad resign. Gesen relicte Johannis Sluter Ludolfus S1 u t e r pres- r. circa 40 agros de Woldemene extra Stenporten. Arn. Biagman clericus r. ö 1 /* agros de Woldemene extra Stenporten. Joh. Friso senior r. agros unius molt seminis ad curiam Oldenhervorde pertinentes. Ludolfus de Busche iunior r. officium in Luderynchusen cum certis mansis sibi pertinentibus et ad illud spectantibus et dabit equum quondam Johannis de Beren fllii uxoris sue, si de iure teneatur. Ut dicitur,.....& r. curiam in Stacheven in par. Baden. Matheus v a n M ü n s t e r e r. bona per quondam Lodewicum p 0 i_ 73b, patrem suum derelicta. 1424. Gerd, Ebbeke un Bolef van den Eode hebt vorkofft Hinrik ..... a 1 hus un hof, dat hört to dem hove to Oldenhervorde, belegen twischen Borchusen hove un Johans des Vresen in der mitten un der Vrigdagschen hove, anders geheten de.....;» et sunt bona feudalia b. Gotfr. de Hörne in ecclesia Hervord. beneficiatus r. 9 agros de Woldemene sitos extra Stenporten apud foveas glebarum. a ) Lücke. — b) Diese Nachricht steht auf einem Fol. 72 angehefteten Papierzettel. Hü s -■■■ • ■■'■ II 236 Hinr. Helmegynk r. 2 agros de curia Oldenhervorde et 2 campos extra Renneporten. Joh. Hole civis Hervord. r. ad resign. Kunnegundis Dygman- nyng agros 3 modiorum seminis de curia Oldenhervorde, quos Beyneke Drop vendiderat. Syfridus de Plettenbracht fllius Heydenrici r. officium Sconholthusen. Heynr. de V o g e d r. certa bona in Werlynchusen pertinentia etiam ad officium Sconholthusen. 1425. Bertoldus Beldersen mortua Metteken Hepyng r. 10 agros extra Benneporten. Fol. 73 a . Alheydis relicta Gerhardi de Byntelen seu soror quondam Johannis Hadewich r. 1 / 3 curie seu domus habitationis dicti Johannis et 7a domus dicte Wippermans hus. Hiur. Wenthusen iuvenis r. bona per patrem derelicta. Cord D o d e 1 y n campanarius forensis r. 12 agros. Ludolfus W e s t f a e 1 r. curiam in Mylse. Joh. de Sutmersen senior r. ad resign. Hinrici Hudepol d. et curiam by den Ciaren. Elisabet soror quondam Beymodis de Borchusen r. 10 agros ad ipsam devolutos. Pol. 73t 1 . Leneke van 01 e filia quondam Herbordi de Ole etiam ad usum puelle Anne de H e y e n monialis in Byndorpe r. bona quondam Herbordi in Cornpnrode, in Sconholte, inMarpe, to denHüsen, to Bremen- schet, to Schonholthusen un to Menekenbracht ac alias ubilibet consti- tuta, que illi de Plettenberg in possessione non habuerunt nee habent. Ad resign. Bernhardi Proshart Herrn, van Lübeke r. 5 agros extra Stenportam by dem Hetwege. Herrn Wulfhard r. bona quondam patrui sui Alberti excepto campo suo in der Vischerstrate cum piscina et campo by dem Tegelhus et reditibus 5 modiorum salis. Hinr. Lutteken Helmeging post mortem Gerhardi de Aschen avuneuli r. certos agros ad eum devolutos. Ad resign. Alradi de Busche alias Bape Joh. Hole r. curiam quondam der Eopynchusen sitam by der Ciaren hüs, que etiam fuerat quondam Johannis de Quernham, in qua tarnen domina sibi retinuit iurisdictionem. Nobilis dominus Salentin de Ysenburch r. den Ysenberg et curiam to Godelshagen ac omnia bona, cum quibus de iure debuit infeudari. Pol. 74». J° n - de Helfensteyn senior filius quondam domini Johannis r. V2 curie in Arenberch et iudicii, de quibus annuatim dabit 10 flore- nos Rynenses, presentibus Hermanno et Johanne de Helfenstein iuniore suis consanguineis. 237 1426. Job. van dem Hede proconsul Bylveld. r. 1 d. to den Elleren et 1 d. in Bronekyssen dictam Sylemannes in par. Hepen. Ad venditionem et resign. Hinrici Helmegink dictus Manegold consul r. agros quondam Gerken van Aschen de Woldemene. Katerina relicta Hermanni de Lubbeke r. bona quondam mariti. Gertrudis filia quondam Hinrici de Deem civis Hervord. r. d. quandam in indagine prope Vorstenbrynke. Conr. Westerwold presbyter ad resign. domini Thiderici de Alten r. curiam Varenkampynk sitam super Holland prope parvum molendinum. Godfr. Krage alias Holthusen r. % d. salis in Ufflen Fol. 74K per quondam patruum suum Fredericum Kragen presbyterum derelictam. Jacobus V 1 y e ad resign. Bernhardi Proshart r. 8 agros de Woldemene extra Stenporten sitos. Else relicta Gerhardi de Hagen r. curiam habitationis sue excepta iurisdictione et aliis iuribus domine et agros suos extra Kenneporten de curia Oldenhervorde, bona sua in Ameisen, Bimessen et Ho- rynctorpe un to den Eynenhus — et, ut asseruit, iacet inculta —, item 4 agros extra Bergerporten, qui sunt Hinrico Knolleman obligati. Hinr. de Wrede alias Supetut r. adius suum curiam to Schonolt. Wessel van Grest ad resign. Johannis Klüppel alias Hesse r. circa 70 agros de Oldenhervorde 4 molt et 1 modii sil. capaces. Ad resign. Gotfridi Recbardink et Eumoldis uxoris sue Herrn. Stedevrund iunior r. 1 d. salis in Ufflen presentibus ConradoFol. 75 a . Tappe et Johanne Bekeman proconsulibus et aliis. 1427. Ad resign. Hinrici de Ryntelen Wessel van Grest r. l / 3 m. in Libbere iure hereditario, cuius reliquam medietatem habet Hinr. van Wenthusen. Hilgundis relicta Johannis Gruben proconsulis r. bona mariti. Conr. de Hepen ad resign. dicte Hillegundis dato vino r. 11 agros extra Eenneporten et campum apud Wernam de bonis Hillegundis predicte. Post mortem Johannis S m e t in Lemego Conradus eius filius r. 1 m. in Bist, que solvit annuatim pensionem hospitali. Hinr. H u 1 o g e r. 6 agros prope Borbeke et % d. salis in Ufflen et curiam in Strunchus. Ad resign. Alradi, Hinrici et Godehardi fratrum Gogreven Lu- deke van Bekesten pro s'e et uxore seu heredibus r. 2 campos dictos Brakensykes et Wychmans rod. Herrn. Sanderyng r. bona sua, que uxor sua quondam relicta Conr. ■'■■■'■'(■'■- HM -'■'■'-■'' 238 Fol. 75b Fol. 76". Fol. 76b, Hermanni de Lubeke prius receperat in feudo , testibus Johanne Beke- man et Hermanno Stedevrund proconsulibus et aliis. Blisabet relicta Hinrici des Scylders pro se quo ad usu- fructum et pro Kerstyna filia quo ad ius hcreditarium r. y 2 bonorum in Etlen. Magister Herrn. Swarte medicus ad resign. Johanuis de Sut- mersen senioris r. 1 d. ante curiam quondam Gerhardi de Hagen, de qua intenderet facere unam stubam ad balneandum. In qua stuba abbatissa et sua familia gratis balneari possunt ad suum beneplacitum. Alb. de Lyppespringe r. officium in Etlen un de twe Hervordesche gude un de luttike hove ibidem; pensionein huius officii exhibnit annuatim Teile dare 4 moldra annone. Ludolfus de Eyntelen proconsul r. bona a patruo suo Hin- rico bone mem. derelicta. Hinr. Ludemannyng de Lemego r. % m - i ]1 Byst. Alradus de Horde famulus habita amieitia domine de pen- sionibus detentis ipsum contingentibus r. bona ad eum per mortem Alradi de Busche devoluta. 1428. Herrn. Wulfhardi proconsul r. omnia bona per Albertum Wulfhardi patruum relicta, que etiam liabuit pie mem. dominus Got- fridus Günter, dato equo de aratro cum seJla etc. Haseke uxor Conradi de H e p e n r. 16 agros extra Eenneporten sitos et '/ 2 m. in Lybbere ad ipsam morte Hillen relicte Johannis Gruben proconsulis devolutum. Ad resign. dicte Haseken ea bona r. predictus Conradus reservato Haseken usufructu. Ad resign. Ludolfi de Eyntelen proconsulis, qui ius non liabuit, Alheydis mater quondam Hinrici de Eyntelen r. bona Hinrici ad eam devoluta. Puella Jutta de Bavenhusen resignavit d. dat Swachus in Swechelen ecclesie Hervordensi, medietatem ad structuram ipsius et reliquam medietatem pro memoria ipsius Jutten reservato tarnen sibi usufructu. Henke V 0 g e t pater carnalis relicte quondam Bernhardi Pros- hard r. bona per dictum quondam Bernhardum derelicta presente Johanne Knevel iudice domine etc. Boldewynus d e Q u e r n h a m r. bona per fratrem Johannem derelicta: 1 hus to Bernebeke, 1 hus to Quernhem, 1 koten un Glowers hus darsulves, dat he darna upgelaten heft juncvrowen Aleken van Velsten. Hinr. de Went alias Bodo r. officium Brede et 1 d. salis in Uflen. Herrn, de Busche r. bona sua. Joh. V e t e k e r plebanus in Spenge ad resign. Frederici de Arnholte r. d. dicti Frederici apud altum cippum. 239 In Castro Waldeghe Wernerus de Westerborg r. bona Fol. 77». derelicta per mortem matris sue sororis quondam Swederi de Busche. 1429. Ad vendltionem et resign. domini Johannis Vetekers Joh. d e Holscher r. d., quam inhabitat in den Vryggeutoagen iuxta d. Ar- noldi Stenynk et d. Johannis Busken. Ad venditionem Hinrici, Alhardi et Godehardi Gogreven fratrum Joh. S t e y n m e i g e r r. den Wulvecamp situm extra den Strotbome. Alheidis relicta Johannis Knüppel alias de Hesse r. den hof to Harthem myt den water, myt den böge, 10 stucke van den hove to Oldenhervorde und de helfte des Eynenhuses — de anderen helfte hebben de erven Gerdes van Hagen. Ad resign. Conrad! patris Joh. Richardink r. bona patris. Herrn P o c k r. bona derelicta per mortem Andree Blessen alias Fol. 77K Frisonis seil. 10 agros de Oldenhervorde. Hinricus filius quondam Gerhardi des S c r i v e r s r. bona per patrem derelicta. Joh. G o 11 e r. bona in Odinctorpe dieta dat Slothus. Bernh. Hoberg decanus ecclesie Marie in Bile- v e 1 d e r. nomine capituli sui curiam Wendeischehof. Ad resign. Ludolphi de Aruholte Goswinus de A r n h o 11 e r. curiam Ludolphi iuxta Scholenporten und de Arnholtesche hove uu holte. Ad venditionem Hinrici, Alhardi et Godehardi fratrum de Gogreven Herrn. Stouwenhagen r. Stuckemans hus to Werle. Tydemannus de Rodinchusen r. agros de Waldemeyne. Fol. 78 a . Katharina relicta Hermanni Sandersing r. bona mariti. Lambertus de Hovele post mortem patris Gotfridi r. officium et curiam in Stochern. Assele relicta Wesseli de G r e s t post mortem mariti r. ad usus ipsius et Ludolphi sui (filii) curiam Lohof, dat Kölsche velt, du- plicem m. in Horinctorpe, Vj a m. in Libbere, m. in Ufflen, quosdam agros curie Oldenhervorde capaces 23 modiorum seminis, item 70 agros de eadem curia, quos emerat a Johanne Kampel alias Hesse, 4 moltia et 1 modium seminis capaces — et Joh. Kampel obtinuit 10 agros 10 modiorum seminis —, item */, m. in Libbere et aliquos agios, quos habet Knolleman de predicto manso, quem emerat a Hinrico de Rin- telen, cuius reliquam dimidietatem habet Hinr. de Wenthusen. Eliz. relicta Hinrici Frisonis r. bona mariti. Relicta Remberti D u v e 1 s r. Rumpeshus et d. to Vrenctorp Fol. 78 b . et omnia sua bona. r. Rump. Ad venditionem Henken Voget patris carnalis relicte quondam Bernhardi Proshardes Jacob V 1 y g g e r. 1 ortum apud Rodenbeke extra Stenporten et 15 agros extra Renneporten. Joh. Tockedise r. 4 agros de Woldemene extra Stenporten seil. ■■■■■■ ■ 240 2 up der Krutbreden, 2 up der Leraenbreden; ad eius resign. eos statim r. Gerwynus de L o e r. Ad resign. Alheydis relicte Gerhardi de Eintelen Joh. de S u t- m e r s e n iunior filius Hermanni de Sutmersen r. 16 pecias agrorum extra Kenneporten iacentes. Fol. 79 a . Hinr. Knabel r. curiam in Halstenberg. 1430. Joh. de Dranthem famulus r. des Eolekers hus to Eckenem. Hinr. de Velsten canonicus maioris ecclesie Paderborn, r. des Glouwers hus to Quernhein. Hille de Postesche r. 21 pecias agri quondam domini Ar- noldi Brackman. Joh. Wesselink mortuo patre Hermanno r. 33 agros de Waldemene 32 modiorum capaces extra Renneporten, 22 stucke up der Aa. Jutte de Leer fllia quondam Swederi de Lere famuli r. omnia bona derelicta, per mortem fratris Theoderici, presertim d. Schenkink in diocesi Monaster. Fol. 79 1 *. Nobilis domina Marg. de Glychem decana ecclesie S. Pusynne Hervor d. r. bona derelicta per mortem Johannis Post presbyteri ad usum capituli; dabunt annuatim abbatisse 3 talenta cere loco herwadii sub pena dupli. Ad resign. et venditionem Alheydis relicte Gerhardi de Eintelen Hinr. Dethardink r. 19 agros up dem Heynlo dictos de Gra- venbrede. Gerd M o r r i a n r. officium Osten velde. Eixa relicta Ludolphi de Eintelen proconsulis r. agros de curia Oldenhervorde. Dominus Hillebrandus C o r d i n k de Lemego r. 1 m. in Byst. Joh. Bekesteyn r. 8 agros up den Getecampe. 1431. Fol. 80. Herrn. V i s b e k e dato herwadio seil. 4 marcis pro equo r. bona r. bona patris seil. 4 mansos de officio Nottenstede; sunt bona pensionalia abbatisse. Joh. C a s s e 1 iunior r. bona in Vulen; et sunt bona pensionalia abbatisse. Bernh. de Varendorp r. bona sibi derelicta per mortem Ludolphi Westphal. Hinr. Hemelrike rector parrochialis ecclesie in Stapelage et vi- carins in Bilevelde altaris S. crucis r. d. in par. Hepen dietam Werne- kenhus to der Hove. Mortuo Florekino M u 1 e n Joh. eius filius r. Lutgardishove in Bilevelde. 241 Joh. de Echolte rector parochialis ecelesie in Wickede r. bona dicta Gosinges in Wickedo seil, agros lö'/s modiorum seminis. Freder. de Arnholte r. y 2 curiam to den Worden. Joh. de V r e s e filius Jobannis Frisonis in Osnabrugge r. omnia Fol. 80 b . bona, que prius pater resignavit, qua bona domini Herrn. Eylshusen et Joh. Smakepeper reeeperunt ad usum Johannis predicti et Cristine sororis sue. Jdem Joh. r. curiam to den Worden et omnia bona dere- licta per mortem Gerhardi de Hagen. Hinr. Richtebank r. bona patris mortui et omnia bona feu- dalia, que uxor sua Katherina resignavit. Joh. de Eiterde r. d to den Sonoren, des Bischopes hus to Yossinchusen et 1 d. salis in Soltufflen et aeeepit terminum ad nomi- nandum alia sua bona. Willi. Top r. bona sua. Ad resign. Remberti Holtvelt Wem Todrange r. 21 agros de curia Aldenhervorde Assele relieta Hermanni de Hagen in Rodewieo r. omnia bona mariti salvo tarnen reemptionis iure domine in bonis Lochoves. Fol. 81 a . salvo 1432. Post mortem Florekini Mulen uxor dicti Hillegesvelt filia predicti Florekini r. Lutgardes hove in Bilevelde. Ad venditionem Asselen uxoris quondam Hermanni de Hagen in Rodewieo Arn. Strobnck r. aliquos agros extra Renneporten, item quosdarn agros ad strueturam ecelesie Montis pertinentes. Ad venditionem eiusdem Asselen Joh. de Weidige r. V 4 des Lochoves salva pensione abbatisse et portarie; et abbatissa potest redi- mere pro 25 marcis. Gerh. de Hagen morans in diocesi Mindensi r. omnia bona derelicta per mortem Hermanni de Hagen super Rodewieo et 2 curias in Halstenberge. Joh. de Exte r de r. agros quondam Hermanni de Hagen predicti iacentes extra Renneporten. Ludeke van Grest, borgermester to Bilevelde, Vormünder Fol. 81b. Ludeken, sei. Wessels van Grest und Asselen, syner husfromven, sones, vau Gr - is belent myt allen guden, de Wessel vorgen. nagelaten hadde, to behof Ludeken, Wessels sones, vorscr. Segewin Segewynink morans in Lemego r. bona sua de Wal- demene, de quibus dabit annuatim 27 den. Post mortem Johannis Westfales militis Willi. Westphal famulus r. omnia eius bona. Dominus Herrn. Kes er link r. d. suam iuxta d. Conradi de Hepen pertinentem ad ecclesiam forensem. Mortui Engelberti de Hucker bona r. relieta Ludolphi d e E i n t e 1 e n. 16 jJaäM I »K..W!ü4>«*.'( 242 Nolleke deMelderke r. bona quondam Vrederunen relicte Toppes. Joh. do Quernhem Boldewyni filius morans in Monte r. duplicem m. in Halstenberge spectantem ad officium Beck. Joh. Barchusen civis Lemegensis r. curiam Eynigtorpe et etiam illa bona in Byst, que pater suus habuit. Joh. Duster r. bona sua, que accepit cum uxore. Ad venditionem Gotfridi Eichardink Herrn. Stedevrund r. l'/a d. salis in Soltufflen. Fol. 83 b . Ä.nt. Schade r. omnia bona in Ettelen, que quondam habuit l'/a d. j n feudo Alb. de Lipspringe, exceptis illis bonis, que habet relicta des (1 Blatt über- gchilders schlagen) Keyneke K u s t r. curiam Modehorst. Ad resign. Gerhardi Hilligenkerken Alb. Beschorn opidanus Lemegensis r. 1 m. in Byst solventem omni anno 9 modios avene et 3 modios sil. mensure Lemegensis. Mortui Johannis Prisonis in Osnabrugge omnia bona r. Johannes filius exceptis illis bonis, cum quibus erat indivisus cum patruis suis, que tenetur Henricus Frisonis habere in feudo. Godeke Dygbrock r. certos agros, 15 stücke. 1433. Fol. 84». Ad venditionem Johannis de Sutmersen longioris Joh. de S ut- m e r s e n filius Hermanni de Sutmersen r. omnia bona dicti Johannis exceptis den Winkel, alse 4 stucke landes, de quibus ipse manet mini- sterialis domine. Ad venditionem et resign. Johannis Wesselink Hinr. S w i b b e r. 10 agros de Waldemene extra Benneporten. Wilh. de Plettenberge r. officium Schonholthusen. Ad resign. Katherine de Ole Hanna de Heygen conventualis in Kindorp r. aliqua bona in Schonholthusen et Bremeschet salva tarnen pensione abbatisse. Ad venditionem Frederici Stromberg Joh. de Kodinchusen r. d. Frederici predicti, quondam des Vischers, in dem Gerenberge salvo iure domine. 1434. Fol 84t 1 . Ad venditionem Brunonis Stromberg Joh. Bussel faber r. d. joh. Brunonis predicti, quondam Spans. Post mortem Alheidis de Monasterio Nolte Munsterman r. d. habitationis sue apud d. domini Hinrici Scryvers. Post mortem Temonis de Quernhem Eembertus deQuernhem r. bona sua seil, advocatiam officii Hiddenhusen et omnia alia bona patris et fratris. Post mortem Tydemanni de Eodinchusen Volbert S y n e m a n r. 3 agros de Woldemene. 243 Ad venditionem Hinrici Scryvers fllii quondam Gerhardi Scryvers Joh. de Lubbeke pistor r. 18 agros extra Steynporten. Hillegundis relicta quondam Johannis de Eylwersen r. officium Zeigenworden et omnia bona sua. Joh. de Lippia famulus r. bona per fratrem derelicta. Ad venditionem et resign. Ludolphi de Monichusen fllii Theo- Pol. 85 a . derici militis Joh. deSutmersen r. campum apud novum cymiterium. Wilh. de Walde r. bona patris. 1435. Ad resign. Elizabeth uxoris sue Godehardus G o g r e v e curia et aliis bonis ab uxore prius receptis infeudatus est. Ad resign. Hillegundis uxoris sue Wigger de Bramesche r. eius bona. Ad venditionem Reynoldi de Arnholte de eddelen juncferon, capitel und de 4 weckenheren und de 2 ministranten synt belent myt den Konyncbroke. Post mortem Ludolphi de Langen Lubbertus eius filius r. Pol. 85 b . bona Meigerinchof in par. Wetteringen. Ad resign. Johannis Kichardink Richardus prepositus ecclesie SS. Johannis et Dyonisii frater eius carnalis r. 15 pecias agri de curia Aldenhervorde et Johannes deSutmersen filius Hermanni de S. r. certas pecias de Waldemeyne. Bertoldus S w a r t e morans in Detmolde r. curiam Scheperhof in Hardissen, quam nunc sub se habet Arn. Eckman. Joh. Bullenkop r. quosdam agros de Woldemeyne spectantes ad eius beneficium in ecclesia Hervord. Ad venditionem dominorum Bertoldi Beldersen, Johannis Odink, Nycolai Vitriflcis Joh. Kerseber ebdomedarius ecclesie S. Pusynne Hervord. r. d. et curiam prope Scholenporten sitam, quondam domini Nycolai Vitriflcis, et parvam d., quam nunc inhabitat Everd de Ruter. Ad venditionem Baldewini de Quernhem dominus Bertoldus Bei- Pol. 86 a . dersen r. d. dat Tyghus sitam in villa Quernhem cum casa; dat gud was verpendet hern Nyc. Glasewerten p. m. vor 31 mark. Ad venditionem Noltonis Sunsekavels Joh. Bartscherer r. d. suam apud cimiterium Augustinensium et d. quondam N. Pabri salvo iurisdictione domine. Gerh. Eydinchusen iuravit fidelitatem nomine sui beneflcii in Monte presente plebano Montis Hinrico Sanderi. 1436. Relicta Gotfridi Kragen r. '/ 2 d. salis in Soltufflen per maritum derelictam. Myn gnedige frowe let by Kerstian van Linge, eren gesworen cappellan, eschen Smysinge, anders Korff, dat he geve de pacht van den ampte to Lynen und queme ok und entfenge syn gud van myner gn. frowen. ^^ "--'■■■■■ > i I ' : H HBbK lü 244 Pol. 86''. Ludol])hus de Busche r. partem suam de bonis Alhardi de r. part. Busche alias Eape seil, curiam in Hever et aeeepit terminum ad nomi- ;..mda alia bona. Joh. Bekeman r. omnia bona Hermanni Vustmans mortui seil. de(n) Kowynkel pevtinens ad curiam Aldenhervorde et aliquos agros de Woldemene. Ad resign. Hermanni Wulfardi Herrn. Beschorn r. campum Dyckamp extra Bergerporten. Joh. puer fllius quondam Jacobi V 1 y g g e n r. omnia bona patris. Andreas fllius quondam Hinrici Frisonis r. bona patris. Jutta relicta Hkirici Frisonis r. bona mariti ad ius suum. Joh. de V r e s e enfenk al de gude, dar he mede sit unverdelet myt Koleve dem Vresen und Hinriks des Vresgn kindern, alse 1 kamp Fol. 87 a . buten der Benneporten und so vele landes van dem hove to Alden- dem hove hervorde, dar men van gifft to pacht 19 scheppel sad. ......» r. bona tor Paggenbeke in par. Wetteringen ad usus pauperum S. Spiritus in Stenvorde. Arn. Eckman r. 2 mansos in Groten Marpe, quos quondam habuit in feudo Joh. G-yseler. Freder. de Exterde r. bona patris mortui. Volbertus Synneman vendidit d. suam in den Gerenberge, que quondam fuerat Prederici Stromberg; quam venditionem dimisit Alberto M o n e n sutori cum consensu domine. Bichardus prepositus ecclesie SS. Johannis et Dyonisii Hervor d. r. curiam Borstekenbrink. Domina dedit domino Wilbrando Brunink parochialem eccle- siam in Bodinchusen. 1437. Fol. 87 b . Ad venditionem Segewini Segewynink Bernh. M o r i n k r. bona de Waldemeyne, de quibus dabit annuatim 27 den. Ernestus dictus de Gele r. bona derelicta Goswyni de Arnholte. Alheidis uxor Hermanni Lutteken Hennekink r. J / 2 d. salis in Soltufflen, quam quondam habuit dominus Freder. Krage. Wibbe uxor Bodolfl F r e s e n r. bona per Hinricum Fresen Bo- dolfl fratrem mortuum derelicta seil, partem curie Aldenhervorde, in qua habitat, et domos et casas ibidem iacentes et ad eandem curiam pertinentes. Ad resign. Ilseken der Bimesloschen Diderik K n i t r. 10 agros extra Steynporten up der Lemenkulen. Fol. 88 a . Heyneke de Visbeke r. bona ad cum per mortem Hermanni fratris devoluta; sunt bona pensionalia de officio Nottenstede. a ) Name fehlt. 245 Ad venditionem Boldewyni de Quernhem dominus Gern. K y p e r. altare S. Georgii et Dorothee in ecclesia beate Marie extra muros Hervord.. d. et curiam Nyggeburs hus in Bernebeke. Post mortem Godfridi Bichardink Hinricus filins suus r. d. salis in Soltufflen, quam habet sub se Laggebroclr. 1438. Lücke uxor Johannis Postes r. 2 mansos ad officium Vulen pertinentes et omnia alia bona, que Johannes eius maritus in feudo habuit. Post mortem matris vidue Joh. de Bintelen proconsul filiusPol. 88b. Ludolfi r. d et curiam in der Loderstrate, quam comparavit a Johanne de Enichlo et omnia bona patris. Symon de Berntvelde commendator domus S. Johannis Iherosolym. inHervorde r. omnia bona, quibus de iure infeudari debuit, in quibus abbatissa habet 5 talenta cere annuatim. Joh. de Quernhem post mortem Hinrici fratris r. bona sua seil. Ludeken Swarten hus to Beck, Middendorpes (hus) to Hevere, Henneken Harden hus to Nedern Beck, Middendorpes hus to Wester- schet und dat halve hus to Osterschet, so dusse gude höret in dat ampt to Beck. Nycol. de Quernhem r. curiam in Beck, Subenhus to Beck, Goltsteyns hus to Hevere, */ s hus to Osterschet — de andere helfte hevet Johan, syn broder, —, hörend ok in dat ampt to Beck; et sunt bona pensionalia abbatisse. 1442. Fol. 89». Ad venditionem Henrici Gogreve Mechtildis de Waldege abbatissa infeudavit Johannein de 1 b o r g pistorem et opidanum Hervord. cum bonis de Overen Helle et de Nederen Helle. Ad resign. Gerhardi de Bintelen Conr. de Bekesten r. 1 m. in Eiessen. Tyleke deHensentorpe r. bona per mortem Henrici de Wenthusen derelicta. Joh. de Donepe r. eodem die sed parum postea eadem bona. Cunneko de Arnholte canonica secularis Schildesensis r.Pol. 89 b . omnia bona per mortem fratris Prederici de Arnholte ad eam devo- luta. Eodem die Preder. de Exterde r. pretaeta bona, itemque Lubertus de Arnholte. Abbatissa partibus supra scriptis assig- navit terminum 15 dierum ad nominanda bona; quem aeeeptarunt cum protestatione, quod, si ipsis bona per eos aeeeptata in parte vel in toto essent incognita, possent habere informationem ex libris et registris abbatisse; domina petita fieri concessit. Freder. van Exster hevet entfangen den hof to Wervingen, den Hof to Spradowe, den Uthof, de molen, 1 koten un den halven tegeden to Spradowe, den hof in der stad to Hervorde, V» solthus to HHH^H^HHHIH^HH I 246 . ■.. Ufflen, 1 hus to Edelsen, 2 hus to Wyderdissen, dat holt to Amholte, den Darenberg half, 1 dik by Enger, 1 koten to Sutlenegeren, 1 koten to Besencampe, 1 hove in dem Bekester hagen, 1 solthus to Ufflen, dat sines vedderen unde syn is, 1 / i van eme solthus, 2 hove to Rid- Fol. 90 a . derufflen unde 1 holt, dat darto höret, mit der helfte des hoves to unde l Jen Worden unde mit lande, dat dar höret to dem Lokhove, welk land Henr. Voget, anders geheten Spengeman, under hevet. Lubbert van Amholte r. syns vader(s) hof und syns vedderen Frederikes hof, beyde by der Scholenporten belegen to Hervorde, 1 hove in dem Bekester hagen, 1 solthus to Ufflen, y, van eme solthus un 2 hove to Kydderufflen — den enen hevet de Hessinne under, dar 1 holt to höret, dat hadde Gerd van Hagen; de anderen hove hevet Henr. Smakepeper, borgermester to Hervorde, — den Lockhof half, 1 hus to Kylver, 1 hus to Edelsen, 2 hus to Wyderdissen unde 1 koten to Besencampe. Hilla relicta Johannis Cassel r, 8 mansos pertinentes ad officium in Välen ad eam devolutos per mortem Ernesti filii sui. BychardusBychardi prepositus ecclesieSS. Johannis etDyonisii Hervord. r. omnia bona ad eum devoluta per mortem Johannis de Sut- Pol. 90*. niersen senioris opidani Hervord. sui consanguinei seil, agros dat Golt- agros land etc., d. prope murum, quam oecupat H. Stedevrund, etc. Ad venditionem Johannis Duster iunioris de Lippia omnia eius bona r. Ludolfus de G r e g t. C. Lehnsbuch der Äbtissin Margareta v. Gleichen (1443 — 1475). (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3325 c, hier im Auszuge.) 1443. 1. Octobr. nobilis Margar. deGliichen abba- Pol. 1». tissa post eius electionera et confiimationem in aula abbatie (iuri feodali)presidebat, que dies antea in ecclesiis parochialibus fuerat intimata, presentibus notario publico Conrado Blomensteyn clerico Paderborn, diocesis et Hermanno Sunder- raan ecclesie S. Pusinne ebdomedario ac Remberto Bobbinkhus rectore ecclesie S. Marie in Monte testibus. Deinde primo Swederus de Busche filius quondam Ludolfi accessit ad abbatissam et posuit se ante eam flexis genibus ac manibus complicatis et petiit, se impheodari omnibus bonis, que de iure ab ipsa in feodo habere deberet; domina inpheodavit eum adhibitis sol- lempnitatibus consuetis et prestitit iuramentum fidelitatis. Deinde Fol. lt>. Joh. de Kersenbroke accessit ad dominam et r. bona dicta de Deinde Uffenbeke in par. Nygenkerken. Item Herrn, de Busche r. bona sua. Hinr. de Callendorp r. officium coquine et omnia bona per mortem Hermanni Callendorp ad ipsum devoluta. Ludolfus de Busche quondam Ludolfi filius r. bona sua; item Jordanus de Gummer e. Joh. de Eede proconsul Bylveld. r. bona sua seil. 76'/ 2 stucke landes, Oldermanshus unde Sylemansbus to Bronkissen in dem kerspel toFol. 2 a . Hepen. Ludolfus de G r e s t proconsul Bylveld. r. bona sua; item unde Joh. de Ryntelen proconsul Hervord., Cord Hadewych, Preder. van E x t e r, Ludeke Beschorn, Statius van Haren, Bertold van Exter. Joh. Veteker r. curiam sue habitationis sitam prope Hoen stege et d. Jutten de Bavenhasen sitam ibidem. Lambertus d e H 0 v e 1 e r. curiam in Stokhem. Gerh. de Wyschelo r. dat Grote- Pol. 2 b . hus to Brosterhusen. Joh. Kotheman opidanus Lemegensis r. de Gerh. Aruholteschen hove in Lym. Joh. Barkhusen opidanus Lemegensis r. curiam in Eygeringtorpe et 7 agros sitos by den twen lynden. Wylh. C r a n e opidanus Lemegensis r. m. in Byst. Joh. Horneman opidanus Lemegensis r. predictum m. Lubberd de Langen r. cu- hhHHh i 248 *■■>.■ jS Sä Pol. 3». Cour. Fol. 3t>, Gerd Pol. 4». Hinr. Pol. 4*, Lubb. Fol. 5*. Wybbe JB riam in Meygerink in par. Weterink. Bertram N y n n i n k opidanus Lemegensis r. curiam in Herilissen. Ludeke van Grest r. bona sua. Alb. van Kode r. den Loekhof in Versinkhusen. SturHach- m e s t e r r. 1 m. in Libbere, 1 m. in Rydderuflen et curiam in Merle, que est in par. Brakwede. Conr. S ni e d i n k opidanus Lemegensis r. m. in Byst. Joh. de W e 1 d e g e r. 1 / t de curia Lokhof. Ludeke vanRyntelen r. curiam in Merkentorpe et alia bona de curia Oldenhervorde. Joh. de Hoyle r. curiam suam, quam inhabitat, cum 5 parvis domibus vulgariter dictis Boden, quas emit ab Alrado Bapen alias van dem Busche et 18 agros cum 3 peciis vulgariter spedelen dictis extra Benneporten; idem r. ad resign. Johannis de Quernhem 18 stucke un 2 spedelen un boven dussen 4 stucke un 2 spedelen, de Joh. van Q. nicht hevet upgelaten vor myner frowen. Gerd van Münster r. Henrich Werninkmans hus in der burschap van Hoen in dem kerspele van Lengerke. Henr. Smakepeper proconsul novi opidi Hervord. r. den Nevegersbagen et alia bona. Henr. vanHagen r. curiam Svavedissen et alia bona. Teleke Lutteken Herrn a- n i n k r. 1 / 2 d. salis in Uflen. Joh. de Dranten r. d. des Rolekers. Joh. de Frese r. bona sua; item Herrn. Stowenhagen. Alb. Keserlink r. bona sua et per resign. fratris Johannis dimissa. Alb. Keserlink et Herrn. Wulfhardi receperunt in pheudo bona Her- manni Vulfhardi. Hinr. Bychtebank r. de Kregenbreden, 5 agros apud Heytwege et 1 kamp extra Dykporten supra extrafluxum vulgariter boven dem uytflote. Cord de Heypen r. bona sua. Joh. Coyk in Bylvelde et Everh. Wynnemer receperunt m. de Lutver- deshove. Wychhard de B r a m e s c h e y d r. '/s officium in Selgen- worden et 4% domos salis in Soltuflen, que bona quondam habuit de Eylwersche. Alb. Bevesen decanus Bylveld. r. den Wendeischen hof. Bernh. de Varendorp r. curiam in Milse et promisit satisfacere de pensione detenta. Herrn. Stedevrund r. bona sua seil, dat gut to Brak, dor he nu uppe wont, unde synen hof, de wanner des olden Johans van Sutmersen was. Lubberd van Arnholte r. bona sua seil, bona to Arnholte et 1 d. to Lyme, synes vaders hof to Hervorde, 1 hove in dem Bekester hagen u. s. w. a Otto Brock- m an r. curiam suam et alia bona. Alheyd de Holthusesche r. bona sua seil. */j d. salis to Uflen et 13 pecias agri. Gebbeke relicta villici in Heze r. Dropes land de Woldemeyne. Henr. S w y b b e r. bona sua. Joh. Stepp elman r. 2 agros supra Wellen. Wybbe uxor Eolves F r e s e n r. bona sua; item Henke Eylbragt. Joh. van Hagen r. 1 m. in Rydderuflen, quem soror habuit. Joh. van D o n c p e pro iure suo et Tyleke Hensentorpe pro suo iure receperunt bona quondam Hinrici de Wenthusen; domina assignavit eis terminum ad procedendum in causa inter dietas partes. Ludolfus a ) S. oben S. 246. 249 S1 u t e r presbyter r. bona sua; item Alh. Blesse; item Joh. W e s- selink, Rychardo preposito ecclesie SS. Johannis et Dyonisii Hervor d. ex una et Hermanno Stedevrund parte ex altera est assignatus dies ad tractandam causam inter eos iure feo- dali. Grete relicta Herbordi D u v e 1 s r. ad sui et Remberti filii Fol. 5 b . iuvenis utilitatem omnia bona mariti seil, dat ampt to Modehorst unde Grete Eumpeshus in dem kerspele to Buer. Hinr. S c r i v e r r. bona sua. Joh. V 1 y g e habet induoias 6 septimanas. Henneke van Iborg r. de Overen unde Nederen Helle. Alb. van Dissen Hermanni filius civis Osnabrug. r. bona sua seil. Hermans hove to Stedoi'pe in dem kerspele to Ostercappele. Arn. Strobug r. bona sua; item Aleke deKlüppelsche alias deHessekesche. Wylken Buschen Fol. 6 a . habet dilationem ad mensem ad reeipienda bona sua. Joh. M o r - Wylk. derowen r. bona sua Joh. Bekesten r. bona sua seil. 9 pecias agri up dem Jetekampe. Fredeke van Bypen relicta Frederici van Eypen r. 2 hove landes myt eynen zedehove in dem dorpe to Kol- denstede, under Schowenberch belegen, un is syn olde vederlike erve. Joh. C a p p e 1 r. officium in Styghorst; item Jutta de Leer puella. Joh. C a p p e 1 filius Gerhardi r. 1 d. in antiquo Melle. Byderik van Leer habet dilationem ; item Bverh. G r u t e r. Joh. Petershagen debet inpheodari in scriptis. Statins van denSlon alias Trybbe r. bona sua, dar syn vedder Joh. van Enychlo mede belenet was, myt namen den Asgehof to Enichlo, de Schurenhove, de Eysenheyde, de Bodincheide, den koten tom Bresche, Preysen koten un den koten to Overen Enichlo, al belegen in dem kerspel to Bunde. Everd van Fol. 6*. Elen debet infeudari in scriptis. Omnia supra scripta sunt acta et Everd facta uno die. 2. Octobr. Alhardus de Horde r. bona sua; item Clawes van Quernhem; item Hinr. L e d e b u r. Joh. Kerseber r. curiam suam. 3. Octobr. Henr. Holscher presbyter alias Bard r. bona sua seil. 7 acker landes. Joh. Kannengeter presbyter r. bona sua seil. 31 stucke landes. Henneke van Lubbeke pistor r. bona sua. Fol. 7 a . 4. Octobr. Godeke de Hörne r. bona sua seil. 3 stucke landes. Henn - Ludeke Redequaed pro se et Kynen uxore r. '/■> d. salis in Ufien. 5. Octobr. Joh. de Exsterde r. bona sua. Ad resign. Alradi Fol. 7b. de Horde Clawes Berg r. curiam in Westerscheyt cum domo; preterea Ad re8, idem r. alia bona. 7. Octobr. Joh. Scriver r. bona quondam dicti Proshard ad eum devoluta. 9. Octobr. Eemberd de Quernhem r. bona sua. Alheydis relicta quondam Alberti C r u s i n c r. curiam Oydynkhusen et curiam in Wellerentorpe. Bominus Conr. Westervold rector domus clericorum apud parva m molendinam in Hervordia r. d. et curiam, quas dictus Conradus et alii clerici cum eo inhabitant, vulgariter dic- tam Varencampes hof. , I 250 Joh. Quaditus r. molara in Bullinkhusen et curiam in Wytekenkof. Pol. 8 a . Ad resign. Teleken relicte Henken Brunink Joh. de Lippia Joh. alias dictus de hynkende Scroder opidanus Lemegensis r. certos agros extra Steynporten. Ilseke Doneperink r. ad usufructum curiam Herdersen, sicut antea habuit. Ernst van den Slon alias de Gele r. officium in Breden- beke, '/j d. salis in Uflen, 7a m. in Bevenhem, '/j m. in Gevenkhusen in par. Bunden. Conr. B o k e m a n presbyter r. d. sue habitationis in dem Vrygenhagen. Joh. H a g e t o r. d. in Dolinkhusen in par. Lyntorpe Myndensis dyocesis. Hinr. de Veylsteyn canonicus ecclesie Paderborn, r. bona prius per Johannem de Quernhem et post per Boldewynum de Quern- Fol. &>. hem recepta et ad ipsum devoluta, ut asseruit, seil. 1 d. in Bernebeke, et ad i d, j n Quernhem et 1 casam et d. des Glowershus ibidem. Wylh. Westphal r. omnia bona sua videlicet curiamLibbere, '/s curiam to den Gogeren, '/a curiam to dem Waterborde, 1 d. in Kedelinctorpe, curiam remotiorem Lohof, 1 d. in Nederen Beek, bona dieta de Walkesbrock, den Toppeshagen, 2 domos in Lolekyssen. Bernh. Stedevrund opidanus Hervord. r. bona patris mortui seil. 7 agros, item bona in Hyhvalsen specialiter d. der Volquynschen et d. Conradi in Elflisten et den Molenkoten ibidem speetantia ad officium Hartham, item dat Sunderhus un dat Welleholt. Joh. de Sutmersen opidanus Hervord. r. bona sua. Ad resign. Bychardi prepositi ecclesie SS. Johannis et Dyonisii Pol. 9 a . Hervord. et Johannis de Sutmersen supra scripti Joh. B e k e m a n pro- Joh. B. consul veteris opidi Hervord. r. Borchusen hove in den Libbervelde myt enen echten in der Libbermarke, 14 agros in dem Borbeker velde, qui fuerunt Tyleken van Edissen, item 1 curiam, quam habuit Borchusen et eo defuneto Joh. de Sutmersen senior. Joh. de Haxthusen r. officia coquine et theolonii et bona ad ea pertinentia seil. 1 m., 1 ortum et 1 kamp sitos in Rydderuflen, 1 m. prope Saltuflen, 1 m. in Lyem et curiam villici in Talle. Preder. Hudepol canonicus ecclesie SS. Johannis et Dyonisii Hervord. r. d. sitam in indagine prope Yorstenbriuke in Hervordia. Gerwynus de Loer r. 4 agros de Woldemene, Fol. 9 b . Conradus Bokeman presbyter resignavit d. suam in dem Vrygen- hagen; Hinr. L e v e k e r eam r. Wylhelmus T o p r. officium et curiam in Dydissen. Joh. Bullencop in ecclesia S. Pusynne beneficiatus r. bona ad suum beneficium pertinentia. 251 Ute. Ad venditionemJohannisBussels et Ilsen uxoris eins Hinr. Ba- listarnis acceptavit d. in dem Gerenberge. Post mortem Aleken relicte Gerhardi de Eyntelen sororis sue Hinr. E a v e n r. omnia eius bona. Cunnegundis de Arnholte decana in Schyldeschen r. bona Fol. 10 a . sua seil, curiam et molam et dicti Glesenackers casam in Spradowe, curiam in Wervingen, curiam ante Scholenporten in Hervorde et „dat soltwerk" in Uflen. Hylle relicta Eeyneken de Arnholte r. agros mariti. Detmarus V a 1 k e r. officium Eene, curiam et mansos ad id pertinentes. Symon de Berntvelde ordinis S. Johannis Ihero- solym. commendator domorum in Hervorde et M o - nasterio r. bona sua. Herrn. Corf alias Smysink r. officium in Lyne. Jon. de Quernhem filius Baldewini r. bona patris. Wedekindus Knyppink rector altarisS. Dorothee Fol. 10 b . in ecclesia Montis r. d. Nygebures in Bernebeke ad sui altaris utilitatem. Joh. Steynmeyger r. bona sua. Ad venditionem Johannis Sure Hinr. Vogel aliasSpenge- m a n acceptavit d. angularem in platea dieta Gerenberg in opposito claustri fratrum Augustinensium. Henr. W e n d senior r. bona sua et alia ad uxorem suam per obitum Alradi Gutliken devoluta et bona seil. 2 domus in Schonlo , 2 in Anenstede, 1 in Varlo per obitum Johannis Nevel derelicta. Ad resign. Stur Haghmesters soror eius Gese r. omnia Fol. ll a . ejus bona seil. 1 m. in Libbere, 1 in Eydderuflen et curiam in Merlo soror in par. Brakwede. Joh. V 1 y g e r. agros patris mortui seil. 15 agros extra Steyn- porten et ortum; ad eius resign. Eych. Colebad r. illos 15 agros. Joh. B u s k e presbyter r. d. suam , quam inhabitat, sitam in libera indagine abbatisse inter domos Johannis Homersen presbyteri et Hinrici Leveker. Hinr. Snydewynd r. bona per mortem Hinrici Eaven ad eum devoluta. Nolto Münstermanr. d., quam inhabitat in dem Vrygen hagen. Fol. H b . Hinr. L u d e m a n opidanus Lemegensis r. de lutteke halve hove to Byst. Ludolfus de Monikhusen r. omnia bona sua; partem eorum. ad eius resign. r. Hinr. L e d e b u r. Tomes S c h a d e r. y 3 officium in Etlen. ■um si,««^** 252 1445. Heyneke Vysbeke r. 2 mansos in Varlo, 1 d. in Lessele, 1 d. in Rotlose, 1 d. in Varlo impignoratam Johanni Nevel, Pol. 12 a . Hinr. V r y d a c h r. bona patris seil. 4 mansos in Esperke, officium Estorpe, item 20 mansos in Estorpe, 4 in Merdorpe, 1 in Gryn- dowe, 3 in Landesberge; patre defuneto dabit herwadium. Cord van Mandeslo r bona ad eum devoluta per mortem Johannis Nevel et alia bona sua. Meteke de Bardeleve uxor Johannis Lankreders r. curiam in Vülen cum 3 domibus et 3 casis in Välen. Stenseke relicta Jordani de Gmnmere r. bona mariti. Pol. 12 b . Ad venditionem Johannis Vetekers presbyteri olim plebani in Speuge Gerh. Tylekink r. d. iuxta dem Hogen stege, quam quondam inhabitavit Jutta de Bavenhusen. Ad resign. Richardi Rychardi prepositi ecclesie SS. Johannis et Dyonisii Hervord. Hinr. Swybbe r. agros 15 modiorum seminis de curia Oldenhervorde. Joh. et Alhardus fratres de Quemhem petierunt, se inpheo- dari bonis per Jordanum de Gummere derelictis, que ad se et fratres suos essent devoluta; domina respondit per advocatum suum, quod faceret, quando venirent cum herwadio; fratres fecerunt protestationem et petierunt, se impheodari. Ad resign. Hermanni Stowenhagen Engelb. Florekink opi- Pol. 13 a . danus Lemegensis r. curiam in Werle. r. cur. 1446 Ad resign. Johannis de Donepe Preder. deExterde r. bona eius, que quondam Hinr. de Wenthusen in pheudo habuit. Ad resign. Alheydis relicte Alberti Crusen, nunc uxoris Johannis Vogel eius maritus r. curiam in Odinkhusen et curiam in Wel- lerentorpe. Absentes sunt infeodati Theodericus de Voswynkele, Everh. Lakepren, Conr. voget de Elsepe, nobilis corues de Bent- h e m, Lamb. de Benesen. Pol. 13 b . Joh. Vogel r. bona per obitum Hermanni Callendorp ad eum devoluta seil. 2 molt kornes to Lyem, 2 inolt kornes to Uflen, holt un wese to Nederen Talle, 1 hus to Quaduflen. Joh. de Sutmersen nomine tutoris Gotfridi et Hille flliorum Got- fridi Dykbrok alias van Hörne mortui r. huius bona. Gotfr. G o g r e v e r. omnia bona parentum seil, der Volquinschen hus un dat Sunderhus in Hylwalsen. Pol. 14». Ad venditionem Johannis Menke opidani Hervord. Ludolfus Lud. K a y 1 i n k aeeepit illius d. Ilseke relicta Johannis V r e s e n nomine sui et Stynen et Asseleu flliarum suarum r. bona mariti. Fol. 14*. Ad resign. Wybben relicte Johannis Hadewyg Lücke relicta Johannis de Melle r. certos agros et bona in Borbeke in par. Hervord. 253 Ad vcnditionem Ilseken uxoris quondam Arnoldi Braed Arn. Hone iunior acceptavit d. eins sitam in platea Gerenberg veteris opidi Hervord. pro 112 marcis denariorum Hervord. 1447. Gese uxor quondam Johannis Barbitonsoris vendidit suam d. sitam in opposito cimiterii fratrum Augustinensium pro GO marcis; acceptavit eam Ludolfus Osenbruge. Fol. 15 a . Job. Q u a d i t u s r. partem bonorum ad eum devolutorum per aceept. mortem Ludolfl de Busche; item Swederus et Ludolfus fratres de Hake debent infeudari parte bonorum per mortem dicti Ludolfi de Busche ad ipsos devolutorum. Per resign. matris Herrn. Ciane r. m. Gelenbeken bove in Byst. Fol. 151). Hinr. Beschorne opidanus veteris opidi Hervord. r. m. de Ketnoroishove in Byst et omnia alia bona fratris Ludolfl mortui. Hinr. de L y n g e advocatus abbatisse r. den Wulvekamp et alios agros suos. Ad resign. Johannis Kerseber canonici et ebdomedarii ecclesie S. Pusynne eius curiam, quam quondam inhabitavit Nico! Vitrificis, sitam in dem Vrygenhagen r. Elis. quondam uxor Johannis deEnychlo. Fol. 16». Swederus de Busche misit equum meliorem cum sella et freno r. Elis. pro herwadio Herraanni de Busche mortui. Ad resign. Stenseken relicte Jordani de Gummere, nunc uxoris Wylkyni B u s c h e n eius maritus r. V2 officium Selgenworden. Ludolfus Steigerde r. 2 mansos in Varlo. Fol. 17<>. Swederus Hake r. '/> bonorum Ludolfi de Busche mortui. (1 Blatt über- Henr. Smakepeper procoDsul r. bona sua quondam propter soUa ? en ) discordiam inter abbatissam et ipsum resignata. Engelb. de Plettenberg r. d. dat Velthus, Henneken hus tom Overcampe in par. Nygenkerken, Vettinges hus in Kersenbroke, Herrn. Wesselinges hus, Gruntmans hus, Vredebrachtes hus in par. Wellinkholthusen, Henneken hus tor Ulen dictam, Bonen hus ibidem, Peperkorns hus in Oidenmelle. Conr. Blesse r. bona sua. Fol. 18". Ad resign. Hillen relicte Beyneken de Arnholte Ludolfus d e G r e s t proconsul in Bileveldia r. agros dictos dat Goltland. 1448. Ad resign. Ernesti de Slon Rembertus de Quernhem senior r. totum officium in Bredenbeke exceptis Henken Johannink et silva dicta de Meygerberg. Hinr. Wend Hinrici filius r. omnia bona patris mortui. Ad resign. Wibben uxoris quondam Bodolfi Fresen nunc uxoris Fol. 18 b . Hinrici Suringes maritus r. eius bona. Conr. Blomensteyn rector parochialis ecclesie in Bodinc- husen fecit iuramentum solitum; item Hartwicus Ottincbusen rector altaris S. crucis in ecclesia Hervord. m^BHH 254 U 1449. Ad resign. doniini Alberti Holscher alias Bard Bernd L u d e m a n r. 7 pecias agri. Hinr. Digbrock filius Godeken D. r. bona per patrem derelicta. Fol. 19 a . Gotfr. G o g r e v e famulus r. agros dictos dat Goltland extra Steynporten derelicta per Richardum prepositum ecclesie SS. Johannis et Dyonisii Hervord. Joh. Richardink r. agros dat Goltland et 1 / i curie Stede- frundes prope d. der Ciaren et omnia bona per dictum Richardum prepositum derelicta. Joh. D y 1 i e s rector parochialis ecclesie in Wetteringe fecit iuramentum. Conr. Weste rwolt rector domus clericorum in Hervofde r. agros dat Goltland derelicta per Richardum sepe dictum. Ad venditionem Ilsen relicte Johannis des Vresen modo uxoris Johannis Quadites Ludolfus deGrest r. curiam tom Worden et omnia alia eius bona. Ad resign. Wiggeri de Bramesche Ludolphus de G r e s t pro- Pol. 19 b . consul in Bilevelde ad usum Ludolphi filii sui r. . Theodericus de Elen r. m. Bilsink in par. Schoppingen. Kers. Ilse relicta Johannis Platvot alias Wichman r. Peper- kornshove. 1459. Belicta Johannis des Weidigen r. bona mariti. Mertin P o y g g e r. bona, que habuit Henke Elbracht prede- cessor suus. Gerh. Schaffhorst filius quondam relicte Hinrici de Wyn- ningehusen r, 6 hove landes, 6 kotstede und 1 meygerhof, de dar höret in dat ampt to Vulen, so de H. van Wynningehusen und syn hus- Fol. 26 a . frouwe sei. to lene hadden. in dat Ad resign. Arnoldi Hasenoge Arn. Strobuck proconsul r. omnia bona, que ille hereditate habuit de obitu relicte quondam Hinrici Bichtebankes, seil. 5 stucke landes und de Kregenbrede etc. Arn. prior ecclesie Johannis Iherosol. in Hervor d e r. 1 in. in Hartbekerhagen, quem emebat a domino Ludolfo Sluter, ut dicebat; eundem m, r. Hinr. Smakepeper proconsul et alios agros per eundem Sluter derelicta. Idem H. Smakepeper r. omnia bona per suam uxorem derelicta. Ad venditionem Bemberti de Quernhem senioris Temo d e Q u e r n h e m r. ad sui et Gerhardi fratris usum curiam in Luderme- husen, curiam in Eodinchusen. Herrn. Hermenink presbyter r. 42 agros der Sluterschen. p 0 i_ 2&>. Hinr. de Asbeke r. curiam Dyckhof. Hinr. Westphal Wylhelmi filius r. officium Libbere. 1460. Hinr. S u r i n k r. ad usum sui, Alberti Keserlinges, Her- manni Vulfardi proconsulum Hervord. bona quondam Johannis Hadewig per mortem relicte Johannis de Lubbeke, que in iis habuit usufruetum, ad eos, ut dixerunt, devoluta. 17 .>.'.,-■,.. M j.- -... ■:■.:.■■■'■ 258 Hans H e r i n k r. omnia bona derelicta per Katherinam relictam quondam Hinrici Eichtebankes. Joh. de Melle r. agros — 16 stucke und 1 anewenden — quondam avunculi sui Johannis de Melle. Pol. 27^. Gerb. Ledebur r. ad usum sui et dicte der Blomeschen curiam Johannis Godekink quondam Prederici de Arnholte prope Scholenporten. Herrn. Kundesborn r. curiam in Visbeke in par. Helstorpe. 1461. Conr. Eeckerdink r. curiam quondam Theoderici deMoninc- husen militis prope Steynporten. Pol. 28". Belicta Hinrici Lindemans r. 1 campum seu ortum prope prope Hundertmarkesborg. Hinr. B e k e m a n rector altaris beati Andree r. d. dat Tyghus in Quernhem cum 1 casa ibidem. Alradus de Busche Hermanni filius r. officium in Hundebroke et alia bona patris. 1462. Ad resign. Syfridi Boden Ludolfus de G r e s t proconsul Bileveld. r. curiam in Marpinctorpe et 1 peciam agri curie Oldenhervorde. Hinr. Hasenoge r. certos agr03, quos quondam habuit Kath. relicta Hinrici Eichtebankes et postea pater suus Arn. Hasenoge, seil. 5 stucke landes und de Kreygenbreden etc. Pol. 28 1 ». Hinr. Stromberg et Hinr. T b e r g reeeperunt in pbeudum de Helle iacentem extra Eenneporten. Hinr. Keserlink prepositus ecclesie SS. Johannis et Dyonisii fecit iuramentum consuetum et domina confirmavit ipsum in sua prepositura. Zegebode et Heyneke de Visbeke reeeperunt in pheudum 2 mansos in Varlo, quos quondam habuit Ludolphus Steygerde. Heyneke van Visbeke r. der Woltemateschen hove in Anenstede. Ad venditionem Hinrici Hasenogen Joh. Godinchusen r. certos agros extra Steynporten. Pol. 29 a . Ludolphus rector parochialis ecclesie beate Marie extra muros Hervor d. fecit iuramentum ratione ecclesie sue solitum. 1463. Ad venditionem Prederici deExterdeLubbertus de Arnholte r. (ad)vocatiam curie in Spradouwe, quam nunc (sub) se habent Hen- neke Meyger et Henneke Eullekotter, et d. ton Uthof, quam colit Henneke Uthof, et molendinum ibidem, quam sub se habet Abeke tor Utmolen, et 1 casam, quam sub se habet Gerke Grothus, sitam in par. Bunde. Magister Joh. Witte ebdomedarius fecit iuramentum solitum. 259 Joh. Kroyg fecit iuramentum consuetum ratione capelle PetriFol. 29 1 ». et Pauli extra muros Hervord. Herrn. C ligge rector altaris in Schoppingen fecit iuramentum suum. 1464. Hinr. Smakepeper proeonsul r. >/, d. salis, quam quondam habuit de Holthus(s)che. Herrn. Gogravii cantor ecclesie Mindensis r. curiam quondam Gotfridi Gogreven prope Aa iacentem. Peria VI. post Marci evang. do was geteket eyn recht plicht-Fol. 3(K dag vermiddest der ebdissen Johanne van Visbeke, Volquins sone zelligen, vor des stichtes mannen to holden in cren sale umme eyn herwede, dat erer gnaden van des vorgen. Johans vader versehenen was. Des stichtes mannen wiseden vor recht, dat Lubbert van Arn- holte do utsprack na eren heiten und berade na dem male, dat Johann were plichtich na des stichtes zedewonheit und rechte, to geven dat beste pert myt zadel und thome, dat syn vader offt he hedde, do syn vader in dat vaer gink. Do makede Johann eyn verdrach myt myner frouwen, dat he er solde geven vor syn beste perd 12 Bynsche gülden, und dann solde en myner frouwen gnaden belenen myt syn vaders guden. Ad resign. Wilhelmi de Wolde Gerh. Ledebur r. curiam Hof- Pol. 30 b . berg et 2 mansos ad eam pertinentes. 1465. Eich. W e 1 d i g e matre defuneta r. */ 4 curie Lockhof. Jasper dePlettenberg r. bona per mortem patris derelicta ad sui et fratrum usufruetum seil. d. Vettink, d. Hermanni Wesselink, d. Gruntmans, d. Vredepracht in Kersenbroke, d. Bonink in Hondorpe, d. tor Ulen in burschopia to Himber. 1466. Joh. Scholle ebdomedarius fecit iuramentum solitum. Ad resign. Giseken Postes Hinr. Swibbe r. 3 pecias agri de Woldemeyne extra Eenneporten, Hinr. H a g e t o Johannis filius r. m. in Dalinchusen. Pol. 31 a . Ad resign. Hinrici Yberg Herrn. Bonel r. */, de Helle. Hinr. Beschorn proeonsul r. agros in der Mersch emptos a Hinrico de Hagen. Ad resign. Metten uxoris sue Herrn. Bonel r. certos agros ad curiam Oldenhervorde speetantes. Herrn. Kroger adhuc iuvenis r. bona Johannis patris mortui seil. 7 stucke boven in den Schiltcampe buten der Eenneporten, und höret Pol. 31 b . in den hof to Aldenhervorde. u nd Bernh. M e 1 b e r g diaconus in ecclesia Hervord. r. ad usum sui benefleii curiam prope Scholenporten, quam quondam habuit dominus Bertoldus Kuckelkuck. 17* ■ "■■•■ '■■'■^~si':^- : ■■''''■<•''■ ..' 260 1467. Hinrikes curiam prope Ciaren r. Joh. ;en r. (ad)vocatiam officii Modehorst et d. r. curiam Wendel- Ad resign. des Langen t o r Molen. Engelb. de L a n Pumpes in par. Bure. Freder. de Wend r. certa bona. Pol. 32 a . Gerh. Wynrnan decanus Bileveld, K\ cur - schehof ad usum sui capituli. Lubbertus W e n t r. den hof to Milsowe, 1 hus to Werle, 1 hus to Lutteken Lym, den hof to Wittekenholte und den hagen to Wyt- tekenhagen, 1 hus to Barchusen, den tyns un tegeden over den hagen tor Lutte, deu hof to Dingelinchusen, J /s üus *° Groten Dorenberge, ] / 2 kotten to Hovedissen, 1 kotten to Kydderufflen, 2 hus to Eync- torpe, dat gut to den Worden, den hof to Sullinctorpe, 2 hus to Ase- missen, 2 hus to Bertelwick, dat gud to Lovelinctorpe by dem Spegel- berge, 1 hus to Martorpe, 1 hus to Tisinctorpe, 1 hus to Werderinc- torpe und 3 hove to dem Dotese, 1 hus to Sedinchusen, den hof to Hatlage, 1 kotten to Eddissen. Freder. H u d e p o 1 canonicus ecclesie SS. Johannis et Dyonisii Hervord. r. d. quondam domini Hinrici Kenners sitam in opposito curie ducis de Monte in indagine abbatisse. Ad resign. Hinrici de Hagen Joh. Walleman r. 29 pecias agri. Pol. 32* 1 . Eelicta Alhardi de Horde r. ad usufructum suum curiam, in r. ad qua habitat, Y2 cur i e Lochof et campum de curia Oldenhervorde dictum des. Itapen brede et alia bona sua. Joh. de Eintelen, Herrn. Wulfard, Alb. Keserlink, Hinr. Swybbe proconsules opidi Hervord. receperunt in pheudum dat borchgerichte ad usum opidi Hervord. presentibus Bernhardo domicello de Lippia, Arnoldo van der Borg, aliis. Joh. filius Hermanni W u 1 f a r d proconsulis rector altaris beate Gertrudis in ecclesia S. Johannis (et Dionysii) Hervord. fecit iura- mentum solitum. 1468. Ad venditionem Johannis Vogel alias Ernstink Ludeke Kruse proconsul in Lemego r. curiam in Nortorpe. Alb. Keserlink Alberti filius rector capelle Cosme et Damiani fecit iuramentum suum. Pol. 33 a . Joh. van dem Eede de Bilveldia r. d. Aldermans et d. d. Aid. Silemans in Bronekessen et omnia alia bona Johannis de Eede mortui. 1469. Joh. de Quernhem r. (ad)vocatiam officii in Hiddenhusen ad suum et Eemberti et Gerhardi fratrum usum; idem r. omnia alia bona ad usum fratris Gerhardi, que non nominavit; dictus Eembertus r. etiam omnia bona in Londe ad ipsum devoluta per mortem patris. 261 Ad resign. Johannis Horneman Joh. Korneyge familiaris domicellorura Lippensium r. '/a m. in Byst, quem quondam habuit dominus Heim. Gelenbeke. 1470. Ad vesign. Hinrici Smakepeper proconsulis Hinr. Dethardink r. d. der Angelbecschen in Buxen. Hinr. de Langen Theoderici fllius r. officium in Bene. Bruno de Donepe r. curiam in Sullinctorpe, m. in Lutteken Pol. 33 b . Lym, villam ton Worden. Arn. Strobuck Hinrici Alias r. omnia bona patris mortui seil. Hermans van Hagen, Kannengeters, H. Scryvers und der Richte- bankschen land etc. 1471. Ad resign. Mertyn Poggen Henke Dethardink r. de nederen und overen Gravenbrede. Joh. Kotteman Johannis filius r. Arnholtinkhus in Lutteken Lym. 1472. Styne relieta Lubberti de Arnholte r. bona sua. Preder. W e n d r. % officium in Zellincworden vacantem (!) per mortem Borchardi Buschen. 1473. Commendator in Steynforde r. m. Schenekink. Fol. 34 a . Joh. Richardink r. Lubbertes kamp extra Renneporten. Rieh. Peterink alias Rathus r. m. der Hessekeschen hove in Ridderufflen, quem pater suus habuit in feudo de illis de Arnholte. Anna de Hunoltsteyn thesauraria eeclesie Hervord. feeit iuramentum suum ad officium thesaurarie. Matheus L a m b e r t i n k r. curiam in Swaffdissen. Pol. 34 b . Marg. viduaHeydenrici de E x t er de r. ad usufruetum curiam habitationiä sue; Joh. eiusdem Heydenrici filius iuvenis r. eandem curiam, 2 domos in Werle, d. tom Schoren ad suam et sororum utilitatem. Joh. Richardink r. 32 pecias agrorum, quas quondam habuit dominus Joh. Grundeber, et certos agros — 41 pecias — quondam Jordani Stoleken eeclesie Hervord. capellani. Hinr. vanVresenhusen r. Y 2 officium et curiam in Zel-Fol. 35». ligenworden ad sui et Elizabeth sororis usum. Ad resign Hermanni Sutmersen Hinr. Z u r i n k iunior r. agros extra Renneporten. Joh. Richardink alias Conradesink r. certos agros extra Renneporten. 262 ! Fol. 35b, 1 d. im. Hinr. Duggenberg civis Lemegensis r. y 2 d. salis, quam nunc habet Steynman. BinnekeEichardink r. 1 d. salis, quam nunc habentHenneke Vette et Steynman. Herrn. Waltman ex parte Lisen uxoris r. certa bona per Johannem de Exterde eius patrem derelicta, seil. 1 / 3 des huses und hoves sei. Johans van Exterde, 3 hus to Bymessen: 1) Kronshagen hof, 2) Hermans van Hepen hof, 3) Schormans hof, item dat land, dat Herrn, van Bymessen hadde, den halven Zorenhagen, den meygerhof to Werle, Stuckemans hof to Werle, dat Schorhus to Lochusen, den Lohof, dat ammet van Exterde, de gudere bynnen Ufflen, den hof to Hederhusen, Henneken hus to Londe, des Körten hus to Lippinchusen mit 2 wischen to Ottinchusen, Lubbeken kotten to Hederinchusen etc. Ad resign. Hinrici de Hepen Henneke van Eintelen r. Knufflokes land extra Steynporten. Fol. 36». Wessel Hanebom r. bona quondam Hinrici Dymelman et ad Dym. jp sum e t guos fratres dictos de Vlegels devoluta seil, der Bannemanschen hus und Svassen hus und den kotten, dat belegen is to Hillewalsen myt dem sundern und dyke darjnne. 1475. Ad resign. domini Johannis Bokeler Joh. Zolter decanus s eu pr o cu r a t o r f r a terni t a t is beate Marie virginis in Aldendorp r. 1 m. in Vulen et 3 casas myt eynen vryggen hove to Aldendorpe; dabit annualem pensionem et eo defuneto superior decanus reeipiet bona et dabit pro herwadio 1 flor. Benensem. Hinr. Odinchusen rector ecclesie forensis fecit iuramentum suum. Herrn. S m e d i n k Conradi fllius in Lemego r. 1 m. in Byst. Fol. 36 b . Amelungus de Haren Henrici filius r. d. Grothus in Bennin- gen in par. Bymeslo. Wilh. de Grest Ludolphi filius r. omnia bona per patrem derelicta a . a) Dieselben sind einzeln verzeichnet; vgl. unten zum Jahre 1495. D. Lehnprotokolle von 1482 — 1521. (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 3325 d, hier im Auszuge.) 1482. Crastino die Calixti pape et martyris Anna de Honnel- Pol. 1». steyn abbatissa secularis ecclesie S. Pusynne Her- furdensis P aderb ornensis diocesis post eins elec- tionem et confirmationem personalem in aula abba- tie sue iure pheud'ali p r e s i d e b a t ac se paratam exhibuit omnibus et singulis debite venientibus et licita petentibus iustitiam recipere et ministrare, prout iustum fuerit, presentibus Frederico Hudepol decano SS. Johannis et Dionisii, magistro Hinrico Sorp amptmanno ac Wernero Swibben et Arnoldo Wu(l)ffert burgimagistris opidi Hervord. necnon Johanne de Nesselrode dornino in Palsterkamp et Hermanno Korff alias dicto Smysink militaribus: Deinde Alhardus de Quernhem fllius Boldewyni r. omnia bona feudalia, que spectant ad eum et patruum suum Boldewynum filium Nycolai de Quernhem. Hinr. de Wetberge r. bona sua a . Herrn. Korff alias Smysink r. officium et curiam in Lynen. Reyneke van Haren r. den Koldenhoff in Benningen. Adol- phus de Elsen r. officium et curiam in Modehorst. Joh. van D r a n t h e n r. d. et curiam des Rolekers to Eken in par. Buyr in Pol. 2\ burschabio to Eck. Ludolphus Hemelryk in Bylvelde r. d. et curiam curiam Bernhorns in der zende et Sykermanshuys in Braickwede. Hinr. de Langen fllius Theoderici r. officium de Bhene; Hinr. V r y d a c h r. pro se et suis fratribus 6 mansos in Estorpe in par. Landesberge, 2 curias in eadem villa Landesberge, 1 curiam in Leferyngen et 1 curiam in Ohen in par. Landesberge in comitatuHoyensi. Joh. Haneboym r. d. Oldermans et d. Sylemans in Bronekyssen. Joh. C a p p e 1 in Rede r. Remmenhus in par. Melle in burschapio Oldenmelle. Amelungus de Haren r. Groithuses hus in Bennyngen in par. Rymslo. Ludolphus de Langen r. curiam Meygerink in par. Wetteringen. Gerh. Wenemer civis Bylveld. r. Va m - dictum Lutfardes hove iacentem a ) Vgl. zum Jähre 1451 oben. WMM „ j fl W B» a ttiw> JJ aH SBL_ «& 264 Fol. 2t>.prope Bylveldiam. Kemliertus de Qwernhem r. bona sua: dat Remb. a mpt tho Hyddenhusen u. dat ampt tho Bredenbecke, wes des in synen deil gefallen is. Eutgerus Seger r. ad usum sui et Johannis Beschoren, Ludeken Blessen de Kemenershove in Byst prope Lemego. Ludolphus de Kerssenbroick r. bona dicta de Uffenbecke in par. Nygen- kercken. Freder. Hudepoll decanus ecclesie SS. Johannis et Dio- nisii Hervord. r. bona sua seil, syn hus u. hof, genompt de Borsteken brynk, wandages herren Hinrickes des Benners, tegen des hertogen hove over, beyde belegen bynnen Hervorde in dem Vrygen hagen in dem kerspel sunte Pusynne. Gerh. Staffhorst r. bona sua seil, den meygerhoff in Vulen u. sess kostede u. achte hove landes ibidem. Pol. 3».Hinr. Cappell r. curiam in Stichorst in par. Hepen, Vyrlingeshus Hinr. ; n ea( j em p ar , j Wychmanshus to Vroderdissen in par. Orlinkhasen. Alhardus de Busche r. bona sua seil, den hoff to Dyngerinkhusen in dem kerspel S. Johannes vor Lemego. Joh. de Vysbecke r. bona sua: Hanekens hof to Varlo, noch 1 hof to Varlo gnannt Scha- perode, noch 1 hof to Varlo gnannt.....1 hof to Eadlosen, 1 hof to Anenstede, dar twe brodere up wonnet, genompt Waltman u. Lodo- wych, u. 1 hof to Lesselen, dar Mertyn up wonnet, alle in dem kerspel to Sulyngen. Herrn. S m e d i n k habita prius amicitia r. V» m. in Byst. Joh. Solter procurator fraternitatis beateMarie virg. in Oldendorpe r. 1 curiam in Vulen cum 3 mansis ibidem Fol. 3\ et 1 curiam Libertatem in Oldendorpe; Jaspar de Plettenberge Jasp. r. bona sua seil, den hof to Modehorst in dem kerspel te Doren- berge, dat Velthus in den kerspel to Nygenkerken in der burschop to Veleren, Herrn. Wesselinges hus, Gruntmans hus, Vredebrachtz hus, Vettinges hus, all belegen in der burschop to Kerssenbroke in dem kerspel to Wellinkholthusen in der burschop to Hymmereu, Cord Peperkorns hus in dem kerspel to Melle burschop Oldenmelle, de Overen- kamp in dem kerspel van Nygenkerken in der burschop to Codink- dorp. Dyt entfa he to behof syner u. syner broder Melchiors u. Bal- thazars. Joh. de Nesselrode dominus in Palsterkampe r. curiam in Hofberch, 1 d. in Eaterdinktorpe, 1 d. in Oldentorpe. Joh. Kotteman burgimagister in Lemego r. dat Arnholtsche hus to Lyme und des Helles to Hardyssen. Pol. 4». Byst, im. Lemego Ludeke Corveig de belegen vor Lemego. Eich. C o 1 e b a t r. bona nominata ut strueturarius ecclesie S. r. m. de Scholenbecke hoff in Pol. 4b. all in cedula, quam exhibuit; idem ut strueturarius ecclesie S. Pusynne r. 1 l i curie in Hartem et omnia bona speetantia ad strueturam ecclesie S. Pusynne. Herrn. Kotfless r. bona sua. Joh. Walman vicarius ecclesie S. Pusynne et secretarius oppidi Hervordensis r. bona sua seil. 29 stücke landes, all vor Hervorde belegen. 265 Cord Hulscher r. curiam suam iuxta Steynporten situatam quondam dictam der Gogreven hof. Arnd Strobuck r. bona quedam. Job. de Bintelen r. bona sua seil, den hof to Markinktorpe myt den wechstucke u. den hof, den syn vader saliger gekofl't hefft van den van Bnichlo, bynnen Hervorde in der Loderstrate tegen den Honstege belegen, 5 stücke landes etc., den Lohoff, % hove in den Bergerveide, J /a hove in den Lubbervelde u. dey hove to Uffelen ut dat salthns. Hinr. S u r i n k r. 31 stucke landes, belegen vor Hervorde. Joh t o r Molen r. curiam suam iuxta domum der Ciaren sitam presentibus Wernero Swybben burgimagistro et Hermanno Kroger Fol. 5 a . ministerialibus. et Herrn. Kroger r. 7 stucke landes extra Eenneporten, boven in den Schiltkampe belegen, und hören in den hof to Oldenhervorde und gyff 3 scepel roggen to pacht. Wem. S w y b b e r. bona sua. 1485. Jaspar et Balthazar de Plettenberge fratres presentarunt equum cum sella et freno ex parte fratris Melchioris et iurabant rne- liorem equum non habuisse. — Joh. van Haren presentavit equum ex parte fratris sui Beneken van Haren pro herwadio. Bertoldus villicus inHeze r. Dropes land et alia bona ad eum speetantia. Herrn. Sutmerschen vicarius ecclesie S. Pusynne r. den Dickamp by den nygen kerkhave. Altera die post visionis beate Marie virg. in Monte, dum duxp 0 i_ §b w Juliacensis et Montensis erat Hervordie, Jasperus Bundeshorn filius Hermanni B. commorans in ducatu Lunenborgensi in par. Swarm- stede — et distat ab opido Bethen duo miliaria — r. curiam in Vys- becke in par. Helstorpe. Belicta Bernardi Stedefrundes proconsulis r. bona sua. Herrn. Eaterdink r. den Frygenhagen hof sitam infra Schollenporten et Brunsteyn. Greta Segewenink filia Johannis S. r. den Stormerinkhof sitam up den Honstege. Domina admisit Henricum Hessen ad ebdom(e)darium via per- mutationis cum Hinrico Beckeman. Eelicta proconsulis Hermanni Smakepepers r. 2 campos by den p 0 i_ g». Tegelhuse, 10 stucke landes in den Bergerveide, 1 hove in den Newe- by gers hagen, huys und hof bynnen Hervorde by den Ciaren, 1 solthuys to Uffelen. Eelicta Hinrici Lyndemans dimisit quendam hortum situm prope Hundertmarkes borch infra hortum monachorum minorum et Al- hardi de Busche et filia eiusdem dieta Alheydis r. 1 es&q 266 Herrn. Raterdink et Greta eins uxor dimiserunt 2 ctirias sitas pvope Schollenporten; post eorum dimissionem strenuus Gerh. L edebur marschalcus easdem r. Magister Freder. Herwech alias Hudepol r. curiam de Borstekebrink sitam in antiquo opido per mortem domini Frederici Hudepol ad eum devolutam. Dominus Hinr. Scroder r. den Jetekamp. 1486. Pol. &>. Tela Renners r. des Renners huys sitam in opposito curie ducis Montensis. Rych. Rathus alias Peterink proconsul novi oppidi Hervord. r. der Hessekeschen hove to Rydderuffelen. Joh. Platvoit r. Peperkorns hove und 1 holt, gnant de Lythe. Joh. Fledderen nomine Gerlaci de Haren vicarii ecclesie Os- naburg. r. curiam sive m. Siberdink in par. Lyntorpe in burschapio Hardink. Fol. 7 a . Hinr. W e v e r e n oppidanus Bylveld. r. '/ä Lutfardeshove sitam Bilv. prope Bilveldiam. Gerke B o g e h o 11 r. Vj domus salis in Uffelen. Relicta Hinrici de Exterde r. bona sua ad victalicium. Joh. van Exterde filius prefate viduwe r. 2 domus in Werle und Scharhuys, all belegen in dem karspel to Schotmere, und 1 huys to Londe in dem kerspel to Hervorde und 1 huys un hoff up der Honstrate bynnen Hervorde. Joh. vanAsbecke r. mansum Schenekink in par. Schoppingen. Schotte deBever r. bona dictaHaverbecke in par. Schoppingen. Fol. 7 b . Joh. van Ölen r. des Vretters wysch in Arenberge et pertinet in officio Schonholthusen. Ryssert vanLetelen proconsul Myndensis r. eyne hove dictam Hormeneke und Sutmerschen hove, so de Beckeruan, buvgermester, van dem stychte van Hervorde to leyne hadde entfangen. Domina consentiit, ut Joh. F r y m a n pro tempore rector scho- larium Hervord. pro se et sua nxore ad vitam et perpetuo ad beneficium filii sui emebat(!) a Segewyno van den Busche d. parvam et peciam curie cum transitu ad aquam dictam de Aa. Domina omni anno pro her- wadio obtinuit 1 talentum cere. In profesto Martini episcopi fuit per officiatum domine capta et in fossa detenta propter fornicationem et alios excessus Alike up der Gotten uxor Henrici Kettelboters commorantis in emunitate in opposito domus et curie Juliacensis ad unam noctem; que tandem dedit mediam tunnam butiri pro excessu et 2 florenos servitoribus pro bibalibus. Domina consentiit, ut Joh. Bescharen oppidanus Lemegensis im- pignoravit(I) certa bona pheudalia Hermanno Seger presbitero cum gratia redemptionis infra 6 annos. "<■■'•':■'*' "V "-■''' "■■'■'i':'-' : >'• "'X Hm mal 267 Beneke van den Sloen alias Trybbe drossatus tom Lym-Pol. 8 ft . berch r. bona sua: den Aschehoff tho Enichlo, de Schurhove, de Eysen- heyde, de Bodinkheyde, de kotten tom Dresche , Preysenkotten und de kotten to Overen Enichlo, all belegen in dem kerspel to Bunde. Joh. van Haren r. den Koldenhof to Beningen in dem kerspel to Eymslo; pertinet in officio Hundebrok et est bonum pensionale. Hinr. Tegeler civis Hervord. r. hortum extra Dickporten, by der Ae belegen by des kerkhern kampe up den Berge. Hinr. Cordink alias Scapesdoet plehanus in Hodenhusen pro- curator Prederici des W e n d e s et suorum fratrum pie memorie Elorekini Pol. 8 b . des Wendes filiorum habita prius amicitia domine generöse super her- " rlcl wadio, pro quo dedit 40 florenos aureos, r. bona, que Preder. de Wendt habuit et per vim possedit, videlicet dat ampt to Stychorst, den hoff to Milsouw, 1 huys to Werle, 1 huys to Luttiken Lyem, den hoff to Wittyken hove, den hagen to Wyttiken hagen, 1 huys to Barc- husen, den tyns und tege(de)n over den hagen to Lutte, den hof to Dingerdinkhusen, >/ g huys to Groten Darenberge, V2 kotten to Hove- dissen, 1 kotten to Kydderuffelen, 2 huys to Eyniktorp, dat guyd tom Worden, den hof to Sulinktorp, 2 huys to Assemissen, 2 huys to Bertelwyck, dat guyd to Lovelinktorp, by den Spegelberge belegen, 1 huys to Martorp, 1 huys to Lysentorp, 1 huys to Werderinktorp, 2 hove tom Dotese, 1 huys to Sedinkhusen, den hoff to Hatlage myt dem ampte u. ampthove to Brede, 1 huys to Bibbrachtinktorp mit 7 husen to Martorpe, 1 huys to Belmermktorp u. 1 huys to Eyntorpe. Domina vendidit quandam d. iuxta molendinum eius, in quo sibi omni anno reservavit 1 quartale vini et singula alia, cum gratia reemptionis. Lubbertus de Wendt filius Ottonis de Wendt r. den hoff to Wittikenhoven, den hagen to Wyttikenhagen, eyn huys to Barchusen, Fol. 9 a . den tyns u. tegeden over den hagen tor Lutte, den hoff to Dinger- t0 Wytt. dinkhusen, y 2 hus t° Groten Darenberge, l /a kotten to Hovedissen, 1 kotten to Bydderuffelen, 2 huys to Eyninktorpe, dat guyd tom Worden, den hoff to Sulinktorpe, 2 huys to Assemissen, 2 huys to Bartelwick, 1 huys to Martorpe, 2 huys to Bertelwick», dat guyd to Lovelinktorpe by den Spegelberge, 1 huys to Lysentorpe u. 3 hove tom Dotese, 1 huys to Sedinkhusen, den hoff to Hatlage. M87. Lubbertus de Wendt senior filius Lubberti de Wend r, eadem bona superius nominata. Herrn. Kor ff alias Smysink concordavit cum domina super officiis Lynen et Ostenfelde, sie quod ipse habebit ipsa 2 officia ad 6 annos proxime futuros omni anno pro 8 J / 2 florenis currentibus. a ) steht unrichtig zweimal da. 268 Greta de Bexten villiea in Ubbinktorp dimisit curiam in Ubbinktorp in par. Schotraere Bertoldo Volker dissen, qui dedit pro vinicopio 12 flor. aureos. Fol. 9t>. Joh. Ledebur r. d. et curiam in Hervordia sitam up derRade- wyck et alia sua bona et promisit eadem nominare velle. Engelb. de Langen r. officium Modehorst et Rumpeshus. Gysbertus Scheppeler burgimagister in Rhene et tutor Johannis et Gerhardi Kremer alias Linge filii quondam Hinrici Lingen r. tutoris nomine den Wulvekamp extra Steynporten et alios agros prope et extra muros oppidi Hervord. Herbertus de Snetlagen commendator domus Stenfordiensis r. de Schenekinkhove spectantem ad officium Scoppingen. Herrn. Keppel legum doctor et procurator domicelliStenfor- diensis petiit infeudationem pro domicello; domina ob non presentiam domicelli suspendit infeudationem ad aliquot (!) tempus. Fol. 10 a . Cord Kerssenbrok r. Oldermans huys und Sylemans huys to Bronekyssen in par. Hepen. Ad resign. Math ei Lambertink curiam in Svavedissen in comi- tatu Lyppiensi receperunt in feudum Dethardus Schutte et Joh. Moller oppidani opidi Uffelensis. Ad resign. Hinrici Surink consulis Hervord. 27 petias agri prope opidum Hervord. r. Herrn, filius suus; Herrn, inpheudatus obtinuit a domina literas inpignorandi eadem bona ad 6 annos preposito SS. Johannis et Dionisii Hervord. Quidam Jasperus van der Bruggen de civitate Paderborn, natus baccularfus (!) artium et in schola Hervordensi coadiutor vulneravit Fol. 10 b . quendam Hinricum Quackenbruggen iocatum in eadem schola in cimi- Quack. terio ad effusionem sanguinis et idem fuit tentus per dominam propter fideiussionem prestandam ad multos dies in curia abbatiali ad recon- ciliandum cimiterium in catenis; tandem recessit et evasit videlicet die Jovis ante festum Michaelis non prestita cautione. De post mense forsan elapsa(!) reconciliavit cimiterium, prout constat, provinciali Johanne Drey- ger ad Augustinenses et aliis ibidem multis fratribus. Lambertus de Snetlagen canonicus maioris ecclesie Osnaburg. r. Heydemans huys to Wyden et Rolevekinkhus in par. Lynen. Ad resign. Hermanni Geysenbeyr proconsulis Uffelensis d. in den Gerenberge r. Joh. Sun dach aurifaber. Conr. Sallen dimisit d. suam in eadem platea Gerenberge; r. Bern. Smackboede. Fol. 11«. 1488. Bern. Tryppenmeker oppidanus Hervord. r. 6 petias agri extra Renneporten und 1 kamp under der Pagen hellen. Wesselus Haneboym oppidanus et consul Hervord. r. derDinne- manschen huys to Hyllewaischen, des Oestekers huys und den kotten, den sundern u. dyk in den kerspel van Hervorde, den Wernekamp, |Mt0KH Vr.AiU~-JiJM^ 269 quem habuit Alhart Blesse, situm up der Schobeke, 5 stucke landes boren der overen Wellen, 1 stucke vor den Amissen boym u. 2 stucke up den Wevelvelde. Hinr. Westerman et Conr. van Loende oppidani et pistores Her- vord. presentarunt domine Hinricum Ludekink clericum Paderborn, diocesis ad capellam pie memorie Wynandi Beckers; quia minorennis erat, domina dispensavit cum eo cum iuramento. Herrn. Gogreve puer filius Raben Gogreven r. curiam in Hervordia, 2 curias in Borbeke , 2 domus in Sueghelen, 2 domus in Dyk- broke, curiam in Sulbecke et 2 domus ibidem, 1 d. in Aspe, 2 domus in Werle, 3 domus in Loickhusen, Sutbruninktorp et omnia bona ibidem, curiam Scheffhof in Uffelen, d. salis in Uffelen, casam Uthoves, officium Fol. 1V>. in Heven, domum Lyndemannes, curiam Lockhof, curiam Echof in Uffelen, d. Swechelen, Mershus in par. Werther, d. in Syken in par. Hepen, d. in Werter, omnes Dikgarden, que spectant ad Gogravios iacentes extra Dikporten, areas casarum extra Dikporten citra aquam exceptis duabus apud Bekeschenlo, 8 iugera, que dicuntur Varenbrede, apud Roschenbusch, 4 iugera, que dicuntur Koschenbrede, Kregenbroke 1 agrum tantum, apud Yshus 2 iugera, apud pratum Gograviorum 7 iugera, apud Wedemolen 2 iugera, curiam in Milse, curiam in Werle, d. in Soren- hagen, 2 curias to der Hede, den Sorenhagen, molendinum in Dik- broke, d. in Glosinckamp, pratum ante Dikporten, 2 domus in Rot- terschen, d. in Echolte, officium Hartem et curiam in Harthem et man- sos ad ipsum officium pertinentes, curiam to dem Worden, m. in Ra- meslo, de Horenbrede, den Wullinckamp, eyn Schebenbringh, der Vol- quinschen huys in Hyllewa(l)schen, dat Sanderhus ibidem, dat Goltland extra Steynporten derelictum per Bychardum prepositum ecclesie SS. Johannis et Dionisii Hervord., aquam et piscaturam prope Braick. Judicio pheudali tento ex parte domine contra illos de Pletten- berge in diocesi Coloniensi super officium Schonholthusen fuit recessus impetratus, in quo domina obtinuit, sibi huiusmodi officium cum suis Pol. 12 a . pertinentiis per vasallos iudicialiter admdicari et presentibus adversis In quo silentium super hoc imponi. Cum Alhardo van demBusche fuit concordia inita super insti- tutione villicorum in Hundebrok et pensione curie in Odenhusen et pro causa scientie Alhardus van den Busche dedit domine in vim pretacte concordie 100 flor. Benenses aureos, cum quibus et 400 florenis fuit reemptum officium Bhene a Matheo van Munster armigero in Bhene commorante. 1489. Ad dimissionem curie site in der van Hagen hof, que quondamPol. 12 b . spectabat ad dictos de Gogreven et modo ad Segewynum de Busche, Joh. Schoneberch decanus fraternitatis S. Trinitatis in Hervordia recepit dictam curiam in pheudum perpetuum nomine fraternitatis; dabunt omni anno pro herwadio 1 talentum cere et cetera iura inpheudationis. ■ 270 j Gerh. Kock reddituarius in Sparenberch r. Sykermans huys in par. Brackwede et dabit annuatim 17 2 urnas mellis et 2 pullos; et per- tinet sub officio Didissen. Ad resign. Swederi Juttendunk secretarii ecclesiam parochialem in Hyddenhusen dominus Theodericus acceptavit et fuit per magistrum H. Sorp amptmannum et W. Schaden in possessionem inductus pre- sentibus Hinrico Sartore et Hinrico Scheffer vicariis. Acta in stupha hyemali. Ad resign. Ryssert van Letelen proconsulis civitatis Myndensis bona sua r. Hartwicus Lasterpage civis oppidi Hervord. seil. 1 hove Pol. 13 a . dietam Hermeneke und Sutmerssen hove in dem Lubbervelde vor Hervor Herv. vorde, quam quondam burgimagister Hervordensis Beckeman in pheudo habuit. Joh. Sehe ff er r. 1 campum by den Tegelhus propeHervordiam, eyn hove to Libber, 1 hove to Bydderuffelen, 1 hove to Merle in par. Braeckwede. Fuit facta impignoratio per dominam 12 molt frumentorum ex curiis to Worden und Oldenhervorde et ceteris bonis ad huiusmodi curias pertinentibus abbati et conventui in Marienfelde pro 250 florenis aureis Renensibus videlicet 5 molt roggen, 5V 2 molt haveren und 17 y 2 scepel gersten cum gratia reemptionis. Domina vendidit perpetue den Speckhoff situm in Hervordia iuxta curiam ducis Montensis et Juliacensis in emunitate. • Henneke van Byntelen oppidanusHervord. r. agros dictos dat Knufflokes land extra Steynporten sibi coram Marg. de Glychen abbatissa pie defuneta resignatos per Henricum de Hepen. Pol. 13 b . Vacante capella S. Laurentii prope et extra muros oppidi Hervord. per mortem domini Buckink alias Croich domina contulit Conrado Mon en presbitero et capellano suo in presentia Johannis Vryman rectoris scho- larum et notarii publici in absentia mei Swederi Juttendonk secretarii. — Vacante vicaria SS. Jacobi et Zebedei neenon Katharine in ecclesia S. Pusinne Hervord. per mortem Alberti de Gelinkhusen domina contulit vicariam magistro Hinrico Sorp pastori in Darenberge et eius offi- ciato. Acta in stupha hyemali. Eodem die magister H. Sorp resignavit seeundariam altare S. Katharine situatum in capella eiusdem ecclesie ad manus domine. Balthazar Luwenkopp alias Potgeter civis Hervord. pro se et Elsa uxore suisque prolibus dimisit Sorenhagen prope Werle in par. Schotmer, quem quondam Henneke Eylbracht, post eum Martinus Pogge in pheudo Pol. 14 a .habuerunt, et petiit, infeudari Hinr. Brunink consulem Hervord.; qui et petiit fuit infeudatus. 1490. Margar. de Plettenberch decana electa per virgines in Monte per dominam fuit confirmata, ut moris est, presentibus Bixe Kappeis, Lücke van Vlechten, Lenneken Scheydels virginibus in Monte et jnagistro Hinrico Sorp officiato et aliis fide dignis. 271 Vacante capella trium regum extra muros oppidi Hervord. per obitum dicti Prekemolen in Lemego domiua contulit eam Boldewino Brunink. Wilh. Schade acceptavit hebdom(e)dariam ratione permutationis cum Wilhelmo Westphalen decano Paderborn, et Meschedensi preposito. Prefatus W. Schade resignavit suam vicariam S. Thome, quam domina contulit Georgio de Hagen capellano ecclesie S. Pusinne. Conr. Colebat canonicus ecclesie parochialis Susatiensis r. 15Pol. 14 b . stucke landes, der 11 ligget up den Heytsike vor den Loeckhuser bome un 4 up den Brutschutte und darto Basehorns böge, belegen by der Werne buten der Bergerporten. Antonius de Zertzen armiger r. dat kockampt, ut tolampt 1 liove, 1 garden und 1 kamp to Bydderuffelen myt eyner hove to Soltuffelen, myt eyner hove to Lyem, myt den meygerhave tor Talle, hörende in de vorgen. ampte. Hinr. de Langen fllius Bodolphi de Langen in Nyenborch dato herwadio fratris sui Lubberti defuncti r. den Meygerinkhof in par. Wetteryngen. Hinr. Brunink senior r. den Surenhagen prope Werle in par. Schotmer, uti prius dimisit Balthasar Potgeter anno LXXXPX. Joh. van Arnholte fllius naturalis plebani in Gesmelde r. d. sitam apud d. Petri Yoswinkel capellani dictam Speckhoff et fuit dis- Pol- 15 a . pensatum cum eodem cum iuramento usque ad annos discretionis. d- Petri Ludolphus Pontrogge r. 83 stucke landes und 6 spedelen, all belegen in den Steynporter und Kenporter velde, so dat land Joh. van Bede, borgermester to Bylvelde, pristims temporibus vendidit et dimisit Everhardo Pontroggen defuncto. Lyborius van Bremen vicarius maioris ecclesie Osnaburg. dato cquo et sella meliori Lamberti de Bevessen r. curiam in Marie in par. Braickwede et curiam in Hatlage in par. Hepen. Arnd van Heyden habita amicitia domine super herwadio Lubberti de Langen, pro quo dedit 40 fior. Ben., r. den Meygerinkhof in par. Wetteringen. Joh. Scheffer civis Hervord. dimisit 1 hove landes in den Lub- Pol. 15 b . bervelde, wandages Dyderik Rudenkrans tobehorich, und '/ s wysch, an clvis dem over belegen baven der Lemenbreden, un dat lant in der Marsch und die kempe ok in den Lubbervelde vor den Nyenboem und sus anders belegen baven den Konnyngen, den Herman Narrewagen under hefft; Hinr. B o n e 1 civis et consul oppidi Hervord. r. Gerh. de Hovel concordavit se cum domina super officio Stockum et dedit domine 20 flor. Ben. pro bibalibus et r. pretactum officium. Myn gned. frouwe hefft bewilliget Hinr. van Langen, eynep 0 i_ iß a% erfflike bute to doende myt prior und convent des cloisters to Bentlage, vor Beyne belegen, als nemptlich myt erve Over-Craenvelt, hörende in er gnaden ampt und guyd Bhene, belegen in den kerspel van Rhene in der burschop Bentlage, und hebben de gnante heren der we- . ' , mm m i $ mMmm&M 272 derumb vor gestalt dat Rythus erve in den kerspel to Rysenbecke in der burschop to Horstelle. Theodericus van der Borch drossatus in Blomenberch r. dat * Kluet guyd in par. Heden. 1491. Valida Gertrudis uxor Brunonis van derStrythorst r. de vagedye to Sprodouw, 1 huys, belegen twyschen der Scholenporten und den Brunsteyne bynnen Hervorde, 1 hove in den Bekester hagen, '/ 4 solthus to Uffelen, dey Wythove to Spradouw, Nygemans huys to Oytynk- Pol. 16 b . husen, den Bockhove, 1 huys to Kylver, 1 huys to Edelsen, 2 huse to l h. to Ed. Wiggerdissen, 1 kotten to Besenkampe, l j 3 meygerhave to Wervingen, so datLubbert van Arnholte undStyna, syn huysfrouwe, to leine hadden. Sabbato post Martini ep. do vorderde de ersame her Joh. Tivn- kink rychtliken van wegen des erberenLudeken vanKerssenbroick eyn herwede vor und eyn erve na in und ut des erberen Reynekcn Tribben have neden in der Loerstrate ut den myddelsten huse negestby und vor den solven hove ok tobehorenden, to Hervorde belegen, herkomende van sei. Joh. Sundermans, Ludeken vorgen. egen horaftigen manne, in unser gnedigen frouwen gerychte, dat Herrn. Preckel, er gnaden rychter, besath sunder jemandes rechte wedersprake. Dominica Invocavit domina acceptavit quendam Symonem Ju- deum cum uxore sua ad emunitatem in contemptum consulatus oppidi Hervord. eo, quod noluerunt sibi dare salvum conductum usque ad domini- cam Palmarum proxime futuram, ut medio tempore cives Hervord., quibus opus fuerit, redimerent pignora illi Judeo tradita. Ulis peractis prac- ticatum est per certos emulos et inimicos domine, ut idem Judeus mo- lestaretur per ordinarium officialem Paderborn. Citatione executa(!) domina suscepit litem et causam ad se et obtinuit ab offlciali Paderborn, talis modi recessum: Offlcialis curie Paderb. divinorum rectoribus in Hervordia salutem in Domino. Ne videamur nobilem dominam Annam abbatissam secularis ecclesie in Hervordia in suis privilegiis et liber- tatibus aggravare, mandatum nostrum pridem contra Symonem Judeum Pol. 17". et eius legitimam emissum ex causis animum nostrum ad hoc moventibus mov. tollimus et cassamus cum suis penis et effectibus a°. Dom. M°CCCC°XC primo. Senior Lubbertus de Wen dt armiger commorans in Krasselen- steyn Monaster. diocesis complacitavit se cum domina sie, quod molendi- narius in Lyppinktorpe perrochianus in Langenberge Osnaburg. diocesis omni anno iam futuris temporibus in festo Michaelis satisfaciat domine umim flor. in gratia; et pertinet ad officium Abroke, presentibus Hel- mico Scheven plebano in Bilveldia et Johanne Oberch filio carnali dicti senioris Lubberti des Wendes. Quidam iuvenis nominatus Volmer eruditus de Lubecke, quem Joh. Strobuck secum duxit de Lübeck ad Hervordiam ea intentione, ut deberet intrare collegium, casu debebat equitare aquatum equum Arnoldi 2?3 Strobuck iuxta molendinum domine. Et idem iuvenis fuit submerstis ibidem in Werna et equus mansit prope molam stare. Judex temporalis superveniens voluit habere pro duce Montensi et Juliacensi. Et veniente magistro Hinrico Sorp amptmanno et Swedero Juttendunk secretario domine obviam ei cum equo, idem amptmannus comprehendit equum iuxta d. Engelshusen et duximus ad locum pristinum. Tandem fecimus per iudicem domine equum eundem arrestari et obtinebamus iudicialiter. Die Lamberti ep. fuit quidam scholaris Petrus consanguineus domini Petri Voswynkel detentus et ad questionem positus in fossa pro furto per equum facto in emunitate in domo Judei et Alheydis famule domini Hermanni Weydeluydt. Qui Petrus confitebatur, furtum sie per eum perpetratum una cum filio dicti domini Petri Voswynkel capellani predicti, et restituit res furtivas ad manus Theoderici de Melle capellani Fol. 17 h . ecclesie S. Pusynne et iuravit de non vindicando atque posuit eundem resöt. dominum Theodericum in fideiussorem. Joh. Schutte iuvenis oppidanus in Uffelen r. '/a curiam in Swavcdissen. W92. Est recessus obtentus a domina pro Hervordensibus super variis articulis. In vigilia Palmarum iurarunt consulatum, ut moris est, in abbatia Hervord. et primo vasalli Joh. Ledebur, Eeneke Trybbe alias van denSloen, Alhardus van denBussche et Gerh. Ledebur et simili modo Wernerus Swybbe pro nunc magister civium, Herrn. Bon eil, Hinr. Prese, Joh. tor Molen, Herrn. Kotfleyfs senior, Hinr. Brunink et ceteri tunc consules veteris oppidi Hervord.; similiter in novo oppido vide- licet Arn. Wulff ert proconsul, Eich. Peterink, Joh. Kothfleyfs et ceteri consules eiusdem oppidi iurarunt in domo consulatus novi oppidi missis p 0 i jga, ad eos a domina duobus vasallis iuratis adiuneto secretario, ut moris est. oppidi Bern. Tryppemeker et Irmgardis uxor sua legitima dimiserunt kampum de Brunlake extra Kenneporten Wernero Swybben burgimagistro. Conr. Grevink vicarius maioris ecclesie Paderborn, r. bona relicta per Bichardum Colebat. Domina confirmavit donationem pauperibus faetam per Ryehardum Kolebat pie memorie in bonis pheudalibus per dominos Conradum Kolebat et Conradum Grevink in pheudum reeeptis. Betentum domine ex eisdem bonis 1 talentum cerg. Herrn. Bon eil burgimagister, Joh. telen et Wesselus Haneboem oppidani borchgerichte. 1493. Domina obtinuit recessum contra hebdomedarios, ita quod singulis p 0 i_ jgb. diebus tenentur celebrare seu facere celebrari unam missam in altari erecto up den beynhuys, quod usque ad recessum domine Margarete pie 18 tor Molen, Joh. de Byn- opidi Hervord. iurarunt ad 274 Fol. 20- defuncte laudabiliter observatum est. Actum in presentia Arnoldi Grun- dick decani ecclesie S. Johannis Osnabr., magistri Hinrici Vaigt canonici maioris ecclesie Monaster., Johannis Soest pastoris in Boeckholdia et Ger- hardi Ledebur marschalci. Hinr. Sorp, Joh. Vredderen et Herrn. Sutmerschen vicarii ecclesie S. Pusynne Hervord. iurarunt coram domina ad privilegia et literas ac iura in cista existentia vicariorum in hunc modum: Nos ... ab hoc die erimus fideles in conservatione iurium et privilegiorum convicariorum et beneflciatorum nostrorum existentium in quadam cista posita in choro iuxta summum altare non presentando possessori pro tempore aut eius procuratori ad hoc speciale mandatum habenti dicta iura, literas sive literam, nisi fldeiussores adduxerit aut alias fidem sufficientem fecerit de reportando infra terminum per nos assignandum et pecuniam sibi reemptam deponet in eadem cista. Ita nos deus adiuvet et sancta eius evangelia! U9i. 18. Aprilis a obiit domina Anna deHoultsteyn Hervord, abbatissa. 19. et 20. Aprilis fuerunt celebrate vigilie et exequie domine atque post exequias fuit corpus tnmulatum in capella S. Walgeri per armigeros Helmicum van Qwernhem militem, Gerhardum et Johan- nem fratres dictos Ledeburs, seniorem Alhardum de Quernhem, Temmonem de Qwernhem, Alhardum van den Bussche, Ludolphum Cappell, fratres de Exterde, fratres van Hilbertinkhusen ecclesie Hervord. ministeriales. 14. Maii 1 fuit nobilis dominaBonezeth deLymborch filia in Styrum concorditer- per nobiles virgines ac vene- rabiles ebdomedarios infra scriptos electa capitulariter in abbatissam Hervord. videlicet Margaretam van Houltsteyn decanissam, Sophiam de Lymborch filiam in Styrum et Elysabeth van Oldenborch canonissas necnon magistrum Fredericum Herwech, Wilhel- mum Sehaden, Hermannum Weideluydt et magistrum Johannem Schollen ebdomedarios, prout in instrumento publico super electione confecto plenius continetur. 15. Julii venerabilis et generosa domina Bonezeth de Lymborch in vim literarum confirmationalium super electione sua ab Hermanno archiepiscopo Colon, obtentarum fuit per S. Pusynne ebdomedarios tunc capitulum illius ecclesie, ut asseruerunt, representantes aliaque illius ecclesie membra necnon decanum et capitulum ac alia membra SS. Johannis et Dionisii, decanissam et canonissas in Monte, fratres ordinis S. Johannis Jerosolimitani, fratres conventus ordinis minorum S. Fran- cisci ac fratres hiremitarum conventus ordinis S. Augustini atque clericos domus fratrum in religione, vasallos, ministeriales, proconsules, schabinos, consules processionaliter cum vexillis et crucibus in ecclesiam predictam a ) Martii Hdschr. 2?5 soiempniter intronisata atque ad sedem abbacialem in medio chori honö- rifice collocata. Ubi literis confirmatoriis promulgatis ad maius altare adducta prestitit taiigenda ad S. dei evangelia iuramentum fidelitatis Pol. 20 b . Coloniensi archiepiscopo et de conservando res, iura, bona et privilegia fidel, ad dictam abbatiam spectantia ac deperditas, distractas, alienatas pro posse et nosse recuperare velle. Deinde intronizata et introducta in et ad abbaciam soiempniter, ubi, postquam in aula abbaciali parumper sedendo quievisset, reintroducta in ecclesiam annulum, qui ad portas siye fores ecclesie pependit, ac deinde funes campanarum in eeelesia depen- dentes manu dextera in signum possessionis abbacie iurium et reddituum omnium apprehendit. De quibus omnibus et singulis premissis abba- tissa, cum sie sibi per duos notarios, ut premittitur, in vim processus desuper fulminati presertum ac processus palam coram clero, vasallis, consulibus etc. per Eeynoldum de Langenhorst decretorum licenciatum lectus esset, petiit sibi unum vel plura publica instrumenta in meliori forma. Demum vero, postquam abbatissa introducta esset per eosdem duos notarios ad effectum vere possessionis in et ad cliorum virginum et canonissarum ecclesie ac ad sedem abbacialem et capitularem collocata, tandem ad requisitionem ebdomedariorum prefate ecclesie capitulum eiusdem ecclesie, ut asseruerunt, representantium interrogata neenon va- sallorum ministerialium atque proconsulum et consulum opidi Hervord. eadem domina tactis evangeliis ante altare dicti chori canonissarum constituta iuravit fldelitatem abbacie et ecclesie S. Pusynne atque bona abbacie et sue ecclesie conservare, distraeta pro posse recuperare velle, insuper ecclesie Hervordensis personas et membra atque vasallos mini- steriales, proconsules, scabinos et consules ac totam communitatem opidi in omnibus suis iuribus et privilegiis atque inveteratis laudabilibus con- suetudinibus dimittere, de quibus ebdomedarii, ministeriales, proconsules etc. petierunt sibi edi instrumentum. Protestata fuit abbatissa, quod per eam non staret, quominus decanissa et canonisse quedam presentes non essent, attento, quod ipsas vocari fecerat tempore sufficienti previo, de qua protestatione abbatissa petiit sibi conflei publicum instrumentum in meliori forma. Actum presentibus Hinrico vaigt de Elspe decretorum licenciato canonico maioris ecclesie Monaster. et Theoderico Vaget fratribus germanis, Swedero Juttendonk clericis et laico Colon, diocesis et aliis in copiosa multitudine testibus advocatis 2 . Die Veneris post divisionem apostolorum magister Hinr. S o r p p 0 i 22. amptmannus fecit iuramentum ad libros plieudorum et ad officium suum et Swederus Juttendonk secretarius similiter ad scrinium suum; die sabbati omnes benefleiati: diaconus, subdiaconus, vicarii, officiantes, ca- 1) Er war Priester der Diöcese Münster und kaiserlicher Notar. — 2) Die Formeln des Eides, 'welchen Äbtissin Bonezeth 1. dem Erz- bischofe Hermann v. Köln, 2. Kapitel, Vasallen, den Bürgermeistern, Schöffen u. Bat von Herford, 3. den beiden das Pusinnen-Kapitel vertretenden Wochenherren leistete, sind dem Protokolle beigefügt. 18* 276 pellani et custodes ecclesie S. Pusinne fecerunt iuramenta sua , ut patet in libro iuramentorum. Die Lune post divis. apost. Bonezeth abbatissa prefixit per patentes literas diem feudi omnibus et singulis vasallis et ministerialibus suis*). Pol. 23». Die Martis post Laurentii domina prebuit consensum Hermanno Surink super certis bonis pheudalibus impignoratis decano et capitulo SS. Petri et Andree Paderborn, cum gratia reemptionis infra 8 annos. Die Martis post festum assumptionis Marie validus Ludolplius d e Iggenhusen filius Ludolphi del. preveniendo diem pheudi petiit infeu- dari cum 50 peciis agri ad curiam Porterhusen spectantibus et perti- nentibus ad alia sua bona; domina infeudavit eum. Pol. 23 b . Eodem die validus Joh. Ledebur r. de hove to Borbecke und to Oytynkhusen half, 1 kotten tor Utmolen und 1 kotten bynnen Spra- douwe, (dar) nu Groithus uppe syt, 2 hove bynnen Hervorde, -wandages de eyne der Hadewyge gewesen, de ander belegen tuschen den solven have und Alhard van den Busche, oick ytlich land, belegen by der lantwer to Hervorde, item des Mages huys to Besenkampe, de helfte des tegeden to Enichlo, so um de myt na broder-delynge angekomen is, itliche pantschop, dat guyd to Sylde, dat Berchhus to Gevinchusen. Eodem die validus Hinr. Westphael r. officium Lybbere ac curiam Ettelen pro se et filiis fratris sui Lubberti Westphal defuncti. Et sunt bona pensionalia. Pensio est eisdem impignorata pro 100 flor. Ben. cum gratia reemptionis et, cum reempta fuerit, oportet eosdem solvere integram pensionem. Eodem die Alhardus de Busche armiger r. officium Hundebrok, Pol. 24". curiam Odenhusen, 1 d. dictam Bameslo in Hilgodissen in par. Hepen l d. sitam sub officio Didissen, d. Olderogge to Milsouw in par. Orlinkhusen sub officio Stychorst sitam — et sunt omnia bona pensionalia — et plura alia bona, que nominabit infra hunc et diem pheudi. Eodem die predicti militares et ministeriales iuraverunt, prout antiquitus conservatum est, consulatum. Quo facto "Wem. Swibbe bur- gimagister, Herrn. Bon eil, Joh. tor Molen, Herrn. Kotfles consules simul iurarunt, similiter ceteri consules veteris opidi Hervord. usque ad numerum completum. Ulis peractis lecta fuerunt iura abbatisse per magistrum H. Sorp amptmannum. Juribus istis lectis statim ampt- mannus una cum Alhardo do Busche et Swedero Juttendonk accessit ad d. consulatus novi oppidi Hervord., ut moris est, ibidemque Arn. Wulfer t proconsul, Bych. Peterink et ceteri consules novi opidi iurarunt sicut consules veteris opidi. Ac simili modo Sw. Juttendonk legere in- cepit iura abbatisse. 1) Das Schreiben ist beigefügt. Alle Grafen, freiedlen Herren, Knappen und Leute sollten in der Äbtissin Stadt und Saale zu Herford erscheinen auf Montag nach Matthäi bei Strafe der Einziehung ihrer Lehen, 277 Joh. Seiter procurator fraternitatis beate Marie virg. in Pol. 24*. Oldendorpe r. 1 hove to Vulen, de kotten und kotsteden und land, darto behorich, myt eynen vrygen hove darsolves. Domina prebuit consensum Alhardo de Buscbe armigero de comitatu Lyppiensi super certis bonis pheudalibus videlicet curia Ding- linchusen impignoratam decano sive provisoribus ecclesie S. Nicolai Le- mogensis cum gratia reemptionis infra certos annos. Die S. Lamberti fuit facta impignoratio per dominam 12 mol- tium frumentorum conventui in Marienfelde ute den guderen Olden- hervorde und dem have tom Worden, nemptlich 5 molt roggen, ö 1 /» molt havern und 18 scepel gersten, cum gratia reemptionis pro 300 fior. aureis Ren., quos domina exposuit pro sua confirmatione obtinenda, prout in litera desuper confecta plenius continetur. Magister Hinr. Vaiget decretorum licentiatus et canonicus maioris ecclesie Monaster. r. 1 d. et curiam in Serkenrade pro se et nomine suorum fratrnm nominatam des Keysers guyd in officio Schonbolthusen sitam. Et est bonum pensionale. Domina contulit Lyse fllie Johannis de Haren prebendam in monte beate Marie virg. extra muros opidi Hervord. per libri tradi- tionem, ut moris est, in presentia nobilis virginis Sophye de Lymborch, Barbare de Vorstinkhusen preposite Montensi et dicte Gosten Hensen- Fol. 25 a . torps. Et domina commisit magistro H. Sorp amptmanno, quatenus Bark. eandem Lysam de Haren decane et capitulo dicte ecclesie Montis pre- sentaret. Quo facto decana et virgines acceptarunt eam cum solempni- tatibus et protestationibus consuetis. Die 22. Sept. hora nona in mei Swederi Juttendonk notarii et scribe iurati abbatissatus et testium presentia Bonezeth abba- tissa in aula sue abbacie presidebat; dies in ecclesiis parochia- Hbus fuerat proclamata: Schotte de Bever habita amicitia domine r. 1 curiam toHaver-Pol. 26 b . becke in par. Schoppingen in burschapio Haverbecke. — Magister Bey- noldus Langenhorst decretorum licentiatus procurator pauperum do- mus S. Spiritus in Borchstenforde r. ad utilitatem dictorum pauperum bonnm Poggenbecke in par. Wetteringen. — Strenuus Wilh. de Nesselrode r. curiam Höheren, 1 guyd, genant Bartman, item Brinkman, Catenhorst, Langenberch, Myddelberch, Lyndenhorst. Aschen- dorp, Canwelle, Upman, Nyman to Kuynsbecke, de "Waterburde, all belegen in den kerspelen Dorenberge, Steynhagen und Braickwede, und dat Haselhorst, Uffman, de Kenner, Beneken, Henneke Temmynk, de Tremper, Syveke to Uphusen, dat Neder-Uphuys, Egerynkhuys, al belegen in den kerspelen to Werter und to Lynen, dat huys to der Hey- den, dat huys to der Wyden, dat hus to Oldendorpe, 2 huse und kotten tor Sterde und Tepenhuys to Muschen, hörende in dat ampt to Ostenfelde, in den kerspel van Loder belegen, und Hulsebrok, to Glane belegen und hörende in dat ampt to Lynen; et sunt bona emphiteotica. De post fuit factus assessor iudicii pheudalis, — Wernerus SwybheEol. 27 & . Wem, ■'' '■■'■■■'■■"-■ ''-■ ■■""■■■■•" 278 proconsul Hervord. r. 15 stucke landes, dat dar hört in den Olden hof to Hervorde, dat pachtguyd is, myt der Krumlake und myt 39 stucke landes, up den Heytsyke belegen, myt dren stucken landes baven den hollen wege und twe stucke by der vedryft und myt dren woisten dyken, vor den Ameser bome tuschen den lantweren belegen, und myt 25 stucke landes — ok pachtguyd — und eyne wysch, is leynguyd und is pan- dessat van Hinr. van Hepen sei.; de post secundus assessor iudicii feu- dalis effectus est. — Lubbertus de Wendt drossatus in Vloyte filhis Ottonis de Wendt defuncti r. den hof to Milse, 1 huys to Werle, 1 huys to Luttyken Lyem, den hof to Wyttekenhoven, den hagen to Wyttyken- hagen, 1 huys to Barchusen, den tyns van den tegeden over den hagen to Lutte, den hof to Dingerdissen, y 2 hus to Groten Darenberge, '/, kotten to Hovedissen, 1 kotten to Rydderuffelen, 2 huys to Eynctorpe, dat guyd tom Worden, den hof to Sulinktorpe, 2 huys to Asemissen, Fol. 27 b . 2 huys to Bertelwyck, 1 huys to Martorpe, dat guyd to Lovelinktorpe guyd bynnen Spegelberge, 1 huys to Tysendorpe, 1 huys to Verdericktorpe und 2 hove tom Dotese, 1 huys to Sedinkhusen, den hof to Hatlage. — Hinr. van Wyssel a armiger Monaster. diocesis r. 1 d. to Brosterhusen in par. Selhem habita amicitia domine super henvadio patris. — Alef van Elsen b armiger r. pro se et suis fratribus den hof to Modehorst in par. Darenberge; et est bonum pensionale. — Amelunk van Haren armiger Osnabrug. diocesis r. dat Groithuys to Boningen, gnant Pothof, in dem kerspel to Rymeslo, und hört in dat ampt to Hundebrok; et est bonum pensionale. — Reyneke Tribbe« amptmannus sive drossatus in Lymberch r. den Aschof to Enichloe und Schurenhove to Eysenhede, de Bodinkheyde to Overen Eynichlo, all belegen in dem kerspel van Fol. 28 a . Bunde, synen hof to Hervorde up der Loerstrate. — Kolef Monyck Kolef armiger Monaster. diocesis r. 1 guyd, gnant Bylsink, in der burschop van Ramsberge und den kerspel und ampte Schoppingen belegen; et est bonum pensionale. — Gerd van Hovel armiger Monaster. diocesis habita prius amicitia domine super pensionibus subortis, pro quibus infra mensis spacium dabit 40 flor. Ben. aureos, pro quibus fidem fecit validus Swederus Steynhus armiger, r. to nut und behoif syner und syns broders Godeken dat alinge amptgud to Stockum in dem stychte van Munster und in den lande van der Marke 3 . — Helmicus de Quernhem miles r. bona Wilhelmi Toppes armigeri defuncti, sed non nominavit — Albert Cappell armiger habita amicitia domine super pensionibus detentis r. Fol. 28 b . Bemmenhuys in den kerspel to Melle sub officio Hundebroick und Stert- Remm. manshuys in dem kerspel to Rymeslo; et est situs sub mansis speciali- ") Rdbem. v. 2. Hd. H. van Wyschel. — b ) Bdbem. v. 3. Ed. modo Plettenberg. — c) Bdbem. v. 2. Hd. alias van den Sloen; modo Jaspar Tribbe filius r. — d) Bdbem. v. 4. Hd. Dieses Merlcisclie Stoclcumb ist Godeken v. Hovel wegen begangener Übelthat von den Grafen zur Mark genommen, welche es izo unter haben. . SäS3esg*y SHRKlii WS - '.,."^:yx;-:,;.;:-:\\,:"- 279 bus; et sunt bona pensionalia. — Dyrik van der Borch drossatus in Valkenboreh armiger r. dat Kluet guyd in den kerspel van Heyden und den tegeden darselves. — Otto Brockman, anders gnant Kremer, to Bunde commorans r. den hof up der Loerstraten to Hervorde und 1 liuys to Hederinkhusen in den kerspel to Enger; et pertinet in officio Lockhof et est bonum pensionale. — Ludeke Corveyg proconsul in Blomberge r. 1 m. in Byst alias dictum de Scholenbeke hove, belegen ■cor Lemego; et pertinet in officio Ubbinktorpe et est bonum pensionale. — Joh. van Ölen armiger Colon, diocesis r. eyne grote wese, belegen up der Vreter by Vrylinktorpe in den kerspel to Schonholthusen in officio Schonholthusen; et dat pensionem. —Kembert van QuernhemFol. 29». armiger r. de twe alinge ampte to Hiddenhusen und Bredenbeke. — Eembert Conr. Grevink vicarius ecclesie maioris Paderborn, r. 15stucke landes, der 11 ügget up den Hetsyke und 4 vor den Lookhuser bome, und 4 stucke up den Brutschutte, darto Eosenharns bogen, belegen by der Werne buten der Bergerporten. — Hinr. van Wetberge armiger habita aniicitia domine, quia eidem multa servitia impendit tempore electionis, r. dat halve ampt to Vulen in parochiis Vulen et Wyden situatum; et sunt bona pensionalia. — Joh. van Bjyntelen consul Hervord. r. de hove to Markentorpe, 5 stucke landes, V 2 hove in den Bergerveide und % hove in den Lubbervelde, 1 hove to Uffelen und den Lohove, prout latius nominabit. — Joh. van Ryntelen in Eade- wico commorans r. Knuffiokes land, ut der Steynporten vor Hervorde belegen. — Wessel Haneboem consul Hervord. r. de Dannemanschen huys to Hylwalschen, des Oistekers huys und den^kotten, den Sunderen und den dyk in den kerspel van Hervorde, den Wernekamp, den vormal Alhart Blesse hadde, belegen up der Schobeke, den Benthof, belegen up den Loehof, de holtgrafschop over der Hylwalscher und Elverdissen Fol. 29*. marken, 5 stucke landes baven der overn Wellen , 1 stucke landes by -schop den Amischen bome und 2 stucke landes up den Wevelsvelde. — Hinr. de Wrede, anders gnannt Suypetut, armiger Colon, diocesis r. den hof to Schonholt in dem kerspel Schonholthusen; et est bonum pensionale. Altera die videlicet die Martis post Mauricii Ludolphus Börse armiger r. 1 hof to Merle in dem kerspel to Braickwede, hörende in dat ampt to Gadesberge; et est bonum pensionale. — Schotte de Bever armiger procurator Everwyni comitis in Benthem et doniini Stenfordiensis petiit infeudationem pro comite. Domina per Organum magistri H. Sorp amptmanni ac suorum consiliariorum respondit, quod adhuc essent plures defectus inter dominam et comitem ratione officiorum Schoppingen et Wetteringen, quibus planatis domina se pro- nam offerat, eundem infeudari. Die Jovis post Mauricii Conr. de Elsen scholasticus Bylveldensis r. dat Nederen Schappehardes huys in den kerspel van Steynhagen; et Fol. 30». pertinet in officio Gadesberch estque bonum pensionale. — Gerh. Kock et pertiii. redituarius in Sparenberge r. Sykermanshus in par. Brakwede situm ■:■--■.: ''-'■ '-J- '■'■■' ''-■"■•■ ^ 280 in officio Dydyssen sub nomine Braickwede — est bonum pensionale — cum aliis bonis, in quibus indivisus existit cum valido Wilhelmo de Nesselrode drossato forte sub officio Hoberch situatis in par. Daren- berge; et sunt etiam bona pensionalia. — Hinr. Weldige oppidanus Hervord. r. den Verden deyl des Lockhoves buten der Steynporten tuschen der Wodemolen und Lemenbreden; et est bonum pensionale. Die Veneris post Mauricii Gese vidua et relicta Rychardi Weidigen r. ad ius suum 1 / i des Lockhoves, uti filius eius supra r. Sabbato post Mauricii Joh. de Vysbecke armiger habita prius amicitia domine super pensionibus subortis tempore domine defuncte et aliis differentiis r. 3 hove to Varlo, 1 hof to Lessen, 1 hof to Ratlosen, 2 hove to Anstede, all in den kerspel to Sulingen. hörende in dat ampt Fol. 30 b . to Nottenstede; et sunt bona pensionalia. — Validus Martinus S p a d e Validus commendator domus S. Johannis Hervord. r. pro se et suis successoribus de guder to Harthein, Bekeshus und Arnholteshuys in bur- schapio Eyken myt 5 hoven to Harthem. — Validus Joh. de Bxter armiger r. pro se, sua matre et suo fratre 2 huys to Werle myt eynem huys, gnant Schaephus, al belegen in dem kerspel van Schotmer, und 1 huys to Loende in den kerspel to Hervorde, darut alle jair tgevende 3 sol. — pertinet ad mansos speciales —, 1 huys und hof up der Hon- strate bynnen Hervorde, (dat) ampt to Brede, liggende tuschen Schotmer und dem kerspel tor Talle, y 2 curiam in Soltuffelen % d. salis, % iu- daginem in Exterde, curiam in Hederhusen, curiam in Broke et molen- dinum in Broke, curiam in Swavedissen, curiam in Vytsinchusen in par. Ostercappelen, 1 in. ante Bilveldiam, Bavenhusen, Jutsinkhusen apud Osnaburgium, 2 domus in Exterde, apud Exterde m. Dichus, curiam Hederhusen, ibidem 2 domus et molendinum ibidem, d. Sutmersen et d. in Bruninktorpe; item de Exterde datur triticum de indagine Smachtes- Fol. 31 a . hagen; 3 casas etiam in Sutmersen et decimam in Sutmersen. Et que- Et qued. dam bona sunt pensionalia. Die Michaelis Joh. Stakeibecke vicarius maioris ecclesie Osuabr. et S. Pusynne Hervord. r. V 2 Gruben hove in den Lubhervelde vor Hervorde, de vortydes gewesen hefft der van Hepen und Keserlingen. Idem Joh. Stakeibecke procurator honeste Anne uxoris Ertwini Ertman proconsulis Osnaburg. r. ad utilitatem eiusdem Anne Korte- jeven huys to Husede in dem kerspel van Essene in dem stychte van Osnabrück, und hört in dat ampt to Hedinchusen; et est bonum pensionale. Domina prehuit consensum Gyscberto Scheppeler vicario in Ebene Monaster. diocesis procuratori Gerhardi et Johannis fratrum dictorum Kremers super certis bonis feudalibus videlicet 45 stucke landes buten der Steynporten impignoratis Hermanno Kothfleys et suis heredibus pro 40 flor. Herrn. Bonell burgimagister Hervord. r. de helfte des holtes, geheten de Helle, buten der Kenneporten und seligen Alhart Blessen lande de twe dele, dat hört in den Olden hof to Hervorde, des Hane- ; ijj ^CT fy^g ?m w BM■ ■>■- $w 281 boym den derden deyl van sei. Peter Blessen in pandeschop hefft, dar Fol. 31 13 . myn gned. frouwe jairlix pacht inne hefft; item Werthushove in den de" derden Lubbervelde, als dey Frederik van Exterde van ebdyssen to voren to leyne hadde und myt willen tor tyd eyner ebdyssen Lubberde van Arn- holte vorsat was und desolve Frederik nu den vorgen. Herrn. Bonell verkofft hefft, und darto de hove, de schut van den Avermoneken brug- gen went up de Nedermoneken bruggen allinx dat syeck dael. Hinr. Bonell r. 1 hove landes in den Lubbervelde, wandages tobehorig Dyderik Budenkrans, und '/ 2 wysch, an den over belegen baven der Lemenbreden, und dat lant in der Marsch und eynen garden, belegen baven den hilligen dren konyngen. Magister Fredericus Herwech presbyter canonicus ecclesie SS. Johannis et Dionisii Hervord. r. d. et curiam, in qua frater suus Theo- dericus inhabitat, genompt de Borstekenbrynk, wandags hern Hinrik des Kenners, tegen des hertogen have over, beyde belegen bynnen Her- vorde in den Vrygen hagen in den kerspel sunte Pusynnen. ......a. r. '/a m. Lutfardesliove ad utilitatem sui et fratrum. Dominus Herrn. Nagel procurator decani et capituli Bil-Fol. 32». veldensis r. nomine capituli dat halve ampt to Dydissen in par. Hepen; est bonum emphiteoticum. Hinr. Cordink alias Schapesdoit plebanus in Hedenhusen procurator validi Beyneri des Wen des et suoruni fratrum et filiorum Flore- kini des Wendes r. dat ampt to Stychorst myt den hove to Milsouw, 1 huys to Werle, 1 huys to Luttiken Lyem, den hof to Wyttikenhove myt den hagen to Wyttykenhagen, 1 huys to Barchusen myt den tyns und tegeden over den hagen tor Lutte, myt den hove to Dingerdinc- husen, ','2 huys to Groten Darenberge, y 2 kotten to Hovedissen, 1 kotten to Bydderuffelen, der van Kalendorp hove, 2 huse to Enyktorpe, dat guyd tom Worden, den hof to Sulynktorpe, 2 huys to Asemissen, 2 huys to Bertelwyk, dat guyd to Lovelinktorpe, by dem Bpegelberge belegen, 1 hu3's to Martorpe, 1 huys to Tysentorpe, 1 huys to Wederinktorpe, 3 hove tom Dotese, 1 huys to Sedinkhusen, den hof to Hatlage, 1 huys to Westerdorpe in dem kerspel van Hedenhusen und ampt Seligenworde — gyfft twe Schillinge jarlix pacht —, de helfte des hoves und amptes to Seligenworden, dat ampt to Brede, geheyten dat kockampt, dat solt- hus to Uffelen, to Westerdorp 1 hof, her Sanders hof, 1 huys to Ryb- brachtinktorp myt 7 husen to Martorpe, 1 huys to Gelmerinktorpe und Fol. 32>>. 1 huys to Enyktorpe, de belegen synd in dem ampte to Brede und in nnd den kerspelen Schotmer, Talle und Lemego, und synd pachtguder. Hinr. Cappell armiger r. dat alinge ampt to Stychorst, belegen in dem kerspel van Hepen und Ornynkhusen; et est bonum emphiteoticum. Gerh. Staffhorst armiger habita amicitia domine, quia dedit 6 flor. aureos in auro, r. sees hove landes, 6 kotsteden und 1 ineygerhof, ?) Name fehlt. m ■■■'■'■:: WM 282 de dar hört in dat ampt to Villen, so de Hinr. van Wynningehus und syn huysfroirwe seliger to leyne hadden. — Abbatissa prebuit consensum dicto G. Staffhorst super certis bonis prescriptis videlicet den hof to Vulen und dat land tuschen der bruggen und over der bruggen, vor Oldendorp belegen, impignorata Johanni Torneman vicario in Oldendorp et Bartoldo Kalemeyger o])pidano ibidem. Omnes rustici et coloni ofiiciorum Hyddenhusen et Hundebroick habita amicitia domine, pro qua unusquisque domine propinavit unum flor. Ren. aureum, receperunt mansos et bona eorum ac iurarunt. Pol. 33 a . Abbatissa contulit Johanni G u n t e r i de Soltkotten famulo eius vicariam S. Gertrudis in ccclesia SS. Johannis et Dionisii vacantem per adeptionem canonicatus in eadem ecclesia Johannis Schoneberch eiusdem vicarie possessoris. Jodocus de Varendorp militaris habita amicitia domine super herwadio patris defuncti, pro quo dabit 20 flor. aureos Ben., r. officium Milse et 1 d. to Osterhusen in par. Braekwede sitam sub officio Di- dissen; et sunt bona emphiteotica. Stacius Monick armiger habita amicitia, pro qua dabit 10 flor. Ken., r. 1 hof by den Brunensteyne bynnen Hervorde, 1 hof in den Beckester hagen, 1 solthus to Soltuffelen, l / t solthus, 1 / i des Lockhoves, 1 huys to Kylver, 1 huys to Edessen, 2 huys to Wiggerdissen, 1 kotten to Besenkampe, Uthoves hof to Spradouw, de vagedye in den meyger- hove to Spradouwe, de vogedye in Clawesinkhovc to Knolle und Ruwen hof to Westenvynnen. Fol. 33 b . Ernst Hadewich armiger r. den hof to Lyvenstede, 7 vurstede, 2 huse und 4 kotten to Lyvenstede, 1 huys to Blassen, 1 huys to Me- neden, 1 huys to Echolte und etlich land vor Lübbecke. Herrn. Gogreve armiger filius Babonis Gogreven r. huys und hof bynnen Hervorde, 2 hove to Borbeke, 2 huse to Swechelen , 2 huse to Dybroke, den hof to Sulbecke, 2 huse to Sulbecke, 1 huys to Aspe, 2 huys to Werle, 3 huys to Lockhusen, Sutbruninktorp und dat guyd alle dar belegen, Schechoff to Uffelen, 1 solthuys to Uffelen, 1 hove und den tyns to Uffelen, 1 kotten, gnant Uthoves, dat ampt to Westerenger, de mole to Edelssen, 2 huysse to Edelsen, 1 huys to Hever, Lyndemans- huys, den Lockhof, den Echof in Swechelen, Mershuys in dem kerspel van Werter, Sykermanshus in den kerspel van Hepen, 1 huys to Werter, alle dikgarden buten der Dikporten, tobehorig den Gogreven, alle huser und koiten buten derselven Dickporten und by der Ae belegen, behalven 2 to Bekesetenlo, 8 hoven, geheyten de Varenbrede, by den Eosenbusche, 4 hoven, geheyten Rostenbrede, Kregenbroke, 1 acker by Ishuys, 2 hoven by der Gogreven velde, 7 hoven by de Wedemolen, Pol. 34 b . 2 hoven und den hof to Mylse, den hof to Wirle, 1 huys in den Soren- 2 hoven hagen, de mole to Dybroke, 1 huys to Glosynckamp, dat velt vor der Dikporten, 2 huysse to Rytterschen, 1 huys to Echolte, dat ampt und hof to Harthem myt all eren guderen, den hof to der Worden, 1 hove to Rymeslo, de Horenbrede, den Wulvekamp, den Schebenbrink, der Vol- ..■•■•".■ .-.■•-'■ : *".'"v >"'■■• ■ 283 quinschen huys to Hilwalschen, dat Goltlant buten der Steynporten, in der Ae by Brake de vyschorye und rechticheyt. Joh. Rowille r. quedam bona sub officio Nottcnstede situata, que quidam Olricus Cordewacker pristinis temporibus r.; et promisit infra terminum ea bona nominare velle. 1495. Magister Conr. Wycht decanns ecclesie SS. Johannis et DionisiiFol. 34 b . Hervord. procurator Remberti Flicken vicarii maioris ecclesie Osnaburg. habita amicitia domine super herwadio Gerlaci de Haren vicarii maioris ecclesie Osnaburg., dum vixit, r. curiam sivo m. Syberdink in der bur- schop to Hardink in dem kerspel to Lyntorpe. Idem Conr. Wycht procurator validi Lamb. deSnetlagen canonici et cantoris maioris ecclesie Osnaburg. r. de erven tor Heyde, Eolevynk und tor Wyden in den kerspel to Lynen. Joh. van der Eecke filius Theoderici van derRecke inDreyn- stenvorde Monaster. diocesis habita amicitia domine super herwadio et pensionibus subortis, pro qua dedit 50 flor. Een. aureos, r. den mey- gerhoff to Schilpmilse, 1 huys to Hilgodissen in dem kerspel van fiepen, Henneken huys to Ubbedissen, Hartwyges huys to Erdissen in den kerspel to Orlinkhusen , den halven hof to Hever, den meygerhoff to Pepinktorpe, Sollenhus to Brack in den kerspel to Schildesche , Speck- Fol. 35 a . manshus, Backmanshus in den kerspel to Jolenbeke, Bockschatteshus, kerspel den sundern und vyscherye to Pepinktorpe, der Dannemanschen hus, des Oistekers kotten, den dannenbusch und eynen garden by der Werne, den hof bynnen Hervorde, gnant Ropenhof, den halven Loickhof und de Eapenbrede, hörende in den hof to Oldenhervorde, und vort alle ander guder, de selve Johan van dem stichte van Hervorde eget, so de vor- benompte guder Alhard van Horde seliger vor und Margareta van der Eecke na to leyne hebben gehat. Joh. H o b e r c h in Waldenberch prope Attendaern Colon, diocesis consanguineus Hinrici Vaigt canonici ecclesie maioris Monaster. habita amicitia domine super herwadio Engelberti de Plettenbereh et aliis pensionibus subortis r. integrum officium Schonholthusen in diocesi Colon. ValidusHenr. de Langen filius Theoderici deLangen in Evers-Fol. BS^ 3 . winkel Monaster. diocesis commorans et modo drossatus in Delmenhorst habita amicitia domine et, quia etiam pro eo intercessit magister Eenoldus Langenhorst decretorum licenciatus, r. integrum officium in Ehene in diocesi Monaster. Validus Arn. Vrese drossatus in Depenouwe r. 2 huse to Varlo, hörende in dat ampt to Nottenstede und belegen in dem kerspel to Sulingen. Alhart van den Busche an eyne und Joh. Platvoit, borger to Hervorde, an de ander syden hebben myt'fulbort myner gn. frouwen verhütet summich leynguyt tor vrycheit, als myt namen Alhart vorscr. ■ WS? 284 hefft eynen synen kamp, belegen buten der Libberporten over der Kre- kesbecke tuschen der Freseschen lande und der Werne, und is hörende in dat ampt to Odenhusen, dat myner gn. frouwen leyn- und pachtguyd is, darvor wedder Joh. Platvoit hefft gegeven 20 stucke landes vor Her- vorde in den Steynporter velde. so de selve Joh. dat van der van der Strythorst gekofft hefft. Pol. 36 s . Domina ad presentationem illomm van Qwernhem armigerorum in Castro Beck presentata ei presentationis littera sigillo senioris Alhardi de Quernheim sigillata contulit Doldewino Boldewini altare sive bene- ficium S. Georgii et Dorothee in ecclesia S. Marie in Monte mortuo Vol- quino Sundermann possessore per libri traditionem ac commisit domino Johanni Walrnan, ut eum induceret, testibus Conrado Moen vicario et Leonardo Wasmelde capellano. Herrn. Sutmerschen r. den Dickamp by den Raderdyk. Herrn. Kotfles consul Hervord. r. 32 stucke landes, hörende in den hof to Oldenhervorde, dar myn gn. frouwe inne hefft jairlix pacht, als 3'/ 2 und 1 schepelsede roggen, 6 stucke landes, gnant in Lubberdes kampe, 15 stucke up der Lemenkulen, 10 stucke up der olden Lemen- Pol. 36 b . kule, 4 stucke up der olden sende, 2 stucke up der Molenbrede, 6 stucke 2 stucke Dv (j en s un( ier, 1 by den Hilwaldeschen slynge, noch 15 stucke und den Vullenkamp buten der Steynporten, dey em pandes steyt van Joh. und Gerd, gebroders, gnant de Kremers. Joh. Wal man r. 29 stucke landes — 4 up den Welbroke, 1 up den Lohove etc. —, al vor Hervorde belegen. Herrn. Berch presbiter celebravit suas primicias in summo altari ecclesie S. Pusynne ex speciali gratia domine et non ebdomedariorum. Validus Herrn. Korff alias dictus Smysink dimisit bona sua feudalia et petiit, filium suum Johannem eis infeudari, in presentia Elinrici Sorp domine amptmanni et sui scriptoris J. Bispink in Castro Fol. 37 a . dicti Korff dicto Harkotten Monaster. diocesis. Quo facto filius habita Monast. am i c itia domine et consiliariorum suorum r. den Bbdinkhof to Lyne, 1 guyd to Harensete, gnant Bernebrock, 1 guyd to Westerbecke, gnant den Harden, und dat Grunthuys to Lyne, alle in dem kerspel to Lyne», Ijoder, Ibbenbüren sub officio Lyne a ; sunt bona pensionalia. Promisit prst obitum patris dare herwadium. Bych.Rathuys alias Peterink proconsul novi oppidiHervord. r. de Hesekeschenhove to Kydderuffelen. Joh. Wu(l)ffart r. Wulffardeshove to Quaetuffelen situm sub officio Oldenhervorde; et est bonum pensionale. Joh. et Gerh. de Qwernhem armigeri in Bevenhem impignora- verunt Hermanno B o n e 11 burgimagistro Bertolt Tacken huys in Jolen- becke — et est sub officio Bredenbeke — 1 molt sil. et 1 molt havene ex isto bono singulis annis levanda pro 2-1 flor. aureis cum consensu domine a ) Lyme Hdschr. HK9bhN9^| 285 salva pensione domine et aliis iuribus suis adiuncto, quod redimeret Fol. 37 b . infra 8 annos. iuribus Kunna de meygersche to Hunderkissen, besetten in der herschop van der Lyppe, in den Doeckhove b} r nnen Hervorde by der Oester- bruggen belegen, so de hof lange tyd her eyn vryg rydderhof und leyn- o-uyt is und dat gerichte darinne tor tyd eyn frouwe van Hervorde inne helft, dar dan er gnaden ryehter Herrn. Prekel to der tyd gewarden und richtliken ingededinget up den echten, rechten plichtdage, na der besäten van verteynen to veerteynen darup geholden, sodaen gerade der ergnanten Kunnen van seligen Lücken, Hermans tom Huyssen, de to der tyd besitter des hoves was, wandages elyken frouwen, erer suster, myt rechte versehenen und togestorven was. Conr. Beckerdink filius Conradi K. oppidanus Hervord. r. 1 hof up der Eadewick bynnen Hervorde, by der Steynporter strate und by der muren gelegen, und schut up der Gogreven, nu Johan Ledeburs und Alhardes van den Busche hof; und de hof hefft twe wege; de eyne geyt ut tuschen den vorscr. Job.. Ledeburs und Alhardes van den Busche hof na den Honstege, de ander wech geyt ut by Bernd Puppen huya na der Steynporter strate. Bernd Tryppenmeker oppidanus Hervord. r. 6 stucke landesPol. 38». uppe den Kennefelde und den luttyken kamp tuschen Hinr. van Hepen kampe und der Pagen helle. Joh. Keserlink oppidanus Hervord. r. 2 hove landes to Quaed- uffelen in den Bergerfelde vor Hervorde, gnant de Dodenbrede und de Wulfesbrede, und eyne hove to Harbeke, uppe der Bredenbecke belegen, gnant de Wulfeshove und der Keserlink, und hören in dat ampt to Oldenhervorde; et sunt bona emphiteotica. Joh. Stedefrund r. ad utilitatem sui et fratrum 5 hove landes to Brak, in dem karspel van Hervorde belegen, und hören in dat pacht- amptguyd to Harthem; et sunt bona emphiteotica. Joh. Scheff er oppidanus Hervord, r. 1 kamp by den Tegelhuys vor Hervorde und 1 hove to Bydderuffelen und 1 hove to Merle in den karspel to Braickwede, und is hörende in dat pachtamptguyd to Gadesherge. Wesselus de Dursten pater domus fratrum Hervord. r. jp 0 i_ ßgb. ad utilitatem eiusdem domus sive clericorum in ea habitantium 1 hof, r . ad wandages geheyten Varenkampinkhof, dar nu tor tyd dat sulfte frater- hus is up getymmert, myt den guden of hoven, to Buxen und Angel- beckenhuys geheiten, belegen in dem kerspel to Schothmer by und buten dem Loickhuser bome vor Hervorde, item de overen und nederen Gravesbreden, ok by Buxen vorscr. belegen, item 15 stucke landes buten der Renneporten und Kosenhorns böge buten der Bergerporten, de quibus bonis dabit omni anno loco herwadii 5 J / 2 talenta cere, ■ 286 Lubbertus van der Recke armiger» habita amicitia domine super herwadio Lubberti Morien defuneti, pro quo dedit 40 flor. aureos Ben., r. 2 hove to Kokeldorpe, Herveshove vor Boseler in par. Seilern, Schurhove ofte Sunderguyd in par. Sutkerken pertinentia ad officium Stockum — bona emphiteotica. Actum in civitate Monaster. Theodericus van Alden prepositus claustri in Cappen- berge habita amicitia domine, pro qua dedit 10 flor. Ben., r. Trokel- hove in par. Oldenluynen b ; et pertinet ad officium Stockum ac est bonum emphiteoticum. Pol. 39 a . Bern. Rotgerink et Joh. Teysink habita amicitia domine iurarunt more solito super officio Rhene et eius iustitialibus ° atque rece- perunt literas domine super eodem officio. Willi, de Grest, burgermester to Bylvelde, r. den hof to Worden myt dem lande van den hove to Oidenhervorde, myt dem Goldlande, myt der vyscherye und water, de Ae, dar de Kykenbecke influyt, dat water up wenten an dat water eynes greven van Ravensberge, den mey- gerhof to Schelpmilse, 2 erven to Ubbedissen, 1 huys to Hilgodissen. 1 huys to Edyssen, 1 hus to Dyngerdissen, 1 huys to Dodoldissen, 1 huys to Schapehart, dey guder to Horendorpe und to Amessen, so dat dey meyger van Besten in meygerstat hofft, G hove in den Steynhagen, 1 huj r s to ITarthem, dar de sei. Hessesche eyn lyftucht anne hadde, 1 hove to Marie, 1 solthuys to Soltuffelen, dat Stedefrundes gewesen hefft, noch 1 solthus darsulvest, dat Borchusen gewesen hefft, dat arnpt to Saligenworden halfd, darinne hören vyftehalf solthuys to Soltuffelen, 4.Y2 hove landes, alle kotstede, sundern, berge, holte, broke, dyke, vyscherye bynnen und hüten Soltuffelen myt alle eren tobehoringen und riehticheyden, de holtgraveschop ende alle der van Soltuffeln holte und marke to Harspedelen, 1 erve und vurstede to Wolsinktorpe, 1 erve und Pol. 39b. vurstede myt den holte, geheyten dat Loe, half und alle dusse nabescreven holte guder und erven half: den hof tom Seligenworden in dem kerspel up dem Berge vor Hervorde , den hof to Suavedissen, 2 erven, gnant de Breden, to Welsinktorpe, 2 erven to Martorpe, al belegen (in) den kerspel tör Talle, 5 erven in den kerspel to Waldorpe, als 2, gnant de Solte, 1, geheyten Alberdinktorp, 1, gnant Wedinktorpe und dat eyne, geheyten Sutmerschen, 5 erve in dem kerspel to Schotmer, sunderlinx 2, gnant Pedelen, 1, gnant Soltuffelen, 1 to Hederhusen, 1, gnant Rywartinktorpe, und 1 erve in dem kerspel to Hodenhusen, gnant Westorpe. 1496. Relicta Hinrici Tryppenmekers r. G stucke landes und 1 kamp e presentibus Johanne tor Molen et Hermann 0 Bonneil burgima- gistris ministerialibus Hervord. ecclesie. 1) Rb. v. 4. Hd. modo Predrich van Tulen. — >>) Rb v, 4. Hd. Item de Swansbullen by Luenen im lant tor Marke. — c) Mb. Jura- mentum der fronen des ampts to Rhene. — d ) Rb. modo de van Uffelen, ut infra a°. 1508. — e ) 8. zum Jahre 1495. 1Ü 287 Joh. tom Huessen oppidanus Hervord. r. ad dimissionem Her-Fol. 40 a . berti et Heriuanni fratrum dictorum Smakepepers liereditarie 20 stucke landes, de hey myt syner huysfrouwen in brutschat genomen heff van densolven broderen, — 2 stucke up den Eynenhuys, 4 up der Hoen warde beneden Stuten kampe etc. und 3 by den Waterbroke in der olden zende buten der Renneporten —, al vor Hervorde belegen. Validus Joh. van der Eecke dimisit den halven hof to Heveren et procurator suus Gotfr. Fabri vicarius ecclesie in Monte petiit, infeu- dari Georgium Masse diaconum ecclesie S. Pusinne. Herrn. Wesselink oppidanus Hervord. r. de Kregenbrede, und synt 13 stucke landes. Joh. Wygendick oppidanus Hervord. ad dimissionem Ermgardis Helmegink relicte Bernardi Trippenmechers r. pro se, Gese sua uxore Fol. 40 b . ac hercdibus 6 stueke landes und 1 kamp a . Trippenm. Validus Erasmus van der Lyppe armiger habita amicitia do- mine super herwadio Symonis de Exterde defuncti, pro quo in gratia dedit 14 flor. Ren., r. der van Arnholte hof, bynnen Hervorde by den Honstege gelegen, 1 hove in den Beckster hagen, 1 solthuys to Uffelen,. V 4 solthus und 1 hove myt wesenlande und tobehoringe des gudes där- solvest, 2 hoven to Rydderuffelen, der eyne de Hessesche und dey ander Hinr. Smakepepper underhadden, und 1 holt, darto hörende, dat Gert van Hagen underhadde, 1 / i des Lockhoves, 1 huys to Kylver und 1 huys to Edyssen, 2 huse to Wygerdissen, 1 kotten to Besenkampe, de Uthove to Spradouw, 1 kotten und molen darsolvest und ander lant, darto hörende, vor Bunde belegen, 1 hove, gnant Wenthushove, in den Libber- felde und andern lande vor Hervorde belegen, so dat van oldinges de van Arnholte to leyne hebben gehat und eyndeyls Frederick van Exterde, de ok dusse nabescr. guder entfangen hadde: dat alinge ampt to Brede, Vosseshagen, liggende tuschen Schotmer und dem kerspel tor Talle, den halven worttyns to Exter, 1 hof to Hederhusen, 1 hof to Brock, de molle to Brock, den hof to Swavedissen, 1 hof to Vicksinkhuys in dem Fol. 41». kerspel to Osterkappel, 1 hove vor Bylvelde, Bavenhuys, Jutsinkhus, vor in dem Oss(en)brugge belegen, 2 huse to Exter, 1 hove to Exter, den hof to Hederhus, 2 huse to Hederhusen, de mole to Hederhusen, 1 huys to Sutmerschen, 1 huys to Bruninktorpe, 3 kotten to Sutmersen und den tenden to Sutmerssen presentibus J. tor Molen burgimagistro et pre- posito in Carveya. Valida Gertrudis relicta Brunonis van der Strythorst r. de vagedye to Spradouw, 1 huys tuschen der Schollenporten und Brunen- steyne bynnen Hervorde, 1 hove in den Bekester hagen, Vi solthus to Uffelen, dey Wythove to Spradouw, Nyemanshuys to Otynkhusen, de Bechove, 1 huys to Kylver, 1 huys to Edelsen, 2 huse to Wygerdissen, 1 kotten to Besenkampe, '/ 2 meygerhoff to Wervingen, so dat Lubbert a ) S. zum Jahre 1495. !■ ...'.■■■:.•'. V7 m ...!:>;:. ■■.-• I'i'j i ■ H 288 van Arnholte to leyne hadde, ok der Arnholte hof to Hervorde up der nygenstat und den Lockhoff. Elisabeth filia prefate Gertrudis, uxor legitima Conradi van Oyenhusen nomine mariti r. eynen kamp hynnen Hervorde tuschen den Brunesteyn und der Schollenporten, den nu tor tyd in meygerstat underhefft wedewe sei. Eggart Marienfelt. Fol. 41 b . Henke Segewynes r. d. et curiam Snathagenhoff bynnen Hervorde vor den Hon stege. Elza relicta Bertoldi villici in Herse r. Dorperslant, item Woldemeyne und vort alle guder, de (se) van dem stychte hehhen sali. Joh. Kotteman burgimagister in Lemego r. dat Arnholtsche hus to Lyme und des Helleschen huys to Hardyssen; et sunt bona em- phyteotica. Lubbertus Eupe ad resign. Ludolphi Pentroggen r. 83 pecias agri cum 6 spedelen in den Steynporter und Kenneporter velde ad utili- tatem sui et Alberti et Hinrici fratrum. Joh. van Byntelen r. den hof to Markentorpe myt den wechstacke und 5 stucke landes, em angekomen van Ludeken van Eintelen Fol. 42 a . sei., und dat lant, he hevet van der Oytinkhuseschen, >/ a hove to Uf- he hevet f e i erl) 2 hove to Hylwaldyssen, 2 hove to Elferdissen, de hove to Horink- torpe, 1 hove to Amessen, 1 moltsede in den hove to Oldenhervorde und alle ander guder synes vaders sei. Georg. Masse capellanus ecclesie S. Pusynne r. den halven mey- gerhoff to Heveren in den kerspel to Leneger, dat hus und hof van den Smakepepers gekofft, belegen achter dem raedhus to Hervorde be- neven der luttiken strate, da men geyt na der Klaren huys, de luttyken huse achter den grote huse by dem selven wcge np de ander syden, dar men geyt na den Fulen stege, de luttiken huser und hof, so de gayt unde wendet an der Klaren huys, dat hus, belegen up den Hon stege up der fryheyt tuschen hern Joh. Frederen huse up de eyne syden unde up de ander syden Tele Eennerink, 1 / i solthus to Soltuffelen, dat nu Herrn. Vette underhefft, myd der andern helfte und in vortyden gekofft is van Frederich van Exterde. Conr. de Ext er r. certa bona presentibus H. Sorp amptmanno et Bartoldo Glede pastore in Blomberge. Fol. 42 h . Willi, de Grest proconsul oppidi Bilveld. vendidit ac dimisit cum vend. consensu abbatisse Ludolpho tom Broke, Gesen üep.pink et Greten Krogerink '/a noye landes, geheyten de Molenhove, in der Vetmarke vor Soltuffelen, und 1 garden, Bernardo Schütten, Engelen sue uxori 20 stucke landes und 1 gardenstucke, behorich ok in de Molenhove, belegen vor Soltuffelen, Johanni Schütten et Elyzabetb eius matri 26 stucke landes ut der Molenhove vorgen., vor Soltuffelen allet belegen, cum gratia reemptionis. Joh. Moller et Joh. Schutte cives oppidi Uffelen receperunt simul in feudum dat guyd, gnant Swavedysse, in dem kerspel van Schotmer. ■ mm ■ m a^fa H Bft jMra HraTOpB ^g 8S 289 Berteke relicta Engelberti deSnetlagen armigeri misit domine equum cum sella et freno satis annosum pro herwadio et presentator equi dixit, istum equum esse meliorem, ut moris est. Et isto modo domina acceptavit equum et non alias. Hinr. Scheffer r. bona ad suam vicariam S. Katharine siveFol. 43». secundariam in novo opere — up den Nygenwerke sitam — spectantia vicar. et precipue de Lubbekingeshove in dem kerspel to Leneger. 1497. Herbort et Herrn. Smakepepper fratres cum voluntate Nese matris et Anne sororis vendiderunt Conrado Wycht decano SS. Johannis et Dionisii Hervord. er halve soltwerk, dat nu underhefft Herrn. Vetten son, wandages borgermester to Uifelen, et domina infeudavit dictum decanum Wycht cum eisdem bonis et fecit iuramentum presentibus Her- manno Boneil burgimagistro et Johanne ton Husen cive Hervord. Wilh. Haneboem r. Aldermanshuys und Sylemans hus in par. Hepen; et est bonum pensionale. Bembert de Qwernhem vendidit Hermanno Strobuch ecclesie SS. Johannis et Dionisii canonico eynen weckendenst und eyn schultswyn Pol. 43b. ut syner hove to Sweehelen, belegen by derWernen, den nu Herrn. Holt- -denst greve in meygerstat underhefft. Abbatissa prestitit consensum Matheo Lambertink rectori ecclesie S. Nicolai, quod impignoravit quendam campum extra Steinporten situm Hinrico Nygstraten oppidano Hervord. cum gratia reemptionis. Domina consensit in perpetuam venditionem, quam Ludolphus de Grest pie memorie vendidit bona dicta dat Eynehuys, belegen vor Her- vorde tuschen denAmese und Loeckhuser bomen, demBertolde meyger to Herse milder gedacht, et Else relicta dicti Bertoldi r. dicta bona. Gesa van Holteren abbatissaMyndensis r. 6 hoven und 6 kot- steden und eynen meygerhave, belegen in der graveschop Schonberch vor Oldendorp, hörende in dat ampt to Vulen. Strenuus Lubbertus de Wen dt filius Lubberti de Wendt pie mem. r. den hof to Milse, 1 huys to Werle, 1 hus to Luttiken Lym, den Fol. 44 a . hof und den hagen to Wittikenhagen, 1 hus to Barchus, den tyns van r- den - tegeden over den hagen to Lutte, den hof to Dingerdissen, i / a huys to Groten Darenberge, '/, kotten to Heverdissen, 1 kotten to Kydderuffelen, 2 huyse to Enynktorpe, dat guyd tom Worden, den hof to Sulinktorpe, 2 huse to Osemissen, 2 huse to Bartelwick, 1 huys to Martorpe, dat guyd to Lovelinktorpe, 3 hove to Dotese, 1 hus to Sedinkhusen, den hoff to Hatlage, dat guyd to Lyppinktorpe in dem kerspel to Langenberge. Die Johannis bapt. is eyn verdrach gemacht tuschen myner gn. frou- wen und Joh. graven van Kethberch jairlicher pacht halven van den gude to Merle und eynen solthuse, he van myner gn. frouwen to lene drecht. Die Jacobi ap. Joh. Quadytzs drossatus in Braeck r. de molen to Billinkhusen et curiam Wittekenhoff ac bona. Eodem die fuit con- 19 wKfiä ssL 290 29 cordatum inter dominam ab una et relictos filios Antonii de Certzen Pol. 44 b . per Johannem Quadytzs drossatum supra nominatum ac magistrum Bar- Bartold. toldum Klutman, ita quod dicti relicti dabunt domine in gratia 10 flor. aureos et domina infeudabit seniorem filium cum bonis, que habuit diotus Antonius; et promiserunt bona alienata et vendita aut impignorata recuperare et redimere velle. Et per eosdem Johannem drossatum et magistrum Bartoldum fuit concordatum eodera die inter dominam et Joh. Quaditzs iuniorem in Bullinkhusen super discordia suborta, ita quod domina infeudabit eum, si ipsius gratiam habere poterit, cum manso in Luttiken Lym; et quia quondam dictus Detmarus Tylher habet in eodem manso annuum censum duorum florenorum — nescitur, quo titulo, — istum censum domina faciet penes Johannem inhiberi. Ad venditionem Bernardi Trippenmecher et Ermgardis eius uxoris Wem. Swybbe burgimagister Hervord. r. campum dictum de Krumlake situm extra Benneporten. In aula abbatus et in presentia domine secundum antiquam con- suetudinem iuraverunt consulatum Eeyneke Tri übe alias van den Sloen, Hinr. Westphael et Alhardus de Busche militares — et unus militarium adhuc aberat — erectis duobus digitis more solito, post Joh. tor Molen burgimagister, Herrn. Bonnell, Hinr. Prese et Pol. 45 a . Wem. Swibbe simul eodem modo iurarunt, consequenter WesselHane- simul boem, senior Kotflesch, Hinr. Bonnell et Arn. Strobuck, in- super Hinr. Bescharen, Joh. Keserlink, Diricus Plette et Joh. de Kyntelen consules veteris oppidi Hervord. Illo facto magist er Hinr. Sorp officiatus abbatisse incepit legere in presentia eorum iura abbatisse in vulgari conscripta ; eodem modo iurarunt pro tunc consules novi oppidi Hervord. in domo consulari eiusdem; et magister Hinr. Sorp officiatus legit iisdem iura abbatisse ut supra. Magister Hinr. Sorp amptmannus abbatisse r. campum sive eynen böge extra Dikporten, quem quondam Gotfr. Strobuck a Katharina Bichtebankes emebat et eum ulterius Johanni Tegeler iudici vendidit. Et J. Tegeler iudex eum sine consensu domine vendidit cuidam Kloet presbitero in Bilveldia; campus ita fuit devolutus ad abbatissam secundum exigentiam iuris feudalis eius ecclesie. Hinr. vanWyschel civis Monaster. habuit aliqua bona feudalia ad aliquot ternpus absque consensu abbatisse a strenuo viro Hinr. de Langhen, que bona spectant ad officium Bhene; et idem Hinr. van Pol. 45 b . Wyschel super eisdem bonis consensum domine acquisivit a». 1497. a°- Venerabilis Joh. We sselink r. 13 stucke landes vor Hervorde up der Kregenbreden, de Godekinkhus saliger underhadde. Validus Ludolphus Nagel drossatus in Sassenberge r. den mey- gerhof to Pepinktorpe, Speckmanshus, Berkmanshus und Bockschattes huys in Peppinktorpe in par. Jolenbecke. Alb. Bescharen civis novi oppidi Hervord. r. 1 kamp vor Hervorde buten der Steynporten by der Werne beneden der Wodemolen. IÜ H I :■ §§ m .' gÜ ''. de Helle, belegen vor Hervorde buten der Benneporten, saugen Alhard de ne l fte Blessen land twe deyle, hören in den hoff to Oldenhervorde, des Hane- boem den derden deil van sei. Peter Blessen in pantschop hefft, Went- lmsen hove, als de Frederich van Exterde to leyne hadde und myt willen Lubberde van Arnholte versat was und de solve Frederich se dem er- samen Herrn. Bonnell, borgermester, des vorscr. Hinr. veddern, verkofft liadde, de hove, de dar schut van der overn moneke bruggen want up de naderen moneke bruggen alinges dat syk dale. Joh. van den Sloen alias nominatus de Gele pro her- wadio patris datis 9 flor. r. officium Bredenbeke et '/, d. salis in Uf- felen, '/» m - in Bevenhem et % m. in Beninkhusen in par. Bunde. 3. Martii domina r. equum cum sella et freno pro herwadio ex parte Johannis Quadyzs ministerialis defuncti. Hinr. de Grest datis 9 flor. pro herwadio r. den Lohoff buten der Bergerporten, de halve Grubenhove, und de halve Wenthusen hove, die belegen buten der Lybberporten. Christianus Kleynsorge oppidanus Lemegensis r. d. TelchhoveFol. 47». to Hardissen in par. Heyden in comitatu Lyppiensi. Gerh. Flicke ad resign. Kemberti Flicken vicarii Osnaburg. r. m. Syberdink in burschapio Hardink in par. Lyntorpe. Joh. Torn r. curiam in Nortorpe in par. Talle et curiam in Masbroke in comitatu Lyppiensi in par. Braeck. Hinr. Krevet oppidanus Hervord. r. 7 stucke landes, vor Hervorde belegen. Joh. Kluteman civis Lemegensis r. 7 2 curiam in Norttorpe inPol. 47 b . par. Talle, quam acquisivit ex parte uxoris sue Kathrine filie Ludolphi In par. Krusen; Engelb. Floreken filius Engelberti F. et civis Lemegensis r. aliam dimidietatem, quam acquisivit ex parte uxoris sue Elizabeth filie Ludolphi Krusen. 19* ■ ■-■■■■'. § •'"'■•" .■:..■,:'■■■■■■■;■.'■ r§ 292 Wesselus Haneboem et Oda eius uxor vendiderunt cum gratia reemptionis infra 6 annos et cum consensu domine 1) de Kalendorpes hove Berner Kock, Ilsen eius uxori et Anne eius filie, 2) Speck- manshus, Svassenhus et Wychmans hus Hinrico van derLyppen possessori altaris S. Martini in Lemego in capella S. Spiritus siti. Wilh. de Grest burgimagister Bilveldensis et Ilsa eius uxor vendiderunt cum consensu domine Hermanno Geyssenbeyr burgimagistro in Uffelen et Anne eius uxori 20 schepel salis pro 30 flor. aureis de et ex domo salis, quam Otto Grone sub se habet; et promisit reemere infra 6 annos. Post obitum Sandari Morien domina petivit equum meliorem Pol. 48». pro herwadio, ut moris est, sed petente magistro Hinrico Vaigt thesau- magistio rar j 0 ecclesie Monaster. domina sibi eundem equum dimisit pro 30 flor. aureis ac relicte et filiis Sanderi litteras quitationis super equo seil. eyn herwedes pert dedit et promisit, quod velit, cum primum filii vene- rint ad annos discretionis, seniorem infeudare bonis Sanderi. Dinxtages na Katharine wart eyn erfdach geholden in dem Docke- have, bynnen Hervorde by der Oesterbruggen belegen, und dat gerieht sat myner gn. frouwen richter Herrn. Prekel, so de hoff in mr. gn. frowen gerichte höret und leynguyd is; do was darinne verstorven Herrn. Huseman und hey en hadde nyne erven, dey sich to dem her- wede myt rechte teyn konden; so nam myn gn. frouwe dat herwede und dat was nycht kostell und wart gewerdigt up anderhalven gülden und hyr was dat pert nycht mede ingerekent. Hyr weren an un over Hinr. Blomberch, de lichter, Ludeke Weidige, Hinr. Schoffer und Arnold Rulman, secretarius pro tunc abbatisse, und mer fromer lüde genoch. Bern. Streholt vicarius ecclesie in Werne ad resign. Bernardi Engelen civis in Werne r. eyne hove to Langeren in par. Werne; et est bonuin pensionale. Pol. 48 b . Wesselus Vrouwdenouw civis Lemegensis datis 7 flor. aureis civis pro herwadio r. y 3 m. Byst prope Lemego, quem habuit in feudo Arnd Hartogberndt. 1499. Des gudestages na Oculi wart eyn erfdach geholden up der fry- heit in eynem huse tegen myns gnedigen hern van dem Berge have, als Tele Rennes darinne verstorven was; so was de selve Tele alterhorich up sunt Marien Magdalenen alter to Eavensborch und se hadde eyne suster und ander mage, de waren alle alterhorich; so warn myr gn. frouwe myt rechte ore gerade und all nalaten guyt, want se in myner gn. frouwen gerychte verstorven was. Und als myn gn. frouwe dat gerade und guyd myt rechte gewunnen und ingededinget hadde, so gaff se et myt eyn andern dem drosten Lunynk to Ravensborch umb myns gn. hern wyllen van dem Berge. Und dat huys, darinne dey verstorven persone wonde, was leynguyd myner gn. frouwen und dat hadde se buten willen vergeven, dat nycht syn en mach; so velt dat van rechte an ^^^ g ^MK ffi fe S ftywj 293 myn gn. fromven. Hyr wer an und over Otto Ereiuer, Bernd Heyinan, Hinr. Stussell und ander fromer lüde genoch. Domina locavit Hennanno de Tedenhusen m. in TedyrhusenFol. 49». iacentem , quem dictus Bolef to Tedenhusen prius habuit; et pertinet locavit ad officium Vinden. Willi, de Grest burgimagister in Bilveldia obtinuit contractum a domina super medietate curie officii Seligenworde. Concordatum est inter abbatissam et Hinricum van Oer super pensione mansi Pothoff ad officium Abroke pertinentem, ita quod H. van Oer dabit annuatim 6 sol. Monaster. quo ad vitam suam. Bernd Huseman post obitum Hermanni patris datis 2 flor. r. den Dockehoff bynnen Hervorde, vor der Oestbruggen und by der van Exterde have belegen. Validus Arnd van Hey den est infeudatus curia Meygerinkhoff in par. Wetteringeu; est bonuin emphiteoticum. Et est concordatum super pensione, quod dedit abbatisso unam suinmam florenorum pro pensione ad vitain suain, eo autem mortuo heredes sui dabunt integram pensionein secundum librum pensionum. Joh. de Ryntelen fllius Johanuis de ß. in Eadewico datis 5 Pol. 49 b . flor. aureis pro henvadio patris r. Knufflokes land buten der Steynporten vor Hervorde. Arn. Strobuck oppidanus Hervord. r. ad utilitatem sui et Her- liianni fratris sui 4 stucke landes, de hören in dey Woldemeyne, darto 30 stucke, item twe stucke, gaet up den Joden reget, 6 stucke, dey liggen baven dussen twen und heyten de Jodenacker, item 4 stucke, dey scheyten up de olde lantwer und heyten dey Stroacker, dey Kregen- breden, Hinr. Scryvers land, 6 stucke vor den Strotbome, 1 stucke up den Binthe, und alle guder, syn vader seliger van dem stychte to leyne droch. Famulus quidam Prederici Habben pellificis submersus in WernaFol. 50». extra Bergerporten fuit cum licentia abbatisse extractus. Joh. Platvoet civis Hervord. de speciali mandato substitutionis, quod exhibuit Joh. de Kecke, resignavit ad manus abbatisse curiam dictam de Raipenhoff sitam in platea Honstrate Hervordie; quo facto J. de Ryntelen r. eandem curiam. Hinr. Freso iunior r. den halven Loeckhoff ut der Steynporten, de Kapenbreden, vor Hervorde buten der Renneporten belegen, so hey de ertlichen gekofft hefft van Margreten van der Recke un eren erven. Conr. Leyme rector altaris S. Andree in ecclesia S. Pusynne r. d. dat Tyghuys in Qwer(n)hem cum casa ibidem. Ex prefatis bonis domina habet annuatim 1 talentum cere. In oppido Wydenburgensi magister Hinr. Sorp officiatus abbatisse de mandato eiusdeui infeudavit Ottonem Hachmester armigerum myt den Lyndenhuse to Bathenhorst im kerspel to "Wydenbrugge, myt Deppenhus unde Oldehoveshus to Lyppinktorpe im kerspel to Langen- Yo\. 50b. berge, myt Pothaves huys to Lynickzele im kerspel to Stromberge. to Lang. ■■' ■ ' HHHH^HI Ül ■•'"■• v ' ; '. 294 H Myn gn. frouwe helft mede versegelt, dat Joh., Herrn, und Willi, van Bexsten alias Stedefrund, gebroder, nu to Braeck wonhafticli, erer modderen Leneken hebbet gelavet to geven eyn lyfftuclit van den solven gudern to Braeck, nemptlich alle jair, solange se lyvet und levet, 12 foder holtes, 2 molt roggen, 1 molt gersten, 2'/ 2 gülden geldes, 2 vette swyne, und willen er seygen 1 schepel lynes und willen er eyne wonnynge bynnen Hervorde bestellen; hyrup verleyt und verteit Leneke vorgen. alles erftaels und recbticheit an den vorser. gude. Am gudestage na Bartholomei, so als de olde Stornier to Oylink- husen verstorven was, let myn gn. frouwe dar eynen erfdach holden; so hadde de vorser. Stornier ampthorich gewest des ampts Hyddenhusen, aver hey hadde eyn wyff genomen, dat was nycht ampthorich, so was hey darumb in eygendom gefallen myner gn. frouwen, so leyt enne ok myn gn. frouwe erfdelen gelich eynen vulschuldigen egen man nn nani in irste eyn herwede, darna dat ganze erve und guyd half. Hyr weren dey ampthorigen an und over und sachten dar nycht weder myt rechte, de dar hören in dey ampte Hundebrok und Hyddenhusen, und dyt wart al gerychtlichen gehandelt myt ordel und rechte und Abeke Velt- Fol. 51 a .man was richter, Cord van Lonen und mester Heyneman, smet, borget Heynem. ^ 0 Hervorde, weren tughe of dingpflichtigen, hyrto geeschet. 1500. Alhardus de Busche in comitatu Lyppiensi extraxit litteras infeudationis sub a». 1494 et habet in pheudo eynen hoff to Dingelink- husen in dem kerspel to S. Johannes byLemego, 1 hoff to Oesterpedelen, 7 4 des Glymberges, den Waddenberch half und 2 have und holter, aldar belegen, 1 erve to Werentorpe und den tegeden to Sutmerssen. Hinr. de Wedberch drossatus in Buckenborch pro herwadio quon- dam Antonii de Certzen ex parte Eynwoldi filii prefati Antonii dedit 10 flor. Ben.; et prefatus Eynwoldus, quia fuit minorennis, nondum fecit se infeudari, quod postea facere promisit. Per. III post Pentecost. Joh. Walman vicarius ecclesie S Pu- synne et Herrn. Bonneil burgimagister Hervord. structu(r)arii ecclesie Pol. 51 b . S. Pusynne a domina Anna de Honnulsteyn p. m. deputati coram do- p. m. mina Bonezeth de Lymborch de sublevatis et expositis- ad prefatam structuram factis 1495—1499 computarunt, quod de sublevatis et expositis defalcatis singulis structura antedicto Johanne Walman mansit obligatio in 90 marcas et 11 den. Qua computatione facta petierunt desuper quitantiam, quam domina ipsis dare asseruit. Et ad petitionem domine onus structure reassumpserunt presentibus patre domus fra- trum, H. Sorp offlciato, Wilhelmo Schaden ebdomedario, qui ex parte dictorum structu(r)ariorum de consensu domine hanc computationem cal- culavit. Acta in stuba hyemali curie abbatissatus. Puer Cord Conradesink in Werna submersus ad petitionem Wer- neri Swybben burgimagistri Hervord. ac aliorum de licentia domine de eadem aqua prope molendinum domine extractus fuit et non alias. I Hg? '.,-,.>.",..■;>■> jpgMfflffijj» »,■■:. ■ 295 bona per matrem derelicta et promisit Lubbertus de Wendt r. ea nominare. Balthazar de Plettenberch r. Vettingeslius, Herrn. Wessiinges bus, Utbrachteshus, al belegen in der burscbop to Kersenbrock, Bonen- lms to Hondorpe in par. Wellinkholthusen, Peperkorns bus to Olden- melle im dat Velthus half, dar de andern helfte äff hevet Jasper van Plettenberg. Et sunt bona pensionalia pertinentia ad officium Modehorst. Fol. 52 a . Jaspar de Plette(n)berg r. den overen kamp in der burschop Modeh, to Codinktorpe in par. Nigenkerken, Gruntmanshus to Kersenbroke, Henneken Wybboltes hus to Nederen Ulen und dat Velthus half. Ad resign. Georgii Masse diaconi ecclesie S. Pusynne Beneke Kok civis Hervord. r. eyn huys, hoff myt aller wort und myt den lut- tiken husen to beyden syden des groten huses achter dem raedhuse be- neven und tuschen den Straten, dar men geyt an eyne syd na den Klaren hus und der andern syden na dem fulen stege. Post obitum cuiusdam Tylman, qui obiit in dem molongerichto in quadam domo in opposito claustri Augustinorum situata, domina recepit herwadium dicti Telmans taxatum ad valorem 4 marcarum; iudex Herrn. Prekel, testes Evert Maneman et J. Sutor cives Hervord. Als Abeke Veltman verstorven was in demDokehave in myner gn. frouwen gerichte, welke Abeke ampthorich was in dat ampt to Hid- denhusen, leyt myn gn. frouwe darsolvest eyn gerichte hegen und nam myt rechte int irste dat herwede und darna dat halve erve und dat dede mjTi gn. frouwe darumme, als hey ampthorich was und verstarfFol. 52 b . in eren gerichte, so mochte se em volgen als eynen fulschuldigen eygen darum, man; und des vorscr. Abeken kinder und frouwe dingeden dat erve un laveden myner gn. frouwen to gevende vor herwede un erve 9 golt- gulden un des hadde myn gn. frouwe to vom affgenornen 1 pert und 4 syden speckes. Hyr weren an un over vor dingplichtige Godeke Engel- kink un de olde meyger van Amessen. A°. 1499 abbatissa ab una et Gotfr. et Gerh. de Hovell fratres armigeri ab altera partibus concordarunt se super certis controversiis de officio Stockum ortis et ipsi van Hovell dederunt domine 20 flor. Ben. pro expensis in huiusmodi causa factis; a°. 1500 die Elysabeth vidue domina vendidit suam annuam pensionem curie in Stockum Godfrigdo et Gerhardo de Hovell fratribus et suis heredibus pro 100 flor. aureis cum gratia reemptionis. In vigilia nativ. Domini Hinr. Bitter supremus familiaris oppidi Hervord. detulit et presentavit abbatisse 4 mensuras vini ex parte con- sulatus Hervord., ut consuetum est; domina disposuit, ei dari bibalia 1 . ■ 1) 1501 ff. ist ebenfalls vermerkt, dass der herkömmliche Mitte- winters-Wein („eyn verdel wyns") seitens der Stadt überreicht wurde. Von 1506 ab war Hinr. Lakensnyder erster Katsdiener, v, 1513 ab Hinr. Stakeibecke. 296 1501. Fol. 53». Gerh. L e cl e b u r inarscaicus r. 2 huser und hove bynnen Hei- vorde, eyn belegen by der Schollenporten, dey ander, gnant Kerseberns hoff, dat halve ampt to Dydissen, dey vagedye to Swalenberge, 1 hott' to Oytinkhusen, 2 erve in dem kerspel to Braeckwede un vort alle guder, hey ran dem stychte van Hervorde van rechte to leyne hebben sali. Domina infeudavit Arnolduni Rulman cum quodam manso in Luttiken Lym, quem quondam in feudo habuit Bruyn de Donepe, prout dictus mansus ad ecclesiam Hervord. fuit devolutus ratione alienationis citra consensum domine et ex eo, quod in 30 annis aut pluribus in feudo non fuit receptus. Myn gn. frouwe verschreff Gerde Ledebur un synen erven de besettinge des erves Swalenberch to Lyppinkhusen 12 jair lank und, wanner dey verlopen synd, mach myn gn. frouwe dat erve besetten und entsetten myt ampthorigen luden. Ad resign. validorum virorum Hinrici de Fresenhusen et Adolphi Swarte eorumque fratrum armigerorum % officium Seligenworde r. Job. Parnagell burgimagiste r in Uffelen ad usum et utilitatem con- Fol. 53''. sulatus et totius communitatis in Uffelen. Parnagell ex parte eorundeni Parnag. ,j e Uffelen prestitit iuramentum fidelitatis solitum presentibus Hinrico Westphael drossato et Hinrico Sorp ministerialibus. 12. Januar was Joh. Hoberch van Waldenborch to Hervorde, dey to leyne hadde dat ampt to Schonholthusen, in dem stychte van Collen belegen, den myn gn. frouwe hadde eiteret na zede und wonte des stychtes van Hervorde umb gebreke willen, dat hey vermende un antoech, hey wolde vrygeven de kerken to Schonholthusen, und dat hey de pacht nycht en betalde na utwysinge des pachtbokes, un umb ander gebreke; wolde de vorgen. Johan dusse gebreke to dem rechtdage nycht komen laten, dan hey verdroieh sich myt myner gn. frouwen, also dat hey sich genstlich entsachte der gyfften der vorgen. kerken und dat hey der nummer vergeven noch to doende hebben wolde und dat hey der nycht to doende hedde und, wat des van em gescheyn wer, em leyt und unwettens gescheyt und wolde myn gn. frouwen und ere nakomen myt der kerken beweren laten un laveden, myner gn. frouwen dey pacht van den vorgen ampte to gevende, wat der versetten, und nu vortmer na vermöge des pachtbokes, und dat dey lüde sollen sweren, so sedelich, und dat hey wolde holden synen reversael, van em versegelt, in all synen punten. Hyr weren by Herman Snelleberch und Willi. Ketteier, knapen, her Willi. Schade, weckenher to Hervorde, mester Hinr. Sorp, ainptman, her Jurgien Masse und Hinr. Scheffer, tuge. Acta in stuba hyemali abbatissatus. Die Prisce virg. coram abbatissa in eius aula iuxta antiquam consuetudinem iurarunt consulatum primo militares Hinr. Westphael, Fol. 54". Joh. Ledebur, Hinr. de Wetberch et Alhardus deBuscho, deindc de Buscho de antiquo oppido consules et proconsules Wernerus Swibbe, burgi- 297 niagister, Herrn. Bonneil, Hinr. Prese senior, Hinr. Brunick etc. De post domina misit Hinricum Sorp officiatum ad d. consulatus in novo oppido, ubi recepit iuramentum a KichardoPeterink, Joh. Platvoet, Gotfredo Salman et Joh. Kotfles etc. presentibus Jodoco van Varen- dorpe et Johanne de Exter armigeris. Fuit datus in Hervordia equus ad herwadium ex parte Hermanni Smysink, qui equus fuit acceptus iure doruine salvo, quia is, qui pre- sentavit, non fecit iuramentum, ut moris est. Herrn. S m e d i n k civis Lemegensis r. % m. in Byst iacentem prope Lemego. Abhatissa, decanissa ac capitulum ecclesie S. Pusynne locaverunt concorditer Petro Beyer d. sive curiam Froenhoff to Ludestorp circa Khenum iuxta certum contractum; insuper abbatissa commisit sibi dat schultzenampt over den Froenhoff to Ludenstorf. Als Binneke Eeckerdink verstorven was up der Barvoten kerk-Fol. 54 b . hoff, dat dar hört in gerichte myner gn. frouwen, wort darsulvest durch myner gn. frouwen richter Herrn. Prekel gerychte geholden, dar do gefordert wart irst eyn gerade van dren dochteren saugen Martin Klyen und Herrn. Narrewagen suster und darna eyn erve van Wobben Con- radesink sunder iemandes rechte wedersprake. Ad resign. Theoderici de Oelden prepositi de Cappenberge Hinr. de Swantzberch armiger r. de Trockelhove in par. Oldenlunen spec- tantem ad officium Stochern. Ad resign. Johannis Schütten in Uffelen Joh. Schutte in Uffelen senior predicti Johannis frater r. */, m. in Swavedissen in par. Schotmer ad officium Seligenworden spectantem. Georgius de Kerssenbroick filius Ludolphi de K. dato equo patris pro herwadio r. bonum „de Uffenbecke" in par. Nygenkerken. Swederus Steynhuys drossatus in Ylote r. de hove to Hatlage; Fol. 55 a . et spectat ad officium Hatlage; est bonum emphiteoticum. t0 Hatl - Ad resign. Georgii Massen Gotfridus Pistoris ebdomadarius r. quandam d. et curiam prope Schollenporten post et retro d. et curiam ducis Montensis, quam d. prefatus Gotfridus actu inhabitat; dabit an- nuatim 2 talenta cere pro pensione. Post mortem Adolphi de Elsen Engelbertus de Elsen datis 5 flor. pro equo Adolphi r. officium Modehorst. Per obitum Gerhardi Ledebur marschalci Willi, senior eius filius dedit pro herwadio in gratia 16 flor. Elsa relicta Johannis Wulffart r. bona mariti. Hinr. van Enichlo alias Pladyse r. 1 hove to Dalinkhusen, 1 hove to Donouwe, 2 katen to Eodinkhusen. Amd de B e ver datis 20 flor. pro herwadio patris defuncti Schotte Fol. 55 b . de Bever r. den hoff to Haverbecke in par. Schoppingen in burschapio Haverbecke. Everwyn greve to Benthein und van Stenforde gaff vor dat herwede van wegen Everwyns graven van Benthem und hern to < 1 298 Stenvorde 40 goltg. und entfengk to leyne als munber un Vormünder Junker Arndes graven to Stenvorde, dey noch unmundich was, de ampte Schoppingen und Wetteringen in dem sticlite van Munster. Mortuo Ludolpho van Igenhusen uxor eius relicta fecit pre- sentari equum suum meliorem cum sella et freno , ut moris est; und was eyn appelgrauw pert myt eyner speckmanen. Jaspar de Plettenberch iuvenis fllius Baltazaris de P. in Fol. 56 a . Melle commorantis r. Vettynges huys, Herrn. Wesselinges huys, Vre- huys, Herm-brachtes hus in burschapio Kerssenbrock in par. Wellinkholthusen, Pep- perkorns hus to Oldenmelle et % Velthus in par. Nygenkerken. 24. Dec. Job. Walman secretarius oppidi Hervord. ex parte Her- vordensium presentavit dat borgergelt secundum antiquam consuetudinem seil. 6 denarios de quolibet illo anno aeeeptato ac creato in cive Hervord. et dinumeravit 3 solidos in dimidio, quos domine porrexit; et domina aeeepta peeunia dedit illam predicto secretario*). 1502. Ad resign. Wilhelmi de Grest burgimagistri in Bilveldia Hinricus abbas monasterii Marienfelde r. den hoff tonWorden, buten der Dykporten und Steinporten vor Hervorde belegen, itlich land hörende in den hoff to Oldenhervorde, belegen buten der Eenneporten vor Hervorde, und dat Goltlant und de Ae myt der vyscherie. Fol. 56 b . Ad resign. Johannis prepositi et Erasmi de Lyppia fratruiu Hinr. Westphael r. dey tegeden over de hoeve Overen und Nederen Sulbecke, over dat dorp Holthusen, over Husemans hus ton Husen und over Lyn- demans hus; et sunt situata in par. Schotmere in comitatu Lyppiensi. Post obitum Johannis Parnagel burgimagistri in Soltuffelen Herrn. Alferman dictus Geysenbeyr burgimagister in Uffelen datis 10 flor. pro herwadio r. % officium Seligenworden ad usum et utilitatem consulatus et communitatis in Uffelen. Fol. 57». Arn. Kulmann resignavit m. in Luttiken Lyme et Joh. Quaditzs in Bullinkhusen r. curiam in Wittekenhoven, molani in Bullinkhusen d. et curiam in Bullinkhusen et m. in Luttiken Lyme et obtinuit de post consensum domine, quod uxor eius, quam tunc duxerat, nomine Kathrina possit obtinere usufruetum in predictis bonis. Domina vendidit cum consensu capituli Hinrico Sorp eius offi- ciato ad eius vitam 3 flor. aureos sublevandos a burgimagistris et com- munitate in Soltuffelen et 1 molt siliginis et 2 moltia havene ex manso Brandes guyd in Hedderinkhusen sublevanda singulis annis. 1) Auch 1502 ff. überliefert Stadtsekretär Walman, v. 1507 ab dessen Nachfolger, Meister Joh. Heysse (Hesse), der Äbtissin das in deren Auftrage erhobene Bürgergeld, welches diese auch 1503 dem Stadtschreiber als Trinkgeld zurückgibt; 1507 waren es 16, 1508 18, 1510 15 Denare. 1512 3 Schillinge. 299 Engelb. de Langen r. dat ampt to Modehorst und Rumpeshus, belegen in dem kerspel to Bur, und al de guder, de de Duvels van dem stychte van Hervorde to leyne hadden. 1503. Joh. Staffhorst drossatus in Sydenborg et Martinus Spade com- Fol. 57 b . inendator in Hervordia impetrarunt amicitiam domine pro herwadio Arnoldi Presen et Ant. Frese dicti Arnoldi filius minorennis r. 2 huse to Varlo in par. Sulingen; et spectant ad officium Nottenstede. Myn gn. frouwe beleynde Herrn. Alferman, borgermester to So ltuf feien, myt de Kruythove, by den bave to Swavedissen in dem kerspel van Schotmer belegen, vor eyn verlediget und heymgefallen guyd to nut und behoff der gansen gemeynheyt to Soltuffelen, und dey van Uffelen geven myner gn. frouwen 18 gülden. Sabb. post domin. Misericordias Domini in aula abbatiali et corain abbatissa Bonezetli iurarunt ad consulatum iuxta antiquam consuetudinem primo Joh. Ledebur, Hinr. Westphael, Jodocus de Varendorpe et Alhardus de Busche militares, deinde proconsul et consules veteris Yo\. 58 a . oppidi Hervord. simul 4 et 4 usque ad numerum completum, de post et consul. proconsul et consules novi oppidi in domo consulari eiusdem opidi. Ad resign. Erasmi deLyppiaHerrn. Alferman burgimagister in So ltuf feien r. */ a d. salis ibidem ad usum et utilitatem commu- nitatis in Soltuffelen. Joh. Weidige r. 3 stucke landes vor dem Dybroker kobome tuschen des borgermester Presen und S. Pusynnen lande, 1 stucke up dem ertgraven tuschen Wilh. Schade, weckenherren, und Strobuckes lande und 1 stucke up den Glintkampe negst den hagen by Alhardes van den Busche lande. Ad resign. Jodoci Eckman Johann Koteman datis 2 flor. r Watermans hoff und Hagedorns hoff to Groten Marpe. Als Joh. Juttendonkes, anders gnant Goltsmets, frouwe in yrste, darna de solve Johan verstorven weren in dem have, belegen in der Pol. 58 1 ». Triben strate, und hefft eyne grote porten, utgaende np dey Honstrate, weren welke hoff dar hört to dem leyne secundarie SS. Jacobi et Zebedei, belegen in dem munster to Hervorde, dat nu besyt Sweder Juttendonk, prester, des vorgen. Johans broder, leyt myn gn. frouwe in den vorgen. have gerichte holden up den satersdach na Lucie virg. a°. 1503, welke satersdach eyn recht stevelich plichtdach was to wynne und verluse; so wan myn gn. frouwe rychtlichen dat gerade, want sich nemant dar neger konde to getheyn, so recht etc.; und als dyt gerade was gefordert, wart et gewerdiget up 14 gülden und de werdiges lüde weren Albert Bescharen, raetman, und Johan Weldige, richter to Hervorde; vorder nam de vorgen. Sweder van syner und synes broders wegen, am Rhyne wonhafftich, dat herwede un dat erveguyd, als dat was, un dat herwede nam hey myt willen myner gn. frouwen; und hyr over gynk ordel und recht, als to Hervorde sedelich und recht is. Dusse richter was Godeke y 300 Engelkink, de hyr sunderlinges was to gemaket. Tuge hyr an un over weren Joh. van Ryntelen, borgermester, Hinr. do Vrese, raetman, Hinr. Marienfelt, borger to Hervorde, un mer fromer lüde genoeh. 1504. Job. Wygendyck civis in Leinego '/, höre to Byst, Fol. 59». Ad resign. Joliannis Platvoet civis Hervord. r. certos agros extra Rennenorten. Ludolphus Hake fllius Ludolphi Haken r, Hillebrandes hus sive Schurmans hus to Mucknem in par. Bunde; et est boiram pensionale sub officio Luderenhusen. Ad resign. hereditariam Wesseli Frouwenouwe Nolte Trapphagen civis Lemegensis r. datis 3 flor. belegen vor Lemego in der Nygerstede velde. In dussen somer lach myn gn. frouwe to Bunde und was utgefloen vor de pestilentzievansantLaurentiusdage bys to sunt Mychael. Myn gn. frouwe und dat capitel bewilgeden sodanen ertlichen verkoep, als Alhart van den Busche tor Nygenborch gedaen hefft up dat halve Hatlager holt, vor Bilvelde belegen, den borgermesteren, rade und gemeynheit der olden stadt Bylvelde, so dat holt rayner gn. frouwen leyn und pachtguyd was, und myn gn. frouwe hefft hyr wedder vor gekregen vor leyn und pachtguyd eynen berch und holt Fol. 59>>. boven Hepen, tuschen Joistes van Varendorps und des meygers van Seituschen ]i Usen bergen belegen, der gnant wert der van den Busche berch, und de sal und is nu vortnier myner gn. frouwen leyn und pachtguyd, gelich dat vorgen. halve Hatlager holt was, und Alhart vorgen. helft den solven berch van myner gn. frouwen to leyne entfangen. Post mortem Martini Spaden coramendatoris domus Ihero- solraitane in Hervordia domina obtinuit pro herwadio equum me- liorem, ut moris est, cum freno et sella; et erat in estate, cum domina accepit fugam propter pestilentiam versus Bunde. Herrn. Geyssebeyr burgimagister Uffelensis prebuit abbatisse d. suam in den Gerenberge sitam, ut moris est, venalem; sed domina acceptis iusticialibus prebuit eidem Hermanno burgimagistro consensum vendendi salvo tarnen iure suo. Andreas Walscharth pater domus fratrum in Hervordia ex parte dicte domus r. 1 hoff, wandages Vareukampinkhoff geheyten, dar nu tor tyd dat sulve fraterhus up getymmert is, etc.>) Fol, 60 a . Mortuo Jaspero de Rundeshorn frater eius Diricus de Rundes- horn datis 5 flor. pro herwadio r. 1 curiam in Visbecke in par. Helstorpe. Magister Hinr. Sorp officiatus in loco abbatisse admisit quendam Sygemunt Segeil, ut inhabitaret parvam casam in novo cimiterio extra 1) S. oben S. 285. 301 Dykporten proprie quod ibi eyn klusener, et idem promisit fldelitatem presentibus Conrado Moen rectore capelle ibidem et Martino Klyen. Wobbeke relicta Hinrici Weidigen r. l / 4 des Loeckhaves, belegen bnten der Steynporten vor Hervorde tuschen der Wedemolen und der Lemenbreden. Eadera die Wem. et Joh. Weidige asserentes, se ius habere to den Verden deil des Loeckhaves vorbenompt, habita ami- citia domine, quia quilibet ipsorum dedit domine 2 flor., receperunt in feudo 1 ) i des Loeckhoves vorgen. 1505. Herrn. Visb ecke armiger datis ex parte fratris sui JohannisPol. 60 b . defuncti 8 flor. aureis r. 3 hove to Varlo, 1 hof to Lessen, 1 hof to Eotlose, 2 hove to Anstede, all in den karspel to Sulingen belegen; myt den 8 gülden wort de versetten pacht ut den vorgen. gudern ok mede affgedregen. Ad resign. Else relicte Hermanni Surink et Johannis filii eius Joh. Kotflesch burgimagister novi oppidiHervord. r. 28 stucke landes — 1 stucke up der Molenbrede, schut by Hinr. Bussensmedes lande dael Pol. 61 a . up der schoilmesters kamp etc., und darto den hof to Lockhusen, vor l stucke Hervorde buten der Renneporten belegen. Else relicta Hermanni Surynges prefata r. alia sua bona et promisit ea nominare. Hinricus familiaris Johannis de Haren armigeri pie defuncti presentavit abbatisse duos equos cum sellis et frenis per dictum Johan- nem derelictos, ut domina unum eligeret; domina alterum eligi fecit promittens fllium Johannis, cum petierit, bonis suis infeudare. Hinr. Westphael cum consensu domine impignoravit seu vendidit annuum censum 10 flor. Henrico Greven decano Susatensi possessori beneficii S. Viti in ecclesia Paderborn, siti et suis successoribus in dicto beneficio pro 200 flor. de et ex bonis in Sulbecke et decimis ibidem solvendis. Et dictus H. Westphael promisit, quod huiusmodi pensionem vellet in duobus annis redimere. PeriaVI. ante Pentecostes Wem. Kock civis Hervord., qui propter certos excessus malefacti et verborum iniuriosorum contra abhatissam, consulatum et personas consulatus perpetratorum ad ecclesiam S. Pu- synne confugit, ex eadem ecclesia, habita tarnen clam licentia desuperpol. 61 b . officialis Paderborn, salvis tarnen privilegiis domine et ecclesie Hervord. desuper per doininam vocatus et eductus et demum in carcerem dictum de Culen in curia domine positus et locatus fuit, in quibus carcere et Cula dictus Wernerus detentus et observatus fuit usque ad feriam II. post festum Pentecostes et eadem die ad petitionein comitis de Lyppia liberatus fuit. Idem Wem. Kock recognovit et publice in iudicio coram domina in aula abbatiali Hervord. et toto populo dixit et confessus est, quod tanta maleficia commisisset, quod merito vita privari debuisset, sed promisit domine et Hervordensibus 30(0) flor. in 4 ebdomadis et posuit se ad genua et revocavit vi(t)am et singula verba iniuriarum et petiit de- 302 super indulgentiam et promisit nunquam agere contra dominam, Hervor- denses et eorum successores et causas, quas intentare intendit contra dominam aut Hervordenses, difflniri faciet et super premissis posuit decem fideiussores sub pena 500 florenorum. Am dage Viti martyris betakle Wem. Kock de 300 gülden, de hey lavede to geven vor syn oveldaet; der krech myn gn. frouwe 150 und de anderen helfte kregen de van Hervorde. Abbatissa locavit 1 m. ad officium Hundebrock pertinentem Hermanno Vadersone, welker sich in dat ampt vorgen. gewesselt hadde. Bitter familiaris quondam Amelungi de Haren presentavit equum pro herwadio dicti Amelungi cum freno et sella, ut moris est; et equus fuit pulcher satis et bonus; et abbatissa dispensavit eum dicto Bytter Pol. 62 a . cum iuramento usque ad requisitionem. — Domina acquisivit equum DoiD - cum sella et freno ex parte Johannis de Busche drossati inGesmelde; et erat fusci coloris. Myn gn. frouwe dede in meygerstat Metten Wynters to Uffelen 1 solthus tuschen solthusen Frederich van deLyppe undHinr. Toms und Vs hove landes in der Uffeler velde. Else relictaHinrici de Hepen r. 23 stucke landes, vorHervorde buten der Benneporten belegen, und 1 wysch to Oytinkhusen. Am gudestage na Mathei weren vor myner gn. frouwen Dyrick Lunink, droste to Bavensberch, Gerh. Kock, rentemester, amptlude der herschop Bavensberch, "Werner Swibbe, Joh. van Byntelen, Herrn. Koth- flesch, Amd Wulfart, Arnd Strobuck, Wessel Haneboem, Hinr. Bonnel und Bekert Peterink, scheppen to Hervorde, in saken als men twygede, we dat gerichte hebben solde in Wobben huys und andern husen , de in dat molengerichte höret, in dem Gerenberge belegen, als de vorscr. Wobbe, gnant de Eygelhusesche, doet was, dey eynen man hadde, gnant Hinr. Goltsmet, de oick gestorven was. So bewysede do myn Pol. 62 k . gn. frouwe myt rullen, registern and boken, dat sodane gerichte eren myt gnaden und den ebdissen tor tyd behorich is, dar de amptlude und scheppen do mede to vreden weren; und so der van Hervorde richter ok kummer in dat vorgen. huys und up dat nagelaten guyd Wobben vorscr. gedaen hadde, so sachten se, dat myner gn. frouwen richter solde und mochte in den huse gerichte holden und mochte dat ok dengenen verwytliken, de van des richters wegen der van Hervorde kummer hadden doen laten; so sali und wil men nu vortmer myne gn. frouwe in dussem gerichte nycht brengen oder indracht doen. Hyr .weren by und over Cord Wycht, decken up der nygenstat, und mester Herrn, van Lintelo, weckenher in dem munster. Gerd Krakerugge r. de Brinkhove im kerspel Herberen und dat Valant to Wessel in par. Werne; und synd behorich in dat ampt und hof to Stockum. Am vrydage omnium sanctorum, als Wobbe Eygelhusen verstorven Was, wonhaftich in den Gerenberge in myner gn. frouwen gerichte, was 303 eyn erfdach und plichtdach gelech; so wan myn gn. frouwe dat gerade myt rechte, want dar nemant van den fmnden was, de dat boren mochte; doch wart dat gerade angespraken van Metten Huxerink to Bilvelde; so konde Mette nycht bewysen, dat men to Bilvelde herwede oder gerade utgeve; so wort myt rechte gedelet, men solde dar ok nycht in geven; so stunt Metten sonne ok dar by und was eyn prester und was kerkher tö Bilvelde, de wolde ok dat gerade vorderen un boren; so wart gefunden un gewyset, nadem de moder nycht boren mochte dat Fol. 63*. gerade, de levendich were, so en konde ok de sone des nycht gedoen, de mod e>' myt mer reden etc. Hyr was richter to Wynandus Westerman, ding- plichtigen Herrn. Dusink, Wessel Melman etc. 1506. Ad dimissionem Joh. Keserlinges Joh. "Weidige r. d. in der Loer- strate inter domos dicti Keserlinges et Hans Levekers; den thun und rennen tuschen den husern sollen de besittevs to hope und geliken delen waren. Theodericus Vorstenouwe filius Hinrici V. canonici in novo oppido publicus hostis dicti Hinrici et ecclesie seu capituli in novo oppido captus per Hervordenses fuit traditus familiaiibus abbatisse in pretorio. Et ilomina deinde fecit eum incarcerari et detineri in Cula ad petitionem capituli et specialiter Hinrici patris antedicti. Herrn. Smakepeper resignavit den Nevigershagen et Conr. Pol. 63 b . Wycht decanus SS. Johannis et Dionisii Hervord. r. bona in Nevigers- Conr. hagen, de itzons telen und bouwen Joh. Wisman, Cord Hillebrant, Everd Wydbrock, Henke Hallerberch, Herrn. Beck, Joh. Scroder, Joh. ton Struickhus und Joh. Deterink, de luttiken hove to Vinden. Domina commisit Hermanno Smet de Ebene des kluseners huys, behorich to S. Laurentius capellen vor der Dykporten. Hinr. Brunink r. bona patris, hem in broderlicher delinge angefallen: de overen halven Helle in dem kerspel to Hervorde buten der Renneporten tuschen Haneboms sundern und Joh. Deterdinges holte, schetende up den Nevigershagen. Eodem die Wynandus Brunink r. den Sorenhagen vor Hervorde buten der Renneporten im kerspel Schot- mer, als den syn vader sei. Hinrick hadde, und enne in broder delinge togefallen. Hinr. Brunink consensu domine vendidit Reynoldo Beyer bene-Fol. 64*. ficiato ad altare S. Jacobi in ecclesia SS. Petri et Andree Paderborn, et suis successoribus in dicto beneflcio ex medietate dicta de Helle, ut supra habetur, 5 flor. aureos Ren. pro 100 florenis Ren. cum gratia reemptionis; et Hinricus promisit pensionem redimere infra 6 annos. Joh. Engelkink, Werner Kock, Tonyes Kock, anders gnant Engel- kink, vor sich und ere husfrouwen und Ludeken Kock und Hinr. Engelkink hebben myner gn. frouwen gebaden to verkopen 1 hus in dem Gerenberge tuschen Joh. Leppers und Joh. Kruwells hnsen. Myn gn. 304 frouwe lieft sich des kopes entslagen und ere gerechticheyt, als 18 den., darvan genomen; so hebben se dat huys verkofft Hermen Bemensnyder und Annen, syner frouwen. Hyr weren by Joh. van Ryntelen, borger- mester, und Godeke Salman, raetman to Hervorde. Jasperus de Haren filius Johannis de H. r. den Koldenhoff to Benningen in dem kerspel Rymeslo und dat holtgerichte aver dey Benniger marke. Joh. Ledebur pro herwadio patris Johannis datis 28 flor. Ben. r.........a Fol. 64 b . Conr. Plorke r. den have to Markentorpe, de Bruggehove, 1 have in dem Sundern, dat Veitholt, de guder to Herinktorpe, dat land van den have to Oldenhervorde, 1 hove to Amessen, 2 hoven to Hil- waldissen, 2 haven to Elferdissen und vort alle andern guder, dar he van wegen Ilsen, syner huysfrouwen, to berechtiget was. Joh. Brunink r. curiani in Werle dictam Stuckmanshoff in par. Schotmer, quam colit Herrn. Stuckman. Ad eius resign. Dethardus Poess r. curiam. 1507. Fol. 65». Wilh. de Grest burgimagister Bilveld. ad resign. Conradi Wycht decani SS. Johannis et Dionisii Hervord. r. de hove und guder to des Nevygeshagen und to Struckhusen, in dem karspel to Hepen belegen, myt den hachgerichte und hachherschopp over de solven hove und guder, welke nu underhebben Evert Wytbrock, Henke Hallerberch, Joh. Wysch- man, Joh. Scroder und de Euwe Joh. Eotg. Schryver est receptus in clusenarium ad capellam S. Lau- rentii extra Dikporten. Hinr. van Oesede dedit 6 flor. Ben. et 4 marcas pro equo sivc herwadio Bolef Monikes armigeri in Haselunnis et in estate veniente filius ipsius faciet se infeudari. Ad resign. Johannis Keserlink et Margarete eius uxoris Freder. Nagel r. d. sive curiam habitationis eorundem sitara in der Loerstraten. Fol. 65 b . -Post obitum senioris Vaderson domina recepit equuni meliorem et ad hoc habebit 40 flor. Ben. pro bonis etc. Ad dimissionem Hermanni Narrewagen et Wobben Conradesink, qui altercarunt super iure unius domus salis in Uffelen, quam sub se habuit Joh. Vette et Joh. Stuckman, Wem. Swibbe proconsul Hervord. r. eandem d. Ad resign. Johannis canonici Myndensis et Jasperi de Qwernhem fratrum Gerh. Kock reddituarius in Sparenberge r. den Humpenhoff und dat Eynhus, vor Hervorden buten der Bergerporten achter den Lutteberge und Langenberge by der Wulffardes hove bynnen und buten der lantwer belegen, presentibus Johanne Kotteman in Lemego et Johanne de Ryntelen in Hervordia proconsulibus. a ) Angabe der Guter fehlt. 305 Swederus Hake r. des Langen hus to Kylver (und Schurmanns hus to Kylver half; et sunt hona pensionalia. Jost Klutman de Lemego filius Johannis K. defuncti r. 72 curiam in Nortorpe in par. Talle. Ad resign. Wilhelmi de Grest proconsulis in Bylveldia Conr. Pol. 66». Holhus dictus Eggerdink r. dre dele eyner hove landes, in welke 3 dele hören 23 a stucke landes, — 7 up Warnen have, 3 hy der kluys etc. — und 3 deil hoigwasses in der Marsch tuschen Frederiches van der Lyppe und der Deppeschen hoyglande, al vor Uffelen Delegen. Ad resign. Hermanni et Arnoldi Strobuck fratrum Herrn. Lepper civis Hervord. r. 5 stucke landes baven der Wellen, und 1 lank ane- wenden stucke, 2 stucke over der Markentorper beke, 4 körte stucke by den hellen wege, 3 stucke by den Loeckhuser wege, up dat stucke schetende, dar de warde up licht, 1 stucke, schuth up Kruthoves warde, und eyn breyt stucke, dar de warde to dem ende up licht, al vorHer- vorde buten der Kenneporten. 1508. Bernd Schutte in Uffelen r. ad resign. Wilhelmi de Grest Fol. G6 b . burgimagistri in Bilveldia '/ 4 van de Molenhove, in welk virdel hören 16 stucke landes und V2 anewenden stucke, al vor Uffelen in der veitmark belegen. Herrn. Alferman burgimagister in Uffelen r. ex parte consulatus et civitatis ibidem ad resign. Wilhelmi de Grest den halven ampthoff to Seligenworden, 13S stucke landes, 10 stede und 4 garden bynnen und buten Soltuffelen; et dabunt annuatiin pro pensione 2 flor. aureos. Joh. Schutte to Soltuffelen ad resign. Wilhelmi de Grest burgimagistri in Bilveldia r. 1 / i van de Molenhove, vor Uffelen in der veitmark belegen, in welk virdel behorich synd 27 stucke landes und eyn böge, gnant dat hon over, behorig in dat ampt to Seligenworden. Ad dimissionem prefati W. Grest Joh. Vette in Soltuffelen r. Fol. 67 a . 1 solthus to Soltuffelen, dat Borchusen gewesen hefft, und */j hove landes vor Soltuffelen. Heydenrich van Exterde ad resign. Arnoldi de Buscho in co- mitatu Lyppiensi generi sui r. den meygerhoft to Dingelinkhusen in par. S. Johannis prope Lemego, curiam in Osterpedelen, J / t des Glim- bergs myt den Waddenberge half, 2 hove und holte ibidem, 1 erve to Weynicktorpe, den tegeden to Sutmerssen. Filia Werneri Tr ippenmecher s submersa in Werna retro d. dicti Werneri fuit cum licentia domine extracta salvo domine iure. Jaspar van Qwernbem filius Johannis de Q. in Bevenhem datis 8 flor. aureis r. dat ampt to Hiddenhusen, dat ampt to Breden- becke und alle erve und guder, darin behorich, myt der Loender marke, a ) richtig 30 nach der folgenden Aufzählung. 20 306 iiiyt den tegeden to Bevenhem und eyne hove to Bevenhera, so als dat ampt to Bredenbeke in vortiden Ernst van den Sloen, anders gnant de Gele, mynen voroldern verlaten liefft, utgescheyden de ampthoff to Fol. 67*>. Bredenbecke und dat holt, belegen up der Bredenbecke, dat de Gele der Br. beholden hefft, wo un wor dat ampt und gudere to Bredenbecke mögen belegen wesen, 1 hof up den berge vor Hervorde, 1 hof bynnen der stat Hervorde, 1 huys to Sutlenegeren im kerspel to Bunde, Bolefs hus to Thedenhusen, Fleger hus to Bernebecke, des Holtgreven hus to Swechelen in dem kerspel to Hervorde, den meygerhoif to Groten Qwern- hem, Wordinkhusen, Dallinkhusen, 2 huser to Enychlo, 1 solthus to Soltuffelen, Knostes hove to Soltuffelen un Vosses hof to Koldenstede, in der herschopp to S(ch)ouwenberch belegen. Borchart Busche tom Sassenberge r. to nut und behof Bor- charde und Gamer, syner vedderen, den nederen hof in dorpe und kerspel to Hemmeringen in der herschopp Schouwenberch myt der sche- perie, holte, water, weyde und alle rechticheyt; et Bernardus filius suus fecit iuramentum pro eo. Ad dimissionem Wilhelmi de Grest proconsulis in Bilveldia 1) Herrn. Graffan r. % solthus tuschen Herrn. Storks und Joh. Edyssen kotten, 1 böge landes an der Werne, 1 stucke landes und 1 garden, Fol. 68 a . bynnen und buten Uffelen belegen; 2) Frederich van der Lyppe r. Fretleiich i/ 2 solthus to Soltuffelen; 3) Bernd Moller r. 18 stucke landes un 1 garden vor Uffelen; 4) Joh. Kroger in Uffelen r. 19 stucke landes vor Uffelen, — alles (ad 1—4) behorich in dat ampt to Seligemvorden; 5) Hinr. to Heybecke in Uffelen r. 18 stucke landes vor Uffelen. Hinr. van Langen filius Engelberti datis 10flor. pro herwadio patris r. dat ampt to Modehorst un Rumpes hus in dem kerspel to Bur un alle guder, de de Duvels van dem suchte van Hervorde to leyne gehat hebben. Joh. Qwadytzs filius Johannis ad usum sui et fratrum Fran- cisci et Jodoci r. molendinuin in Bullinkhusen et curiam in Wyttekenhoff. Pol. 68* 1 . ^ dimissionem Wilhelmi de Grest Herrn. Geissenber to Soltuffelen r. V 2 hove landes vor Uffelen und 1 kamp, under der Lith belegen. Ad resign. Johannis Vetten in Uffelen Joh. Stuckman r. 18 stucke landes vor Uffelen, so dat Joh. Vette hyrbevoren van W. van Grest ertlichen gekofft hadde. Hinr. Sorp iunior possessor beneficii sive secundaria ad altare S. Katharina in novo opere r. ratione eiusdem bene- ficii eyne hove to Sutleneger im kerspel to Bunde, de nu bouwet Albert Lubbekink; et dabit singulis annis 1 talentum cer§. Magister Joh. Holt up der Heyde supremus ebdoma- darius ecclesie S. Pusynne r. ratione sue ebdomedarie curiam prope Schollenporten in oppido Hervordensi ad dictam ebdomadariam spectantem, ex qua domina habebit singulis annis 2 talenta cerg. 307 Joh. Ki evet diaconus ecclesie S. Pusynne ratione sui beneficii r. d. quandam in den Frygen hagen inter domos Godfridi Fabri et Hermanni Prekel. Ad dimissionem Wilhelmi de Grest burgimagistri in Bilveldia cum consensu Benekcn Koken Joh. Deppe et Ludeke Lyndeman td Ufl'elen receperunt in feudum summige kotstede myt liaven und tobe- hor, bynnen Uffelen tuschen des kerkhern to Schotmer und Conr. Hol- hus haven belegen, so de Beneke Koke underhadde. Joh. Bescharen r. ad dimissionem fratris Alberti 1 kamp buten Fol. 69". der Steynporten hy der Werne beneden der Wedemolen. Bertoldus de Obereh miles, qni duxerat uxorem Ludolphi de Iggenhusen, r. pro parte et ad utilitatem Goste uxoris 50 stucke landes ad curiam Porterlmsen speetantos et omnia alia bona, que dictus Lü- dolphus in feudo habuit. 1509. Symon van der Borch armiger fllius Dirici r. dat KlutmansPol. Gftb. guyd in dem kerspel to Heyden und den tegeden darsulvest. Eynwolt van Certzen r. dat kocbvmpt und tollampt, 1 hove, 1 garden und 1 kamp to Bydderuffelen, 1 hove to Soltuffelen, 1 hove to Lyme, den meygerhoff tor Talle, hörende in den vorgen. ampte. Rembertus Barckeyg iudex in Wydenbrugge procurator Hinrici van Oer nomine eius r. 1 gud gnant Pothoff, hörende in dat ampt to Abroke, in der burschopp to Lynicksele in dem kerspel to Stromberge. Herrn. Engelkink pos sessor vicaric ad altare S. An- drec in ecclesia S. Pusynne ratione eiusdem benefleii r. dat Thy- lms to Qwernhem un 1 katen, darto behorich; et domina habet in istis bonis singulis annis 1 talentum cer§. Adrian de Wendt fllius Luberti datis 16 flor. aureis pro her-Fol. 70». wadio patris sui r. den hof to Mylse etc. ') , 1 katen to Edissen, dat aureis guyd to Lyppinktorpe, dey molen darsulvest und 1 hof bynnen Her- vorde presentibus Jodoco de Varendorpe et Frederico Nagel mini- sterialibus. Stenseke relicta Hinrici Bescharen r. 1 kamp vor Hervorde buten der Steynporten by der Wedemolen. Wenemarus van Heyden fllius Arnoldi r. den Megerinkhoff in par. Wetteringen et dabit pensionem iuxta librum pensionalem. Abbatissa et Wenemarus composuerunt se super pensione predicti boni ita, quod Wenemarus dabit abbatisse pro pensione ad vitam Wenemari et herwadio patris simul 50 flor. Renenses et dabit nichilominus ex Fol. 701». dicto bono annuatim 8 den. Monaster.; mortuo Wenemaro domina et patria ipsius successores habebunt integram pensionem iuxta tenorem libri pensionalis. 1) S. S. 278 oben. 20* 308 Joli. van P/ranten datis 3 flor. r. erve und guyd desRolekers bus to Ecken in dem kerspel to Bur; et est bonum pensionale. Ad resign. Ilsen Surynges et Johannis eius filii Joh. Besseihe nne civis Hervord. r. 1 hns un hof bynnen Hervorde by des Presen torn belegen, so dat Joh. Sweppe bewont. Post obitum Swydde to Sylde uxor sua reemebat bona et dabit domine 10 flor. Pen. et domina accepit equum meliorem, quem vendidit pro 6 flor. aureis. Ad dimissionem Hinrici Westphael Joh. Katheman burgi- magister in Lemego habita amicitia domine, cui dedit 3 flor., r. de helfte des haves to Nederen Sulbecke, de helfte der tegeden over de have Overen und Nederen Sulbecke, over dat dorp Holthusen, over Lyndemans hus und over Husemans ten Husen. 1510. Pol. 71 Post Fol. mortem Hinrici de Wedberge armigeri Joh. de Monyck- husen, qui habet uxorem filiam dicti Hinrici, datis 10 flor. pro her- wadio r. dat halve ampt to Vulen, in dem kerspel to Vulen und Wyden belegen; et est bonum pensionale. Fecit iuramentum presentibus Jo- doco van Varendorpe armigero et Hinrico van Varendorpe cive Hervord. vasallis. Joh. Stedefrund commorans in den Breker syke r. % bonorum in Brak sub officio Harthem, prout illas partes possidet, quarum unam 71b, a fratre suo Wilhelmo comparavit; et J / 3 dictorum bonorum rcsignavit dict. ad utilitatem fratris sui Hermanni. Per. III. post Jubilate in presentia abbatisse et in eius aula iurarunt ad consulatuin primo militares Wilh. Ledebur, Jodocus van Varendorp et Joh. Ledebur — quartus Hinr. Westphal non aderat —; postea iurarunt de consulatu veteris oppidi Joh. van Ryntelen pro tunc proconsul, Wem. Swibbe, Herrn. Kotflcsch, Wesselus Hanebom etc., 4 et 4 usque ad numerum completum *. Post abba- tissa misit Jodocum de Varendorp et Johannem Ledebur consiliarios iuratos una cum suo secretario ad d. consulatus novi oppidi; ibi simili modo iurarunt ad consulatum Arn. Wulffart proconsul, Reckert Pe- terink, Joh. Kotflesch, Joh. Platvot, Godeke Salman, Wich- man Blomberch, Joh. Scheffer, qui simul iurarunt; Joh. Kruwel non aderat. Istis omnibus tarn armigeris quam aliis constitutis simul Pol. 72". in aula domina infeudavit iudicio urbis vulgariter dat borchgerichte iudicio dicto Johannem de Ryntelen, Arn. Yulffart, Herrn. Kotflesch et Wesselum Hanebom ante dictos ad usum et utilitatem communi- tatis oppidi Hervord. et fecerunt desuper iuramentum. 1) Das Weitere verlief mit Verlesung der Rechte der Äbtissin wie 1494 u. 1497; desgl. 1512. 309 In nocte S. Antonii quedam mulier Barbara, que fuit uxor legi- tima Johannis Eabben presbyteri et propter dementiam et furorem in quadam camera in domo ducis Montensis in oppido Hervord. sita, quam dominus Hinr. Sartoris inhabitat, ad plures annos reclusa, se ipsam suspendit. Consiliis pluribus, quid iuris super cadavere et quo- modo iudicandum esset, eo quod mulier furiosa et suspendium in domo > que up der frygheyt infra iurisdictionis terminum abbatisse est, habi-Fol. 72 b . tis, ipsis scabinis et iudici oppidi abbatissa desuper iudicandi potestatem termin. dedit. Quo facto die Viti hora VII. ante meridiem iudice oppidi Johanne Weidigen ante Schollenporte presidente cadavere adducto et scabinis astantibus cadaver iudicialiter ad igne'm et concremandum per spiculatorem celebratis circa hoc celebrari solitis et necessariis adiu- dicatum fuit et cadaver super iudiciali actu huiusmodi extra oppidum Hervord. eductum eodem die iudicio celebrato prope capellam trium regum extra Lubberporten concrematum fuit presentibus quo ad actum iudieialem Hinrico Sorp offieiato, Wynando Westerman et Johanne Nbllen familiaribus domine. BartholomeusAme 1 ii pater domus fratrum inHervordia r. Varenkampinkhoff etc. 1 Gerd van Wetberge datis 10 flor. pro herwadio r. dey guderFol. 73». to Vulen, in dat ampt Vulen behorich, in dem kerspel Villen und Wyden belegen, so Hinr., syn broder, to leyne hadde, und vort alle de guder, dey syn vader van dem stychte to leyne hadde. Als myn gn. frouwe etlichen tyns utloste, dey to Mynden by niyner frouwen saugen tyden verschreven was, nam myn gn. frouwe van Joh. van Ryntelen, borgermester to Hervorde, 100 gülden up syne pacht van synen leyngudern 2 . 1511. Pol. 73>>. Hinr. Sorp iunior diaconus ecclesie S. Pusynne r. d. et curiam sitam in den Frygen hagen inter domos Gotfridi Fabri et Hermanni Preckel beneflciatorum ecclesie predicte. Joh. Wolter gnant Sparbrot in Uifelen ad dimissionem Ludeken Lyndemans et Johannis Deppen r. 1 kotstede to Uifelen, belegen baven der Halle beneven Otten Gronen huse, dar itzus de sulve Johan inne wonnet. Engelb. de Plettenberge filius Jasperi, qui alias dedit equum patris pro herwadio, r. den Quernkamp in der burschop to Codinktorpe im kerspel to Nyggenkerken, Gruntmans hus to Kerssenbroke, Henneken Wybboltes hus to Nederen Vulen un dat Velthus half. 1) S. oben S. 285 (Fol. 38>>). — 2) Der Überbringer des Mittewintersweins erhält „einen Burkrossen to offergelde", der das Bürgergeld überreichende Stadtsekretär bekommt 10 Schill, „to offergelde". 310 Fol. 74* Gese Reyneke de Wen dt to Vovnliolte, qui alias dixit, se bona sua Pol. 74 a . in feudum recepisse per procuratorem suum Hinricum Schapesdoet tunc tunc pastorem in Hodenhusen, fecit iuramentum. Ad resign. Goste uxoris quondam Bartoldi de Oberen militis Wulbrandus de Oberch prepositus ecclesie Osnaburg. r. 50 stucke landes, in den hof to Porterhusen beborich, und alle guder, de Luleff van Iggenhusen vor un de vorgen. Bertolt na van dem stychte to leyne hadden. Gosta reservavit sibi usufruetmn in eisdem bonis. Vrydag na Kyliäni nam myn gn. frouwe myt reebte Job. Sun- d a g e s herwede, in synen egenen huse verstorven, in dem Gerenberge belegen, wente byr an wören nyne erven, de dat boren und indedingen moebten; hyr weren tuchslude Hinr. Krevet, Job. Ubbenbrok un Godeke Maneman, borger to Hervorde. Ad dimissionem Gese de Golteren abbatisse in Minda Conr. Bar de läge r. 6 hove to Vulen, G kotstede und eynen meygerhoft', hörende in dat ampt to Vulen, in der herschop Schomberch vor Olden- dorp belegen; et dabit pro pensione detenta interim, quod prefata ab- batissa bona habuit, 9 fior. aureos. Ad dimissionem Hinrici des Fresen Hennannus Strobuck cano- nicus ecclesie SS. Johannis et Dionisii Hervord. r. de keifte des Lock- koves, vor Hervorde buten der Steynporten belegen; et est bonuin pensionale. Ad dimissionem Johannis Keserlink et Margarete (uxoris) suo Margareta deRyneck decanissa secularis ecclesie S. Pusynne Hervord. ad usum capituli sui r. de hove gnant Rydderuffelen, land un guder, nemptlich 5 stucke landes up der Grupenbecke, 5 stucke dar- sulvest, 3 stucke der Strensike, up der Dodenbrede 30 stucke und den Kreinekamp, 8 stucke noch darsulvest up der Breden, im Dreschave mit holte bewasse 25 stucke, 3 stucke sch(e)ten van den greswege na dem bome to Uffelen, dey grote wort, 5 stucke beneden den groten wort, 3 stucke up der anderen syden der olden Langenbecke na der stadt, G stucke by und 2 in der Regeth, 5 stucke by der lantwer des borncs to Uffelen, 2 kempe, 6 stucke buten den bome to Uffelen an der lantwer, 3 stucke up der Kulen, 4 stucke up den Lokolken, 27 stucke up Fol. 75 a . beyden syden der warden van der olden Langenwerge, % kamp by der by der Werne, 2 stucke by den wege des Haselboges, 1 hoystucke by den water vor 1 luttiken stucke baven dem wege by dem water, 1 stucke baven Rasehorns böge, 12 by dem bome, myt holte bewassen den halven Effenberg un eyn immegarden up der Dodenbreden, alle vor Hervorde belegen. Et dabunt singulis annis pro pensione et herwadio 1 flor. Ren. Ad resign. Hinrici des Fresen Joh. Stakeibecke r. de Rapen- breden buten der Renneporten, un schut myt eynen ende up den Hervorder, myt den andern up den Lockbuser wech; et est bonum pensionale. 311 Ad resign. Hinrici Westphal Carstianus Kleinsorge r. de helfte des haves to Neddern Sulbecke, de helfte der tegeden over de liove Overen und Nedderen Sulbecke, over dat dorp Holthusen, over Lyndemans huys ton Husen im kerspel to Schotmer. Ludeke Kappel r. Hermans hof, van dyssen gnant Byspingk, in der burschop Stedorp in par. Osterkappellen und Remmen hus to Oldenmelle und dat halve huys tom Sterte in par. Rymslo. 1512. Feria III. post convers. Pauli Hinr. Westphal, Willi, et Job. Pol. 7b h . Ledeburs et Jodocus van Varendorpe militares iurarunt consula- tmn; de post consules veteris oppidi Hervord. Hinr. Bonnel tnnc pro- consul, Warner Swybbe, Herrn. Kotfleseh, Arnd S trobuok, War- neke Weidige, Joh. van Ryntelen etc. Domina misit Johanneni Ledebur etArnoldumRulman ad pretorium novi oppidi, ubi Arnoldus recepit iuramentum a Johanne Kotfleseh burgimagistro, RichardoPeterink, Johanne Platvoet, Arnd Wulffert, Godeke Salman, Wychman Blomberch, Johan Scheffer. Pol. 76». Wesselus Hanebom iunior r. bona patris mortui. Biomh. Domina dedit Hinrico Hemmelrick heremite d. heremitariam prope sacellum S. Laurentii ad vitam suam et servabit illud cum domo in bona struetura. Ad resign. Johannis Hoberch curiam Depliugen in par. Wenden et curiam Rodeuhart in par. Olepe ad officium Schonholthusen per- tinentes r. Laur. Schungel arniiger datis 6 flor. Hornensibus. De eisdem bonis diu non reeepta pensio iain posthac dabitur. Magister Joh. H e y s e secretarius, uxor sua et Gotschalcus W e n- dink infeudati sunt cum 19 stucke landes vor Lemego extra novam portam prope Schonebrink dictis der Wende land. Cord van Oyenhusen datis 12 flor. aureis pro herwadio patrisFol. 76 b . r. bona patris sui videlicet de vogedye to Spradouw, curiam sitamvau Oyeu- tiischen der Seholenporten un Brunensteyn bynnen Hervorde, 1 hove in den Bexterhagen, 1 / i solthus to Uffelen, den Uthof to Spradouw, Nige- mans hus to Oytinkhusen, den Lockhof, 1 kotten to Besenkampe, den halven meygerhof to Wervi(n)gen et omnia bona, que per obitum Ger- trudis van der Strythorst ad patrem eius devenerunt, quorum nomina hie non omnia sunt expressa. Sabb. post 11 millium virginum wort de tolle myner gn. frouwon in Ludeken Hoepmans hus gelecht, de Wessel Melinan up de Wedemolen vor durch befell myner gn. fiouwen im Joh. Weidigen als richter myns gn. heren van Gulich und Berge, un Ludeke vorgen. nam den toll an myt synem eyde truwlichen to verwarende. Wilh. van Grest hurgimagister in Bylveldia obtinuit, quod domina dimisit ex iure feudali de Lutfardeshove in par. Bilvelde ad utilitatem dicti Wilhelmi et suoruni heredum, sie quod posthac propria bona erunt; Wilhelmus dimisit domine et suis successoribus quedamFol. 77«. et suis 312 bona, que prius fendalia non erant, seil. 2 hove dieta Houle in par. Hepen prope silvam villiei in Vinden sita, que post obitum suum he- redes eius in feudum capient; et dabunt singulis annis pro pensione »/, flor. anr. In vigilia Andree nam myn gn. frouwe myt rechte Joh. Möllers herwede, in den Molenhus tor Radewyck verstarf, so myn gn. frouwe in den huys rechticheyt un gerichte helft un nycht dey van Hervorde; wente dar en was nyn erve, de beqweme were gewest, dat herwede to forderen, so nam dat myn gn. frouwe. Testes fuerunt Wernike Weidige, Kort Klye et Herrn. Garbreder, iudex Wynandus Weste rman. 1513. Fol. 77 b . Post obitum Hermanni Alfermans burgimagistri in Uffelen Herrn. Geyssenbeyr actu proconsul isto anno electus, Herrn. Draffan, Bertolt Holman, Joh. Deppe et Hinr. Stork consules oppidi Uffelensis ex parte civitatis ibidem dederunt pro herwadio occasione officii Saligenworden et aliorum bonorum, que in feudo habuerunt a domina, 10 flor. Ken.; quo facto dictus proconsul r. totum officium Saligenworden, prout eius dimidietatem Hinr. van Fresenhusen et Adolphus Swarte a». 1501 et aliam dimidietatem Wilh. van Grest proconsul a°. 1508 ad consulatus et civitatis utilitatem dimiserunt, '/» d. salis ibidem et m. Kruythove. Hinr. Stork Ufflensis ad dimissionem Wilhelmi de Grest r. 7 stucke landes by den olden berboem vor Uffelen un '/a heywysch. Ad dimissionem magistri Hinrici Sorp officiati Joh. van Hörnen civis Hervord. r. campum extra Dikporten by der Ae, Fol. 78 a . Kelicta Gerhardi S y d e n r. curiam quandam in Radewico by der Steynporten, schetende up Joh. Ledeburs und Alhart van den Busche have. Ad resign. Wilhelmi Grest burgimagistri in Bilveldia Joh. Beckman r. 9 stucke landes buten der Steynporten. Wilh. Hudepol alias Herwech filius Theoderici Herwech r. curiam et d. sitam in emunitate prope curiam ducis Juliacensis et Montensis, quam dictus Theodericus prius in feudo habuit. In ascensione Domini fuit presentatus equus cum sella et freno pro herwadio per obitum Johannis de Exterde vasalli. Rave Westphal filius Hinrici r. officium Libbere et officium Etlen ad usum suum et fratrum ac nepotum filiorum Lubberti West- Fol, 7feb. plial infeudationem peteutium per obitum Hinrici W. drossati ad se per ob. devolutam; et presentarunt ad curiam domine 4 equos, ex quibus domina Optimum eligere potuit pro herwadio; et idem equus fuit ipsis iterum venditus. Claus de Bar armiger Osnabr. diocesis r. dat Grothus to Ben- ningen in par. Rymeslo per obitum Amelungi de Haren ad ipsum ex parte uxoris filie Amelungi devolutum. 313 Barbara relicta Alhardi de Busche misit post obitum ipsius 3 equos, e qnibus domina Optimum pro herwadio elegit, qui Alhardo de Quernhem in Beck venditus est. Altera die visitationis Marie domina disposuit integrum dolium vini, quod allatum fuit et positum ad cellarium ecclesie S. Pusinne, in des stychtes keller, et fuit per omnes vicos et plateas oppidi Hervord. publicatum et exclamatum sine alicuius contradictione, quia diu vina defuerunt nee Hervordenses, qnibus id sepe Ultimatum fuerit, vina ad oppidum disponi curabant. Relicta Johannis Scheffers et eius filius r. bona sua. Barbara relicta Alhardi de Busco armigeri tor Nygenborch r.Fol. 79». bona Alhardi presentibus Jodoco de Varendorp et Hinrico van Oer vasallis. Wilh. Stael filius Dirici r. Wolberdes erve in officio Ehene. Ad resign. Erasmi de Lyppia Hinr. Wrede proconsul Leme- gensis r. 1 solthus to Uffelen negest Cord Wernemans up de west- un Ludeken Burmeygcrs up dey oist-syden belegen, quam nunc habet ab eodem Hinrico Cord Holhus alias Eggerdink et frater suus. Joh. Katheman, borgermester to Lemego, r. Heldes hof to Hardyssen in kerspel Heyden, 2 hove to Groten Marpe, up den eynen Waterman, up den anderen Hagedorn besetten, im karspel to Kappellen un 1 hof to Lyme, gnant dat Arnholtsche hus, in S. Johans kerspel vor Lemego, dar Henne Brandink uppe syt, den halven hof to Ne- deren Sulbecke, den halven tegeden over de have darsulvest, den halven tegeden over dat hele dorp to Holthusen, den halven tegeden aver den hof to Overen Sulbecke, de helfte aver den have ton Husen, de Huse- man underheft, den halven tegeden over Lyndemans hof, den hof tom Pol. 79 b . Grymerde, dar Henneke Lepper irst up sat un nu de pecher, im kerspel hof > den Schotmer. Aleke relicta Hinrici Stuten r. 1 hof un husstede in der van Hagen have, belegen tuschen den gemeynen wege un der vulen gotten, baven schetende up Joh. Engelkink un Kord Klyen have un nedern up den hof saugen hern Joh. Walmans, den salige Stute, er huysher, van der hilligen dryfoldicheyt broderschop gekofft hadde. Johannes Ist ecclesie beate Marie in Bylveldia deca- n us r. nomine sui capituli dat halve ampt to Dydissen in par. Hepen, den meygerhof ton Wendeschen have in par. Darenberge un 1 solthus to Soltuffelen. Dyderick Frydach filius Hinrici r. 6 erve to Estorpe, 1 hof to Leseringen, 1 hof to Oehn, 2 have to Landesberge in par. Landesberge un alle ander erve un gudere in dat ampt Estorp behorich, so syn vader entfangen hadde. Fol. 80*. Joh. Stedefrund ad resign. Hermanni fratris r. "/b bonorum in Braeck, quorum */• antea jreeeperat. 314 Fol. 80". Fol. 81». d. et cur. 1514. Joh. Deterding un Anne, syne lmysfrouwe, r. den principal- hof to Vynden, in eren gnaden ampt Vinden behorieh; na eren dode sollen dey kynder, van der gnanten Annen lyve gebaren, de negesten darto syn. Andres de Qwernhem filius Temmonis r. bona patris defuncti seil, den hof to Luderenhusen, 2 huse to Beren, gnant Pypershus un Wellen bove, un den meygerkof to Eodinkbusen. Hinr. Kruse et Gerd Doroven templarii in Hagen Osnabr. diocesis reeeperunt in feudum curiam Borchardinkhof in eadem par. ad usum dicte ecclesie. Ad resign. Ilsen relicte Hinrici van Hepen pro se et filiis Conrado et Gotscbalco faetam Job. Lepper civis Hervord. r. 25 stucke landes buten der Renneporten un 1 wysch to Oytinkhusen. Ad dimissionem Frederici Nagel Joh. Bekern an civis Hervord. r. d. et curiam super ßadewico in der Loerstrate. Ludeke Corveyg filius Ludolfl defuncti r. de Scbolenbecke bove in Byst prope Lemego. Anna relicta Johannis Sundages vendidit cum consensu domine WesseloMelman hereditarie d. suani in platea Gerenberch in districtu domine. Heydenr. de Bxterde r. bona omuia ad usum suum et nepo- tum filiorum fratris sui Johannis defuncti; idem r. de helfte sodaner gudere, als Erasmus van der Lyppe, syn swager, synen broder Johann un Hinrik un Bernde, eren veddern, verkofft hadde, so de durch dot Berndes vorgen., de de leste van den broderen starf, an enne gefallen weren, un de andern helfte sollen de broder Berndes vorgen. entfangen. Ad resign. magistri Johannis Wesselink med. doctoris Mich. Vyscher civis Hervord. procurator Johannis Wesselink dicti doctoris filii r. 13 stucke landes up der Kreygenbrede buten der Steynporten. feneke Koke vendidit cum consensu domine Johanni Vorsteno uwe et Leneken uxori sue 1 d. et curiam sitam achter synen groten Fol. 81 b .huse, wandages der Smakepepers huys; quam J. Vorstenouwe r. wand. Ad resign. Hinrici de Langen armigeri in diocesi Monaster. Gos- winus de Basfelde r. officium Rhene cum omnibus mansis et dedit pro amicitia domine 50 flor. Ren. IL die Mathei evang. synt myn gn. frouwe und Boldewyn, Johan undAlhard, broder un veddern gnant van Qwernhem, gescheyden als umb dat ampt to Beck also, dat myn gn. frouwe heft Joh. to Beck myt den gnanten ampte to erer aller behof beleynet, und sullen er gnaden jarlix geven vor de pensien 6 rynsche goltg. und hebben ge- geven vor dat herwede 12 goltgulden. Aleke relicta Hermanni Draffan burgimagistri in Uffelen r. bona derelicta per obitum mariti. Relicta Beneke Koken r. bona viri defuncti sui. 315 1515. Hcydenrik van Lennep is beleynet myt dem holtgerichte der Fol. 82». VVyrsch, in den Dyckhof to Schoppinge hörende, to beliof des junkeren Arndes greven to Stenf orden 1 . Ilsa relicta Bonn eis burgimagistri dato equo cum sella et freno r. bona per maritum derelicta: de helfte der Helle bnten der Renne- porten, sal. Alb. Blessen land, 2 dele de hören in den hof to Olden- hervorde, Wenthusen hove extra Lubberporten, un schut von der overen monke bruggen up de nederen monoke bruggen dat syk dal, 1 hove extra Lubberporten, olim Diderik Rudenkranzes, 7a eyner wysch an der overen baven der Lemenbredeu, dat land in der Marsch, de kempe in den Lubbervelde un 1 garden baven den Konnyngen. 2 Ad dimissionem Hermanni Smakepepers Hinr. Furboen civisFol. 82*>. Hervord. r. agros buten der Steynporten. Fer. IV. post visit. Marie convocati per dominam Bernd Valke alias Rotgevink, Herrn. Johannink, Schur Herrn., Wychman dictus Grone- Fol. 83 a . wech niansionarii officii Rene una cum ccteris eius officii mansionariis ■ man clict - iurarunt in curia abbatiali iuramentum officiorum solitum de officii ac suis privilegiis. Relicta Lasterpage r. 1 hove, gnant Hormenke, un Sutmeyen hove in dem Libbervelde. Lücke Boeckmans mortuo marito r. 9 stucke landes beneden der Otterheyde buten der Dykporten, dar 1 hus un hof in der Loer- strate myt eynem kleynen hus unde dar wege darby, tuschen Joh. Weidigen u. Joh. Coster husen belegen. Domina contulit Johanni Mentzen suo secretario ecclesiam parrochialem in Rodinkhusen Osnabr. diocesis per obitum Johannis Dulwener alias Fryen vacantem. Joh. v. Rintelen proconsul diinisit Corde Floreken 8 peciasPol. 83 b . agri in der olden sende; Cord dimisit easdem pro utilitate Johannis Wygendicks civis Hervord. 1516. Cord van Oyenhusen dimisit den Scheethof bynnen Ufflen un Va hove landes, darin behoren 6 stucke vor dem Azemberge, 2 by der Lemekulen etc., 1 beneden den Heiwege etc. to behof Frederikes von Fol. 84 a . der Lippe unde de andern helfte dusse(r) hove to behof Hinr. Storkes. to behof Domina contulit Johanni Mentzen officium subdiaconale ecclesie S. Pusynne vacans per obitum Bernardi Rupen. Arnd Hollenhagen r. Va campi extra Renneporten a Johanne Surink dimissam. 1) Vormund desselben war der Graf v. Bentheim. — 2) Von hier ab beginnt die Hand des Sekretärs Joh. Mentze. 316 Gerd van Hovel dermo r. officium Stockura nulla de fratre suo facta mentione; dedit domine 7 flor.J sed, quantum subsistat iure, relin- quitur disputandum. Domina contulit Theoderico Steven clerico Myndensis diocesis beneficium SS. Simonis et Jude ap. in ecclesia Hervord. resignatum per Hinricum Doetschman. Fol. 84 b . Prederik von der Lippe r. bona et agros per Cord van Oyen- husen folio precedenti dimissa. Joh. deAsbegk r. Schenekink erve in par. Schoppingen deditque pro herwadio patris 18 flor. Ben. presentibus Heyde(n)rico de Oer, Hinrico de Langen to Stockum et Wilhelmo Stael. Arnd Swybbe r. bona, que supra fol. 82 uxor sua quondam relicta Hermanni Bonneis receperat. Herrn. Kotfles r. bona patris Hermanni, que supra fol. 36 con- scripta sunt, etiam 1 campum extra Dykportam prope cimiterium S. Fol. 85 a .Laurentii pro sua ac sororis sue, uxoris Gerhardi Hülsen, utilitate; sue, ux. dedit pro herwadio % tunnam butiri. Diderik van der Reke filius Luberti r. de gudere to Kockel- dorp et pro neglegentia infeudationis necnon pro herwadio dedit in auro 40 flor. Jost van Vysbek filius Hermanni r. 3 have to Vaell, 1 hof to Lese, 1 hof to Eeitlose uude 2 have to Anstede in dem carspel Sulingen in dat ampt Nottenstede. Joh. Schutte to Ufflen verlet to behof syns broders to Swave- dissen 1 hove to Ufflen, de eyn lehn- unde pachtgud is der costerynnen der kerken to Hervorde to behof des hilgen sacraments. Eotger Pipenpot prestitit iuramentum capellanorum ad heb- domadariam quondam Wylbelmi Schade pro capellano acceptatus. Fol. 85 b . Domina misit ad heredes Statu de Snetlage Georgium Massen et Arnoldum Lennep, qui ad stabulum equorum admissi elegerunt optimum equorum; qui ad abbatissatum per ipsos adductus postea Johanni Pla- disenian pro 27 flor. Een. vendebatur. Arnd vanHeyden r. den Meygerinkhof to Wetteringen im stifte van Munster. He hadde myner gn. frowen boden behandet dat beste perd syns broders, sei. Wenemers; dat hadde de bode up dem wege verdorven, also dat he van Halteren dat weder umb sande; dat sande do Arnd erer gnaden; myn gn. frowe sande em dat averst weder unde moste darmede to freden, want de bode hadde den koer, to nemende ute dem stalle, welik perd he wolde, un Arnd erbod sych, myt eden to beholden, dat he an dem perde nyn gebrek wyste. So worden myn gn. frowe un he verdregen umb de pensien, dat he tyd synes levendes dey pacht nicht sollen geven, unbescheden 8 pennyge dem h. sacra- mente; darvor gaff he erer gnaden 28 Kynsgulden. Belicta Hinrici Erevetes r. 3% stucke landes buten der Steynporten. 3t? Hinr. Weidige r. der van Moninkhusen hof by Alhardes vanPol. 86 a . dem Busche have, den syn husfrow, wandages nagelaten wedeve Gerd Syden, entfangen hadde, de noch itzuns levet. Joh. Schutte to Swavedissen entfenk 1 have, de syn broder fol. 85 vorlaten hadde; dar sal he jarlix 2 scheppel wetes unde 7 vad- deren krossen offte gewerde dem h. sacramente in dem monster van geven. Agnes van Gledingen, priorissa to Qwernem, entfenk den halven meygerhof to Qwernem, den her Jürgen Masse verleet. Wyllem van Grest entfenk dat Eynhuys tuschen den AmesserFol. 86 b . im Lockhuser bomen, Droppesland und Woldemene, de Joh. From to Azemissen verleyt. Joh. Ploreken to Lemgo gaff syns vaders Engelbertes perd to herwede unde entfenk >/, hove to Nortroppe in par. Talle. Gotschalcus Eykehof entfenk eyne have, gen. de Dotsche, in par. Hilverentorp tuschen des h. sacramentes un Joh. Kluppeis lande. Mach, magefrawe to Besenkamp, heft gedinget ers mans half erve, utgescheden dat herwede, vor 4 Rinsgulden. 1517. Joh. tor Helle heft verlaten syn huys in dem Gerenberge unde gerychte myner gn. frowen Arnde Bescharen. Fol. 87 a . Am dage Brigide verdrank tor Wodemolen de mollerknecht; was myner icgen Albred Tappeis; myn gn. frowe gaff orleff, enne ute dem water to nemende; hadde in dem budel 12 mark; nam myn gn. frowe. Hinr. Kappeis, Hinriks son, to Werter entfenk dat arapt Stichorst; gaff myner gnaden umb bede Dirik Linnigs, drosten, vor dat herwede 3 gülden. Joh. van Qwernem, Jaspers son, gaff syns vaders perd myt sadele un tume un entfenk de guder, syn vader entfangen hadde 1508. Am gudensdage na Palmarum borgeden her Joh. van Qwernem, domher to Mynden, un Otto Kremer ut Johan van Qwernem gen,Duyr- koepp, den myn gn. frowe let gripen, darumb dat he eren gnaden 9 syden spcckes im Henninge nto syner kameren by 9 gülden gestalen hadde, unde bat ere gnaden umb godes wyllen umb dat lyff un dede gewantlike orvede gerichtlik un swor aver de hilgen iegen ere gnaden, ere gnaden denere, undersaten etc. nichts to vorderen, dan erst vor crer gnaden, ock umb den anfank nicht to donde; dat sworen her Joh. un Otto ock so to halden. Richter was Wynandus Westerman, dinkplichten Deppe to Amessen unde Herrn. Armbosterer. Vincentius Clostermeyger pro custode is entfangen in dat Pol. 87 b . munster; vor enne laveden Herrn. Cotfles, Hinr. Clostermeyger, syn vader, Joh. Greve, Mychel Veerechede, de junge Wytfeld true to synde. Wylh. van Wysselbach r. eyn erve, gen. Keyseres gud, to Serkenrade in dem ampte Schonholthusen. 318 Myn gn. frowe heft laten uptren u. tohowen 2 vysehekorve, de Lubbert Grypp snnder eren gnaden fulbord heneden Boldewens werk in de Aa badde gelecbt, dorcb Joh. Mentzen, Henningurn schultetuni unde H. tom Frythave, eren gnaden deneren. Domina contulit Re}Tiero Hunevelt vicariarn Vincentii in ecelesia Hervord. per resign. Arnoldi Bullemans. Joh. Vorstenowe verlet Michele V i s c h e r eyn kleyn dwarsbuys tegen hern Hinr. Eupen. Dornina contulit Dirico Luynink vicariam Margarete in Monte per obitum Johannis Bolten vacantem. Fol. 88 a . Joh. Pladise heft synes vaders herwede gedinget up 5 Rins- gulden; a». 1521 r. An der Vision avende vervellen myner gn. frowen up dem Page- markede 2perde; worden gebracht up de ebdie; dat eyne hadde eynen manne dat beyn to slagende, dat ander sloch eyn ander perd doyt; un worden den parten weder gegeven vor eyne geborlike erkentnis. Joh. Surink r. bona patris. Alhard van Qw einem heft gegeven to herwede 20 Rinsgulden Alhardes van dem Busche gudere balven dorch vorbede hern Herbordi van Snetlage, Blyers etc. un de gudere entfangen, nemlik den hof to Odenhusen, dat ampt Hundebrok, 1 katen to Herinkhusen, Ramselshuys to Hilgodissen, olde Boggenhuys to Flaemylse, der van dem Busche berch baven Hepen un der van Arnholte hof bynnen Hervorde. Joh. Surink upgelaten dem amtmanno magistro Hinrico Sorp 1 huys in der lutken strate by des Fresen torn un de amptman entfenk Fol. 88 b . dat weder. He ok verlaten noch 1 huys darby belegen; entfenk Arnd He ok Scheffer. Bertram van Nessel rode dingede syns vaders herwede up dartich Rinsgulden unde entfenk den ampthof tom Hoberge. Lamberd Lamberdink entfenk 7 stucke landes in eynem kampe by dem Stroetbome by der vedrifft. Joh. van Ryntelen de junge heft entfangen desse vorgen. stucke landes, de L. Lamberdink verleth, unde negen stucke landes buten der Steynporten, de Aleke Lyndeman hadde gegeven Hinrick Fockel ordinis Hierosolym. to Monster unde he to J. v. Ryntelen bebof weder verleet. 1518. Fol. 89 a . Henrik Hund, pastor to Helvelde im Surlande, entfenk 1 erve, gen. des Husers gud, to Menekenbracht, in dat ampt Scbonholthusen behorich, dat in langen jaren nicht entfangen was un de Schaden by eyne beneficium gegeven hadden, alle saterdage dat im dor eyne misse de beata virgine darvan to halden, de gyfte myn gn. frowe beste- diget. Symon Schade entfenk 3 erve to Menekenbracht, de under- hebben Hans Poeth, Hans Wulf unde Bernd Toger in par. Helvelde; hören ok in dat ampt. 319 Herrn. Gockel entfenk land vor U fielen, als 5 stucke vor dem Pol. 89^, Asenbcrge etc., 1 up den Baderpolen, 1 under dem Badbrinke, alle behorich in dat ampt Seligenworden, unde de helfte eyns kampes gen. Honover, de Job. Schutte de junge verlaten lieft. Joh. Kotfles entfenk 1 wysch to Otinkhusen, schuyt up de lantwer, de Joh. Surink verleth. Herrn. Kotfles entfenk'/ 2 des waters, dat angeyt van de Schobecke want an den vall to Porterhusen, des de anderen helfte Hinr. de Prese heft, dat Joh. Surink ok verleth, unde 1 kamp in der van Hagen have. Drude Lamberdink entfenk land na dode hern Mathei, eres Pol. S0 a . broders: 27 stucke, 3 vor dem Nunnendal etc. Herrn. Deppe to Ufflen entfenk negen stucke Landes vor Ufflen achter dem kerkhave, 1 stucke tegen dem sekenhuys, 2 up der Kolage, 6 up dem Steynbrink, 2 aver der olden lantwer, 2 tegen dem olden dyke, 1 under dem Badbrink un J / 4 eyns solthuses in der Weer, de syn moder un stefrVader Bernd Meiler verleten. Her Joh. Pryman heft verlaten to behof hern Hinr. Bupen un des besitters beneficii S. Erasmi in ecclesia Hervord. 1 huys in der van Hagen have myt eynen kleynen huse darby; darut heft myn gn. frowe jarlix 1 punt wasses. An des h. lychams avende sande Jaspar v. Haren myner gn.Fol. 90>>. frowen G Bynsgulden by syner suster, so dat bededinget was tuschen eren gnalen unde ein, des Kolthaves halven to Benningen, dar myn gn. frowe de besathe in heft, also dat he den up desse tyd noch mochte besetten myt synen egen luden, un wanner de von dem gude versterve offt affrumen, dan mach myn gn. frowe unde ere nakommen sych der besäte kroden ; gededinget dorch den amptman un Joh. Mentzen van wegen erer gnaden, den drosten Steynhuys un synen broder Segewyn. Myn gn. frowe entfenk dat herwedes perd, dorch doyd der sei. frawe vam Busche verfallen. Oer van Nesselraed entfenk de allinge gudere, Alhard van Qwernem vorgen. entfangen heft na dode Alhards van dem Busche unde syner sei. frawen Barbara van Oer, des vorgen. Oers grote vaders Jaspers van Oer suster gewest. Joh. Snellenberch, Hermans son, r. 1 have to Schonholte in par. Schonholthusen, gaf 1 gülden pro herwadio. Gerd Morrian, Sanders son, marschalk, entfenk dat amptPol. 91 a . Ostenvelde in diocesi Osnaburg.; dat herwede hadde de vormundere gegeven na dode des vaders. DiderikMorrian, syn broder, entfenk Euterdes huys to Stockum in par. Schoppingen. Am dage Othmari entfenk Herrn. Stakelbeck, hern Johan son,Pol. 91 b . '/ 2 der Grubenhove in dem Lybbervelde tor lyftucht, na synen dode de hern Joh, 320 besitter beneficii.... in ecclesia Hervord., dat sei. her Joh. unde mester Herrn. Stakelbeck fundert hebben. Ilse, wedefrow Arnd Swybben, entfenk ere gudere, de bavon vaken gescreven synt; gaf vor dat perd 14 gülden. Mychel Vyscher entfenk 1 dwaershuys tegen hern H. Eupen, dat Joh. Vorstenowe verleth. Herrn. Vylthoyd entfenk 1 groyt huys negen Hinr. Benninges huys have an dem orde, wandages de Smakepeper. Arnd Wulfferd de junge entfenk . . . Her H. Rnpe entfenk to behof beneficii sui Erasmi 1 hus, dat her Joh. Priman verlet (v. fol. 89). Pol. 92". Joh. Platvot de junge entfenk . . . 1519. Warneke Weidige entfenk 2 1 /., stucke landes, belegen in synen karape, hören in den halven Lockhof, de her Herrn. Strobuck verleet, nn her Herrn, un syne erven, tor tyd besitters des Lockhaves, sollen de verpachten. Ludeke Catheman entfenk de gudere syns vaders; gaf to her- wede 15 Eynsgulden. Dirik Ketteier entfenk den hof to Dabrok in par. Lyborch; dedit pro herwadio 10 Eynsgulden. Araelunk von Varendorp gaff to herwede 8 Rynsche gülden un entfenk Alhardes sei. van dem Busche nagelaten gudere von wegen syner husfrowen, de Alhardes vorgen susterdochter was. Pol. 92 b . Otto Volmar, borgermester to Wydenbrugge, entfenk Lynde- -germ. manshuys to Batenhorst in par. Wydenbrugge, den (!) Herrn. Hachmester verleth; gaff pro amicitia 4 Eynsgulden. Hilbrand Slorteholt to Uflen entfenk eynen böge vor Uflen, belegen in der Ufler marsch beneden der olden landwer, den Hinr. Drossan vertaten hadde. . . . Wrede alias Eaphoy dingede dat herwede syner steff- kinder Frederik sei. den Wreden, alias Supetitt, in dem Surlande up 3 gülden krönen, de myn gn. frowe entfenken; un so sollen de vormundere schicken to Hervorde un laten de guder entfangen. Wenemar von Heyden, bastart, r. den Meyerinkhoff to Wetteringen na dode Arnd van Heyden to behof Lubberti unde Lutzen v. Heyden, gebrodere. Fol. 93 a . Wedwe Swederi Steynhuses sande syn herwedes perd, werdych syn herw.ungeverlich 20 Eynsgulden, 23. October wedewe Joh. van Dranthen syn perd myt sadel unde turne, wert 5 gülden. Herrn. Geysenber proconsul Ufflensis ad dimissionem Cord von Oyenhusen r. 4 stucke landes by dem Werller vorde to Soltuflen unde dem santbrinke. Eeckert Bogeholt verlaed aller gerechticheyd up % solthus to XJfflen, dat sei. her Jürgen Masse von syner steffmoder gekregen hadde. 321 1520. Joli. Blawkogel de Lippia acceptatus in familiärem prestitit iidelitatem. Wylh. von Grest dimisit dat Eynhus etc. * buten der Eenneporten, de Wessel Hanebom weder sal cutfangen. Lamberdink, borger to Brunsvvyck, heft verlaten alle len-Fol. 93 b . derye, hergekomen von syuen elderen, to behof Druden, syner suster, de se in vortyden na dode sei. hcrn Matheus Lamberdinges, eres broders, entfangen heft, Joh. Stork b nrgi mag is t e r in S o 1 tuffle n r. nomine communitatis post obitum Hermanni Geysenber bona supra scripta de anno 1513 et dat 10 flor. pro herwadio. Ludolfus Ebbekink alias Aeskule acceptatus pro capel- lano Hermanni Kotfles. Eodem die Bern. Boele presbyter iuravit offlcians Hermanni Engelkink ad beneficium Pabiani Sebastianiuue sub organo. Cord von Oyenhusen verlet 1 kamp by dem Brunsteyn, den Wylh. Ledebur weder entfenk, belegen tuschen synen mide Druden Badink haven. Joh. von Drunten r. des Eolekers katen to Ekem in par. Bur. Am dage Gothardi dede orvede Peter to Sutleneger vor Pol. 94». den anfank un satte borgen Alberde, synen broder, un den Brantmoller by peen 100 gülden, bynnen 14 dagen wyllen to makende, dar he nmb gesät was, of weder in to körnende; de rich'ter was Jo. Nolle; dink- pl'chten Henningus Schulte, Brun Sorp. Jost Geysenber, Hcrmans son, entfenk 4 stucke Landes, als 1519 steyt gescreven; darto 1 hove landes, alle to behof syner moder Annen. Am donredage na Viti sandeJaspar Smisink syns vaders beste perd myt sadel un toeme to herwede, word verkofft vor 22 goltgulden in groter gnade Jost Fennen, fagede. Am dage commemor. Pauli heft myn gn. frowe laten halen dat beste perd myt sadel un tome sei. Ilsen, wedefrow Arnd Swybben off Herrn. Bonneis. J. Mentze ex commissione domine heft beleynt Bolef Monick,Pol. 941'. to Haselunde wonhaftich, myt Bilsink erve to Schoppingen. Actum in Castro Stromberch in beneplacentia episcopi Monaster. Ermegard, wedefrowe Joh. Leppers, gaff cyn perd to herwede un entfenk de gudere' 2 weder to leyne. Winand Westerman un syn frowe hebben verkofft Arnd Be- scharen un syner husfrowe ere huys un allinge word in dem Gerenberge tuschen J. Lepper huse u. Sachtelevende; prestitit 18 den. 1) S. oben Pol. 8G>>. — 2) S. oben z. J. 1514. 21 322 Wedefrowe Swederi Steynhus entfenk 1 liove to Hatlage vor Bylvelde by der nederen mollen. Fol. 97'\ Abbatissa contulit Johanni Kullemaii clerico Paderborn, diocesis beneficium S. Georgii et Dorothee in ecclesia Marie in Monte per resign. Johannis Grest. Domina pro ista vice commisit facnltatem decano in Langen- horst, quatenus resignationem ecclesie parochialis in Wetteringen Mo- naster. diocesis per Renoldum Langenhorst doctorem reeiperet et Johanni Brnggink presbytero dicto diocesis conferret. 7. Aug. domina contulit Theoderico Lunink iun. parocbialem ecclesiain in Steinhagen per obitum Hermanni Astroth vacantem, 31. Aug. Henningo Schulte beneficium seeundarie S. Symonis et Jude in Fol. 971\ecclesia S. Pusynne per obitum Hermanni Preckel vacantem, 1. Dec. l. Dec. ma gi s tro JohanniMentze secretario parochialem ecclesiam in Darenberge Paderborn, diocesis per resign. venerabilis domini et magistri Hinrici Sorp officiati vacantem presentibus Hermanno Engelkink, Hermanno Kotfleisch hebdomadariis, Hinrico Sorp diacono, Wesselo Schernow. 1521. Fol. 95 a . Ludeke Korvey post obitum fratris r. bona. Ilse relicta Hinrici de(s) Fresen morantis up der Honstrate r. agros extra Kenneporten to erer un Ilsen Wychmans, sei. Hinr., eres huswerdes, sustcr, behof; eodem die Ilse Frese et Ilse Wychmans di- Fol. 95 1 ». miserunt prefatos agros dempto campo pro utilitate Andree Fresen, qui -Htate r- eosdem agros et 3 agros up dem Carssengarden, quos pater suus Hinr. quondam burgimagister Hervord. reeeperat. Hinr. Hund ut dem Surlande entfenk 1 erve, gen. Kortenbeck ton olden have, in dem kerspel to Wenden, horich in dat ampt Schon- holthusen, dat in vortyden nicht was entfangen; dedit pro amicitia 8 flor. Mychel Vyscher dimisit parvam d. suam sitam prope curiam Clarissarum pro utilitate Augustini Remensnider, qui r. Ant. von Wetberge entfenk de gudere, de syn vader, sei. Gerd, 1510 entfangen hadde; gaiF vor dat herwede 12 gülden. Joh. Pladise entfenk 1 hove to üalinchusen, 1 liove to Donow nnde 2 katen to Eodinchusen; gaff to herwede 5 gülden. Fol. 9G a . HerWynken Peckelherink entfenk alle dat land, dat Drude Lamberdink alias Lubberdink entfangen hadde 1518, dat Drude itzons verlaten heft to syner behof, beholtlick eer der lifftucht daran. Hupertus von Tzertzen entfenk dat koeckampt, toelampt, 1 hove, 1 garden, 1 kamp to Rydderufflen, 1 hove to Soltufflen, 1 hove to Lym unde den meygerhof tor Talle na dode Eylvoldi, syns broders; redemit equum fratris pro 9 flor. aureis Een. Borgermestere unde raed hebben behandet myner gn. frowen Hinricum Worwatz clericum Magunt. diocesis, geboren to Elfeld in 323 Hassia, den sie getovet hadden darumb, dat he eynen valschen Schrecken- berger by syck hadde, und se menden, he were falsarius monetarum gewesen, dat doch nyn verfoleh hadde; myn gn. frowe leet ein eynen eyd steden de non vindicando in eren gnaden sale unde he wart ge- halt van dem raedhuse dorch Mentzen un Depper un gebracht up den hof. Herrn, von Erwethe to Lemgo entfenk >/2 nov e to Byst, to be- Pol. 96 11 . hof syner un syner sustere unde brodere, de syn grote vader Herrn. Smedink sei. entfangen hadde. Bartolt Husseman hefft geven vor synes vaders herwede 7'/ 2 goltgulden. 21* Heberegister. 1. Lateinische Heberolle (14. Jahrhundert). (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 1316 e.) Abkürzungen s. S. 63 oben. Debita sanctc Marie in Monte. Eol. 05 Eggerinchusen dabit duas urnas butiri et 2 porcos pingues, 6 modios tritici, 30 magnos panes ter in anno, 2 modios fabarum, arietem, 10 panes, 5 caseos, 1 pascheswin, 10 molt b rassei. Litones Berdelinhusen 3 parvos modios sil., 4 modios magnos ordiacii, 30 modios av. spikermate, arietem, 12 den. winvore, 5 timerpenninc, 3 lioltpenninc, 1 nnciam ovorum, 2 pullos. Thedenbusen 3 modios sil., 20 modios av., 2 pullos, 1 unciam ovorum, arietem et porcum de tribus solidis, 12. den. winvore, 5 timerpenninc, 3 holt- penninc; Echem 3 modios sil., 20 modios av., 2 molt braeii,* arietem, porcum de 4 solidis, 12 den. de winvore, 5 timerpenninc, 3 lioltpenninc. Hederdinhusen 3 modios sil., 30 modios av., 1 molt braeii, arietem, 2 pullos, unciam ovorum, 12 den. winvore, 5 timerpenninc, 3 holtpenninc. Lyp- pinchusen 3 molt sil. Hervord. mensure, 1 scratswin de 6 solidis, arietem, 2 pullos, unciam ovorum, 12 den. winvore, 5 timerpenninc, 3 holtpenninc. Bech 20 modios sil., 11 modios av., 1 molt sil. et 1 molt av. Hervord. mensure, 2 pullos, unciam ovorum, 1 molt tritici spikermate, 12 den. winvore, 5 timerpenninc, 6 holtpenninc. Eyleshusen 2 man- sus; primus 3 modios sil., 27 molt braeii et 1 molt braeii, quod dicitur hofmolt, arietem et porcum, 2 pullos, unciam 328 ovorum, 12 den. winvore, 5 timerpenninc, 3 holtpenninc; secundus mansus ibidem 3 inodios sil., 18 modios et l molt bracii, arietem, porcum, 2 pullos, unciam ovorum, 12 den. winvore, 5 timerpenninc, 3 holtpenninc. Huck er e 10 molt bracii, 2 specswin, 1 pascheswin, 2 urnas butiri mensure Hervord., in Pascha 30 magnos siligines*, in nativitate Domini tantum, in Quadragesima 30 grossos süigines, 9 uncias ovorum, 6 pullos, arietem, 13 den., 2 modios fabarum, in decollatione beati Johannis 10 panes, 5 caseos; in eadem villa quidam mansus 3 modios sil., 10 modios av., arietem, porcum, 12 den. winvore, 5 timerpenninc, 3 holtpenninc. Sylde 3 modios sil., 20 modios av., arietem, 12 den. winvore, 5 timmerpenninc, 3 holtpenninc. Ebbinchusen 8 molt bracii, 2 specswin, 1 pascheswin, 2 urnas butiri, in Pascha 30 magnos süigines, in nativitate Domini tantum, arietem, 9 uncias ovorum, 6 pullos, 13 den., 2 modios fabarum, in Quadragesima 30 grossos süigines, in anniversario abbatisse Goste 10 panes et 5 caseos. Mansus de Kerne 1 molt sil., 30 modios av., 2 molt bracii, 1 molt sil. mensure Hervord., 4 modios ordei eiusdem mensure, 2 arietes, 2 sol. winvore, 10 timerpenninc, 6 b holtpenninc. Milse 0 2 specswin, 1 a pascheswin, 2 urnas butiri, 1 molt sil. mensure Hervord., 9 uncias ovorum, in Quadragesima 30 grossos süigines, in anniversario abbatisse Goste 10 panes, 5 caseos. Mansus Ubedissen 3 modios sil., 30 modios av., 1 molt bracii semipressi, porcum, qui dicitur scratswin, [arietem], 12 den. winvore, 5 [timerpenninc], 3 lioltpennic. Bracji 3 modios sil., 20 modios av., 1 [molt bracii] semipressi, arietem, 12 den. winvore, 5 timerpenninc, 3 holtpenninc. [Curia Vils]endorpe 8 modios sil., 20 modios av., [arietem, 12 den.] winvore, 5 timerpenninc, [3] holtpenninc. Baven- husen".......... [1 molt bracii semipressi, 1 scratswin], .......... [timerpenninc, 3 holtpenninc]. a ) = panes siligineos. — *>) V mit übergeschriebenem I. — <0 Dahinter steht ein undeutliches Wort: bc (bracium?). — a) auf Rasur. — e ) Der Best (2 Zeilen) ist grösstenteils undeutlich; vgl. den deutschen Text unten. 329 Koker de 2 specswin, 1 pascheswin, 2 iu - nas butiri,Fol. 58b. 30 raodios sil., 1 molt sil. Hervord. mensure, 9 vracias ovo- rum, 6 pullos, 13 den., 2 modios fabarum, arietem, in anni- versario abbatisse Goste 10 panes, 5 caseos. Knolle 3 molt sil., 3 molt ordei mensure Hervord., 6 molt av., 6 modios tritici eiusdem mensure, 8 pullos, 2 porcos de 8 solidis. In eadem villa mansus 18 modios sil. Hervord. mensure et tan- tum ordeum, 3 molt av., totum per mensuram Hervord., por- cum de tribus solidis. Molendinum in eadem villa 3 sol. et bonum porcum. Domus Lare 2 molt sil. spikermate, 6 malt av., porcum, qui dicitur scratswin. Adelhardinc- torpe 10 modios sil., 7 molt av., 3 porcos, 3 arietes, 4 pullos, 2 uncias ovorum, 2 sol. winvore, 10 timerpenninc, 6 holtpenninc. Domus Livenstede 5 sol. et 3 obulos, 4 modios tritici. Domus Dummerstorpe 7 sol.; G-elenbeke 1 molt sil., 30 modios av., 1 molt bracii semipressi, 4 modios tritici, porcum bonum; in eadem villa Gelenbeke 13 modios sil., 1 molt bracii semipressi, 3 modios tritici, 1 molt av. mensure Lubekensis, 1 porcum. Theninghe 2 molt sil., 4 molt av. Hervord. mensure. In eadem villa Theninghe 9 modios sil., 4 molt av., 2 molt bracii semipressi, 2 oves. Molendinum iuxta, que dicitur Brantmole, 4 sol. et arietem. Burtinctorpe 1 molt sil., 2 molt av.; in eadem villa domus quedam 18 den. Londe 3 modios sil.; Dunnede 18 modios sil., 12 den.; Lenegeren 1 molt sil., 2 molt av., 2 sol. Item Sutlenegeren 15 modios sil. proprie mensure, 3 modios sil. spikermate, arietem, 14 den., 15 modios av., 1 molt bracii semipressi. Manen 30 modios sil., 30 modios av., 2 porcos, qui dicuntur scratswin, 2 arietes cum 1 agno. In eadem villa 30 modios sil., 30 modios av., 2 scratswin, 2 arietes cum 1 agno. Heden 1 molt sil., 1 molt bracii semipressi, 1 scratswin, ovem cum agno. Ockesen 10 modios sil., 30 modios av., porcum, ovem cum agno. Gerdene 3 sol.; Bracwede 4 sol.; Saltuflen 4 molt salis et 1 molt sil.; in eadem villa 3 modios salis Hervord. mensure et 15 modios salis spikermate. Ridderuflen 3 molt sil.,. 2 molt ordei, 6 molt av. Hervord. mensure, 2 porcos. Hillewalsen 3 modios sil,, 10 modios av., 1 molt bracei semipressi, porcum, 330 ovem, 12 den. winvore, 5 timerpenninc, 3 holtpenninc. Westerenghere 2 sol., 6 modios sil., 6 modios av., 6 pullos; Bertelwich 31 den., 15 modios bracei semipressi; Elbinchuserhagen 3 sol. De foresto Eggerinchusen 14 modios sil. Hervord. mensure. Eyseberghe JohannesDya- bulus 3 molt sil., 4 modios tritici; Erdere idem Johannes 4 sol. Velthem 10 modios sil.; Wicherinchusen Joh. de Ganderschem 1 molt sil., 2 molt av.; Stemnem 8 modios tritici; Hemerinche 4 sol. levium denariorum; Hes- linghe 4 sol. levis monete; Vrederegeshusen 18 den.; alia domus trans aquam 8 modios tritici spikermate. Osinctorpe, quod modo dicitur Make, 5 modios sil., 30 modios av., 14 modios bracei semipressi, 1 scratswin, 2 sol., ovem cum agno". Herdessen 3 modios sil., 20 modios av., ovem, 1 molt bracei semipressi. Lime 4 sol., coüventui* 2 sol.; Suedelinctorpe 14 den.; Nederen Oldendorpe 9 den.; Bekehusen 7 sol., qui dicuntur hagelpenninc 0 . Bisterpo cuilibet 3 modios sil. et 5 modios av.; Thethardo famulo conventus 5 modios av., 2 modios sil.; Bekehusen iterum 3 sol., qui dicuntur hagelpenninc 0 . Er- pinctorpe 1 molt sil., 2 malt av. mensure Hervord., 1 scratswin, 1 molt av., 6 modios sil. mensure Hervord. Curia Buckesen Henn'cws Slavus 1 miles 2 sol.; Berghe 5 sol. a ) angno Häschr. — •>) cö Hdschr. — °) richtig wohl hagepenninc (s. u. S. 336); es sind die für Benutzung eines Hages (zur Eichelmast) zu zahlenden Pfenninge. 1) d. i. von Wend. Vgl. Preuss u. Palkniann, Lipp. Reg. Register unter v. Wend. 2. Deutsche Heberolle, (Staatsarchiv Münster Mscr. VII 1316 f.) Abkürzung: penn, statt pennync-k(-ge). Hyr staen bescreven de rente unde schulde? 01 - 59 - unser leven vrowen up den Berghe. To den ersten Eckerinchusen a ghift 2 emmer boteren, 2 speckswine, 6 schepel wetes, 30 grote brode drege in den jare, als to mydde- wynter, to Paschen unde in der vasten b , de gheheten syn mandatenbrot; 1 schepel bonen Hervordescher mate, 1 weder to Pynxsten, 10 broet unde 5 kese in der jartyd der ebbedissen Godeste, 1 pascheswyn. Item de eyghen lüde to Berderlinchusen 3 schepel roggen spikermate up dat kornhus, 4 schepel gersten moltes Hervorderscher mate to der Visioen, 20 schepel haveren spikermate up dat kornhus, 1 weder tor Visioen, 12 pennyncge winvore, 5 pennyncge tymerpennyncge, 3 holtpennyncge, 1 stighe eyger, 2 honer. Item Thedenhusen 0 3 schepel roggen, 20 schepel haveren spikermate up dat kornhus, 2 honer, 1 stighe eyger, 1 weder, 1 swin, 12 pennyncge wynvore, 5 tymmerpennyncge, 3 holtpennincge, 1 kopenpennynck. Item Echem 3 schepel roggen, 20 schepel haveren spikermate up dat kornhus, 2 molt havermoltes in den advent spikermate, 1 weder, 1 swyn, 12 pennincghe wynvore, 5 tym- merpennincge, 3 holtpennincge, 1 kopenpennynck, 1 stige eyger. a ) Die gesperrt gedruckten Namen stehen in der Hdschr. jeweilig auch am Bande. — l ) wasten Hdschr. — c ) am Bande steht: Thedinhusen. 332 Item Hederdinchusen 3 schepel roggen, 20 schepel haveren spikermate up dat kornhus, 4 schepel moltes tor Visioen Hervorderscher mate, 1 weder, 2 honer, eyn stige eyger, 12 penu. winvore, 5 tymmerpenn., 3 holtpenn., eynen kopenpeBD. Item Lippinchusen 3 molt roggen Hervorderscher mate to delende, 2 molt haveren Hervorderscher mate up dat kornhus, 1 scraetswin van 6 schillinghen, 1 weder, 1 stigh(e) 3 holtpenn., 1 eyger, 12 penn, winvore, 5 tymmerpenn., kopenpenn. Item Beck 20 schepel roggen unde 40 schepel haveren spikermate up dat kornhus, 1 molt roggen, 1 molt haveren Hervorderscher mate to delende, 6 schepel wetes Hervorderscher mate in der Visioen to witten brode, 24 penn, winvore, 10 tymmerpenn., 6 holtpenn., 2 kopenpenn., 2 honer, 2 stighe eyger. Item Eleshusen twe hove landes; de erste ghift 3 schepel roggen up dat kornhus spikermate, 27 schepel moltes unde eyn molt moltes, dat heyt hofmolt, spikermate, 1 weder, 1 swin, 2 honer, 1 stighe eyger, 12 penn, winvore, 5 tymmerpenn., 3 holtpenn. a , 1 kopenpenn.; de ander ghift 3schepel roggen spikermate up dat kornhus, 18 schepel moltes unde eyn molt moltes, dat heyt hofmolt, spikermate, 1 weder, 1 swin, 2 honer, 1 stighe eyger, 12 penn, winvore, 5 tymmerpenn., 3 holtpenn., 1 kopenpenn. Item Huckere 16 schepel gersten moltes Hervorderscher mate in der vasten, 2speckswin, 2emmer b boteren Hervorderscher mate, 1 molt roggen Hervorderscher mate vor dat grote brot in der vasten, 30 grove brot, gheheyten mandaten- brot, U stighe eyger, 1 weder, 1 schepel bonen Hervorderscher mate; in der unthovyncge sunte Johannis Baptisten 10 brot unde 5 kese; in denselven dorpe eyn hove landes 3 schepel roggen un 20 schepel haveren spikermate unde 6 schepel roggen Hervorderscher mate up dat kornhus, 1 weder, 1 swyn, 12 penn, winvore, 5 tymmerpenn., 3 holtpenn., 1 kopenpenn. ») 3 holtp. stellt zweimal in der Sdschr. — b ) enncr Hdschr. 333 Item Sylde 3 schepel roggen spikermate up dat kornhus, 1 molt gersten moltes Hervorderscher mate to den beer in der vasten, 1 weder, 12 penn, winvore, 5 tymmerpenn., 3 holtpenn., 1 kopenpenn. Item Ebbinchusen 26 schepel gersten moltes Hervorderscher mate, 2 spekswin, 1 pascheswin, 2 emmer boteren, 1 molt roggen Hervorderscher mate vor grote brode, 30 brot in der vasten, gheheiten mandatenbroet, 7 stige eyger, 1 weder, 1 schepel bonen Hervorderscher mate; in der jartyt der ebbe- dissen Goste 10 broet unde 5 kese. Item de hove landes in Dreyne 1 molt roggen, 30 schepel haveren spikermate up dat kornhus, 8 schepel gersten moltes Hervorderscher mate in der Visioen, 1 molt roggen Hervorderscher mate to delende, 2 weder, 24 penn, winvore, 10 tymmerpenn., 6 holtpenn., 2 kopenpenn. Item Milse 1 molt roggen Hervorderscher mate vor grote brode, 2 spekswin, 2 emmer boteren, 30 broet in der vasten, de dar heten mandatenbroet; in der jartyt der ebbe- dissen Goste 10 grove broet unde 5 kese. Item de hove to Ubedissen 3 schepel roggen, 30 schepel haveren spikermate up dat kornhus, 1 molt moltes van haveren, eyns drucket; 1 swin, gheheten scraetswin, 1 weder, 12 penn, winvore, 5 tymmerpenn., 1 kopenpenn. Item Brack 3 schepel roggen, 20 schepel haveren spikermate up dat kornhus, 1 molt havermoltes, eyns drucket; 1 swin, 1 weder, 12 penn, winvore, 5 tymmerpenn., 3 holtpenn., 1 kopenpenn. Item Erdersem 3 schepel roggen, 20 schepel haveren, 1 molt moltes van haveren, eyns drucket; 1 weder, 1 schepel bonen, 12 penn, winvore, 5 tymmerpenn., 3 holtpenn., 1 kopenpenn. Item Hilwalsen 3 schepel roggen spikermate, 1 molt haveren Hervorderscher mate, 1 weder, 1 swin, 12 penn, winvore, 5 tymmerpenn., 3 holtpenn., 1 kopenpenn. Item Kokerde 30 schepel roggen up dat kornhus, 1 molt roggen Hervorderscher mate to delende, 2 speckswin, 2 emmer boteren, 9 stighe eyger. 334 Item de hove to Vylsendorpe 3 schepel roggen, 20 schepel haveren spikermate up dat kornhus, 1 weder, 12 penn, winvore, 5 tymmerpenn., 3 holtpenn., 1 kopenpenn. Item Bavenhusen 3 schepel roggen, 20 schepel haveren spikermate up dat kornhus, 1 molt moltes, eyns drucket; 1 scraetswin, 1 weder, 12 penn, winvore, 5 tymmerpenn., 3 holtpenn., 1 kopenpenn. Item Knolle 3 molt roggen, 3 molt gersten, 6 molt haveren Hervorderscher mate, 8 honer, 2 gude swine, 5 schil- linghe de hoppenninch. In den selven dorpe eyn hove landes, 18 schepel roggen, 18 schepel gersten, 3 molt haveren Hervorderscher (mate) to delende, 1 swin, 2 honer. Ut der molen in den selven dorpe 3 schülinghe unde 1 gud swin. Item dat hus to Lare 2 molt roggen, 6 molt haveren spikermate up dat kornhus, 1 gud swin, gheheten scraetswin. Item Adelhardincdorpe 10 schepel roggen, 7 molt haveren spikermate up dat kornhus, 3 swin, 3 weder, 4 honer, 2 stighe eyger, 2 schülinghe winvore, 10 tymmerpenn., 6 holtpenn., 2 kopenpenn. Item Livenstede o schülinghe unde 3 hellinghe, 4 schepel wetes. Item Dummerstarpe 7 schülinghe. Item Thenynghen 2 molt roggen Hervorderscher mate te delende, 4 molt haveren up dat kornhus Hervorderscher mate. In den selven dorpe Thedinhem by der Beke 9 schepel roggen spikermate up dat kornhus, 2 molt haveren Hervorderscher mate un 1 molt haveren Lubbeker mate up dat kornhus, 2 weder, 12 penn, winvore, 5 tymmerpenn., 3 holtpenn., 1 kopenpenn., 8 schepel gersten moltes Hervorderscher mate unde 1 stighe eyger to der Visioen. Item Brantmole 4 schülinghe, 1 weder. Eyn kote, dar ok beleghen, de dar hört to der provestighe, 12 penn., 2 honer, 30 eyger. Item Buttinctorpe 1 molt roggen, 2 molt haveren egener mate. In den selven dorpe eyn hus 18 penn. Item Lonede 6 schepel spikermate up dat kornhus. Item Dunnede 18 schepel roggen spikermate up dat kornhus, 12 penn. 335 Item Lenegeren a 1 molt roggen, 2 molt haveren eres selves mate, ü schillinghe. Item Sutleneger 15 schepel roggen eres selves mate; dar af lieft de kerchere 1 schepel roggen; 3 schepel roggen spikermate up dat kornhus, 1 weder, 15 schepel haveren up dat kornhus, 14 penn., 1 molt moltes. Item Manen 30 schepel roggen, 30 schepel haveren spikermate up dat kornhus, 2 scraetswin, 2 weder myt eynen lamme. In den selven dorpe 30 schepel roggen. 30 schepel haveren spikermate up dat kornhus, 2 scraetswyn, 2 weder myt eynen lamme. Item Heden 1 molt roggen, 1 molt haveren spikermate up dat kornhus, 1 scraetswin, eyn schaep unde eyn lam. Item Ockessen 10 schepel roggen, 1 molt haveren, 1 swin, eyn schaep unde eyn lam. Item Gerdene 3 Ossenbrugghe schillinghe. Item Brakewede 4 schillinghe. Item Soltufelen 4 molt soltes Hervorderscher mate, 1 molt roggen spikermate up dat kornhus. In den selven dorpe 3 schepel soltes Hervorderscher mate; de untfeet l de becker; 15 schepel soltes spikermate; der sal de kerchere eyn hebben. Item Eydderuflen b 3 molt roggen, 2 molt gersten, 5 molt haveren Hervorderscher mate to delende. Item Westlengere 2 schillinghe, G schepel roggen, 6 schepel haveren Hervorderscher mate, G honer; de hört to den arnpte der dekenynnen. Item Bertelwich 3 schillinghe, 6 schepel gersten moltes Hervorderscher mate up de Visione. Item Ebbinchuserhagen 6 schepel roggen, 1 molt haveren Hervorderscher mate up dat kornhus. Item Erdere Johan Duvel 4 schillinghe 0 . Item Velthem 10 schepel roggen spikermate up dat kornhus. ■ Hdsclir. ») am Rande Leneger. — i>) am Bande Byddenifelen. — °) schell. 1) d. i. empfängt. 336 Item de foresto Egger ine ]iusen a 14 schepel roggen Hervorderscher mate to delende. Item "Wichgherinchusen b Johann her de Gandersem 1 molt roggen, 2 molt haveren spikermate up dat kornhus. Item Stemmen 8 schepel wetes. Item Hemer inchem 4 schülinghe lichter monte'. Item Heslingen 4 schülinghe lichter munte'. Item Vordissem 18 penn.; ejn ander hus over dat water 8 schepel wetes spikermate. c Item 0 s e n d o r p e, dat nu lieyt Make, 5 schepel roggen Bister mate, 30 schepel haveren, 14 schepel moltes, eyns ghe- drucket, der selven mate, 1 scratswin, 2 schul., eyn schaep unde eyn lam. Item Herdeschen 3 schepel roggen, 20 schepel haveren, 1 molt moltes, eyns ghedrucket, spikermate up dat kornhus. Item Lime 5 schülinghe. Item Con.... a 2 schülinghe. Item Suedelinctorpe 14 penn. Item Nederenolden- dorpe 9 penn. Bekehusen 7 schülinghe, de heyten hagepenn. Item de Bist eyn iuwelich sal hebben 3 schepel roggen unde 5 schepel haveren; de ampmetman 5 schepel haveren unde 2 schepel roggen. Item Bekehusen....." 3 schülinghe hagepenn., 3 schul, vogetbede. Item Erpinctorpe 18 schepel roggen, 3 molt haveren Hervorderscher mate up dat kornhus, 1 scratswin. Item de hoff to Bück essen 2 schülinghe. Item Berge 5 schülinghe penn., alse to Soest ghenge unde gheve syn. Item Westerog 1 swin van 2 schülinghen. a) am Bande: Eckerincliusen. — *) Withgher. Hdschr. — °) Bd.- Zusatz v. anderer Hd.: Modo dicitur Make. — d) Lücke v. 3—4 Buchstaben; der Schreiber hat die Abkürzung des lat. Textes (s. ob.) nicht ergänzen können; zu lesen ist wohl: den convent. — e) Lücke v. 5 — 6 Buchstaben. 1) Münze. 337 Item Westerscet 9 schepel roggen, 9 schepel gersten, 9 schepel haveren, van welken heft de kerchere den derden deyl, eyn swin van 2 schul., dat hört to den kerkheren up dat derde jare. ItemBevenhem 18 schepel roggen, 12 schepel gersten, 3 molt haveren, eyne mark vor 2 swine, welke rente de jun- ghen meghede myt uns bruken. Item Culenhus 1 molt roggen, 2 molt haveren, welke myt uns upboren de mynnesten provende unde de kerchere, 2 schepel roggen. v Item Berwinke 6 schülinghe unde 6 honer. Item 15 schülinghe van den Blomenberghe; der delet men 7 schülinghe myt den kercheren, aller malke 5 peun., den capellane 3 penn., den offerluden 4. 22 A n h a n g. 1. Auszug aus einem Lagerbuclie der Abtei Herford, welches dem 16. Jahrhundert entstammt. 1 ) Das „Eegister der Upkumpsten, Pacht, Tynsse und Ben- the der Styfftz-Ebty zu Hervorden" vom J. 1550(?) führt als abgabepflichtig auf Amt Stockum Stift Münster: die Höfe tor Osten, tor Westen, to Wulberen, Nedder- man, Hoveman; die „Langesche Have, belegen by Cappenberge" (Bernd Streholt zu Werne 2 )), Osthues, Sivert, Wassman, Eichter, Tydeman, Benneman, Kemenade, Westhues, Joh. van Wesselen, Horstke, Surman, Schurkman gen. de Greve to Nordecke, Kraneman (beide haben die v. Hövel an Streholt versetzt), Sweneke, Herrn. Kotgers, Slerink, Blekeman, des Schwagers Kotten (v. Hövel zu Beckendorpe), des Hoveners Gut (die Kesseische zu Stockum), Kokeldorper Erbe (Laurenz v. Fürstenberg). St. Peters-Geld auf Petri Stuhlfeier u. Kreuz-Geld auf Kreuz-Auffindung zahlen: Bleckman, Slerink, Harsteken, Kraneman, Kroesshave (Stregolt), dat Hoeirken jetzt Schurkman, Wesselen, Kemenade, Nederman, Havestadt, Sivert, Eichter, Benneman, der Hof to Oisten, der Hof to Westen, Wulberen, de Howener in Sandbocken, Herrn. Eotger, Hoveman, West- 1) im Archiv der Königl. Kegierung zu Minden befindlich. Die Jahreszahl 1550 ist von junger Hd. auf dem Titelblatte zugesetzt; die Schrift des Eegisters gehört dem 16. Jahrh. an. — 2) Die zeitigen Besitzer der betr. Höfe sind in Klammern verzeichnet. 339 hus, Tideman, Bileveld, Wassman, Sweneke; desgl. zu Lünen in der Grafschaft Mark, aber zum Amte Stockum gehörig: Schwanboell, zugleich von der Trockelhove in Altenlünen, Tork von Gütern zu Horstmar; in Woltorppe Amt Stockum Swierman, Goyerman, Sess-Syvke, das Gut Osink (Eephuis), Horstkamp; von Lambstorf gibt Rekelink; de Buckengshove; in Wickede Grube, Borgardink, Gessman, Deienink, Tege- man; in Hereke Ludeke Möller, Kranefeld; in Bozinkhusen Steffen to Bozinkhusen, Botger to Bozinkhusen, Hermen to Bozinkhusen, Herllman, lüttke u. grote Broekman, Seuer tom Broike. Amt Schönholthusen Stift Köln: Becker (Keller), Jakob Wevel, Peter Bellies (Botger), Tonnies Keyser (Trappe), de Bode, de Brick, Henneke Wevel, Peter Koleboren, Hans im Steinhus, Hans van Mollen u. Hänsken tosamt, Botger tor Mollen, Joh. up dem Over, Hans to Schönholthusen, Hinrik Pinke, Heineman Knobbeschop, Herr Joh. Bredenstein, Hans Grotebolle, Diderich vor dem Keller, Gunterman van Ohle, Hans to Overen Marpe, Hynrich to Overen Marpe, Daniel Keyser to Serkenrade, Tonnies van Bremesche, Hans to Boeren; in Menkenbracht Hans Drose, Martin Pötken, Hans Wulff, Hans Scheper, Bernd Toxer de Schröder, Alb. Thoger (Joh. Kayser), Joh. Keyser, Tonnies Drose, Bernd Hüser; in Wenden Adolfs Hans, Hans Perk, die Güter Mensensip (Peter Bolefs jetzt Levelhenne), Drude to Mensensip, Peter van Gerkhusen, Katherina tom Olden- have, Peter tom Oldenhave, Anna Bomers, Harnscheit, Peter Stracke, Grete Keuers, Henneke van Ostheller, Hans Kon- nink, Herrn. Sehe; in Olphe Nussge to Badinkhart, Lenken- berg, Hans Floerleken, Hans Schoppe, Herrn. Oisteller; in Drolshagen Hinr. Haberg. Statt Korn u. Schafe geben diese Abgabepflichtigen Geld u. dieses ist den v. Horde to Boick verpachtet, welche jährlich laut Kontrakt 7 Thlr. davon geben. Amt Vinden Ksp. Schötmar Grafschaft Lippe: Herrn. Vaigt gen. Probose to Westervinden, Stormar to Tedenhusen (Jörgen v. Binteln), Bolef to Tedenhusen, Joh. up der Hove (eigen), Nacke to Edessen, der Meier to Werl 22* 340 (Knolman), Oisteker to Elflisten Ksp. Herford, Bernd Wickenkamp, Joh. Greve. Amt Brede — haben die Grafen zur Lippe gegen eine Jahrespacht zu Lehen. Amt Ködinghausen: der Meier dort (Franz Schulte), Joh. Kistker (Ledebur), Gereke Wortman (Ledebur), Henneke Grone (Jasper v. Haren), Abeke Aschermau, Stone to Ostenvelde, Hensinktorp jetzt Nagel, Kosendik anders Kolekink, Joh. Beirman gen. Tideman to Kodinkhusen, Ebbike u. Jasper Vinke, Otto Glink- man, Boissman (der Vikar zu Rödinghausen Herr Joh. Hake), Haus Bulle (Uthof), Nebbe to Enninkhusen. Von einzelnen Höfen: Hageman to Hagen, Ludeke Storks Erben, Henneke Specht, Hinrik to Hebeke, die Güter zu Arnholt, (hat der Herzog von Jülich zu Lehen), die Güter zu Loende (Exterde), die Arnholtsche Hove zu Lime (Oivermeier), Pächter Ludeke Kothman; das Haus zu Bist (die Barkhusesche zu Lemgo); etliche Güter (Äbtissin zu Einteln), das Gut zu Sterten (Joh. Kappell zu Waldenbrüg), Hunipen Hof (Herr Herrn. Stro- buick); die Nonnen in Gherden zahlen 2 Osnabrücker Schillinge. Amt Abrok StiftMünster Gericht Stromberg: Joh. tho Essell (Diderich Ketteier u. tor Asse); etliche Güter (Otto Volmer to Widenbrügge), die Mühle zu Lippink- torp (der Müller dort), Detmarink to Lippinktorp, Toleman to Kalenhusen; Gut Pothof (Joist v. Oer); der Meier to Odink- torp oder to Merle, Katelinkhusen Ksp. Oelde (de Beker). Amt Fulen Grafschaft Schomborg: Gerd v. Bardelag, Tonnies v. Wetberge von 2 Höfen, die Brüderschaft zu Oldendorf von einem Gute u. Hofe zu Eulen; Kord Schärpe, die Herfordsche Hove to Hemeringen (Klawes Busche). Amt Brockelhusen: Joh. Stork to Otinkhusen (eigen), Wedemeier to Otink- husen, Wellenkate, Hinrik in der Erdbrügge; Lübke to He- rinkhusen gibt von dem Lande gen. Anter, Joh. Volmar to Lippinkhusen (eigen) von der Mollenbrede, Stork to Eüshusen 341 (eigen), Joist Wevelmeier von einem Kampe, Bernd Cruiss- becker von einer Wiese. Amt Oldenhusen — Jasper von Quernem. Amt Lockhof: Job.. Lepper von dem halben Lockhofe; Georgen van Rintelen von Land (9 Stücke u. 1 Garten); H. Hoyer von 1 I S des Lockhofes; Jörgen Kremer. Amt Libbere u. Amt Elten haben die Herren v. Westphal zu Lehen; von ersterem gibt Rave Westphal 100 Gulden Pacht, wofür ihm oder seinen Eltern der Pachtertrag versetzt sein mochte. Amt Bredenbecke im Stift Minden: den Hof to Bredenbecke, einen Meierhof, haben die Gelen zu Lehen; das Amt Bredenbecke trägt Joh. von Quernem to Bevenem zu Lehen; darin gehören folgende Höfe: to Loende Henneke Take, Herrn. Haevelman, Joh. Brackman, Gerke Lange, Hinr. Wickemeier, Henneke van Hepen, Henneke Take (Hammeke), Henneke Bartolink (Schove), Gerke Kremer, Joh. van Hepen, Herrn. Remmert, de Varenbergsche (Voschefelt), Lubbert Schnepel, Joh. Schnepel. Hof Oldenhervorde selbst haben die Gebrüder AI- hart u. Hinr. Wulffert zu Lehen; es zahlen Bürgermeister Arnd Wulffert von etlichen Gütern, die von J. Keiserlink gekauft waren, das Pusinnen-Kapitel, Wessel Hanebom vom Einhus u. Kasper v. Rinteln. Amt Hartem: Wessel Hanebom, jetzt de Negelsche to Koissenbur von 2 Hoven u. Erben zu Hillewalsen; von dem halben Hofe zu Hartem gibt das Stift in der Münsterkirche; Vs haben die Strukturarier, 1 / i die Gottes-Ritter-Herren; Kasper v. Rinteln gibt von 2 Erben zu Hillewalsen; in Bernebecke: Brackman, H. Kruse, J. Kruse, H. Renekink; Joh. Stedefreund gibt von Niederen Brake; Hänsken Holtgreve, H. Volmar, J. Berken- brink. Amt Hundebroick Ksp. Bünde: to Hundebrok de Schwarte-Meier, de Witte-Meier, Tide- man to Helligen (eigen), Alert Vader-Son (eigen), Averveld to Aschen, Borries Herrn, up Oisterheide, Wordinkhusen Bor- 342 ries, Hinr. im Have, Timmerman, J. Horneman, Pennink to Dunde, Hempelman to Silde. Amt Spradouw im Gerichte Keineberg: der Meier dort, Joli. Ebbekink (eigen), Kord Ebbekink (eigen), Kortekamp, Nadeloph, Vogelsank to Dreyne (eigen), Kahse to Hücker, Märten Gossman to Bünde gen. Kuckuck, Jasper Hurlebrink to Bünde, J. Dolner dort, Grothus to Ben- nyen, Kolthof ebenda. Amt Hiddenhusen: to Hiddenhusen der Meier Ahlert gen. (eigen), Ludeke Meier (eigen), Beltman to Hiddenhusen (eigen), Harde-Land to Lippinkhusen, H. Maech to Besenkamp (eigen), J. Schwidde to Silde, Hartwich to Silde (eigen), Stork to Silde (eigen), Peter Brandmöller (eigen), Ties u. Herrn. Wortman (eigen), Joh. Wortman (eigen), Schwarte Jürgen (eigen), Joh. Breden- sick (eigen), Henneke to Bevenhem, de Grote Albert, Neder- man to Eilshusen, Godeke Horst to Hiddenhusen, Hempelman (eigen) dort, letztere 3 je von einer Wiese. Amt Ubbinktorp toUbbinktorp Ksp. Schötmar: Hermen de Meier, Lutman, Sprick, Kater, Westerman to TJbbedissen, Bartold Lindeman to Sulbecke, H. Niebur to Herdissen, H. Vegher ebenda, H. im Broke. Amt Modehorst: der Meier dort; Pepperkorns Hove to Oldenmelle (Baltzar v. Plettenberg); Overenkamp Koltinktorp Ksp. Nienkerken (Engelb. v. Plettenberg); Jürgen Wibbelsman Ksp. Wellink- holthusen; Baltzar Boenink to Wellinkholthusen; Joh. Fren- torp (Henke); Herrn. Wittler Ksp. Darenberge; Hogriss; de Havemansche. Amt Gadesberg: der Meier dort; Güter Merle (der Meier in der Herrschaft Betberge); Ludeke Oistman to Oisthus; Schabbehart de Over, (gehört Franz u. Joh. den Wenden); Schabbehart de Nedder im Steinhagen (gehört Jörgen v. Grest); Hinr. Buch- man Ksp. tor Halle, Joh. Dielbrügger; Henneke Noltink Ksp. Darenberg; Detmarinktorp Grone-Gress, Joh. Milseman, Bartold Brinkman, Barthman, Herrn. Vinkeldeys Ksp. Werter, Peter Greve, Joh. Pill. 343 Amt Didissen im Gerichte Sparenberg: der Meier dort, Westerman to BroneMssen Ksp. Hepen, Hinr. Ranislo, Sikerman to Oldendorp Ksp. Hepen, Deppe Windhagen Ksp. Hepen, Sikerman (Erben sei. Rentmeisters G. Kock), Joh. Oisterman (Erben sei. Josts v. Varendorp), Joh. Waterborde, Hinr. Ruter Waterborde, Ludeke to Umblo (Wilh. Ledeburs Kinder), Joh. Bockhorn (Lubbert de Wend). Amt Milse — die v. Varendorp Lehnsträger. Sile- man to Branekissen Ksp. Hepen. Amt Hofberg Ksp. Darenberge: der Meier dort; Hinr. to Vilsendorp Ksp. Schildesche; Joh. Beckman Ksp. Darenberge; Joh. Gerendorp; Kord Lindehorst Ksp. Steinhagen; de Nedderkawelle Ksp. Braokwede (die tom Palsterkampe). Amt Hatlage bei Bileveld: der Meier; Frederik to Siker; Ludeke to Siker; Bernd Losink dort; Joh. Knake; Sweder Steinhuis Wwe. u. Sohn Gerd; Körte to Stichorst Ksp. Hepen; „Jochim van Gresthus" von 2 Höfen upm Honlo, „vor de Lutferdeshove gehütet un- geferlich". Amt Wendesche Hof: Hinr. Hagedorn to Halle; de Kerkher in Steinhagen; Nolte to Vilsendorp Ksp. Schildische; Hinr. Hukesholl; Pastor zu Werter; von „Hagenzins* zu Borde Ksp. Steinhagen, 1 Malter Weizen betragend, geben je einen Teil de Greve, Jasper Hovener, Schürman, Taleman, Herrn. Ilis (Kerstien); Ilies- man, Joh. Padde, Gerke up der Hoihove. Amt Lüdderhusen Ksp. Bünde: der Meier (gehört Andres v. Quernheim); Rethmanshus (Joh. Hake tom Bockel); Engelke Noltink oder Molkenhuis (derselbe Hake); Gut Beren (Mattheus v. Quernheim); Joh. tor Heide, Jost Vinke, Joh. Vaigt to Oistkelver; Rodensick to Kelver, Schürman to Muckern; Joh. Bremer to Beren (gehört Joh. v. Quernheim to Bevenem) „von Huse u. Becke to Beren". Amt Stichorst Ksp. Hepen u. Örlinghusen — hat Hatzfeld zu Lehen. 344 Der Meier; Brun to Froderdissen; Wichman dort; Joh. Möller to Hilgerdissen; Hinr. Ales to Dingerdissen; Olderogge to Flackmilse; Herrn. Glithorsse to Didissen Ksp. Örlink- husen; Glithorsse to Ubbedissen Ksp. Örlinkhusen (v. Grest); Herrn. Guse, Hinr. Loleman. Amt Exterde im Gerichte Vlotho: de Möller, Sutmerssen Lunin(g)sche. Amt Beike im Stifte Minden: Hilmar v. Quernhem tor Ulenborg; Jasper v. Quernhem, sei. Alhards Sohn; Alhard von Quernhem to Beike. Amt Heddinghusen im Stifte Osenbrüg: Clamer vam Busche to Hunevelde vom Gute Hüsde, welches ihm versetzt war; Dalinkhusen (jetzt Wwe. v. Langen zur Crollage); Glosingkamp (auch die v. Langen); Herrn. Nieman to Donaw; Kord Hadewig; Eninkhus gen. Ubben- kamphus (Joh. Pladies). Amt Oistenvelde — die v. Langen tor Crollage. Amt Line in der Grafschaft Tekenenburg — Hinr. Schmisink to Tadenhusen hat es für 3% Goldg. zu Lehen. Amt Bhene im Stift Münster: Diderich Mordien, der Lehnsträger, gibt je 2 1 /« Malter Boggen u. Gerste u. 2 Mark Münsterisch, u. noch vom Valkenhofe 3 Mark. Hof Beppenhorst, Hof Schürman, Hans Konnink, Gröne- Weg, Wichman, Hof Johannink, Bernd Gerdink to Bredelage, Ludeke Trustink, Möller to Exter, Wolpershove (Wilh. Stael), de Möller to Elberding, Tesselman, de Buther, Bittman, Eoitger to Oldenrhene. Amt Weteringen im Stift Münster: de Büwer, Johannink, Wesslink, Bodink, Erlink, Wernink. Amt Schöppingen im Stift Münster (der Graf zu Steinfurt gibt als Lehnsträger davon 12 Goldg. u. 32 Schill. Schweinegeld): Wolbert, Kulbeke, Bensink, Botheman, Hummert, Bernink, Meinkeman, Lemegerink. Sondererben ebenda: Eathert, Beisink, Storte-Kule, Sunke u. Schemelink. 345 2. Auszug aus dem 1802 aufgenommenen Corpus bonorum der Abtei Herford. (Archiv der Königl. Regierung zu Minden.) Gebäude und Gärten: 1) das abteiliche Wohngebäude, bestehend aus einem Corps de Logis, einem Seitenflügel und einem Vordergebäude nach der Strasse von 2 Stockwerken unter einem Dache. Dasselbe befindet sich in sehr schlechtem Bauzustande. Jeder Äbtissin wurde bei ihrem Kegierungsantritt ein bestimmter Befund an silbernen, zinnernen, blechernen, messingenen, kupfernen, eisernen und hölzernen Geräten, sowie an Betten, Leinen, Gemälden und anderen Sachen überliefert. Noch 1689 17. März waren der neuen Äbtissin Charlotte Sophie Herzogin zu Livland diese Gegenstände in natura bei ihrem Regierungsantritte übergeben worden. Seitdem ist jedoch das Inventar auf eine gewisse Summe Geldes gesetzt worden, 1765 4. Jan. in dem Vergleiche zwischen den Erben der abgegangenen Äbtissin Prinzessin von Holstein-Gottorp und der neuen Äbtissin auf 1100 Thlr. In diese Summe sind übrigens nicht einbegriffen die 18 in Öl gemalten Bilder von Äbtissinnen und Kanonissen, welche in dem abteilichen Lehnssaale hangen, sowie das übrige Mobilar dieses Saales, nämlich der Baldachin von scharlachrotem, mit Goldtressen besetztem Tuche; darunter der mit rotem Plüsch ausgeschlagene, mit Goldtressen besetzte Thronsessel; ein grosser Spiegel mit Goldrahmen; ein Tisch von schwarzem Schiefer; 3 grosse hölzerne vergoldete Kronleuchter; 14 Wandleuchter von Blech; 4 Rohrstühle, 8 Gardinen von weisser Leinwand und die Tapeten von grünem Wachstuch mit Draperieen von unechtem Golde; die Boiserien, Öfen, Chassees von Holz und Draht, der steinerne Sonnenzeiger, die Mistbeete, Spaliers und Gitter im Garten, der grosse Schirm auf der Abtei und die Eventaillen im Garten; die 1765 im Gehölze des Sundern noch vorhandene, später aber wegen Baufälligkeit abgebrochene sogen. Solitüde; folgende Gegenstände, deren eine zeitige Äbtissin zum Abendmahl oder Gottesdiente sich bediente: a) eine 346 grosse silberne vergoldete Kanne mit Deckel, 10 Mark 4 Lot schwer; b) 2 silberne vergoldete Kelche mit Deckel, der grössere 2 Mark 13 Lot, der kleinere 1 Mark 137a I' 0 * an Gewicht; c) ein länglicher silberner vergoldeter Oblatenoder Brod-Teller, 3 Mark schwer; alle diese Stücke sind von der Äbtissin Markgräfin Johanne Charlotte geschenkt worden; d) eine in roten Corduan gebundene Bibel in Polio mit messingenen vergoldeten Ecken und Schloss. 2) der Pferdestall für 8 Pferde, die Wagenremise nebst darangebautem Holz- und Viehstall, sowie ein kleiner Holzstall an der Abtei-Mauer, welcher zugleich als Spritzenhaus dient; 3) 2 einstöckige Orangeriehäuser im Garten der Abtei. Auf dem Wirtschaftshofe befindet sich der Wasserbrunnen und die Abtei umschliesst eine Mauer, welche auch den Hofplatz von dem Wirtschaftshofe trennt; 4) die vor der Abtei neben der Münsterkirche unter den Linden liegende Hofkapelle, welche seit einiger Zeit der reformierten Gemeinde wegen Baufälligkeit der reformierten Kirche zum gottesdienstlichen Gebrauche überlassen ist, sonst aber nur zum Privatgottesdienste einer zeitigen Äbtissin gedient hat; 5) das hinter dieser Kapelle am Lückepotte, einem Teile des Münsterkirchhofes, belegene einstöckige Waschhaus der Abtei; 6) der abteiliche Garten, 3 Morgen wenigstens gross, hinter der Abtei sowie der hinter dem Pferdestall und der Wagenremise belegene Küchen- oder sogen. Vorwerks-Garten, etwa 1 / 2 Morgen gross, welchen hölzerne Planken umgeben; 7) der „Jülicher Garten", zwischen dem Hofe des Obristen von Wrede und dem ehemaligen Westphalenschen, jetzt Hoffbauerschen Hofe gelegen, an 3 Morgen haltend. In der Münsterkirche gehören der Abtei der „Fürsten- stuhl", die ersten 6 Frauenstände in dem Stuhl Nro. 108, sowie 7 Mannsstände in dem Stuhl Nr. 122. Auf dem Münsterkirchhofe hat die Abtei 8 Begräbnisstellen. Erbbegräbnisse in der Münsterkirche stehen niemandem zu; nur auf besondere Erlaubnis der zeitigen Äbtissin sind dort einige Adelige beigesetzt worden. 347 Die sogen, hohe Brücke über die Aa, von der Freiheit nach der Kadewich führend, hat die Abtei zu unterhalten; reisst der Strom die Brücke aber ganz weg, so muss die Abtei zwar das Baumaterial unentgeltlich liefern, die Eingesessenen der Freiheit aber sowie die Besitzer der in der Stadt Herford belegenen, unter abteilicher Gerichtsbarkeit früher stehenden () Höfe die übrigen Baukosten nach Verhältnis der Grösse dieser Höfe und Häuser beitragen. Grundstücke a) ausserhalb der Feldmark der Stadt Herford: 1) das abteiliche Vorwerk Sundern, 1 Stunde von Herford auf dem Wege nach Hiddenhauscn, mit seinen (6) Weide- Berechtigungen ; 2) der Kamp „Anker" beim Wicken-Kruge nebst dazu gehörigem Wiesenwuchs u. Gehölz sowie dem Anker-Stücke u. dem Stücke vor dem abteilichen Anker-Gehölze, welches nach der Ödinghauser Heide schiesst; 3) 2 Stücke Land auf dem Habbenlande, 1 Stück auf dem Rübenlande, die an Kolon Brand in Herringhausen seit unvordenklichen Zeiten verpachtet sind; 4) 2 Morgen 170 Ruten, das sogen, kurze Stroh, welches bei Teilung der Ödinghauser Mark der Abtei 1778 zugefallen ist; 5) der Teil des sogen. Frauenholzes im Hiddenhauser Berge, etwa 40 - 50 Herforder Scheffel, welcher bei der Teilung der Abtei zugefallen ist; 6) 240 Scheffelsaat Grundes, nämlich die nach Abfindung der Hude - Interessenten Privatbesitz der Abtei gewordene „ Brandhorst"; 7) der „ Neffenberg" , ein der Abtei und dem Kapitel am Münster gemeinschaftlich zustehender Holzgrund zwischen dem Neustädter Holze, dem Stuckenberge und dem Uffelschen Oberberge; b) in der Feldmark der Stadt Herford: 3 Scheffelsaat Landes hinter dem Kampe des Posthalters Kaiser; 1 Scheffelsaat am Emterbaum; 7 Scheffelsaat „bei der Flachsbache"; 3 Scheffelsaat auf dem „rauhen Klee"; 348 der „4 Linden-Kamp" vor dem Rennthore; 3 Kuhweiden im Eisgraben; „Varendorfs Kamp" auf dem Berge vor Herford, 18 Scheffelsaat haltend; 3 Scheffelsaat unweit des Ahmser Baumes; 2 l / t Scheffelsaat bei den Pfählen im grossen Felde; 1V 2 Scheffelsaat vor dem Rennthore im grossen Felde auf dem „Klee"; der „Ochsenkamp"; der grosse 4 Linden-Kamp, 18 Scheffelsaat enthaltend; der „Bogekamp" zwischen dem Lüb- ber- und Stein-Thore, vormals eine Kuhweide; 4 Kuhweiden bei der Aa; 1 Morgen 120QRuten auf der „Herforder Heide" im Amte Heepen, als Abfindungsteil aus der Altstädter Gemeinheit für die abteiliche Mühle in der Altstadt 1798 überwiesen ; etwa 5 Morgen, davon 3 hinter dem Otterbusche, 2 auf der Otterhoide, welche die Abtei als Abfindungsteile aus der Radewicher Gemeinheit 1799 erhalten hat. Mühlen: die in der Altstadt Herford belegene Korn-, Öl- und Bockemühle an der Werre nebst Wohnhaus sowie die gegenüber an der anderen Seite der Werre gelegene Loh- und Schleifmühle, 1795 für 500 Thlr. 1 ) jährlich verpachtet. Geldrenten 1) aus der Grafschaft Lippe: Meier zu Üppentrup Amt Schötmar 6 Thlr.; Meier Lindemann bei der Böge daselbst 3 Thlr.; Amtsrat Detering, jetzt Amtmann Lütgert zu Vinnen 5 Thlr., Kolon Althof zu Pedeln Amts Vlotho 4 Thlr. 2) aus dem Hochstifte Osnabrück: Kolon Wibbelsman in Wellingholzhausen und Kolon Bone dort je 18 Gr. 2 ); von Besten, jetzt der von Schmising zu Tatenhausen von dem Gute Obernkamp 10 Thlr.; die Ko- lonen Riseker u. Wortman zu Boelsen je 5 Gr.; Kolon Stüve zu Osterfelde 17 Gr. Die letzten 3 Posten sind schon seit vielen Jahren nicht mehr eingekommen. 1) Courant. 8 Thlr. Spezies = 10 Thlr. 24 Gr. Cour. Die Konventionsmünze ist im Folg. durch Kursivdruck der Zahl kenntlich gemacht. — 2) 36 Gr. (Mariengroschen) = 1 Thlr. Konv. Geld; 1 Gr. = 8 Pf. 349 3) aus der Grafschaft Ravensberg: Kammerrat Konsbruch in Hiddenhausen 30 Thlr.; die Kolonen Redeker und Hempelman daselbst je 1 Thlr.; die Kolonen Schwarzemeier und Wittemeier in Hunnebrok je 5 Thlr.; Lips Poll, später Gelshorn, Harhausen, jetzt Bürger Hurrelbrink in Bünde 18 Gr.; Bürger Nalopp daselbst 4 Gr.; Meier zu Holsen Amts Limberg 1 Thlr.; die von Voss zum Boeckel, jetzt Kolon Oberschulze in Bödinghausen 4 Thlr.; die erste Pfarre zu Rödinghausen wegen der Vikarie, welche sie besitzt, 5 Gr.; Kolon Bierhaus wegen Barthold Thomas 4 Gr. — Beren Lubking in Herringhausen 1 Thlr.; Jasper im Berge oder Kolon Bergmeier in Hiddenhausen von einer Wiese unten am Hiddenhauser u. der Abtei zugehörigen Berge 5 Thlr.; Bürger Schattier daselbst 18 Gr.; Friedr. Uthoff 5 Gr.; Dreyer zur Heide Bsch. Westkilver 1 Thlr. 9 Gr.; Henr. Oberbremer zu Bieren 5 Gr. — Die letzten Posten (von Lubking an) sind seit vielen Jahren nicht mehr erhoben. 4) aus dem Amte Beineberg: der Meier zu Sprado 1 Thlr.; die Kolonen Nortdieker und Ebbeding dort je 6 Gr.; Kolon Wellensiek 3 Gr. 4 Pf., Joh. Kortekamp 1 Gr. 4 Pf. 5) aus dem Amte Enger: die beiden Kolonen gr. u. kl. Wortmann in Südlengern 8 Gr., die Kolonen Tiemeier u. Schwarze dort je 8 Gr. 6. von dem adeligen Gute Obernfelde: der Kriegs- u. Land-Rat v. Korff 7 Thlr. 18 Gr. 7) aus der Stadt Herford: Lips Lindeman u. Alb. Krüger wegen der Kannengiesser Wiese 1 Thlr. 9 Gr.; der zeitige Pater im Fraterhause wegen Hollmans Erben 2 Thlr. 18 Gr., Jonas Marcus, jetzt A. W. Schröder 1 Gr. 4 Pf.; v. Cornberg zu Auburg, jetzt der Ka- pitular v. Bangard wegen des Münzhofes Ü Gr.; Joh. Holl- man, jetzt die Äbtissin 1 Thlr. 20 Gr.; das Kapitel Johannis et Dionysii wegen des Süsterhauses 9 Gr.; Wendelin Lonicerus, Dechant Konsbruch, jetzt Kolff Schnieder im dicken Bruch Amts Enger 18 Gr.; Bürgermeister u. Bat der Stadt Herford 2 Thlr.; das Kapitel am Münster aus Kayserlings Gütern 1 Thlr. 9 Gr.; von Donop, jetzt Kammerherr v. Ledebur zu 350 Stedefreund 4 Thlr.; der Eigenhörige Kolon Greveshoefenev 1 Thlr.; Dr. Vogel, jetzt Kaufmann Schrewe von der Bappen- brede 18 Gr.; Kaufmann van Dutzen von seinem auf der abteilichen Freiheit belegenen Hinterhause 1 Thlr. — Joh. v. Einteln 1 Thlr. 9 Gr. (ist seit undenklichen Jahren nicht erhoben). 8) aus der Stadt Salzuflen: Lohnherr Oberhaus 9 Gr.; Bürger Pegel 6 Gr.; Zimmermeister Kutsche 3 Gr.; Eichter Kreeke 9 Gr.; Bürgermeister Barkhausens Erben und Wwe. Lieutenant Barkhausen je 3 Gr.; Lohnherr Hasse, jetzt die Ufler Armen 3 Gr.; Bürger Fischer 12 Gr.; Joh. Meier 5 Gr.; F. Witte 5 Gr. 3 Pf.; J. C. Peter 6 Gr.; Bürger Frederman 4 Gr. 4 Pf.; Hurps Erben, jetzt Schaeper 18 Gr.; Oberhaus, vormals Eemmerts Erben, 5 Gr.; Höht, jetzt Kaufmann Potthast 4 Gr.; Ph. Vese 3 Gr.; Fr. Hunke 1 Thlr.; Bürger Stakebeck 1 Thlr.; Meier zu Schwabedissen 1 Thlr. Diese Posten werden 3 Wochen vor Weihnachten eingesammelt, was 8 Tage vorher angesagt wird. Das alte Lagerbuch führt noch folgende Eenten aus Salzuflen auf, welche aber seit undenklichen Jahren nicht erhohen waren: Wwe. Glasemeier 2 Thlr. 4 Gr. G Pf.; Henr. Dresing 1 Thlr. 5 Gr ; derselbe wegen "Vogel 18 Gr.; Jürgen Klöpper 1 Thlr. 9 Gr.; Schwarzeineiers Erben 12 Gr.; Arnd Lamm 3 Gr.; H. Krusen Erben 3 Gr.; J. Potthast 4 Gr. 6 Pf.; Richter wegen Redeker 3 Gr.; Giesebiers zusammen 4 Gr. 6 Pf.; Joh. Drifft 2 Gr. 6 Pf.; Thomas Schäfer 3 Gr.; Gabriel Nalop 2 Gr.; Joh. Storks Erben 9 Gr.; Cordmüllers Erben 2 Gr.; Lamm 3 Gr.; Cord Schmidt 2 Thlr. 4 Gr.; die Herren zu TJflen 20 Gr.; Sekretär Grote wegen "Volkhausen 4 Gr.; "Wwe. Bürgermeister Barkhausen 5 Gr. 6 Pf.; Otto Henr. Oberg 2 Gr. 6 Pf.; Nikol. Wulfferts Erben 2 Gr.; Wiedenkamp oder Lohnherr Grote 2 Gr.; Rud. Droge wegen Kahren Erben 2 Gr.; J. Driift wegen Hausemann 4 Gr. 6 Pf.; Andres Jokels Erben 1 Thlr.; J. Voss 13 Gr. 6 Pf.; H. Veger u. Natrop 2 Gr. 9) aus der Grafschaft Schaumburg hessischen Anteils: v. Campen, jetzt v. d. Busch zum Stau bei hessisch Oldendorff 1 Thlr. 9 Gr.; die Brüderschaft später die Armen zu Oldendorff 2 Gr. 4 Pf. — Die v. Zersen zu Krukenberg 1 Thlr. 9 Gr.; v. Münkhausen zu Oldendorff 4 Gr. Die beiden letzten Posten sind seit undenklichen Jahren nicht erhoben. 351 10) aus dem adl. Gute Beeeke im Fürstentum Minden: die jetzige Besitzerin Geh. Bätin v. Borries 3 Thlr. 27 Gr. 11) aus dem adl. Gute Schockemühle: die jetzige Besitzerin Geh. Bätin v. Borries 18 Gr. 12) aus dem Hochstift Münster: v. dem Oertz zu Notbeck 1 Thlr. 9 Gr.; der v. Mor- rien von dem Valkenhofe 15 Thlr. Von den Hofhörigen des Valkenhofes, über welche der v. Morrien Schulte ist, geben Kolon Beppenhorst in Ostrum Ksp. Emsdetten 13 Thlr.; Jo- hanning, Kolon Schürmann, Gröneweg und Wieching, alle 4 zu Mesumb, je 6 Thlr. 18 Gr.; König zu Mesumb 5 Thlr.; Gerding in Bredelag zu Elten c9 Thlr. 18 Gr.; Ernsting zu Cattenhorn 3 Thlr. 9 Gr.; Theiselmann in Westrumb 6 Thlr.; Rüter zu Bodde 1 Thlr. 18 Gr.; Bietman zu Dreierwalde u. Rötger zu Altenreene je 1 Thlr. 18 Gr.; Eiberg, auch Mum- perow gen., zu Mesumb 1 Thlr. 18 Gr. Diese Renten werden auf Katharinen-Tag (25. Nov.) am Markttage zu Reine erhoben. Stael zu Sudhausen gibt von dem Wulperts Hofe 2 Thlr. 18 Gr.; von den Hofhörigen zu Wetteringen, über welche der Graf von Steinfurt Schulte ist, zahlen: Johanning und Böwer zu Wetteringen je 7 Thlr. 19 Gr., Rahning u. Wesse- ling (ist arm) sowie Elling (ebenfalls arm) u. Arling zu Wetteringen je 5 Thlr. 9 Gr.; Wenning zu Seideressen 1 ) im Steinfurtschen 4 Thlr. 18 Gr.; Sundorst u. Banning je 3 Gr.; Wesseling in Wetteringen 1 Gr. Von den Hofhörigen zu Schöppingen, über welche der Graf v. Steinfurt Schidte ist, zahlen: Wolbert zu Laer IS Thlr. 6 Gr.; Bernink daselbst 9 Thlr. 4 Gr.; Kohlbeck in Tingen 16 Thlr. 1 Gr.; Bensing daselbst 12 Thlr. 6 Gr.; Rötgerman dort 12 Thlr. 9 Gr.; Hummert dort 9 Thlr. 6 Gr.; Lenger oder Lengering 6 Thlr. 24 Gr.; Minkeman 15 Thlr. 6 Gr. von Beverförde zu Stockum zahlt wegen Rahterts Erbe, das aber nicht hofhörig ist, 5 Thlr. 3 Gr.; v. Ostendorf wegen des Stortekuhlen Erbes zu Schagern 2 ) bei Horstmar 1) richtig: Seilen. — 2) Text: im Dorfe Schrägen. 352 5 Thlr. 27 Gr.; Kolon Sunke in Havernbeck 2 Thlr. 18 Gr.; Graf v. Bentheim u. Steinfurt U Thlr. 13 Gr. Die vorstehenden Renten (von Johanning ab) werden am Tage nach der Ansage in Wetteringen u. Schöppingen erhoben. Freifrau v. Böhmer, später die gräflich Lignevilleschen Mündel, jetzt Graf v. Gourcy zahlt aus der Herrlichkeit Stockum 40 Thlr. — v. Haxthausen zu Ölde 27 Gr.; Joh. zu Eissei u. der Müller zu Lippendorf je 1 Thlr. 9 Gr. Die 3 letzten Posten sind jedoch seit undenklichen Jahren nicht erhoben. 13) aus der Bsch. Löhne Amts Hausberge: Franz Urseleke, Joh. Heper, Herbert Schewe, Joh. Friedr. Remmert, Herrn. Schwarze, Friedr. Hamke je 9 Gr.; Joh. Toschenfeld u. Joh. Brinkman je 4 Gr. 4 Pf. — Die v. Langen in Hausberg 3 Thlr. 27 Gr. (ist schon nach dem alten Lagerbuche streitig gewesen). 14) aus den Kirchspielen Heepen, Brackwede, . Steinhagen und Dornberg: Glietz u. Altrogge zu Dölsen je 1 Thlr.; Glietz zu Ubbedissen 1 Thlr.; Westerman dort 2 Thlr.; Brune u. Wich- man zu Fröhrdissen je 1 Thlr.; Alf zu Dingerdissen 1 Thlr.; Westerman zu Bröninghausen 1 Thlr. 24 Gr.; Windmeier 3 Gr.; Siekman zu Ölentrup 1 Thlr.; Meier zu Stieghorst 2 Thlr.; Ramsei daselbst 1 Thlr. 24 Gr.; Tönjes Möller, Guse- müller, Knoche, Körte u. Lalman je 1 Thlr.; Niedermeier zu Didissen 2 Thlr.; Rösing zu Sieker 1 Thlr. 1 Gr. 4 Pf.; Frerk daselbst 1 Thlr. 13 Gr. 4 Pf.; Sieleman 1 Thlr. 13 Gr. 4 Pf.; Meier zu Hartlage 2 Thlr.; Siekman u. Osterman zu Brackwede je 2 Gr.; Reuter u. Ummelman dort je 4 Gr.; Bekman 4 Gr.; Waterborn 4 Gr.; Niederquelle, jetzt Pielhelm 8 Gr.; Schulze im Ergel 2 Thlr.; Ober- u. Nieder-Schabbe- hard in Steinhagen, jener 1 Thlr. 13 Gr. 4 Pf., dieser 1 Thlr.; Osterman dort 1 Thlr. 10 Gr. 4 Pf.; der zeitige Prediger dort 12 Gr.; Greive dort 1 Thlr.; Schulze in Hargen 2 Thlr.; Nolting u. Ruman in Dornberg je 1 Thlr.; Gentrup dort 13 Gr. 4 Pf.; Brinkman dort 1 Thlr. 24 Gr.; Frentrup dort 2 Thlr.; Delbrügger dort 1 Thlr. 18 Gr.; Amtsrat Tie- man, früher Meinders, 1 Thlr.; Finkeldei, Bartman, Piele, Milsman u. Linnenhorst in Dornberg je 1 Thlr.; Meier zum 353 Hof berge 2 Thlr.; Meier zu Müdehorst 6 Thlr.; Meier zu Gottesberg 2 Thlr.; die Meier zum Hofberge u. Dornberge je 8 Thlr. Diese Kenten unter Nr. 14 werden zu Bielefeld erhoben, wo der Brauer Mink jetzt Empfänger ist u. 10 °/ 0 für die Hebung erhält. 15) aus dem Amte Schönholzhausen: der Commendator zu Waldenbrück 4 Thlr. 11 Gr. 6 Pf. — seit undenklicher Zeit nicht erhoben. 16) aus der Herrlichkeit Molbach: Freiherr Voigt v. Hunolstein u. der v. Wrede 13 Thlr. 12 Gr. — ebenfalls seit undenklichen Jahren nicht erhoben. Die jährliche Abgabe von 10 Thlrn. 24 Gr., welche die Schuhmacher von Herlord von der Lohmühle zahlten, fällt für immer aus, weil die Abtei die Lohmühle nachher gekauft hat u. die Abgabe in die abteiliche Pacht des Müllers einbegriffen ist. Die Pacht der Herforder Wand- u. Tuchmacher von der Walke- mühle (7 Thlr. 18 Gr.) ist seit mehr als 60 Jahren nicht erhohen worden und die Mühle nicht mehr vorhanden. Die 36 Thlr. Pacht von dem alten Weinkeller fallen für immer aus, weil der Weinkeller abgebrochen u. das Haus des Kanzleisekretärs Möhlmann darauf erbaut ist. Der von dem Platze dieses Hauses zu erhebende Kanon von 1 Thlr. wird nur mit 27 Gr. seit langer Zeit entrichtet. Der Kanon von 5 Gr. 6 Pf., welchen Wwe. Gerichtsschreiber Pöppelsmann von der Ölmühle zahlen soll, ist nicht beizutreiben, da die Frau längst tot, ihre Erben unbekannt u. die betr. Ölmühle nicht ausfindig zu machen ist. Jährliche Kornpächte: l ) 1) aus der Grafschaft Lippe: der Meier zu Werl Amt Schötmar 6 Seh. R., 12 Seh. H.; Nacke zu Ehrdissen daselbst 12 Seh. R., 24 Seh. H.; Barteid in Broke oder Brokmeier im Kremtruper Hagen 1 Seh. 8 M. E., 18 Seh. H.; Heuman zu Hagen Amt Detmold 12 Seh. R., 12 2 ) Seh. H.; Niebuhr u. Eeger zu Her- dissen Amt Detmold je 1 Seh. 8 M. R., 18 Seh. H.; Althoff zu Pedeln, jetzt Amt Vlotho, 24 Seh. H. Zu liefern ist in 1) Abkürzungen im folg.: Seh. = Scheffel, M. = Metze, ß. = Boggen, G. = Gerste, H. = Hafer. — 2) nach dem alten Lagerbuche 24. 23 '354 Herforder Mass in Herford; bei der Lieferung erhält jeder Liefernde statt der Mahlzeit 2 Gr.; 2) aus dem Hochstift Osnabrück: Geheimrat v. d. Busche als Besitzer des Gutes Wallenbrück 1 Seh. 8 M. E., 36 Seh. H.; Wibbelsman zu Welling- holzhausen 1 Seh. 8 M. E., 22 Seh. H.; Böne dort 1 Seh. 8 M. R., 9 Seh. H.; Kalthoff zu Benningen 2 Seh. 8 M. E., 18 Seh. H.; Grothaus daselbst 5 Seh. E., 36 Seh. H.; Kolon Vogt Schmidt in Kilver 10 Seh. H.; 3) aus Bsch. Lippinghausen Amt Enger: Volmar dort 6 Seh. E., 18 Seh. H.; Horst dort 12 Seh. E., je 24 Seh. G. u. H.; Hardeland dort 3 Seh. E., 33 Seh. H.; 4) aus Ötinghausen Amt Enger: Störn^r je 12 Seh. E. ü. G., 24 Seh. H.; Stork je 12 Seh. E ' u. H.; Wehmeier 6 Seh. H.; 5) aus Bh .) Herringhausen Amt Enger: Brand 12 Scb E., 24 Seh. H.; 6) aus Bsch. Hiddonhausen Amt Enger: Feldman 1 Seh. 8 M. E., 16 Seh. 8 M. H.; Detering 6 Seh. E., 24 Seh. H.; Joh. im Berge oder Bergmeier 3 Seh. E., 6 Seh. H-. ;..Erdbrügger 6 Seh. E., 24 Seh. H.; 7) aus Bsch. E^shausen Amt Enger: Leimböner 12 Seh.' H.; Stork 2 Seh. E., 30 Seh. H.; 8) aus der Stadt Bfehde: Nalop 22 Seh. H.; Döllner, jetzt Hurrelbrink 11 Seh. H.; Haxthausen 5 Seh. 8 M. H., wovon jetzt Hurrelbrink u. (Höpker, jetzt) Feldman je die Hälfte entrichten; 9) aus Bsch. Werfen Amt Enger: Fahrsen dort 3 Seh. E., 33 Seh. H.; Oberfeld in Kl. Aschen 3 Seh. E., 27 Seh. 8 M. H.; 10) aus Bsch. Hücker u. Hellingen Amt Enger: Case zu Hücker 15 Seh. H.; Tieman zu Hellingen 1 Seh. 8 M. E., 18 Seh. H.; 11) aus Bsch. Dreyen Amt Enger: Vogelsang 11 Seh. H.; 12) aus Bsch. Kleinen Siele Amt Enger: Schwidde 1 Seh. 8 M. E., 18 Seh. H.; Hartwig 1 Seh. 8 M. E., 33 Seh. H.; 355 13) aus Bsch. Grossen Siele Amt Enger: Stork 3 Seh. B., 33 Seh. H.; Hempelman daselbst 1 Seh. 8 M. B., 11 Seh. H.; Mag zum Besenkamp 1 Seh. 8 M. B., 22 Seh. H.; 14) aus Bsch. Südlengern Amt Enger: die Kolonen gr. u. kl. Wortman je 3 Seh. H.; Tiemeier u. Stratemann je 6 Seh. H.; Babeneck 18 Seh. EL; 15) aus Bsch. Elverdissen Amt Heepen: Kolon Östker 6 Seh. H.; *) 16) aus der Stadt Herford: Hauptmännin v. Bobers 35 Seh. B., 39 Seh. G., 32 Seh. H.; Neuwohner Dusdieks-Bäumer 4 Seh. B., 2 Seh. H.; Wwe. Bichter je 1 Seh. B. u. G.; Erben Meyer je 4 Seh. B., G. u. H.; Erben Klingenberg, jetzt Bäcker Ebmeier je 4 Seh. B u. G., 10 Seh. H. Wegen der „Gresten-Pacht" zahlen B. Kaiser 18 Seh. H., Wwe. Stegeman u. Kaufmann J. C. Fischer je 7 Seh. H., Tischler Schnatmeier 24 Seh. H.; Detering in Hilwaldsen aus einem in der Herforder Feldflur belegenen Kampe 10 Seh. H., Bürger Pieper 6 Seh. G., Wwe. Enter u. Leineweber Höker je 6 Seh. G. — Kaufmann Johanning, jetzt Neuwohner Haddenhorst u. Koch am Otterbusche 24 Seh. H., Bäcker Michael u. A(h)mser-Bäumer je 10 Seh. H.; v. Dittfurt auf Lübrassen 60 Seh. B.; Wwe. Ahleman 16 Seh. G., 4 Seh. H.; Kolon Wehmeier auf dem Berge 16 Seh. G.; Kaufmann O.E. Bade 4 Seh. G.; Bürger Detering 3 Seh. B., 6 Seh. H.; Kaufmann Bertelsman 3 Seh. K.; Neuwohner H. Meyer 6 Seh. H.; Klingenbergs Erben, jetzt Höpker u. Ebmeier 3 Seh. B., 6 Seh. H.; Tischler Schnatmeier 2 Seh. H.; Kaufmann tor Specken, früher Bertelsman, 1 Seh. B., 2 Seh. H.; Bürger Dresing 1 Seh. 8 M. H.; Fuhrmann Schnatmeier 8 M. H.; 2 ) 17) aus dem Amte Limberg: Frau v. Voss, jetzt Kolon Oberschulte in Bödinghausen 18 Seh. H.; Schürman zu Muccum 1 Seh. B., 16 Seh. 8 M. H.; 1) Alles von Nro. 2 bis hier Herforder Mass; die Liefernden erhalten statt der Speisung 2 Gr. — 2) Alles unter Nro. 16 Herforder Mass; keine Mahlzeit. 23* 356 Rensiek in Ostkilver 10 Seh. H.; Heerman in Westkilver 10 Seh. H.; 1 ) 18) aus dem Amte Reineberg: Kolon Hilleking in Dün(n)e u. Stohlman dort je 1 Seh. R., 8 Seh. H.; Kolon Penning u. Caspar in dem Hofe oder Hofe- meier je 1 Seh. 8 M. R., 16 Seh. 8 M. EL; Kolon Timmer- man 1 Seh. 8 M. R., 11 Seh. H.; Kriegsrat v. Korff zu Obernfelde 1 Seh. R., 10 Seh. H.: Meier zu Sprado 12 Scb. G., 24 Seh. H.; Norddieker u. Ebbeking je 9 Seh. H.; Kort- kamp 3 Seh. 12 M. H.; Wellensiek 1 Seh. 8 M. R, 7 Seh. 8 M. H.; 1 ) 19) aus Bsch. Steinhagen: Johann auf dem Kampe, Theiselman, Schürman u. Elias je 1, Pape, Grewe, Casling u. Hövener je 2 Seh. Weizen; Grewe zu Issendorf 1 Seh. 8 M. R., 10 Seh. H.; 20) aus Bsch. Heepen: Altroge u. Glitz zu Dölsen je 1 Seh. 8 M. R., 16 Seh. 8 M. H.; 21) aus Bsch. Ubbedissen: Glietz, Brune zu Frohrdissen, Wichman u. Alf zu Din- gerdissen je 1 Seh. 8 M. R., 16 Seh. 8 M. H.; Westerman H.; Bröninghausen: Seh. 8 M. R., 5 Seh. 8 M. H. Sieleman 3 Seh. R., 33 Seh. 22) aus Bsch. Westerman 1 15 Seh. H.; 23) aus Bsch. Ölentrup: Siekman 1 Seh. 8 M. R., 16 Seh. 8 M. H.; Ramsei 1 Seh. 8 M. R., 5 Seh. 8 M. H.; 24) aus Bsch. Hillegossen: Tonies Möller, Guse Möller, Knoche, Körte u. Lallman je 1 Seh. 8 M. R., 16 Seh. 8 M. H.; 25) aus Bsch. Dornberg: Gentrup 12 Seh. H.; Oberman 24 Seh. H.; Obermüller 6 Seh. H.; Hageresch 1 Seh. 8 M. R., 7 Seh. H.; Erentrup 1 Seh. 8 M. R., 20 Seh. H.; Amtsrat Tieman, früher Mein- 1) Alles Herforder Mass; abzuliefern in Herford; die Liefernden erhalten statt der Mahlzeit 2 Gr. 357 ders, 1 Seh. 8 M. R., 16 Seh. 8 M. H.; Piele, Finkeldey, Milsman u. Bartman je 1 Seh. 8 M. R., 10 Seh. H.; Meier zu Filsendorf 6 Seh. 8 M. H. J ) Die Hebung der Kornpächte von Nro. 1 bis 19 besorgt der Amtmann Böse, der von Nro. 19 ab Brauer Mink in Bielefeld. Mit Ausschluss dreier seit undenklichen Jahren nicht mehr erhobener Posten (1) Kord Schöttler in Stadt Bünde 11 Seh. H., 2) Wwe. Schrewen Erben in Stadt Herford 5 Seh. G., 3) Rumau in Bsch. Dornberg 1% Seh. R., 16 1 /* Seh. H.), betragen die Kornpächte insgesamt 12 Seh. Weizen, 302 Seh. 8 M. Roggen, 162 Seh. Gerste, 1575 Seh. 4 M. Hafer. Mahlschweine liefern jährlich a) aus der Grafschaft Ravensberg: Volmar, Hardeland u. Horst, alle in Lippinghausen, Stormar in Ötinghausen, Stork dort, Brand in Herringhausen, Feldman in Hiddenhausen, Stork in Eilshausen, Tieman in Hellingen, Vogelsang in Dreyen, Schürman in Muccum, Stork zu Gr. Siele, Hempelman dort, Schwidde zu Kl. Siele, Hari> wig dort, Maag zum Besenkampe, Tiemeier in Südlengern, Schwarze dort, Otto Kruse, Peter Kruse u. Reineke, alle 3 zu Bernbeck, — je 1 Schwein, Fahrson in Werfen u. Oberfeld in Aschen, — je 2; die beiden Kolonen Wortman in Südlengern je ein ums andere Jahr 1 Schwein. Diese Mahlschweine werden von den Eigenhörigen, nach vorhergehender Mahlung am Maitage, mit ihren Schweinen his Michaelis weiter gefüttert und dann in natura zu Herford gegen 1 Gr. Mahlzeitgeld abgeliefert. Die Lieferungspflichtigen behaupten, ausser der Zuchtsau noch das beste Schwein vorab wegnehmen zu dürfen, so dass die Abtei nur aus den übrigen wählen dürfe. Hiernach hat Amtmann Böse des Friedens wegen verfahren, während der Kanzleibote Siekerman behauptet, die Abtei dürfe nächst der Zuchtsau das beste Schwein vorab nehmen. Kolon Schwarze behauptet, wenn er keine Schweine aufgezogen habe, nur 2 Thlr. statt eines Mahlschweines zu geben schuldig zu sein; der Prozess schwebt in 2. Instanz bei der Regierung zu Minden. Von vorstehenden 1) Von Nro. 19 ab ist das Korn in Herforder Mass in Bielefeld zu liefern; an Mahlzeitgeld erhält jeder Liefernde 2 Gr. 358 Mahlschweinen werden jährlich 3 zum Fettfüttern in die abteiliche Mühle geliefert; der Müller behält 1 für das Fettmachen, die 2 andern werden zur abteilichen Hofhaltung gebraucht. b) aus dem Stifte Münster: Suerman, Eichter, Osthus, Sievert, alle 4 in Hö(r)ste, (Kemenar, jetzt) der Bürger Wickinghof zu Werne, Wassman, Benneman, Tieman u. Westhues, alle 4 daselbst, Henser zu Wesseln, Nerman, Oberschulte u. Homan, alle 3 zu Stockum, Kraneman, Schwenke, Schlering, Bleeckman, Bötgert u. Höst- gen, alle 6 in der Bsch. Borke, Wolbert u. Westerschulte, beide in Stockum, 1 ) je 2 Schweine, Schurkeman zu Nordiek 1 Schwein — zusammen 39. Diese Schweine werden um Petri-Tag ausgezeichnet u. von den Lieferungspflichtigen bis Johanni durchgefüttert, sodann abgeholt u. zu dem Kolon Surman in Horste gebracht, welcher verpflichtet ist, den Amtmann der Abtei nebst Boten u. Pferd bis zur Zusammenbringung der Schweine unentgeltlich zu bewirten. Die jetzige Äbtissin hat den Lieferungspflichtigen, so lange sie lebt, verstattet, für das Schwein je Vj 3 Thlr. jährlich zu zahlen. Schafe. Schürman zu Muccum u. Landrat v. Korff zu Obernfelde liefern je 1 Schaf oder zahlen statt dessen je 27 Gr. Gänse. Leimenböhmer u. Stork, beide in Eilshausen, liefern je 2, Bureck dort 3, Detering, jetzt Lütgert in Vinnen 1 Gans in natura um Michaelis gegen 4 Pf. Mahlzeitgeld. Hühner. Lütgert zu Vinnen, Grothaus zu Benningen im Osna- brückschen, Horst zu Lippinghausen, Hardeland dort, Stormar zu Ötinghausen, Stork dort, Brand zu Herringhausen, Feldman zu Hiddinghausen, Detert dort, Jasper oder Joh. im Berge gen. Bergmeier, Erdbrügger dort, (der Küster zu Hidden- hausen, jetzt) Willbrand in Eilshausen wegen Bureck dort, Stork u. Nierman in Eilshausen, Nalop in Bünde, Fahrson in 1) Letztere beiden hatten seit vielen Jahren nicht geliefert u. es hatte seit Menschengedenken auf beiden Stätten kein Wohnhaus gestanden. 359 Werfen, Oberfeld in Aschen, Case in Hücker, Vogelsang in Dreyen, Bierhaus in Bödinghausen, Stork in Gr. Siele, Hem- pelman dort, Maag in Besenkamp, Schwidde zu Kl. Siele, Hartwig dort, Kaspar im Hofe in Dünne, Penning dort, Nord- dieker zu Sprado, Ebbeking, Kortekamp u. (Kortekamp, jetzt) Wellensiek dort liefern je 2, die beiden Wortmans in Lengern zusammen 2, Tiemeier, Strateman u. Schwarze daselbst, Kabenek, Otto Kruse, Beineke u. Bögekamp, letztere 3 in Bernbeck, Horst auf dem Berge vor Herford, Monke dort, Volmar in den Hartumer Höfen, Otto im Kampe zu Hiddenhausen, Nolte in Dreyen wegen Erbpachtlandes von Vogelsangs Stätte, Lük- king vom Berkenbrinke Bsch. Hollinde u. Graeveshövener dort je 2 Hühner, Volmar zu Lippinghausen, Leimenböhmer in Eilshausen, Tieman in Hellingen, der Meier zu Sprado je 4 Hühner, Heveker zu Herringhausen, (Lipspol, jetzt) Hurrelbrink zu Bünde je 1 Huhn, (Wortman dort, jetzt) Höpker u. Hurrelbrink ein ums andere Jahr 1, Schwartemeier in Hunnebrok, Wittemeier dort, Hilleking in Dünne, Stolman u. Timmerman daselbst je 1 — im ganzen 116; die Hühner werden in natura in Herford abgeliefert, gegen 4 Pf. Mahlzeitgeld bei Sonderablieferung. Pachthühner sollen ferner geben: Lubbeke zu Herringhausen 2, Kammerrat Consbruch zu Hiddenhausen von dem Meierhofe 2, Stork zu Eilshausen 2, Schüttler zu Bünde 1, Tönnies vor dem Brinke zu Bernbeck 2, Peter Kruse daselbst 2, Jasper Brakman auf dem Berge vor Herford 2, die alten-Keinsche, Berend Höper u. Lütke Volmar, alle 3 dort, je 2, Leves auf der Huste, Hüseman auf dem Berge vor Herford, Menke, Knollman u. Kuleman, alle 3 dort, je 2; doch sind diese Pachthühner seit undenklichen Jahren nicht erhoben, daher für wegfallend zu erachten. Nolting, Dellbrügge, Kuman, Amtsrat Tieman, Milsman, Partman, Pinkeldey, Gräve, Piele, Oberbeckman, Gentrup, Meier zu Stieghorst, Meier zum Hof berge, Schulze im Hargen, Meier zu Müdehorst, Meier zum Gottesberge u. Brinkman liefern je 2 Hühner, zusammen 34, mit obigen 116 insgesamt 150. Eier. Kammerrat Consbruch in Hiddenhausen gibt von seinem Meierhofe 100, Schwarte- u. Witte-Meier in Hunnebrok je 100, 360 Nolte in Dreyen wegen Erbpachtland von Vogelsangs Stätte 12, — im ganzen 312. Die Eier werden um Ostern in natura in Herford abgeliefert; Mahlzeitgeld 1 Gr. für 100 Stück. Wachsrenten. Jährlich auf Michaelis liefern der frühere Lakai Winter als Besitzer des auf der Freiheit belegenen vormaligen Schmack- pfefferschen Hofes 2 #, der zeitige Struktu(r)ar an der Münsterkirche 4 8", der zeitige Malteserordens-Kommendator 5 U, die zeitige Küsterin des adeligen Stifts auf dem Berge 2 &, der zeitige Pater im Fraterhause 5% #, das Kalands-Kolle- gium, jetzt der erste Kapitular von Bongard 1 $, der Obrist von Quernheim wegen dos beneficii Georgii et Dorotheae 1 #, die Garnhändler Kohlhorst u. Siekman in Herford wegen des sogen. Böges 1 $ — im ganzen 2l 1 / 8 $■ Das Pfund kann auch mit 14 Gr. abgetragen werden. Salzgefälle. Die Regierung von Lippe-Detmold muss wegen der von den Interessenten der Uffelschen Salzsiederei angekauften, von der Herforder Abtei zu Lehen gegangenen u. wieder als Lehen übernommenen Salzviertel die darauf ruhende jährliche Salzpacht zufolge Vergleichs mit der Abtei v. 8. u. 9. Nov. 1771 mit 297 V s Scheffel lippischen Salzmasses, welche von Uffeln abgeholt werden müssen, entrichten. F. Hollmann, jetzt F. W. Huhl hat seinen von der Abtei zu Lehen gehenden Anteil an der Uffelschen Salzsiederei' an den Fürsten von Lippe-Detmold nicht mitverkauft; er liefert an Salzpacht davon jährlich 8 Scheffel lippisch. Scliutzgeld. Jeder auf der Freiheit Wohnende hat für seinen Haushalt jährlich 1 Thlr. Schutzgeld an die Abtei zu bezahlen, ausgenommen der Adel, die beim Hofe und der Kanzlei der Abtei angestellten Bedienten u. die bei der Münsterkirche angestellten Kirchen- u. Schul-Diener, sowie die abteilichen Nachtwächter u. alle, welche Armengeld genossen haben. Somit bleiben nur die geringeren Einwohner u. Tagelöhner, 361 welche auf die Freiheit auf- u. ahziehen, zahlungspflichtig. Von der Solleinnahme (über 20 Thlr.) kommt kaum 1 / 3 ein. Ausser zu diesem Schutzgelde sind diese geringeren Einwohner verpflichtet, zu zweien jedesmal die Nachtwache hei den abteilichen Bleichen unentgeltlich zu halten, auch jeder jährlich bei der abteilichen zu arbeiten. Mühle % Tag an der Wasserreinigung Einkünfte aus der sogen. Lemgoschen Hebung oder dem Amte Beesten. Diese durch einen besonderen Eendanten erhobenen Einkünfte sind erst im 14. oder 15. Jahrhundert durch Vermächtnis der Herforder Äbtissin Margaretha Gräfin v. Lippe- Detmold an die Abtei gekommen. Sie bestehen in Gefällen aus Grundstücken der Lemgoer Feldmark, und zwar 74 Thlrn. 3 Gr. 5 Pf. in lippischem Gelde, 105 Seh. 3 M. Eoggen, 173 Seh. 6*/i M. Gerste, 206 Seh. 4 X / S M. Hafer, alles lippisches Mass, 1 ) einem Mahlschweine vom Kolon Culeman, 14 Pachthühnern, sodann 22 Thlrn. 19 Gr. laufender Zeitpächte (vom Friebenstein, Plöger, Wipperman, Arning u. Lübke), welche letztere der Lemgoer Magistrat wegen der von Zeit- pachtländereien verlangten Kontribution jährlich einbehält. Der zeitige Empfänger Amtmann Schröder in Herford geniesst Vio der Einkünfte für die Hebung, welche in Lemgo geschieht. Die Eigenhörigen schaffen das Getreide nach Herford und erhalten dafür je 4 Groschen Mahlzeitgeld. 2 ) Gerichtsgefälle. Ausser über die Freiheit hat die Abtei oder deren Kanzlei auch die Gerichtsbarkeit über folgende Höfe u. Häuser in Herford: 1) das jetzige v. Boberssche Gut Oldenhausen auf 1) Eoggen u. Gerste nach dem lipp. Roggenscheffel (= 12'/, Berliner Metzen), Hafer nach dem lipp. Haferscheffel (= 15 Berliner Metzen). 2) Nach einem alten Lagerhuche betrug im J. 1659 im Amte Lemgo, dem alten Amte Bist, die Soll-Einnahme — die wirkliche Einnahme ist in Klammern verzeichnet—: 174 1 /« (128V a ) Seh. Eoggen, 222V« (153V 8 ) Seh. Gerste, 331 (1>j7) Seh. Hafer, 22 (12) Hühner u. 16 Thlr. 11 Gr. 3 Pf. (6 Thlr. 33 Gr.) bar; (Archiv der Königl. Regierung in Minden). 362 der Radewich; 2) den mit diesem vereinigten vormaligen v. Kettlerschen Hof auf der Radewich; 3) den Hof des Landrats v. Quernheimb im Hollande in der Neustadt; 4) das Haus des Notars Wipperman, Hämelinger-Strasse in der Neustadt; 5) den jetzt dem v. Reichmeister gehörigen sogen. Doekehof in der Johannisstrasse in der Altstadt an der Werre; G) den Sponthof, dem Zimmermeister J. D. Steffen gehörig, in der Altstadt hinter der Mauer des Rennthors; ferner besitzt sie die Gerichtsbarkeit über das abteiliche Fraterhaus in der Neustadt an der Werre; desgl. das abteiliche Mühlen-Gericht, zu welchem gehören die abteiliche Mühle in der Altstadt u. 7 Häuser im Gehrenberge in der Altstadt nebst Hintergebäuden (nämlich die Häuser des Nagelschmieds Helletag, des Buchbinders Diebruk, des Bäckers J. H. Ebmeier, der Minorennen Brune, des Rentmeisters Rüter zu Schweicheln, des Bäckers Stohlman u. des Kaufmanns van Dützen), endlich die Gerichtsbarkeit über das Stift auf dem Berge u. den Prediger u. Küster daselbst. Die Äbtissin hat das Recht, von allen der abteilichen Gerichtsbarkeit unterworfenen Personen, mit Ausnahme des Bewohners des Fraterhauses, der Mitglieder des Stifts auf dem Berge sowie des Predigers u. Küsters daselbst, bei Sterbfällen die Gerade u. das Heergewedde zu ziehen, wenn nämlich in Ansehung der männlichen Personen keine Söhne u. in Ansehung der weiblichen Personen keine Töchter hinterlassen werden. Das Mühlengericht hat übrigens mit dem Herforder Stadtgericht in Personalien konkurrierende Gerichtsbarkeit gehabt. Markenherrliche Gefälle. In der Bünder u. Lengrer Mark entschieden die Abtei Herford u. das adelige Gut Nienburg als Markenrichter; jedem der beiden fiel die Hälfte der Brächten zu. Bei Teilung obiger Mark wurden beide durch Vergleich vom 2. Aug. 1777 für ihre Gerechtsame abgefunden. Ausserdem hat die Abtei die Markenherrschaft in der Eils- u. Lipping-hauser Mark Amt .Enger zur Hälfte, während dem v. Reichmeister in Herford 363 u. dem Kammerrat Consbruch zu Hiddenhausen je */* zusteht; die Einkünfte haben nur in unbedeutenden Brächten aus dem Holzgerichte bestanden u. z. B. für die Abtei 1786, wo das letzte Holzgericht gehalten wurde, von einem 10jährigen Zeiträume nur 9 Thlr. 27 Gr. 2 Pf. betragen. Ferner besitzt die Abtei auch die Lehns- u. Marken-Herrschaft über die Gemeinheits-Bezirke des sogen, schwarzen Moors Amt Vlotho, welches jetzt im J. 1802 geteilt werden soll. Jagd- u. Fischerei-Gerechtigkeit. Nach dem Jagdbeziehungs-Protokoll v. 19. März 1662, welches in dem alten Lagerbuche sich findet, steht der Abtei die Koppoljagd in den dort beschriebenen Bezirken zu. Vom Magistrat zu Herford hat die Abtei die Jagd in der Feldmark der Stadt Herford für 10 Thlr. Jahresabgabe in Erbpacht. Ein Jäger u. ein Schütze der Abtei üben diese Jagdgerechtigkeiten aus u. liefern das erlegte Wild zur abteilichen Küche. Dem alten Lagerbuche zufolge besitzt die Abtei allein die Fischerei-Gerechtigkeit auf der Werre von der Niemanns- brücke von jenseits des Uflerbaumes an stromabwärts durch Herford an der Wehmühle vorbei bis an den sogen. Sorgeort; ebenso auf der Aa von der Kikesbecke an durch Herford hinab bis an den Sorgeort; ausser mit einer Angelrute darf niemand dort fischen. Mit dem preussischen Amte Vlotho zusammen hat die Abtei die Fischerei auf den sogen. Lohkolken, mit dem Hause Ahmsen zusammen die Fischerei auf dem sogen. Ahmser Spiele. Zoll-Gerechtsame. Gemeinschaftlich mit dem Könige von Preussen ist die Abtei berechtigt, von beladenen Wagen, Karren, beladenen Pferden, Koppelpferden, Ochsen, Kühen, Kindern, Schafen u. Schweinen einen gewissen Zoll nach der Zollrolle v. J. 1752 zu erheben. Die jährliche Brutto-Einnahme dieses Zolles beträgt 60—70 Thlr., die abteiliche Hälfte davon nach Abzug der Besoldungen jährlich im Durchschnitt nur 13 2 / 3 Thlr., wovon jährlich an die abteilichen Hospital-Armen I2 i l 3 Thlr. bezahlt werden, sodass der Überschuss nur Vj s Thlr. beträgt, 364 Am sogen. Visionsmarkte (18. Juni), welcher zum Teil auf dem Stifte auf dem Berge vor Herford gehalten wird, ist die Abtei berechtigt, einen Zoll von den marktbesuchenden Juden, desgl. von dem zum Markte getriebenen Vieh und ein gewisses Städtegeld von denen, die dort Bier, Branntwein u. Semmel verkaufen, zu erheben — von morgens bis 12 Uhr mittags, von wo ab die Güter Odenbausen, Behme u. Uhlen- burg in das Erhebuugsrecht eintreten; die Einnahme ist daher ganz unbedeutend. Dienste der EigenlLÖrigen. Genau verzeichnete Spann-, Pflug-, Hand- u. andere Dienste leisten folgende Eigenhörige: Oberfeld zu Aschen, Vogelsang zu Dreyen, Hempelman zu Siele, Stork zu Siele, Fahrson zu Werfen, Witte- u. Schwarte-Meier zu Hunnebrok, gr. u. kl. Wortman in Südlengern, Tiemeier zu Lengern, Feldman zu Hiddenhausen, Horst in Lippinghausen, Stormar in Ötinghausen, Schwidde zu Siele, Hartwig zu Siele, Maag zu Besenkamp, Brand zu Herringhausen, Stork zu Ötinghausen, Stork zu Eilshausen, Volmar zu Lippinghausen, Beinke zu Bernbeck, Kruse daselbst, Schwarze in Südlengern, Nalopp in Bünde, Detert, Hempelman u. Culeman, alle 3 in Hiddenhausen , Erdbrügger in Eilshausen, Bögekamp in Bernbeck, Rabeneck u. Stratemann in Lengern, Tönnies vor dem Brinke, Leimenböhmer; der Meier zu Spradow, Ebbeking, Nordiek, Kortekamp, Wellensiek, alle 4 zu Spradow, (Lindke Martens, jetzt) Höpker in Bünde, Hurrelbrink, Dollner, beide ebenda, (Hölleking, jetzt) Heidemeier in Dünne, (Tönnies auf der Oster- heide, jetzt) Hovemeier, (Henr. im Hofe, jetzt) Hilleking, Penning, Timmerman, alle 4 in Dünne, leisten insbesondere nur Eggedienste; Holzgräfe in Schweicheln, Wehmeier in Ötinghausen, Oberhulsman in Hiddenhausen gen. Kamp-Schmidt oder Otto im Kampe, Tieman zu Hellingen, Hardeland in Lippinghausen. Gelegentliehe Eigentumsgefälle. 1) Folgende Eigen hör ige geben durchweg Sterbfall, Weinkauf, Freibriefe u. Zwangsdienste: Vollmar in Lipping- 365 hausen, Horst daselbst, Stormar in Ötinghausen, Stork daselbst, Stork in Eilshausen, Brand u. Heveker zu Herringhausen, Stork u. Hempelman in Gr. Siele, Hartwig u. Schwidde in Kl. Siele, Maag im Besenkampe, Althof in Pedeln, 1 ) Vogelsang in Dreyen, Tieman in Hellingen, Oberfeld in Aschen, Fahrson in Werfen, Tiemeier zu Südlengern, Schwarze, Babeneck, Strateman, die Kolonen gr. u. kl. Wortman, alle 5 zu Südlengern, Beineke, Otto Kruse, Borgekamp, alle 3 in Bernbeck, Feldman, Dete- ring, Hempelman, Jasper im Berge oder Bergmeier, Erd- brügger, 2 ) Culeman, 2 ) alle 6 in Hiddenhausen, der Meier zu Spradow, Nordiek, Kortekamp, Ebbeking, alle 3 zu Spradow, Wehmeier auf dem Berge vor Herford, 3 ) Monke, 3 ) Sieker, 3 ) Frölke, 3 ) Hüseman, 3 ) Menke, Dücker, 3 ) Korning, 3 ) Kayser, 8 ) Herrn. Horst, 3 ) 4 ) alle ü auf dem Berge vor Herford, Berken- brink Bsch. Hollinde Amt Schildesche, Graveshövener dort, Lücking vor dem Berkenbrinke dort, Busse in Lengern, 5 ) Vol- mar in den Hartumer Höfen, 6 ) Thomas zu Ködinghausen, Damschmidt oder Otto im Kampe in Hiddenhausen. 7 ) 2) Folgende meierstättische Kolonen gebenWein- kauf, wenn eine neue Person auf die Stätte kommt: Grothaus zu Bennien 8 ) im Hochstift Osnabrück, Heuman zu Hagen im lippischen Amte Bracke, Culeman zu Lieme Amt Detmold, der Meier zu Üppentrup Amt Schötmar, Lindeman bei der Beie dort, (Detering, jetzt) Lütgert zu Vinnen dort, Kammerrat Consbruch als Besitzer des Meierhofs zu Hiddenhausen. 3) Von den Hofhörigen im Münsterschen geben a) die im Freigerichte Stockum wohnenden ausser ihren gewöhnlichen Jahresabgaben auch Weinkauf, wenn eine neue Person auf die Stätte kommt, u. Laudemium oder Willkommen, wenn eine neue Äbtissin zur Regierung kommt; es sind dies 29, nämlich: Surman, Osterschulte, Westerschulte, Kemmenar, Häver, Homan, Nierman, Osthus, Wassman, Sievert, Tieman, 1) ob Zwangsdienst, ist ungewiss. — 2) Der Mann ist dem Könige von Preussen eigen, Frau u. Kinder der Abtei. — 3) keine Zwangdienste. — 4) Den Weinkauf der Höfe von Monke ab erhält der Prediger auf dem Berge. — 5) Den Weinkauf von dem Hofe erhält der 1. Prediger in Bünde. — 6) Nur der Mann ist leibeigen, Frau u. Kinder aber frei. — 7) kein Zwangsdienst. — 8) Text unrichtig Bengern. 366 Westhus, Eichter, Benneman, Henser, Schurkman, Böcker, Feldman, Kroos, Budde, Schwager, Linneman, Schwenken, Horstken, Böttger, Schleering, Bleekraan, Kroll u. Bielefeld; b) die zu Bheine wohnenden nur Laudemium u. es dingen deren Kinder, welche sich auf andere Stätten verheiraten, von der Abtei den Freibrief;') es sind 11 : Johanning, Beppen- horst, Schürman, Köning, Gröneweg, Wieching, Gerding, Teisselman, Böttger, Keuter u. Bietman; c) die zu Schöp- p in gen u. Wetteringen wohnenden nur ein festes Laudemium von je 1 Thlr. 9 Gr., 2 ) während Weinkäufe u. Freibriefe der Graf v. Steinfurt bezieht; es sind 17: Volbert, Ber- nink, Koelbeck, Bensing, Eötgerman, Hummert, Lengerich, Minkman, Johanning, Böver, Bahing, Wesseling, Elling, Alling, Wernink, Bannink u. Sundorf. Abteiliehe Lehen. Von der Abtei hangen eine Menge Mann- u. Weiberlehen ab, welche eine Haupt-Einnahmequelle der Abtei bilden. Vollständige Angabe derselben fehlt auf der abteilichen Kanzlei. Lünig, Corpus iuris feudalis Tom. I p. 2035 liefert allerdings ein alphabetisches Verzeichnis der Vasallen der Abtei Herford; es ist aber unvollständig. Von diesen Lehen sind die vormaligen v. Westphalenschen, welche der Geh. Kriegs- u. Do- mänen-Bat Hoffbauer zu Minden verkauft hat, gegen einen jährlichen Kanon von 30 Thlrn. in Gold unter Zustimmung der Koadjutorin Prinzessin v. Nassau-Weilburg zu Alloden gemacht worden. Ausserdem hat der Abtei das dominium directum über die Gemeinheiten der Altstadt u. Badewich Herford zugestanden. In 4 Vasallenfamilien ist je ein fürstliches Erbamt der Abtei im Mannsstamme erblich, nämlich das Erbjägermeister-, Erbmarschall-, Erbschenken- u. Erbtruchsess-Amt. Erbjägermeister ist jetzt der v. Exterde zu Ahmsen, Erbtruchsess der 1) Letzteres ist seit 1765 ins Stocken geraten u. es schwebt Prozess dieserhalb mit v. Morrien; Sterbfall u. Weinkauf geben diese Hof hörigen an v. Stael u. v. Morrien. — 2) Bei dem Regierungswechsel 1765 haben jedoch nur 3 bezahlt, die übrigen aber Widerspruch erhoben, 367 Domdechant v. Vinke zu Minden; die beiden andern Ämter sind unbesetzt. Präbenden und Beneflzien. Die Äbtissin vergibt als Lehen gegen gewisse Gebühren sämtliche Kanonissen-Stellen des Kapitels am Münster, deren Anzahl unbestimmt ist, ferner die 4 Kapitular-Stellen bei diesem Kapitel, 1 ) die 12 Kanonissen-Stellen bei dem Stifte auf dem Berge u. 41 kleinere Beneflzien. Als letztere werden aufgeführt: das beneficium 1) Wolderi u. 2) Simeonis et Judae, welche mit der ersten Pfarrstelle am Münster verbunden sind; 3) S. crucis in Monte; 4) SS. Bartholomaei et Mat- thaei ap., welche beiden die jeweilige Küsterin am Hochstifte besitzt; 5) S. Jacobi et S. Annae in Monte (der Nro. 4 einverleibt); G) trium regum cum commenda, verbunden mit der Pfarrstelle auf dem Berge; 7) S. Viti in Monte; 8) S. Vincentii; 9) S. Margarethae in Monte; 10) altaris Johannis ev. et Michaelis arch. ad S. Pusinnam; 11) S. Erasmi; 12) Barbarae, Jacobi Zebedaei in der Münsterkirche; 13) Jacobi et Zebe- daei; 14) S. Trinitatis ad usum organi fundatum, welches mit der Organistenstelle am Münster verbunden ist; 15) capellae trium regum (mit Nro. 6 verbunden); 16) Georgii et Dorotheae; 17) ad altare Trinitatis et b. Mariae virg. in ecclesia S. Pusinnae; 18) b. Mariae virg. ad can- cellariam, welches mit der Sekretärstelle der Kanzlei verbunden ist; 19) S. Thomae (mit Nro. 21 verbunden); 20) omnipotentis dei et S. Barbarae (ist verdunkelt); 21) Jacobi ap., Antonii confessoris et b. Mariae virg.; 22) S. Spiritus prope portain montanam; 23) Andreae et Gertrudis; 24) Viti in Monte (verbunden mit Nro. 32); 25) Philippi et Jacobi in op- pido novo; 26) Annae; 27) Trinitatis et praeconium speciale b. Mariae virg. in der Münsterkirche; 28) Elisabethae viduae et Jacobi ap.; 29) Johannis bapt. et Jacobi Zebedaei; 30) Vincentii minoris; 31) ad altare b. Mariae virg. sub organo in ecclesia ad S. Pusinnam situm; 32) Viti in Monte (Patron: v. Westphalen-Heerbrand, jetzt Geh. Bat Hoffbauer in Minden); 33) Johannis bapt auf dem Beinhause bei der Münsterkirche; 34) Simeonis et Judae (mit Nro. 2 verbunden); 35) (officium) diaconatus; 36) secundariae in novo opere; 37) Oswaldi regis; 38) S. Catharinae novi operis (mit der 2. Pfarrstelle am Münster verbunden); 39) S. Andreae; 40) Winardi Becker; 41) parvum diaconale (mit dem Seniorat am Münster verbunden).*) 1) Kapitulare sind jetzt v. Exterde, Oberst v. Wrede, Droste v. Eller u. v. Closter. — 2) Etliche dieser kleinen Beneflzien haben zur Zeit inne der Senior Rudolf an der Münsterkirche, der frühere Lakai Kraft, der abteiliche Kammerdiener Germer, Kanzleirat Hartog, Notar Wippermann, Organist Diekman, Stadtchirurg Bonorden, Landrat v, Quernheim n. a. 368 Patronatreehte. Die Abtei vergibt (als Lehen) die beiden Predigerstellen, die Organistenstelle, die beiden Küster- u. Schul-Stellen an der Münsterkirche zu Herford, die Predigerstelle, die Küster- u. Schul-Stellen auf dem Berge bei Herford, die Predigerstelle im Fraterhause zu Herford, die reformierten Predigerstellen zu Lienen, Lengerich u. Ibbenbüren, die katholischen Pfarrstellen zu Kheine, Wetteringen u. Schöppingen, letztere beiden abwechselnd mit dem Grafen von Steinfurt; die I. u. 2. lutherische Predigerstelle zu Bünde, abwechselnd mit dem Könige von Preussen, die lutherische Pfarrstelle zu Exter; sodann die lutherischen Pfarrstellen zu Dornberg, Hiddenhausen, Böding- hausen u. Steinhagen. Neue Mitglieder des Johannis- u. Dionysii-Kapitels in der Neustadt Herford schwören der Äbtissin Treue u. zahlen eine Bekognitions-Gebühr. Diesen Einnahmen stehen an jährlichen Ausgaben gegenüber (zumal für Besoldungen der Beamten der abteilichen Kanzlei, des Amtmanns, der Dienerschaft, der beiden Nachtwächter u. s. w.) 453 Thlr. in Gold u. 711 Thlr. 18 Gr. Courant, wozu jährlich etwa 5—600 Thlr. für Instandhaltung der Gebäude treten. Orts- und Personen-Namen- Yerzeichnis. Vorbemerkungen. Namen von Ländereien und Wegen sind nicht vollständig berücksichtigt. Bei Kirchspielsnamen ist stets von der neuesten Form ausgegangen; durchweg sind auch sonst die späteren Namensformen vorangestellt. Die Gleichmässigkeit der Schreibung erforderte (ausgenommen die heutigen Namensformen) k statt c vor a, o u, ferner i statt y, nord-, sud- (ausser vor t) statt nort-, sut(h)-, -borg statt -horch, -berg statt -berch, -ink statt -inch, -yn(c)k, -brok statt -brock, -wik statt -wie, -wyck, -wych. Anomale Konsonantverdopplung ist getilgt, nach s ist ch zugefügt vor folgendem 1, m, n, w; statt -mann ist -man gesetzt. Den Seitenzahlen ist behufs rascherer Auffindung Zahl oder Buchstabe der Anmerkung zugesetzt, welche zu dem betr. Worte gehört oder worin dieses vorkommt. Der schwankende Umlaut ist bei der Eeihen- folge der Wörter nicht berücksichtigt, y unter i eingereiht. Abkürzungen: Bsch(sabt.) = Bauerschaft(sabteilung) oder Bauerschaft(sabteilung)en; Pst. = Fürstentum; gln. = gleichnamig; Kr. = Kreis; Ksp. = Kirchspiel; L. = Landdrostei; Ld. = Land; Pr. = Provinz; Preuss u. P. = Preuss u. Palkman, Lippische Kegesten; ß 1337 etc. = Eegister vom Jahre 1337 etc.; Kbz. = Begierungs-Be- zirk; f = nicht mehr nachweisbar. Die Himmelsrichtungen sind je durch die Anfangsbuchstaben bezeichnet. A. 157. 298. Aa (Aqua, Ae), Bach, 1. 259. 266 f. 282 f. 286 318. 347 f. 363. Abeke 230. Abeken hus 95 Anm. Abroke(n), Abrok s. Dabroke Absolon 90. S. Aspelanink. 240. 312. Achter-Stochem (Agter-, Ketro-, Stocham), alte Bschsaht. in der jetzigen Bsch. Haverbeck Ksp. Schöppingen, nämlich die sogen. 7 Häuser dort, welche von Schöppingen aus hinter Stockum liegen, 80. 85e. 127. Adalhar-digtarpe (-dinetorpe) s. A- lendorf. 24 370 Addila, Äbtissin, 3. Adel(el)bernecthorps.Alberdinctorp. Adelhardinc-torpe (-dorpe) s. Alen- dorf. Adelheid, Äbtissin, 8. Adellerinctorpe s. Alondorf. Adolfs H. 339. Adonhusa s. Odenhusen. Ae s. Aa, Aernholte s. Arnholt. Aesisthorp (Astorpe), alte Bscbsabt. Ksp. Eheine, deren Namen Hof Austrup Bsch. Eschendorf dort bewahrt, 40. 81. 125s. 126». Aeskule 321. Affenstrot, up der A., alte Bsch., bei Bielefeld, 197. Es gibt einen Hof Astroth a) zwischen Brock- u. Stein-hagen, h) ö. v. Gütersloh an der Dalke. Vgl. Preuss u. F. II u. Westf. U. B. Register unter v. Avenstrot. S. Uffenstrot. Agterstochem s. Achterstochem. Ahaus (Ahus), Stadt Rbz. Münster, v. A., Ritter, Otto, 127m. Ahle (Ale), Dorf bei Bünde, 28. Ahleman 355. Ahlen (Alen), Stadt Kr. Beckum, 106<>,g. v. A., Wem., gen. v. Amwik 188. 194. 196. 208. Ahlert, Meier, 342. Ahmsen (Amaleshusun, Amel(e)s- (ch)en, Ames(s)en, Hamelsen), Dorf s. v. Herford, von dem ein Teil im Lippischen liegt, (vgl. Dürre in Westf. Ztschr. Bd. 41. II S. 20; Preuss u. E. II 150 f.; Donop, Beschr. der lippischen Lde. S. 52; Preuss, die baulichen Altertümer des lipp. Ldes. S. 114) 24. 71. 90. 112. 150. 214. 237. 255. 286. 288. 295.304. 317. Vgl. Herford; Gut A. 363. 366. Ahus s. Ahaus. Akotten, to den A., Hof Ksp. Schöppingen, jetzt Haman Bsch. Tinge, 181. Alberdinktorp (Alberninct(h)orpe, Adel(el)bernecthorp(e) oder Crei- enberg), alte Bschsabt. Ksp. Val- dorf u. Hohenhausen u. Hof Ksp. Valdorf Kr. Herford, jetzt eine Wüstung bei Hohenhausen im Lippischen. 26. 70°. 110». 286. [Verschieden davon ist Alten- berlinctorp; Preuss u. P. II Nr. 1043.] Albus s. Witte. Alden, v. A., Dietr. 286. Alden- s. Alten- u. Aldrup. Aldermanshus, jetzt Olderrnan w. v. Brönninghausen, Ksp. Heepen 260. 289. Aldorf (Olderincthorpe), Dorf Kr. Diepholz, 85. Aldrup (Alden-,01den-thorp(e), -dorpe), Bsch. 1) Ksp. Lienen Kr. Tecklenburg u. Hof, der bis vor kurzem auch Aldrup hiess, (jetziger Besitzer Kolon Blömker) 41. 82. 124. 178. 184. 188. 277; 2) Ksp. Lengerich Kr. Tecklenburg 39 1 . 81. 85. 123». Ale s. Ahle. Alen s. Ahlen. Alendorf (Adalhardigtarpe, Adel- hardinc-dorpe, -torpe, Adellerinctorpe), Bsch. bei Bendorf Kr. Herford, 8. 89. 136. 329. 334. Alerbike, jetzt Allerbeck, Bsch. Ksp. Langenberg Kr. Wieden- brück, 8. Ales H. 344. Alf zu Dingerdissen 352. 356. Alferman H. gen. Geysenbeyr 298 f. 305. 312. Alfnen, (lippischer?) Ort, (Alfonon bei Erhard C. D.) 43. 371 Alheid, Pröpstin, 91. Allen- s. Alten-hervorde. Allenthorp (Oldenthorpe), jetzt Al- dedorper oder kurz Alper Hok, Bschsabt. Ksp. Mesum Kr. Steinfurt, 40. 81. 126. Allerekinchusen s. Ellerchenhausen. Alren (Olren), Ort, (Hollen n. v. Gütersloh?) 153. Alstedde (Elstedi, Alstede), Bsch. Ksp. Ibbenbüren, 41. 81. 128. Alten, v. A., Dietr., 231. 237. Altena, v. A., Bitter, Dietr. 106". Altenhervorde(01den-,Alden-,Allen- hervordc, antiqua Hervordia, olde Hof to Hervorde), der Hof, aus dem die Altstadt Herford erwuchs, (vgl. Mooyer, Westf. Ztschr. IV.78) 1. II 1 . 23. 43. 44 Anm. 48 f. 52.64.71. 86 f. 111. 139 f. 142. 147. 150. 152. 189. 196. 216 ff. 220—231 (incl.). 234—237. 239 ff. 243 f. (Frese dort). 248. 252.255 f. 258 ff. 265. 270. 277 f. 280. 283—286. 288. 291. 298. 304. 315. 341. Hovetlinde dort 221. 228; v. A., Bitter, Joh. 42g. Alten-(Alden-)hüffen [bei Bünde], v. A., Herrn. 149. Altenlünen s. Lünen. Altenmelle (Menele, Olden-menle, -melle), Bsch. bei Melle L. Osnabrück, 30. 34. 72. 74k. 114«. 116f. 178. 202. Höfe 218 f. 227. 231. 249. 253. 263 f. 295. 298. 311. 342. Altenrheine (Olden-, Alden-re(e)ne), Bsch. Ksp. Bheine, 40. 81. 125g. 126V. 344. 351. Althof 348. 353. 365; s. Pehlen. Altrog(g)e s. Olderoghe. Alverdissen (Alwardessen), Flecken Amt Sternberg Fst. Lippe, 8. Amaleshusun ) Ameles(ch)en } s - Ahmsen " Amelii B. 309. Amelsbüren, Dorf LdKr. Münster. Bsch. s. Wenebragtincthorpe. Ame(l)sen s. Ahmsen. Amelungi(nk) 109". HOK Amesen s. Ahmsen. Ameshu-son (-sen) s. Amshausen. Amessen s. Ahmsen u. Amshausen. Amessinc J. 109°. Amethe (Amicthe), alte, jetzt verschollene Bsch. Ksp. Ibbenbüren, 39. 81. 123. Amser Bäumer s. Herford. Amshausen (Ameshu-sun,-son, Amessen), Dorf Kr. Halle in Westf., 33 f. 74. 117. Anvwick, v. A., s. Ahlen. Andernach (Andernacum), Stadt, 61. Andink G. 204. Anen, v. A., Kitter, E. 102. 103h. 176. 209. Anenstede s. Allstedt. Anestorp, später Bredenlage, jetzt Brelager Hok (3 Hofe umfassend) Ksp. Elte bei Eheine, 40 a . 81. Angara, Angarensis s. Enger. Angelbeck(sche) 261; -huys Ksp. Schötmar 285. Angelman 106 e . Ange-ra (-re) s. Enger. Angeresgau 4f. Anilzo Ksp. Örlinghausen 226. Annen-stide (-stede) s. Anstedt. Anstedt (An(n)en-stide, -stede, An- stede), Dorf Ksp. Scholen Kr. Diepholz, 84. 177.251.258.264. 280. 301. 316. Antiquus (Altman?) 32». Aqua s. Aa. Arenberg (Overan-, Overen-berg(h), -berch, -perriche), Dorf bei Cob- lenz, 4 2 . 5. 51. 56 ff. 59. 60». 87". 100i>. 129. 236. Arenberge bei Schönholthausen 266. 24* ■■■■ 372 Arling, jetzt Aling, Hof Bsch. Had- drup Ksp. Wettringen, 351. 366. Armbostere H. 317. Arn(e)dink, Hof Ksp. Neuenkirchen bei Melle, jetzt Anding, 95 Anrn. 291. Arnholt (A(e)rnholte) oder Arnholz, Bsch. s. v. Enger Kr. Herford, 104i. 208. 246. 248. 340. v. A., Ritter, (vgl. Mooyer, Westf. Ztschr. V. 49) 79. 104v- 108b. 109p. 1210.x. 160 f. 164». 171. 185. 188. 190f. 194.197f.201f. 206 ff. 210f. 216ff. 219. 222f. 225 ff. 232 f. 235. 238 f. 241. 243 ff. 246. 248. 251. 253 f. 256. 258 f. 261. 271 f. 281. 287 f. 291; s. Herford. Arnholteshuys, jetzt Arnholtshof, zwischen Niederjöllenbeck und Eikum bei Herford 280. Arnholtsche hove in Lieme (Arn- holtinkhus) 247. 261. 264. 340. Arning 361. Arnold jetzt Arnsmeier Ksp. Ibbenbüren 1281. s. Noltink. Arnoldink lll e . Arolseshagen bei Talle 110°. Arpingi s. Erpingen. Artheren s. Erdere. Arthus 215. Asbeck (Asbeke, Asbegk) [bei Ahaus], v. A., Ritter, Lud. 182, Lubb. 201, Joh. 234. 266, Dilg. 235, Hinr. 257, Joh. 316. Aschan s. Aschen. Asch(eh)ofi (Asgehof) im Dorfe En- nigloh bei Bünde 249. 267. 278. Aschen (Ascon, Aschan, Asche), Bsch., von der ein Teil zu Bünde, der andere (Grossaschen) zum Kr. Melle gehört, 30. 42g. 72. 104*. 113". 207. 209. 225. 235. [104» Eschen]. 341. 354. 357. 359. 364 f. v. A. Herrn. 204». 209. 218. 222. 225. Gerh. 228. 286 f. Aschendorp, jetzt Aschentrup, Hof Ksp. Dornberg, 277. Ascherman A. 340. Ascon s. Aschen. Asemissen (Asse-, Aze-, Ose-missen), Dorf im Fst. Lippe (Amt Örling- hausen), 260. 267. 278. 281. 289. 317. Asen-(Azem-)berg bei Salzuflen 315, 319. Asenderpink G. 225. Asendorf (As(s)endorp(e), Azendor- pe), Dorf bei Ilohenhausen Fst. Lippe, 162. 202. 222. 225. 228. Asgehof s. Aschehoff. Asmissen s. Esemeshusen. Aspe, Dorf bei Schötmar im Pst. Lippe, 160. 269. 282. Aspelanink (Aspelanus [= Absalon]) 170. 204. Vgl. Absolon. Aspelcampe, v. A., Ritter (zu Ra- vensberg), Hinr. 123 9 .124 e . Herrn. u. s. Sohn Henr. 178. 194. 196. Tyder. 201. Herrn. 230. Asse(n), Gut, s. Essensile. Assemissen s. Asemissen. Assendorpe s. Asendorf. Astenheim s. Austum. Astenvel(de) s. Ostenfelde. Astorpe s. Aesisthorp u. Estorf. Astroth H. 322. "Vgl. Affenstrot. Athorpe, jetzt Arup, Bsch. Ksp. Herbern, 45. Attendorn (Attendaern), Stadt. Bsch. s. "Waidenburg. Auburg 349. Austum (Astenheim, Ostrum), Bsch. Ksp. Emsdetten, 40. 351. Aver- s. Over-velt. Aves, de A., jetzt nicht Dave, Hof Ksp. Wettringen, sondern Rengers-Bernds Kotten dort, der in alten Pastorat-Registern Aves- 373 man heisst, wie ein Kamp dabei noch Ossmens-Kamp heisst, 201. Azemberg s. Asenberg. Azemissen s. Asemissen. Azendorpe s. Asendorf. IS. Babenhausen (Bobbenhuson, Baven- husun, -husen, -huys), Dorf LdKr. Bielefeld, 8. 23. 35. 75. 89.116. 117f. 138. 176. 280. 287. 328. 334. v. B. Segew. 213. Jutta 223. 233. 238. 247. 252; B.sche 230. Bachus 113'. Baekmanshus Ksp. Jollenbeck LdKr. Bielefeld, jetzt f, 283. 290 (wo Hdschr. unrichtig Ber kmanshus). Bade 355. Badink D. 321. Balghede, v. B., J. 203. Baiistamis H. 251. Bangard, v. B., s. Bongard. Banneman, der B.schen hus zu Hülle walsen, 262; s. Dannemanschen. Banning s. Tebandeshove. Bar, v. B., Claus, (Osnabr.) Ritter, 312. Barbitonsoris s. Bartscherer. Bare oder Hellekink 207b. Barchus (Barkhus, Barcman), richtig Bart(h)-, (Part)-hus, -man, jetzt Hof Bartman in Kirchdornberg Nro. 5, 74h. 118«. 163 f. 190. 277. 342. 352. 357. 359. Barc(h)husen s. Barkhausen. Barckeyg R. 307. Bard oder Hölscher J. 249. 254. Bardeleve (Barleban, Bardelag(e), jetzt Bardeleben), v. B., Hild. 176. Eotg. 232.234. Meteke 252. Joh. 254. Conr. 310. Gerd 340. S. Barleban. Bardesche, v. B., Ritter, 108. Bargholte, v. B., Arn. 43 Anm. Barghuson s. Barkhausen. Baringdorf (Bernincthorpe; vgl. Preuss u. F. II Nr. 1226»), Dorf w. v. Enger, 8. v. B. Lutb. u. Lud. 90. Barkhausen (Barghuson, Barc(h)- hus(en)), Dorf bei Lemgo, 37. 162. 260. 267. 278. 281. 289. v. B. (vgl. Preuss, Bauliche Altertümer des lipp. Ldes. S. 123.) Henr. 104 T . 115 T . Arn. in Lemgo 173f. Hilbr. 225. Joh., Bürger in Lemgo, 242. 247f.; 340. 350. Vgl. Borchusen. Barkhus s. Barchus. Barl-eban (-aban, -ebam)90ff. 110'. 164. 166. 195. 198 f. 203. 211. 213ff. 219. 222. 228. 231. S. Bardeleve. Barnstorf (Bernestorp), Flecken an an der Hunte Kr. Diepholz, 102°; (vgl. Dürre, Westf. Ztschr. 41. Bd. II S. 37). Barolt, der alte u. junge, 73. Bars Joh. 32». 164. 194. 196. 206. Bold. 223. 228. Bartelwik s. Berlebeck. Bartolink H. 341. Bartscherer (Barbitonsoris) oder Wymman 232; 243. 253. Bart(h)man s. Barchus. Batenhorst (Batten-, Bathen-horst), Bsch. Ksp. Wiedenbrück, 42. 86. 106i. 180; Höfe 293 = 320. Vgl. Battenhusen. Battenhusen (richtig wohl Batten- horst) 79. Bavenhus(en) (Baven-husun, -huys), ist nicht Bavenhausen bei Hohen- hausen im Fst. Lippe, sondern Babenhausen; s. oben. Bec s. Beck. Becham s. Beckum. 374 Bechove (Bockhove) 272. 287. S. Becke. Becliterdissen [bei Örlinghausen im Lippischen], v. B., L. u. Herrn. lll*. Lud. 189. Bechus s. Bekehus. Beck (Bech, Bec, Bek, Beek, Be(i)ke), Haus (castrum), Villikation u. Ortschaft, Ohern- u. Nieder-Beck, jenes Bsch., dieses Bittergut im Ksp. Mennighüffen Kr. Herford, (s. Preuss u. F. IH Nr. 2368) 8. 28 f. 49. 55. 66. 77. 86. 121. 122a. 147. 150. 152. 158. 166. 193. 196 f. 202 f. 205. 208. 213. 215. 232. 234. 242. 245. 250. 284. 314. 327. 332. 344. 351; s. Overenbeck. v. B. 166. 190; to B. Joh. 314; vgl. Becke. v. Quernheim da 313. Beck H. 303. Becke (Bi(c)ke, Beke), by der B., 334; to der B. Ksp. Schöppingen 181; 216; s. Bekehus. up der B. Fred. 195. 197. 203; v. (van der) B. (de Bivo) Herrn. 75i. Fred. 77s. Arn. 92. Fred. u. Flor. 121. Flor. 166. Joh. 185. Eng. 234. Beckendorpe s. Bekethorpe. Be(c)ker(e) (Pistor(is)) 79. 106*,". 218. 229. 269. 297. 340. 367. Beckerhusen, Garten bei Herford, 110*. Bec(k)man 108. 312; vgl. Beke-hus u. -man. Becksen (Bike-, Beke-husen), Ober- u. Nieder-B., Dörfer bei Oeynhausen, (vgl. Preuss u. F. II Nr. 989) 8. 330. 336. Beckum (Becham), Stadt, 106 e , Bee(c)k(e) s. Beck. Beesten s. Bist. Beghe, de B., Conr. 165. Behme (Beven-(h)em, -ham, Benvenheim), Oberbehme, Gemeinde bei Herford, 27f. 31. 36. 39. 70*. 73. 108*. 113. 115. 158. 160 f. 164. 196 f. 199. 201 f. 208.218 f. 231 f. 250. 284. 291. 305f. 337. 342. Gut B. 364; v. Quernheim da 284. 341. 343. Beie, bei derB., (=Boienhus 8) Amt Schötmar, jetzt an der Bega, 365. Beirman 340. Beike s. Beck. Beyer P. 297. R 303. Beynt s. Bente. Bek s. Beck. Bek(e)hus (Bechus, Bekeshus, Bec- hove), 1) to der Beke (Be(c)k- man), Hof, jetzt Oberbeckman (Hoberge Nro. 2) u. Niederbeck- man (Niederdornberg Nro. 6) Ksp. Dornberg, 119g. 352. 343. 359; s. Becke (to der B.) u. Bechove; 2) Hof, jetzt Bekman Nro. 7, in (Nieder-)Eikum bei Herford, 201. 216. 218. 228. 280. Bekehusen (Bikehusen) s. Becksen. Bekeman 113'. 237 f. 244. 250. 258. 265 f. 270. 314; vgl. Beckman. Beke-(Bike-s(e)ten, Bekezet(t)en, Be- kesteyn) s. Bexten. v. B. Arn. 90. Nolto 210. Gerh. 212. 214. Henr. 224 1 . 229. Lud. 237. Joh. 240. 249. Conr. 245. Greta 268. Joh., Herrn, u. Wilh. gen. Stedefrund 294. Beker, de B., 340. S. Becker. Bekesterhagen s. Bextershagen. Bekeseter(e)lo bei Herford 157. 282, Bekeshus s. Bekehus. Bekethorpe (Beckendorpe), alte Bschsabt. u. Rittergut Bsch. Horst Ksp. Werne, (vgl. Schwieters, Bauernhöfe des östl. Teiles v. Kr. Lüdinghausen S. 133f„ 169) 45. 338. 375 Bekhus s. Bekehus. Bokinc G. lOfr. Beldersen B. 236. 243. Beleke, de B., oderMeltere IM 0 , 4 . Belleman gen. Wikboldink J. 108 b . Bellies P. 339. Belmerinktorp s. Gelmerinktorp. Beisink s. Bilsinch. Belt- s. Velt-man. Beneken Hof, jetzt Beineke zu Meckelwege Ksp. Lienen, 277. Benes(s)en s. Bevessen. Beni(n)g(ch)e(n) s. Bennien. Beninkhusen, Bsch. Ksp. Bünde, jetzt Banninghausen nö. v. Bünde, (richtig Gevinkhusen?) 291. Benyt s. Bente. Benneman, jetzt gln. Hof Bsch. Horst Ksp. Werne, 338. 358. 366. Bennenhus in Spenge 197. 203. Bennien (Beni(g)che, Boninge(n), Benningen, Bennink; vgl. Preuss u. F. II Nr. 1046, III Nr. 1750), Bsch. Ksp. Riemsloh bei Melle, 30. 72. 95 Aum. (wo Zusatz to Nygenkerken). 114. 225. 262 f. 267. 304. 312. 319. 342. 354. 358. 365. Bennink H. 320. S. Bennien. Benninckinchusen s. Benninghausen. Benningen s. Bennien. Benninghausen (Benninckinchusen) an der Lippe, Dorf Kr. Lippstadt, 56. Bensink (Bense), Hof Bsch. Tinge Ksp. Schöppingen, 127i. 344.351. 366. Bent(e) (Benyt, Beynt, Beneth, Binthe), uppen B., Länderei bei Herford, 222. 227 f. 293 u. öfter. Bentheim (Benthem), Grafen v. B., 44 (Otto). 125g (Joh.). 252. 256. (Bern.). 234, 279, 297 (Everw.). 315. 16. 194 (Heilewig, Äbtissin). 352. — Dienstleute ders. 125s. Benthof up den Loehof bei Herford, jetzt Benthof (Besitzer Richter) im Ksp. Stift Berg dort, 279. Bentlage, Bsch. u. Kloster bei Rheine, 271 f. Benvenheim s. Bevenheim. Berch, de B., s. Orlinghausen. Berchc s. Hoberge, Berchhus zu Gevinghausen 276. Berde(r)lin(c)husens.Berlinghausen. Bereu s. Bieren. Berg 1) Cl. 249. H. 284; 2) v. B. (de Monte), Herzöge, 260. 264 f. 270 273. 292. 311 f. Berg(li)e 1) s. Hoberge; 2) Bezirk bei Lemgo (vgl. Preuss u. F. H Nr. 767) 330. 336; Mühle vor den B. Ksp. Lienen 124 1 ; Hof vor den B. Ksp. Schöppingen 127p ; Hof im Berge s. Bergmeier. Bergerporte s. Herford. Bergmeier (im Berge) zu Hidden- hausen 349. 354. 358. 365. Berhorns Hof in der Senne, jetzt •(• (B. Ksp. Herzebrock?) 263. Berkenbrink 341. 359. 365. Berkmans- s. Backmans-hus. Berle, alte Bschsabt. Ksp. Herbern, jetzt zu Bsch. Nordiek gehörig, 45. Berlebeck (Bartelwik, Bertelwic(h)), Dorf Amt Detmold im Fst. Lippe, 8. 162. 260. 267. 278. 281. 289. 330. 335. Berlinghausen (Bertelingusen, Ber- de(r)lin(c)husen), Dorf Kr. Olpe, 8. 327. 331. Berman T. 218. Bermbeck (Bern(e)-bike, -be(c)k(e)), Dorf Kr. Herford, 27. 69. 70*. 112. 158. 164. 197. 199. 201. 211. 223. 228. 238. 245. 250 f. 306. 341. 357. 359. 364 f. Bernardink s. Bernhardink. Berndinghove s. Bernhardinkhus. ■ 376 Bern(e)-bike-, be(c)k(e) s. Bermbeck. Bernebrok s. Kemebrok. Bernestorp s. Barnstorf. Bern(h)ardink in Salzuflen 89. 101V, V - 102. 110s. Bernhardinkhus (Bern(d)ink(hove)), jetzt Berning, Ksp. Leer Kr. Steinfurt 217. 225. 234, 344. 351. 366. Bernincthorpe s. Baringdorf. Berninctorpeshove in Eidderufflen 202b. Berntvelde, v. B., Symon 245.251. Bertelingusen s. Berlinghausen. Bertelsman 355. Bertelwik s. Berlebeck. Bertram, Priester?, 47. Berwinke, Hof beim (Lemgoer?) Marken-Walde, jetzt f, 222. 337. Beschor(e)n(e) (Bescharen) A. 242, H. 244, L. 247, H. u. L. 253. 259, J. 264. 266. 291. 307, H. 290, Alb. 290. 299. 307, Arnd 317. 321. Beselere, alte Bschsabt. Ksp. Schöp- pingen, 80. Beselers-(Bezelers-)hove Ksp. Schöp- pingen, wohl Hof Besselt oder Bessling Bsch. Schagern Ksp. Horstmar, dessen Gebäude vor etwa 20 Jahren abgebrochen sind, 80. 217. 225. 234. Besenkamp (Bysen-, Besen-, Bezen-, Besinc-kampe), Dorf Kr. Herford, 31. 72. 114. 164.186.198. 202 f. 213. 225. 227. 246. 272. 276. 282. 287. 311. 317. 342. 355. 357. 359. 364 f. Besselhenne J. 308. Besten, v. B., 348. Betze s. Bitzen. Beven-(h)e(i)m, -ham s. Behme. Beverförde, v. B., 351. Bever(n), v. B., Ritter, Lutb. 180, Arnd. 235, Schotte 266. 277. 279, s. Sohn Arnd 297.- Beves(s)en (Benesen Lesefehler S. 248 u. 271), v. B., Bitter, (bei Wittlage im Osnabrückschen) A., Dechant, 248. Lamb. 252. 271. Bevinctorpe, v. B., [lippische Ministerialen] Fred. 42g. Bexten (Bike-, Beke-seten, Bexsten), 1) Bschsabt. u. Meierhof (Meier zu Bexten) im Fst. Lippe Amt Schötmar unweit Herford (s. Herford; vgl. Preuss, Bauliche Altertümer des lipp. Ldes S. 162), 28. 63 f. 63». 70b. 286; 2) Bsch. Ksp. Salzbergen, Kr. Lingen, 81, 127». v. B. s. Bekeseten. Bextershagen (Bekesterhagen) bei Herford 208. 225. 246. 248. 287 u. öfter. Bez- s. Bes-. Bychethorp, Meierhof, jetzt Beken- dorf, sw. v. Jbllenbeck LdKr. Bielefeld (die zugehörige Beken- dorfer Mühle liegt im Ksp. Werther), 35. Bicke s. Bike, Becke. Bielefeld (Byli-, Byle-, Bile-velde, -velt, -veldia), Stadt, 31. 77. 119',t. 167. 174.176.184 f. 207 f. 212. 214.-216. 224 1 . 225. 229. 232f. 237. 241. 248. 263f. 266. 279f. 287. 300 (Altstadt). 303. 343. 353. 357; Münze 215. S. Sparenberg. Bürgermeister 228. 237. 241. 247. 253 f. 258. 271. 286. 288. 292 f. 298. 304 ff. 307. 311 f.; Pfarrer 272. 303; Priester 290; Vikarie 215. 218. 240; Dechant (Kapitel) an Sfc. Marien {in der Neustadt) 203'. 204». 219 f. 225. 230. 235. 239.248. 257. 260. 281. 313. v. dem Bussche dort 194. 202. 377 204». 209; van me Rede dort (= van dem Hede 237. 260?) 233. Höfe 196. 225. 313 (upm Honlo),; Hove to Hatlage vor B. bei der niederen Mühle 322; s. Lutfar- deshove u. Bileveld. v. B. Greta 172. Herr Simon 225. Biemsen (Bi-, By-mes(s)en), Dorf bei Salzuflen im Fst. Lippe, 159, 166f. 185. 190. 199. 226. 229. 237. 262. v. B. Herrn. 262. Bieren (Beren, Byren),'Dorf u. Gut bei Bünde, 28. 73. 120. 314. 343. 349. v. B., Ritter, Joh. 91. 159.172, Herb. 195. 198, Joh. 202. 209, dessen Sohn Joh. 220. 235. Bierhaus 349. 359. Bike- s. Beke-, Becke-; Bikehusen s. Becksen. Bilevel-de (-dia, -t) s. Bielefeld. Bileveld, jetzt Bilenfeldt, Hof Bsch. Netteberge Ksp. Bork, 339. 366. Byliche s. Billick. Bilinkhuson 43, richtig Bilsinc- husen, s. Bilsinch. Billick (Byliche), Bsch. Ksp. Wettringen, 40. Billinkhusen 289 s. Büllinghausen. Bilsinc(h) (Bilinkhuson Beisink), alte ^Bschsabt. u. Hof, jetzt Bils, in Bsch. Ramsberg Ksp. Schöp- pingen, 43. 80. 128». 181. 201. 226. 257. 278. 321. 344. Byl(i)vel-de (-t) s. Bielefeld. Bimes(s)en s. Biemsen. Binthe s. Bente. Byren s. Bieren. Bischopes hus zu Jöstinghausen, jetzt f, 241. Vgl. Bispink. ' Bysenkampe s. Besenkamp. Bis(s)cop J. 88; H. 102. Bispink J. 284; B. oder Hermans- hove s. Hermanshove. Bist (Byst, Beesten), eingegangener Ort bei Lemgo (prope Lemgo 264, in munitate Lemgo 212), an welchen der Biester Berg s. v. Lemgo erinnert, (vgl. Preuss u. F. II S. 53, I S. 92) 24. 37.*67. 73. 78f. 1151. 122. 138. 166.173f. 185. 190 f. 197 ff. 200. 202.203 f. 207f. 211 f. 214f. 224f. 227. 232. 237 f. 240. 242. 247 f. 251. 253.' 261 f. 264. 279. 292. 300. 314. 323. 336. 340. 361. Bister Mass 336; Bister Berg 291. Bisterpo, Ort, 330. Bitter H. 295. 302. Bitzen (Betze), Dorf Kr. Altenkirchen im Rheinlande, 9. 60. Bitzendale 58 e . Blankena, v. B„ Herrn. 32». Blankenhagen 90. Blasheim s. Blasne. Blasne 1) (Vlasne), Bschsabt. Ksp. Werne, 44 a ; 2) (Blasme, Blassen), Dorf, jetzt Blasheim, bei Lübbecke, 176. 282. v. B. W. 167. Blawkogel J. 321. Ble(ec)kman, jetzt Bleckman, Hof Ksp Bork, 338. 358. 366. Blesse(re) 119K 202 (Frise gen. B.). 222. 228. 239. 249. 253 f. 264. 269. 279 ff. 291. 315. Blyer 318. Blocman 103». 177. Blomberch H. 292. W. 308. 311. Blomberg (Blom(en)-berch, -berge), Stadt im Fst. Lippe, 272, 279 (Droste da). 337. Pfarrer 288. Blome 188. 193. 195 f. 198. 258. Blomenberg(e) s. Blomberg. Blomensteyn C. 247. 253. Bobbenhuson s. Babenhausen. ■ 378 Bobbinkhus R. 247. Bobergh J. 173. Bobers, v. B„ 355. 361. Boce- s. Boke-mole. Bochem s. Sandbockum. Bocholt (Boeckholdia), Stadt Kr. Borken, 274 (Pfarrer). Bochorne s. Bookhorn. Bochornes hus 235. Bochorst, Ksp., s. Bockhorst. Böckel, tom B., Gut bei Ostkilver, 343. 349. Böcker, Kotten Bsch. Stockum Ksp. Werne, 366. Bockhorn (Bokhornon, Bochorne), alte Bschsabt. bei Brackwede u. Hof, jetzt Hof Bockerman, ö. v. Brackwede, 32. 44 Anm. 76. 118i,P. 162. 192. 343. Bockhorst (Bochorst), 1) Dorf Kr. Halle in Westf., 204*; 2) Bsch. Ksp. Barnstorf Kr. Diepholz, 84. 102. Bockhove s. Bechove. Bockschatteshus, jetzt Bockschatz, Hof bei Peppmeier Ksp. Jöllen- beck LdKr. Bielefeld, 283. 290. Boctessem s. Botessen. Bode H5d; S. 256. 258. Bodekere, de B., 119. 120b. 128p. 177. Bodenwerder (Bodewerde, tom B.), Stadt bei Polle Kr, Hameln, 217. Bödinghausen, Dorf s. v. Enger Kr. Herford, 359. Boeckholdia s. Bocholt. Boeckman L. 315; s. Bokeman. Boede, v. B., s. Wede. Boele B. 321. Boelsen s. Bulsten. Bogeholt G. 256. 266. E. 320. Bögekamp 359. 364. Bogenacke 114 s . Bogenere 117. Böhmer, v. B., 352. Boichusen, v. B., Herrn. 117w. Boick, Gut, 339. Boienhus s. Beie. Boissman 340. Bokeler J. 257. 262. Bokeman 110*. 116. Bol(l)eman 88. 105g. 167. 194.196. 201. 207. Bollinc 110h. Bolte 121g. 318. Bomhus s. Boninchus. Bommevede, de B., Ksp. Siidkirchen, jetzt f, 220. Bon-gard (Ban-), v. B., 349. Bone s. Bonenhus. Bonel(l) s. Bonneil. Bonen(Bo(e)nink-)-hus, jetzt Böne, Bsch. Handarpe Ksp. Welling- holzhausen 253. 259. 342. 348. 354. Bonifaz IX., Papst, 15. Boninc(Bonig, Bom)-hus Ksp. Ladbergen 123 r . Boninge(n) s. Bennien. Boninkhus s. Bonenhus. Bon(n)el(l) 224 3 . 259. 271. 273. 276. 280 f. 284. 286. 289 ff. 294.297. 302. Sil. 315f. 321. Bonninghausen (Buninchusen), Bsch. nw. v. Curl LdKr. Dortmund, 45. Bonorden, Stadtchirurg, 367' 2 . 379 Borbeke (Borebeke), jetzt Bornbrede mit Bach vor dem Steinthor w. v. Herford, 111*. 160. 169. 186. 188. 198. 200. 203. 207 f. 210 f. 220. 222. 227. 229. 231. 237. 250. 252. 269. 276. 282. Borch (Borg), van der B., Kitter, Fred., Knappe, 232. 260. Dietr. 272. 279. Sim. 307. Borchardeshus, jetzt Borchart, Hof in Exter, 226. Borchardink (Borghardink) in Salzuflen 101h. 102. 110s. Borchardinkhof, jetzt Hof Borgelt (zerstückelt) Ksp. Hagen bei Iburg, 314. Borchorst s. Borghorst. Borchstenvorde s. Burgsteinfurt. Borchus(en) [Pst. Lippe Amt Blom- berg; vgl. Preuss, Bauliche Altertümer des lipp. Ldes. S. 115], v.B., 224. 226. 232f. 235 f. 250 (B. Hof im Libberfelde). 305. Vgl. Barchusen. Borde (Bürde), alte Bsch. im Centrum des Ksps. Steinhagen, (vgl. Erhard, Cod. dipl. Nr 258) 33. 35. 49. 63a. 74. 76.117 120*.<>h. 158. 343. Vgl. Waterborde. Borderhagen, Bezirk mit Holzgrafschaft u. Hof, 199. Borebeke s. Borbeke. Borg s. Borch. Borgardink in Wickede 339. Borge, Ort (wohl Börry so. v, Hameln; vgl. Westf. Ztschr. 41. Bd. I. S. 57 f.) 8. Borgekamp in Bernbeck 365. Borgelink 106g. Borghardink s. Borchardink. Borgholzhausen (Borcholthusen), Stadt Kr. Halle in Westf., 202. Vgl. Holzhausen. Bsch. s. Sedinchusen. Borghorst (Borchorst) [Dorf Kr. Steinfurt], v. B., Ritter, Herrn. 182». 201. Dider. 224. Bork (Borke), Dorf Kr. Lüdinghausen. Bsch. s. Netteberge. Höfe 338 f. 358. 366. Boroctra, Gau, 3 f. Börry s. Borge. Borries, v. B., 341 f. 351. Börse, Bitter, Lud. 279. Borstekenbrink s. Herford. Bortel(len)bach s. Bürdenbach. Bortslo, v. B., Borch. 215. Borttel(len)bachg s. Bürdenbach. Böse (Boze) Everh. 161. 185. Sifr. 195. Conr. 211; 357. Boseke Gr. 224 1 . Boseler s. Boteslere. Bosikenhove in Oldendorf bei Borgholzhausen 76 1 . Bosterhusen s. Brosterhusen. Boterssen s. Botessen. Boteslere (Boseler), jetzt Botzlar, Rittergut Ksp. Seim, 45. 286. Botessen (Boctessem, Boterssen), Ort (Bsch.?) bei Volmerdingsen, 7ls. 111p. Botiner 191. Bovenhusink 228. Bowershus (B(r)uwer(e)), jetzt Ko- lonat Böwer Ksp. Wettringen Dorf-Bsch. Nr, 42, 126»,°. 201. 344. 351. 366. Boze s. Böse. Brack s. Brake u. Brackman. Bracht s. Menkenbracht. Brac(k)man (Brag-, Brak-man, Brack), A., 16. 112f. 202. 210. 226. 235. 240. 341. 359. Brackwede (Brac-wide, -wede, Bre- quide, Barch-, Braick-, Braeck-, Brake-wede), Dorf LdKr. Bielefeld, 8. 32. 76». H7i. HS. 160. 162. 192. 203. 248. 263. 270 f. 277. 279 f. 282. 285. 296. 329. 380 335. 343. 352. S. Osterhasen, Waterborde, Quelle u. Merle. Brake (Brak, Brac(k), Braick, Brach, Braeck, Brek) 1) (Cisebrac, Niederen B.), Dorf (niclit nö. v. Herford, sondern) LdKr. Bielefeld, 8. 28. 69. 113. 248. 254 == 269 (Fischerei dort). 283. 285. 294. 308. 313. 328. 333. 341; 2) Ort- sch. u. Schloss bei Lemgo im Pst. Lippe, 174. 185. 199. 289 (Droste dort). 291 (Masbroke dort). v. B. 169. 172. 188. 200. 210. Braeckwede s. Brackwede. Braed A. 253. Brag- s. Brack-man. Braick s. Brake. Braickwede s. Brackwede. Brak- s. Brack-man. Bramesche(yd) s. Bremscheid. Brand(es guyd) zu Herringhausen Er. Herford, jetzt Brandhof Nr. 4 dort, 298. 347. 354. 357 f. 364. Brandink H. 313. Brane- s. Brone-kissen. Bran(t)horst, jetzt Brandhorst, nw. v. Bermbeck Kr. Herford, 49. 494. 165 f. 347. Brantmolle(r), de B., Brand-mühle (-müller) bei Theninge s. v. Süd- lengern, 321. 329. 334. 342. Braunschweig (Brunswyck), Stadt, 321. Braxator 79. Vgl. Bruwere. Brechteke 108. Bredbu-rin (-ren) s. Bühren. Brede (Breda, Bredi, Brede(n)), Meierei bei Matorf u. Güterbezirk (dat Kockampt) zwischen Schötmar u. Talle Fst. Lippe [Name ist erhalten in Breden ö. v. Salzuflen] 26 f. 45. 46*. 47a. 55. 67. 70. 79. 87. 101. 109«. 138. 140 ff. 152. 163.197. 200. 220. 226. 229. 238. 256. 267. 280 f. 286 f. 340. v. B. Joh. 101, Calden-hof), Hof 1) in Bsch. Ben- nien Ksp. Riemsloh, jetzt Kalthof, 1141. 225. 263. 267. 304. 319. 342. 351; 2) in Elflisten, jetzt Kalthof in Elverdissen, bei Herford, 118"; 3) in Heddiug- hausen 195 f. 201. Camhage, zum Amte Libber gehöriger Hof bei Herford, 159. Camp, over den C, s. Overcamp. Campen, van C, Knappe, 231. 350. Campo, in C, oder up deme Havere zu Nyenstede 220; de Campo S. Marie s. Marienfeld. S. Velde. Canowe (Cananohe bei Engelbostel) 209. 384 Cappel (Kappellen), Ortschaft bei Blomberg im Pst. Lippe. Grossenmarpe da 313. Cappeln (Cappel(l)en), Wigbold Kr. Tecklenburg. Gograf dort 179. Pfarrstelle 183. Cappenberg, Kloster, bei Lünen 338. Propst 286. 297. Carveya s. Corvey. Case s. Kalise. Casling Ksp. Steinhagen "56. Catelinchuson (Catelinchusen, Kate- linchorne, Ke(t)telinchusen, jetzt Bsch. Kertlinghausen u. Gut (Keitlinghaus) Ksp. Ölde, 42. 86, 106*,*. 188. 196. 208. 340. Catenhorst, wohl richtig Tatenhorst, jetzt Tatenhorst in Hoberge Nro. 7, Hof Ksp. Dornberg, 277. Cathereghte, Ort imEheinlande, 59. Cathove, Kotten, 89. Catten- s. Katen-horn. Certzen ((T)zertzen, Zersen), v. C, Bitter, 271. 290. 294. 307. 322. 350. Cyphus s. Thyhus. Cisebrac s. Brake. Cysec (Cysic) 102°; s. Vosseshagen. Citeman 211. Clamator 149; vgl. Eopere. Clanct(h)orp, alte, jetzt verschollene Bsch. Ksp. Mesum Kr. Steinfurt (vgl. Niesert, Münst. Urk. S. V S. 114), 40. 81. 126. Clarenhof (curia by den Ciaren, Clarenhus) s. Herford. Clavigera (d. i. Schlutersche) 42s. Clawesinkhove, jetzt Klausmeier Nro. 5, zu Knolle 282. Cleoveke 0. 207. Cleykamp 172«. Cligge H. 259. Vgl. Klye. Clinge, Bürger in Lemgo, 174. 189. 193. Closter, v. C, 367 1 . Clostermeyger V. 317. Clute 114. Vgl. Klutmau. Cobben- s. Cornen-rode. Coblenz (Confluentia), Stadt, 130. Cocus s. Kock. Codinct(h)orpe (Koltinktorp), jetzt Küingdorf, Bsch. Ksp. Neuenkirchen bei Melle, 75. 117. 264. 295. 309. 342. Coyk s. Kock. Cokenhagen 89 ff. 170. Coldehovenere J. Ksp. Fühlen, jetzt t. 83. Coldenrode s. Collenrade. Cole-bad (-bat) K. 251. 264. 273; C. 271. 273. Colemeyger s. Kalemeyger. Colen- s. Kolden-stede. Col(le)nrade (Coldenrode), Dorf Kr. Diepholz, 103". Collinc H. 195. 198. Coloniensis s. Köln. Colt-hove, -hof s. Calthof. Comes (Graf; Gogreve?) 105. 129 f. Conesche (Tonesche) 105 r . Confluentia s. Coblenz. Conradesink 261. 294. 297. 304. S. Richardink. Conradi J. 210; C.s Haus in Elflisten 250. Conradinc 103 k ; Hof, jetzt Koner- man, in Osterledde bei Ibbenbüren, 128p. Cordmüller 350. Corlebanes-(Corle-,Curle-bonen-)hus to Husede Ksp. Defessene (Essen Kr. Wittlage), jetzt in Hüsede f» während Kuriebaum als Hofname in anderen Bsch.en Essens sich findet, 198. 202. 255. Cornberg, v. C, 349. Cornenrode, jetzt Cobbenrode, Dorf Kr. Meschede, 236. Corninc s. Croninc. 385 Corte, de C, Hof Ksp, Lengerich Bsch. Hohne, jetzt f, 123. Corteneve L. 105. Corvey (Carveya), Kloster, 1. 3. 5. 287. Corvei(g) (Korvey) L. 264. 279; L. iun. 314. 322. Cose 114. Coster J. 315. Costerinc 114s. 118". Cracht 110t. Crane W. 247; H. 253. Cran(Cram)-velde, Over C, jetzt Hof Krawelt Bsch. Bentlage Ksp. Rheine, 81. 125g. 126. 271. Creienberg 70°; s. Alberdinktorp. Crekes-Aa s. Herford. Cremerinc (Cremere), de sure C, 111*. Croich s. Bückink. Crone, Croninc (Corninch) im Amt Seligenwörden, wohl der Kronhof bei Salzuflen, 88. 101 g*. 102. Crndelhusen, v. C, Joh. 181. Crudinch, Hof Ksp. Wettringen jetzt f (Cruse?), 201. Cruissbecker 341. Crupeshag(h)e(n) 105». Cudernap 91. Cukelthorpe s. Kökeldorp. Culehere s. Kulhere. Culenhus s. Kuleman. Cumerdure s. Kummerdure. Curlebonen- s. Corlebanes-hus. Custodis W. 232. D. Dabroke (Abroke(n), (Th)abroc), Hof, jetzt Dabrok, Bsch. Brömeke Ksp. Lippborg, 42°/. 79. 86. 106V. 180 (die Güter dort werden um 1341 Haus to deme Lo genannt). 254. 272. 293. 307. 320. 340; Wolf dort 79. Dahlinghausen (Delinchusun, Dal- (l)i(n)c-, Dolinc-husen), Dorf bei Wittlage Kr. Osnabrück, 29. 73. 79. 122. 159. 178. 195. 203. 213. 218. 250. 259. 297. 306. 322. 344. Dam- (richtig Kamp)-schmidt s. Kampe. Dannemanschen (Banne-, Dinne- manschen), der D., huys, jetzt Dallman, zu Hillewalsen 262. 268. 279. 283. Dapifer (Droste) s. Herford. Darenberg, de D., jetzt Dorenberg, nö. v. Herford 246. Darenberge s. Dornberg. Daufenbach (Duvenbag), Dorf bei Dierdorf Kr. Neuwied, 61. Deem s. Dehem. Defessen(e), Ksp., s. Essen. Degenhard (jetzt Detering?) in Elverdissen 101 f. Dehem (Thehem, De(e)m), v. D., 32». Herrn, (v. Te..) 42e. 79. 116c. 164. 191. 195. 198. 202. 204. 214. 221. 227. 237. Deienink in Wickede, jetzt f, 339. Deys J. 230. Delinchusen s. Dahlinghausen. Del(l)- (Diel)-brügge(r), Hof Ksp. Dornberg, 342. 352. 359. Delmenhorst bei Wildeshausen im Grossh. Oldenburg; Droste da 283. Dem s. Dehem. Depenouwe s. Diepenau. Depholte s. Diepholz. Deplingen, früherer Hof Ksp. Wenden, dessen Namen noch die Plur- bezeichnuug Dipplinge erhält, 311. Deppe 116". 305. 307. 309. 312. 317. 319. 343. Deppenhus Ksp. Langenberg 293. Depper 323. Deppink G. 288. 25 386 Derseburg (Theresburg, Derse- burch), Ortschaft, (Deesberg-n. v. Vlatho-aB-der-JffiCeser?) 27. 46. 101. &i> ^«u^^»'. 0. Deter(d)ink (Dethardinc) 108. 240. 261. 303. 314. 348. 354 f. 358. 365 (in Vinnen, jetzt gln.); De- tert (Detering) zu Hiddenhausen 354. 358. 364 f. Detmarinc (Detmari filius) H. 177; Hof Ksp. Langenberg, 340. Detmarinc-torpe (-tarpe) s. Detme- rinctorpe. Detmelle s. Detmold. Detmerinctorpe (Th(i)etmarinc-, T(hi)etmerinc-, Detmarinc-t(h)or- pe, -tarpe), alte Bsch. bei Dornberg, jetzt Deppendorf oder Düt- tingdorf bei Wallenbrück, 35. 76«. 117t. 120. 342. Detmold (Detmelle,üetmolde), Stadt u. Amt, 40 Änm. 200. 243. 353. 305. v. dem Busche dort 200. Detten s. Emsdetten. Diabulus s. Düvel. Dibrok (Dyk— Die-, Dig-broke), Bezirk u. Schulzenhof w. v. Herford, 160. 192. 222. 269. 282; Mühle dort 90. 158. D. gen v. Hörne 242. 252. 254. Dichoff s. Dyckhof. Dichus bei Exter 176. 280. Dick(en) Bruch, im d. B., Amt Enger 349. Dyckhof (Dichoff), Schulzenhof mit Holzgerichtsbarkeit, entweder der im Wigbold Schöppingen selbst zwischen Kirche u. Stadt Schöppingen belegene Dikhof, jetzt ein Bürgerhaus (Eigentümer Feldhaus), oder der Ebbinghof (d. i. abteilicher Hof) dort, von dem auch Bsch. Ebbinghof benannt ist, 39s. 234. 256 f. 315. Dyckman (Dikman) H. 217. 221. 223. 228. Dicmans hus in Ellinghausen 210. Dicporte s. Herford. Didessen H. 173. S. Didissen. Didissen s. Ditzen. Diebruk 362. Diekman 367 2 . Dielbrügger 342; s. Delbrügger. Diepenau (Depenouwe), Flecken Kr. Nienburg. Droste da 283. Diepholz (Depholte), Flecken Kr. Diepholz L. Hannover, 177. v. D., Ritter, 103*. Diestedde, Dorf Kr. Beckum. Bsch. s. Evincthorpe. Krassenstein da s. Krasselenstein. Digbrok(e) s. Dibrok. Digmanning K. 236. Dik- s. Dyck-man. Dylies J. 254. Dymelman H. 262. Dingerdissen(Thin(g)eheredeshusun, T(h)in-, Tyn-gerdissen, Dyngher- dinchusen), Bsch. Ksp.Ubbedissen Kr. Bielefeld, 32 f. 76. 12R 158. 162 f. 199. 278. 286. 289. 344. 352. Dinglinghausen (Ding(e)linchusen, Dynger(d)inkhusen), Bsch. u. Meierhof bei Lütte ö. v. Lemgo, 260. 264. 267. 277. 281. 294. 305. Dinne- s. Danne-mansche. Dissen (Dissene), Dorf Kr. Melle. Bsch. s. Erpen. Höfe s. Palsterkamp. v. D., Bürger zu Osnabrück, 209. 222. 225. 249. Dittfurt, v. D., auf Lübrassen 355. Ditzen (Diddeshusun, Didesson, Dyd(d)essen, Didissen), Bschsabt. Yt St. v. Heepen, 3 Höfe, jetzt zu Ollentrup gehörig, 32.44 Anm. 49. 53. 65. 76K 86. 118. 152. 387 162. 192. 196. 208. 213. 250. 270. 276. 280 f. 282. 296. 313. 343 f. Dobbelstein (Dobelsten) 89. 102*. 110s. Dobelhove zu Herford (Libbere), 170. 197. 202. Dobelsten s. Dobbelstein. Docke- s. Dok-hove. Dodelyn C. 236. Dodel(dis)sen s. Dölsen. Dokhof (Doe(e)k(e)-have, -hove) s. Herford. Doleke 178. Dolrflklmsen s. Dahlinghausen. Döl(l)ner zu Bünde 342. 354. 364. Dölsen oder Döldissen (Dudilishu- sun, Dudel-sem, -sen, Dodelsen, Dodeldissen), Dorf bei Bechter- dissen Pst. Lippe, 27. 76. 121. 1583. 161. 199. 286. 352. 356. Donepe (Donop) [Donop bei Lemgo], v. D., Joh. 32». 245. 248. 252; Brun(o) 261. 296. 349. Dono (üonuwe, Dono(u)w(e), Do- naw), früher Meyninchusen (vgl. Eininghausen, Bsch. jetzt Ksp. Borninghausen, früher Ksp. Rö- dinghausen), Bschsabt. in Bsch. Bieren nw. v. Bünde Kr. Herford, 29. 73. 79. 122. 178. 196. 203. 204». 213. 218. 297. 322. 344. Donopering (Doneperink) 234. 250. Donop s. Donepe. Dono(u)we, Familie, 90. 169. 188. S. Dono. Dorenberg(e) s. Dorn- u.Daren-berg. Dörenthe (Thurneze, T(h)ornethe), Bsch. Ksp. Ibbenbüren, 41. 81. 128. Doringen 129. Domberg (Thornbergon, Thornber- ge, Dorenberg(h)(e), Darenberge), Dorf-Bezirk (Klein- u. Gross-D.) u. Meierhof LdKr. Bielefeld 33. 35. 74f. 116e,P. 117. 118»M 119c,f,u. 163 ff. 264. 280. Vgl. Grossendornberg u. Müdehorst. Pfarrstelle 18. 118. 183. 270. 322. 368. Höfe 277. 313. 342f. 352f. 356. v. D. Arn. 117*; vgl. Noltink. Doroven G. 314. Dorpe, uth den D., jetzt Utrup, Hof (Besitzer Feldman) Bsch. Middendorp Ksp. Saerbeck, 181 f. Dorsten (Dursten), Stadt Kr. Reck- linghausen. v. D. Wessel 285. Dortmund (Tremonia), Stadt, 100. Dotsche, de D., (Dutese, Doteze, Dotese, to [de]m D.), Bezirk u. Hof, jetzt f, Ksp. Hillentrup Fst. Lippe, 162. 202. 260. 267. 278. 281. 289. 317. Dötschman H. 316. Döttesfeld (Dutesvelde), Dorf bei Dierdorf Kr. Neuwied, 61. Dove 102. 219. Draffan s. Graffan. Drantum (Drant(h)em), Bsch. u. adl. Haus w. v. Melle, 187 (Budde dort). v. D. Joh., Knappe, 240. 248. 263. 308. 320 f. Drebber (Drebbere), Ortsch. an der Hunte nö. v. Diepholz. v. D. 102V. 130f. Dreyen (Trhine, T(h)reine, Dreyne), Dorf nw. v. Enger Kr. Herford (vgl. Preuss u. F. III Nro. 1532), 8. 30. 72.' 114g. 333. Höfe 342. 354. 357. 359f. 364f. Dreyer zu Heide in Westkilver 349. Dreyerwalde, Ksp. bei Rheine. Höfe s. Bythus. Dreyger J. 268. Dreyne s. Dreyen. 25* i ■ I 388 Dreini (Dreine, Drene), der Drein- gau (vgl. Karte zu Tibus, Grün- dungsgesch. der Stifter u. s. w. des Bistums Münster), 3f. 42. 86. Drensteinfurt (Dreynstenvorde), Stadt Kr. Lüdinghausen. Bsoh. s. Northorpe. v. der Becke dort 283. Dreschave bei Herford 310. Dresche, tom D., Kotten Ksp. Bünde, 249. 267. • Dresing 350. 355. Drifft J. 350. Drolshagen, Stadt Kr. Olpe, 339. Dörfer des Ksp. s. Berling- u. Öhring-hausen. Droge 350. Drop B. 236. Drose H. u. T. 339. Drossan (Drusyan(e), Druzian, Dro- siane 188. 195. 198. 320. Vgl. Draffan. Droste I22<>,k. 173. 190. 194. 197. 204. 214. Vgl. Dapifer. Druckepennyng 235; s. Bost. Drusyan(e), Druzian s. Drossan. Dücker 365. Dudel-sem (-sen) s. Dölsen. Dudenhusen (Dudenhuson), Dorf Dü- dinghausen Kr. Nienburg, (nicht Duddenhausen Kr. Hoya oder Du- ensen), 42. 83K v. D. Tid. 211. Dudenhuzen H. 222. Dudilishusun s. Dölsen. Dudo 130. Duggenberg H. 262. Duisburg (Duseborg, Dusburg), Stadt, 50. 57. Dulwener J. 315. Dumere, Ort, (= Dummerstorpe?) 8. Dummers-torpe (-tarpe), wohl jetzt Dummerten, Dorf Kr. Lübbecke, 329. 334. Vgl. Dumere. Dünne (Dunnithe, Dunnethe(n),. Dun(ne)d(h)e(n)), Dorf bei Bünde, 8. 30. 72. 113. 141. 329. 334. Schulze u. Höfe dort 113. 342. 356. 359. 364. Dunnebrucghe(T(h)unnebroke), jetzt Dunnebrok, Bschsabt. in Bsch. Westerwiede Ksp. Laer bei Iburg (wo auch ein Hof Dünnemeyer liegt), 82. 123. Dunnehovet 112*. 167. Dursten s. Dorsten. Dusburg, Duseborg s. Duisburg. Dusdik 222. 231; D.sbäumer 355. Dnsiric (Duzinch) J. 103t. 177. J., Knappe, 215. H. 303. Duster J. 242. 246. Dusterenhus, v. D. Herrn, u. Arn, 110*. Dutenhem s. Duttenheim. Dutese, to den D., s. Dotsche. Dutesvelde s. Döttesfeld. Dut(t)enhe(i)m, jetzt Dutum, Bsch. Ksp. Eheine, 40. 207; Hof lütke D. dort, jetzt nicht mehr da (lag, wo jetzt die Eisenhütte v. Webers u. Comp, steht), 207. 209. Duttinchem 79. Dutze(n), v. D., 130. 350. 362. S. Dusinc. Duvel 110a. 130; Bitter, 176.207. 239. 249. 299. 306. 330. 335. Duyenbag s. Daufenbach. Duzinch s. Dusinc. E. Ebbedink (Ebbekink) zu Spradow 342. 349. 356. 359. 364 f. Ebbekink gen. Aeskule 321. Eb(be)mey(g)er 172. 355. 362. Ebbinchusen s. Evenhausen. Ebbinchuser (Elbinchuser) hagen, jetzt Erenhauser Holz, 329. 389 TSbdinkhof, wohl der alte Fron- (Haupt)hof (= 123 4 ) zu Lienen, jetzt f, 284. Ebmeier s. Ebbemeyger. Ecberti filius (= Egbertink) 177. Ech, v. E., Kitter, Job. 175. Eckern s. Eiken u. Eikum. Ecberinctorpe, v. E., Volkw. 172. Eehof, jetzt Eikhof, in Schweicheln 160. 269. 282. Echolte s. Ekholt. Eck, Ecken s. Eiken. Eckenem s. Eickum. Eckenrode s. Eggenrode. Eckerinchusen s. Eggeringhusen. Eckman A. 243 f. 254. J. 299. Ed(d)els(s)en s. Edelsen. Eddeshusun, Ed(d)es(s)en, Eddissen s. Ehrsen, Edissen u. Edelsen. Edelsen (Etheleshnson, Ethels(h)em, Eddels(s)en, Edessen), alte Ortschaft bei Jöllenbeck Kr. Herford (das jetzt wüste Eddesen bei Varenholz Pst. Lippe?) 23. 71*. 104e. ml. 138. 160. 165. 200 f. 246. 272. 282. 287. Vgl. Ehrsen. Mühle dort 160. 201. 282. Ederdissen 196. Edissen (Edessen, Edesynch), ausgegangene Ortschaft bei Lemgo, 162? Vgl. Ehrsen. y. E., Arn. 67. Henr., Ecberts Sohn, 200. 210. Eliz. 215. 223. Tileke 226. 250. Joh. 306. Egerynkhuys Ksp. Lienen 277. Eggenrode (Eckenrode), Dorf Kr. Ahaus, 127«. Eggerdink oder Holhus C. 305. 313. Eggeringhusen (Egge-, Ecke-rinc- husen) [vgl. Dürre in Westf. Zt- schr. 41 Bd. I S. 73], wohl Ei- rinkhusen bei Plettenberg an der Lenne oder Oehringhausen, Dorf Kr ; Olpe, 8. 327. 330 (Wald da). 331. 336. Egin(c)t(h)orpe s. Entrup. Ehchem s. Eiken; vgl. Eickum. Ehrdissen (Herthersen? Erdissen), früher Erdedessen (vgl. Preuss u. P. II S. 150) Bsch. Amt Örling- hausen Pst. Lippe, 8? 283. Vgl. Hardissen. Ehrentrup (Eygeringtorpe), Dorf Amt Lage Fst. Lippe, 247. Ehrsen (Eddeshusun, Ed(d)es(s)en, Ed(d)issen, Ehrdissen) bei Schöt- mar Pst. Lippe (vgl. Preuss u. P. III Nro. 2045, IV. Nro. 2852) 26. 46. 101. 162? 163. 166. 193. 197f.? 200. 204? 205. 208? 245. 260? 282? 286? 287? 307? 339. 353. Vgl. Edelsen u. Edissen. S. Lindemanneshus. Eydinchusen G. 243. Eidinghausen (Eydinchusen), Dorf bei Oeynhausen Kr. Minden, 224 1 . Eyelshus s. Eilshausen. Eygelhusesche s. Engelshusen. Eygeringtorpe s. Ehrentrup. Ey(e)lwersen [Eilversen bei Pürste- nau], v. E., J. 231. 243. Frau 248. Eiken (Eck, Eken(em), Ek(e)nen, Ekem), Bsch. Ksp. Euer bei Melle (u. Ksp. Melle), 36. 47. 95 Anm. 240. 263. 308. 321. Vgl. Eiken. Eikum (Ekham(an), Echam, (Ehchem, Nederen Ekhem, Eyken), Dorf bei Herford (vgl. Preuss u. F. II Nro. 1406), 8. 28. 63. 70». 166. 202. 216. 218. 228. 280. Eile, Hof Ksp. Rödinghausen, wohl Ühlman, jetzt Grotemeier Nro. 17 zu Westkilver, 48. Eylbragt (El(e)bracht) Vf. 231. H. 248. 257. 270. S. Grest. Eileshusen s. Eilshausen. Eilinchusen s. Elling- u. Eils-hausen. 390 Eilshausen (Eileshusun, Eilis-, E(i)l- (l)es-, Elej's-, Ey(e)ls-, Eilinc- hus(en)), Dorf Kr. Herford, 8. 31. 724. 165 f. 198. 200. 230. 327. 332. 340. 342. 354. 357 ff. 362 (Mark). 364 f. t. E., Arn. 105«. 114. 158. 171. Herrn. 207. 210. 216. 218. Herrn. u. s. Schwester Locke 228. 234. 241. Eylwersche s. Eyelwersen. Einchusen s. Eininghausen. Eynctorpe s. Entrup. Eine(n)hus, Eynhus (sola domus) s. Enenhus. Einethorp, Eynig-, Eyni(n)k-torpe s. Entrup. Eininghausen (Einkhusun, Einic- husun, E(i)ni(n)k-, Eink-, Ennik- hus(en)), Dorf sw. v. Pr.Olden- dorf Kr. Lübbecke, 29. 36. 48. 79. 122. 178. 340. 344. Eyntorpe s. Entrup. Eisbergen (Eyseberghe), Dorf bei Minden, 8. v. Düvel da 330. Eysenhe(y)de, de E., Ksp. Bünde 249. 267. 278. Eissei s. Essele. Eken(em), Ek(e)nen, Ekem s. Eiken. Ekham(an), Ekhem s. Eikum. Ekholt (Echolte), 1) Bsch., jetzt Eickholt, s. v. Melle, 29. 79.122. 246. 349. 354 f. 362. Dechant 206 f. 229; Kanoniker 221 1 . Höfe 113s. 114b. 164. 202. Frühere Bsch. s. Besenkamp. v. E., Joh. 185. Herrn. 216. Gerw. 224. 230. Engeshuson, v. E., L. 32 a . Vgl. Engessesen. Engesse(se)n, v. E., G. 107 95 Anm. 220; 2) Bsch. Katenhorn Ksp. Eheine, jetzt Ernsting, 351. Erp, Patrizierfamilie in Lemgo, 115. 173f. 185. Vgl. Erpinc. Erpen (Arpingi), Bsch. Ksp. Dissen Kr. Melle, 3 1 . Vgl. Erpesthorp. Erpentrup (Erpigthorpe, Erpinc- torpe), Dorf hei Nieheim Kr. Höxter, 8. 330. 336. v. E. H. 109h. Joh. 112t. Erpesthorp, Bsch., jetzt Eppendorf, zwischen Hilter u. Borgloh Kr. Melle, 39. Vgl. Erpen. Erpinc J., Priester in Lemgo. Vgl. Erp. Erpinctorpe, Erpigthorpe s. Erpentrup. Ertman E. 280. Erwethe [Erwitte], v. E., Herrn. 323. Eschedorp, jetzt Eschendorf, Bsch. Ksp. Eheine, 44. Eschen 104"; s. Aschen. Eschus, dat E., (Teschus), jetzt Es- meier Ksp. Ladbergen, 1239. Esedigthorpe, Ort, 8. Esemeshusen, wohl Asmissen bei Bösingfeld im Est. Lippe, 162. Esp(e)ric [= v. Espringe], Ministeriale, 177. Esperke, Dorf bei Neustadt am Eilbenberge L. Hannover, 252. Essele s. Essensili. Essen (Essene, Defessen(e), d. i. Dieb-Essen), Dorf bei Wittlage Kr. Osnabrück. Bsch. s. Husede. Höfe 202. 225. 255. 280. Essensili (Essensele, Essensyle, E(i)s- se(l)l(e), Asse), jetzt Assen, Bsch. u. Gut Ksp. Lippborg (früher auch ins Ksp. Herzfeld reichend? s. 106e), 42. 79. 86. 106°,*. 180. 340. 352. Estorf (Essistorp, Astorpe, Estorpe), Dorf Kr. Nienburg L. Hannover, 41. 82f. 84». 145. 151 f. 175. 190. 200. 205. 212. 231. 252. 263. 313. Etelen s. Etlen. Ethels(h)em, Etheleshuson s. Edel- sen. Etlen (Etle, Ethlen, Et(t)elen), nicht Etteln bei Lichtenau Kr. Büren, sondern früherer Ort im Pst. Lippe, an den noch der Nettelen- (früher Ettelen-)Berg bei Biesen Amt Detmold erinnert, 43°,*. 67. 81». 1229. 139. 150. 175. 223. 229. 232. 242. 251. 255. 276. 312. S. Elten.. Das Hervordesche Gut da 203. 238. v. E., Eitter, [später Bürger v. Lemgo] 43. 122«. 175. Evenhausen (Eb-, El-binchusen), Dorf Amt Orlinghausen im Pst. Lippe, 8. 328 f. 333. v. E., Joh. 185. Eventze s. Koninges hove. Everdinc 107. 212. Everswinkel, Dorf Kr. Warendorf. v. Langen da 283. Evinct(h)orpe (Evincdorpe), 1) alte Bsch., deren Namen Eimterbäu- mer erhält, im Ksp. Stift Berg hei Herford, 22. 68. 89. 108 f. 150; 2) wohl Bsch. Entrup (früher Everdinctorpe) Ksp. Diestedde, nicht Dorf Eving bei Dortmund, 44. Exter (Ex(s)terd(h)e), Dorf zwischen Herford u. Vlotho Kr. Herford, 22. 26. 67. 87. 121. 152. 163. 176 (Schmachteshagen). 189. 229. 262. 287. 344. Pfarrstelle 368. Höfe 204". 226. 280. 344 (fehlerhaft, s. Eheine). 393 v. E., Ministerialen (famuli), 1014. 102c. 1041. 1210,4. 163. 176. 189 f. 192. 193 ff. 197 f. 200 ff. 219. 226. 229. 241. 244 f. 247. 249. 252. 254 ff. 258. 261 f. 266. 274. 280 f. 287 f. 291. 293. 297. 305. 312. 314. 340. 366 f. F (e. V). Faber (s. Fabri u. Wercmester) 1) Familie a) in Herford u. Lemgo 92 f. 169 ff. 186 f. 208. 243; b) in Leutesdorf 129; 2) Hof in Glane 123. Fabri G. 287. 307. 309. S. Faber. Fahr-seH, -son s. Vaderson. Falkenberg (Valken-berghe, -borcb), Schloss, jetzt Ruine, bei Berle- beck Amt Detmold. Droste da 279; v. Wendt v. F. 196. 213. S. Valkenberghe. Feger zu Hardissen 353. Vgl. Vegher. Feld- s. Velt-man. Fenne 113«,'. 321. Feteman H., Geistlicher, 230. 254. 256. Finke H. 339. Fischer (Piscator) 130. 318. 350. 355. Flachmilse (Flacmilse), Ortschaft zwischen Evenhausen u. Döldis- sen; vgl. Milse. Höfe 318. 344. Fledderen J. 266. Flegerhus to Bernebeke 306. Flicke 283. 291. Flor(e)ke(n) (Florekink) E. 252. 291. C. 304. 315. J. 317. Flörleken 339. Flotov s. Vlotho. Fockel J. 318. Follenhus Ksp. Brackwede, jetzt t, 203. Foro (Markt), de F., Hartm. 89. Fossam, apud F., s. Graven. Frederen s. Vredderen. Frederik to Sieker s. Frerk. Frederman 350. Frentrup (Fren(stinc)-, Vren(kin)c- t(h)orp(e), Frentorp), Bschsabt. u. Hof, jetzt Frentrup in Nieder- Dornberg Nro. 2 (vgl. Gerwar- dinctorpe), 34. 75.117. 239. 342. 352. 356. Frerk (Frederik) zu Sieker 343. 352. Fresej.(Friso(nis), (de) Vrese, Vreze, Freso), Herforder Patrizierfamilie, 90. 105K I07i. 111*. 165. 167 ff. 183 f. 188. 191. 195. 198. 202 (Hinr. gen. Blesse). 203. 209. 221. 225. 228. 230. 232. 234 f. 239. 241 f. 244. 248. 252 ff. 255. 273. 283 f. 290. 293. 297. 299 f. 310. 319. 322. Fresen-Turm s. Herford. Fresenhusen [Friesenhausen, wüster Ort bei Steinheim], v. F., Kitter, Hinr. 261. 296. 312. Freso s. Frese. Fretter (Vretere, in (up) der V.), Dorf bei Förde Kr. Meschede, 254. 279. Frickink J. 105'. Frydach (Vryg(e)dach, Vridag, Vry- dach), v. F., 175. 190. 200. 215. 232. 235 (Hof der Familie). 252. 263. 313. Frye (Vryge, Vrie), de F., 11.2 Anm. 191e. 315. Friebenstein 361. Friedrichsburg s. Vrederegeshusen. Frielentrop (Vrilinctorpe), Dorf bei Förde Kr. Meschede, 279. v. V. s. Helden. Fryman J., Schulrektor, 266. 319 f. Friso s. Frese. Frisonicus caseus 141 f. Frythave, tom F., H. 318. 394 Frithereshuthe s. Vrederegeshusen. Frobose oder Vaigt 339. Frodcnesheim 1 _ . _, . ,. > s. Frohrsen. Froderdissen J Fro(e)nhof in der Kirchstrasse zu Leutesdorf, jetzt gln. (Besitzer A. Wittig), 297. Fröhrdissen s. Frohrsen. Frölke 365. Frohrsen (Frodeneshuson, Frodenes- heim, Vrodessen, Vroder-, Fröhrdissen), Bsch. zwischen Stieghorst u. Ubbedissen Kr. Bielefeld, einst zum Ksp. Örlinghausen gehörig, 32 f. 76. 121b. 185. 196. 264. 344. 352. 356. From J. 317. Frouwenouwe (Vrouwdcnouw) W. 292. 300. Füchtorf, Dorf Kr. Warendorf. Schloss Harkotten u. v. Korff da 284. Fühlen (Viulon, Vuile(n), Voile, Vule, Vuvle(n), Wulle(n), Vulen, Fuwelen, Fnlen), Dorf bei Olden- dorf an der Weser Kr. Einteln, 37. 83 f. 107*. 151". 175f. 232f. 235. 240. 245 f. 252. 254. 257. 26-2. 264. 277. 279. 282. 289. 308 ff. 340. Fanne (Wunne, Vunne, Wonne, in (an) der V.), Bschsabt. Ksp. Südkirchen, 45. van der W., gen. v. Brosterhu- sen 181. Furboen H. 315. Fürstenberg, v. F., L. 338. Fuwelen s. Fühlen. G. Gadesberg(e) s. Godesberg. Gageren (Gagernon, to de oder in Gogeren), Hof, jetzt Gayerman, Bsch. Stieghorst Ksp. Heepen, 33. 53. 160. 193. 202. 250. Gandersheim (Ganders(ch)em, Gan- dersen), Ort in Braunschweig,220. v. G., Henr. u. Gerh. 220. Joh. 330. 336. Garbreder H. 312. Gassen [Dorf Gasse bei Büderich Kr. Neuss oder Gassen Kr. Mühlheim am Rhein?], v. G., H. 130. Gatteleie, jetzt Gartenlei, Weinbergsbezirk Ksp. Leutesdorf, 59. Gehlenbeck (Gelenbeke), Dorf Kr. Lübbecke, 329. Vgl. Gelenbeke. Geys(s)e(n)be(y)r (oder Alferman) 268. 292. 298. 300. 306. 312. 320 f. 350. Geist H. 181. Geisthus, Ksp. Schöppingen, jetzt t (Leusbrok?), 181. Gele, de G., [= Gelbe] E. 244. 250. 306. 341. S. v. Schloen. Gelenbeke (Ghelenbeke), v. G., Bürger von Lemgo, 174. 191. 194. 197. 203. 207. 211. 226. 261. Gelenbeke s. Gehlenbeck. Gelenbekenhof in Bist, jetzt in Lemgo nicht bekannt, 253. Gelinklrasen, v. G., Alb. 270. Gelmarincthorpe (Gelmerinct(h)or- p(e)), im 14. Jahrh. auch Ger- merincdorp genannt, jetzt f, lag nach Preuss u. F. II Nro. 1048 bei der Wareck, einer Wüstung w. v. Lemgo, 26. 46. 196. 267 (wo unrichtig Belmerinctorp). 281. Gelshorn 349. Genegke, jetzt Geniger, Bsch. Ksp. Hövel Kr. Lüdinghausen, 44. Gentrup s. Gerewardincthorpe. Gerden (Gerdene(n)), adl. Haus bei Melle, 8. 36. 48t>. 329. 3;!"-. Kloster 340. Gerdink, jetzt Gehring, Hof zu Bre- lage Ksp. Elte, 344. 351. 366. 395 Gerekenhus, Bsch. Bnlsten Ksp. Melle, jetzt Gerker, 95 Anm. Geren, in G., jetzt gln. Stück der Leutesdorfer Gemarkung, 59. Gerenberg s. Herford. Gere'\vardinct(h)orpe (Gerinc-, Ge- rendorp(e), Gentrup), Bsch.u.Hof, Ger-(Jer-)rendorf oder Gentrup, [vgl. Le Cocj: Ferrendorf] bei Schildescbe nach Preuss u. F. I Nro. 165, richtig aber (vgl. Lede- bur, Allgem. Archiv VI S. 164. 170) zu Vrinctorpe Ksp. Dornberg gehörig, 75. 90 (Joh. v. G.). 119. 343. 352. 356. 359. Gerhard 177. Gerkhusen, v. G., P. 339. S. Girk- hauseri. Germer 367 2 . Gersteldoc 105". 11R 190. Gertrud, Äbtissin, s. Herford. Gervvininc 112*. Geseke, Stadt Kr. Lippstadt. Äbtissin Dedele 93. Gesinc 120. Gesmold (Ges(s)melle, Gesmelde), Dorf u. Schloss Kr. Melle. Pfarrer 271. v. Busche, Droste da, 192 f . v. G. Bern. 192f. Gessink, Hof Ksp. Greven, 184. 201. Gessman, Gosinges Gut in Wickede- Asseln, jetzt Goesman, 241. 339. Gestla (Gestelle, s. Wilm. "Westf. TL B. Keg., später Geistel), Bschs- abt. Ksp. Langenberg bei Wie- denbrück, 8. Gevinghausen (Ghevinc-, Gevenc- husen), Bsch. nw. v. Bünde, 161. 164. 166. 187. 195 ff. 198. 202. 208. 217. 219. 232. 250. 276. Vgl. Beninkhusen. Ghe- s. Ge-. Gyepsi s. Uepsen. Giesebier s. Geyssenbeyr. Gyr 115*. Gireschnese 174. 185. Girkhausen (Gerkhusen), Dorf Kr. Wittgenstein, 339. Girmage 112 Anm. Gise Herb. 227. Gis(e)la, Äbtissin, 8. 43. Gisel(1)er(e) J. 194. 197. 204. 244. Gissere, de G., 200 f. 203. 206. S. Krusinch. Gittelde, v. G., H. 213. Glandorf (Glan(e)thorp, Glandorpe), Dorf Kr. Melle, 41. 82. 121». Glane, Dorf bei Iburg Kr. Melle, 38. 82. 123a,f,g,t. Bsch. s. Winkelsaten, Varnseten, Dunnebrucge, Heddinghausen. Höfe 277. Glan(e)thorp s. Glandorf. Glasebeck (Glasbeke), ausgegangener Ort bei Hohenhausen im Fst. Lippe, 196. Glasemeier 350. Glasewerte (Vitrificis) 220. 224 1 . 229. 243. 253. Glede B., Pfarrer, 288. Gleidingen (Gledingen) [Dorf bei Hildesheim], v. G., Agnes, Priorin, 317. Gleichen (Gliichem, Glychem, Glii- chen), v. G., Marg., Dechantin, 240. 247; Äbtissin, 16. 270. 274. Glesenackers-Kotten in Spradowe 251. Glychem s. Gleichen. Glietz s. Glitz. Glymberg 294. 305. Glimestorpe im Eheinlande (jetzt Gimmersdorf bei Bonn?) 130. Glinkman O. 340. Glithorsse zu Dingerdissen 344. Glitz (Glietz) in Dölsen 352. 356; in Frohrsen 356. Glode, Hof, Ksp. Mesum, jetzt Glöhe, 120. 396 Gloystein H. 217. 219. Glosi(n)gham s. Glusinke. Glosynckamp bei Herford 282; 344 s. Glusinke. Glo(u)wershus zu Quernheim 238. 240. 250. Glusinke (Glusinc-, Glosig-hem, -kamp, Glosincham), wohl Glö- singhausen bei Lübbecke, 29. 73. 79a. 122. 158. 175. 195. 199. 203. 344. Gobe-linus (-Uni) 90. 230. Gockel H. 319. Gode, de G., 130. Godebracht 129. Godeken- (Godiken-)hof bei Herford 165. 168. 198. 202. Godekink J. 256. 258. Godekinkhus s. Godinkhusen, Godeleve 173. Godelshagen s. Gülesheim. Godesberg (Godesberch, Gades-, Gottes-berg(e)), erhalten im Hofe des Meiers zum Gottesberge nw. v. Bielefeld (vgl. Wilmans Westf. U. B. IV Nro. 136), 33. 44 Anm. 49. 53. 65. 74. 86 f. 117. 143. 145. 152. 208. 279. 285. 342. 352. 359. Godesrittere [eigentlich Name der Johanniter] 59. 171. Godesta (Gode-sti, -ste), Äbtissin, s. Herford. Godiken- s. Godeken-hof. Godink- (Godekink-)hus(en) J. 258. 290. Goes s. Gos. Gogeren s. Gageren. Gogreve (Gogravi-us,-i; s. Comes), Bitter, Herforder Ministerialen, (vgl. Mooyer, Westf. Ztschr.V, 60), 63». 88. 90 ff. 94. 101s. 108»». 150. 157 f. 160. 166 f. 171. 187 f. 190. 195. 197f. 203f. 210. 215. 219. 223. 227. 231. 237. 239. 243. 245. 252. 254. 256. 259. 269. 282. 285. G.n-Hof u. G.n-brede s. Herford. Goyerman, Hof Ksp. Waltrup, Haus Goye (s. le Coq) oder Göring jetzt, 339. Goire (Gohfeld ö. v. Löhne?) 136. Golteren (Holteren), v. G., Gesa, Äbtissin, 289. 310. Goltschmet 224 1 . 299. 302. Goltsteynshus zu Häver 245. Gos (Goes) 107s. 166. 171. 192. 195. 197. 203. 206f. 209f. 216f. 223. 234. Gosecavel 107h. 108t. 170 f. 185. Gosekere 193. Gosinges-Gut 241; s. Gessman. Gossman M. gen. Kuckuck zu Bünde 342. Gosta s. Godesta. Goswin C. 219. Gotte J. 239; up der Gotten 266. Gottes- s. Godes-berg. Gourcy, v. G., Graf, 352. Graeves- s. Greves-hövener. Graf (Comes) 105. S. Gogreve. Graffan [v. Graffen] H. 306. 312 u. 314 (wo unrichtig Draffan). Graflage, Bschsabt. u. Hof Ksp. Wiedenbrück, 106 v . Grainc, Bschsabt. u. Hof, jetzt f, Ksp. Eheine, 81. 125s. 126n,w. Grain-Gau 2 f. Grande, Hof Ksp.Schöppingen, (jetzt t; vgl. Westf. Ztschr. 40 Bd. I S. 119 Anm.: v. Granden) 128«. Grattenhusen s. Schessinghausen. Gräve s. Greve. Graven (Groven), 1) bi den G., (apud Possam), 112 Anm. 130 f. 168. 194. 197. 199. 201. 205 f. 208; 2) v. den G. (de Fossa) 173. Graves- s. Greves-hövener. Gregor IX., Papst, 15. 397 Greive s. Greve. Greshof, de luttike G., jetzt Gres- hof, in Bsch. Kertlinghausen Ksp. Ölde, 196. 208. Grest [Greste im Amte Örlinghau- sen Fst. Lippe], v. G., oder Ele- bracht, Bielefelder Familie, 231. 237. 241. 24G ff. 253 ff. 256. 258. 262. 286. 288f. 291ff. 298. 304 ff. 307. 311 f. 317. 321 f. 342. 344. 355 (G.en Pacht). Gresthus, v. G., 343. Greve (Grewe, Gräve, Greive) 69 n . 113h. Hg. 301. 317. 338. 340; 342 f. = 352 = 356 (Greive, Ksp. Steinhagen); 356 (zu Issendorf). Vgl. Graf, Grevink. Greveman 119«. Greven, Dorf Kr. Münster. Höfe 184. Greves- (Gra(e)ves-)hövener, Kolon zu Hollinde, 350. 359. 365. Grevink C. 273. 279. Vgl. Greve. Grewe s. Greve. Grymerde, tom G., jetzt Grimmert, Hof in Ehrsen hei Schötmar, 313. Grindau (Grindov,Grindowe), Gross- Grindau, Dorf hei Ahlden Kr. Fallingbostel (vgl. Griner-Wald hei Estorf), 42. 83. 175. 252. t. G. 175. Grypp L. 318. Grise H. 117. Groithus s. Grot(e)hus. Grone 0. 292. 309; H. 340. Grönenberg(Gronenberg(he)),Burg- manshof hei Melle, 128s. 220. Gronen Grese, to deme gr. Gr., (Gronegres) in Dornberg, jetzt Grönegres Ksp. Wallenbrück, 117s. 342. Gröneweg(h) 1268. 315. 344. 351. 366; s. Lise. Grossendornherg (Groten Doren- (Daren-)herge 162. 260. 267. 278. 281. 289. S. Dornberg. Grossenkilver (Grotenkilvere) 120. S. Kilver. Grossen-Lieme (Groten Lime) bei Lemgo 161. 232. S. Lieme. Grossenmarpe, Dorf bei Blomberg Pst. Lippe, 174. 197. 204. 212. 219. 244. 299. S. Marpe. Grossen-Quernheim (Groten Quern- ham) 195. 306. S. Quernheim. Grossen-Siele (Groten-Silde) s. Siele. Grossenwieden (Widen), Dorf hei , Oldendorf Kr.Rinteln, 107°. 308f. Grote 350. Grote Albert 342. Grotebolle H. 33!». Grot(e)hus (magna domus) a) Familie, Job. 171; G. 258. 276; b) Hof (Groithus(es hus)): 1) zu Kilver, jetzt Kolonat Grothaus Nro. 4 zu Ostkilver (Besitzer Bortelheimer gen. Grothaus), 192. 197; -2) zu Bieren 120; 3) G. gen. Pothof Bsch. Bennien Ksp. Eiemsloh, jetzt Grothaus, 225. 262 f. 278. .312. 342. 354. 358. 365; 4) Ksp. Nordkirchen Kr. Lüdinghausen, das Burglehen Haus Grotenhus dort (vgl. Schwie- ters, Geschichtl. Naphr. über den westl. Teil des Kr. Lüdinghausen S. 421), 247. Groten- s. Grossen-, Grove 128. de G., H., Ministeriale, 181. Groven s. Graven. Grube J. 216. 221. 226. 231. 237f.; G.nhagen 225; G.nhove Ksp. Herford vor dem Libberthor 280. 291. 319; G. in Wickede-Asseln, jetzt gln. Hof da, 339. Grud(e)ber s. Grundeber. Grunde, to dem..G., Grunthuys, 398 jetzt Grundman, Hof Ksp. Lienen zu Dorfbauer dort, 121h. 284. Gru(n)d(e)ber H. 205. J. 218. 221; 222 f. 261. Grundick A. 274. Gruntman(shus) (Grunthus), jetzt Grundman, Hof Ksp. Welling- holzhausen Bsch. Kersenbrock, 75b. 116*. 253. 259. 264. 295. 309. S. Grunde. Gruter J. 221 1 . Ev. 249. Gubert 212. Gülesheim (Gu(n)dels-, Godels-ha- gen), Dorf Kr. Attenkirchen im Eheinlande, 57. 61.183. 215.236. Gummpv(en), v. G., Gosc. 204. 229. Jord. 233. 247. 252 f. Gundelshagen s. Gülesheim. Günter G. 218. 233. 238; Gunteri J. 282; Gunterinc 115». Gunterman 339. Guse-müller (-möller) 344. 352. 356. Güterswyk, v. G., Graf zu Bent- heim, Everw. 231. H. Habbe F. 293. Haberg H. 339. Hachmester (Haghmester), 1) Hof in Hillegossen, 118.192; 2) Bitter, 22c. stur 248. 251. Otto 293. Herrn. 320. Hacke- s. Lakc-manshove. Haddenhorst 355. Haddorf, im Volke Haddrup, (Here-, Hare-thorp, Hare'n)dorp, Harinc-, Haren-torpe), Bsch. Ksp. Wett- ringen, 40. 80. 124. Hademestorpe [Hademstorf bei Ahl- den Kr. Fallingbostel], v. H., Henr. 191. Hadenberge, v. H., M., Knappe, 231. Hadenrich (richtig Hadewich?) J. 215. Hadwi(g), Äbtissin, 3 f. Hade-wich, (-wig, -wiginc), 1) v. H., Ritter, 115s. 213. 227. 233. 236. 247. 252. 257. 276. 282; vgl. Hadenrich; 2) Hof 344. Haevelman 341. Hagedorns-Hof in Grossenmarpe, jetzt Hagedorn, 299. 313; H. zu Halle 343. Hageman zu Hagen 340. Hagen (Hagan, Haghen), 1) Bschs- abt. Ksp. Dornberg (vgl. Hagen- esch), 35. 75. 117; 2) Dorf bei Iburg Kr. Melle, 44. 178. 314; Bsch. s. Mentrup; 3) Dorf Amt Lage (Detmold,Bracke) Pst.Lippe, 104ä,°,P. 340. 353. 365. v. H. (vgl. Mooyer, Westf. Ztschr. V, 46), 79. 91. 1014. 108i>. 109p. 111*. 112Bjl. 161. 166ff. (H.gen. Peperkorn) 173. 185. 187f. 194f. 197 f. (H. in Ufflen, H. am Markte zu Herford und H. in der Neustadt Herford). 200". 202 f. 205 f. 210 ff. 213 f. 216. 221. 222 (H. auf der Badewig in Herford). 225 f. 227. 231 ff. 237 ff. 241. 246. 248. 259 ff. 269. 271. 287; v. H.-Hof in Herford 313. 319. Hagendike, v. H., J. 120*. Hagenesch (Hager-, Heger-esch), Hof in Hagen, später Hogriss, jetzt Hageresch in Niederdornberg Nro. 4, 117c. 342. 356. Hagerincthorp s. Hörentrup. Haghen s. Hagen. Hagh- s. Hach-mester. Hageto J. 250. H. 259. Hagile s. Hoyel. Hake 340. v. H. (Uncus), 44. 78. 125s. 126km. 127». 128M. 178. 180. 194. 1991. 253. 255. 300. 305. 343 (H. tom Bockel). Hake- s. Lake-manshove. 399 Halecteren s. Haltern. Halon [Hahlen bei Minden], v. H., 112 Anm. 118s. Hall [Halle], v. H., 198. Halle (tor H.), Stadt Rb. Minden, 117h,». 1190. Bsch. s. Künsebeck. Höfe 342 f. S. Tadenhusen. Hallerberch, H. 303 f. Halmard(inc), Ksp. Löhne, jetzt f, lllo,e,h. Halstenberg(he), nach Preuss u. F. II Nro. 729 unbekannt, (ist wohl Haistern oder Heistern bei Men- nighüffen Kr. Herford) 29. 77. 121. 163. 177. 196. 216. 224. 240 ff. Haltern (Halecteren, Hal(e)teren), 1) Bsch. Ksp. Leer Kr. Steinfurt, 39. 80. 127; 2) Stadt Kr. Coesfeld, 316. Halvissen s. Hollwiesen. Hamelen [Hameln], v. H., Godfr. 212. Hamelsen s. Ahmsen. Hamer- s. Hammer-stein. Hamke (Hammeke) 341. 352. Hamm, v. H., (de Haminone) Em. 209. Hammeke s. Hamke. Hammerstein (Hamersteyn), Dorf bei Neuwied, 129. Handarpe (Hon-thorpe,-dorpe), Bsch. Ksp. Wellingholzhausen, 75.116. 259. 295. Hane 122m. 177. 1S4. 194. 198. Hane(n)bo(e)m in Bielefeld 119V. 174. 225. 262 f. 268. 273. 279 ff. 289 n\ 292. 302 f. 308. 311. 321. 341. Hanekenshof 264; e. Varrel. Hanon s. Hohne. Hans to Boren 339. Harbeke 285. Harde, de H., J. zu Ostscheid 121s. 122^j H. zu Nieder-Beck 245. Hardeland zu Lippinghausen 042. 354. 357 f. 364. Harden, den H., jetzt Kolonat Harde Bsch. Westerbeck Ksp. Lienen, 284. Hardenakken hus oder lüttke Du- tum bei Rheine, 207. S. Duttenheim. Hardensetten (Härder-, Hör-, Haren-, Har(n)-seten), Bsch. Ksp. Laer bei Ihurg, 4L 82. 124b. 178. 196. 284. Vgl. Horseten. Harderdissen s. Hardissen. Harderzen, Hardessen H. 212.214. Härdinghausen (Herdinkhusen, Har- dinc), Bsch. Ksp. Lintorf Prov. Hannover, 19«. 203. 228. 266. 283. 291. Hardissen (Herderehusun, Herderes- husen, Harderdissen, Herderdis- sen, Herdissen, Herdessen, Her- dersen, Herdeschen, Erdersem), Dorf (früher zu Ksp. Heiden gehörig) bei Lage Fst. Lippe, 8. 24. 73. 115. 173 f. 196 f. 203. 212 ff. 222. 225. 230. 234. 248. 250. 255 f. 330. 333. 336. Vgl. Ehrdissen. Höfe 212 = 218 (Hezeker). 243 (Scheper). 264. 288. 291 (Telch- hove). 313. 342. 353. v. H. (Bürger in Lemgo) 115 n . 173 f. 194. 197. 200. 203 f. 212. 214. Hardna (Horna), Bach, = Aa, 1. 96. Haredorp s. Haddorf. Haren [bei Meppen], v. H., Osnabrücker Bitter, 32a. 43 Anm. 44. 114f. 122. 175. 178. 184. 192. 194 ff. 202 ff. 208. 217. 219 1 . 223. 225 f. 247. 262 f. 265 ff. 277 f. 283. 301 f. 304. 312. 319. 340. Harendorf s. Haddorf. Harenseten s. Hardensetten. . ■- 400 Harethorp s. Haddorf. Hargen s. Horegen. Harhausen 34.9. Harhem, jetzt Harun), Bsch. Ksp. Neuenkirchen bei Rheine, 85. Harkotten, Schloss bei Füchtorf Kr. Warendorf, 284. Har(n)seten s. Hardensetten. Harnscheit 339. Harsewinkel, Dorf Kr. Warendorf. Bsch. s. Mattenheini u. Rernesithi. Harspedelen, wohl zu dem jetzigen Pehlen gehörig, 286. Harsteken s. Horstke. Hart s. Herd. Hartham, Hart(h)e(i)m s. Hartum. Hartlage s. Hatlage. Hartmanninc I24,p,r. 121v>. 157. 160. 202 f. 225. 229. 237. 240. 247. 264. 269. 271. 276. 281 f. 289. 300. 302. 313. 341. 343. 348. 352. 355 f. Bsch. s. Gogeren, Lolekissen, Bro- nekissen, Hatlage, 01dend6rpe, Stichorst, Hilgodissen, Siken, Struckhusen. Höfe 225. 312. Der v. Busche- Berg dort 318. v. H. (Heypen) Joh. 173. 220. 229. 233. Konr. 237 f. 241. 248. Henr. 262. 270. 278. 280. 285. 314. Herm.s v. H. Hof 262. Heerman in Westkilver 356. Heerse (Herse, Heze), Ortschaft bei Schötmar Fst. Lippe. Meier zu H. 248. 265. 288 f. Heessen (Hesne), Dorf Kr. Beckum. v. H., Bitter, 106*. 180. Heger-eseh (-ech(s)) s. Hagenesch. Heybecke, to H., Hinr. 306. Heide, tor H., in "Westkilver 343. 349. Heydemans hus to Wyden, jetzt in Grossen- u. Kleiuen-Wieden f> 268. Heidemeier in Dünne 364. Heiden (Heden, Heyden), Dorf ö. v. Lage Pst. Lippe, 115». 203. 23 i; s. Kirchheide u. Hede. Pfarrer dort 115s. Höfe (s. Hardissen) 272. 279. 307. v. Heyden (Heydene), Ritter, 111'. 271. 293. 307. 316. 320. Heidenoldendorf s. Nederen Olden- dorpe. Heyen (Heygen), v. H, (H)anna 236. 242. Heighusen 73. Vgl. Hechusen. Heilant Dietr. 58 f. Heiligenkirchen (Hil(li)gen-, Hel- g(h)en-kerken, Heligekerke), Dorf s. v. Detmold Fst. Lippe. v. H., Bitter, (etliche auch Bürger zu Lemgo) 122. 174. 194. 197. 204. 225. 242. Heiligenloh (Hilgenlo), Dorf Kr. Diepholz, 102". 103i>. Heyman B. 293. Heynbroc 162. Heyneman, Schmied, 294. 26 402 Heinlo (Heinelo), up dem H., bei Herford 168. 205 (wo unrichtig Heiyelo). 240. Heypen s. Heepen. Heyse J., Magister, Sekretär, 311. Heitherhusen s. Hellerhausen. Heivelo 205; s. Heinlo. Heket, v. H., mark. Ritter, 106*,». Heldach 70K Helden (Heldene), Dorf Kr. Olpe, v. H. oder v. Schönholthausen oder v. Woldenberge, Bitter, 100b. 182; v. H. oder v. Vri- linctorpe 219. Heldes- (Helles-)hof, jetzt Held, in Hardissen 264. 288. 313. Helenbergh 130. Heleweg(esche) 89. 109*. 110». Helfenstein (Hclp(h)ensteyn), v. H., Eitter, 129. 183. 224. 236. Helg(h)enkerken s. Heiligenkirchen. Helle (infernum), 1) to der H., Hof Ksp. Lengerich Bsch. Hohne, jetzt Hüllman, 123; 2) die H., Gehölz vor dem Eennethor s. v. Herford, 149. 258 f. 280. 291. 315; 317 (tor H. Joh.). Vgl. Overn- u. Nedern-Helle u. Helle- mans hof. Hellefeld (Helvelde), Dorf Kr. Arnsberg. Pfarrer 318; Bauern 318. Hellehus, dat H., in Aschen 209. Helle- s. Höllekink. Hellemans hof, jetzt Hellman in Elverdissen (nach Heepen zu) bei Herford, 163. 197. Helles- s. Heides-hof. Hellerhagen(Helrehaghen) 191K 229. Hellerhausen (Hethusen, He(i)the- r(e)hu-sun, -sen, Hed(d)erhusen), Dorf nö. v. Salzuflen im Est. Lippe, 26. 70. 110 (wo Hechusen, richtig Hethusen). 163.176 f. 262. 286 f. S. Hechusen. Haupthof u. Mühle 163. 176 f. 216. 224; 229. 280. 287. v. H., Eitter, Joh. 88. 110s. Helletag 362. Helligen (Helligche, Hellinge(n)), Bsch. zwischen Wallenbrück u. Spenge, 30. 72. 113. 341. 354. 357. 359. 364 f. Helmegynk 236; lüttekcn II. 236 f. 287. Help(h)ensteyn s. Helfenstein. Heistorf (Helstorpe), Dorf LdKr. Hannover, 191. 231. 255. 258. 265. 300. Höfe 191. S. Visbeke. Helt, v. H., Herrn. 234. Lud. 256. Helvelde s. Hellefeld. Hemelrike, H., Pfarrer, 240. Lud. 263. H., Eremit, 311. Hemeringen (Hemer-inge, -inche(m), Hemmeringen, Hemerde), Dorf Kr. Hameln, 8. 330. 336. Höfe 177. 306 (Niederhof). 340. Hemmelrick s. Hemelrike. Hemmerde (Hemerthe), Dorf bei Unna Kr. Hamm, 44. Hemme- s. Heme-ringen. Hempelman 1) zu Gr. Siele 207>>. 342. 355. 357. 359. 364f.; 2) zu Hiddenhausen 342. 349. 364 f. Hemrode s. Himerod. Hemsot (Heemzod, Hemsodeshus), jetzt Heimsat, Hof zu Besenkamp Ksp. Enger, 164. 202. 225. Henckinc J. 103 c . S. Varrel. Henke 342. Henneke(nhus), Hof zu 1) Bulsten bei Melle, 95 Anm.; 2) Löhne, 262; 3) Ubbedissen bei Bielefeld, 283; 4) Behme, 342; 5) Meckel- wege Ksp. Lienen (Henke, Heuke- ner), jetzt Kötter Hilgeman, 277. Henning, Schulte, 317 f. 321. Hensentorf [Henstrup Amt Blom- berg Fst. Lippe V] (Henzinc-, Hen- 403 sink-, Hensen-torp(e)), Gut, 340. v. H. Jord., Knappe, 215; Henr. 227; TU. 245. 248; Lub. 255; Goste 277; Joh. 291. Henser, jetzt gln. Hof Bsch. Wessel Ksp. Werne, 358. 366. Hepen s. Heepen. Heper J. 352. Hepyng M. 236. Herbern (Herberen), Dorf bei Werne Kr. Lüdinghausen. Bsch(sabt.) s. Berle, Nordecke u. Athorpe. Höfe 302. 338. 358. v. H. Hinr. 255. Herd (Hart, Hert) 181 f. 245. Herderdissen s. Hardissen. Herdere-husun,-shusen s. Hardissen. Herdes-chen, -sen s. Hardissen. Herdinchusen s. Härdinghausen. Herdissen s. Hardissen. Here, v. H, (Lemgoer Familie) H. 199. 208. Hereke s. Opherdicke. Herethorp s. Haddorf. Herford (Herifurth, Herivort, Here- vort, Hervorde;, Stadt u. Kloster, (vgl. Rose in Westf. u. Rheinld. 1,69, II, 378, 386, 396, in Westf. Prov.Blättern I, III, IV; Westf. Ztschr. Bd. 38 II S. 53 ff.) Stadt 13. 15. 43. 96 ff. (Rechte darin, Weber dort). 272 f. 312f. 322; städt. Mass 46. 234. 243. 274. 297 f. 300. 310. 316. 367 (Küsterin). 341. 367; Diener (servus) des Kapitels 222. 234; Pusinnen- Präbende 155 u. öfter; Kapläne der Äbtissin 16. 210. 217. 224». 243. 273. 292. 315. 322; Wo- chenherren u. Kanoniker am Mün- 406 ster 17. 91. 96. 172. 210. 224 1 . 230. 234. 243. 247. 253 f. 256. 258f. 265. 271. 273 ff. 284.294. 296 f. 299. 302. 306. 316. 322. 341. 347. 349. 367; Kurien derselben 253; Pfarrer am Münster 367 f.; Kapläne, Diakonen u. Subdiakonen am Münster 217 f. 270. 273. 287 f. 295. 307. 309. 315f.; Vikare (Benefizien) 221 1 . 235. 243. 250. 253. 258 ff. 2641 270f. 274ff. 280. 284 (vgl. 91 ff). 293f. 299. 307. 316. 318ff 321 f. 360. 367.; Münster (Pusinnen- PfarreJ 18. 264. 346. 360; Baufond und Bauausschuss (structurarii) desselben 90. 238. 246. 256. 294. 341. 360; Beinbaus am Münster 367; Organist 367 f.; Pronehus (Palast) 60; Kapelle der Äbtissin u. St. Waltgers 79. 90 ff. 93 f. 133. 135 ff. 139 (Präbende u. Pest St. "Waltgers). 140. 142. 143 ff. 148 (St. Waltgers Kuh). 154 f. 166. 169. 172. 187 f. (Rektor der Kapelle). 230. 274; neues Werk [das Hospital nach dem Markte zu] 133. 136 u. s. w. 152. 154 f. 230 (St. Katharinen-Ka- pelle). 289 u. 306 (Vikarie da). 367; Spital 133. 136 u. s.w. 152. 154 f. 225. 263; Archiv des Klosters 5. 9—18. 94. 174. 184. 212. 220. 245. 274. 293. 296. 302. 307. 338. 345. 361. 363; Mass des Klosters 67. 134. 234; Dienstmannen des Stifts 8. 96 (Kämmerer Thetmar). 97. 99 (Eid). 161. 175. 177. 182. 185ff. 1891 217. 266. 296. 3G8. 366; Erbämter 366; niedere Bedienstete des Klosters 1301 138. 142 ff. 146 ff. 1531; Kochamt (Amt zu Brede; vgl. Preuss u. P. IV. Nro. 2820) u. Zoll-Amt 203. 229. 233. 247. 250. 271. 281. 307. 322; Küster 317. 368; kl. Glocken 155; Weinfuhr 86 f.; Weineinfuhr, Stiftskeller [unter dem alten Rathause — abgebrochen] 313. 353; Goldschmied des Klosters 141; Weihnachtskerzen 153 1; Peier in Enger 152; Wiegender Äbtissin 154; Vision 142 1 ; Klosterschule (vgl. Menke, Westl u. Rheinland II, 361) 139. 149. 155. 268. 266 = 270 (Schulrektor). 2721 301 (Schulmeister). 360, 368; Magister Henricus, Stifter einer Präbende, 135 ff. 138 ff; Richter der Äbtissin 238. 272. 285. 290. 292. 2941 297. 299, 3021 312. 317; Amtmann der Äbtissin 256. 270; Rechte der Äbtissin 308; Patronat- u. Lehns- rechte 98 f. 367 f.; Fischerei u. Jagdgerechtigkeit 363; Markengerichtsbarkeit 362 f.; Wortgeld 961 197. 201; Schutzgeld 3601; Zoll 363 f.; Kämmereramt 1671 175. 1951 206. 223; Marstall- amt 169. 195; Droste(namt) 79. 164. 192'. 1951 203. 206. 219 (Güter). 223. 231. 233; Kanzlei 3601 3671; Bleichen 361; Gefängnis (fossa, Kuhle) 273. 301. 303; Henker (spiculator) 309; Kammerdiener 367' 2 ; Lakai 360. 3671; Nachtwächter 360. 368 ; Jäger u. Schütze 363. Stift auf dem Berge 7—9. 15. 18. 60. 176. 195. 362; Archiv desselben 17. 43 1 ; Kirche auf dem Berge 204. 221 1 ; Pfarrer daran 15. 92 (s. Faber). 187. 204. 221 x . 243. 247. 258. 267, 362. 365 4 . 3671; Vikare 243. 245. 251. 259. 284. 287. 318. 322; Dechantin, Pröpstin und Jungfern des Stifts 211. 270, 407 274. 277. 360. 367; Visions-fest (-markt) dort 265. 364; Baufond der Kirche 204. 213. 227. 241; Küster- u. Schul-stelle daran 368; Berger Kirchspiel 92. 104". 108". 109». lila. 121p. 153. 168. 183. 185. 189. 202. 286; to dem Berge 215. Sonstige Kirchen, Kapellen, Klöster, Spitäler u. Kirchhöfe der Stadt: Marktoder Mkolaus-kirche (am Markt, jetzt abgehrochen) 92 ff. 105. 236. 241. 262. 289; St. Johannes- (u. Dionysius-)Kirche in der Neustadt 221'; Propst u. Kanoniker an derselben 243 f. 246. 249 ff. 252. 254. 258. 260. 268 f. 274. 281 f. 289. 310. 349. 368; De- chant 263f. 283. 289. 302 ff.; Gertrudis-Vikarie dort 260. 282; Augustiner-Kloster [jetzt Gymnasium u. Wohnung der Gymnasiallehrer] u. -Kirchhof 90. 243. 251. 253. 265. 268. 274. 295; Minderbrüder (Barfüsser, Franziskaner) 90. 297 (Kirchhof derselben) ; Johanniter (Gottes-Rit- ter, Malteser) 92. 204. 216. 226. 230. 245. 251. 257. 274. 280. 299 f. 341.360; Klarissen s. oben; Fraterherren (s. oben Varen- kamps-Hof) 274. 349. 360; Dreikönigen- (Leprosen-)Kapelle vorm Libberthore [ist abgebrochen] 271. 281.309; Pfarrer derselben 170; Spital u. Siechenhaus 92 ff. 199. 208. 237; neuer Kirchhof vor dem Dikthore 243. 265. 300 f.; Laurentiuskapelle u. Klausner dort 270. 303ff. 311. 316; Beinhaus 273; Bruderschaften (Kalande) 269 (Dreifaltigkeits- Br.) = 313. 360; reform. Gemeinde 346. Pfarre Herford 101». 109<1. 202. Umgegend, Ländereien, Kämpe, Bezirke 8. HO 4 . 157 n. s. w. 269. 280 u. s. w.; Luttenberg 159. 229. 304; Lan- genlerg 304; in den Liden (Liit, Lith; s. u. unter Wälder) 219. 227. 255; in der Marsch 259. 281. 305. 315; Heller-, Hartbek- ker-, Gruben-, Soren-, Bekester-, Stein-Hagen 158. 227. 229. 257. 262. 265. 272. 282. 286f. 303f.; s. Nevegereshagen u. Helle. Jo- den-Acker u. Eeget 226. 293. 310. S. Stroet, das kölnische Feld n. Koningbrok; Berger-, Libber-, Steinporter-, Borbek- ker-Feld 250. 252. 265. 270. 279 ff. 284. 315; Pagen-(Pferde-) Helle 268. 285; Wulvekamp 268; Heidsik 278; Strotsik (Thal) 211; Kreien-brede (-hove) vorm Steinthor 189. 198. 226. 254. 257. 293; Graven-, Doden-Brede 261. 285. 310; Gogrevenbrede 184; Varen-, Bosten-Brede 282; Mol- lenbrede 340; Pivittisbrede 226 Rap(p)enbrede 293. 310. 350 Rase(n)horns-Boge 285. 310 B(e)inth(e) s. Bent(e); Effenberg 310; de Kule 310; Otterheide vorm Dikthor 315. 348. 355; Hagen 299; Strohacker (kurze Stroh) 293. 347. S.Heynlo. Dro- pes- tDorpers-)land 248. 265. 288 Knufflockes Land 293 u. öfter Anker (Anter), Land, 340. 347 Sundern 345. 347; Habben-, Rüben-Land 347; Neffenberg 347; Stuckenberg 256. 347; Neustädter Holz 347; rauher Klee 347; Kämpe 348; Böge 360; Sorgeort •363; Helle (vor dem Rennethor) s. Helle; Rükleffe 221; Glint- kamp 299; Brekersik 308. 408 Landwehren (Sperrbäume., Warten, Gräben, Burgen) 168. 204. 210. 211. 212 (extra antiquam (novam) communita- tem prope der olden (nyen) lant- wer). 213 (fossa dicta olde lant- wer). 217. 220. 222. 228. 234. 255. 278. 293. 304. 319 f.; alte Warte 221; de Warde 222. 305. 310; hoe Warde 223. 287; Erdgraben 299; Eisgraben 348; Wartbaum 221; Amesser- (Alimser-) Baum 269. 278f. 289. 317. 348; Lockhuser-Baum 279. 285. 289. 317; Strotbom 239. 293. 318; Nienboem 271; TJffeler-Baum310. 362; Emter Baum 347; vgl. Höfe. Boldewins Werk in der Aa 318; Hundertmarkesburg 255. 258. 265; Pfähle 348. Bäche, Teiche, Fischerei, Brücken (vgl. Aa u. Werre) 96. 318. 363; Uitflot 248; Lo- kolk3t0. 363; olde Langenbecke 310; Dusdik 228; Schobeke 269; Kiken- (Kikes-)beke 286. 363; Flachsbach 347; Ahmser Spiel 363; Krekes- Aa(-beke) 96. 284; Welle (to, van, ober der Wellen) 117. 120. 201. 248. 305; Ost(er)- hrügge 285. 291 ff.; hohe Brücke 346; niedere u. obere Mönche- Brücke (jene zwischen Altstadt u. Eadewich, diese über den Wall oberhalb führend; dazwischen liegt die Mühle; an der rechten .Seite derAa lag dort das Franziskaner-Kloster) 281. 291. 315; Ziegelbrücke 170; Niemansbrücke 363. S. Borbeke. Bsch. (s. Besten, Nederen Ekhem, Seh weich ein, Lockhausen u. El- verdissen). Höfe u. Wälder bei der Stadt (s. Libbere, Altenhervor- de, Bredenbeck u. Lockhof) 64. (Smithove in Bexten, super quem theatrum stat) = 63f. = 70b. 107f 112V- 115". II87». 206. 216. 250. 268. 270. 279 ff. 285. 355; Ziegelei vor dem Ber- gerthore s. Teigelhus; Ishus 157. 216. 269 u. öfter; Kotten u. Höfe auf dem Berge 159. 195. 199. 202 ff. 359. 365; Went- (Wert-) hus(en) Hof im Libberfelde 281. 287. 291. 315; VrigeHove ebenda 256; Peperkorns-Hof 266; Wald Lith(e) 255. 266. 306; de grote Word 310; Lusdieks-Bäu- mer 355; Amser Bäumer 355; weitere Höfe an den Sperrbäumen, jetzt Lockhauser, Ufier u. Strot-Bäumer, s. oben Landwehren. S. Dobelhove, Worden, Wulfeshove, Dreschhave, Gode- kenhof, Grubenhove, Winthus- Hof, Bült, Benthof u. Hermeneke. Waldgemeinde (Woldemene, communitas paseuorum), eine Weidegenossenschaft von Bürgern u. Bauern 168ff. 197. 200. 2llf. 259. 288. 293. 317 u. öfter; (s. Waldemeien n. v. Salzuflen; dasselbe in Lippstadt). Verschiedenes: Pest 183. 186. 300; Raubritter 317; Priesterehe 273. 303. 309 ( Verbrennung); Pferdepreis 316. 321. Herforder Heide Amt Heepen 348. Herfordsche Hove zu Hemeringen 177. 340. Hering 189. 258. Herinkhusen s. Herringhausen. Herinktorpe s. Hörentrup. Herllman 339. Hernian 177; Herrn, borggravius s. Stromberg. Hermanninch (Hermenink) 219. 257. Hermanshove oder Bispink to Ste- 409 dorpe Ksp. Ostercappeln, wahrscheinlich jetzt Büning Bsch. Stirpe dort, 249. 311. Hermen to Bozinkhusen 339. Hermenecke s. Hormeneke. Hermenink s. Hermanninch. Herringhausen (Hether(e)dinchusun, Hetheredingusen, He(r)derdin(c)-, Hed(d)erinc-, Herink-husen), Dorf zwischen Enger u. Herford, 36. 46. 78i. 101. 107K 108b. 158. 163. 165. 199. 262. 279. 298. 318. 327. 332. 340. 347. 349. 354. 357 ff. 364 f. v. H. 171. 185. Herschlaghe, Gut Ksp. St. Katharina zu Osnabrück, jetzt Haslage, bei Hasbergen an der Grenze nach Tecklenburg, 1281. Budde dort (vgl. Mithoff, Kunst- denkm. VI. S. 61 unter Hasslage) 1281. Herse, Meier zu H., s. Heerse. Hert s. Herd. Hertbeke (richtig Hertvelde?) 135. Hertheim s. Hartum. Hertvelde s. Herzfeld. Herveshove, jetzt Ewers, beim Hause Botzlar Ksp. Seim 286. Hervorde s. Herford. Hervordesche hove zu Hemerde 177; s. Hemeringen. Herwech (gen. Hudepol) 266. 312; 274. 281. Herzfeld (Hertvelde), Dorf Kr. Bek- kum, 431. 57. 67. 85. 106v. S. Hertbeke. Hesekesche s. Hessekesche. Hes-ligge, -ling(h)e(n) s. Hesslingen. Hesne s. Heessen. Hesse(sche), de H., 228. 237. 239, 246. 249. 265. 286 f. Hes(s)ekeschen, der H., hove 261. 266. 284. Hessen, Land, 323. 350. Hesslingen (Hesligge, Hesling- (h)e(n)), Dorf bei Oldendorf Kr. Einteln, 8. 330. 336. Hetdinchuson s. Heddinghausen. Hethe s. Kirchheide. Hetheredingusen s. Herringhausen. Hetherehusun s. Hellerhausen. Hethusen s. Hechusen. Hetlachi, Hetlego s. Hatlage. Heuman zu Hagen Amt Detmold (Bracke) 353. 365. Heveker zu Herringhausen 359. 365. Heven (Hewini, Hewen), Bsch. Ksp. Schöppingen Kr. Ahaus, 39. 80. 85. 127; s. Häver. Heverdissen s. Hovedissen. Hever(e), Heveren s. Häver. Heze s. Heerse. Hezekers hove in Herdissen, jetzt f, 212. 218. Hiddenhausen (Hidden-husun, -hu- sen, Hiddenhus(en), Heddenhusen, Hiddinghausen), Dorf Kr. Herford, 30f. 35. 44 Anm. 48. 49*. 55. 65. 72. 78. 86. 101". 106 f. 114. 152. 225. 230. 242. 260. 264. 279. 281 f. 294 f. 305. 342. 347. 349. 363. Pfarrstelle 16. 183. 270. 368; Pfarrer 281. Mühle 114 n ; Bsch. s. Westendor- pe; H.er Berg (Frauenholz) 347. Höfe 349. 354. 357 ff. 364 f. Hilberdinchusen (Hilbertinchusen), v. H., Clawes 203. Gebr. 274. Hildegereshusun, Hilde-godes-(-go- tes-)husun, Hildegotessen s. Hille- gossen. Hildesheim (Hildensem), Diözese, 220. Hilde-walessen, -\vals(h)em, -woles- husun s. Hillewalsen. Hilegeneman 88. Hilgegeisteshove, jetzt zu Hof Hör- I- I 410 meier Nro. 6 Ksp. Exter gehörig, 197. Hilgenkerken s. Heiligenkirchen. Hilgenlo s. Heiligenloh. Hilgodissen s. Hillegossen. Hillebrant 303. Hillebrandes hus 1) oder Schürmans hus in Dorf Muckum bei Bünde, 300; 2) Bseh. Seilen Ksp. Burgsteinfurt, 125 d . 201 (wo unrichtig Hillebundes hus steht). Hillebundes- s. Hillebrandes-hus. Hillegesvelt 241. Hillegossen (Hildegodes-, Hildego- tes-, Hildegeres-husun, Hildego- dessen, -tessen, Hil(le)go-, Hilger- des(s)en, -dissen), Dorf so. v. Bielefeld, 31 f. 76 f. 118f. 121. 158. 162. 192. 196. 199. 225. 276. 283. 286. 318. 344. 356. Bschsabt. s. Ram(m)eslo. Hillegund, Äbtissin, 201. 206. Hillegund 237. Hilleking in Dünne 356. 359. 364. Hillenbeke s. Hillmicke. Hillentrup (Hilwerinctort>e, Hilvc- rentorp), Dorf bei Lemgo Fst. Lippe, 202. Bsch. Vorderinctorpe 202. Höfe: tom Doteze (DotscheJ 202. 317. Hill(e)walsen (Hilde-woleshusun, -walessen, -wals(h)em, Hilwal(d)- sen, Hyl(le)walschen, Hylwaldys- sen), Dorf sw. v. Herford, 8. 28. 69. 78". 112. 118.159. 201. 221. 227. 284. 288. 304. 329. 333. 341. 355. Höfe 250. 252. 262. 268. 269. 279. 282 f. Holzgrafschaft der H.er Mark 279. Hilligenkerken s. Heiligenkirchen. Hillmicke (Hillenbeke), Dorf Kr. Olpe, lOOb. Hilverentorp s. Hillentrup. Hil- s. Hille-walsen. Hihverinctorpe s. Hillentrup. Himber s. Himmern. Himerod (Hemrode), (im J. 1802 aufgehobene) Abtei in der Eifel bei Manderscheid, 130. Himmern (Himber, Hymmeren), Bsch. Ksp. Wellingholzhausen, 259. 264. Hiserenberg s. Isenburg. Histinkthorp s. Isingdorf. Hoberg (Hoberch) B., Dechant, 239; Joh. 283. 296. 311. Hoberge (Berche, Berge, Hof berg(h), Hoberg), Dorf (u. Meierhof tom H.) LdKr. Bielefeld, 34. 49. 65. 75. 119. 163. 190. 255. 264. 277. 280. 318. 343. 353. 359. Hodenhusen s. Hohenhausen. Hoen s. Hohne. Hoenberg s. Hömberg. Hoerne s. Home. Hofberg(h) s. Hoberge. Hof-(Hove-)meier (im Have, Hofe), Hof in Dünne, 342. 356. 359. 364. Vgl. Hove. Hoifbauer 346. 366 f. Hogriss, Hof, s. Hagenesch. Hohenhausen (Hodenhusen), Stadt im Fst. Lippe, 109'. llOty. 265. 286. Pfarrer 310. Hohne (Hanon, Honon, Hon(en), Hoen), Bsch. Ksp. Lengerich Kr. Tecklenburg, 39. 123. 179 f. 248. Höht 350. Hoya (Hoye), Grafschaft, 205. 215. 263. Adel dort 215. Hoyel (Hagile, Hoile), Dorf Kr. Melle, 30. 36. 47. Vgl. Haver- hoyle. v. H., Joh. 248. 411 Hoyer H. 341. Hoierincthorpe s. Hörentrup. Hoihove, up der H., G. 343. Hoyke V. 111. Hoile s. Hoyel. Höirken, dat H., 338. Hoytwele J. lll*. Höker 355. Hole 1) Joh., Bürger von Herford, 220b. 235f.; 2) in then H„ Hof, 88. Holeman 110'. Holenberg 129. Holhus C. 305. 307. 313. Holland, up(pe) den H., (bei Herford), 1) Personenname, Wilh. 108b. 166; 2) Bezirk, 90. 231. 237. Hölle-(Helle-Jking in Dünne 207b. 364. Hollenhag(h)e(n), 1) Bezirk, 110*; 2) Personenname, A. 315. Hollinde (Honlinden), Dorf sw. v. Herford, 163. 359. 365. Hol(l)man 312. 349. 360. Hollwiesen (Halvissen), Dorf bei Vlotho Kr. Herford, 110'. Hölscher, deH., 226. 239; H. gen. Bard 249. 254. Holsen, Meier zu H., s. Holzhausen. Holstere H. 232. Holt 122. 178; H. up der Heyde J. 306. Holteren, v. H., s. Golteren. Holterman 114ä. 207b. Holtgreve, deH., 114'; 128",P. 289; (H.n hus, Holzgräfe), jetzt Holtgreve, zu Schweicheln 306. 341. 364. Holthus(esche) 248. 259. Holthusen oder Krage G. 237. Holthuson (Holthusen) s.Holzhausen. Holtrup (Holt(h)orp(e)), Dorf Kr. Höya in Hannover, 84f. 103. 220. Holtveld(e1, v. H., 108b. im 212. 221. 228. 241. Holzgräfe s. Holtgreve. Holzhausen (Holthuson, Holthusen) 1) alte Bsch. s. v. Werther, 33 f. 74. 86. 117v. 118»; 2) (Hülsen), Dorf sw. v. Lübbecke, 120*. 349; 3) Dorf s. v. Schötmar, 298. 308. Sil. Homan s. Hoveman. Hömberg (Hoenberg), Dorf im TJn- terlahn-Kr., 61. Homberg (Honbergh, der hinter Eimterbäumer n. v. Herford jetzt bebaute Berg), Hof in Evinc- thorpe, 68h. 108*. Homborch C. 216. Homers(s)en (Homerzen) [Hummer- sen, Ortsch. im Fst. Lippe; vgl. Preuss u. F. I Nro. 241], v. H., 105. lllr. 172. 208 f. 216. 218. 221 f. 228. 230. 233. 251. 255 f. Hon s. Hohne. Honbergh s. Homberg. Hondorpe s. Handarpe. Honen s. Hohne. Honlinden s. Hollinde. Honlo, uprn H., bei Bielefeld 343. Honnelstein (Hunolt-, Hoult-, Hon- nul-stein) [jetzt Hunolstein, Dorf bei Neumagen Kr. Berncastel], • v. H., Anna, Schatzmeisterin, dann Äbtissin, 261. 263. 272. 274. 294; Marg., Dechantin, 274; Prh. Voigt v. H. 353. Honon s. Hohne. Honsel(l)e, alte Bschsabt., erhalten in Honsei, Hof Bsch. Gr.Dorn- berg, 105". 163. 190. Honthorpe s. Handarpe. Honveit bei Herford 166. Höper 359. Höpker 354 f. 359. 364. Hoppenere de H., H. 111». Horchan s. Horegen. 412 Horde, v. H., Air., Knappe, 238. 249. 260. 283; v. H. to Boick 339. Hördinghausen (Wurthinchusen, Hordinchusen , Wordinchusen), Dorf bei Wittlage Kr. Osnabrück, 32". 159c. 175. 195. 306. 341. v H. Lud. 175. Horegen (Horchan, Horgen, Har- gen), jetzt im Harrien, Bschsabt. u. Meierhof sw. v. Bsch. Künse- beck Ksp. Halle i. W., 35. 76. 119. 352. 359. Hörentrup (Hagerinc-, Hoierinc- thorp(e), Hoyerinc-, Horinc-, He- rink-torpe, Horendorpe), Ortsch. mit altem, zu Alimsen gehörigem Haupthofe bei Salzuflen Pst. Lippe, 24. 71. 112. 214. 224. 226. 228. 239. 286. 288. 304. Horgen s. Horegen. Horinethorpe s. Hörentrup. Hormen(e)ke (Hermeneke), Hof bei Herford, 266. 270. 315. Horna, Fluss, s. Hardna. Hörne (Hoerne), v. H, Bitter, 173. 178.194. 198 ff. 206.209. 216 f. 224. 230. 235. 249. 252 (gen. Dikbrok); v. H, Bäcker, 209. 226. Horneman J. 247. 261. 342. Hörnen, v. H., Joh. 312. Horseten (Har(n)seten), alte Bsch. bei Wellingholzhausen, 34. 75. 116. 117f. S. Hardensetten. Horsmere s. Horstmar. Horst (Horste), 1) Bsch. Ksp. Werne Kr. Lüdinghausen, 45. 358; 2) Dorf bei Buer Kr. Kecklinghausen, 45; 3) Hof a) zu Hidden- hausen 342; b) zu Lippinghau- sen 354. 357f. 364f.; c) auf dem Berge vor Herford 359. 365. v. der H. 176. 194. 196. 233. Hörstel (Horstelle), Dorf bei Rheine. Höfe 272; s. Rythus. Horsthus Ksp. Steinhagen 120 e . Horstiken J. 227. Horstkamp, jetzt gln. Hof Bsch. Elmenhorst Ksp. Waltrup, 339. Horstke(n) (Harsteken, Höstgen), Hof, jetzt Horsteken, Bsch. Nette- berge Ksp. Bork, 338. 358. 366. Horstmar (Hurstmere, Horstmare, Horstmere), Dorf Amt Lage Pst. Lippe, 24. 73. 104*. 115. Horstmar 1) (Horsmere), Dorf LdKr. Dortmund, 45. 339; 2) (Horstniere), Stadt Kr. Steinfurt, 85. 127t; Bsch. dort s. Schagern; Höfe 85. S. Stortecule. Horto, in h., s. Leutesdorf. Hose(n) 104*. 182. Houltsteyn s. Honnelstein. Hove, up der H., Wem. 215. 218. J. 339. S. Warneken hus u. Haye. Hovedissen (vgl. Preuss, Bauliche Altertümer des lipp. Ldes S. 119), Bsch. Amt Örlinghausen Fst. Lippe, 162. 260. 267. 278. 281. 289 (wo unrichtig Heverdissen steht). v. H. 195 f. Hövel (Hovele, Hovelde), Dorf bei Werne Kr. Lüdinghausen. Bsch. s. Genegke. v. H. oder v. Stockum (Stocham) 100 1 . 180. 196. 229 f. 239. 247. 255. 271. 278. 295. 316. 338. Hoveman 1) in Schweicheln 113g; 2) (Homan), jetzt gln. Kotten Bsch. Stockum Ksp. Werne, 338. 358. 365. Vgl. Haveman. Hove- s. Hof-meier. Hovener(e) (Howener), de H, 108. 110h; Hof zu Sandbockum, 338 (s. Häver); zu Steinhagen 343. 356. Hoveschilt 112 Anm. Hoy- s. Hoi-. Hrothe s. Piodde. Hubbe- s. TJbbe-dissen. 413 Hucheri s. Hücker. Huck 108^. 195. 198. 200. Huckemolere 43 Anm. Hücker (Hucheri, Hukkere, Hu- cker(e)), Gemeinde bei Bünde Kr. Herford, 8. 44 Anm. 72. 328. 332. 342. 354. 359. v. H. 171. 184. 198. 203. 209 f. 213. 216. 229. 241. Huckerman 210. Huckeshol (Hukeshol(l)), jetzt Hof Huxohl in Isingdorf Ksp. Werther, 35. 76. 120. 343. Huckman 198. Hudepol(l) 233. 236. 250. 260. 263 f.; H. oder Herwech 266; 312. Huepman L. 311. Huesseman H. 291. Huessen s. Huyssen. Huifeke 111'. 122. 173. (HJuffenhe(c)ke (Ufvenbike), de H., Bsch. u. Gut Ksp. Neuenkirchen bei Melle, jetzt Uffenbeck, Hof dort, 35. 178. 200. 225. 247. 256. 264. 297. Huhl 360. Huyssen (Huessen), tom H, H. 285. J. 287. Hukebille 212. 217. Hukes- s. Huckes-hol. Hukkere s. Hücker. Huldu J. 220. Huloge 202. 228 f. 237. Hulscher C. 265. Hülsebrok, Hof Ksp. Glane bei Iburg, 277. Hülsen G. 316. Humbach (Hunbech) bei Siegburg 5 5 . Hummersen s. Homers(s)en. Hummert, Hof Bsch. Tinge Ksp. Schöppingen, 344. 351. 366. Humpen-(Hunipen-)hoff (jetzt Uphof unterhalb Steinmeyer Ksp. Stift Berg bei Herford?) 304. 340. Hunckinc H. to Waterborde, jetzt f (Höke n. v. Waterboer?), 118". Hund H. 318. 322. Hundebro(ic)k(e) s. Hunnebrock. Hündersen (Hünnersen, Hunderkis- sen), Meierhof zwischen Schötmar u. Hölsen im Fst. Lippe, 285. Hundertmarkes borg bei Herford 255. 258. 265. Hundesbroc s. Hunnebrock. Hundertossen zu Werfen, jetzt t> 227. Hunevel-t (-de) E. 318; Ort (Hünfeld?) 344. Hunipen- s. Humpen-hoff. Hunke 350. Hunnebrock (Hunde(s)broc, Hunnes-, Hunde-bro(ic)k(e)\ Dorf bei Bünde Kr. Herford, Ü9f. 44 Anm. 48. 56. 65. 71. 86. 106. 113. 152. 207. 258. 267. 269. 276. 278. 282. 294. 302. 318. 341. 349. 359. 364. Hunol(t)steyn s. Honnelstein. Hunteburg (Hunteborch) bei Wittlage Kr. Osnabrück 179. Hurle- (Hurrel-)brink zu Bünde 312. 349. 354. 359. 364. Hurp 350. Hurstmere s. Horstmar. Hus(che) 112 Anm. Huseman (Husseman) 292 f.; H.s hus ton Husen Ksp. Schötmar 298. 308. 313. 323. Hüsede (Husithi, Husethe, Husedhe, Hus(e)de, Huzede, ton Huseden), Bsch. u. Gut Ksp. Essen Kr. Wittlage bei Osnabrück, 29. 44. 79». 122. 177. 184. 225. Höfe 198. 202. 255. 280. 344. t. H. Herrn. 90. Hüseman auf dem Berge vor Herford 359. 365. Busen, to (de)n H., 1) Bsch. bei 414 Schötniar Fst. Lippe, 298. 308. 311. 313; 2) Husen, Dorf Ksp. Eslohe Kr. Meschede, 236; 3) Joh., Bürger zu Herford, 289. Hüser(s Gut) to Menekenb rächt 318 = Hüser 339. Husse- s. Huse-man. Huxerink M. 303. J (Y). Jacobi A. 210. 223. Jagedüvel Th. 251. Jarmarket Eeb. 127. Ibbenbüren (Imben-, Ybben-buren), Stadt Kr. Tecklenburg, 38c. 41. 55. 81. 85. 123 1 ,». 124V. 128. 179 (Vogtei). Pfarrstelle 183. 368. Bsch. s. Osterledde, Alstedde u. Dörenthe. Höfe 284. Der Herforder Fron- hof im Ksp. I. ist der jetzige Hof Upmeier (vgl. Goldschmidt, Gesch. v. Bingen S. 12 u. Urk. 13). Iberg H. 258 f. S. Iborg. Iborg, v. L, J., Bäcker in Herford, 245. Henn. 249. Vgl. Iberg. lburg, Flecken Kr. Melle, 44. Frühere Bsch. s. Hagen. Icinctorpe s. Isingdorf. Ida (Ada), Äbtissin, 15. 67. Jerinctorpe, v. J., Joh., 171. Iggenhausen (Ig(g)enhusen, Yggen- huzen), Ortsch. bei Lage Fst. Lippe (vgl Preuss, Baul. Altertümer des lipp. Ldes S. 120), v. L, 165. 191. 194. 196. 198. 201. 206. 209. 212. 214 f. 216. 226. 234. 256. 276. 298. 307. 310. Ikincthorpe s. Isingdorf. Ildehausen (lldenshusen), Dorf Kr. Gandersheim, 220. lliesman 1 Ksp. Steiuhageii 343. Ilis (Elias) I 356. Imbenburen s. Ibbenbüren. Imma, Äbtissin, 6. Inferno, de L, s. Helle. Jockei 350. Johannink 1) jetzt Janning, Hof Ksp. Wettringen Dorf-Bsch. Nro. 41, 125b. 201. 344. 351. 366; 2) Hof im Amte Bredenbeck, 253; 3) Hof, jetzt Janning Ksp. Me- sum, 315. 344. 351. 355. 366. Jokemunt J. 1058. Jöllenbeck (Julenbike, Jolenbeke), 1) Dorf LdKr. Bielefeld; Bsch. s. Pepynctorpe; Höfe 283. 290; 2) Bsch. Ksp. Gohfeld Kr. Herford, 8. 104«. 105b. lllb,l,n,p. 284. v. J., Bitter, 90 f. 170. Jordanus 107'. Jordeninch 213. Jossinc- s. Jutsinc-husen. Irmengard, Äbtissin, 39'. Isenburg (lzenborch,Ise(re)nberg(h), Isenbergh, Hiserenberg), Flecken bei Dierdorf Kr. Neuwied, 51 d . 183. 215. 236. v. L, Edelherren, Gerlac. 183. Sal. 215. 236. Ishus bei Herford 157. 216. 227. 269. 282. Isingdorf, Istingdorf oder (nach der le Coqschen Karte) Isendorf ((H)i- stinc-, leine-, Ikinc-, Ysinc-, Ti- sinc-, Tysen- (d. i. to Isen-) t(h)orp(e), -dorpe, Issendorf), Dorf Ksp. Werther Kr. Halle i. W., 34. 74. 117«. 164. 196. 223. 228. 260. 278. 281. 356. Vgl. Istinc- thorp. Ist Joh. 313. Istincthorp s. Isingdorf; S. 34 unter Amt Muthehorst ist es wohl Bsch. Insingdorf so. von Melle. 415 Jude, L., 130; Juden 131. 364; Isaak 223. Judex (Richter), W., 89; 110*. Judith, Äbtissin, 8. Julenbike s. Jöllenbeck. Jülich, v. J., (Juliacensis), Herzog, 265. 270. 273. 312. 340; Richter dess. zu Herford 311. S.Herford. Junge, de J., gen. Piper, Ev. 230. Jutsinchus(en) (Jossinchusen) bei Osnabrück, jetzt Jöstinghausen, Bsch. Ksp. Ostercappeln, 176. 229. 241. 280. 287. Vgl. Vit- sinchusen. Juttendonk S. 16. 270. 273. 275ff. 299; Joh. gen. Goltsmet, sein Bruder, 299. K (s. C). Kahre 350. Ka(h)se zu Hücker 342. 354. 359. Kaylink L. 252. Kayser 339. 347.355. 365; s.Keyser. Kayser- s. Keyserlink. Kaie Joh. 37l>. Kalemeyger (Colemeyger) 177. 282. Kale(n)husen (Calehuson), Bschsabt. u. Hof, jetzt Kahle, Ksp. Stromberg, 42. 79. 86. 106"-. 180. 310. Kal(l)endorp(e) s. Calldorf. Kambinder(ink), Weber, 209. 224. 227. Kampe, auf dem K., 356; im K. (Kampschmid't) 309. 364 f. Kampel oder Hesse 239. Kamsac 109 h . Kanne(n)-geter (-giesser) 211 f. 214. 217. 226. 228. 230. 232. 249. 257. 261. 349. Kanwellen s. Quelle. Kappe(l)le (Cappell) Joh. 227. 231. 249. 263. H. 264. L. 311. J. 340; vgl. Kappeis. Kappelle (Kappelen), v. K., Ministerialen, Gerd 218. Wolt. 219. 227. Andr. gen. Natesungen 225. 231. Lud. 274. Alb. 278 Hinr. 281. Kappeis R. 270. H. 317; vgl. Kappelle. Karsem, v. K., 178. 188. Kars(s)en- s. Kerssen-brok. Kassel J. 233. 240. E. 246. Katelinchorne s. Catelinchusen. Katenhorn (Cat(t)enhor-non, -n(e)), Bsch. Ksp. Rheine, 40. 81. 126. 351. Kater 342. Käthe- s. Kothe-man. Kawelle(n) s. Quelle. Keyser(e)s, des K., Gut zu Serken- rode 277. 317. 339. Keyser-(Kayser-)link 341.349. Vgl. Keserlink. Kekersche [Kekerste ist Druckfehler] hove Ksp. Seim, jetzt f, 220. Kelemunt lllr. 172 f. Kellerman 129. Kelnere 130. Kelveri s. Kilver. Keller 339; vor dem K., D. 339. Kemenade(n), 1) v. K., Henr. 128. 181; 2) Hof a) to der K. Ksp. Greven, 184. 201; h) (Kem(m)e- nar), jetzt Kemna, Bsch. Horst Ksp. Werne, 338. 358. 365. Kemeners (Kemerers) hove in Bist vor Lemgo, jetzt f, 225. 253. 264. 291. Kempekenhus Ksp. Wettringen, jetzt t, 201. Kenkelman 109*. Kenner, de K. 277. Keppel H., Dr., 268. Kerl 112». Kernebroc, jetzt Karrenhrok, Hof Ksp. Laer bei Ihurg Bsch. Har- densetten, 124. 284 (wo unrichtig Bemehrok). 416 Kerse(l)ber J. 243. 249. 253. 206f.; K.ns Hof zu Herford 296. Kerssenbrok (Kerse(n)-, Karsen- brok(e), -broick d. i. Kirschen- bruch), Bsch. Ksp. Wellingholz- hauscn, 34f. 74f. 116. 253. 259. 264. 295. 298. 309. v. K. 194. 206. 225. 231. 247. 256. 264. 272. 297. K. Cord 268. Kerstien 343. Keserlink 208. 222. 232. 241. 248. 255. 257 f. 260. 280. 285. 290. 303 f. 310. Vgl. Keyserlink, de K., Hof bei Herford, 285. Kesseische, die K., 338, Kettelboter H. 266. Ketteier, y K., Dietr. gen. Süap 254. W. 296. Dir. 320. 340. 362. Ket(t)elinchusen s. Catelinclmsen. Keners G. 339. Kibelinch, Hof Ksp. Leer Kr. Steinfurt Bsch. Haltern, jetzt f, 127^. Kikele 119a. Kikenbeke 96. 286. Kilver (Kelveri, Kelvere, Kilvere, Kylver), jetzt Ost- u. West-Kil- ver, Dörfer bei Bünde Kr. Herford (erwachsen um das adl. Gut K. Ksp. Rödinghausen), 163.178. 192. 202. 208. 218. 223. 246. 272. 282. 287. Vgl. Ost- u. West- Kilver. Höfe 192. 197. 305. 343. 354. Kindermans hus, jetzt Kinderman (sw. v. Jöllenbeck), zu Vilsen- dorf 225. Kynenhagen H. 224 1 . Kip Sigfr. 32». Kype G. 244. Kirchheide (Hethe, Heden), Ortschaft Amt Hohenhausen Fst. Lippe, 8. 110d. 329. 335. Vgl. Hedem. Kirchlengern s. Lengern. Kistker J. 340. Kleynsorge Chr. 291. 311. Klenke, v. K., Ritter, 231. Klye M. 297. 301. K. 312f.; vgl, Cligge. Klingenberg 355. Kloet 290. Kloppekiste 181 f. Klöpper 350. Kluet(mans)guyd Ksp. He(y)den r jetzt f, 272. 279. 307. Klüppel 317; vgl. Knüppel. Klut(e)man 290 f. 305. Knabel H. 240. Knake 343. Vgl. Knoche. Knevel J., Richter, 238. Knigge 89. 164. Knype (Knipe), van dem K, G. 203. 207. H. 207. Knyppink W., Vikar, 251. Knit D. 244. Knobbeschop H. 339. Knoche (Knake) 313. 352. 356. Knolle (Knüllen, Knülle), Dorf n. v. Bünde, 8. 147. Höfe 282; Mühle 329. 334. Knol(le)man 109«. 179. 237. 239. 340. 359. Knollinc 100. 167 f. Vgl. Kollinc. Knol- s. Knolle-man. Knorrian 200. Knost 108 b ; Knosteshove zu Salzuflen 306. Knufflock(es land) s. Herford. Knülle s. Knolle. Knüppel oder de Hesse 237. 239, 249; vgl. Klüppel. Kock (Cocus, Coyk, Koke, Koch) 111*. 232. 248. 270. 279. 292. 295. 301 ff. 304. 307. 314. 343. 355. Köckeldorp s. Kokeldorp. Kocrethe s. Kokerde. Ködere, de K., 120e ,\ 417 Kohlbeck s. Kulbeck. Kohlenstädt (Quallen-, Kolden-, Colen-stede), Dorf an der "Weser zwischen Rinteln u. Oldendorf, 37. 83. 107. 249. Höfe 306. Kohlhorst 360. Koysfort, to K., Haus zu Herford, 90. Koissenbur, Gut, 341. Koke B. s. Kock. Kökeldorp (Cukelthorpe, Köckel- dorp), alte Bsch. Ksp. Seim Kr. Lüdinghausen (vgl. Cod. tr. Westf. III Beg. unter Kockeltorpe), 45; Haupthof dort (vgl. Schwieters, Kr. Lüdinghausen, westl. Teil S. 416) 286. 316. 338. Kokerde (Kocrethe), alte Bschsabt. u. Hof, jetzt Köeker, Meierhof bei Schildesche Bsch. Theesen, 8. 329. 333. Kolden- s. Calt-hof. Koldenstede s. Kohlenstädt. Koleboren P. 339. Kollinc 172 (richtig Knollinc?). Köln, Erzbistum, 14. 182. 269. 275. 279. 283. 296. 339; Erzbischof 21*. 96f. 154. 274f.; Münze 60 f. Dat Kol(ne)sche (Collensche) veld bei Herford (in Salzuflen) 167. 201. 224. 226. 228. 239. Kolnespenninc H. 58. 60. Kolt- s. Calt-hof. Koltink- s. Codink-torp. Koltnagel 192. 195. 198. 203. 210 ff. 216 f. Koningbrok (Konincbroc), Wiese u. Garten bei Herford, 161. 208. 227. 243. 315. Kon(n)ink 204. 206. 221. 227. 339; K.eshove (Eventze, König), Ksp. Mesum, jetzt Köning, 126?. 344. 351. 366. Konsbruch 349. 359. 363. 365. Kordewacker(Korde'wackesmey(g')er) 1021 n. i03i. 177. 283. Kordink (Korndynch) 212. 227. 229. 240. 267. 281. Korf(f), v. K., Bitter, 124f,i. 180; Schmysing gen. Korff 243. 251. 263. 267. 284. 349. 356. 358. Vgl. Schmising. Korndynch s. Kordink. Korneyge J. 261. Koming 365. Körte zu Stieghorst (Hillegossen) 343. 352. 356. Kort(e)kamp zu Spradow 342. 349. 356. 359. 364 f. Korteleven hus to Hüsede Ksp. Essen bei Wittlage, jetzt f, 280. Kortenbecks Erbe ton olden have (d. i. Bsch. Ältenhof) Ksp. Wenden, jetzt f, dessen Namen aber die Plurbezeichnung Kortmicke (Micke =Bach) noch erhält, 322. Kortenhus, jetzt Kortemeier Nro. 7, zu Lippinghausen 262. Kort- s. Korte-kamp. Kotflesch (Kot(h)fle(y)s(s), Cotfles) 264. 273. 276. 280. 284. 290. 297. 301 f. 308. 311. 316 f. 319. 321 f. Kotteman (Kot(h)e-, Käthe-, Cathe-, Koth-man) 247. 256. 261. 264. 288. 299.304.308. 313. 320. 340. Kothfleyss s. Kotflesch. Kraft 367 2 . Krage 217. 219. 222. 227. 234. 237. Gotfr. Kr. gen. Holthusen 237. 243 f. Krakerügge G. 302. Kranefeld, jetzt gln. Hof in Opher- dicke, 339. Kraneman, jetzt gln. Hof Bsch. Varnhövel Ksp. Werne (nicht Bork!), 338. 358. Krassenstein(Krasselenstein),Schloss Ksp. Diestedde, 272. S. v. Wend. 27 418 Krecel (richtig Kretel) 42s. 168. Kreeke, ter K., 350. Kreyen- (Kregen-)hove, Land, s Herford. Krekesbeke s. Herford. Kremer, de K., 0. 256; K. gen. Linge 268; K. gen. Brockman 279; 280. 284. 293. 317. 341. Krem- (jetzt Kren-)truper Hagen, Ortsch. bei Hovedissen lipp. Amt Örlinghausen, 353. Krente C. u. T. 223. Kretel s. Krecel. Krevet 105. 112 Anm. 166. 187. 291. 307. 310. 316. Kroesshave (Kroos), jetzt Kroes, Hof Bsch. Horst Ksp. Werne, 338. 366. Kroger (Crogere) 259. 265. 306. Krogerink G. 288. Kroyg J. 259. Kroll, Hof Bsch. Varnhövel Ksp. "Werne (s. Schwieters, östl. Teil des Kr. Lüdinghausen S. 123), 366. Krollage, tor K., Gut bei Lübbecke, 344. Kronshagen hof zu Biemsen, jetzt Kronshagen (Besitzer Sprick), 262. Kroos s. Kroesshave. Krückeberg (Krukenberg), Dorf bei Oldendorf Kr. Einteln. v. Zersen da 350. Krüger A. 349. Kruythove beim Hofe zu Schwave- dissen Ksp. Schötmar 299; K.s ■warde vor Herford 305. Kruscloeck B. 227. Kruse (Kruze, Cruse) 104*. 112. 149. 174. 185. 195. 198 f. 210. 220. 227. 229. 252. 260. 291. 314. 341. 350. 357. 359. 364f. Krusinc L. 105. 106*. 119s. 174. 184. 194. 196; K. gen. Gissere 200; 215. 218. 249. Krüwel(l) 303. 308. Kruze s. Kruse. Kuckelkuck B. 257. 259. Kuckuck s. Gossman. Kuynsbecke s. Künsebeck. Kukkesoge H. 224 1 . Kulbeck (Culbiki, Kulbeke, Kohl-, Koel-beck), Bschsabt. u. Hof, jetzt Keulbeck, Bsch.Tinge Ksp. Schöp- pingen, 39. 80. 127*. 344. 351. 366. Kuleman 1) (Culenhus) in Hidden- hausen 337. 359. 361. 364f.; 2) zu Lieme 365. Kulhere (Culehere) 102*. Kummerdure(re) (Cumer-, Kulmel-, Kummel-dur(e) — verdreht aus Komthur, commendator) 184. 195. 202. 206. Künsebeck (Kuynsbecke, Kunse- becke), Bsch. Ksp. Halle i. W., 164. 277. S. Horegen. Kust R. 242. Kutsche 350. L. Laar (Lare), Dorf bei Herford, 8. 329. 334. Lacberge s. Ladbergen. Lachu-sun, -son s. Lockhausen. Ladbergen (Lekberge, Lac(h)-, Lat- berg(h)e), Dorf Kr. Tecklenburg, 39. 82». 123. Höfe 123. Laer (Lathera, Lod(e)re, Loder), Dorf Kr. Melle, 3. 38. 123". 124b. Bsch. s. Harenseten u. Müschen. Höfe 277. 284. Laer (Lare), Bsch. bei Melle, 178. 202. S. Leer. Lage (Laghe), Stadt im Fst. Lippe, 104. Frühere Bsch. s. Hagen; vgl. Osterlaghe. 419 Laggebrock 245. Lake- (Hake-)manshove, Ksp. Oster- cappeln, wohl jetzt Harmeyer Bsch. Stirpe dort, 209. 222. 225. Lakendoc(h) 109b. Lakenschnider H. 295 1 . Lakepren D. 202. 212. Ev. 225. 252. 255. Lal(l)man (Loleman), jetzt Löllman, in Hillegossen 344. 352. 356. Lambrachtinc (Lamber-tinc, -dink) 115*. 255. 261. 268. 289. 318 f. 321 f. Lamestorpe, Lambstorf s. Lanstrop. Lamm 350. Lampenwort Ksp. Heistorf 191. Lampinc 122^. Lanceman 201. 205 f. Lan(c)ge (Longus), de L., 103p ; 176. 341. S. Longus u. Varrel. Lanchar 112 Anm. Lanchrede (Lankreder) J. 252. 257. Landesbergen(Landesberg(h)e),Dorf bei Stolzenau Kr. Nienburg, 175. 190. 200. 252. 263. Höfe 177. 313; frühere Bsch. s. Estorf u. Ohen. Lange s. Lancge. Lange Hadewig 115s. Lange Henrik (Hinrik) 115s. 256. 260. Langen (Langhen), v. L., 125 f . 128s. 181. 184. 191. 201. 207. 226. 243. 247. 254. 260. 261 (in Everswinkel). 263. 268. 271 (in Nienborg). 283. 290. 299. 306. 314. 316 (zu Stockum). 344 (zur Krollage). 352 (zu Hausberg). Langenberg (Langen-berg(e), -berch) 1) Dorf Kr. Wiedenbrück 9.106K 272. 289; Bsch. s. Alerbike, Gestla u. Lippinctorpe; Höfe 293. 340. 352; 2) jetzt gln. Weingutsbezirk in Leutesdorf, 58 ff.; 3) Hof Ksp. Dornberg, jetzt gln. Bergrevier zu Hoberge Nro. 4, 277; 4) Berg-bei Herford 304. Langenberg Joh. 215. 221 1 . Langenbose G. 109. Langendorf (Langendorp) [Ort im Rheinlande], t. L., Billunc 58. Langenher-man(n)inc(h) (-mening) 222. 230. Langenhorst, Dorf Kr. Steinfurt. Dechant 322. Langenhorst E. 275. 277. 283. 322. Langen hus to Kilver, wohl jetzt Langemeier Nro. 10 zu Bieren, 305. Langeren, Bsch. Ksp. Werne, 45. 292. S. Langesche hove. Langesche Hove bei Kappenberg, jetzt Vieth oder Langem Bsch. Ostick Ksp. Werne, 338 (= 292 to Langeren). Langhelge, v. L., 232. Lankreder s. Lanchrede. Lanstrop (Lamestorpe, Lambstorf), Dorf LdKr. Dortmund, 45. 339. Lanzelot, Bitter, 129 f. Lare s. Laar u. Laer. Lasterhuson (Lasterhusen), alte, jetzt verschollene Bsch. Ksp. Schöp- pingen (vgl. Cod. tr. Westf. II u. III Reg.), 39. 80. 85. 127. Lasterpage 270. 315. Latberge s. Ladbergen. Lathera s. Laer. Lecriche s. Lengerich. Ledebur(Leydebur), v. L., 213. 225. 249. 251. 258 f. 266.268. 273 f. 276. 285. 296 f. 299. 304. 308. 311 f. 321. 340. 343. 349. Leden s. Leeden. Ledercote 109*. Leeden (Ledi, Led(h)e(n)), Dorf Kr. Tecklenburg, 41. 81. 128. Höfe 128n. Leer, (Lere, Laer), Dorf Kr. Steinfurt, 201. 217. 234. 27* 420 Bsch. s. Haltern, Höfe 127«,«. 217. 225. 234. 344 (Wolbert). 351. 366. t. L., Bitter, 1284. 181. 201. 208. 225. 240. 249. Leeseringen (Leseringen), Dorf Kr. Nienburg, 263 (wo unrichtig Le- feringen). 313. Lefe- s. Leese-ringen. Lef(h)ardinch oder v. 01de(r)dorpe 211 f. Leydebur s. Ledebur. Leimböner (Leimenbölnner) in Eilshausen 354. 358 f. 364. Leyme C. 293. Leimenböhmer s. Leimböner. Leistrup (Lysentorpe), Ortsch. Amt Detmold, 267. Lekberge s. Ladbergen. Lemegerink s. Lenghere. Lemego s. Lemgo. Lemenhus, Mühle, jetzt Ponser- mühle an der Aa in Elverdissen, 223. Lemenkule(n), to der L., Ksp. Len- gerich-Ibbenbüren Bsch. Wechte, jetzt Lehmeier Ksp. Brochter- beck, 39*. 123. Lemenmeyer 110 r . Lemgo (Lemego, Lemogo), Stadt u. Amt im Est. Lippe, 104\V- 109i. 110ä,i. 115e,i. 161. 164 f. 173 f. 185. 193. 202. 211 f. 231. 271. 361; Bürgermeister 234. 256. 260. 264. 288. 291. 304. 307 f. 313; Bürger (Eimv.) 198 ff. 203. 205 f. 208. 210 ff. 214. 216. 218. 220. 222. 224 f. 227. 234. 237 f. 240 ff. 247 f. 250 ff. 262. 264. 266. 291 f. 297. 300. 305; v. Home da 198. 216; v. Barchusen da 173. 340; v. Her- dissen da 173. 185. 194. 197. 203; v. Marpe u. v. Helgenker- ken da 174; v. Ghelenbeke da 174.191.194; Clingel89; Droste- 190. 204; Kruze 195; v. Busche 204». 209 f.; v. Westerborch da 229; v. Erwethe da 323; v. Wend 164; s. Erp; Marienfelder Hof 211; städt. Mass 199. 208. 225. 242; Osterporte 205; Neuthor 311. Pfarren, Kirchen, Kapellen : Jo- hannis- (alte Haupt-)pfarre 202. 294. 305. 313; St. Jürgen (vordem neuen Thore) 205; St. Nikolaus-Kirche in der Altstadt 277; St. Martins-Vikarie in der hl. Geist-Kapelle (in der Neustadt) 292; Pfarrer 204; Geistliche 212. 217. Ländereien u. vormalige Bsch. bei L : in der Lutte 202; der Wende Land im Schonebrink 311; in dem Vogelzange 205; s. Markinctorpe, Lovelinctorpe, Enyktorpe, Lime, Dingerinkhu- sen, Bist. Landwehr 265. Höfe bez. Hoven 202, 253. 279. 281. 291. S. Berwinke, Keme- ners-, Scholenbecke-hove. v. L., Hanv. 224 1 . Lencgere s. Lenghere. Leneg(h)ere(n) (Leneger(e)) s. Kirch- lengern u. Lenghere. Lenethe s. Löhne. Lengern, Kirchlengern (Linegaron, Linegaren, Leneger(e), Len(e)- g(h)eren), Dorf bei Bünde Kr. Herford, 30. 36. 44 Anm. 73. 78. 115 f. 122. 158. 164. 329. 335. Vgl. West- u. Süd-lengern. Bsch. u.Höfe 115 f. 288 (Meierhof to Hevera). 289 (Lubbekin- geshove). 364 f.;' Mark 362. Lengerich (Lenge-, Lenk(e)-rike, Lecriche, Lengerke), Stadt Kr. Tecklenburg, 38». 39 *,\ 54. 421 123V,<>. 128». 179. 198. Pfarrstelle 183b. 368. Bsch. s. Wechte, Aldrup, Hohne, Scoldb(r)oke,Wernerinck; Lemen- kule 39 d . S. Lenghere. Höfe 179 f. 198 (Ungenade). 248. Xeng(h)er(e) (Leneghere, Lencgere, Lengerus, Lerne-, Len-gerink, Lengerich), jetzt Lenger, Hof Bsch. Heven Ksp. Schöppingen, 127». 344. 351. Lenithe s. Löhne. Lenkenberg 339. Lenk(e)rike s. Lengerich. Lennep Arn. 316; v. L., H. 315. Lepper 303. 305. 313 f. 321. 341. Lere s. Leer. Lese s. Lessen. Lese-' s. Leese-ringen. Lessen (Lessene, Lessele(n), Lese), Gross- u. Klein-L., Dörfer bei Sulingen Kr. Diepholz, 84f. 103*. 177. 252. 264. 280. 301. 316. Leteln (Letelen 1 ), Dorf bei Minden, v. L., Kyssert 266. 270. Leutesdorf (Liudwinesthorp, Lude- nestarpp, Ludens-torp(e), -torf, Lude(l)storp(e)), Flecken bei Neuwied, 4 2 . 5.8.9. 50 f. 571 (58<> Bitzendale, jetzt Bitzenthal, 59 Cathereghte, jetzt Katerecht, in horto, jetzt Herrngarten, in plan- tario, jetzt Plänzer, Weingutbezirke dort). 60. 129. 183(Vogtei). 215. S. Fro(e)nhol Leve Henke H., Wochenherr am Münster zu Herford, 17. 221 K Leveke 74. Leveker H. 250 f. 303. Levelhenne 339. Lever(e)n [Dorf Kr. Lübbecke], Kloster. Propst 217; Lehnbesitz 217. Leves auf der Huste 359. Levike 76. Levoldi G., Dechant, 220. Libbere (Libheri, Lubere), jetzt Lübber, einst Gutsbezirk u. Hof auf dem Platze der jetzigen Neustadt Herford, (vgl. Mooyer.Westf. Ztschr. V, 85) 11. 21'. 22. 44 Anm. 48. 52. 63 ff. 68 f. 85 f. 97 (Lage). 106. 108 f. 139 ff. 142. 145. 147 ff. 151. 153. 159. 167. 1841 197. 201 ff. 2051 211. 217. 219. 2241 2271 231. 248. 2501 257. 270. 276. 312. 341; L.mark 227.250; L.veld 250. 256 (Höfe); L.porte s. Herford. Höfe dort 104. 202. 226. 230. 237 ff. v. L., Arn. 8. Lud. 90. Liborch s. Lippborg. Liden, in den L., s. Herford. Lieme (Lime, Lyem, Lim), Ortsch. bei Lemgo im Pst. Lippe, 24. 73 (wo Text unrichtig Lune). 79. 104. 115. 161. 185. 197». 2021 208. 229 (wo Text unrichtig Lyne). 247 f. (de Arnholtsche hove). 250. 252. 264. 267. 271. 288. 307. 313 (= 247). 322. 330. 336. 340. 365. S. Grossen u. Lutteken Lieme. Lienen (Linon, Line(n), Lyne(n)), Dorf Kr. Tecklenburg, 38». 41. 55. 81*. 82. 85. 1231 178. 180. 188. (197a u. 229 unrichtig; s. Lieme). 234. 243. 251. 263. 267. 277. 344. Pfarrstelle 183>>. 368; Kirchhof 131. Bsch. s. Westerbeck, Aldrup, Ostenvelde. Höfe 178. 188. 277. 2831 Ligneville, v. L., Graf, 352. Liit, de L., Wald, s. Herford. Lilaken 69K Lilesse A. 221. 422 Limbach [Dorf bei Asbach Kr. Neuwied], v. L., 130. Liraberg (Lymberch), Schloss bei Holzhausen w. v. Lübbecke (vgl. Hartman, Wanderungen durch das Wittekinds- oder Wiehengeb. S. 105 ff.), 349. 355. Droste dort 267. 278. Limburg (Lymborch), v. L.-Styrum, Bonezeth, Äbtissin, 274 ff. 277. 294. Sophie, Kanonisse, 274. 277. Lim(e) s. Lieme. Limlo 1163. Linde- s. Linden-horst. Lindenhus (Lindemannes hof) Bsch. Batenhorst bei Wiedenbrück 293. 320. Lindeman 258. 265. 307. 309. 318. 349. Lindeman(neshus), Hof 1) (Line- man bei der Beie), Meier Ksp. Schötmar zu Ehrsen, 10R 160. 269. 282. 298. 308. 311. 313. 348. 365; 2) Ksp. Häver, 193; 3) in Sylbach, 342. S. Lindenhus. Linde(n)horst(Linne(n)-,Lint-horst), Bsch. u. Hof, jetzt Linhorst, Ksp. Steinhagen (Dornberg), 76. 119. 277. 343. 352. Line s. Lienen. Linegaron (Linegaren) s. Kirch- lengern. Lineman s. Lindemanneshus. Linen s. Lienen. Linge, v. L., K. 243. H. 253; L, oder Kremer 268. Linnec-sele, -sili s. Linzel. Linneman, Hof Bsch. Stockum Ksp. Werne (vgl. Schwieters, östl. Teil des Kr. Lüdinghausen S.123), 366. Linne(n)horst s. Lindenhorst. Lrnnig D., Droste, 317. Linninc oder Twepenninch 111». Linni(n)csele s. Linzel. Linon s. Lienen. Lintelo, v. L., Herrn. 302. Linthorst s. Lindenhorst. Linthus zu Kilver, jetzt Lindemeier Nro. 48 zu Westkilver (Besitzer Meyer), 218. Lintorf (Lint(t)orpe), Dorf bei Wittlage L. Osnabrück, 175. 198. 203. 218. 250. 266. 283. 291. S. TJnctorpe. (Frühere) Bsch. s. Herringhausen, Dahlinghausen. Vischerinc von da 228. Linzel (Lynnec-sili, -sele, Linninc- sele, Lynickzele), Bsch. Ksp. Stromberg, 42. 86. 106. 180. 293. 307. Lippborg (Liborch), Dorf Kr. Bek- kum, 106». 254. 320. Bsch. s. Essensili; Haus tor Asse 340. Höfe s. Dabroke. Lippe, Fluss, 4. 56. Lippe (Lippia), Grafschaft, 246. 268. 277. 285. 291. 294. 298. 305. 321. 339. 348. 353. 360; Mass 360f.; Münze 361. v. der L., Edelherren (Grafen) u. Ritter, 18. 21». 38". 191. 218. 231. 235. 243. 260 f. 287. 292. 298 f. 301 f. 305 f. 313 ff. 316. 340. 361; — v. L. gen. de hinkende Scroder, Joh. 250. Lippendorf s. Lippinctorp. Lippespringe s. Lippspringe. Lippinchusen s. Lippinghausen. Lippinctorp(e) (Liuppinc - torpe, -dorp, Lippendorf), Bschsabt. u. Hof, jetzt Lippentrup. Ksp. Lan- genberg Kr. Wiedenbrück, 42. 79 (Bitter Bulsinc u. Vastart v. L.). 86. 106 (Mühle). 180. 196. 272 (Mühle). 289. 293 (Höfe). 307. 340. 352. Lippinghausen (Liuppinc-husun ,-hu- son, Luppinc-, Lippinc-, Lyppinc- 423 husen), Dorf Kr. Herford, 8. 31. 36. 42g. 72. 78. 107*. 114.159. 167. 262. 327. 332; Lipping- hauser Furt (vord) 209, 211 = 165 (wo unrichtig Lyppinctorper Furt stellt); Mark 362. Höfe 296. 340. 342. 354. 357 ff. 364 f. Lippspringe (Lip(pe)springe) [Dorf Kr. Paderborn], v. L., Knappen, 204. 232. 238. 242. Lipspol s. Pol. Lisa (Liza), Äbtissin, s. Herford. Lise J. oder Gröneweg, Hof Ksp. Mesum, jetzt Gröne, s. Grone- wegh. Lysentorpe s. Leistrup. Lith s. Herford. Lytha s. Oster- u. Wester-Ledde. Liudereshusen s. Lüerdissen. Liudremehusun 1 T .. , x . n . ., \ s. Lutterhausen. Lmdnmihuson ] Liudwinesthorp s. Leutesdorf. Liuppinchuson s. Lippinghausen. Liuppine-thorp (-dorp) s. Lippinc- torpe. Liutgard (Ludgardis), Äbtissin, s. Herford. Livenstede(Livenstide), jetzt f Ort im Stifte Minden bei Lübbecke, 8. 176. 196. 233. 282. 329. 334. v. L. 176. 196. Liza s. Lisa. Lo bei Herford s. Loe; to deme Lo, Gut, 180 s. Dabroke. Lochof s. Lockhof. Lockhausen (Lacbusun, Lachuson, Loc-, Loeck-, Loick-husen), Dorf bei Schötmar im Pst. Lippe, 25. 36. 54. 66. 87. 90. 150. 152. 160. 167. 203. 219. 227. 269. 282. 301. 305. 310. Höfe 262. Lockhof (Loc-, Lo(ec)k-hof, -hove), Hof 1) bei Herford, jetzt f, 108*. 160. 165. 185. 198. 200. 202 (buten der Scholenporten). 222 f. 226. 241. 246. 259 f. 269. 279. 280 (buten der Steinporten). 282 f. 287 f. 293 = 301 = 310 (ut der Steinporten). 311. 320. 341; 2) in Versinkhusen Ksp. Volmerinchusen, 206. 218. 248. Lodeghe 102. Altlünen (Oldenlu(y)nen, Alten- lünen), Bsch. dort, u. Höfe, 286. 297. 339. Sehwansbell (Schwanboell), Schloss, 286b. 297. 339. Lunenburg s. Lüneburg. Lünig 366. Lünink (Luynink), 189. 292. 302. 318. 322. 344. Luppinchusen s. Lippinghausen. Lnpus s. Wolf. Luse s. Lucinc. Lusike, jetzt Losingen, Bsch. Ksp. Werne, 45. Lusinc s. Lucinc. Lutfredes-, (Lutfordes-, Lutfardes-, Lutgardes-, Luthardes-, Lutver- des-)hove up der Affenstrot bei Bielefeld, jetzt f. 196 f. 207. 225. 232. 240 f. 248. 263 f. 266. _281.jJ.ll. 343. Vgl. Affenstrot. Lutgardis s Liutgard. Lütgert 348. 358. 365. Luthardes- s. Lutfredes-hove. Luthardinc A. 105. Luthen s. Lügde u. Lütte. Lutinc s. Lucinc. Lutman s. Luttemanninch. Lütte (Luthen), Ortschaft ö. v. Lemgo, 79; 162 to der L.; over der L. 163; in derL. 202; tor L. 260. Hagen to L. 267. 278. 281. 289. to der L. Herrn, u. Henr. 40 Anm. Lutteke hus to den Wenden 226. Lutteken Helmeging H. 236. „ Hennekink H. 244. „ Hermanink 248. Lutteken (Luttiken) Lieme (Lym(e), Lim), Ortschaft bei Lemgo, 162. 229. 260 f. 278. 281. 289 f. 296. 298. Lutteman (Ludeman) 172. 210. 254. Lut(te)mann(inch)(Ludeman(ninch)) 1) (E. 1659 Lütman zu Hörst- mar), Hof zu Hörstmar lipp. Amt Lage, 115. 342; 2) zu Lemgo 224. 238. 251. Lutte(n)berg bei Herford 8. 158 f. 168. 304. Lutterbey, Hof Ksp. Lengerich, jetzt f, 128s. Lutterhausen (Liudremehusun, Liu- drinlihuson, Ludreme(s)husen, Lud(d)er-, Luderync-, Luderen- husen; vgl. Westf. Ztschr. XX, 1 S. 81), Ort u. Meierhof nw. v. Bünde, 28. 55. 65. 73. 120*. 159. 198. 202. 235. 255. 257. 300. 314. 343. Lutverdes- s. Lutfredes-hove. Lutze, Lutzinch 130. S. Lucinc. Luwenkopp gen. Potgeter B. 270. M. Maag, Mach s. Mag. Madenkotel J. 181. Mag(es huis) (Ma(e)ch, Maag) to Besenkampe 276. 317. 342. 355. 357. 359. 364f.; vgl. Make. Magna domus s. Grothus. Mahnen (Manen), Bsch. ö. v. Löhne, 8. 329. 335. Mainz (Magunt.), Diözese, 322. Make, früher Osinctorpe (Osendor- pe), Ortschaft (jetzt Mackenbruch bei Örlinghausen Pst. Lippe?), 330. 336. Make Arn. 42g. Vgl. Mag. Mandelsloh (Mandes(t)lo) [Dorf Ld- Kr. Hannover], v. M., Ritter, Joh. 216. Conr. 231. 252. 426 Manegold 237. Maneman E. 295. G. 310. Manen s. Mahnen. Manhardissen s. Mannincli. Man(n)inch 1) M. oder Manhardissen, Bürger in Lemgo, 212. 214. 218. 222. 225; 2) Hof Ksp. Wettringen, (= Banning Dorf-Bsch.) 201; s. Tebandeshove. Maninchuffen s. Mennighüffen. Marcdorpe s. Matorf. Mareinctorpe s. Marcwordigthorpe. Marcthorp s. Matorf. Marcus J. 349. Marcwordigthorp (Marwordinc-, Marquardinc(h)-, Marpinc-, Mar- cinc-, Merken-, Markink-, Mar- ken-torpe), alter Markbezirk u. Hof bei Herford, (vgl. Markal- lingdorf bei Eikum dort) 24. 167 f. 197. 214. 228. 248. 255 f. 258. 265. 279. 288. 304. Vgl. Markinctorpe. Mardorf (Myri-, Mere-thorp(e), Mer- dorpe), Dorf bei Neustadt am Rübenberge LdKr. Hannover, 42. 83. 175. 252. Marienfeld (campus S. Marie), früheres Kloster Kr. Warendorf, 118k. 131. 211. 270. 277. 298. S. Waddenhart. Marienfelt E. 288. H. 300. Mark, Grafschaft, 278. 286b. Besitz 278a. Markentorpe s. Marcwordigthorp. Markentorper Bach s. Markwar- dingbeke. Marketkerken, van der M., B. 93. Markinctorpe, alte Bsch. bei Lemgo (Johannes-Ksp.), wohl die Lemgoer Mark, 202. Vgl. Marcwordigthorp bei Herford. Markwardingbeke (Markentorper Bach), jetzt Flachsbecke, bei Herford (nach Hillewalsen zu), 221. 305. Marie s. Merle. Marpe, 1) Dörfer (Grossen- u. Klei- nen-M.) Amt Blomberg im Fst. Lippe, 47. 67. 79. 174. 189. 197. 212. 229. Höfe 254. S. Grossenmarpe. v. M., später Bürger in Lemgo, 95. 174. 197. 2) Dörfer (Ober- u. Nieder-M.) Kr. Meschede, 236. 339. Marpinctorpe s. Marcwordigthorp. Marquardinc(h)torpe s. Marcwordigthorp. Marsele 150. Marstabulo, de M., (vom Marstall), G. 42g. Martens 364. Mart(h)orpe s. Matorf. Marwordinctorpe s. Marcwordigthorp. Masbruch (Masbroke), Gut im Ksp, Brake bei Lemgo, 291. Masse G. 287 f. 295 ff. 316 f. 320. Mathiesinc 116 a . Matorf oder Matrup (Marc-thorp, -dorpe, Mart(h)orp(e)1, Dorf Amt Hohenhausen im Pst. Lippe (früher zu Ksp. Talle gehörig), 26 f. 46. 70. 110. 162. 260. 267. 278. 281. 286. 289. Mühle dort 110. Mattenhem, alte Bsch. (Namen erhält Hof Mattelman u. die Mat- marheide), jetzt Überems gen., Ksp. Harsewinkel Kr. Warendorf, 34. Es fehlt, wie Remse, in den späteren Begistern, da Kloster Marienfeld dort sich festsetzte. Meboyke [d. i. Maibuche] G. 88. Mechildis, Pröpstin, 91. Mechtarpe s. Mentrup. Megerinc s. Meyerinkhof. Meginthorp s. Mentrup. 427 Meyenbergh E. 102'. Meier 342. 350. 355. Meyerinkhof (Me(y)gerinc(hof), Hof to Meygeren oder Tebandesliove) Ksp. "Wettringen, der den nw. Teil des jetzigen Dorfes Wettringen umfasste, jetzt parzelliert (eine Weide heisst noch Meiering, ein Platz daselbst noch Hussted- de), 102d. 110h. i25f. 181. 184. 201. 226. 243. 248. 263. 271. 293. 307. 316. 320. Vgl. Tebandesliove. Meyger H. 42g; 258. Meygerberg, Wald, 253. Meygeren, Meygerink s. Meyerinkhof. Mehnen (Menede(n)), Ortschaft bei Lübbecke, 176. 282. Meinders 352. 356 f. Meine, jetzt verschwundene Ortschaft zwischen Kleinenmarpe u. Wöhren Amt Blomberg im Est. Lippe, an die nur der Meyer- Berg dort erinnert, (vgl. Homeien bei Hillentrup, früher Hohen Meine) 47. 47s,i,i. Meyne P. 129. Meyneke 177. Meynhardinc 124 1 . Meyninchusen s. Dono. Meinke- s. Meneke-man. Mekelinchusen, jetzt Mektendorf, Bschsabt. im Sudenfeld Ksp. Hagen bei Iburg, 38 a ; s. Mentrup. Melberg s. Meleberg. Melbergen (Melebergan, Meleber- g(e)), Dorf Kr. Herford, 23. 144 f. 148. 164. 198. 203. 211. Melderke, de M., N. 242. Mel(e)berg J. 108™. B. 259. S. Melbergen. Melle (Menele), Stadt, 114e. 116? 178. 202. Bsch. s. Altenmeile, Kerssenbrok, Bulsten, Eiken, Wehringdorf, Lare, Drantum. Höfe 95 Anm. 114e. 202. 259. 263 f. 278. 298. 342. v. Plettenberg da 298. 342. v. M. 198. 200. 252. 258. 273. Mel(le)man J. 173. W. 303. 311. 314. Meiler B. 319. Meltere, de M., 109 a . 114 (gen. de Beleke). Mene- s. Meneken-bracht. Menede(n) s. Mehnen. Menekeman (Men(e)kinchove,M(e)in- keman), jetzt Meinigman Bsch. Heven Ksp. Schöppingen, 127 1 . 344. 351. 366. Mene(ken)bracht, wohl jetzt Bracht, Dorf Kr. Meschede, 56. 236. 318. Höfe 818. 339. Menele (Oldenmelle) s. Altenmelle. Mengeber 119 a ,q. Menichusen, (richtig Menichufen? vgl. Meyninchusen) 44. Menke 177. 252. 365. Menkinc 103. S. Varrel. Mennighüffen (Maninchuffen), Dorf bei Öynhausen, 121',". 122°. 202 f. S. Beck u. up der Becke. Mensensip 339. Mentige 831; s. Tige. Mentrup (Meginthorp, Mechtarpe, Methorpe), Bsch. Ksp. Hagen bei Iburg, 38». 178«; s. Mekelinchusen. Mentze J. 315. 318 f. 321 ff. Meppidisla (= Meppedeslo Wilm. Westf. U. B. III Nro. 13) wohl jetzt [im] Ebbeslohe, Bsch. ö. v. Harsewinkel zwischen Gütersloh u. Brockhagen, 8. Merca-tor (-trix, Kaufman, -sehe) 42s. Lutg. 92. Merch, de M., W. 1063. Merdorpe, Merethorp(e) s. Mardorf. 428 Merkentorpe s. Marcwordigthorp. Merle (Marie, Myrlon, Merlo), Ortschaft in der Senne Ksp. Brack- wede, Name erhalten in Schulte auf dem Erley (im Volksmunde Merle, = im Erle) w. v. Friedrichsdorf, (vgl. Keg. zu Erh. n. Wilm. Westf. IT. B.) 8. 33. 74. 117. 248. 251. 270 f. 279. 285 f. 289. 340 (Verwechslung). 342. 352; s. Ergel. Mersch, de M., s. Herford. Mers(c)hus in 1) Bsch. Bemse Ksp. Harsewinkel, (als Marienfelder Besitz bereits im 15. Jahrh. parzelliert; vgl. Cod.tr. Westf. V) 201; 2) Ksp. Werther 157. 269. 282. Meschede, Stadt. Propst 271. Ortschaften des Kreises 339; s. Hebeke. Mesen s. Mesum. Messink, Hof, jetzt Messing, Ksp. Schöppingen Bsch. Heven, 127. Mesum (Mesen, Mesumb), Dorf bei Eheine Kr. Steinfurt, 1264,i. Bsch. s. Northorp, Clancthorp, Allenthorp. Höfe 344. 351. 366. Metein, Wigbold Kr. Steinfurt, 7. Bsch. s. Sandberg. Methorpe s. Mentrup. Mettelman 1071. Metzencamp (Metsencamp) 107.176. Michael 355. Myddelberch, Hof, jetzt Milberg in Hoberge Nro. 10 (an der Grenze v. Steinhagen) Ksp. Dornberg, 277. Middendorp (Middenthorpe, Mid- darp), 1) Hof Ksp. Löhne, jetzt f, 71. 111; 2) Bsch. Ksp. Schöppingen, 80.127; 3) Hof (M.shus) to Hevere, 245; 4) Hof (M.shus) zu Westscheid, 245. Milesgehus, alte Bsch. u. Hof, später Mils(e)man, Ksp. Dornberg, 74h. H8d. 342. 352. 357. 359. Milisov s. Milse. Milinctorp(e), v. M., lippische Adelsfamilie, Gerh. 194. 197. Joh. 225. 234. Milse (Milisov, Milso, Milso(u)w(e), Mylse, Milesou, Milese), Gut 1) ö. v. Schildesche (vgl. Schelp- milse), 2) Ksp. Schötmar im Pst. Lippe, 3) bei Örlinghausen im Pst. Lippe, 8. 27. 32. 44 Anm. 49. 54. 66. 76 f. 86 f. 112<>. 118 (zu 3). 120. 145. 152. 158. 162 (zu 2). 202 (zu 3). 204". 236. 248. 260. 267. 269. 276 (zu 3). 278. 281 f. 289. 307. 328. 333. 343 (zu 3). Vgl. Flacmilse. Mils(e)man 1081 109»; vgl. Milesgehus. Milsouw(e) s. Milse. Mimigerneford s. Münster. Minden (Minda), Pürstbistum, 175. 198. 200. 203. 213. 218. 241. 250. 316. 341. 344. 351; Domherren 304. 317. 367; Vikare 217; Kantor am Dome 259. Stadt 217. 309; Bürgermeister 266. 270; Bürger 217; Dechant zu St. Martini 214; Propst 216; Äbtissin 289. 310; Kegierung 357; 366 f. Mink 353. 357. Mink(e)- s. Meneke-man. Minnevozin 129 f. Minte 130. Myrithorp s. Mardorf. Myrlon s. Merle. Mitlisten Ufflen (medium Uflen), der mittlere Teil des jetzigen, aus Höfen zusammengewachsenen Salzuflen, 71. 141. Mitwei (= Middeweg Bsch. Cleve s. v. Bavensberg?) 35. 429 Modehorst s. Müddenhorst. Moderhof 180. Moen s. Mone. Möhlman 353. Molen, v. der M., tor M., s. Mühlen. Molenhach [Müllenbach bei Cochem oder hei Adenau oder Mühlbach bei Bitburg Kr. Trier], v. M., Bitter, 129. 353. Molenberg J. 108«. Molendino, de M., s. Mühlen. Molenhove, jetzt Mühlenhof, in Salzuflen 305. Molenkoten in Elflisten 250. Molkenliuis 343. Mollen s. Müllen. Möller J. 268. 288. B. 306. J. 312; L. in Hereke 339; in Hilgerdis- sen 344. 352. 356 ; in Exter 344. Molnere, de M., 124h. Monasteriensis s. Münster. Mone (Moen) A. 244. 253. C. 270. 284. 301. Monetarius s. Münzer. Monick (Monich), mimsterländ. Bitter in Haselünne, 206. 211. 278. 304. 321. Moni(n)chusen (Monikhusen) [jetzt Münkensen, Wüstung zwischen Otten-, Val-hausen u.Bellenberg], v. M., Bitter, 175. 205. 212 f. 216. 220. 224. 231. 233 f. 243. 251. 258. 282. 308; ihr Hof in Herford 317. Vgl. Münkhausen. Monke auf dem Berge vor Herford 359. 365. Monte, de M., s. Berg. Montis s. Herford, Pfarre zum Berge. Morbach s. Murbach. Morderogge (Morderowen) J. 232. 249. 255. Mordien s. Morrien. Morink B. 244. Morrien (Mor(r)ean, Mor(r)ian, Mordien), v. M., 229 f. 240. 255. 286. 292. 319. 344. 351. 366. Muckum (Muche(i)m,Mucham,Muck- (n)em), Dorf (früher Bsch.) bei Bünde Kr. Herford, 28. 74. 120. 300. 343. 355. 357 f. Müddenhorst oder Müdehorst (Mu- thehurst, Mude-,Mode-horst), jetzt gewöhnlich Mühorst gen., Meierhof ö. v. Werther LdKr. Bielefeld, 1. 2. 34. 44 Anm. 49. 54. 65. 74. 86 f. 106.116. 143.145. 152. 163. 178. 192. 197. 207. 218. 224. 242. 249. 260. 263 f. 268. 278. 295. 297. 299. 306. 342. 353. 359. Mühlen, v. (zur) M., (van der Molen, de Molendino) 90. 93. 124i. 161 f. 185 f. 194. 197. 201. 203. 210. 213. 219. 228. 260. 265. 273. 276. 286 f. 290. Mühorst s. Müddenhorst. Mule, Bürger in Bielefeld, 172. 185. 207. 225. 232. 240 f. Müllen (Mollen), Dorf bei Förde Kr. Meschede, 339. v. M. H. 339; tor M. E. 339. Mumperow s. Eiberg. Münkhausen, v. M., 350. Vgl. Mo- ninchusen. Münster (Mimigerneford, Monaste- rium), Püi-stbistum, 3. 14. 180. 201. 217. 220. 225. 240. 272. 278. 230. 283 f. 298. 314. 316. 321 f. 340. 344. 351. 358; Bischof 180 (Streit über die Landeshoheit in Eheine); Domherren 274. 277. 283. 292; Münze 181. 234. 307. 344. Stadt 130f. 286. 290; Johanniter 251. 318. S. Münsterman. v. M. (de Monasterio), Eitter, 182. 198. 205. 226. 230.235. 248. 269. Münsterman (von Münster) 234. 242. 251. 430 Münzer (Monetarius) Helm, in Bielefeld 174. Murbach (Morbach, Dorf Kr. Bern- castel?) 130. Müschen (Muschelen), Bsch. Ksp. Laer bei Iburg, 38i>. 82. 123. 277. Muthe-, Muthi-hurst s. Müddenhorst. N. Nacke zu Edessen (Ehrdissen) 339. 353. Nadeloph s. Nalopp. Nagel, v. N., Ritter, 102*? 159. 185 (in Bielefeld). 192. 194.196. 281. 290. 304. 307. 314. 340; s. Negel. Nagel G. 115*. Nalopp (Nadeloph) 342. 349 f. 354. 358. 364. Narrewagen H. 271. 297. 304. Nassau-Weilburg, v. N, Prinzessin, 366. Natenstedt (Not(t)en-stide, -stede), Dorf Kr. Diepholz L. Hannover, 47. 84 ff. 102i,m. 131. 145. 176 f. 209. 214 f. 232. 240.244. 280. 283. 299. 316. Höfe 102. Natesungen, de N, oder Kappelen Ä. 231. 233. Natrop 350. Nebbe zu Eininghausen 340. Nedderkawelle s. Quelle. Ne(d(d)e)rman, 1) jetzt Nierman, Hof Bsch. Stockum Ksp. Werne, 338. 358. 365; 2) (Nierman) zu Eilshausen, 342. 358. Neden(e), der N, Hof Ksp. Eöding- hausen, (vgl. Nathen-Wald in Ostkilver), 95 Anm.; Jord. 217. Nederen Beck s. Beck. Nederen Echam s. Eikum. Nederen Helle 245. 249; s. Helle. Nederen Oldendorpe (bei Preuss u. P. II Nro. 835 u. IH Nro. 1750 unrichtig Hedernoldendorpe [verlesen wegen Ähnlichkeit des N u. H]) wohl Heidenoldendorf, Ortschaft bei Detmold, [so benannt v. dem nahen Heiden, wie Horn- O. v. dem nahen Hörn] 330. 336 = 8 (Aldenthorpe). Nederen Schappehardes huys s. Schabbehart. Nederen Sulbecke 164. 231. 298. 308. 311. 313; s. Sylbach. Neder-Sudfeld Ksp. Neuenkirchen bei Melle 291. S. Over-Sudfeld. Nederen Talle 252; s. Talle. Nederen Ulen (Vulen), Bschsabt. in Himmern Ksp. Wellingholzhau- sen, 295. 309. Neder Uphus (Ksp. Lienen?) 277. S. Uphus. Nederen Vulen s. Nederen Ulen. Nederen Waterborde 213; s. Waterborde. Neder- s. Nedder-man. Negel, de N.sche, to Koissenbur 341. S. Nagel. Nem (Neen), v. N, gen. Brüninch 217. 229. Ner- s. Nedder-man. Nesselrode (Nesselraed), v. N., Joh., Herr zu Palsterkamp, 263 f. Wilh., Droste, 277. 280. Bertr. 318. Oer 319. Netteberge (Nettesberge), Bsch. Ksp. Bork Kr. Lüdinghausen, 45. Neuenkirchen (Nigenkerkin, Nig- gen-, Ny(g)en-kerken), Dorf bei Melle, 36. 47. 95 Anm. 1161,". 117d. 178. 295. Bsch. 178. 264 (Veleren, Codink- dorp) 309. S. Huffenbe(c)ke. Höfe 95 Anm. 225. 247. 253. 256. 264. 291. 297 f. 342. 431 v. N. H. 111'. Neuenkirchen, Dorf bei Rheine. Bsch. s. Suthrem, Harhem. Neustadt am Rübenberge (to der Nyenstad), Stadt, 231. Neve 43 Anm. 106. Nevel Giselb., Ritter, 103«»,»,'. 177. 207. 235. 251 f. Nevegereshagen (Nevi(g)ershagen), indago im Ravensbergischen zwischen Herford u. Bielefeld, 163. 197. 205. 222. 227. 248. 3£h/ Nyebur(inch) s. Nienburinch. Niederen Brake s. Brake. Niederkawelle s. Quelle. Niedermeier zu Ditzen 352. Niederschabbehart s. Schabbehart. Ny(gg)ebures hus to Bernebeke 201. 245. 251. S. Nienbuhr. Niehus Ksp. Lengerich, jetzt -f, 198. Nyeman oder Dove 102s; zu Dono 344. Nienborg (Nyenborch), Wigbold Kr. Ahaus. Burgmänner da 271. 300. 313. Nienburg, adl. Gut, 362. Nie(n)bu(h)r(inch), 1) Bürger in Lemgo, 115'. 195. 198. 203. 212. 218. 222; 2) zu Herdissen, 342. 353. Nienkerken s. Neuenkirchen. Nyenstad, to der N., Burg der Herzöge von Lüneburg, s. Neustadt. Nienstedt (Nienstede), Dorf bei Elze L. Hildesheim, 220. Nierman s. Nedderman. Nygemans huys to 0(y)tinkhusen 272. 287. 311. Nigenhus bei Herford, alte Bauernstätte Niehus in der Radewicher Feldmark an der Diebroker Strasse beim „Galgensiek", 166. Nigenkerk-en (-in) s. Neuenkirchen. Niger (Schwarz) Hildebr. 47. Nygestraten H. 289. Nygge- s. Nye-burs hus. Niggenkerken s. Neuenkirchen. Nyman, Hof Bsch. Künsebeck Ksp. Halle i.W., 277. Nynnink B. 248. Nisus 149. Nithart 112 Anm. 206. 211. Nolle J. 309. 321. Nolte 2u Vilsendorf 343; in Dreyen 359. Noltink (= S. 117 Arnoldus) Ksp. Dornberg 342. 352. 359; N. oder Molkenhuis 343. Non, v. N., Joh. 111'. Nord(d)iek(er), Hof zu Sprado, 349. 356. 359. 364 f. Nordecke, to N., jetzt Nordiek, Bsch. Ksp. Herbern, 338. 358. Nordhof Ksp. Talle 225. Nordkirchen, Dorf Kr. Lüdinghausen. Bsch. s. Brosterhusen. Höfe s. Grotehus. Nordspenge 203; s. Spenge. Norenthorpe, Nortdorpe s. Nor- t(h)orp(e). Nort(h)orp(e) (Nortdorpe, Norenthorpe, Nortroppe), 1) alte Bsch. bei Wettringen, die jetzige Dorf - Bsch. dort, welche in alten Registern der Pastorat Naendorf, im Volksmunde Ahndorp heisst, 80.124f.; 2) Bschsabt., jetzt Nor- truper oder kurz Norper Hok, Ksp. Mesum Kr. Steinfurt, 40. 81. 126; 3) Bsch. Ksp. Talle, 197. 234. 260. 291. 305. 317; 4) bei Kilver Kr. Herford, wohl der n. Teil v. Ostkilver (im Gegensatze zu dem noch heute so genannten Suddorf in Ostkilver), 28; 5) Bsch., jetzt Natorp, Ksp. Drensteinfurt, 45. Notbeck 351. 432 Notelinc 170. Notten-stide, -stede s. Natenstedt. Nussge 339. Nuwenheim (Niewenheim bei Neuss?), v. N, Dudo 130. 0. Obekinch 217. Oberbeckman 359; vgl. Bekehus. Oberbremer s. Bremer. Oberg 272. 350; v. 0., Ritter, 307. 310. Oberbaus 350. Oberhulsman in Hiddenhausen 364. Ober- s. Over-velt. Oberman 356 (richtig Oster- oder Oberbeck-man?). Obermüller in Dornberg 356. Obern- s. Orer-camp. Ober(n)feld(e) sw. v. Lübbecke, adl. Gut, 349. 356. 358; s. Overvelt. Oberschabbehart s. Schabbebart. Oberschulze, Hof in Eödinghausen, 349. 355. S. Osterschulte. Ockes(s)en s. Okkessen. Odbertus Asp. 149. Odekenbach (Otgenbach), v. 0., Hille 94b. 230. Odenhusen (Adonhusa, Odinchusen), Verwaltungsbezirk und Haupthof der Abtei Herford (später v. Bussches Hof gen.) in Herford, 6 1 . 66. 108. 145. 158. 197. 225. 269. 276. 283. 318. 341 u. 361 (wo unrichtig Oldenhusen). 364 (richtig Ötinghausen). S. Herford, v. 0. Swed., Dienstman, 164.189. Odinchusen H., Pfarrer, 262; V.O., Joh. 161. S. Ötinghausen. Odinct(h)orp(e) (Oldinctorp), alte Bschsabt., deren Namen Hof Öhn- trup erhält, Ksp. Wadersloh Kr. Beckum, 42. 79. 86. 106". 239. 340. Odink J. 243. Oehn s. Ohe. Oelden, v. 0., Th , Propst, 297. Oer, v. 0., 293. 307. 313. 316. 319, 340. Oester- s. Oster-. Offen- s. Affen-strot. Ohe (Oehn, Ohen), Dorf, früher Ksp. Landsbergen, Grafsch. Hoya, 263. 313. Ohle, Ort (Barnen- oder Blessen-ohl Kr. Meschede), 339. Öhringhausen s. Eggeringhusen. Oydinkhusen s. Ötinghausen. Öynhauscn (Oyenhusen), Stadt Kr, Minden. S. Uhlenburg. v. 0. Konr. 288. 311. 315 f, 320 f. Oistekers (Öst(e)kers) huys (kotten), jetzt Euscher, Hof in Elverdissen Ksp. Herford, 268. 279. 283, 340. 355. Oisteller 339. Vgl. Ostheller. Oist- s. Ost-. 0(y)tink-husen, -husesche s. Ötinghausen. Oivermeier 340. Okkessen (Ukessen, Ockessen), wohl jetzt Ockensen, Dorf Kr. Hameln, 8. 329. 335. Ölde (Ol(e)de), Stadt Kr. Beckum, 106i. 188. Bsch. s. Catelinchuson. Höfe 208. 340. v. Haxthausen da 352. Oldehoveshus Ksp. Langenberg bei Wiedenbrück 293. Oldenburg (Oldenborch), V.O., Elys., Kanonisse, 274. Oldendorf (Aldendorp(e), Olden- torpe), 1) Preuss.-O., Flecken Kr. Lübbecke, 3 5 . 102«; 2) Dorf bei Borgholzhausen, 35. 76e. 264; 3) (hessisch 0.) Stadt Kr. Rinteln 433 an der Weser, 257 (Pfarrer dort). 262. 264. 277 (Dechant der Liebfrauen-Bruderschaft und Preihof dort). 282 (Vikar dort). 289. 310. 340. 350. Gut Stau bei 0. 350. v. Münkhausen da 350. S. Aldrup, Allenthorp, 01- dentrup u. Nederen Oldendorpe. v. 01de(n)dorpe gen. Lef(h)ar- dinch 211 f. Olden have, ton 0. h., Bsch., jetzt Altenhof bei Wenden Kr. Olpe, 322. 339. Oldenhusen s. Odenhusen. 01denlu(y)nen s. Lünen. Oldenhervorde s. Altenhervorde. Olden-melle, -menle s. Altenmelle. Oldenrene s. Altenrheine. Oldenschillesche, v. 0., Joh. 90. Olden Sende s. Senne. 01dent(h)orpe s. Oldendorf. Oldentrup, auch Öl(l)en- oder Alen- trup, (Aldenthorp, Olden-thorpe, -dorp(e)), Dorf bei Stieghorst LdKr. Bielefeld, 33. 44 Anm. 761. 118*. 158. 162. 192. 199. 229. 343. 352. 356. Olderinchusen 85 = Allerekinc- husen. Olderincthorpe s. Aldorf. Oldermanshus zu Brönninghausen bei Heepen 247. 263. 268. 01de-(Alt-)rog(h)e (-rogge, -rocke), Hof, jetzt Allrogge, in Döldissen im Lippischen unweit Meier zu Milse, 121k. 225. 276. 318. 344. 352. 356. Oldincdorp s. Odincthorpe. Oldinghausen (Oldinchusen), Dorf bei Enger. v. 0. (Oldinchusink) 108b. 198. 200. 202. 222. 230. 364 (s. Oden- hausen). 01e(n), v. 0., kurköln. Ritter im Sauerlande, 236. 242. 266. 279. Olede s. Ölde. Oleybus 130. Ölen- s. Oldentrup. Olepe s. Olpe. Olleren, to den 0., Haus, 225. Olpe (Olepe, Olphe), Stadt im Sauerlande. Höfe 311 (Eodenhart). 339. Olren (Alren), Ort in der alten Diöcese Paderborn unweit Bielefeld, (jetzt?) 158. Opherdicke (Hereke), Dorf LdKr. Dortmund. Höfe 339. Örlinghausen (Örlink-, Orninc-hu- sen), Stadt im Pst. Lippe, 115 5 . 1189. 121b,a,f 162. 202. 226. 264. 276. 281. 283. 343 f. Ortulanus (Gärtner) 79. Örtz, v. dem 0., 351. Ösede (Osethe), Dorf bei Osnabrück, v. 0., Siegfr. 32*. Hinr. 304. Ose- s. Ase-missen. Osenbrüg(g)(e) Lud. 253. S. Osnabrück. Osendorpe s. Make. Osethe s. Ösede. Osinctorpe s. Make. Osink, Gut Ksp. Waltrup, (richtig Gösing?) 339. Osnabrück (Os(s)enbrug(g)e, Osna- burg), Pürstbistum, 31 14. 178. 202 f. 272. 278. 280.312. 314 f. 319. 344.348. 354.365; bischöfl. Besitz 128i. 195; Dompropst 310; Domherr 268; Geistliche 225. 266. 271. 280. 283. 291; Münze 44. 76«. 125s. 130 f. 178. 184. 335. 340; Mass 95 Anm. Stadt 131. 176. 202. 209. 212. 222 f. 241 f. 249. 274 (Dechant an St. Johann). 280. 287; Bürgermeister 280. Osning, Gebirge, 3 5 . 4. 28 434 Ossenbeck (Ossenbeke), Dorf Kr. Diepholz, 206. Ostbevern, Dorf Kr. Warendorf. Bsch. s. Brokseten. Osten (Oisten), to(r) 0., Hof, jetzt Osterschulze, Bsch. Stockum Ksp. Werne, 338. Östekers s. Oistekers huys. Ostendorf, y. 0., 351. Ostenfelde ((H)asten-, Osten-velde), Bsch. 1) Ksp. Dienen u. Verwaltungsbezirk (alter Haupthof wohl Uphof, jetzt Hohenfelde, Besitzer Graf Wedel) bei Iburg, 38. 38°. 41.51 82. 123 f. 144. 148. 179. 196. 203. 212. 230. 240. 255. 267. 277. 319. 344; 2) so. v. Melle Ksp. Neuenkirchen, 36. 47. 95 Anm. 340. 348 (Osterfelde). Ostercappeln (Oster-cappele(n), -kap- pel, Cappelen), Wigbold bei Wittlage L. Osnabrück, 163. 179. 209. 222. 225. S. Kappelle. Bsch. s. Witsinchusen, Steder- dorpe. Höfe 209. 222. 225. 249. 287. 311. Oster- s. Osten-felde. Osterheide, Gut, 341; 364. Osterhusen, alte Bsch. u. Hof, jetzt Osthus, früher Osterman, so. v. Brackwede Ksp. Brackwede, 282. 343. 352. S. Osthu(e)s. Osterkilvere s. Ostkilver. Osterlaghe im Lippischen 104. Osterledde (Lytha, Oster-lidhe, -led(h)e), Bsch. Ksp. Ibbenbüren, 41. 4K 44. 81. 128. v. Osterlethen G. 32». Osterlint H. 89. Osterman s. Osthues. Osterpedelen (Oesterpedelen) 198. 203. 211. 223. 228. 294. 305; s. Pehlen. Ostersched s. Ostscheid. Osterschulte, jetzt gln. Hof Bsch. Stockum Ksp. Werne, 358 (wo unrichtig Oberschulte). 365. Ostheller [= Osthelden, Dorf Kr. Siegen?], v. 0., H. 339. Osthof in Enichlo 199. Osthu(e)s, Hof a) (O(i)stman) in Borde, jetzt Austman, Ksp. Steinhagen, 117. 120h. 158. 342. 352; b) Bsch. Horst Ksp. Werne, jetzt Osthues, 338. 358. 365. S. Osterhusen. Östker s. Oisteker. Ostkilver (Kelveri, (0(i)st(er))-kel- verc, -kilvere), Dorf bei Bünde Kr. Herford, 3. 28. 73 f. 120. 163. 343. 356. S. Böckel. Ostman s. Osthus. Ostrum s. Austum. Ostscheid (Seieth, Sehet, Oster-sched, -sehet), Dorf bei Mennighüffen Kr. Herford, 29. 77. 121s. 122. 245. S. Scheid. Otgenbach, v. 0., s. Odekenbach. Ötinghausen (Otinchu-son, -sen, Oytink-, 0(y)dinc-, Ot(t)inc-hu- sen), Dorf ]) Amt Biake im Fst. Lippe, (vgl. Endinchusen) 174. 185. 198 f. 210. 220. 229. 249. 252; 2) ö. v. Enger Kr. Herford, (auf der le Coqschen Karte Ödinghausen) 35. 78V107. 166. 189. 196. 227 f. 262. 272. 276. 294. 296. 302. 314. 319. Höfe u. Rotten 107. 272. 237. 311. 340. 354. 357 f. 364 f.; O.er ward 211; O.er Heide u. Mark 347. S. Odenhusen. v. 0. 171. 194. 203. 208. 216. 228. 231. 288. 364 (Gut). Ottinc J., gen. Amelungi, 109 a . Ot(t)inchusen H., Vikar, 253; Ort, s. Ötinghausen. Ovel(e)junge, de 0., H. 105h. Over, up dem 0., J. 339. 435 Overan-, Overen-berch, -berg s. Arenberg. over Bach s. Urbach. Over-Craenvelt, jetzt Krawelt, Hof Bsch. Bentlage Ksp. Rheine, 271. Overenbeck, jetzt Obern Beck, 159. 195. 199. S. Beck. Over(en)camp (over den Camp, Obernkamp), jetzt Overkamp, Gut Ksp. Neuenkirchen bei Melle, 117e. 253. 264. 342. 348. Overen Enichlo s. Ennigloh. Overen Helle s. v. Herford bei El- verdissen 245. 249. 303. Vgl. Helle. Overen Marpe s. Marpe. Overenperriche, jetzt Obernperrich, Weingutsbezirk in Leutesdorf, 59. Overen Sulbecke 298. 308. 311. 313; s. Sylbach. Over(e)storp, jetzt Obersdorf, "Weingutsbezirk in Leutesdorf, 9. 58 ff. Over-Sudfeld Ksp. Neuenkirchen bei Melle, wo statt Ober- u. Nieder- Sudfeld jetzt nur Hof Sudfeld sich findet, 291. Overvelt (Averveld, Ober(n)feld(e)), jetzt Oberfeld, in Kleinen Aschen bei Werfen 113. 207b. 341. 349, 354. 357. 359. 364 f. Over dat water (trans aquam) (vgl. Vordissem) 330. 336. P. Padde J. 343. Paderborn (Paderburne), Bistum, 14. 158. 269. 322; Domdechant 271; Domherren 205. 209. 240. 250; Offizial 272. 301; St. Vi- tus-Vikar am Dom 301; Kapitel von St. Peter u. Andreas (Buss- dorfer Pfarrkirche) 276; Vikar da 303; Geistliche 217. 247. 273. 279. 322. Stadt 43. 268. v. P. 170. 172. 194. 198. 211. Paggen- s. Poggen-beke. Palsterkamp, Gut, jetzt königl. Domäne, Bsch. Erpen Ksp. Dissen, 263 f. 343. Pape zu Steinhagen 356. Pap(p)enhusen (Papenhys), v. P., Joh. 37b. 78°. 1221. Papenschwager H. 172. 185. Parnagell J. 296. 298. Part- s. Bart-man. Passe(n)broke, wohl Ort im lippischen Amte Hohenhausen, 163 e . 177. 216. 224. Paternoster J. 103. Paze, adl. Fräulein, 93. Peckelherink W. 322. Pedel(e)n s. Pehlen. Pegel 350. Pehlen (Pythelon, Pethelen, Pede- l(e)n), Ortschaft zwischen Salzuflen u. Vlotho im Pst. Lippe (vgl. Westf. Ztschr. 37. I 8 f., Preuss u. P. II S. 264), 27. 70. 90. 104>-,s. 163 f. 177. 196. 211. 213 f. 216. 224. 286. 348. 353. 365. Zwischen Pehlen (Haupthof Meier zu P. Nro. 2 Bsch. Wehrendorf ist parzelliert) u. dem Sundern (Preuss u. P. II Nro. 1048) liegt der Althof, d. i. nach Ausweis noch vorhandener abteilicher Freibriefe (vgl. S. 348) der Herforder Lehnshof zu P., im Ksp. Schötmar. Vgl. Oster- u. Hars-pedelen. v. P., Ev. 92. 109s. 110. Pekenacke (Pickenacke) 88. 102. 109». Pelleus s. Pels. Pellifex (Pelser) 42g. 105. Pels (Pelleus, Pellens) 120«. Penechol 109». Penneman 121. 28* 436 Pennink zu Dünne 342. 356. 359. 364. Pentrogge s. Puntrogge. Pep(p)erkorn (Peperko(r)ninch), 1) P. oder v. Hagen, 168. 185. 218. 225. 230; 2) P.s hus to Olden- melle — ein Hof Peperkorn ist jetzt nicht dort, wohl aber in den Bsch. Schloohtern u. Bakum Ksp. Melle nachweisbar —, 253. 264. 295. 298. 342; 3) P.s hove zu Ridderuflen hinterm Stukenberge, 255 ff. 266. Pepynctorpe (Pepinc-, Peppink-tor- pe), alte Bsch., deren Namen Pepp- meier, Hof in Nieder-Jöllenbeck LdKr. Bielefeld, erhält, 158. 171. 198 f. 230. 232. 283 (Höfe, Sundern u. Fischerei da). 290. Perk H. 339. Permont s. Pyrmont. Perriche (Erhard, C. D. Nro. 276 Lerrigg) 59. S. Overen P. Peter 350. PeterinkR., gen. Eathus, 261. 266. 273. 276. 284. 297. 302. 308. 311. Peternellinc H. 781. Petershagen J. 249. Peterslahr (Peterslar), Dorf Kr. Altenkirchen Rbz. Coblenz, 215. Pethelen s. Pehlen. Philesenthorp s. Vilsendorf. Pictavina, Münze der Grafen v. Poitiers, 61. Picus s. Specht. Piele s. Pil. Pielhelm s. Quelle. Pieper 355. Pike- s. Peke-nacke. Pil(l) (Pyl, Piele), Hof Ksp. Werther, 117w. 118. 342. 352. 357. 359. Pillinc(et)broke [Pillenbruch Amt Hohenhausen Fst. Lippe], de P., H. 104». 166. Gräfin, v. P. oder 213. 218. 295. 298 (in Pipenpot R. 316. Piper oder de Junge, E. 230 Pypers hus to Beren 314. Pyrmont (Permont), v. P. 235. Piscator s. Fischer. Pistor(is) s. Becker. Pythelon s. Pehlen. Pladise (Pla-dize, -dies), v. Enychlo, Knappen, 297. 318. 322. 344. Pladiseman Joh. 316. Platvot (Plat-voit, -voet) oder AVich- man 256 f. 283 f. 293. 297. 300. 308. 311. 320. Plette D. 290. Plettenberg (Pletten-bracht, -berch,. berge), v. P., Ritter, lOOK 207. Joh. gen. Heidenmole 216. 232. 236. 242. 253 f. 259. 264 f. 269 f. 278^. 283 Melle). 309. 342. Pletteverlinc 111'. Plyge 177. Plöger 361. Ploys 110h. Pock oder de Wegenere 105 e , Pocken- s. Poggen-beke. Poess D. 304. Poeth H. 318. Pogge (Poygge) M. 257. 261. 270. Poggenbeke (Paggen-, Pocken-beke, d. i. Eroschbach), to der P., Hof Ksp. Wettringen, jetzt Poggen- beck, Kotten Dorf-Bsch. Nro. 14 dort, 181. 201. 244. 277. Poygge s. Pogge. Polke [Polch, Flecken bei Münster- mayfeld?], v. P., Henr. 58 ff. Poll Lips (Lipspol) 349. 359. Ponge A. 221 1 . Hartw. 224. Ponte, de P., s. Brügge. Pont- s. Punt-rogge. Poppe 70. Pöppelsman 353. 239, 437 Portcnarii (Pörtner) L. 230. C, Pfarrer, 255. Port(h)erhusen, vormaliges Gut vor dem Bennethore bei Herford (so genannt, weil zum Port(Pförtner)- amt gehörend, nacli S. 230), 43. 89 (Mühle dort). 149 f. 159. 167. 169. 191. 197. 199. 205. 212 f. 221 ff. 226. 228. 230. 233. 256. 276. 307. 310. 319. Post, Bitter, 107. 175 f. 217 (gen. Eusole). 222. 224'. 226. 228. 233. 235 (gen. Drückepenning u. stumme P.). 240. 215. 254. 259. Potcnhusen s. Pottcnhauscn. Potgeter B. 270 f. Pothof (Pot-haves huys, -hove) 1) Ksp. Stromberg 293. 307. 340; 2) oder Grothus zu Bennien 278. Pothovere H. zu Löhne, jetzt f, llle. Pötken H. 339. Pottenhausen (Potenhusen), Dorf Amt Lage Est. Lippe (vgl. Preuss, Bauliche Altertümer des lipp. Ldes S. 125). v. P., Bitter, 167. 194.197. 203. 230 f. Potthast 350. Praeco (Herold, Eöper) 76<=. Prag, Stadt, 204. Branttink G. 225. Pre(c)kel H. 272. 285. 292. 295. 297. 307. 309. 322. Preersenbroke, tom P., 196. Preysen kotten Ksp. Bünde 249. 267. Prekel s. Preckel. Prekemole 271. Preussen, König v. P., 363. 365 2 . 368. Proshart (Proshard) 210. 213. 228. 236 ff. 239. 249. Pumpes- s. Eumpes-hus. Puntrogge (Pontrogge) 214. 228. 233. 271. 288. Puppe B. 285. Putzen 129. Q- Quadi(t)z (Quaditus, Quadit(es)) gen. Wolterinch 216. 235. 250. 253 ff. 256. 289 ff. 298. 306. Quaduflen (Quat(erh)ufflen, Quaden-, Quader-uflen,Qua(e)tu(fjfelen),vor- mals Ort an der Werre unterhalb Salzuflen, später mit letzterem vereinigt, 150. 159. 161. 185. 197. 203. 219. 227. 229. 252. 285. Höfe 284. Quakenbrügge H. 268. Quallenstede s. Kohlenstädt. Quat(erh)ufflen s. Quaduflen. Queckestert 112. Quelle (Ka(n)welle(n)), Bsch. u. Hof, die Niederkawelle oder Pielhelm, bei Brackwede (unrichtige Angabe Preuss u. F. I Nro. 165), 76». 119. 277. 343. 352. Querneman 164. Quernheim (Quern(h)em, Quer(n)- ham, Quernehem), Dorf bei Bünde Kr. Herford, 30. 159. 195. 199. 203. 250. 258; Propst da 291. S. Grossen-Quernham. Höfe 229. 238. 240. 243. 293. 307. 317. v. Q., Bitter, (vgl. Mooyer, Westf. Ztschr. IV, 55) 21 1 . 89. 91. 94. 105f,g. 110'. 121 V. 122b. 157 ff. 179.191. 194ff. 197.199. 202ff. 205 ff. 208 f. (gen. Tuntelunte). 210 f. 215 f. 219. 223. 225 f. 229. 232 ff. 235 f. 238. 242 f. 245. 248 ff. 251 ff. 255 ff. 260. 263 f. 274. 278 f. 284. 289. 304 f. 438 313 f. 317 (gen. Duyrkoepp). 318f. Eathardinctorpe s. Eothardinctorpe, 341. 343 f. 360. 362. 367 2 . Eathert s. Eathardinc. Kloster Q.; Priorin 317. Eathlosen (Eatlose(n), Rotlose, Radlosen, Retlase, Reitlose), Dorf bei Sulingen Kr. Diepholz, 84. 177. ■• '• B. 252. 264. 280. 301. 316. Rathu(y)s s. Peterink. Eabbe J. 309. Ratlose(n) s. Rathlosen. Rabeneck in Südlengern 355. 359. Eatwininc (Rad(e)wininch, Rodink, 364 f. Rah(n)ing), Hof Ksp. WettrinRadewig s. Herford. gen, jetzt Raing, Dorf-Bsch. Nro, Rad(e)wininch s. Ratwininc. 43, 124t. 201. 344. 351. 366. , " Eadink- s. Eoden-bart. Raubach (Rupag), Dorf bei Dier- Eadlosen s. Eathlosen. dorf Kr. Neuwied, 61. Raesfeld (Rasfelde), v.E., Gosw. 314. Raussingen s. Rokinchusen. Eahden (Eaden), Flecken Kr. LübRaven H. 251. becke, 235. Ravensberg (Ravens-berg(h)e, Bsch. s. Stacbeven. -borch), Burg u. Grafschaft, 123 s . Eah(n)ing s. jEatwininch. 349. 357. Eahtert s. Eathardinc. Magdalenen-Altar zu E. 292. Eaipenbof s. Herford. v. E., Graf, 92. 1071. 158. 231. Eam(m)esberg(e) s. Eamsberg. 286. Bam(m)eslo,^Bschsabt. u. Hof (Bam- Dienstmannen zu E. 124° (v. As- sel(s hus)), jetzt Eamsloh Nro. 2, pelcampe). 167 (Bück). 178 (v. zu Hillegossen, 63". 118. 158. Hörne); Amtleute 292. 302. 188. 269. 276. 318. 343. 352. Eazehorn s. Easehorn. 356. Rechardink s. Reckerdink. Eamsberg (Eam(m)esberg(e)), Bsch. Recke, v. d. E., in Drensteinfurt Ksp. Schöppingen,. 39. 43. 278. 283. 286 f. 293. 316. v. E., Matth. 217. 225. 234. Becker 339. Ramsel(shuys) s. Eammeslo. Ee(c)kerdink (Eichardi(nk), Eechar- Eape 219. 229. 236. 248; s. v. dink, Eekardink) 223. 229. 237. Busche. 239. 242 ff. 245 f. 249 f. 252. Eapen, advocatus, 208. 254. 258. 261 (= Conradesink), Eapboy 320. 262. 269. 285. 297. Easebok 199. Eede, v. (van me) E., Lemgoer FaEasehorn (Eazehorn) 197. 205. milie, 227; 233 [(R.*= Eheda oder 212 f. Ygl. Herford. Ehede bei Harsewinkel) zu BieleRasfelde s. Eaesfeld. feld]. 247. 260. 271. Vgl. Eheda. Eaterdink H. 265 f. Vgl. Eathard. Eedeker 228. 350; Hof in Hidden- Eaterdinktorpe s. Eothardinctorpe. hausen 349. Rathard 107*. 169. 186 f. Eedelinctorpe s. Eederinctorpe. Rathardinc(hues) (Eat(h)ert), jetzt Eedequaed L. 249. Eatert, Ksp. Schöppingen Bsch. Eederincthorp(e) (Eedelinctorp(e)), Tinge 182. 201. 225. 344. 351. Bsch., jetzt Eedenbrok oder Eo- 439 dendorf, w. v. Werther, 28. 34. 36. 48. 74. 118?. 193. 212. 250. Eedinchusen s. Rödinghausen. Kehme (Reme(n)), Dorf bei Öyn- hausen Kr. Minden, 203. 328. V.R., Joh. 124". 201. 209. Arn. 212. Reichmeister, v. R., 362. Reiman, Hof in Waleburg, 68. Rein, alte R.sche, 359. Reineberg, Gerichtsbezirk, 342. 349. 356. Rein(ejke zu Bermbeck 357. 359. 364 f. Reynoldinch (Rcynekinc), Hof, jetzt Reiman (geteilt), Bsch. Hohne Ksp. Lengerich, 123 n . Reystinchuson s. Rengstinchusen. Reitlose s. Rathlosen. Rekelink 339. Rekerdinch s. Reckerdinch. Relvissen s. Rolfzen. Reme s. Rehme. Remelinctorp(e), alte Bsch., (wohl Remerloh nö. v. Quernheim) 141. 197. Remen s. Rehme. Remen- s. Remmen-hus. Remenschnyder H. 304. A. 322. Reme-sithi, -sethen s. Remse. Rem(m)enhus zu Altenmelle, jetzt t, 202. 218f. 263. 278. 311. Remmert 341. 350. 352. Remse (Remesithi, Remeset(h)en, Remzeden), Bsch. Ksp. Harsewinkel Kr. Warendorf, (nicht Dorf (jetzt Remsede) Kr. Melle), 34. 74. 117p. 201. Rene s. Rheine. Renekink H. 341. Rengstinchusen (Reistinchuson) [Renkhausen, Gut bei Isenstädt Kr. Lübbecke; anders Weddigen, Betahr. der Grafsch. Ravensberg II S. 132], v. R., Joh. 169. 171. 186. Reni s. Rheine. Renneporte s. Herford. Renne(r), Rennerink 256. 260. 264. 266. 281. 288. 292. Rensiek in Ostkilver 356. Rentelen s. Rinteln. Renus s. Rhein. Rephuis, jetzt Riphaus, Hof Ksp. Waltrup, 339. Rep(p)enhorst(Ripan-,Ripen-horst), 1) Bschsabt. u. Hof, jetzt Ripen- horst, Ksp. Emsdetten Bsch. Au- stum (vgl. Wilm. Addit. zum Westf. Urk.-B. Nro. 73" Anm. 2), 40. 81. 126. 344. 351. 366; 2) Hof Ksp. Wiedenbrück, 106 1 ,™. Rese 174». Retberg(he) Henr. 254; s. Rietberg. Retdenvort (Lesefehler), richtig Ra- denvort, de R., jetzt f, 201. Retelesgazen,jetztRhätsgasse,Wein- gutsbezirk zu Leutesdorf, 59. Rethberch s. Rietberg. Rethem (Rethe), Stadt an der Aller Kr. Fallingbostel, 265. Rethmans hus 343. Retlase s. Rathlosen. retro dornos, Weingutsbezirk, 59. Retro Stochern s. Achterstochem. Retzen(Rettersen), Dorf so. v.Schöt- mar im Fst. Lippe, 158. Reuter (Ruther, Rüter), Hof, jetzt Rüter, Bsch. Rodde Ksp. Rheine, 344. 351. 366. S. Ruterdes huys. Rheda (Rede), Stadt Kr. Wiedenbrück, 106». 231? 263? Vgl. Rede. Rhein (Renus, Ryn\ Fluss, 4. 10. 12. 85. 87. 96. 297. 299. Rheindorf (Ryndorpe), Kloster Kr. Solingen, 236. 242. Rheine (Reni, R(h)ene), Stadt Rbz. Münster, 2 f. (Pfarre). 38». 40. 440 55. 80s. 81. 85. 125. 126i,n,P. 179 (Vogtei des Grafen y. Teck- lenburg über Amt K.). 180 (Stadtgericht u. Bieraccise, Streit mit Münster). 199 f. 205. 209. 232. 251. 254 269. 271. 283. 286. 290. 303. 314 f. 344. Pfarrstelle 183.368; Vikar 280. Bürgermeister 268. v. Hake dort 199; v. Valke 200. 205; v. Langen 207. 261. 263. 283. 290; v. Münster 269; v. Stael 313. 366 1 ; v. Eaesfeld 314; Pronhof, jetzt Valkenhof, dort in der Stadt 178. 344. 351; Bildnerei dort (sigillator) 126m. v . Morrien da 344. 351. 366; Katharinen- markt 351. Bsch. s. Katenhorn, Stockum, Anestorp, Aldenrene, Eodde, Du- tum, Aesisthorp, Gelingthorp, - Eschedorp, Bentlage. Höfe 44. 81». 126. 207 = 209. 271. 313. 344 (Exter dort wohl unrichtig statt Öchter = Öchte- rink, Bsch. Eodde Ksp. Eheine). 351. 366. v. E., Eitter, 123». 179. Kloster Bentlage hei E. s. Bentlage. Eheineck (Byneck), v.E., Marg. 310. Ehene s. Eheine. Ehyn s. Ehein. Ehonart s. Eodenhart. Bibbentrup (Eichrehtinthorp, Bic- bragtincthorpe, Bibbrachtink- torp), Ortschaft bei Schötmar Fst. Lippe, 26. 45. 46». 110. 267. 281. Vgl. Eywartinktorpe. Eichardi(nk) s. Eeckerdink. Eiehtebank, de E., 206. 211. 226. 233. 241. 248. 254. 257 f. 261. 290. Eichter, jetzt gln. Hof Bsch. Horst Ksp. Werne, 338. 358. 366; in Salzuflen 350; 355. S. Judex. Eichter(d)ing 221. 227. Vgl. Eiker- dinch. Eichwarding, Hof Ksp. Wettringen, jetzt Eickert in Eothenborge dort, 201. Eidderuflen (Byd(d)eruff(e)len) bei Herford, ein Teil des jetzigen Salzuflen, 89. 162. 168. 185. 208. 223. 225. 246. 248. 250 f. 255. 260. 267. 270 f. 278. 281. 285. 287. 289. 307/ 322. 329. 335. Höfe 255. 261. 266. 284. 310 (Eidderuffelen Hove). Eiemslob (Eim(e)slo, Eymeslo), Dorf • Kr. Melle, 104». 114*. 282. 311. Bsch. s. Sterte u. Bennien; Ben- ninger Mark 304. Höfe 262 f. 267. 278. 304. 312. 354. 358. Eiesenbeck (Eysenbecke), Dorf Kr. Tecklenburg. Alte Bsch. s. Hörstel; Höfe 272. Bietberg (Eetberg(h)e, Eet(h)berch), Stadt u. Herrschaft Kr. Wieden- brück, 342 (Meier da). de Vretere 0., Eitter, dort 106*. Joh. Graf v. E. 289. v. E. Herrn., Knappe. 193. Bietman s. Eythus. Eykehof G. 317. Eikerdinch 221; vgl. Eichter(d)ing u. Eeckerdink. Eim(e)slo J. 244. S. Eiemsloh. Eyndorpe s. Eheindorf. Eyneck s. Eheineck. Einteln (Eintelen, Eenteler), Stadt Ebz. Cassel. Kloster 104°. 340. v. E., Bürger zu Herford, lll r . 161. 168. 173 f. (gen. Cruse oder Eese). 183. 185. 194 f. 197 ff. 203. 205. 208 f. 221. 226. 228. 441 232. 236 ff. 239 ff. 245. 247 f. 251. 255 f. 260. 262. 265. 270. 273. 279. 288. 290. 293. 300. 302. 304. 308 f. 311. 315. 318. 339. 311. 350. Rintvleys 129. Kinwade, v. E., Volkw. 32 a . Eypen, v. E., Fr. 249. Eiseker 348. S. Eisowe. Bysenbecke s. Biesenbeck. Eisowe, to den E., Hof Ksp. Scha- pen. 209 (= Eiseker 348?). Eythus (Eitt-, Eiet-man), Hof in Hörstel, jetzt Eietman in Ut- hüsen Ksp. Dreierwalde, Civilge- meinde Eiesenbeck, 272. 344. 351. 366. Eytterscben (=Eiessen AmtHohen- hausen Pst. Lippe?), to E., 282. Eittman s. Eythus. Eivo, de E., (de Bike) s. Bike. Eywartinktorpe Ksp. Schötmar 286. Vgl. Eibbentrup. Bocinchusen s. Eokinchusen. Eodde (Hrothe, Eodhe), Bsch. Ksp. Eheine, 40. 81. 126. 351. Eoddinchusen s. Eödinghausen. EodeJ. 102*; de E., B. 104*. 339; van (den) E., Ecb. 218; G., Ebb. u. E. 235; Alb. 248. S. Wend u. Eoth. Eodeman 111*. 161. 189. 213. Eodenbeke 222. 228. 239. Bodenhart (Eadinkhart), Dorf, jetzt Ehonard, u. früherer Hof Ksp. Olpe, (benannt v. der roten Erde (Eötel), die dort sich findet,) 311. 339. Eodensick zu Kilver 343. Eodewich (Eodewicus) s. Herford. Eodewolt A. 105. 111*. Eodhe s. Eodde u. Eode. Eoding s. Eatwininch. Eödinghausen (Eothinc-husun, -hu- son, -husen, Eod(d)inc-, Eoding- husen), Dorf bei Bünde Kr. Herford, 36. 47. 47«. 48. 55. 65. 76. 95 Anm. 101. 106. 120V. 138. 140ä. 141. 152. 160". 165. 178 f. 197. 202 f. 204". 205. 215. 218. 220. 227. 255. 257. 297. 321. 340. Pfarrer 220. 244. 253. 255. 315; Pfarrstelle 183. 220., 349. 368; Vikar(ie) 340. 349. Bsch. s. Walkesbroc u. Donowe. Höfe 48. 95 Anm. 218. 220. 314. 340. 349. 355. 365. v. E. 165. 178 f. 194. 197. 203. 205. 215. 239. 242. Eoggen- s. olde E.-huys. Bohren s. Eören. Eoitger s. Eöttger. Eokinchusen (Eocinc-, Eozink-, Eo- pinc-husen), 1) jetzt Eaussingen, Dorf Kr. Horde, 45. 339; 2) [wohl Eöckinghausen, Bsch. Ksp. Wie- denbrück] v. E., 108b. 111*. 161. 165. 183f. 199. 226. 236. Eolefs 339; E. hus to Thedenhu- sen, jetzt Eolf in Theesen, 306. 339. Eolekers hus (Eolekink, Eosendik), jetzt Eölker, zu Eiken Ksp. Buer bei Melle, 240. 248. 263. 308. 321. 340. Eolekini J. 130. Eolekink s. Eolekers hus. Eolev(ek)inkhus, jetzt Eohlman Bsch. Holperdorf Ksp. Lienen, 268. 283. Eolfzen (Eelvissen), Dorf bei Steinheim Kr. Höxter (vgl. Westf k Ztschr. 42 Bd. II S. 37), 176. Eolvinc 111h. Romers A. 339. Eopenacke 113°. Eopenhof in Herford s. Herford. Eopere 90; vgl. Praeco u. Clamator. Eopinc- s. Eokinc-husen. 442 Kören, jetzt Bohre, Dorf bei Stok- kum Kr. Arnsberg, 339. Kosendik s. Eolekers hus. Bösing (Losing) zu Sieker 343. 352. Eostenbrede s. Herford. Boterinch 149. Kötger 1) to Eozinkhusen 339; 2) AmtScbönbolthausen 339; 3) Ksp. Eheine s. Eöttger. Eotg(h)erinc (Eothe-, Bötger-man), Hof Bsch. Tinge Ksp. Schöppin- gen, 127. 314. 351. 366; B. 286. B. gen. Valke 315. Eotger(s) (Bötgert), jetzt Eötger, Hof Bsch. Netteberge Ksp. Bork, 338. 358. 366. Eoth, dat E. (to dem Eodhe), Hof beim Dorfe Lienen, jetzt Eoth- man Dorf-Bsch. dort, 124». Eothardinetorpe s. Eotingdorf. Eothe, jetzt Eoth(s)berg, Weingutsbezirk bei Leutesdorf, 59. Eotheger Cr. 60. Eotheman 344. S. Eotgherinc. Eothinc 74. Eothinchu-sun (-son, -sen) s. Bö- dinghausen. Eotingdorf (Bathardinc-, Eater- dink-, Eothardinc-torpe), Dorf Ksp. Werther, 178.184. 188. 264. Eotlose s. Bathlosen. Eöt(t)ger (Eoitger), jetzt Eöttger, in Altenrheine 344. 351. 366. Eowille J. 283. Eozinkhusen, Ort, s. Eokinchusen. Buchman s. Eueman. Eudarp 164. Eudenbusch 217. Eudenkrans D. 271. 280. 315. Eudewime 108b. mr Eudolf 367 2 . Eu(e)man (Euwe-, Eu(c)h-man), Hof zu Amshausen bei Halle, bez. Dornberg, 117. 342.352.357. 359. Euffus 107. 161. 168. Eulle(kötter) 258. 340. Eul(le)man A. 292. 296. 298. 311. J. 322. Euman s. EuemaD. Eump(es hus), jetzt Eumphof, Ksp. Buer bei Melle, 207. 239. 249. 260 (wo unrichtig Bumpes hus steht). 268. 299. 306. Eundeshorn(e) gen. v. Visbeke 191. 216. 231. 258. 265. 300. Eunghe 110h. Eupag s. Eaubach. Eupe 288. 315. 318 ff. Eusle s. Eüssel. Eusole 217; s. Bost. Eüssel (Euslo, Eusle), Bsch. Kr. Bersenbrück L. Osnabrück, 122". 178. v. E., Herb. 207; Alb. 217. Eutensten Alh. 42s. Euter, de E., 243. 362; Hof, jetzt Euter, in Senne I Ksp. Brack- wede, 343. 352. S. Eeuter. Euterdes huys zu Stockum Ksp. Schöppingen, jetzt f (richtig Ksp. Eheine? s. Eeuter), 319. Euther s. Eeuter. Euwe, deE., J. 304. Euweman s. Eueman. Euwenhof zu Westervynnen 282, Euzekop 130. s. Sachtele-vende (-yen(d)inch, Zach- telev.) 221. 229. 231. 321. Saerbeek (Sorbeke), Dorf LdKr. Münster, 150. 181 f. Bsch. s. Seningen. Höfe 181 f. Saligenworden s. Seligenwörden. Sallen C. 268. Salman G. 297. 304. 308. 311. Saltesberghe s. Salzbergen. Salto(u) s. Solte. 443 Salzbergen (Saltesberghe), Dorf Kr. Längen, 127 a . Bsch. s. Bexten. Salzuflen (Salt-, Solt-uflon, -uf(fe)- len, Zoltufflen, Uffeln), Stadt im Fat. Lippe, 8. 26. 70. 94. 102s. 110. 157. 159 ff. 163 ff. 176. 184 f. 196. 198 f. 204. 208. 211. 217. 219 f. 222. 225 f. 228 f. 231. 241 f. 244 f. 248. 250.254. 271. 280. 282. 286. 288. 298. 305 ff. 312 f. 320. 322. 329. 335; Bürgermeister 268. 289. 292. 296. 298 ff. 305. 312 (Bat). 314. 320 f. 350; Bürger 288. 305. 350; Armenfond350; Salzsiederei 360; Molenhove dort 288. 305; Köln. Feld s. Köln; Vetmark dort 288; Azem-(Asen-)berg 315. 319; Kad- brink u. Siechenhaus 319; Tische Oberberg 347. S. Ridder-, Mitlisten- u. Quad-uflen u. Uflen. Sandberge (Sanberg), jetzt Samberg, Bsch. Kap. Metelen Kr. Steintet, 39. 85. Sand-bockum (-bocken, Bochem), Bach. so. v. Werne Kr. Hamm, 45. Höfe 338. Sanderhua s. Sunderhus. Sanderi H., Pfarrer, 243. Sanders, her S., hof 281. Sander(s)yng H. 237. 239. Sartor(is) 159. (167 richtig sartor = Schuster). 270. 291. 309. Sasae Herrn. 217. 220. Saa8enberg (Sasaenberge), Dorf Kr. Warendorf. Droste 290; v. Buache da 306. Sauerland (Surland) 318. 320. 322. Sca- a. Scha-. Scaltbroch 107i. 1081". Scaphem a. Schapen. Scardenbergh 112 k . Scaatinhuson a. Schessinghausen. Scatenhorne, Scathehornon s. Scha- gern. See- s. Sehe-. Sceleswich H. 91. Scepehert s. Schapehart. Schabbe- a. Schape-hart. Schade 100b. 242. 251. 255. 270 f. 274. 294. 296. 299. 316. 318. Schaephus Ksp. Schötmar 266 (wo unrichtig Scharhuys steht). 280. Schäfer 350. Schaffhorst G. 257. Schagern (Scathehornon, Sc(h)aten- horne, Scagheren), Bsch. Ksp. Horstmar, 39. 80. 127. 351 2 . Sc(h)apehart (Sc(h)ap(p)ehard, Scepehert) in der Senne, jetzt Ober- u. Nieder-Schabbehart, Ksp. Steinhagen, 33. 74. 117. 120h. 208. 279. 286. 342. 352. Schapen (Scaphem), Dorf Kr. Lin- gen, 209. Höfe 209. Schäper 350. Schaperode, Hof, s. Varrel. Sc(h)apesdoet oder Cordink, Pfarrer, 267. 281. 310. Scharhuys 266; s. Schaephua. Schärpe K. 340. Schatenhorne s. Schagern. Schaumburg (Scho(u)(we)nberch, Schom-berch, -borg), Herrschaft (Grafsch.), 249. 289. 306. 310. 340. 350. Sehe H. 339. Schec- s. Schet-hof. Schedemeyger 110 s . Scheet- s. Schet-hof. Scheffer 270 f. 285. 289. 292. 296. 308. 311. 313. 318. Scheffhof a. Schethof. Scheydels L. 270. Scheidt (Scieth, Scet, Scheyt), Dörfer bei Mennighuffen Kr. Herford, 29. 158. 199. S. Ost- u. West-Sch. 444 Scheyffoit J. 230. Scheyt s. Soheidt. Schelynch 212. 222. 227. Schelpmilse (Schilpmilse), Meierhof ö. v. Schildesche, 283. 286. " Schemelink 344; s. Schenking. Sc(h)enekinc s. Schenking. Schenke, v. Seh., 90. lObK 112i. 158. lG5f. 169. 189. 196. 220 (Fred. v. Kallendorpe gen. Seh.). 234. Schenking (Sc(h)enekinc(h)), alte Bschsaht. u. Hof Ksp. Schöppin- gen, jetzt f, 80. 127*. 128. 181. 201. 208. 225. 240. 261. 266. 268. 316. 344 (Schemelink, richtig Schenking?). Schenkync H. 220. Scheper H. 339. Scheperhof inHardissen, jetztf, 243. Scheppeler G. 268. 280. Scherf (domus assis; vgl. Scherflein) 90. Schernow W. 322. Schessinghausen (Scastinhuson, Szi- atten-, Gratten-husen), Dorf Kr. Nienhnrg L. Hannover, 42. 83». Sehet s. Scheidt. Schethof (Scheet-, Schec-, Scheffhof), Hof zu Uflen, jetzt Schiesshof, Strasse u. Platz zu Salzuflen, 160. 269. 282. 315. Schewe(n) 272. 341 (wo Text unrichtig Schove). 352. Schilder (Scilder), de Seh., 238. 242. Schildesche (Schildische), Dorf Kr. Bielefeld, 104*. 116k,n,. 57. 87". 100. 150. 182. 216. 236 f. 242. 254. 266. 269. 277. 279. 283. 298. 311. 317 ff. 322. 339 (Hans to S.). 353. Pfarrer 216; Pfarrstelle 183. 296. Höfe 339. t. Plettenberg dort 216. v. Seh. (v. Helden, v. Wolden- berghe), Ritter, Tyder. 182. S. Vrilinctorpe. Schonlo s. Scholen. Schoppe H. 339. Schöppingen (Scopingus-Gau, Sco- pingon, Scoping(h)e(n)), Wigbold Kr. Ahaus, 2 3 . 4. 38°. 39. 54. 80. 85. 127. 128». 135. 180 f. 208. 217. 225 f. 234 f. 256 f. 266. 268. 279. 297 f. 316. 344. 352. ' Pfarrer 259; Pfarrstelle 183. 368; Eichter Ottos v. Ahaus dort 127 m ; Holz- u. Bauern-Gericht 234. Bsch. s. Beselere, Culbiki, Ach- terstochem, Heven, Haverbeke, Lasterhusen, Ramsberg, Stockum, Tinge. Adl. Häuser s. Stockum u. Schen- king; v. Kemenaden 128. Höfe 127. 181 f. 201. 217. 225. 234 f. 256. 277 f. 315. 319. 321. 344. 351 f. 366. S. Dyckhof. Schor(en), to (den) Seh., in Seh., Bschsabt. u. Hof (Schorhus) to Lochusen, 163. 168. 208. 226. 241. 261 f. Schormans hof in Biemsen, jetzt Schorman Bsch. Wülfer bei Biemsen, 262. Schötmar (Schot(e)mer(e), Scothe- mer), Stadt u. Amt im Pst. Lippe, 101 296; 3) Familie, Joh. 92. 111». Arn. 113°. 114. Schwaffdissen s. Schwabedissen. Schwagers Kotten, jetzt gln., Bsch. Stockum Ksp. Werne 338. 366. Schwagstorf (Schwastorpe), Dorf Kr. Bersenbrück L. Osnabrück, v. S., Borges 225. Schwansbell (Schwantz-, Schwan(s)- bulle, -boell, -berch) s. Lünen, v. S., Hinr., Bitter, 297. Schwarmstedt (Schwarmstede), Dorf Kr. Fallingbostel L. Lüneburg, 265. Schwarte (Schwarze) 233. 238. 243. 245. 296. 312. 352. 357. 359. 364f.; S. Jürgen, Hof zu Süd- lengern, 312. 349. Schwartemeier zu Hunnebrok 341. 349. 359. 364; in Salzuflen 350. Schwartenberg (Svartenbergh) zu Hillegossen, jetzt f, 121s. Schwarze- s. Schwarte-. Schwassenhus (Svassenhus) zu Hillwaisen, jetzt f, 262. 292. Schwastorpe s. Schwagstorf. Schwavedissen s. Schwabedissen. Schwechelcn, Schweglen s. Schweicheln. Schweg(h)e, de S., 179. 209. Schweicheln (Sueclen, S weglen.Sveg- len, Svechlen, Sueghelen, Swe- chelen, Suechelen, Sweghelen), Dorf Kr. Herford, 27. 70». 113. 197.213. 228. 238. 269. 289. 362. Höfe 160. 223. 282. 306 = 364 (Holtgreven Hof). Schwelentrup (Suitherdincthorpe, Suedelinctorpe), Ortschaft bei Lemgo Fst. Lippe, 8. Äi«j^^iÄÄjaÄ'^Ä^#BlÄ^5S^ä*öä(t^^S 447 Schwen(e)ke(n > ), jetzt Schwenken, Hof Bsch. Westerfeld Ksp. Seim (nicht Bork!), 339. 358. 366. Schweppe J. 308. Schwibbe 242. 248. 252. 255. 259 f. 263. 265. 273. 276 f. 290. 294. 296. 302. 304. 308. 311. 316. 320 f. Schwydde zu Kl. Siele 308. 342. 354. 357. 359. 364 f. Schwierman, Hof Ksp. Waltrup (richtig Smierman), jetzt Schmie- man dort, oderHaupthof inSchwie- ringhausen bei Mengede, 339. Schwitmcrshen s. Südmersen. Sei- s. Schi-. Scieth s. Scheidt. Scn- s. Sehn-. Sco- s. Scho-, Scoderingthorp, alte Bsch. unweit Lemgo, jetzt f, 24. Scoldb(r)oke, v. S., Lud. 32". S. Lengerich. Scone(n)-holte, -holthusen s. Schön- holthausen. Sconenhus in Ostenfelde bei Melle, jetzt f, 95 Anm. Sconlo s. Scholen. Sconolt s. Schönholthauson. Scottelkorf 112 Anm. Scr- s. Sehr-. Scraghe 116 a . Scrape A. 10öp, 277. Tense J. 255 f. Tepenhuys, jetzt Tepe, Hof Ksp. Laer bei Iburg Bsch. Müschen, 277. Teschus (= dat Eschus) s. Eschus. Tessel- s. Teisselman. Tetmerinctorpe s. Detmerinctorpe. Textor (Weber) 69. Thabroc s. Dabroke. Theden-(Thedin-)husen s. Theesen. Thederincthorp (jetzt Dielingdorf, Bsch. bei Melle?) 34. Thedin- s. Teden-husen. Thedinhem s. Theninge(n). Theesen (Thiadeshusun, Thiaden-, Thedin-, T(h)eden-husen, Tihe- dengusen), Dorf Amt Schildesche LdKr. Bielefeld, 8. 27 f. 46. 89. 101. 331. 339. Höfe 293. 306; s. Eolef. Th. Joh. 224 J . Theisel- s. Teissel-man. Thehem s. Dehem. Themminc s. Temminc. Theninge(n) (Thinighe, Thening- he(n), Thedinhem), Dorf bei Süd- lengern, 8. 329 (Brandmühle dabei). 334 (by der Bekej. Theresburg s. Derseburg. Thiadeshusun, Thiadenhusen s. Theesen. Th(i)etmarinc-, Thietmerinc-thorpe s. Detmerinctorpe. Thygman in Bavenhusen 116°. Thyhus s. Tyhus. Thinge s. Tinge. 1 s. Dinger- / dissen. Thingcheredeshusun Thingerdissen Thinighe s. Theningen. Thoger A. 339. Thomas 349. 365. Thoninck 192. Thornber-gon (-ge) s. Dornberg. Thornethe s. Dörenthe. Thornigthorpe, wohl jetzt nicht Dunigtorf unweit Buer bei Melle sondern Dörentrup bei Hillen- trup, 8. Threcwithi, Gau, 3 f. Threine s. Dreyen. Thunnebroke s. Dunnebrucghe. Thurneze s. Dörenthe. Ty(d)eman 1) jetzt Tiggeman, Kot- ten Bsch. Horst Ksp. Werne, 339. 358. 365; 2) oder Beirman zu Ködinghausen 340; 3) zu Helligen 341. 354. 357. 359. 364 f. Tieman, Amtsrat, 352. 356. 359. S. Tydeman. Tiemeier, Ties s. Tyhus. Tige, upen T., H. in Fühlen, jetzt t, 83'. Tiginke s. Tinge. Tihedengusen s. Theesen. Tyhus (Thy-, Tyg-hus, Ties, Tiemeier), Hof 1) Ksp. Lengern r jetzt Möhlman Nro. 29 in Obrock dort (früher Ties oder Tiesmeier), 115. 342. 349. 355. 357. 359. 364f.; 2) in Quernheim, 243. 258. 293. 307. Vgl. Tige u„ Thygman. Tylekink G. 252. Tylher D. 290. Tylman (Telman) 295. Tim(m)erman 107*. 342. 356. 359:. 364. Tinge (Tiginke, Ting(h)e(n)), Bsch. Ksp. Schöppingen, 39. 80. 85. 127. 351. Tinger- s. Dinger-dissen. 455 Tysen-, Tisinc-torpe, -dorpe s. Ising- dorf; Preuss u. F. IV Nro. 2820 vermutet darunter unrichtig Is- trup bei Blomberg im Fst. Lippe. Tockedis(se)ne (Tockedise) J. 228. 233. 239. Tode H. zu Bronekissen 119. Todrank (Todrange) 212. 225. 235. 241. Toger B. 318. Toleman, jetzt Tollkötter, Ksp. Stromberg 340. Tonekinch B. 224 1 . Tone(sche) s. Conesche. Tonnies v. Bremscheid 339. Top, Kavensberger Ministerialengeschlecht (Siegel 3 Töpfe), 77s. 120. 160. 162. 171. 190. 192 ff. 195 ff. 198 f. 202 f. 208. 212. 224. 241 f. 250. 278. Toppesberch oder de Berch, Wald, 212. 225 f. 235. Top(p)eshagen 213. 226. 250. Tordorp, Hof zu Bürdenbach, 51. Tork, v. T., 339. Torn(e) 129. 291. 302. Torneman J. 282. Tornethe s. Dörenthe. Toschenfeld 352. Toxer B. 339. Tran, Bezirk „auf di.'n Tran" n. v. Exter Kr. Herford (s. le Coq), 8. trans aquam s. over (dat) water. Trappe 339. Trapphagen N. 300. Treine s. Dreyen. Tremonia s. Dortmund. Tremper, de T., Hof, 277. Treros, Kotten unweit Herford, 163. Trhine s. Dreyen. Trybbe oder v. Slon 232. 249. 267. 272 f. 278. 290. S. v. Schlo(e)n. Trier (Trever.), Diözese, 14. 183. 215. Trilcekere 95 Anm. Tryppe(n)meker 268. 273. 285 ff. 290. 305. Trockelhove Bsch. Altlünen (teilweise in Nordlünen u. im Stadtbezirke), seit 1840 etwa parzelliert (vgl. Schwieters, westl. Teil des Kr. Lüdinghausen S. 502 f.) 286. 297. 339. Trustink L. 344. Tuggher J. 205. Tulen, v. T., Fr. 286". Tuneshus Ksp. Bödinghausen (jetzt Hof Thüner zu Schwenningdorf ?) 165. Tunkink J. 272. Tunnebroke s. Dunnebrucge. Tuntelunte 210. Twepenninch oder Linninch 111». Tzertzen s. Certzen. u. Ubbedissen (Ub(e)deshusun, Ubb- deshuson, (H)ub(b)edissen), Dorf LdKr. Bielefeld, 8. 25. 32 f. 73. 76. 115. 121. 158. 162. 199. 283. 286. 328. 333. 342. 352. 356. S. Dingerdissen. Ubbenbrok J. 310. Ubbenkamphus 344. Übbentrup (Ubbing-, Ub(b)inc- t(h)orp(e), Ubbinchdorp(e), Üp- pentrup), Ortschaft Amt Schöt- mar Fst. Lippe, 24. 44 Anm. 48 f. 52. 65. 73. 86 f. 115. 140. 148. 152. 164. 174. 189. 268. 279. 342 (Meier- u. a. Höfe). 348. 365. v. U. 169. 195. Übbinghausen (Ubbinchusen) ö. v. Herford im Bezirke v. Seligen- wörden, jetzt Übbentrup, 198 f. 203. 211. 223. 228. Mühle (Lemenhus) dort 223. 456 s. Ubbedissen. Ubedeshusun Ubedissen Ubinethorpe s. Übbentrup. Uchte, to der IL, Hof Ksp. Schöp- pingen, jetzt f, 181. üchthoves kotten 160. S. Uthof. Uchtorpe (Uptorpe), jetzt Uttorf, Bsch. Ksp. Buer bei Melle, 179. 187». 196. Ufelen s. Uflen. Uffenbe(c)ke s. Huffenbe(c)ke. Utfenstrot (Affen-, Offen-strot), alte Bsch. u. Hof tor U. bei Valdorf, 22o. 101. 105. 190. 196. 203. S. Affenstrot. Uflaghe s. Uplag(h)e. Uflen (Uflan, Uflon, Uf(f)le(n), Ufelen), Ortschaften so. v. Herford in der Neustädter Feldmark u. weiter, (vgl. Ufler Baum dort, Mitlisten, Quad- u. Salz-uflen) 24. 26. 46. 71. 88. 101. 112. 136. 141. 160. 163. 167. 190. 197 f. 201 f. 204. 206 ff. 212. 216. 223 f. 226 f. 229. 232. 237 ff. 246. 218 ff. 252. 256. 262. 265 f. 268 f. 272 f. 279. 281 f. 286. 343. 352. Unctorpe (richtig Lintorf?) 213. Ungarn, Volk, 5. 7. 11. Ung(h)enade, Bitter, in Wernerinch Ksp. Lengerich, 179. 194. 198. Uphus, Hof Ksp. Halle, 164. S. Uphusen; vgl. Neder Uphus. Uphusen (Uphusun), 1) Bschsabt. u. Hof, jetzt Uphusen, in Eikum bei Herford, 28. 31. 66; 2) alte Bsch. Ksp. Werther-Halle? 277; s. Uphus. Uplag(h)e (Uflaghe), jetzt Schulze Uffelage, Hof Ksp. Lienen Bsch. Aldrup, 179. Upman, Hof Ksp. Brackwede, jetzt Upman Ksp. Isselhorst, 277. Up den Brinke s. Brinke. Üppen- s. Übben-trup. Uepsen (Gyepsi, Wepsen), Dorf Kr. Hoya, 42. 83k. Uptorpe s. Uchtorpe. Urbach (over Bag, ultra ripam), Dorf bei Dierdorf Kr. Neuwied, 590 (= Overbike bei Erhard C. D. Nro. 276). Urselecke 352. Utbrachteshus s. Vredebrachtinc. Uthof (Uchthof) u. Utmole Ksp. Bünde zu Spradow 160. 245. 258. 269. 276. 282 (U.s kotten). 287. 311. 340. 349. Vgl. Wythove. 457 y (s. f). Vaderson (Fahr-son, -sen) in Werfen 302. 304. 341. 354. 357 f. 364 f. Vael s. Varrel. Vaget, Vaig(e)t (v. Elspe) H. 274. 277. 283. 292. S. Els(e)pe. V. gen. Frobose 339; V. zu Ost- kilver 343 s. Vog(h)et. Valant, dat V., jetzt „Haus Valand" Bsch. Wessel, 50 Morgen Land, im Besitze des Frhn. v. Nagel- Itlingen, Ksp. Werne, 302. Valdorf (Val-, Wal-dorpe), Dorf bei Vlotho Kr. Herford, 104>n. 105«. 109i,k,s. H0a,n,«,r. 1214. 286 (Höfe). Valke oder Botgerink B. 315. Valke, v. V., Bitter, 200. 205. 232. 251. 254. Valkenberghe, Ort, (= Falkenberg Kr. Homberg Bbz. Cassel?) 106p. Vgl. Valkenborch. Valkenborch s. Falkenberg. Valkenhof s. Eheine. Vanen, Ort, 8. Varenberg, de V.sche, 341. Varenbrede 282. Varendorf (Varendorp(e)), v. V., Ritter, 161. 166. 194. 203. 240. 248. 282.297. 299 f. 307 f. 311. 313. 320. 343. Varenholz (Vor(e)nholte), Stadt im Fst. Lippe, 310 (v. Wendt da). v. V., St. 177. Varenkam-peshof (-pynk) s. Herford. Vgl. Vorenkampe. Varenseten (Vernseti, Varnseten), alte, jetzt verschollene Bsch. Ksp. Glane, 38. 82. 123. Varkaten (= Varkotten) Ksp. Seim Kr. Lüdinghausen, jetzt f, 220. Varia (Varlo) s. Varrel. Varlingen, Gross- u. Klein-V. (Verlege, Ver-, Wer-lage), Dörfer Kr. Nienburg L. Hannover, 42. 83 f . Varnhuvele, jetzt Varnhövel, Bsch. Ksp. Werne Kr. Lüdinghausen,45. Varnseten s. Varenseten. Varrel (Varia, Varlo, Vael), Dorf Kr. Diepholz, 84. 103. 176 f. 214 f. 228. 251 ff. 258. 280. 283. 299. 301. 316. Höfe 103. 176 f. 264. Von den 2 alten Herforder Vollmeier-Höfen in V, die seit Jahrhunderten je in 2 Höfe geteilt waren, besitzen den einen jetzt der 2 / 3 - Meier Wedeman (früher Burg) u. der 1 / a -Meier Gerke-Burg, den anderen der s / 4 -Meier Kastens u. der Vi-Meier Kopman. Vastart zu Lippentrup 79. Vechta (Vegthe), Stadt im Gross- herzogt. Oldenburg, 102 1 . Veerechede M. 317. Veg(h)er(e), de V., 115. 342. 350; vgl. Voghere u. Feger. Vegthe s. Vechta. Veylsteyn s. Velsten. Velde, ze V. (in campo = in Kere [richtig Kerc?] velde, Erhard C. D. Nro. 276), jetzt im Felde, Weingutsbezirk bei Leutesdorf, 58 c , f ,e. 59 e ; von then Velde (de campo) s. Veltman. Veleren, Bsch. Ksp. Neuenkirchen bei Melle, jetzt dort unbekannt (Name erhalten in dem früheren Hofe Vehrling?), 264. Velsten (Veylsteyn), v. V., A. 238. H. 240. 250. Veitheim (Velthem), Dorf bei Vlotho Kr. Minden, 8. 330. 335. Veitholt, dat V., 304. Veltman (von then Velde, de campo, Velthus, Feldman), Hof 1) Ksp. Neuenkirchen bei Melle, jetzt Feldman, 75*. 1161. 253. I 458 264. 295. 298. 309; 2) Ksp. Saer- beek, jetzt wohl Feldkamp Bsch. Middendorp dort, 181 f.; 3) in Hiddenhausen, 114. 294 f. 342 (unrichtig Beltman). 354. 357 f. 364f.; 4) in Lengern, 115f.; 5) Bsch. Stockum Ksp. Werne (vgl. Schwieters, östl. Teil des Kr. Lüdinghausen S. 123), 366. Vendene s. Wenden. Verderi(n)ctorpe (Vor-, We(r)-de- rinctorp(e), Wüstung im Ksp. Hil- lentrup Fat. Lippe, 162. 202. 260. 267. 278. 281. Verkinchusen s. Verstinchusen. Verlage s. Varlingen. Verne, v. V., Bitter, Joh. 166. Vernistinchuson s. Verstinchusen. Vernseti s. Varenseten. Verrinc s. Vetting. Verstinchusen (Vernistinchuson,Ver- kinc-, Versinc-husen), alte Bsch. Ksp. Volmerdingsen, 23. 71. Hin. 206. 218. 248. Vesyon (Vesion, Vysion) 102. Vestbike s. Visbeck. Vestninden, richtig Vestvinden , 226; s. AVestervinnen. Veteker(eJ, de V, 112 Anm. 230 f. 247. 252. Vetmeker 224. Vette (Wette) 102. 110s. 262. 288 f. 304 ff. Vetting(es hus), Huf, jetzt Vetting, zu Kersenbrock Ksp. Welling- holzhausen, 74 1 (wo unrichtig Verrinc statt Vettinc). 116". 253. 259. 264. 295. 298. Vicksinkhuys s. Vitsinchusen. Vidue fllius s. Widevning. Vilsendorf (Vilison-, Philescn-thorp, Vilsin-, Vilse-thorpe, Wilsen-, Vilsen-dorpe), Dorf LdKr. Bielefeld, 8. 35. 75 f. 104k. 116k. 1191. 120. 328. 334. Höfe 225. 343 (H. to V. u. Nolte). 357. Vilthoyd H. 320. Vinden s. Vinnen. Vinke J. 343; v. V., Ritter, 102f. 163f. I78f. 190. 192. 194..196f. 203. 340. 367. Vinkeldey Ksp. Werther 342. 352. 357. 359. Vinkenbuc 116"-. Vinkinch H. 224. 232. Vinle (= Vinnum, Bsch. u. Bschs- abt., deren Namen Hof Vinne- man in Kökelsum erhält, Ksp. Olfen Kr. Lüdinghausen?) 45. Vinnen (Vinnithi, Vinnethe(n), Vinned(h)e(n), Vinden), Meierhof u. Ortschaft, jetzt Vinnen, (vgl. Preuss u. F. I Nro. 62, Preuss, Bauliche Altertümer des lipp. Ldes S. 162), bei Lockhausen Amt Schötmar im Fat. Lippe, 12. 26. 46. 46r. 47. 49. 55. 67. 79. 87. 95 Anm. 100. 106. 138. 140 flf. 150. 152. 163f. 197. 203. 212. 231. 293. 303 (luttike Hove da, = 226?). 312 (zugehöriger Wald). 314. 339. 348. 358. 365. S. Wenden u. Westervinnen. v. V, Alb. 77. 112. Vyrlingeshus Ksp. Heepen, jetzt f, 264. Visbeck (Visbiche, Vestbike, Vis- beke), 1) Bsch. Ksp. Glane, 38. 179; 2) Bsch. Ksp. Heistorf, 42. 83. 191. 231 f. 255. 258. 265. 300. v. V, Ritter, 103q. 176. 191 (gen. Rundeshorn). 207. 232. 240. 244. 252. 258 f. 264. 280. 301. 316. Visceke 74. Vischer, de V., 242. 314. 318. 320. 322. Vischerinc 179. 228. Vysion s Vesyon. Vitriflcis s. Glasewerte. 459 Vitsinchus(en) (Vick-, Wit-sinchu- sen), jetzt wohl nicht Hitzhausen Ksp. Ostercappeln (urkundl. Hitteles-, Hiddcs-husen), sondern Jöstinghausen, Bsch. Ksp. Ostercappeln, 163. 280. 287. Viulon s. Fühlen. Vlechten, van V., L. 270. Vly(gg)e 237. 239. 244. 249. 251. Vloyte s. Vlotho. Vlosze, jetzt im Floss, "Weingutsbezirk hei Leutesdorf, 58. Vlotho (Vlotowe, Flotov, Vlo(y)te), Stadt u. Amt Kr. Herford, 344. 348. 353. 363 (schwarze Moor; Fischerei). Droste dort 278. 297; v. Wendt da 165. 225. 278. Vogel 234. 251 f. 260. 350. Vgl. Spengeman. Vogelman H. 69^. H3e. Vogel(sanc) 1) zu Lippinghausen 107; 2) Ksp. Laer (van den V.), jetzt Vogelsang Bsch. Wester- wiede dort, 123; 3) Bezirk, jetzt Vogelhorst, hei Lemgo, 205; 4) Hof zu Dreyen, 342. 354. 357. 3591 364 f. Voghere, de V., (= Veghere?) 116". Vogihjet, de V., 117. 166. 195. 198. 226. 236. 238 f. 246. 251 (vgl. Spengeman); Vogt Schmidt 354. S. Els(e)pe u. Vaget. Voigt s. Hunoltstein u. Vaget. Voilen s. Fühlen. Volbert s. Wolberd. Volenhogh (Volen-hoch,-hach) 104p. 178. Volkerdissen B. 268. Volkhausen 350. Volkmarsen (Volkmerssen), Stadt Kr. Wolf hagen Bbz. Cassel, 219. Vol(l)mer (Volmar) 272; 320; Hof a) inHartum, 341. 359. 365; b) zu Lippinghausen, 340. 354. 357. 359. 364; c) (lütke V.) auf dem Berge vor Herford, 359. Volmerdingsen (Volmerinchusen), Dorf bei Oeynhausen Kr. Minden, llln.P. 218. Bsch. s. Verstinchusen; Höfe 206. v. V. 215 ff. Volquinschen, der V. hus zu Hill- walsen, jetzt f, 250. 252. 269. 282 f. Vorderinctorpe s. Verderinctorpe. Vordissem s. Vrederegeshusen. Vor(e)nholte s. Varenholz. Vorenkampe, v. V., Ritter, 32 a . 159 f. 164 f. 167. 171. Voren- s. Varen-kampinkhof. Vor(e)-wer(c)k (-wergh, -werke, -we- ric), Hof vor dem Eennethore bei Herford; Verwalter 49 a . 142. 148. 151. 165. 195. 199. v. V., Bitter, 49*. Vorsten- s. Borsten-hrink. Vorsteno(u)we 232. 303. 314. 318. 320. Vorstinkhusen, v. V., 277. Voschefelt 341. Voss 350; v. V. 349. 355. Vosshagen (Vosseshagen, to denV.), Ortschaft zwischen Schötmar u. Welstorf im Fst. Lippe, 46*. 147. 163. 176. 190. 226. 229. 287. Vosseshagen oder Cysec H. 102 c . Vosseshof zu Kohlenstädt, jetzt f, 306. Vossinc 69'. 173. Vos(s)winkel(e) 90. 110*. 271. 273. v. V., Th. 252. Vostinchusun, vormalige Ortschaft unweit Herford, 24. Vredderen (Frederen) 274. 288. Vrede, Hof 1) = Vredebrachtinc, 75 a ; 2) zu Ötinghausen, 104 h . S. Wrede. Vredehracht(inc)(Vre(de)bracht(e)s- 460 hus), jetzt Fredebrecht, Hof zu Kersenbrock Ksp. Wellingholz- hausen, 75". 116. 253. 259. 264. 295 (wo unrichtig Utbrachteshus [Hdschr. Vrbrachtesbus]). 298. Vrederegeshusen (Frithereshuthe, Vordissem), jetzt wohl Friedrichsburg, Dorf Kr. Einteln, (nicht Friedrichshausen s. v. Dassel Kr. Einbeck) 8. 330. 336 (over dat water, Bezirk dort). Vrenkinc-, Frenstinc-thorp(e) s. Frentrup. Vreter(e), 1) de V., Ritter, in Eietberg 106'; 2j in (up) der V. , Bezirk to Vrilinctorpe, s. Fretter. Vreze s. Frese. Vryg(e)dach s. Frydach. Vrigehove imLibberfelde s. Herford. Vryget, Herr, 130. Vryggenbagen s. Herford. Vrilinctorpe s. Frielentrop. Vryman J. 270. Vrivels-tal (-dal), jetzt Freifelsthal, Weingut unweit Leutesdorf, 58. Vrode(rdi)ssen s. Frohrsen. Vron(e)-(Fron-)hove, 1) Haupt- (Herrn)hof zu Wettringen, jetzt Schulze Frohoff unmittelbar am Dorfe, .201; vgl. Eheine u. Froen- hof; 2) nach einem Fronhofe benannte Ministerialen: v. der V., Sifr. 58 ff. Gerw. 125?. S. Vro- nehus. Vronehus, v. V., Eotheger 60. Vronenhusen 118a. Vron-hof, -hove s. Vronehove. Vruchten [Frucht bei Braubach im Eheingau?], v. V., 1*9 f. Vrunt 116». Vu(i)le(n) s. Fühlen. Vulfardi s. Wulffert. VulJegrave, Kanonikus, 221\ Vundeng 00 43. Vustman 244; V.s hus unweit Herford 163. Vuvlen s. Fühlen. w. Wacken (Vacken), jetzt im Wacker, Weingutsbezirk bei Leutesdorf (vgl. Erhard C. D. Nro. 276), 59. Waddenberch 294. 305. Waddenhart, alte Bsch., wo später Kloster Marienfeld erstand, 74. Wädersloh (Wardeslo), Dorf Kr. Beckum, 106n. Bsch. u. Höfe s. Odinctorpe. Währentrup s. Verderinctorpe. Wala 1. 2 2 . 4. Walburg (Waleburg), alte Ortsch. unweit Schötmar, 22. 68. 108. 145. Walde, tho then W., (Bsch. Wal- stedde Ksp. Walstedde oder Hof Waltrup Ksp. Liesbovn?) 45. Walde W. 243. Waldeck (Walte'g)ge, Waldeghe), v. W., Eitter, L. 125b. Mechtild, Äbtissin, s. Herford; Burg W. 239. Waidenburg (Walden-berch, -borch, -brück), Bsch. bei Attendorn, 283. i;96. 353 (commendator da). Waldenbrüg s. Wallenbrück. Walder s. Waltger. Waldorpe s. Valdorf. Walkesbrok (Walkenbroke), alte, jetzt verschollene Bsch. Ksp. Eö- dinghausen, 160. 193. 202. 213. 250. Wal(le)man J., Vikar u. Stadtsekretär, 260. 264. 284. 294. 298. 313. Wallenbrück (Woldenbrughe, Waldenbrüg), Dorf u. Gut Kr. Herford, im 340. (353 s. Waidenburg). 354. 461 Bsch. s. Helligen. Walseharth A. 300. Waisen (Walsele, Welsile, Walseke), Ortschaft bei Barnstorf Kr. Diepholz, 84. 103^. Walstedde, Dorf Kr. Lüdinghausen. Bsch. s Broke. Walteg(g)e s. Waldeck. Waltger (Walder, Wolder, Wolger, Walger, Valder) lf. 35. 76e. 79. 90ff. 93. lölff. (W. s Präbende) u. s. w. s. Herford. Waltman H. 262. Waltrop (Wolt(th)orp(p)e), Dorf Kr. Recklinghausen, 45. 339. Warnen-, jetzt Wamken-hof, in der Neustädter Feldmark, im sogen. Uhlenbad, bei Herford 305. Warden, to den W., s. Worden. Wardeslo s. Wadersloh. Wareme B. 88. Warmena [Haus Warmenau bei Wa- lenbrück], v. W., Ritter, Joh. 89. 91°. Warneken-, Werneken-hus to der Hove Ksp. Heepcn, jetzt Warneke oder Wamtrup in Schelpmilse (hält 4 Pferde), 225. 240. S. Hove. Wasmelde L. 284. Wassman, jetzt gln. Hof Bsch. Horst Ksp. Werne, 339. 358. 365. Waterborde (Water-burthi, -bürde, -born), alte Bsch. u. Hof, jetzt Waterböhr (Waterboer), Ksp. Brackwede, 32. 76. 118. 160. 193. 202. 212. 213 (Hof Nederen W.J. 250. 255. 277. 343. 352. Wald, de Berg, dort 213. Wateringas s. Wettringen. Watermans hof zu Grossenmarpe, jetzt Waterman (Besitzer Meier), 299. 313. Das Gehölz Piillen- berg, einstiger Besitz der Abtei Herford, ist noch jetzt in gemeinschaftlichem Besitze der Höfe Hagedorn u. Waterman. Watervorer 216. Wechte (Wecthi, Wekthi, Wegthe), Bsch. Ksp. Lengerich, 39 a . 41. 81 123o. i-^ßy. 128>\, Wedberge s. Wetberge. Wede (= Boede?), de W., H. 102. 103°. 112g. G. 164. E. 192'. 195 f. 203. 206 (Boede). El. 219. Wedegthorp s. Wentrup. Wede- s. Weh-meier. Wedemhove bei Herford 90. Wedenmole s. Herford. Wederinctorpe s. Verderinctorpe. Wedewinc 90. 20 L (s. Widevning). 202. 216. Wedinctorpe s. Wentorf. Weer s. Werre. Wegenere, deW., oder Pock 105g. 12i d . Wegthe s. Wechte. Weh-(Wede-)meier zu Ötinghausen 340. 354. 364; auf dem Berge 355. 365. Wehrendorf (Wederinc-, Weinick-, Weren-torpe), Dorf bei Vlotho Kr. Herford, 165. 294. 305. Vgl. Verderinctorpe. Wehringdorf (Wirincthorpe,Werinc- t(h)orpe, -dorpet, Bsch. bei Melle, 36. 47 f. 95 Anm. 198. Weibeck (Weybeke), Dorf bei Olden- dorf Kr. Einteln. Pfarrer dort 217. Weydeluydt H. 273 f. Weinicktorpe s. Wehrendorf. Wekebrot W. 171. Wekthi s. Wechte. Welburginc s. Wolber(n)inc. Weider S. 171. Weldersinc-, Welderikinc-thorp s. Welstorf. Weldige(n) (Weldege), deW., 241. 248. 257. 259. 280. 292. 299. 462 301. 303. 309. 311 f. 315. 317. 320. Wel(e)ge, de W., H. 107\ 237 (Hinr. gen. Supetut). 279 (Hinr., Bürgermeister in Lemgo). 313. 320 (gen. Raphoy u. Preder. gen. Supetitt). 346. 353. 367 1 . Wulberen, to W., (Wolbert) später Wolbern- oder Walbern-Erbe, dessen Soolstätte nicht mehr vorhanden ist, Bsch. Stockum Ksp. Werne 338. 358. Wulen s. Puhlen. Wulf(f) 130. 318; 339. Wulfardeshove zu Quaduflen unweit der Herforder Landwehr, jetzt dort beimXJfierbäumer nicht mehr auffindbar, 284. 304. Wulfeshove to Harbeke bei Herford, jetzt f, 285. Wulffert (Wulfardi(nc), Wulfhar- d(es), Wulf(h)art, Vulfardi, Wulf- ferd), Herforder Pamilie, die der Stadt mehrere Bürgermeister lieferte, 94. 104*\ 167. 194. 197. 203. 217 ff. 219 1 . 222 f. 227. 236. 238. 244. 248. 257. 260. 263. 273. 276. 284. 297. 302. 308. 311. 320. 341. 350. Wulle s. Puhlen. Wulperts Hof s. Wolberdes Erbe. Wunne s. Funne. Wunstorf (Wu(n)storp), Stadt Ld- Kr. Hannover, 216 (Kloster). Wurthen, v. W., Lud. 32". Wurthinchusen s. Hördinghausen. Wurtkote in Gevinchusen 217. 468 z. Zellincworden s. Seligenwörden. Zende s. Senne. Zersen (Zertzen), Dorf Kr. Einteln, s. Certzen. Zolmitze(n) s. Solms. Zoltere ultra ripam, [am alten Rheinarm], jetzt im Olter oder Oltersberg, bestes Weingut bei Leutesdorf, 59. Zomer 111». Zunke (Sunke), jetzt Hof Sunke Bsch. Haverbeck Ksp. Schöppin- gen, 127n. 344. 352. Glossar. 1. Lateinische "Wortformen. alecia (Häringe) 135. ama, hama (Ohm) 51. 59. 129. amigerala 130. armarium 146. 155. armus (Vorderviertel) 139. assatura (Braten) 133 f. 139. auca (v. aucella = avicula, Vogel, besonders Gans) 134. 139 f. 146 f. baco 56 l . baghina 180.. bancus 143. 146 f. beneplacentia (= Herrschaftsbezirk) 321. bibalia (Trinkgeld) 266. 271. 295. bicarium (Becher) 143. 146. butyrum, buttirum (Butter) 22 f. 134 f. 140. 266. 316 u. öfter, borchgravius 181. caldarium (Kochtopf) 80. 139 u. sonst. ca-(ke-)menata 38'. 97. 99. car-(kar-)rata- (Fuhre, Fuder) 21 2 . 22 ff. 65. 149 u. öfter, caseus regalis 134. 137; parvus vaccinus 136; Frisonicus 141 f. 154; magnus 145; 151. cervisia 134; bona 143. 146; tenuis 151; 154. cymiterium 131. cippus (Stock, Fussfessel, Kerker) altus 238. cista 274. clenodium 215. 218. cratera 134 f. 141. 155. crisma (h. Öl) 135. cuneus (besondere Brodform) 147. 149. 152. dextrarius 56 3 . dominium directum (Oberlehnsherr- lichkeit) 366. duva 57 2 . esox (Salm) 135 ff. ferto (= V«) 141. fundus 57 1 . garba 21 2 . 87. 129. gogravius 179. grossi panes (siligines) (Boggen-, sogen. Scheffel-brode) 48 f. 63 ff. 66 f. 328. hama s. ama. her-(har-)wadium (Hergewede) 98 f. 130. 160 u. öfter. Hornenses ftor. (Hornsgulden) 311. 470 karrata s. carrata. kemenata s. camenata. lacticinius dies [Milch-(Fasten-) speisen-Tag] 134. lardarium (Speckkammer) 143 f. 146. laudemium (Willkommen) 365 f. mandatum (Pusswaschung am Grünen Donnerstage u. besonderes Brod für diese Feier, mit welcher Speisung der Armen sich verband) 79; vgl. mandatenbrot. medo (Met) 134 f. 139. 142 ff. mensura granaria 141. mina (Getreidemass; 2 m. = 1 sextarius) 22. molenvatium (Mühlenfass) 129. omagium 171. pagamentum (Zahlung) 129. pascuagium (Weide, Weidegeld) 96. patella (kl. Becken, Pfanne für Kohlen, Salz u. a.) 56 2 . 86. pecia (= piece, Stück) 192. 215. perna 135. 151. 154. plantarium [plenter] (Obst-, Weingarten) 59 n . plaustrata 149 f. prebenda 133 ff. quitantia (Entlastung) 294. quitatio (Zahlung) 292. reysa (Reise) 130 f. rocco, roko (Roggen) 48f. 63°. 149. Salsucia (= saucisses, kl. Würste) .133. 135. scapula (Schulterschinken) 135. schabini 98 a . scudus (= scutus, ital. scudo, eine ■ Münze) 93. scutella (Schüssel) 135. 149. semella, simila, simella (Semmel) 134. 139f.; parva, magna, glo- riosa = episcopi 146 f. 151 ff. 154. siligo (Roggenbrot) gracilis 139 f., Gegensatz siliginei magni 142. soma (= vectura, Fuhre, Last) 28 e . 43. 44 Anm. 56. 69. species (Gewürz) 130. spiculator (= speculator, Henker, Scherge) 309. spiker (= granarii) modius 86. stenekinus (= cadulus) 129*. stiga (=uncia) 21 2 . 23f. 149 u.öfter. stipa (= stupa, stuba) 152. stomachus [dicke (Magen-)Wurst, Schwartenmagen] 133. stuba (stupha) 224. 270. 294. 296; ad balneandum 238. su-(sw-)egera 138. 140. 142. 148. 150. superpeliciis (Röchel) vestitae do- micellae 152. telone-(thelon-, teolen-, teolon-)arius (Zöllner, Rentmeister) 133. 143 f. 146. 148. 151 f. 155. theatrum (Schaubühne, Spiellaube) 70b. theolonatus 203; the(o)lonius (Zoll betr.) 50. 161. 250. Vgl. telo- nearius. tibia (Oberschenkel, Schinken) 135. tina (Tonne) 154. Vgl. stipa = stupa. torcularia (Keltern) 60. torta, tortella (Torte, Törtchen) 138. 140. 142. 145. 148 ff. tunna (= tina) 57. 86 f. 266. 316. uncia 1) modus agri, duodecima pars iugeri; 2) Stiege (Eier z.B.), wie 138 f. 142. 150. 327 f. urceolus (Giesskanne zum Hände- waschen) 34 f. urnata (= urna) 140. usuarium (Nutzungsrecht) 96. Tinicopium (Weinkauf) 268. 471 2. Deutsche "Wörter. amedreger 50 1 . anewende (Pflugwende, das Stück des Ackers, wo man beim Pflügen wendet) 170. 211. 258. 305. aspe (Stücke trockenes Holz) 57. bacswin (= specswin) 135. berg, barg, berch 21 2 . 23 f. 28 f. 33. 35. 52 u. öfter, berpennige (Bieraccise) 180. besthaupt 62 1 . bicotpenninge 64 a . bocb, boghe (Bug, Ackerstück) 147. 1531). 169 f. 191. 227. 254. 257. 305. bode (Bude, kl. Haus) 248. bogbe s. bocb. borg(ge)richte 308; s. burgrichte, borggravius 106 m . brede landes (breites Ackerstück) 171. 205. brocke (Brüchten) 98». bucsen (Hosen) 131. bur-(ge) richte (Bauerngericht) 180". 201. 234. burg-rigte (iudicium urbis) 96. 98 a . 161. 180. 232. 260. 273. bur-krosse [Bauer-(Goslarer)Gro- sehen] 309' 2 . burrichte s. bur-gerichte. clowersche (Dienerin) 151. crucescap (Kirchen-Schaf, Schaf, welches an eine geistliche Person geliefert wird) 41*. 83K dicstede (Teichstätte) 205. dok lakenes (pannus) 95 Anm. echte (Nutzungsrecht) 219 = 227. 250; echtedel 61. egelsbrade (Braten vom Igel, einem besonderen Stücke (= Kugel?) von der Kuh, wie ein anderes äntevugel, d. i. Ente, heisst) 148. erentwif (Ehrendame) 147. ernewif (Ernteweib) 151. 154 f. flubben (= vlomen, jetzt Blomen, das Fett an der inneren Bauchwand) 148. fronehus (Herrenhaus) 60. gerade (Frauengerät) 292. 297. 299. 303. 362. gewerde (Wert) 317. gyffte (Patvonat) 296. hage(l)penninc 330. 336. hagenzins 343. haspel (Garnwinde) 154 a . hellinc (Heller) 149. hergewedde 362 u. öfter. hien (Hof hörigen) 51. hofmolt (eine Art Malz) 327. 332. holtgericht 201. 234. holtgrafscap 199t; officium 204. holtpennink 327 ff. 330 ff. 333 f. holtware (Holzfällungs-Anteil an der Mark) 128". hoppenninch 334. hovelinge (porci) 41*. 83K Vgl. lentelinge. hovetlinde 221. hnldeschren (Reliquienschrein) 99. hure (Heuer, Miete) 37. 83. kellerswin 63. kelterhus 50. kempe 159. kokeman 155. kopenpennink 331 ff. 334. krosse (Groschen) 317. lantwere [fossa] (Landwehr, Grenze der communitas) 212. 276. 291. 304. 310. 319. 472 laspunden 60. lendebrade 140. lentelinge (Lenz-Schweine) 63 f. 67. liftucht 202. inage (Verwandter) 292. mahlschweine 357 f. malder 21 ff. 138 u. öfter, mandatenbrot 331 ff. Vgl. man- datum. manewerc 58. markenoten 107. marstal ammeth 169. metworst 148. mittewinterswein 295 1 . 309 2 . negenogen (Neunaugen) 84. nider-(nither-)val 51. 62. offergeld (= bibale) 309' 2 . offerpenninche 25 d . oveley (= oblegium, Abgabe) 41 d . 48i. 64 (oveleyswin). 66 f. 82. 84. paschoswin 327 ff. 331. 333. remel (lini, Bündel Flachs v. 20 Pfd.; 1580 zählen in Vreden 12 Komel = 22 Pfd.) 33 f. 37. 65. rigte-scap 66. 69. 84; rigte wed- here (Widder) 82. rod, rothland (Rodeland) 64. 237. rogepennincge 50. rosin 130. rothland s. rod. scahben 150 1 . scocop (zur Anschaffung v. Schuhen) 76e. scrat (Stück) 140. scratswin (v. schräden; ein mageres, gleich beim Schlachten ganz zu Potthast zerstückeltes Schwein) 327. 329 f. 332 ff. 335 f. sik, sick (= vallis) 211. slope-(släp-, mhd.slauf-?)brade 135. snesen (== vimina 97'; noch jetzt Schnösen = Stöcke zur Aufhäu- gung von Würsten, Schinken, Fischen u. a.) 84. spanrep (Seil zum Spannen) 51. specswin (= bacswin) 48. 63 ff. 66 f. 82. 135. 328 f. 33 t. 333. spedelc (landes, Spiele d. i. langer, schmaler Streifen; vgl. Speller Holt = Holzscheit) 186. 221. 235. 248. 256. 271. 288. 291. spelekoken 140. spikermat(h)e 41f. 83k. 88. 94. 12lo. 327. 329 u. öfter. sponevereken (Spanferkel) 63 f. stapel (noch jetzt nd. Wasstapel d. i. in Windungen zusammengelegte kl. Handkerze) 154 a . stighe (eyger) 331 ff. studelroghen (roghen = Roggenbrot) 151. sunderen, de s., (forestum, das zum Sonderbesitz aus der gemeinen Mark abgesonderte Stück Wald) 158. 199. 284. teg(h)etlose (Zehntlüsung) 161. 185. thinkel (Dinkel) 37. 83. timerpennink 327 ff. 330 ff. 333 f. limine prevende (= zur Probe) 134 f. underrigte (= für die Schule) 48 f. upsol 64 d . vadder(e) (Gevatter) 317. vaer 259. vak (Fach, Wand, Mauer) 142. vedrift 211. 221. verdel (quartale) 129. vetheme (= [Wald]mast; Abgabe davon?) 49. vighen 130. viltwerk (Pelzwerk v. Wild) 99 l . vogetbede (Abgabe an den Vogt) 336. vor (var = iumentum) 21 3 . 99*. vord (vadum) 211. 473 vore (Furche) 188. vrymarket 201. vurstede (Feuerstätte) 159. 195. 199. 256. 176. waltmeger (= claviger) 138. 141. wartbom 221. de warde 305. weddescat (wieder lösbares Pfandgut) 99 1 . wedemanet(h) (Abholzungsmonat) 69. 70*. weinkauf 365. wertscappesswin (Fest-, Hochzeitsoder Haushaltungs-Schwein) 63 f. willkommen s. laudemium. Winkel 221. winvore (= Abgabe für Weinfuhr) 327 ff. 330 ff. 333 f. wis (Wiese) 227. woldemene (Markgenossenschaft) s. Herford, wolfhinken (gefüllte Hühner) 135. wort (= area) 295. zedehove (Sadelhof) 249. zelgerede (Seelenheil, das zu Seelenmessen Gestiftete u. für diese Spende Geleistete) 129. zende = Senne. Berichtigungen und Zusätze. NB. Fehler, auch der Handschriften, in den Eigennamen sind im Register vermerkt. S. 17 Z. 13 setze Strichpunkt hinter rauh. „ 38 „ 13 der Anmerkung lies unamquamque. „ 69 „ 21 setze Komma hinter JEike. „ 93 „ Ü6 setze Doppelpunkt hinter ehorum. „95 „17 der Anmerkung setze Komma hinter twe. „ 96 Band lies Fol. 13* statt 13k „ 99 Z. 21 lies hylghen. „ 127 Z. 13 der Anmerkung lies E 1336 statt B 1335. „ 129 „ 25 lies ur-nam statt ur-am; leum. u. Icos. dort ist vielleicht zu locul-um (-os) zu ergänzen. „151 „ 3 v. unten lies Vorwerk. „ 162 „ 7 v. unten setze Komma hinter Sulincfarpe. „ 229 „ 24 setze Strichpunkt hinter infeudare. „ 241 „ 15 setze Punkt hinter Wem. „ 277 „ 8 v. unten setze Komma hinter Henneke. „ „ „ 11 v. unten setze Komma hinter Lyndenhorst. „ 317 „ 17 lies Mage frawe. „ 364 „ 5 lies Stättegeld. „ „ , 3 v, unten setze Komma hinter Hiddenhausen. „371 „ 4 (3) v. unten rechts streiche -perriche (59). „ 373 „ 16 links lies neuestens Barklwff statt jetzt f; unrichtig Z. 17 ist zu streichen. „ 389 „ 13 v. unten rechts lies Vgl. JEikum. „ „ „ 8 v. unten rechts setze zu 327. 331. „ 419 „ 2 v. unten links setze zu hinter Leutesdorf 9, was Z. 6 v. u. zu streichen ist. „ 440 „ 24 ff. lies (Exter dort unrichtig statt Bexten) statt (Exter dort wölil u. s. w.J, da B 1580 im Amte Eheine „de molner to Berten" angeführt wird. Nach Ausweis der späteren, jüngst dem Staatsarchiv Münster zugeführten Heheregister des Stifts auf dem Berge bei Herford hatte der Besitz dieses Stiftes im 17. u. 18. Jahrhundert sich verringert. Geldrenten zahlten an dasselbe im Jahre 1706 zunächst mehrere Bewohner von Herford und Umgegend aus dortigen Häusern und Grundstücken; es folgen H. Glasemeier, Meier Johan, Ebbemeier, Jasper to Bartelke, Nierman, der Meier zu Hücker, Altemeier, Nieber, Schein- 476 meier, Krudrup zu Dreien, der Meier zu Köckerde, der Meier zu Pilsen- dorf, Sontag, Griese zu Brackwede, Niebuhr, Feldmann zu Hiddenhausen, Wilms zu Lippinghausen, Kateman u. Kroger, Detering, Distelhorst zu Spradow, der Meier uffm Berge, Bültemeier, Dücker. 1602 (= 1603) zahlten Kornrenten Dücker im Amte Vlote, Schmaekepeper [K 1684 omj, Kinderhove [R 1684 om.], de Godesridder von der Witthove achter Köckerde; im Ksp. Herford Wocke zu Aling- torf, Spilker to Laer, B. Wevink zu Eikum, Thedenhusen, Sevcn to Laer, Stuckman to Bimsen, Hartwich to Ehrdissen [E 1684 add. Lebrink zu Grastorf]; Ksp. Orlinkhusen: Joh. Lubbekink [R 1684 Lüdeking] to Ubbedissen, Brinkruan zu Horsten; in Ufflen: de Klockingesche nu Stakelbeke u. Schlortholt, Alferman, H. Geisenbier, Joh. Lindman nu Wilh. Dickmeyger, Franz HöfFman; in Heden: de Ockmeiger [R 1684 Achmeier]; in Brackwede: de Grise; in Schildesche: de Meyer to Kocker, de Meyer to Vilsendorf, de Karde [R 1684 Harde] to Brake, de Schelpmeiger; in Jöllenbecke: Ellersick, nervorderholt [R 1684 Herholt], Berkman [R 1684 Bergman] to Bavenhusen; in Spenge: de Meiger to Huicker, Niber, de olde Meyger to Hücker; in Enger: Meier Cord to Eggerinkhusen, de Ebbinkmeygersche [R 1684 Ebbemeier], de Gödener to Westerenger, Herrn, to Bartelink [R 1684 Bartelke], Otto Vogel to Sile, Berend to Sile, Krudup to Dreyen, Nederman [R 1684 Nierman] to Herinkhusen; in Bünde: Joh. Trampe to Knolle, Joh. Clawsink [R 1684 Klausing], Gerke [R 1684 de] Meiger to Knolle, Joh. Homberch to Dünne, de Kaldemeyger to Dünne; in Hiddenhausen: Joh. Sondag to Oitinkhusen, de Katemans tosainende, Joh. Niebur zu Lippinghausen, Hinr. nu Cord Wilman [R 1684 Wilms], Jasper Deter- dink; in Jöllenbecke: Joh. u. Rolef to Mahnen, Schillink in der Hege, de Pipers up dem Riddershagen [R 1684 add. Halstenberg gen.], Thonies u. Joh. to Averenbeke, Hinr. Arendink to Buttinkdorpe [R 1684 Büttendorf]. — Die Einnahme-Register des Stifts vervollständigen das „Register des Gudes Ridderuflen" u. das Hühnerregister. Danach ist wohl u. a., soweit es sich um das Berger Stift handelt, Bartel-(Bertel-)wik im Orts-Register oben als Bartelink (Bartelke) Ksp. Enger zu bestimmen, Egge-(Ecke-)rinkhusen u. Ebbinchusen als alte Bschsabt. bei Enger, letztere erhalten in Epmeier (= Ebbink-, Ebbemeier) so. v. Enger.