R. D. 1 ASPARIS Z E HY RI NI Artium liberalium Magistri. ELEGIARVM LIBERI III. * S DVSSELDORPII, Excudebat Christophorus Ort. M. DC. XXXII. AD M BAN VIII. PONTIFICEM maximum. Er Venerande Pater Sacrorum Maxime Præsul: Successor Diui iure, locoque Petri: as sit gratari mihi, & hanc optare salutem Et minimo & digno vix grauitate tua. omem, & omen habes ex vrbis sede suprema Vnde ad te serie peruenit ordo sacra. ptificale tuum Christi plebs omnis in orbe Agnoscit semper, rite colitque pedum. gnoscat non nemo, precor, hinc si quis aberrat, Nec legem Fidei respuat vsque sacrae. quid in his, hominum quod prosit moria bus, extet, Si desideriis res quoque digna bonis, modo versu etiam mores formatur honesti Haec dignere tuo, quaeso patrocinio. subdita cuncta tuae sint haec sanctissime Praesul Censurae, arbitrio subdita cuncta tuo. PATER W G A — 3 ① S. FILIV PATER, SPIRITVS SANCTVS DEVS VNVS TRINVS Anagramma. Tun' ista vis vrens, clarens Spiritus, putus, fidus? Deus loquitur. INVS DEVS TRINVS PATERI & FILIVS Et SPIRITVS SANCTVS meam ip Ecclesiam Firmabo, ſeruabo, regam percuniter. In prosperis & tetricis: Ecclesia O fide semper, nam Fides mea agitur hîc. Ecclesia respondet. Tu nos malis potens leuare plurimis: TVN ISTA VIS VRENS malos peremuter. Vbiq tu CLARENS praesens, potens, & ens, Tu SPIRITVS PVTVS reples per ti omnia? Mentes Fide virtuteque omnium reple Tu nos bonis FIDVS beare maximis LIBER # 7 ∆ # S. LIBER I. ELEGIA I. Speculum morale ad Laicum. Mundi quicunque viam deuia calcans Hinc atque hinc variis sollicitare modis, Silapis, aduertas ad spiritualia mente: Quaque potes cupida haec si placet, aure bibe. Caetera cum tribuas perituris tempora rebus, Ne breue consilium spirituale suge. Mite tibi ingenium placeat virtutis honestae: Quo Diuûm ducit semita, spesque Poli. on leuia haec quasi sperne, lues vt mersa profundo Assolet, vt vitae sic necis vsque comes, Disse prio placitura Deo, te digna nec vllos Offensura homines quaer cre rite bona. se Deus ad caeli capiendas condidit arces: Cur tibi vis alium fingere stulte scopum: onne sui ad laudem Dominus te condidit almam? Cur vis mancipium Daemonis esse feri? Mottifero te selle sciens non tingere velles: Cur animo scelerum dira venena bibis? in scelus haud rucres, si vilis homunculus astet. Aligeris coram nil metusque Deo? Arte vales forsan, non cognitione Tonantis: Quem tibi praesentem vix reputare soles. Quan Quando creatarum cernis miracula rerum, Sis memor hic quantus. quam validusque fiet. Res granis est eniem probris aspergere; Regem Sed gratibus: tantum laedere quanta Deum? Radices egillet amor se Numinis altas Mense tua, non tam labilis illa foretFortior est vere forte dilectio morte, Pro qua martyribus mors quoque ludus erat. Pondere non operum non poena aut vincitur auro Non amor alterius verus amore rei. ggreditur, superatque minas patientia victrix Seu mortis, duri seu genus omne maliAt quid, vbi, quando, quantum riuierasue vel ausis, Prospice: vult ausus, vult mediumque metus. Ne tibi sis hostis quando tibi iungis amicum, Gratiam in alterius non inimicus huic. Qua licet, atque decet, vtaris semper amicis Infestos superos ni petis esse tibi. Siut ſupcri morum nobis exempla piorum. Si par brauium, par quoque vita iuuer Viuamus Christo, vitiis moriamur & orbi. Possimus ne, isti, quod potuere pii? Seu seris aduersus vitium certamina turpe. Siue Fides curae Spes pia, sanctus amor, Circumdant superi te tutelaribus armis, Castrorum fida te Chorus ambit ope. In Numen Sauctosque licet vesania Mundi Audeat, in nihilum visque, dolusque cadente Et Domino, & Diuis blasphemia demit honorem Siue opere, & verbis seu quoque mente truci Sit= Si tamen inuitae obrepat blasphemia menti, Consensum solum tunc fore scito reum: Cuius & absentis signum est, tentamina menti Quando reluctanti displicuere tuae. Si quoque luxuriae tentatio pulset & irae. Hæresis, inuidiae motio praua premit ipreta statim fugient precibus, rebusque vacantem Vincentem primam luxuriaeque facem, Si quoque vitetur studium tot vana sciendi, Otia, desidia, aut fors alia ansa mali. Vis animi requiem, fluctus irae atque tumoris, Fel & hypocriseos comprime, frange, fuga. Exime te culpis leuioribus: atque Synaxin Paciferam puro pectore saepe cape. Haud tibi commissae contagia defuge fascis: Sit referente alio ceu peregrina tibi. Humani placidum ne rumpito foedus amoris. fide Deo: & credas te quo rite regi: Praemia caelorum perpende & dona Tonantis: Quae maestum crebrò cor releuare solent. Deliciae carnis non spiritualia menti Gaudia permittunt. quid nisi namque lutum on nugis decet, at rebus gaudere supernis Materiam Nato suppeditante Dei: Si celsis meminisse tui non desinit Astris: Descripsit manibus te quoque rite suis. Quique tuae illapsus loquitur dulcissima menti, Atque per Aligeros recta ducesque tuos: il quaeritque tuum nisi toto pectore amorem: Tempore qui nunquam dissoluendus erit: Quique Quique tuum ingrediens reparat sibi corpore corpus, Quaque licet complet conditione sui. Quo iungere magis. magis hoc reuereberis illum, Obsequiisque coles, solicitisque modis, Quoque in eum largus fueris magis atque profusus Hoc plus donorum laetitiaque seres: Si quid & omittes so ius gratiam in eius De licitis, melius, plusque rependet ob hoc. Hoc igitur solo, non re considito in vlla, Ni suspecta tibi cuncta timere velis. Cumque magis quo vis famulari tempore Christo, Obliciat plura hoc impedimenta Satan, Ne permitte, bonis non verbis ille sugatur Dicendum Christi more: recede satan. Nec sola in factis dulcedine nitere mentis, Sed metire magis recta valore sui. Tam tibi peccatum procliue sugare satendo Satanicum monstrum, quam spuere ore tuo Cur dixisse pudet, quod non fecisse pudebat: An non hic oritur. De monis arte dolus? Qui captum rurſus (nam & conſuetudo retentat) Te furia saeuus deteriore premet: Aut sinet, aut etiam sanctos stimulabit adactus Dum vi sis captus, dum facilisque capi. Quicquid ages bene gratis ages, nisi gratia dignum Praestet amicitia muneribusque Dei. Hanc dulcis mentis comitatur paxque quiesque: Hanc per amata prius sint odiosa modo. Admittenda igitur grata solatia mente Dulcia, quae supera mittit ab arce Deus. EXP Experimenta caue capias de Numinis alti Viribus haec certa cuncta regentis ope. Nec tu perniciem reprobis, sed posce salutem A Domino: hoc magna Biblia laude vehunt. Mens tua saepe pias res cogitet atque supernas. Promptior hinc semper mos repetitus erit Cum pernix animi vis nunquam cesset agendo, Distineare bonis, ne capiare malis: Ne foueas, plantat quos Daemon corde tumultus: Namque hinc sopitis postea fraude nocet. Virtutis veteri sit nulla molestiar mori. Nunc grauis, inde leuis, postmodo dulcis erit. Vt mater primum terrens munuscula nato Mox dabit, omne Deus sic leue redder onus. At studio quicunque leui virtutibus instat, Letifera turpat pectora saepè lue. Qui tamen & Charitis forsan bona fecerit expers, Huic gradus ad Charitem promptior esse solet. Nam minus hic obstat posito minus obice magno, Quam qui vsu crebro more, modoque caret. Quo magis obdurat liuor, tumque iraque mentem, Hoc fugienda magis sunt nocitura tibi. uncta decens morum virtutem firmat honestas, Promouet, & dignam dat magis esse Deo. Ne semel oblatam Metanaeae spreueris ansam. Seria vix rarò post Metanaea venit. on leuis haec res est, quae pro ratione malorum Examen vitae non seue possit item Quae praestat magnam tibi rite peracta quietem, Spemque Poli, ac opus vt non sit inane tuum. At 10. At solatiolum ne tu venere satendo: Sit studium iustum, praecipuumque sugae. Nonne feris presso vitiis solet intimus angor Non paucos vitae praecipitare dies? Ne Mundi assiduo vix inuenienda labore, Prompta sed inuentu Caelica quaere bona. Non ea deliciis, vel honoribus alta petuntur, At sanctorum operum sedulitate pia. Praua relicturus, sumpturus pectore sancta Consilia attenti mente memento Dei. Neu te praecipitem mundana pericula tollant, Quando premunt Stygii saepe inemento ro Humani generis timor optimus ille magister Principium frugis nobilioris erit. Hic scelerum domitor, pietatis prouidus authorVirtutisque sator, tutor, & altor hic est Huius, ceu seta filium traducitur, almus Sic Domini trahitur arte timoris amor. Quique dein statuit syncero in pectore sedem Non diuellendus, non perimendus eo, Quamuis concutitur diris persaepe procellis, Distrahitur variis inque alicha modis, Donec ad optati traductus gaudia caeli, Si fuit hic sanus, perficiatur ibi. Certior ipse licet potiora charismata praebens Ducat ad obsequium Christus amore sui, Non minus ingenium tamen, excubiasque requirit, Conatusque, ac si sit sua dextra tenax: Et repetit framus donorum grande suorum; Fraenari vitium continucquè iubet. At bona cur homines vix nunc ad caelica mentes Attollunt? credunt vix ea, vixque sciunt. Nam dum nil oculis capiunt nisi sensible, nulla De summis capiunt experimenta bonis. Qualia erant primis speculata parentibus, inque Munditia Angelicis Caelitus hausta modis. Nunquid ab excelsis dependent omnia caussis, Adque creatorem mens redit ipsa suum? uid magis abiectum, quam triste cadauer? at illud Mente recepta atra nobile surget humo. Ast vt in obscuro detentus & editus infans Vix Caeli speciem percipit atque soli, Quam tūc ille oculis tantum modo & auribus hauſit Sic animos hominum tot bona summa latent. Adde quod obcaecat mentes caligine Daemon, Et clarum insida surripit arte iubar, Ergo fide inprimis nec non ratione magistra Sensim duci animos ad bona summa decet: Quae satiant animos & sola perennia durant; In mediis Mundus sed sitit ipse bonis: Addit opes opibus & honoribus addit honores. Delicias addit deliciisque suis; Multaque cum teneat, tamen illis plura requirit: Et nunquam satis est, semper, at affer, ait. Scilicet haud gazae satiant honor atque voluptas: Mundi vsu teritur resque caduca suo. Contemnenda igitur, tanto nec amanda furore; Quae tibi sunt damni semina certa tui. Quis furor, aduersus Domini luctarier iram, Nec meminisse datum, quod geris, omne tibi Nonne 12. Nonne tibi cum anima corpus donauit honestum? Nonne pedes binas non dedit ipse manus? Quis furor has contra Dominum sustollere, nutu Quem solo innumeros sternere posse scias? Quis furor ingratum venia desciscere capta, Offenſamq; tibi congerere inde nouam? Siue sacerdoti vix dein porere iubenti, Cuius iudicio labe solutus abis? Quis pudor eſt venix poſcendæ, operumque pudere Ossensamque hominum corde fouere tuo: Nec sceleri fecisse modum, sed maniter illud Sectari vitae tempus in omne tuae? Quolibet in vitio transitur regula: vili Praefertur summo resque creata Deo Effraenem secreta manet sententia primi Iudicii, ob spretum publica deinde Deum. O vtinam hac dum tempus habes, vitareque fas est Prospiciens pellas fortiter omne scelus. Si quod at incautum maculauit, protinus illud Elue, nullam in te repperiatque moram. Proposuisse satis non est, nisi firmiter omni Propositum firmes continuesque die: Aut poenam expecta violati saepe Tonantis Horribilem extremam perniciemque tuam. Gratia subtrahitur sacra deficientibus, atque Cum donis alii cum meritisque datur. At si proficies, quamuis desertus ab omni, A Domino nunquam destituere Deo. Nec leue temne scelus: cuius contagia sternent Ad lethale viam, prolicientue nesas. Est medicina piis sacrae communio Mensae, (Prosectus quamuis saepe latere solet, Ne leuis obrepat cui gloria) subleuat autem Altius, à mundo cor reuocatque procul, Et tenerum reddit, peccataque praua relaxat, Donec profectus constet & inde sibi, Dum capti non iam mens conscia muneris absit Longius à vana laude, metuque mali. petitur quauis merces tibi grandis opella, Dirigito in laudem, quod facis, omne Dei. Omnibus in factis regat haec intentio mentem. Si ruis, hac constar te caruisse face: Quae vitiis, cheu, cunctis subuertitur, atque Si tibi, nil doctis sidis amice piis. Haec facit, obrepat nunquam vt tibi somnus agenti: Haec facit, vt studium non sit inane tuum. Haec facit, vt placitae postponas commoda sortis, Et laudes, vitae deliciasque tuae. Non quod mortifera est istorum intentio semper: At nocet & venia est saepe petenda tibi: Vt dape si fruitus recreando nempe palato, Ignosci tibi mox supplice mente petes. Sit bene victuro prima atque potissima cura, Letifera vt purges corque pathosque lue. Proxima, progressus sanctis vt moribus edas, Tertia perfectum culmen vt inde petas. Non caro, non mundus, non Daemon saeuus, at hostis Quilibet ipse sibi maximus esse solet. Illa licet varia cingant te indagine vbiq; Plus caussae de te quòd verearis, habes. Tanti 14. Tanti eſt eſſrænes mores compeſcere poſſe, Atque voluntatem continuisse suam. Destrue consilium mentis prauum prius: atque Abnue consensum, nam dein errat opus. Rumina, si sapics, mox importuna rescinde, Nivis te insidis illaqueare dolis Si fueris fragilis, vitiis constante resiste Robore; nec vento cede repente leui. Ne tribuas Domino, quod consuetudo maligna Intulit: haec nimium culpa proterua foret Si vis astra tibi, minimè seriere: nimisque Prae reliquis noli tute placere tibi. An tibi seruiri vis instar Numinis? an vis Nancisci donum viribus omne tuis? Non tuus vber ager fructus dabit, is nisi liber A Ioliis vegeto semine surgat humi Num magnos corrupta dabunt tibi semina fructus Num veniet segetum copia sponte sua? Tempus habes nondum damnatus viribus aequis Numinis, atque tuis vellere vim Iolii. Nonne magis premitur quo palmae pondere ramus, Rectius aduerso crescit ad astra gradu? Plurima per duros tibi sic superanda labores, Sic debes recto crescere ad astra statu. Fortis erat Diutim quondam Victoria carnem Vincentum Satanam, seque feramque necem, Vincito laetitiam, in rtorem, quin, que merumque Quae caeco, & vano turbine corda replent. Dum styx turbatam rationis defunct arcem Vix bene prospicies certa pericla luis. Ne Ne quid agens tantis turbere tumultibus vnquam: Ne dicas, ne quid praecipitanter agas. it tibi dux ratio non praeuertenda furore: Eque potestate haud egrediare tua: gressusque redi haud praetextu crimen adaugens: Tum quae feduxit ansa, modusque, vide. Nec mora de mediis adhibendis consule tecum. Quae tali occurrunt tempore multa tibi, sum quasi deprensus facto confunditur ipso Daemon, culpa magis displicet ipsa tibi. ra te exercitiis quoque spiritualibus, his vt Exacuas animum, fortificesque tuum. Quadrantem, mediam, totam aut meditere per horam Norma tibi haec omni sit repetenda die. Una exercitum contentum tale sit hora. Ne caput afflictes continuando nimis. pes brauii alios, alios mage commouet horroi Paenarum, quo sunt praemeditata magis. pendensne Poli per te pia gaudia, & horum Vim, numerum, astra, decus, lumina, tempus, oper laec poteris Mundi rebus praeferre caducis, Quae longè tantis inseriora bonis? foris est rutuli facies tam splendida caeli. Nonne intrò gemmis clarius omne nitet, immis, non quales ostentat Mundus, & optat, Quas nihil ad caeli credimus esse iubar? tumque horum moueat magis admiratio, lausque Diuinorum operum, magnificique Dei, raesertim similes per rerum cognita formas, indages quam si singula mente sagax Inge 16. Ingenium effingens haec saepe volubile certum Addat anhelanti calcar ad aſtra ſibi. Sat seruare quidem, quod legum postulat vsus. Haec omni potior cura sit atque labor. Non decet in templo se aris obuertere sacris, Et specta, la oculis hîc obiiss. vagis: Hinc strepitus, visus, certamen abesto screatus, A soribus merces porticibusque suis: Flecte genu sed vtrumque, parum vel sistito fessus: Nec sessam, iubeat, ni mora longa capeQuid iuuat externum, si non ceu Nomine coram Interius gestum rectificetur opus? Omnia quid prodest oculis aut mente notasse, Ni re ipsum notis, ni tua facta notes? Vnde animo tenebra? quia non aduertere sueuit: Aut scelerum flammis impedimenta capit? Aut più se velet contemptu, inuaditur illis Infestis squamis siue sodalitii. Pande oculos, sortemque tuam cognosce miselle Rumpe sodalitii foedera, pelle nesas, Luxuria:que faces, & sumum defidis oti, Et fastum, nimium quo tibi forte places. Quid fueris, quid sis, quid eris post tempora vitae. Bis tecum voluas quolibet ista dic. Ex felice miser fies, ex diuite pauper Forsan peiorem nec pecude esse vides. Naturaene suae negat vsque superstua brutum? Te tamen inglunie pascis amice nimis. Quam te virtutem tenuis conatus ad omnem, Quantus ad omne malum scruor & ardor agi 17. Seu genere ipse nouo, rutiloue emblemate fulges Sic notus populo haud notus es ipse tibiOb leue quam subitò, quam saepe irascere? praestat. Vt fias notus pertolerando tibi. e coaceruandi tot opes, citò dixero labes Cura premit, ceu non sis tumulandus humi: Quamuis mortalem te dixeris, esse negabis. Tam secura mali credita vita tibi. Multis damna sui dedit, heu. inscitia, datque, Et dabit, at fructus notio certa sui. um non esse bonus curas, id hypocrisis esto, apparere aliis dum tamen ipse cupis. in etenim verbis fas est simulare vel actis, At crimen tegere, & conticuisse licet. ec damnaris eum, seu sit bonus aut malus ille, Qui, quod conditio, mosque requirit, agit. tsi veste sua Monachus procedat amictus, Festo Missae adsit ille vel ille die. gnat & hebdomadis singlis peccata satendo, Tundat cor, or et flexus vtroque genu, iuxtecumque premunt aduersa, pericula terrent, Vnius potior sit vbi cura Dei. quid enim, heu, onerum, grauiumque sub orbe dolorum Praeualet insultus, copia caussa seges? ne sese tristis, nunc offert laetior aura: Quem formidatum non mouet acre malum? confictum alius pallet formidine damnum, Aut verus, aut quod non possit abire malum. it, quale velit, dum non sit noxia chapa: Dum toto hanc fugias corde fauente Deo. Quin 18. Quin homo nunc illis, nunc his laetatur, & altet Diuersis, nec res omnibus vna placet. Vix vnum multis, non omnibus omnia quadrant: Resque vacat damno condita nulla suo. Quam stupidi & fatui qui non sua munia praestant Ni repetita foret crebra ruina prius? Excitet ingenium si sensa volubile semper, Tunc ad plura aptum percipienda foret: Ast vt destituet currentem spiritus ardens, Sic festinantem te labor ipse premet. Obsequium Domino pra standum aequabile semper. Clara licet perdi fortè corona queat. Perciideritque licet Salomon, aut vnus & alter. Vnica non tempus veris hirundo facit, Nam puero, iuuenique senique exercita virtus Disponer metitis praemia digna suis. Testis amor Domini prompti donare coronam. Vincenti tibi si par modò perstet amor. Caelicolae Dominusque tui ad spectacula perstant, Vt consolentur, promoucantque simul. Quantunicunque Deo dabis, haud aequalia reddes Cuius sonte tuum prosluit omne bonum. Nonne tuis donis poterit ditescere tantus? Nonne ipsi vitiis posse nocere putas? Si sed inere bona pauca, malus mala multa rependar Immemor accepti nonne videre boni? Dignus honore suo fit rector, dignus amore, Quo sine plebs legem sępius aequa fugit: Cum leges sit ferre Ducis, Praetoris at illas MinExequier, pare promptus vtrique libens. 19. Mansuerus, patiens, demissus subditus esto: Rectorem maior vis, grauitasque decet: Acrior & tumidis demissis initior esto. Est dignus meriti quisque rigore iugi. More locis, qua fas alienis viue recepto: Inque alia caecus, mutus & esto domo. Laudo tuus si aliis alibi se accommodat vsus Pacificè, si non criminis ansa tibi est. Neue sodalitium quodcunque incessito sacrum, Ne locus haereticis detur acerba loqui. Non tua turpiloquis pateat domus atque probiosis, At siet obsequiis dedita tota Dei. on famulus violet, non natus festa, sed omne Turpe scelus fugiant, atque sodalitium: Filioli patrem, matrem comitentur ad Aedem Filiolae, dedant se precibusque statim. Vt iis vitetur quiddam ob leue, muta sit vxor. Vir surdus, neuter nil crepet esse suum. forma recens, vestisque absit peregrina, statumque Ne pretio excedas siue decore tuum Nec tibi, nec natis vestis sit forma superba: Fine caput modico filia quaeque colat: Sitque viris coram gestuque, habituque modesta, Contineat sensus continearque iocos. Usque pudicitiae custodia cetta sit almae, Hanc gemmis meritò praeposuisse decet, Nec quaerat ludos, nec aiuer spectacula quaeuis: Queis vtriusque abigat cura parentis eam, gnus honos & amor debetur vbique parenti, Debitaque obsequii grataque norma pij, Et 20. Et miseritutela status, promptumque leuamen In caput accersant ne mala dira sibi: Quique puer bibulus fuerit sociusque malorum, Probri loquus, mendax, turpis, manis, iners, Comptulus, aleam au.ans, leuis, & suruculus, aegre, Visque bonae frugis, quando adolescent. crit. Nam tenera his Vitus nimium corrumpitur aetas lit tandem sexis, heu vtriosque status. Haec ætas ysu virgarun. sɣpe domanda, Non baculis, palmis, verberibusque feris: Saepe caput tenerum tenerum tali male laeditur ictu Exemplo, & molli voce subi. de rege. Promißis gaudent, adamant munuscula duris Nonnihil assuescant, rure datisque cibis Subdanturque bonis rectoribus, atque magistris Exemplo, nec non sedulitate pari. Parcius ô iuuenis responsaque tardios edas Indomito similis linguane fertur equo? Sit famulus probitatis amans, polleusque fidelis, Pacificusque foris pacificusque domiTecta prenicus labro, reticensque domestica gestaObstreperi fastus nescitas, atque soni, Sitque fide coniunctus hero, minimeque gulosus lurator, dirus, luxuriosus, iners, Dinerſi ſexus nimius comes, atque ſuſurro, Expers liuoris, persidiaeque leuis Nec modo respectum propter famulentur herilem: Sed Domino vt placeant per sua facta Deo. Necia carcela: turberos: sit multua longè Heu Spontio: ingritia: damna cauento putris. 21. Heu male quam regitur famulis domus absque probatis Quam mala pax, fidei foedera ni qua ligent. Pellatur reprobus quamnis sit filius: at si Scandala prouenient, det modus alter opem. Nil nisi qui iussus faciet, minus ille probandus, Vel graue qui querulo gutture culpat onus: Nectamen & famulus, ni pactum sic fuit ante, Per diuersa nec & nocte grauandus erit: Donatus mercede sua, donoque subinde, Et suaui verbo promptior esse solet. Si placide paret, ne vindex esto seuerus, Estque sua aegroto debita cura domiPost abitum malis audire benignus, amansque Quod similique suis instruat arte tuae: amque tuo iussu bene lex percepta superna In templis domui prospicis inde suae. Sis Caelestis heri memor, & ne viribus ægrum Desere defectis, nec feritate tume: Mox quoque testatus de eius probitate petentem Dimittes: alii subtrahe neue suum. Saepeque Heros mutare suos laudabile nunquam: Quomodocunque decet, sustineatur onus. Sint tibi perpauci, sed sibi semper amici: Qui nec amicitias vtilitate probent. Humanos nimium tibi ne conquire fauores Non homini cupias, sed placuisse Deo: ilige Rectorem hone, formidesque prophane. Paena malo, laus est conueniensque bono. Quam decet inter se concordent faedere iusti, Ut sedet vindex pana pericla mali. Nonne 22. Nonne sodalitium reprobae est damnabile turbae, Cum qua nulla alstat suauior aura poliNonne sodalitium sancti est optabile caetus, Saepe negata aliis dat cui dona Deus? Quid tibi cum laruis, ludisque quibuslibet, aut cum Ridiculis mimis, turpiculisque choris? Pertrahe ne quenquam trucis ad consortia noxae, Et caue ad aequales cogere velle cyphos. Vt potes effugium per honesta negotia, dicta Consilia exquiras, quando grauare magis. Esto satis, modicos cum sex libaueris haustus: Laedit honestatem plus satis & stomachum Cuique suus cyphus, atque modestia constet edendi, Maturusque abitus, sobrietasque grauis Nec bene amicitias colit vsque saper fluus vsus: Nec benequeis vti conuenit uisce fruiOssiciosus eris pro con moditate propinquo: Qua te vis, alios hac cole, amaque fide, Vtere diuitiis dispensatoris ad instar Non Domini paulò post cariturus cisQuaecunque euensunt, credas permittere Numen: Nam bona proueniunt elicienda malis. Non mala, sed bona de cunctis tibi se lige rebus Instar apis, quae sic mel stadiosa legit: Si quid & offendit, si quid tibi displicet, id ne Mox carpas, pandas, deterinsque pares. Si uibi non nota est alienae intentio mentis. Ne damna: aut aliquid crede subesse boni. Parcior esto aliis censendo durior in te: Sun/ Non hominem probio, murmure laede Deum 23. Sunt qui blasphemam nequeant compescere linguam Ni sibi praefixo Iudice mane Deo. Plurimane ex opibus dites sibi vincula nectunt, Vincula, quae multos ad Styga fraude trahunt? Quisue statu viuit contentus? pauper & ambit Diues, at è celsis prona ruina locis. Nec dare mercedem nec debita differ in annos. Reddere iustitiae est mox aliena suae: Accepiatque dati rationes confer in album, Ne tandem detur fraudibus ansa malis. Sitque tuae pretium tolerabile mercis & artis: Mensuras numeros. pondera iusta dato. st ubi cum socio de rebus lis erit anceps, De queis iudicii longa futura mora est: Sumptibus vt parcas, componere praestat vtrimque, Parte aliqua vt iuris cedat vterque sui. Praecipiente Deo dent dites, dent & egeni, Plurimanam referent restituente Deo. si praeque feris venentur gaudia caeli. Quae vincunt pretium quodlibet atque bonum. ent semper dites, miserum nullique repellant, Seu nequeant, nolint seu dare, voce fera. ent laeto, promptoque animo, vultuque sereno: Namque licet modicum gratius illud erit Quis toties, & tot possit dare, forsitan inquis? Siccine collaudas iam data dona prius? fors coram populo cupies celebrabilis esse: Siccine mox merces perditur ampla Poli! Ob'iuiscatur sua munera qui dedit: & quod Dextra pium facit, haud la ua resciscat opus. Sit 24 Sit memor assiduè percepti muneris aeger, Et pauper, ditis qui releuatus ope est. Scandalum vt appellant, quo pes offenditur, est sic Alterius crimen criminis ansa tui. Si quod in exemplum trahis: acceptumque vocatur: Si praehes alii dicitur esse datum. At male id acceptum Pharisaeo more, quod aequum, Atque bonum in partem verteris ipse malam: Vt site leuiter quis laescrit ore, seroces Mox reuomas diras, terricrepasque minas: Aut si quis fuerit moderato laetior haustu, Idcirco te mox ebrietate premas. Dedecet æquiuocos ſciſus & promere verba Namque simultates dissidiumque creant. Dedecet & placidos litem serere inter amicos Et detrimenti semina certa grauis. Ira Deo vetita est tali quia seruear intus, Qua vacuus nemo vulnera dira facit Assectum ipse bonum tribuit Deus omnibus irae, Qui sed abutenti pessimus esse solet. Est etenim officium duplex laudabilis irae, Primò plectendum commonet esse malum. Mattharias. Phincesque duces hac vindice fraena Luxurix, & falsis imposuere Deis. Hanc si vsurpasset, non indulgentia mollis Cum natis misero fata dedisset HeliQuae quoque nunc multis nimium damnosa maritis, Et patribus tardis ad pia flagra nimis: Ast ad plectendum si te mouet ira piaclum, vim Exuperet ne te, neu regat ipsa, caue. 25. Vltra namque modum vehemens rem exaggerat vltrix Exiguam; vel delator adauget eam. Haec solet & tenebras offundere mentibus atras, Vt maior, quam sit, res videatur eis. Ergo coercenda est: nec mox hortamina caecae Bilis adhortantis esse sequenda putes. Nam nisi eam ratione regas, excedere poena Siue potestatem, siue modumque queas, Dum paenam meritis maiorem pendere, siue Dum iuris habita non ratione cupis. Ergo cum primum te conturbauerit acris, Siste parum, donec transeat atque sile, Praua sile, pariterque bonum: temerè cui aperta, Saepe solent multis ora patere malis, filonga fuerint prius illa coercita cura, Cura, quam mundus vix adhibere solet. Alterum at officium sibi vindicat ira satelles. Vt rationis ea est, sanguincumque pathos. Qua bene fretus homo poenas merito irrogat acres Vt virga natum corripit ipse pater. Hac Moses hominum quamuis mitissimus esset, Acceptas fregit monte Sina tabulas, Spernentemque Deum, & conficta idola colentem, Saeuiit in populum caede feroce suum: aesti Helias Baalitas perdidit igni: Tuque vrsis pueros das Helysæe malos. intantemque salutis iter peruertere Sergi Priuaras Helyman lumine, paulle, magum. onne minax vultu in Pharisaeos, Christe, flagrisque In violatores AEdis acerbus eras? Dum 26. Dum tamen exequeris paria his modus esto fremendi, Est que intra metas ira tenenda suas: Excipiat bona ne forsan malus exitus orsa, Namque importuna est res & acerba nimis. Namque esferre cupit sese super altius omnes Fraena parans regno ius, ratioque tuo: Quisque suo superire cupit. dare iusque sodali, Nemo manus, omnes esse volunt oculi. Disce igitur, Christum bilem laudasse nec omnem, Nec vetuisse omnem, quae ratione rigetEst binis iniusta modis. nam qui comes aegrae Naturae est primus motus & ipse recens, Quique voluntatis nec iussu aut prodiit ausu, Nullius maculam contrahit ille luis. Si tamen indulges, pauloque ſerocius inſtas, Aduerter sque aliquas traxeris ipse moras. Culpa erit haec leuior, cuius grauitasque sit omnis Libranda ex spacio vel breuitate morae. At si dein plenè consentit iniqua voluntas In damnum, quo sit afficiendus homo. Sique leue id damnum, leue adhuc scelus esto volentis At graue si quisquam laetitur hoc grauiter. Indicat haec grauibus Christus Deus omnia verbis, Irasci fratri queis vetat vsque suo. Nec deſiderium prohibet, quo fortè quis optet Ordine legitimo plectier acre nesas: Vel sibi subiectum dum vult constringere paena: Iniustum optari sed vetat omne malum. Ergo caue, ne te fallax subiuntat hic aestus. Expugnetque animum calliditate sua, 27. Ne dum operis cessas saueque à verbere pænæ, Pectore quoddam optes interiore malum: Incautum quo te nil laeso fratre trucidas: Qui procul à paenis talibus esse potest. Iudicio sed Christe reum cur dicis eundem? Nonne hoc quo renes cordaque nota tibi? Namque adeò bilis tibi displicet intima, dignum Iudicio vt statuat, quod subit acre reus: Quamuis lethisera saepe est non noxia labe. Ad grauiora animum sed parat illa tuum. Excæcatque animum, varia que est causa procellae Rixae, odij, plagæ, verberis atq; probri. ebene te excusas, quod praeceps bile, vel aegri Sis cerebri, toleres calcar & acre domi. Hisne aliena modis renocantur crimina ad auras Væ tibi, proficias ni reprin endo seram, Ni reprimasque potis tot proficiendo per annos, Quot schola virtutum te tenes alma Dei, Nonue o im paenas heu Christo Iudice dignas Persolues longa vi rabieque tua? Vitatane putas patientia quaeritur ansa Vt gula, vel praeceps labe libido sua? duersis bilis subigenda est fortiter annis: Pascendum Domini est auxiliumque tibi. firmiter & Domini statuas patienter amore, Aut meritas vitiis pertolcrare vices. tque equus indomitus cursu haud retinetur in ipso, Praena sed ori eius sunt adhibenda prius: Ut praeuisa minus feriunt fera spicula stultum, impete sic caue ne vincat & ira suo. At 23. At Racha, quid verbi est? num quod leuis cuomit ira Damnaque quod nulli fert metuendamimisi Idque tamen peius verbum interiore sit ira Illo supplicium deteriusque trahit. Quod neque letiserum saepe, vt neque hilis & ipsa, Irascendi optes ni mala damna mota. At sauae quis quaeso reum putet esse Cichennae, Qui fatuum fratrem dixerit esse suum? Christus at hoc dixit, quia compos & ipse salutis Esse queat frater, qui ratione caret? Cu'pa tamen minor est, quam si cui nomina inertis Bruti, vel fungi desidiosa dares. Qualia non porerunt cæli conuexa ſubire: His sed adhuc tua vox saeuior esse potest. Vt si quen. vocites tumidum, suremque, ferumc Crimina queis animi perniciosa notas. Quae grauia & bilis sunt pro ratione latentis In latebra cordis interiore tui. Auribus ingesta haec alienis mole grauescunt Opprobria, astanti sed mage dicta reo. Si quod praeterea damnum aut mala ſata preceris, Aut pestem, summum iam tenet ira gradum. Ast intenta tibi si sit correctio fratris, Acri fas vti voce subinde reor. Sic fecere pii. Sic Christus & ipse sepulchrum Albatum meritò te pharisae vocat. Condonanda tibi est fraternae iniuria bilis; Et placanda etiam qua rationes potes: Condonanda tibi est, quamuis nil la seris ipse Placanda est, dulcis si monet illud amor. 29. Ni placaris enim, grauius, vel longius ira Infrendens fugiet longius omne bonum, Qui laesit primus, veniam prior ipse rogabit. Cui quoque tu veniam fure negare nequis psa locum tempusque occasio quaeque ministret. Linquendum haud semper, quod tibi restat opus Astringit nullum lex mandans tempus ad omne, Obligat ast omni tempore, quando vetat. Altera pars hominum nimis est, heu, pectore laxa: Alteraque angusta cor breuitate gerit. elle laues scrupos, qui vt plantam calculus vrit, Te vexant, fistunt vel pietatis iter, Quod magno tu animo sequeris studioque, placere Vt possis vitae tempus in omne Deo. prosunt animum, qui tranquillare valebunt: Obstant qui turbant pectus opusque pii. pertas laxis nimia est adimenda: trahendi Sunt & in oppositum, ne nocuisse queant, non in medio virtus consistit amaena. Mens cadat, vt nulla laxa vel arcta via las mundana prius fassis tibi rite piaclis anxia: mundities tuta timore Dei est. sacere absque Deo possis perpende? nee hilum. in superum mores a quiparato tuis. ne aliquid, quo sies proximus illis, ad quod Domini non opus esset ope? sitque Deum dignè attenteque precari: truare pios corda legendo libros. itum est dubium, cum pars tibi neutra probatur, Ambiguoque haeres totus vtrimque gradu. Scru 30. Serupulus est, si pars sese vna probabilis offert, Qua falsa apparet sub ratione leui: Talia multa solent animos turbare piorum Inuitis foetis obueniuntque aliis. Veptior essluxit si circumstantia quaedam, Aut noua si apparet sub ratione noua, Cumqueis saepe tamen rectum consiste te crede Tigiciam, quo Inunc dar locus, ordo, status. Ansiferi, igitur, ni caeca pericula maris. Mox animum au, tras quod potes ipse tuum: Diuertasque alio est totum prudentis & vti Consilio: ars nutat propria saepe sibi. Si comes anxietas orsis, præeatque vel orsa, Desere, ni peius deseruisse putes: Niue malum reputes aliud par, nam bene praxis Sic regit etiam aliud mens speculando putet. Si tibi subrepat blasphemia & haeresis, ira Siue libido animum praeueniendo tuum, Si consensus abest, non est vt noxa rimenda: Consensus solus nam reus esse potest: Consensus dubiusque dati haud rationibus insta: Lyrantem auerſus deſpice: siente canemiSi tibi liuoris, subrepat motio signum Dessensus est, si displicer illa tibi. At per iter seelorum qui liberiore feruntur. Tramite, quos nullus terret agitque metus, Tartarei terrore rogi sistantur oportet Justitiae memores cunctipotentis heri, Qui vindex impune nesas non praeterit vllum Arsurum Stygus tempus in omne regis 31. Crimine nec crimen cumulantibus astra daturus, Quod tanto constat rite labore piis. Hos cape adumbratos inconditoque, rudique Conceptu mores, si placuisse queunt. Adde quod & multis dimissa poesis ab annis Saepe negat doctis auribus apta loqui. Adde quod humanae nitendum est parius arti. Nam miseri & fragiles quam cumulemus opem? idendum Domino, cuius ope suaue sit omne, Et leue onus nostrum, quod graue pondus erat. cipias animo, quae sunt data, quaeso benigno Sintque tibi faueo si potiora tenes. 25 ELE 32. etéton 30 ELEGIA II. Ad Sacerdotem. Quicunque sacris adscriptus viuis alumnis. Atque ministerio fungere Mysta sacro Te decet & niucis praeccilere moribus omnes. Artibus & dignis conditione tua. Cum tibi sint animae dignissima portio mundi Ducendae recto tramite ad astra Poli, Quo dignum affectu hoc, qua solicitudine munus, Quam pietate grani, quam grauitare praSi meritò cunctis reuocandus mentibus ille, Qui pius vnanimi corde vigebat amor, Quo seruente recens licclesia canduit igne, Quam Cleri præ aliis hunc decet ordo gerat! Viue ita, ne tibi, ne populo damnosa potestas Sit sacra, sed fructu prosit vtrisque suo. Quod latet, est leuius, grauius sed crimen apertum, Vitandum cura quod grauiore tibi. Nec tibi nunc studium vel opum, vel crescat honorum, Siue voluptatum, quod minus ante fuit. Sit tibi praeſixus labor, & tolirantia oportet, Nec fictus, factus sinis, at esto Deus, Neu diuerso alijs videaris tendere sine, Virturem veterum sic naltere decet. Iudicis vanis, nec amatis: unde cachionis, M Elanditiis, probris, sallicrepuque minis. 33. Materiam litis temoue carpentia verba, Scandala queis patitur, queis tuus ordo probra. Cultu, humilique animo sit iuncta modestia semper: Sitque comae fastus, segnitiesque procul. caue, inassuetum ne te noua commoda fallant, Aut acri repleant asperitate nimis. eue sodalitiis spretum auersere popellum, Cuius & ipse prius conditionis eras. consuetudo hominum nimia aut parasitica vita, Suspicioque mali defugienda tibi. emineos vitato dolos, & certapericla: Laedere nil citius, nil grauiusque solet. que statu vestis cingat te longa decensque, Mundaque, nec vilis, nec pretiosa nimis. ctaque ne census duplicent conuiuia in orbera, Frugalis mensae lex erit atque modus. nla nefas priuata magis si fulgeat aris, Queis Deus offertur, sumitur & colitur, mpla micent, araeque, animas quo vulgus auebit Ornare exemplo ceu sacra templa suas. quanta ô mundities est Christi corpore digna Gutturis, & manuum, & cordis habenda tibi? go consecratur, quo Numen sumitur ipsum, angitur, offertur & retinetur idem. in grandis, neque ficta decet demissio mentem. mnibus indignum vt te magis esse putes, genis, Satanisque feris, qui labe vel vna artareos, eheu, commeruere rogos. terat indignè Mysteria talia Mystes que reductantem sumpserat ore Deum, Ote 34. Ore Deum imputo pueri sub imagine visum: Corrigitur tanto nec tamen ille metu. Dumque ausu reperit Mysteria prauus eodem, Seque magis Dius retrahit ore puer, Percitus à noxis absolui Praesulis optat Iudicio: & noxis sacra solutus agit. Hinc placidus sumi se gaudet Iesulus ore Terque recusatas reddidit ipse dapes. O vtinam tantis adsit pia cautio sacris, Cautio digna Deo, digna salute tua O vtinam reliquis nunquam reuerentia desit Digna ceraemoniis, officiisque sacris. Ni tibi vis & opem à Domino charitem que negati, Ne pium agas tepidè, quod nimis odit, opus. Ni tibi vis adimi Christi pia verba parentis Cui summè in votis est tua vera salus, Saepe frequentanda est tibi concio mente sequace, Plebis ad exemplum, certaque lucra tuaNonne magis gestusque docet, voxque ipsa diserti, Quam lecti, quales non quoque damno, libri: Nonne olim Clero doctrina à præside crebrô, Nonne quoque asperior poena ferenda fuit! Si quis in hoc numero canones rupisset, & absens, Vel praesens rectè non suum obisset opusQuae si per claustra, & collegia semper in vsu Durasset. multis hinc foret orta salus. Rectè esset, si quisque sua quoque praeses in aede Corrigat omne, velut lex ratioque iubent. Caenobiis equidem quondam sapientia docta Floruit ad summos saepe petita gradus: Quæq 35. Quaeque à virtutis dicta Asceteria práxi? Quo mundi nocuus vix penetraret amor. Nunc etiam quicunque petes his ducere vitam, Sit Diuina tibi gloria sola scopus. Quod cuiusque loci non sola occasio praestat, At disciplinae sicubi norma viget. Hic tibi mandantem Christi vice consona legi Claustrali prompta suscipe mente Patrem. Neue recusato iustis parere statutis. His fraenis animi mobilitas regitur. on te alia Christus regeret, si hîc viueret, arte, Quam placida, & multis fræna petita piis? gula praecipitem faciet neglecta ruinam, Quæ bene perfectum reddere culta poteſt. At de Praepositi si disceptatio iussis Serperet, innumeris litibus ansa foret. ludicium capitis ceu caetera membra sequuntur. Sic tua sic ipsi subdita sunto tua. il inuito ipso vel ages, vel habebis: ab illo Pendeat officium, iudiciumque tuum, Est dare, queis opus est, resecare superslua Patris, Arctius arbitrii stringere vela tui. ortiter, & promptè, constanter, alacriter illud, Quod vetat, atque iubet perficere omne tuum est. noblo sexus fas est alienus vt absit, Et quod in exemplum triste trahatur opus. nne obsunt potius, quae non prodesse videntur? Nonne vsu mundi solicitatur, amor? on decet abiectas hîc rursum quaerere gazas: Quae remouenda forent impedimenta procul. Mor⸗ 16. Morruus es mundo, vestitus vt indicat ipse, Cur veteri rursum viuere more cupis? Relligio ô vtinam renouetur pristina, qua nil Cultori vtilius gratius estque Deo: At te homines inter viuentem plura pericis Mysta manent, medio quisquis in orbe manciNe te pellacis vis auri, damnet & auræ, Atque dapum, fac ne sint scopus illa tuus. Grandis amor Domini est, minuit quem gaza nec inges Nec prae aliis quae sors splendidiora dedit Prastatis, obtento qui non seducitur auro, Quem calcare frequens aemula turba nequit Laude nec euehitur, seseque potentior ipso Rector onus vulgi sert rudis, atque mali. praes. Quem plena in mensa haud rapit illecebrosa vol Quam cui vas valdi fictile forte placet. Si quodcunque sacros restinguere tentet amores Et rapuisse Polum, despice, tutus eris. Rerum amor, atque vsus referatur in ordine caeli Ad Dominum, norma quam tenus esto bonus Cognitione carens vigeat cum zelus inanis, Cognitio zeloque incomitata pio, Sint tibi cum Sophia consortia mutua zeli. Temperct ac aestum mitior aura tuum. Vim cohibe in miseros nimiam, teque omnibus Naturae memor ô labilis ipse tuae. Quos tonitrupænæ tremefecerit acre prioris. Spes recreet veniae, spesque salutis alat. Roboris haud tantum ratio, ast & amoris habendaFirmane membra etiam debiliora iuuantur Vber 37. Votre nenimium fluat ampla scientia curso, Contrahe, neue obsit impete, sistat amor. Utque tibi, & populis nihil est damnosius ipsis, Propositum si non aggrediaris opus, taue, ne fuerint praefagia certa ruinae, Si subitô quaeuis te leuis aura rapit. t collecta tibi sapientia prouida, mitis, Atque columbina simplicitate nitens, Quae penset peragenda, animique instructa senatr Temperet & motus, & facienda regat. ter iustitiae quoque vim, prudentiae & artem, Simplice eas veluti cauta columba gradu, rpentino sensim mens tincta veneno damnosa sibi, transiliatque modum. tenim impersis alienis subditus audax Roctores temerè iudicet, atque regat, silia exquirat, sugillet & ore proteruo, Qui ius exequier debeat omne datum vlli messi non est adhibenda alienae: on bene sic iacto semine crescit ager. lium quia sponte sua succrescit vbique, Quis satis euitet, quisue satis resecet? ne operum sterilis passim iacet, ecce, bonorum ultus & absque fide iam ferè hebescit ager? ars Parochis esset perspecta regendi, gatum implerent agmina frugis agrum, ita foret messis, rarus ni operarius esset ridus & exemplo, doctus & arte sua. e, opifex & nauta suam si nouerit artem, seu solum Mystam munus obire rudem. oss. 38. Officii ignorans nonne ignorabitur olim? Quid prodest, ni arti sit comes ipse labor? Aut si sudori succedat inertia paruo, Feruidulaeque morae longior inde tepor? A te suprema quidnam Deus exiget hora? An fastus, & opes, deliciasque leues? Nil horum, ast animas, aliis quas forte ministria Committens census colligis ipse tibi. An petet, externis vt te distraxeris? absit. Tradita Leuigenis vnica cura sacra est. Coniugia & merces, horumque negotia mundus Firmet, agatque, at opus persice Mysta sacrum. Ne nimia, aut minima in libris sit cura, soporque Officium populis vtile sistat iners. Ne careas libris tibi conuenientibus, aptè Qui veram tractant cum pietate fidem. Nec tamen alta omnes peruoluere iura tenentur. Ni quos officii cogit, & vrget onus. Lecta reuolue tamen, ne sint frustranca paene Lectio lecta placet, sed repetita iuuat Quamuis Theologicum Pelagus peragraueris, author Qui casus tractat, saepe terendus erit. Si tamen interdum sententia vertitur anceps, Quam nescire nesas, & didicisse pium, Conueniant plures vno sub Praeside docti. Queis dubii pars est discutienda tui. Namque ita collatis dapibus sacra sercula crescunt: Et veri efficitur notior ipsa fides. Praepositi dubii partemque tuebitur vnus: Quamque argumentis tresue, duoue petent. Denig 39. Denique, quae visa est propior sententia vero, Expenso rerum pondere praeses ait. Abstineas libris non vtilitate probatis, Vnde nec euades cautior, aut melior, Quiue docent vetitas artes, aut haerosin, aut qui Turpiloqui castum solicitare queant. Est feruere parum siue lumine, fulgere vanum Absque animi flamma feruidiore tui. go alils rector qui trades caelica, primae Te instruat aetatis praeuia cura frequens, uncque tua est validè tibi praesirmanda voluntas, Vt sit propositi tempus in omne tenax ior erit merces, melior quo intentio mentis, Quam decet, vt virtus vera sit, esse bonam, ter consequitur maiora haud munia merces, Ni quoque maiori sedulitate geras. ando praees, capienda alia est tibi regula vitae incessu, verbis, moribus, officiis. mulcetó rudem morum dulcedine gentem: Nec semper verbis Stoicus esse velis. dicia erant quondam Bernardi verba monentis sta rati humanis congruere ingeniis. moderatus enim sit honestus sermo, grauisque integer, & verax, flore decensque suoNescas nimia ne consuetudine, rara Copia cernendi tunc foris esto tui. cipuo studio semper venerabere Numen: Soli optanda Deo gloria, nulla tibi. nhic, sed caelo decet expectare laborum. Praemia, quae meritis conuenientque suis Far gratis40. Fas siquidem quodcunque potés dispendere Nec soli fructus accumulare tibi. An breuianda tuo te vita labore moratur! fas, quod Christus auer, dulce necesse siet. Defendenda pures caue consuetudine quaequam Crimina: peccantes post malefacta mone Per te si qua nequis, alienum posce iuuamen, Quale so'er tibi ius suppeditare sacrum Trade rudi populo, quae sunt accommoda captu: Atque alias alio tempore pande vias. Dirigat haud vnum, sed totam concio plebem De damno & scelerum pondere saepe monens. Post commune scelus culpatum ad singula transi Congruat affectu vox moderata suo. Sæpe magis plebem testis mala pectoris vrgent, Et praesens, quam quae poena remota Stygis. Sacra Catechesis praedocta ex more quotannis, Praeuiaque inculcet concio saepe modum, Quem sua cum debent, teneant peccata fatentes, Quod nullo à Mysta sint retegenda modo, Vtque retexatur primis confessio ab annis, Tunc quoque quam grauior cura fatentis erit. Quantum operae pretium doceatur vt ipsa iuuentus, Aures dogmatibus quae dare prompta magis Quam foret optandum, si, quod, proh, rarius, aptè Quisque fatens culpis exoneretur homo. Si quis adhaec facilis, non destituendus is, estque Durior obliqua rite inuandus ope, Voceque, ceu non sint haec sic onerosa suaui Mulcendus, nec mox abiiciendus erit. Prom 41. Promptior exemplis vnius caeteram turba. AEquo animoque tui pertolerantis erit. Tu mitem praemonstra animum: tu vulnera cura: Tumisero Domini fer miserantis opem. Summa quidem solio clementia Numinis exit, Praesidis aequa tamen iustitia esto tui. sprimò crimen minuisse fatentibus aegrè, Vt solitum, vt suasum fraude, doloque Stygis, (Foemineus sexus metuit magis atque vacillat) Praesertim si quem saeda libido grauat, Donec erit fasso pandendi tutius iram Quam meruit. Mystis mos, reor, ille bonis. Moxque reum tristem non quaestio terreat atroxi Vnde hoc? Siccine? cur te domus haud tenuit? Nec quaerendo nesas, qudd non fecisse putetur, Eius acerbari cor ego triste velim. Sec scruteris opus turpe effutisse negantis. Nec postrema, nec haec quaestio prima siet. dubius fuerit, portansque pericula casus, Posce reum prote, consilioque moram commissa tacet, vel sponte fatebitur aegrè, Tun prius vt narret gesta monendus erit quod quia rectorem temere ausus laedere caesi fas sit corda iterum subdere fassa nefas, le dolore vacat, firmo caret ille cauendi Proposito, silet hic, aut aliena tenet. atere negat, te excusa lege Tonantis, Et sacra officii conditione tui. ec cuiquam inuitus munus videaris obire, ec numero hoc hominum, ast vtilitate proba. Prac 1 42. Praestat enim paucos bene, quam male soluere multos. Vrereque hic v'cus, ne Stygis igne luat. Vt nemo la tus tristem solabitur aegrum, Sic, ni aliis te aptes, ars tua vana foret. Fas tibi cum pueris hîc est puerascere rursum, Laxum scrupulosis esse subinde piis. Sis laxo rigidus, praesumentique seuerus. Turbata antidotum pectora lene petunt. Quam multos rectorum heu indulgentia damnat, Queis sat amicitiae quaerere inanc bonum. Sis bonus & qualem meritò sous quaerere debet, Qui vulnus curet, relliquiasque mali Atque ad te reuoces curandum hinc arte magistra, Factaque commioneas pandere saepe sua. Namque superficie tenus haud obducere vulnus Profuerit, radix sit nisi vulsa mali. Deterret noto quosdam pudor acta fateri, Queis venia est aliis fas reserare malum. Est alioqui opera consultius vnius vti, Cui vulnus mentis iam pater omne tuae, Pra sertim grauibus si conflictere piaclis, Arque rudis medicus non sit in arte sua. Sincerè fassus lætus it fasce soluto, Ni faciat, medico culpa ea danda suo. Debet at elabi nulli apta occasio Mystae, Quae, bene de quouis vt mercatur erit, Recta docere rudes, prauos ad iniqua pianda Ad veram haereticos solicitare fidem, Hortari, vt natos vicini & quique propinqui Moribus informent, instituantque bonis, Paup 43. Pauperibus, miserisque pium praestare iuuamen Paceque discordes conciliare decet, Scandela nota palam prauosque euertere abusus, Si qua facultatem res, ratioque dabunt. Amplificetur honos omni ratione Tonantis, Atque salus hominum promoueatur ope. Admonet hoc magni grauis obtestatio Paulli, intentaeque pigris ob bona tecta minae. tuus extincto languescat spiritus igne, Ille piis libris saepè fouendus erit: vos lectos expende animo: aut meditere frequenter, Ferueat vt flammis mens tepesacta nouis. ita Theiologia hoc Sophia hoc non nudaque praestat. Quamuis vtiliumque arida cura operum, virtutis opus repetitum saepe, profectum Mente bona, & vera, nec simulante fide. contemplatrix satis apta reciproea vita Actici iungi conditione sui, umque haec humanos concepta profundit in vsus Arte refertque ad se mutuus ordo pari. goque sui affectus cogatur sensa domare: Praecedat reliquum curaque talis opus. coraque cum passim sint spiritualia bella, sit scelerum sectae multa pericla gerant, opus assiduo magis hîc hortamine linguae, Eloquiique grauis feruidiore tuba. pe est haeretico non respondere procaci Posse, puer seu sit garrula seu sitanus, qui malè sacrorum deprompta è sonte librorum gumenta labro stulta seroce crepant. ER 44. Est vbi vis animi, officioque scientia digne Quaque redarguere hos, quaque docere queati Praecipuè sanctis te moribus imbuc: nam sic Iudicio victos viceris ante suo. Cis iustus, castus, gestuque habituque modestus: Nec populi dete iusta querela sonet Sit dulcis, sit largos amor, facitaque sequaces: Zelus ad hortandum robur habeto tuus. Prodigere est sacros res iniustissima census, Qui templo dandi pauperibusue forent. Nunquid & huic meritò stipendia lege neganda, Qui distracto animo fundit ab ore preces? In varias curas ne mens distracta seratur, Se Domino dignè praeparet ante preces Vtatur mundi rebus velut hospes, & exul: Queis animum Paullo praecipiente neget. Sape reposcenda est ratio tibi pluribus à te Dictis, & gestis, quae vaga corda parant. Inque precis, psalmi vel sine recollige mentem, Seu flectendo caput siue plicando manus. Nominibusque Dei affectum subiungito mentis Vt qui sit clemens, qui bonus atque potens. Mentio dumque tui fit, saepe memento prophani Et miseri, & supera semper egentis ope. Conuenit orantem promissis fidere Christi, Se vilem tanto subderemente Deo, Dilatisque bonis non desecisse petitis. Pergereque affectu seruidiore suo. Publica pro populo tibi sanctio promere vota, Assidue sacer hic, quem geris, ordo iubet. Nr 45. Nec sat mente tenus, nisi & exprimis omnia verba Seu canis in templo, seu legis ista domi. Consonus hîc canor est, sed dissonus ille pererrat. Musicus hic propriè dicitur ille chori. pe viam facilem quoque Musicus ipse chorali Praestruit: hancque tenens certius haurit eum Hic spaciisque notas effert aequabilibus omnes Ille celer modò sit, tardigradusque modo. Omnia septenae reserant modulamina claues: Sex vario voces ordine singla regunt Quis duri, mollisque soni discrimina donant. Orsaque pro libitu summa vel ima sinunt, et, & plura libri tradunt simul atque Magistri: Inceptumque artis perficit vsus opus. fficiis sacris primam, ceu gesta recensent. Praescripsit seriem caetus Apostolicus, det nox grates scelerum pro nocte repulsa. Tertia iudicii sit memor hora dati, exta quod affixus Christus cruce, nona fragore Quod tanto viso funere terra tremat, spera, quod fessos releuet nox tarda labore: Quam pellet gallo mox recinente dies. bus Aligerum visis summus quoque Praesul Alternis iussit concinuisse choris. ipsepie tractimque sonet canor atque decori, Dulciter, & nares non feriente sono. or in festo, ceu mos signare videtur, Pressior in reliquo tempore is esse solet. lix resonant submissa nimis: sublimia frangunt: Interrupta horrent: praecipitata nocent. Qule. 46. Qulcquid & ossendit populum, sacra exulet aede: Nec torqueto nimis, supprimitoque sonos. Hic oculosque vagos, linguam hîc compesce loquacè Dispersum ad Dominum cor reuocare stude. Anticipare caue socios, dum voce quiescis, Alterius versum voluito mente chori. Vult syncera Deus Deus omni dignus honore, Conspicuus nulli, sed tamen omne videns. Quicquid ages. magnum reputa te munus obire: Quod nec praecipitas nec celer insta aliis. Ne mediam excedat supra horam Missa vel infra Lecta tibi: offendit longa nimisque citaDisce, sacris quodcunque libris rubrica notauit: Praeposito promptus pare humilisque tuo, Ne gemat & sese rationum fasce leuatum Gaudeat, & sint vtrimque pericla procul. O vtinam monitis his te quoque rite peraptes, Conspirent votis & tua facta meis. E E 47. 88 W 6 W # ELEGIA III. De Moribus Ingenuis. T bene moratus fias, & honorus vbique. Et grauis, ista solent pauca notanda dari. Discipulis quondam quae tradidit author alumnis: Cuius saeclum vltra praeteriisse reor Sint facies, vngues, dentes, coma, lingua manusque Calceoli & nares & toga munda tibi: ficturae pulicum scabies & verticis absint Strophiolum naso seruiat atque labris. huersus sputum, sternutamentaque, mucumque Elice: nec retrahi haec, nec tetigisse decet. eue reserto probrum vel turpe, tegasque tegenda: Ne cultu turpis, nec nimis esto leuis. Sint ludique leues procul, & commercia praua, Et gula, segnities, ira, libido, tumor. on aude nimiumque time: haud temerarius esto, Nec nimium mutus, nec nimis esto loquax, todigus, atque tenax, iudex, & testis iniquus. Credulus, insidus, somniculosus, iners, utilis, irrisor, mendax, vinosus, iniquus, In Numen, Mystas, impius atque patres. ulta placet virtus: sis vndique & vsque modestus: Sis frugi, & boni amans, sis & honestus homo. quando ministrabis, statues tunc ordine cuncta, et facies: curae munditiesque suit. Starcque 48. Stareque plærunque est pueri raròque sedere, Et capere hac sessum, qua sibi parte datur. Verticè nec curuus, cubitis sis pronus, & ore Lurcò, vorax, creperus, concitus arque bibax: Nec boli immodici lauti nimis atque frequentes, Stipati bucca congerieque caua, Insecti, rosi, repetiti, vbi liqueris ante, Pluribus apprensi quam digitisque tribus. Labra sient, tersaeque manus, tibi proxima sume: Relliquiae teneant non tua dextra quadram. Seruetur mentum, pectus tibi mappaque munda: Deme sinuque manus, sit pedibusque quies Non oculis decet esse vagum toruumque tueri: Obserues gestus saepius ipse tuos. Terge labrum, quoties biberisque, bibesque, nec ha Fac duplices: sint terpocula sumpta satis Nec celer, & tardus, nec stride & sessus anhela: Et digitis pateram dextra teneto tribus. Adde meño lympham, cyathis auerte loquelam: Ad modicos haustus dux tibi sanus eris: Haec merito pueris dedit obseruanda magister, Quae factos poterunt & decuisse viros. Addiderim his, ne tu loca vbiuis prima requiras, Postremusque abeas, nec sine honore precum Nec cultro dentes purges, terebresque nec orbem, Ossaque ne rodas dentibus, vngue manus. At quid rusticius, quam turpi voce sacetus, Et gestu & risu si videare aliis? Ne te ostentato, nec te defendito ineptè, Cum ratio non hoc postulat atque locus. astus ### 49. Nec sis clamosus, nec quem praeuerte loquentem: Iudiciique tenax ne nimis esto tui: Nec tibi quaerendo quaeratur & ausa cauilli: Neue voca testem ad singula verba Deum. Siloqueris merito deprincipe parcius, ergo Nec tibi maiestas vilioresto Dei. Syncerus tibi tractetur conuiua, vel hospes Laetius, ire volens nec retinendus erit. Ganeo nec cupias suscepto quolibet esse: Conuenit hic etenim norma seuera magis, Quamuis in multis, vt & hoc expendito, num qua Extrema hic anceps indigus esset ope, Praesertim si poscat opem, velletque iuuari, Indigeat si animae forte salutis ope. arpia dicenti & tractanti te inquito iturum Nec rediturum, haustus si vrgeat ille pares, Aut si detineat temere te longius aequo Vltra horam aut aliam: tuque require nec hoc Sed nec amicitiae nimis amplo iura paratu, Nec largo nimium fas coluisse mero. Ecquis enim vanos tot tam variosque paratus Tot vasa & calices laudet ametque cados? on bene priuati ciues imitantur honore Praelatos aliis magnificosque Duces. xin vestitu bene rusticus aemulns esto Ciuis, & hic clari nobilitate sua. on bene tractatur vino qui impletur & escis, Cuius & inquiris singula facta sagax. mque vocatus eris (nam haud fas accedere sponte) e scrutere oculis cordeque cuncta vago. Sin 410. Sin casu aecedas, noli noua condere lura, Ast inuenta tene: carpere parce magis. Non assenteris, non fastidiueris vllum Ferclorum, praesta sobrictate modum Esto procul vanus nimis anxius ordo sedendi: Inuisum nimium, nil minimumque placet. Quattuor haec habitus, sermoque & gestus & esui Disciplima optant arte modoque regi: Non pretiosa nimis, subtilia molla, clara Srienta & fluxa nimis, longa vel ampla tene Nec celer & tardus gestus minimeque quietus, Nec mollis nec sit turbidus, alque procax. Non decet, inuerso quid agatur vt ordine rerum: Officium faciant singula membra suum: Audiat auris enim, tantumque & lingua loquatur: Interea labris esto oculisque quies Atque supercilijs, manibus, pedibusque, lacertis, Et naso, ne aliud quam videaris homo. Cstentant aliqui dentes ridendo, tuentur Defixis oculis versus & ora nimis. Incedunt modulante gradu, verrente lacerto: Dumque sedent, humeros, crura, latusque vehunt. Simplicibus doctisque aliter, iuuenique, senique, Rectori, seruo fare aliterque tuo. Non vltra, quod opus, nec citra vescere honestum, Aut tarde propere sordiduleque nimis: Trangere num pulchrum cyathos, euretere mensas, Inque illis siquis potus & esca stetit? Non vtraque manu pulchrum, aut esitare sinistra: Sed digitis bolum summe duobus abhinc. Di Da socio sectam & maiorem diuide partem: Nec totum quadra deme vel orbe cibum Non spectando vagus, linguaque loquaculus esto: Et requiem teneant membra modesta suam. Tantus in his etiam ne mentem scrupulus angat Moribus, vt pudeat forsan adire bonum. Atque virum doctum; cui haud confiteare grauatim, Etsi moratus non videare sibi. Mos est dissimulare malos sine crimine mores Motibus haud nimij, moribus haud minimi. Tuque locum praebens alijs calefactus ad ignem Moribus humanis officiosus eris, nioculatores & qui se fingere stultos Audebunt, similes his aliosque malos Ne spargantur opes tot in irritamina luxum, (Dum fors tu parcus) ludicra, vina, dapes. Nobilitas mensae sub tempore nollet adiri: Ciuibus, agricolis forsan idemque graue est: t graue magnati, in plateis hunc siquis adiret, Cumque relaxandi tempora sunt animi. justicitatis erit (Theophrastus vt inquit) ineptae Lis non mota suo tempore siue loco Cum quis perstringit sese emendare paratum, Cum perturbata quis ratione furit, tram succendit, simul & succenditurira, Atque in litigijs vociferatur hlans, gnescunt oculi, manibus fit plausus, humique Compulsus pedibus, comparibusque modis, Communis vitae de moribus extat in omnes Transfusus linguas perbreuis arte liber Ordid 2 52. Ordinis à Ies y qui conuictoribus extat Editus: hic auido perspiciendus crit. # # V. ELEGIA Vi mala non secit, neglexit fors bona multa: Nam mala saepe latent dissimulata nimis. Luxuria incestus, vicinae coniugis ardor, Seu praedae studium, siue latrocinij, Nocturnum grassandi opus, heu, commune iuuentae Infestanti agros, pascua, tecta, nurus. Ah quoties sonuit communis in aure querela: Mox puer hic Venerem, moxque puella sciet: Nunc quoque post sepes, nunc post carecta latebunt, Et socio facient aduigilante nefas: Communi studio hunc vna nocte locoque En expectabunt conscia scorta domus Obuia tunc baculis prosternent, atque repellent Siue homines noti seu quoque bruta sient. Vespera festiuam praegressa secutaque noctem Praebebit tempus molle, modumque malis. Vtque venus communis, ita est vis, furta, dolusque. Satrapa num dormit. Praetor, vterque parens? Heumalum ab his intentarum conimuue timendum Siue hoc peruersi nocte, dicue ferant. Hoc in agris studium, sic exerceur & ættas, Quae matura bono vergit in omne malum. ELB 53. A # e VI. ELEGIA Sententiæ Veterum. Vae ratio & veri docet experientia testis, Si placet, e multis haec tibi pauca nota. Se satis ostendit virtus praenobilis ipsam: Felicem virtus reddit amaena virum. Non virtus dono datur, accipiturque: bis ille, Qui vectè viuit, viuit, habetque satis autorum virtute potens satis obtinet vnus: Non facile emergunt, res quibus arcta domi Est virtus bene posse suis affectibus vti, Ast vti damnum est flagitiumque male. Sunt subiecta animi nulli bona: fidere sicui Fas (nec fas) virtus praeter id esto Deum. Nec suaue est prorsus, nec salsum praeter amorem. Semper amara prius mel tibi reddet amor. ficit & paritas animorum & seruat amicos: Queis durat placidum velleque, nolleque idem. il magis iniustum tardo reputatur amico: Odit verus amor non patiturque moras. Non modus in vero nec terminus vllus amore: Non amor est, est qui disidiosus amor. Suspicio est quaecunque leuis fugienda, simultas Vtrimque ex animo quando remota fuit. Auxiliere quidem sed praeter crimen amico: Praefertur veteri non bene quisque recens. Tu 54. Tu nec amicitijs ceu floribus vtere gratis, Tantisper dum se store recente probant. Discutienda licet tibi fors videantur amici Omnia, at ipse prius discutiendus erit. Non ita res facilis statuisse quid inter amicos: Alter enim certè sic inimicus erit Parcus erit diues, cui rerum sufficiit vsus: Est pauper, cui non, quod satis est, satis est. Disce vti modico, ni vis seruire per aeuum. Rarò rem bene cum diuite pauper habet. Ridiculos inopes passim vocat alea felix: Curia vix illis, vix patet altus honos. Paupertas simul ingenij est artisque magistra; Traditur huic nudae rarus honoris apex. Qui properat nummis inhiando, seque molestat, Virtutis fertur descruisse locum. Et genus & virtus, quibus haud comes aeris aceruus, Vilia creduntur sint licet ampla satis. Absque labore caue felix euadere velle. Prospice, fac, vigilia, nec miserandus eris: Ni tradas animum studijs & rebus honestis, Torquebunt vigilem liuor, amorque nimis. Pigritiam generat tibi desuerudo, veternum. Pigritia: vsus enim nobilis omne potest. Excutit & somnos vsus morbosque repellit: Temporis est omni nobile parte lucrum In tenui labor haud tenuis quoque gloria raro est At curam merces magna decetque grauem Ardua non adeó res est abstrusa grauisque, Vincere quam perpes cura laborque negent Ten 55. Tentanti semel atque iterum res prompta videtur. Laus venit haud recti 'deliciaeque simul. Commendantne breui sese praesentia fructu? Nonne voluptati sunt sua lucra lues? Taedia progignit tibi copia: rara voluptas Dulcior: est nulli crimine parta quies. Ratò laeta solent esse impermixta dolore. Gaudia discedunt non reditura procul. Cum tibi blanditur, magis est fortuna timenda. Robustos metuit sors, residesque premit. sors est perpetuò nunquam bona: quando fauebit, Disce, modo tristis quo toleranda foret. fortunae potius praestat confidere parcae, Effusa danti quam bona multa manu. Non fas est misero sortem sperare beatam. Dant mores sortem conditione sui. Fortunae liuor comes est: magnique fauoris Est breuis ipsa parens. Iudit. agitque vices. in magnis fortuna furit magis, omnibus instat: Dimissam frustrà mox reperire queas. Promptior inuentu est, bona quam fortuna retentu, Instabili passim nam pede cuncta terit. fortunam sequitur populus tremebundus & odit. Laus vsum euentum fors sequiturque suum. Fortunae satias locia non indiget vnquam: Namque quod huic satis est, hinc furiosa rapit. Curse seruitio liber modo mancipat arcto? In promptu causa est: desidiosus erat. Quantum quisque malus, tantum rectoribus obstat. Immodicè liber mox tibi seruus erit. Qui d 56. Qui facit innitus, miser est non iussus, oportet Te plus scire, foris, quam, bone serue, loqui Cui permulta licent, minimum, reor vsque licebit. Proximus est lapsu qui nimis alta petit. Posse pati inuidiam, reor, est pars magna regendi. Peruertit regimen se retrahendo pudor Expers consilij vis ingens corruit apti. Incumbit regnis vndique terror atrox, Artibus imperium tutum est, quibus ante paratum Creditur ipse malum quaerere magna petens. Plaerumque vt vehemens, sibi sic aduersa voluntas. Instabilisque gradus saepe regentis erit. Qui se cunque volet multis praeponere, paucos Inueniet, qui se forsan amare velint. Vnicane iratos facile vt vox placet amantes: Ferre haud riualem posse potatur amor. Fertur, amatores similes amentibus esse Qui nec se, qui sint, quid faciantque, sciunt. Immodice potum generatne obliuia vinum: Da satis huic, cupies quem retinere, cibi. Est aditus facilis, grauis est regressus amoris. Tum fugito, praesens quando libido magis. Crescit amor sensim toto vt patiatur amante. Blandilijs captus somniat omnis amans. Multa pudor celat: tumet tege recta peroptans. Plurima percunctans gerrulus esse solet. Iudicijs praeceps lingua est, qui munera cuiuis Exprobat, haud paucis hic odiosus erit. Se solum facere indoctus putat on, nia rectè. Qui discit, mentem nunquid alitque suam Nun 57. Nunquid iners medicina mali ignorantia? nunquid Ingenium quo acuat acre, recessus habet? Senus ille dedit, qui donum distulit: hoc nec (Cum potes) ignotus praetereundus erit. bratus erit dans dona lubens reddatur eadem, Qua prius est munus mente subinde datum. Prompta placent potius, quam munera larga subinde. improbus est capere haud reddere dona sciens. Seu te laudatus laudet, culpetue prophanus, Laus hinc aequaelis par tibi vtrimque bonum, rallitur haud rarò spes praeconcepta bonorum: Saepius eueniunt ante putata minus. onbene debilitas miseri temnenda cuiuis: Est etiam, quando mota nocere queat. incertum petitur, dum certum linquitur vltro. Plus seruasse foret quam reperisse decus. uxa dolis hominum, mollisque euertitur aetas. Ne gemitum immeritis adde, malumque malo. assidua haud poterit meditatio cuncta grauatim Vincere tutatur sequis amatque lubens. fugias sumptum lucri studiosus honesti: Quod minimum est, nimiae molis id esse facit ta loqui de se, praestareque multa decebit. Nonnullis somnum garcula rixa facit, plus, quam par est, licet, hic se pluribus aequo erit. illiciti feruet & vrit amor. une bona notescunt, fuerunt cum perdita nobis. Ne meminisse velis, quae repetisse nequis. communem cunctis quis sortem ferre recuset? Dum res non sinet, id quod potes, esse velis. Pulz 58. Pulcrhum cuique suum est. ius summum iniuria summa Ansa operi non est praetereunda bono. Prima mali pellas. nocuit differre paratis. Num neglecta solet serpere flamma magis? Accipitrine auceps frustà sua retia tendit? Sectandis docilis turpibus omnis homo. Mobile discorduns rerum cupidumque nouarum Vulgus, & auersum, more, quiete sua Vix semper, casus quem transit saepe, relinquit. Dis modo, qui rumpit faedera, fidus eget. Principium belli facile est, grauis exitus omnisDiuitibusne inopes iam cumulare solent? Qui cupit, huic etiam mora sestinatio saepe est. Quitimidè petit, haec ipse negare docet. Inuidiae antiquis noua deteriora videntur. graue est Vt culpęs promptum est, vtque imitere, In vita noscas hominem post sata quiescas. Subdita sunt nulli, quae bona pectus habet. Vt sit laetitiae quidam modus atque doloris, Te nulli iungas arctius vsque malo. Contra hostes nulla est occasio praetereunda Nexus amiciliae culpa subinde fuit. Ferre odium praestat, mala quam consortia sontum. Nil contra inuidiam dicere vera iuuar. Est inimicitiae primus gradus improba fari: Recta loqui gradus est primus amicitiae. Vincito cedendo: tibi ni patientia desit. Ferre malum facile est quod libet, atque pati. Non mala diligimus, mala sed patienter amamus Astrin Qualibet aerumnae conditione pati 59. Astringet sua quemque salus ope carius omni. Nunquid inest vitijs res mala caecus amor? Vixtres vna domus socios retinebit edaces. Heu quantum impatiens est homo ferre parem; edere nonnunquam laus est moderata sodali. Rara placere solet, displicuisse frequens. rumnae querulae, sed opes tumidaeque, feraeque. Indigna heu vitae plurima suadet amor. Iudicium rerum prudens rectum apparat vsum. Priuatis studijs publica causa cadit. illicitum petitur: damnant sua votaque rari. ludicat an melius quisque aliena suis? onsilium properum rebus vix conuenit apte. In causa decuit cuncta librasse graui. puit oblatum mulier, vult vsque negatum: Et mala dum sola est, cogitat, ergo caue, um se culpari, dum negligi inopsque miserque Cogitat, est nimium suspiciosus homo. xemplum & paritas pollent vi corda mouendi: Vix falli exemplo sequis in orbe putat. ludiciumne aliquid plebis metitur honesto? Ne quodcunque bonum repputat, esse putes. pernitur omnis iners passim. malus vsque putatur Errore implicitus qui semel ante fuit. Respicit haud meritum libertas quodlibet ausa. Huic tantum liceat, cui licet absque malo. ELE 60. ELEGIARVM Liber II. Ad Reuerendissimum ac Serenissimum Principem ac Dominum VM ERDINANI Archiepiscopum Coloni ensem, S. R. I. per Italiam Archicancella rium & Electorem, Episcopum Padebornae, Leodii, Monasterii, Administratorem Hildesii & Brechtesgadi, Ducem Stabulensem, Comitem Palatinum Rheni, Ducem vtriusque Bauariae, VVestphaliae Angariae, Bullionis, Marchionem Franchi montanum, &c. Dominum meum Clementissimum, ELEGIA I. (As mihi sit Princeps nostri Augustissime saecli Carmina pauca statu promere digna tuo: Si tamen hisce grauem sit fas intrare sub aulam Indigno, incompto nec satis ore graui. Da veniam studio, dum finis commodus adsit O Princeps toties gratificate bonis. Iam mea praeuenit stylo grauiore pedestri Musa edens speculi connubialis opus: Quoque maritorum, nuruumque exempla piorum Contuli, in hoc Domino qui placuere statu, Mox subiuncturus syntagma, Exemplaque nostri Qui ponulo sacra praesumus arte, status: Quod reor hoc grauius, quo plures ordinis omnis Censores metuo fasce vel arte graues. 61. Atque vtinam possem legere hic vel littora caute, Ne me credam alto, difficilique mari bene Diuino nutu sacer ordo statutus. Quo Dux Leuitas vnicus inter erat. ege figurali hac summum caput Inclita Roma Inter mitratos vndique in Orbe tenet. quoque Roma vetus cum vi succreuit & auro, Mox legum atque virum mole grauanda sua, tat adhuc Romae per te, Dux, aemula noster. pux pietate grauis, pros peritate potens. titine Pij Augusti tuiure propago armis tutati Relligionis opus atantis per totum latius orbem, mantisque opibus Templa, Domosque Dei? facere vt posset fructu vberiore retenta irginitas fecit cum Cunigunde sua. & ipse pari sequeris vestigia passu, Quod regis, exemptus conditione soll. que Pater studio ductus VVilhelmus eodem ransegit senium Relligione graui. parte regis tot spiritualia iura, niae es veteris dignus honore Ducis. Duce Relligio nunquam Iudaica cultu, hore, fortuna prosperiore stetit. face Mosa Leodinae Telluris & vrbis tura beat nusquam Relligione pari. luce dis Agreppina Colonia famam Auctam Romani foederibus soli; at adhuc nullos non seruatura per annos um Bonna sceptri sede pedique tui, Cum 62. Cumque Nouesina cognominis vrbe Coæui. Quas res allambens Rhenus iter peragit. Firma Monasteri Duce te stant mænia valli Et duplicis fossae robore cincta graui, Sed Fidei grauiore nouae pietatis & auctu, Queis Amisis plus quam fluctibus amnis ouat. Te Duce consurgit quoque vi Visurgis in auras Et ductu & fretus robore magne, tuo. Quem Trans Hildesium Clerum complectitur am Frumento & ditem fertilitate Soli. Cis quem circuitu minor hoc Padeborna, sed aequo Mitrae iure tuae & maior vbique Fide. Hem quanto hic sumptu radiant Cathedralia Templa Et passim ob fructum condita plura Gregis: Queis cedunt veteris Mundi & miracula Romae, Ethnica si tamen hoc nomine digna reor Te Duce per dictas grauium pietate virorum Clara Dioecesis statque reditque fides, Qui studio fido vel sacramenta ministrant, Vel qui ipsis pacto praesidioque sauent. Te Duce florescit passim pietasque Tidesque, Dum rebus quam alijs huic plus vtrique vacas. Hoc symphoniacus cultus solennis in aula Seu cedente die seu redeunte probat. Hoc leges pro vtroque foro latae atque nouatae, Et merces dignis, & daeta paena reis. Nec virtus calcar, vitium nec fraena requirit Praesidum & annisu compare stante Ducis. Non roburque Fides pietas non lucra requirit Conatu Cleri compare stante tui. Hoc 63. Hocytinam agnoscens zelo magis vrgeat acri Visurgis, Amisis, Rhenus & vsque emosa: qui duplex nouere tuum sceptrumque pedumque lure potestatis duplicis atque status. Quamuis non vno tibi tempore & impete tortens Non vnus fluuios sistere promptus erat. Robore resfuit haec mentisque manusque gerenda, Quorumvis quod erat non tolerare pedum. gnata, affinique hic Regum stirpe Ducumque Mitrarum hîc iunctis viribus vsus erat: qua potens tellus infirmo Principe nutet, Seb Duce stet tellus nequa potente leuis. quepio licet Oniae nox atra minata est Non impune Deo pro duce stante suo: ibi fortunae lux & virtutis amaena successu semper prosperiore miceti sua vita probat, conatus & vndique spondet, Sic indigna haud te sit Duce terra suo. que tuis semper fauit successibus aura Dum pelago stat adhuc anchora tuta spei: ocet optata te dehinc statione salutis, lungendum Diuis quos imirare, tuis: taque iustitia & pax longae tempore vitae Felicem in Caeli det regione locum. optare mihi liceat cum pluribus vni Ad bona conato pascua ferre gregem: uius sub Tuguri transgressus lumen ab anne Fauisti pretiis & sat honore graui. immeritoque decem manus hic tua contulit aureos: Quanto promerito nunc meliora dabis? Nam 64. Nam scio conatus vtentum tempore rectè Pro grege, pro semet perplauisse tibi. # 6 * ELEGIA II. De Haeresibus nonatis & mutatis. Unumerare libet veterum figmenta modernis Inuenies eadem, si numerare libet. Quid docuerc noui contra ieiunia, Diuos, iconas? Referant, quid docuere noui? Vi noceantue dolo, non curanere vetusti: Hi neque discernunt, vi noceantue dolo. Erro vetus tribuit nobis noua dogmata, nemo Quae docuit nec non erro recens tribuit. Quae dedit erro vetus, mutauit postmodo sensa: Nunc sua mutat, heri quae dedit erro recens. Pro libitu veteres Mysteria nostra sinistrè Explicuere: id agunt pro libituque noui. Crimina inulta patrant nostri, noua secta vetusque Obiicit, ast illi crimina plura patrant. Si qua fides tamen est saluans, vt nostra, piare Haec poterit. Qui horum? si qua fides tamen est. Est tibi secta Fides, quae crimina nulla repellit, Nec sectas vllas, est tibi, secta, Fides. Est tibi, Secta. Fides cerebri vertigine nataObiectum quoduis est tibi Secta Fides Vera probanda Fides, quae annis signisque perennis: Quae virtute viget, vera probanda Fides. Vere 65. Vera probata Fides, quae nunquam desijt, & tot Sectarum victrix vcta probata Fides. Dogmata Luter habes antiquis eruta Sectis, Et damnata olim dogmata Luter habes. undere vota vetas pro mortis spicula passis Proque his Aerius fundere vota vetat. Tempore sacra vetas nobis ieiunia certo: Talique Aerius tempore Sacra Vetat. Sola Fides satis est, clamas. Nunquid quoque Simon Eunomiusque crepant? Sola Fides satis est. Chrisma sacrum ne negas? Sed & ipse Nouatius atque Donatus quondam Chrisma sacrumne negat? mptio sola sacra est tibi, non vtrimque Synaxis: Testeque Nestorio sumptio sola sacra est. redere nec tibi fas, minor haud ê�™ praesule mystes: Aerio non est credere nec tibi fas. :bs mulierque tuis praesunt Luter impie sacris: Quintiliano etiam plebs mulierque suis. ors scelus vna piat deductum crimen Adamo: Lutero & Proclo mors scelus vna piat. Quid mihi cum Monachis? Tu Circumcellio, tuque O Luter resonas. Quid mihi cum Monachis? mula pestis abi sedes, ais impie Luter: etilianus ait: Romula pestis abi. ingere vota decet Clerum, Luter improbe dicis: Vox quoque Lampetidae est, frangere vota decet. argine nupta magis valet, inquit Iouinianus, Luteroque valet virgine nupta magis. ncta quis enumeret veteris figmenta nouata saeresis? ah damna hinc cuncta quis chumeret? Qua 66. Quae tibi Catholica est Romane? Per omnia spatsa Consensu. Luter, quae tibi Catholica est Sit mihi sola vetus nulli nec tempore, nec re, Nec mutata loco sit mihi sola vetus. Sagasenaasacana III. ELEGIA De Castitate. Erta fides: leges statuit Diuina voluntas: Tota est mandanti cognita causa Deo. Omnia molitur solus bona scitque potestque: Subiectus nulli subdit & omne sibi In nos imperium Dominus gerit vnicus, at nos In sensus nostros, arbitriumque datum. Quisquis luxuriae cupies damnabilis vsum Effugere, & pura viuere mente Deo, Sis pius & Domino subnixum & pectore promptum Reddiderit tutum tesuga, teque labor, Visus & auditus, sexus vsusque alieni, Siue inconsultus, siue frequensque foret In trepido poterunt te constituisse periclo, Aut si passim alijs sit tua aperta domus, Perpetuône oculos à Virgine verrit Iobus? Hinc vindicta trucis nonne timenda necis Vt Salomon monet, ò si se monuisset & ipsum Proh summè sapiens caetera, stultus in hoc. Ergo animum diuerte procul, dimitte morantem Ocyus ô firmo robore quisquis eges. Ro. 67. Robore quisquis eges, muliebris linque pericla Conuictus, audax obloquiumque gregis. Praeco vetus pastum vberiorem corporis olim, Colloquium vetuit seu muliebre tibi: Nunc contemptibilis species, spectabilis & nunc, Nunc fraude intenta, nunc sine fraude capit Ut raro cessant, non cessant daemenis artes, Quique litant veneri, quique litare monent. Inque notes vultu sexus vtriusque colonos Dispare fortuna, compare flagicio. decimandi essent, ne consummatio fiat, Incesti, Mæchi, sacrilegi, Magici plures, qui non correcti aut sponte relinquunt Nequitiam, incauto quam tenuere gradu, Mox exhausta magis foret haec sentina malorum Quam saeclis, quae iam nos praeiere, malis. lui sint, ac vbi, scituris constabit abunde. Sedandi ratio sit modò certa mali. 10 ELEGIA IIII. De Amore Dei & proximi. T tu numen ames (ꝙ calcar ad omnia forte est) Nosce, quod indigeas semper amore Dei. Vt quoque ames hominemque iunes ope forsan egentem, Quod potes, aut poteras indignisse, scias Domini syncerus amor tibi pectore firmus claereret, quem dat, condit & ipse Deus, Mone 2 58. Monstrares semper leges seruando statutas: Queis ruptis totus soluitur eius amor: Non etiam odisses, quod summum est crimen amori Aduersum, tempus quod vetat omne tibi: Actus amoris enim, quem lex quoque praecipit ipsa Obligat at certo tempore siue modo. Tempus erit, quando primo ratio incipit vsu, Dirigis in finem quo tua, teque Deum Si quo grande dedit Dominus tibi tempore munus, Vel quo te grandi surripuitque malo Vtraque sint quamuis haec conuenientia, culpa At sub letali haec esse necesse negem. Quale quidem est, mortis cum impendit grande periclum, Cumque Sacramentum Mysta dat, atque capit, Tunc Mystae alterius si desit copia culpas Est opus vt sacro motus amore piet. Nec modus est opus, vt sit summi intensus amoris, Nam solus samme se quit amare Deus: Infantem vt quamuis adamet seruentius, optat Maiori prae illo non caruisse parens: Sic satis est Domino nihil vt praeponere tentes, Semper vt & finis vltimus ipse fiet. Sic te sicque bonum minus ipse adamaueris omneIlle tamen maior, qui magis ardet amor, gem0 Quoque ardente potes carnem, Mundumque, sty Atque voluntatem vincere, amice, tuam. Augustine refers Stephanus queis vicerit armis, Vt miles vinci nescius arma vibrat Quam grauis exempli, spectacli grandis & ampli Brauij obiectu fortis & auxilij, Deni 59. Penique securi, quo posset abire, receptus. Hic Christus, Diui, Gloria, Numen, Oreb. Haec duo Maiestas bonitasque Tonantis ab ipsis Contemplanda pijs creditur esse Polo. Ad primam omnipotens vis & sapientia spectat Iustitia & libram dans cuicunque parem. danc amor & facilis miseratio plura beatis Dans meritoque suo, dans meritoque malis. illa iubet dominum reuereri & mente timere: Hac amor inscritur laetitiaeque quies. Regiaque ad caelum via non est obsita naeuis, Ast omni vacuus crimine purus amor. ELEGIA V. De Confessione & aliis nonnullis. Ligeri si adeo gaudent redeunte nefando, Inuentam Christus sique reportat ouem, Cur peccatoris nec dum mollesat amore Durities, nec scit, nec redamare cupit, Cuius in Orbe vices gerit almus quisque sacerdos: Soluere qui iussus commiserando reum. in mentem si cui venit huc accedere mentem, Vt credi debet, sufficiente Deo, Ne subitò acurrat, ne impraemeditatus agatque. Quomodo quae dicat, corrigat atque roget, t nil inconfessum, incorrectumque relinquat, Vt monitum Patris discat ab ire sequax: Quem 70. Quem meritò acceptet si sit bonus arque peritus, Vt sibi demissum Numinis arce Patrem, Dein sua specifice numeret peccata, duabus Quae tabulis legis Mose ferente patent: Quid contra primas tres factis, aut quoque omissis In Dominum admisit pectore, voce, manu Proximus vtque sibi quisquam est, tum proximus alter, Proximus vt reliquis laesus & ipse modis, Quid ratione sui pro temporibusque locisque, Quid ratione status fercrit ipse sui, Propositum expendit Mystes an ansa propinqua Sit dimissa, reus qua remanente manet: Increpat hinc dure vel suauiter, vt putat aequum, Vrget agat post hac digna salute sua, Excitet atque ideo metitando nouissima sese, Aut par aut melior siqua medela foret. Si promptè fassus promptus facere omne deinceps, Si super omne odit praeteritumque, bene est, Ac quod damna luis grauitasque, monebit vtrumque, Et siquid similem vimque, metumque facit, Praesertim Dominum quod amantem spreuerit ipse, Immensum vilis, gratificumque nocens At satis vt faciat laeso reus ipse Tonanti, Sit poenae scelerum pro ratione modus. Desidiae studium precis atque laboris, inani, Contemptus laudi, luxuriaeque fuga. Munus auaritiae sensim quod detur egenti, Incipiens habitus crescat vt ipse magis, Sumptibus immodicis vestisque gulaeque rependi Frugalis voctus clamue palamue potest, Ad 71. Mde torum durum, disciplinaeque rigorem, Peccantique palam lumina gesta palam, Ant siquid simile est, cuius nunc fructus, & vsus, Lex disciplinae sicubi sacra viget. Vt vitijs etiam virtus plantetur abactis, Plasma hoc bissenum sit generale tibi, onsuetudo precum, confessio crebra paranda Post lapsum, Panis sumptio digna sacri, nde sodalitij primi fuga, & vsus honesti Concioque & sacri lectio tota libri, Christi paenas Duum Clarissima gesta, Et Numen praesens, Aligerumque tuum, tertae necis incertam meditaberis horam. Extremi dirum iudicijque diem, non iustitiae Diuinae exempla tremenda. Damnati paenas perpetuasque gregis. inique mercedem regni Caelestis amaenam. Ast alibi in specie singula scripta dedi. estquam adeò late patet ignorantia Veri, Distrahitur varijs mens quoque saepe modis. quid circumstat, perpendere nesciat omne, Qualia Personae, tempora, norma, locus. quis possit homo praecognouisse futura? Contineat se igitur, pacificetque animum, in semel eluerit sordes generaliter omnes, que vices lapsus cum eluet inde suos. yter hunc aliter neque iam dimiserit, ac si sinc mox ad coelos ingrederetur iter. quam homo peruenit syncere cuncta fatendo luminis ad veram rursus amicitiam, c 4 72. At manet interea somes tentaminis ergo, Sedari, vinci, qui reprimique potest, Qui si ad consensum redigetque subinde volentem Culpa magè est hominis, fomitis illa minus. Auxilium ergo reus speciale à Numine poscat: Nil expers curae nilque laboris erit, Et duce presbytero causae amoueantur ab aegro Conuictus, fomes, mos malus, arque status Namque adeò externis quidam infestantur ab ansis, Mutato tantum spessit vt vna statu. Tum bene disposito superadditur apta medela, Obtritis vitijs vt reualescat homo. Caussa quoque vt crescit peccans, ita multa vetantur, Alicitis & erit continuisse decens. Si Medici praecepta sui neglexerit aeger, Quanta sit dignus, quaque salute rogo? Sic spernens anthore Deo data iussa verenda, Arbitrio siet sanus an ipse suo? Aduersis constat si quae contraria tolli, Cur somes blandis ergo souetur adhuc? Si ne habitus pereat, repetenda exercita saepe. (Parte tenax alia largos esse vt solet) Si meriti rem pus, si occasio descrit omnes, Quorsum pes lentus siue remissa manus? Siste gradum: quo vis, sapientia desti in orco, Nec datur ad Caeli transitus astradein, Si cecidisse graue est cum damnatisque reisque Edamnante statu cur redijsse graue est? Nunc mala fas reduci damnare & spernere promptum, Nec laudare quod est crimen honore vacans. Pra 73. ut foribus tentamen adest violentius, altam Quam primum ad caelum caeperis ire viam. potes certum est: an enim te posse negabis lura ratus humeris haec grauiora tuis: pit menti cautela tuae, sit robur oportet: Vince fide forti spe pia, amore graui. Mte Fidem satanas obliqua euerrere tentat. Vnde superstitio saepe dolosa venit. continuò irritat per seque, suosque malignus. Concitat humores, concitat omne malum. estuit vt prompte ratis atque ascendit vt aegrè, Sic rapide in noxas sic temereque ruit. onitenti igitur facilis victoria forti, Vt perrumpendum à Iudice crimen erit. mina fassurus studeat meminisse, nec absque Centelis inter deinde pericla siet. extra lauat laeuam: siquid nescisue nequisue, Proximus adijciet, siquid amoris habet. que quiescendum scito quodcunque necesse est Siue id omittendo, seu faciendo sat est. unt est excessus, nunc est defectus agendi: Praescriptum ergo velis à ratione modum. liae censere potest, si sint contraria vana, Noxia, praeque suo dedecorosa statuquod bona tunc aduersa forent: si scrupulus angit Viterius, spernas quo potes ipse modo, taesertim mordere magis. quam pungere iure Si tibi visa forent, vnde vel vnde ruant. am metuens nequo verbo, re offendat & ipsa, ALstimet an patitur gloria tale dei, Siue 74. Siue an promoueat, nec tunc dubitabile credat Bernardumque sequi mente sonoque velit: Non ob te caepi, non ob te desero id aequum: Quod mihi iam apparet sub ratione sua. Ignorantia (consilio doctique, bonique Si fides) cessat cum ratione tua, Continuata sui reprehensio solaque tolli: Omne nefas, quidam dixit vt ore pater. Radices alij scruantur criminis in se, Vt notas melius stirpitus inde trahant. Gregorius numerat capitalia crimina septem: Equibus emanat sontibus omne malum: Fastus amorque lucri iniustus, liuorque venusque, Ira ferox, sitiens & gula, torpor iners. Quae quamuis omni non sunt mortalia casu, Nec raro venia digna minuta sua, Ni grauiter Deus aut laedatur proximus ipse. Sintque animo, aut membro permiciosa suo Dicuntur tamen & capitalia, gignere nata: Nam plures proprio singula fonte solent. Haec quoque cuncta decem potes ad praecepta referre Siue hominum, Domini seu violetur amor. Ipse voluntati fastus diuersus adhaeret: Qua se supra se, posse suumque vehit: Hinc natae veniunt: in primis gloria vana, Qua palam esse cupit clarus in ore hominum: Effert se tumidis tantum iactantia verbis, Dum re ipsa magnum se celebremque facit. Ambitio illicitis aspirat honoribus vltrò Illicitis rebus, fine, modoque sibi 75. Exceditque statum proprium praesumptio, vires Satura, aut habitu, iure datasque sibi: scho iustitiae fallaxque hypocrysis ipsa Re subit, vt mendax ore dolosus agit. dine quoque fit contentio, fit discordia cordi. Ex verbi, & facti, iudiciumque tenax, Et desiderium peregrina aliena sciendi, Patrandique nouum, quod stupuisse queant: tu se nemo potest alienis rebus & à se Son notis animo aut ingerere arte sua: pe repugnandi studium notisque bonisque Legibus idcirtò quod iubet iste, vel hic, modo mandandi ius obtinet atque supremus Son vetet hoc Deus, aut praeside maior homo, te quoque mandandi cessat, mutataque caussa est. Rectorem indubijs consule quisque tuis. imen auariti e quaerendi siue timendi Res mundi varias immoderatus amor. che erga inopes grauis obduratio mentis, Pro vita auxietas veste, ciboque grauis: tus verbo, fallacia re. periuria, surta, Atque rapina, domi proditioque rei, tariae natae sunt excaecatio mentis in rebus, quas quem scire subindedecet: cipitatio, eget quae ductu, lumine, fine, Ordine, consilijs, auxilijsque bonis: constantia iners, medijque salutis abusus, Et sui amor, legis sanctae odiumque dei, nturae terror, vitae praesentis amorque, Delicijs cedit dum resolutus & his. Vin. 76. Vindictae iustus modus, ordoque rumpitur ira: Nunc habet in sensu, nunc quoque mente locum, Nunc in vtroque simul, velutique animalia quaedam Suspensam seruant eleciuntue statim, Sic homines brutos agit iracundia quosdam Praecipites, quosdam lentius, aut leuius. Hinc indignatur contra rerumque hominumque Siue apparentem, difficilemue statum, Obloquitur, non alloquitur, solitoque salutat, Vindictae gaudet voluere mente modum Clamorem modo, vim variam modo litibus addit, Priuat honore bonos, priuat honore malos, Inque creaturas, Dominum, Diuosque probrosus Murmurat aut labris murmurat aut animo Nascitur inuidia flagrante susurrus amicum Alterius contra fiat vt hostis ci: Nec non de fama detractio turpis honesta, Publicat vt tacitum, fingit vt ille nouum: Contemptusque hominis, mox exultatio in eius Aerumna, inque habita prosperitate dolor. E gula ad officium sit ineptia cordis, & actus Insani gestus, laetiaeque modus. Garrulitas de hominum factis vel rebus inanis, Obscaeni mores, cantio, signa, soni, Hinc immundities mentisque & corporis orta, Scandala nec raris perniciosa modis. Deque bono tristatur acedia spirituali, Tertia quo festi lex violanda venit, Quae si consensum plenum ralionis habebit, Adsit materies legis & ipsa grauis, Leu 77. Letiſera eſt, vt pars ſi quando notabilis à te Officij Missae forsan omissa fuit: Quæque in pneuma sacrum fit desperatio, quique Est circa legum debita torpor iners, enique ad illicitum mentis quòdcunque vagantis Vel desiderium, vel quoque capta quies. N 5###000 # ment the ELEGIA VI. De Legibus Principis est iusti curare, vt non modo cessent Crimina, at & morum floreat omne genus: sint prudentes, iusti, fortes, moderati. Deuoti Domino Relligione pia. urgato etenim morbo & medicamine pulso. ana valetudo restituenda venit; consilio vt Medicus dat confortantia tandem, Rec quoque quae laxant interim ab esse sinit: eccatorum protritis vndique morbis fficijs morum rem stabilire decet: esis vt fugiat, primumque Atheismus ab orbe, politicismus nidificare tremat: tiserumque dein vitiorum virus & ardor, queniat morum messis vt inde locum. dicet ipse suum praecedat alacrius agmen Calle, armis. animo, conditione pari: abente tamen populo victoria vana est. Vae populo, contra quem Deus ipse venit. 2 Cui 78. Cui tamen haud totum mandandum tempore in vno Ast hominum quod tunc poscit & ordo rei. Nam quoque non vna sucrescunt gramina nocte: Limitibus laudi se tenuisse datur. Laudantur pra fecti, animis aptique regendis: Qui nec aceruatim cuncta scienda monens. Si lex humana est ceu de plaerisque sacrati Couiugij gradibus nota rudique minus, Aut si vinctus erit nedoso crimine, quodque Scire reus nequijt scire nequibit & hinc, Siue sit haec facti, siue ignorantia iuris, Nempe inuincibilis quo magis esse solet, Seque bono putat esse statu, curatque mancre Postmodò, nec scitum corriget ipse tamen, Ne frustra aut temere conterreat, ista monere Mox neque consultum, nilque necesse putant: Caussaque si cessat, vel deest contemptus agendi Contra: nam talis letifer esse solet. Quamuis publica lex, dogma & proponitur aptè, Huic offendiculum sit licet & vel huic. At si lex desit, fit consuetudo magistra: Si nec ea, ex aequo iudicet atque bono, Quilibet haud equidem, sed cui prudentia rerum Ex vsu dudum cognita & arte fuit, Interpi es legum est hinc consuetudo suarum, Legiser at verbi quilibet ipse sui. Seu successidus, seu mutuus ordo regentum est, Mundaui qui sunt ordinis atque Sacri, Quisque suum bene portet onus, nec in altera iura, Tempora, Personas transferat atque loca: Com 79. Commoditas nam grata nimis damnosa videtur, Si damni datur hac hostibus ansa grauis, randus Deus est, regat vt corpraesidis ipsum. Plectendi vt norit tempus vbique reos. Quomodocunq; potest sine damno & quando bonorū, Tunc punire malos expeditatque licet. tec placet ille satis tibi, qui nil approbat vsquam: Qui tamen omne probat, nec placet ille satis. es probet audacter peccantes atque scienter, gnauum & fragilem si tolerare nefas? herrì si paena potest, debetque subinde, Quodque ita sit iustum, conueniensque magis. e culpa manet, si nec cessatur ab ipsa, Mature iudex terminet vltor eam. quirat culpas per seque suoque fidelis: satorumque luant facta subinde Patres: ederunt exempla satis rexere nec ipsos: pediant si quo fasque, fidemque modo. seruis & heris deque hospitibusque domoque ceptis pariter iudicium sit idem. ca si culpa est sat habet meritique, malique, cito plectatur nec toleranda siet. ta siet nec apertas possit in auras duci authorem tunc tolerare licet, quod se toleratus corriget ipsum, tandem emerget sub niue tecta lues. altus reuerens mihi ludicis esse videtur; oblicus est effrons irrequietus homo. inua erat Synodus Parochorum tempore certo: correctrix nec non annua plebis erat Cer 80. Certa rogandorum series vbi ad ista statutis A binis palam de populo exigitur: Conueniunt vbi heri domuum tantummodo templo Non vxor, seruus, non puer aut alius Cui demonstratur forceps, & virga, lapisque: Quo plectenda forent, quo resecanda forent, Pro grauitate mali vel pro leuitate piacli. Afre leui, aere graui aut corpore, si sit inops. Inquirit praeses sacer, atque Notarius ipsum Annotat, in specie criminis omne genus. Ni quaedam referans magis efficienda doceret, Quam vitanda (ipsi qui modo finis erit, Plectit enim mortale scelus. venialeque tunc hoc Si factum secum certa pericla trahat. De Parochi Alidituique sui sit qua stio vita, Moribus, exemplis oficiisque statis, An etiam AEuiles fabricae bona sumptibus amplis Perdant, ad cultum quae data cuncta sacrum? Publicus iniunctis apparitor ipse tenetur Officiis quosuis notificare reos. Praetori Dominoue suo, satrapaeue. Duciui: Exigitur post tres multa subinde hyemes. In loca cumque rei commigrauere propinqua, Mutuo & assensu rite citantur & huc. Sic si inter sese concordant: estue prophani, Estue magistratus vnio paxque sacri? Vt certe commune bonum deposcit. at vsu Si venit hoc aliter, certa pericla trahit. Namque habet in plaerisque locum praeuentio caussis Ne Fasque simultatum rancor vt absit ab his. 81. epratextu aliquo incerto dimittere certos Hinc impune reos accidat: idque nesas. ut scelerum species & paenae, de quibus extat Ordo Ducumque recens, ordo Ducumque Vetus. tit paenae exilium, turres, amissio partis, Aut quoque totius, panis & vnda cibi. ultaque nummorum, quels desicientibus, aut non Prosicientibus his verbera slagra, neces. titit ordo prior fideique potissimus ipse. Ne conuenticulis sit locus haereticis, ne quisque domi seruis, natisque, vel vllis flaereticos libros perlegat atque sinat. delatori veniat pars tertia multae Aurei (vel quoque pro conditione) decem. parochus per se aut alium de more iuuentam Kite catechesin edocuisse velit. quam ducantur samuli, nati puerique iussi, ac exempli iure subinde patres. cuisi Catholicos Parochus coniungere tentet, Nec nisi confessos, pane sacroque datos. nitus Parochi scripto tantuummodo reste Admitti possit aduena, quando venit. quoque consulibus coram vel praeside iuret: iuramenti hoc edita forma notat. la Catholico tantummodo sas sit adire fficia, haereticis sint vt adempta manent. de fide, scitu officii, pietateque constet Nedilis Parochis aedituique sui: sine consensu certo statuantur eorum: mi super hoc alios consuluisse queunt. Inui 82. Inuisantque scholas libris vetitisque repertis. Siue quod ha retici sint remouento statim. Praefectique loci reuocari à mense iubento Indigenas, sectae qui studuere locis. Nullus in officio seu sacro siue prophano Vrbis, Xenodochi, cænobiique locum Vendicet haereticus, qui scripturaque carebit Pastoris fidci testa patente suae. Neue domi haereticus famulus conducitor, hunc ni Institui vera curet & ipse f.de. Quo frustrà tentato, aut si quoque scandala serpant Post annum aut alium destituendus erit. Nec Parocho dudum de re celabitur illa, Vt curam impendat lege probante suam. Si quisquam haeretico praeconi attenderit vsquam, Pars delatori tertiaque aeris erit. Si cui coniungique foris, baptismate natos Vel tingi & panem sumere cura sacrum, Haereticique domi vtatur sermone, lauacro Nec curet tingi in tempore quisque suos, Multentur: delatori pars tertia detur: His incorrectus vertat & inde solum. Hæretici sistant non ad baptisma patrini: Patrini ad summum sint modo iure duoQuos prius anteaquam admittat. describat in albo Hinc multa immunes ipse rogansque forent, Cunctaque (sub multa) ieiunia sestaque seruent: Tunc zithi, tunc sit clausa taberna meri, Cum Parochus sacris operabitur aduena casu Ni transit) sacris nec spaciato locis, Ludi 83. Ludicra, vel voces, vel vini potus adusti latereà nullo sunt toleranda modo. ote nec vndeciniam vendi tunc possit emique. Nemo, finita hîc sit nisi Missa, abeat. empore ne vetito sponsus iungatur vterque Nec post vndecimam (ni dabit aera volens) chaptisma dato, nisi causa expostulet vrgens. Exulet haereticus praeco, vel officium. prensus vinclis intruditor: atque supremo Illico pandantur talia gesta Duci. quis & haereticus mala scandala promar apertè Siue sacramentis forsan in aede sacra, e foris plateis, processibus ore, vel actu Probrosos, facti pro grauitate luat. incorrectus prorsum exulet: ipse vicissim Hæreticis Parochus suadeat arte pia: frustrà, iungatque minas, sibi postmodo nullum Siue hac in patria, seu fore in vrbe locum. quisquam cum aliis non sacram intrauerit aedem Officiis praesens cum pietate sacris, ramentorum neque participauerit arrham (Conuersum extremae ni videt hora necis) pultura careat, nec sit locus vllus Communis, templi nec dator aere sonus. nia sub multa haec certa incertaque iubentur, xequier vigili praesidibusque modo. tum hoc anni quatuor per tempora scitum: Post denos annos additurordo recens: glectus quoniam in populo ac vtrisque repertus Praesidibus non vrgentibus, vt nec haec. Blas2 83. Blasphemus summum in Namen Sacramentaque consorIn turri hebdomadas panis, aqua que duas, Tum dabit eis inopi dandum, sed corpore finit, Blasphemi vt Diuûm, Matris & vsque Dei, Auditor, qui celatum toleratque scienter, Cuique superstitio, aut consulit (aere) magos. Arioli vita, aut membris, sectasque ferentes. Et motus contra iura, Ducelque suos Corporeque, & gazis. Aes primò pendat adulter, Corpore tum, vitae denique morte suae. Quique vel abducunt Moniales, quiue retentant Corpore multentur legesciente modum. His, qui Virginibus contrà scitumque parentum Moliti haec fuerint, intolerintque, paresPersonas inter scortatio saeda solutas. AEre graui, atque magis si repetita, graui. Vsurae quarta multantor parte retenta Ex summa, aut alia vix leuiore tamen. Venditio panni protracti, & mercis inique Corruptae, mercis perditione suae. Scripturae, & libri, tum picturaeque probrosa, Emptio, venditio perditione pari Praetereà multaque alia: sed pondera salsa Mensuraeque luent corpore, & aere alias, AEre superuacui vestitus sumptus inanis, Maiori censu, vt contribuendus erit. Copuiuas ne habeant vltra conuiuia centum, Si numeres natos, si fiumeresque patres: Aut nisi conuiua hinc pro vnoquoque det aurum. Et vetiti sumptus aere superuacui. 85. Qui fiunt etiam fors, dum baptisma celebrant, Et Bacchum, & laruas, suauicanosque choros, ctchoreas vanas, electiuas quoque sortes sponsarum, aut si quid nomine eo leuius. sine intempestiua meri, & potatio Zithi Seu noctu, id festis siue diebus agant suspecti & fortes mendici, atque otia vana Sectantes vna seu pariterque vagi arcere, & exiliis alias dimissio serui Et famulae nondum his adueniente die, aeponaeque nouae, aut suspectae pluribus ausis, Mutuaque hospitibus suppeditata nimis: Caesablata volunt, pratii aut iactura rependat, Aut aeris, velut & vulnera flagra, minae sidibusque immorigeris vtriusque minantur Ordinis officii demere iure gradum, que seruantur ipsorum talia culpa, paena nec exacta, aut tradita multa fuit empla suis sotibus nec non praetoria seruent ed.ctum relegant iudiciisque statis, bo plebs congreditur: primi quoque tempore mensis Ambone haec Parochus praelegat ipse suo. imato sermone suo (qui praenius illis) Penoque hortatus ad facienda magis. onne reformari si res expostular vlla, Procestus forlurindictalis is est? ga decretum nuper talo est que statutem: Pro captu dictorum haec & repetisse lebet pra seus semper index fazer, occupe: & se Non aliis, falda sit grauitate pios, Aut 86. Aut alia dici quod voce affabilis aiunt: Nec priuata struat iudicia ipse domi Absque petitoris auditu debitor vnquam Non absoluendus, sumptibus arque datis Mandatum trutina paenale expendere dignum Maiori: nec det, causa vbi cæpta alibi Siue sequestrando, siue est quoque caepta citando, Sit nisi causa merè spiritualis eaAnnectat multoque minus mandatum inhibendi, Nec statim ad expensas, quoque quis exequitur. Ni, ratio vt poscit, quem iure citauerit ante. Correctè tantum scripta sibi acta legat. Digna legi tantum quoque censeat ipsa, Patroni Promoti quae sunt ordine scripta manu, Procuratoris subscripta manuque deinde: Definitiua ac acta sileto alia. Causa sibi grauior medium modo postulet annum, A praesentati id iudiciique die. Dimidium teneat minor aut plenaria tempus, Donaque pro actorum conditione modum. Procuratores, adigat, sua tempore dicto Producant: vltra haud audiat hosce debinc. Excessus Cleri deliberet, atque resoluat Se triduo, aut Socio rite remittat eos. Cumque hoc excessus emendet iuridicorum. Aut deponat cos si meruisse scia: Testamenta etiam sic Cleri examiner aptè: Anne Notarii erunt moreque scripta statos Nec prius exequitor, quam rite probauerit anteIn confirmatis terminus annus erit. 37. At bona vendantur tantummodo scripta sub hasta: Atque horum ratio redditur inde sibi. si de haud parendo suspectus forte prophanus Est iudex, non hunc more citet solito, Publicè at inserta causa maioris ad vsque Vim brachi vrgebit iudiciale forum Cursorum numerus certus sit, nec tamen amplius Qui nec sponte citent, nec sine nomine eos. quo de excessu constet, tum denique sisci Nomine, vt accedant, iure citabit eos. Quando emendandis prodesse videbitur aeris Multa, ita procedat seu graue seu leue sit, bit ni enorme scelus Cleri suspensio, siue Altera cui digno debita paena modo, arceris haud longi tamen, vt pænae hic fiet instar. Ulteriusque habeat poena prophana locum. Synodalibus, atque minoribus euocet ipse Delictis nunquam (haec plaeraque scripta prius) Censeri vt sacrae tibi possit omissio Missae. Ebrietas, similes his aliaeque lues. Atque viam iuris reserato negantibus actum: Sit procuratot, sitque patronus eis, ut non cum articulis per fiscum, vt sic, quasi litis Contestatio sit, iuret & vsque probet, t sit processus tantum summarius iste Consilium in reliquis promptius esse potest. tsi tale neget, paena dignumque nec ista. In librum multas rite referre decet: as scripsit praesens, vt pono, Notarius illo. Si atque ad iudicii praesto sigilla locum. Nec 88. Nec sine signetur nutu quid indicis vnquam: In cistam multa est & referenda suam. Ius seruet strictè commune, statutaque cuncta Immutata Duci qualiacunque sacro. Susceptis Caesar Ferdinandus fascibus ampli Imperii, ne qua parte vacillet onus, Processus iustè vt tempestiueque regantur. Obseruanda haec pro tempore iussa dedit. Pro foribus Lunae cuncti sistunto diebus Oblaturi vna scripta notanda viceHaec prae aliis causis librentur in ordine primo: Nec dilata vltra haec octo manento dies Dentur & aduersae parti simul & protocollo Et vice seruetur terminus inde sua: Quemque vt seruatum constet, signata docento, Procuratorum turina simulque vigil. Ergo de reliquo sint plura his cassa relata, Finis vt hinc sit processibus atque modis. Momentanea nil professio vendicet ex his: Quae sine collatis expediunto statim. Distinctim adiuncta & primaria scripta notentur, Cum numeris & responsa secuta suis. Hinc compingantur completa fideliter acta Ore & scribantur testificata manu: Nec nisi sint certo tradenda locoque modoque, Inuicem ab acceptis littera scripta dator. Certum etiam feudis praescriptum tempus & ordo Aduena quem seruet, conciliumque patrum. Plura quidem memorat distinctius ordo relatus Plura relaturus, quoque remitto lubens. Quat 89. Cattuor haec retuli diuersi edicta tenoris: Carmine nam memori scripta notata vigent: tselecta quidem de multis pauca subibunt Aulae iudicium promptius atque scholae: uateritique status simul experientia nota Multa secuturi temporis acta reget. por cognosco tuum, quod iustum ius tibi cunctos, Et cupias cunctis ius tribuisse suum, que sine expensis, curis, opere, atque pericle Praesertim grandi difucilique satis. quoque linguarum siue ignorantia legum Terret, Patroni nec bene nota fides. eid tibi consilii dem, vix reperisse fatebor, Qui, reor, haud ſum adcò praxis & artis inops. quod consilium breue captum vel quoque promptum Pro varia desit conditione hominum ita res modica est, vt eam protendere vanum, Aut grauis est, iustum vt contrahere esse negem, peetenim facti, saepe ignorantia iuris raesidibus desit consilioque suo. ctus persupe metus & amoris oberrant, ec personarum rarius, heu, facies. procliuis per sepem transitus imam et sortem est aequo tardior & grauior. poque non ipsi cor est ad quiduis quilibet aptus, quae circunstant rem, nego nota satis. pet in dubio pretio aut prece consulat aptum, incerto expediet rem satis ipse suam. amuis consilio & tunc quidam vtuntur agendi. tperplexus adhuc cesset vbique modus: Ad 90. Ad quod Confessor reputatur idoneus esse AEquus consilio nec rudis arte sua. Adde quod innumeris iam extantibus orbe libelli: Vitandum poteris nosse vel ipse dolum, Lucripetis quaeuis nimium ne occasio detur, Iudicii ast aliis ansa locusque sui. Dicitur & series iam hinc esse potissima litis, Si vi interrupta haec forte probanda venit. Dicitur ista frequens Cameraeque potissima Spirae, Quae de venandi iure agitanda venit. Haec erecta fuit quondam ius rite datura, Augusti dum aulam sumptus adire grauis. Post igitur libros post exprimentaque tanta Conuentus, Synodus det medicamen eis. Qua ratur ne ius in iure diutius orbis, Vis, scelera & serpant, aere grauetur inops Iamne graui sumptu soluendo à Plebe Ducale Concilium sesqui sat scio mense trahi? In quo praesentes Dux Satrapa, consul, Equestris Ordo de beili & munere pacis agunt? An citius sumptuque leui hic tollentur abusus, Si iustae leges commoditate vacent Sectanda propria, recipi dignaeque iubentur Conuentu tali, qui modus esse solet. Vt si abolenda Venus fuerit proir iscua pagis, Nesparsim degant his aliisque locis, Ostia ne claustris, careant, clatrisque fenestrae. Aut si quae his grauior parque sit ansa maliNunquid vbi est pretii lignorum copia vilis Turpe vagari extra, turpe carere domo? Gorb 91. Parbaries inculta modum, legemque requirit, Vnanimi vt possint aedificare domos, epacis tutela siet, culturaque morum Aptior, vt cessent impedimenta magis. Et designatis se temporibus locisque Stet domuum series mutua iuncta sibi, titilibusque locis resecetur sylua reuulsis, Ordine quo perstant, stirpitus arboribus. latè communis ager bene arctur ibidem: lustum quod satis est non quod abundar, erit. 9 # 0 ELEGIA VII. De Populo. VErius id vero, quod dictum clarius olim Firmauit quoque nunc publica fama magis: sunt cum stupido tractanda negotia vulgo um pecore insano rem putet esse sibi. minus hoc verum, quod iusque modusque vacillant dunc pro tractandi conditione sua, brauum rellinquat iter, potioreque pergat. Monstrato rectè planius atque dato. quid enim tenera est commissa parentibus aetas itandior at curis hinc vtriusque status? tilli è populo tamen, exemptique nec aptè si sunt conati munus obire suum. et est populus, sit vt hunc vitare necesse pius, excelsa sitque domandus ope. nulli ex ipsis impingunt cornua paruis, grius vt possint ire salutis iter. Quis 92. Quis componet eos inter se, diuidet aequè, Temperet affectus, ius doceatque pium? Quod pulchrum est oculis, quod & admirabile fama Quod carni gratum, mundus auer, vel agit. Nullus in inferno si sit tolerabilis ordo, Non mirum eſt, cum lex hunc quoque nulla reget. Consilioque egeat nullo immutabilis aeui Tempore perpetui vae scius atque tenax. In vita populus tenet acceptabile tempus, Se ducendo aptè, quique praeesse volunt voluntur Quos non cogit ad hoc vis sed sua prompta Nosse pericla vagae, ferreque gentis onus: Quod cum solicito faciendum Paulle labore Hortaris: tam plebs esse molesta solet. Vis offendiculis nec eam seducere quenquam, Grata ministerii semper vt arrhasiet: Dogma propinari verum vis, atque salubres Hortatus zeli cum grauiore modo. Pura licet vult plebs aliena labe videri, Vix tamen hoc vitat, se mouet atque tenet. An caret exemplo populus vetrasque nouoque An non Ortologo sonte sitimque leuat? Apta doces? renuunt census data portio? liuent Durum à stirpe genus more, statuque suo Ni data lex Domini, data lex constringeret orbis: Quae nec auaritiam sat tenuisse queunt: Quin sibi suspectum faciat procul omne remotum, Et faciat, propter quod stupet atque gomit. Siue Dei nobis contradita dona fauore, Vſil Siue bonum ad proprium, siue propinquemun 93. ssurpate petunt prauè sibi clam vel apertè: Duritie gaudent, ludibriisque nimis. uos Deus in sacro Mystas dedit ordine genti. Et quibus imperium caetera iura sinunt onne malis nutant plebisque suisque diurnis, Quae magis horrescant, quam memorata velint? pos nisi plebs adamet, iussis parere recusat, Commoda quae fructu non ratione probat. ix lex, vix ratio plebi syncera medetur: Tot poscit votis effugiisque malum. omodo vel quando vetus clucescet honestus, Tum syncerus amor, tum quodque sancta Fidesi postrema animi vix prima intentio ab hostis Continuo insultu libera fortè manet. De quid efficies? sed serò. An fructus is vber, Firmusque? Exterior, saepe nec interior, quid omittendum, si quid reputabit agendum. Antemerè & vulgò sic sit, id ergo probat? In rarò comitata dolum victoria praui Solcitur aut tarde, vel graue vulnus habet, inditur passim sibi turpiter ore facerus. Gestibus exemplis, vaniloquisque suis. damor caelo: nullus respectus honesti Astantis vel eum pone sequentis erit. bundus adhuc tibi persuadebit iniqua, Quae quoque abhorreres cernere mente fua. urlitan insignis rector quoque coniugis hic est, Cui sinit omne malum, non iubet omne bonumi lusne domo lolium maturius exit, Officia in templis paene sepulta iacent? Fortè 94. Fortè leni (quis enim tam prouidus vt nihil erret?) Errore imboitur quis maculaque leui Cur adeò næuos hos exagit lloritate Atque ad no ex musca fecerit isse bonum? Curtamen haud perges spe & zelo fortior hoste, Quicquid agant, reputent obiiciantque mali? Si quid & aedificat, non rarus destruet alter, Siue latens hostis seu quoque apertus is est, Metiri se forte tuo pede poscit ineptus. Clari forte st.: us aemulus ipse tui est: Vel sibi tantundem vetita promittit ab arte, Quantum grandi opera tu tibi & arte grauiSimplicitas ne breui est. Ibi moderata tenore, Dupla licet poscat fraena subinde pudor? Complures optant Dicum reperire sauorem: Non formata aetas sat puerilis obest. Suntque pusillanimes aliena mole grauati: Quos rigor in rectas compulit ire vias: Sit quodcunque reor, felix hoc eſſe neceſſe, Quod cogit quosuis ad meliora rudes. Infelix ruditas est, quatenus auia quaerit: Et surda monitum praterit aure bonum. Te reputante iocum his res feria forſan agetur: In ludum vertent te reputante malum. Vt laxè degunt, sic laxis moribus extant: Constringi tarde vix pietate queant. Sublato vercor ne tandem ponte reclusa Ad Caeli maneat sidera porta vehens, Vt serò Iudas male partum reddidit, vtque Immitis saxi more Nabal obiit. Na vobis, patrocinium si mutet in iram Aliger ob spretum Numinis imperium. &d fit non plenè seruando cuncta ad amussim, Quod reddendo malam fit male agendo vicem. implicibus speciemque mali praebendo, Deique Se ditando bonis, nec faciendo lucrum. militiae assiduis excursibus arua grauantur: Vis metuenda tibi est, visue screnda tibi est. erea corda gerant, his vt mollescere possint gnibus, an fiet durius hisce lutum? contemptis leuibus naeuis improuidus auget pensim alios, rimis vt ratis haurit aquas, nec laxatis penitus luxatus habenis Obruitur visus vix reus ante sibi. emnite ne primos vitia ad capitalia motus, Vnde ruunt celeri non mala pauca gradu. gula sedantur ne mox peccata, vicissim tam fuga, iam senfim motus iterque iuuet, nec erit solidum vincenda ad fortia robur, Pro Domino vt tandem fata subire petas. tsolet alternis medicina iuuare diebus, sic alterna quies & labor omne domant. mor innocuae semper custodia vitae: Ah nocet, ah noeuit vincla tulisse Slygis. ctorum quoties status attentauit vterque Se votis quiuis viueret vsque suis? semper amant, adament vt & otia semper. tilque boni faciunt, nil fugiuntque mali. lucra cessabunt, seu non mage viuere quaerunt piue sauore tuo, siue labore tuo. Qua 96. Quae duo si cessant, fruiturue aut vtitur alter, Tunc fauor ipsorum, tunc amor omnis abit. Multa dare ingratis est perdere, dixerit autor Id vetus, at praesens vsus obesse magis. Est obliuisci doni procliue recepti: Gratia multiplicis si tamen vlla dati. Vix scintilla quidem pietatis surget, & vnum Vix eberit scelus ob munus amice tuum. Ipse verecundus quamuis vix dona reposcat, At Paullus gratum postulat esse virum. Contentus paucis peregrinans esse iubetur, Opprobrium vitae ne ferat ipse vagae. Dona petens vel dignus erit, fieriue laboret, Desidia aut studio non ea quaerat opum. Non lex, non legis notitia siue propago Quaeritur à Doctis, regibus, atque libris. Velle regi simulat plebs, refractaria si sit, Puniri, atque Ducis nomen onusque pati Si lentum ad paenas culpat, monet, exprobat, vr An syncero odio criminis illud agit? Si promptum à paenis reuocat, terretque, fugitque, Virtutis studio nunquid & illud agit? Plebs verbi studiosa Dei laudatne disertos Quos errare putat, iudicat atque rudes? Nunquid agit studio vel libertatis omittit Plurima, & irritat, nectit & vsque moras? Si doctos rudis, atque malus mala corrigt, aequo An facere hoc animo, more pioque putat? Multa quidem à rudibus sussert indigna magistris Praesidibus, sociis, Nobilibusque malis. ELB 2 97. S E N ELEGIA VIII. De Correctione plebis. QVando quidem paena est potis vtraque iure potestas Corrrigere, & vulgi rectificare vias, bì vel nomen detur vel gratia frustrâ Se ditando bonis, nec faciendo lucrum. um sciat hoc Parochus, quodquis Mortale suomet Praemonitu, aut zelo corriget ipse suo, proficiet nihil, aut non audiet alter Naerumque in sacris subditus ipse sibi, punis manet à culpa, scriptoque vel ore Protestabundum se velut ipse geret. tero de toto haec, sed si de partibus inquam, Sonnulli hoc ipsum forte decere negant. ra ratio in multis homini declarat honestum, et libri in multis certificare queunt, quos series, quos docti, & Biliopola, Monstrat, & in variis Bibliotheca locis. a veteres desunt captu & meliore recentes: unt quorum authores artificesque pii. vel breuitas placet, aut prae mole requirit ine onerum, libros est reperire breues. acet aure tenus Duce cognouisse Magistro, patent cuiuis claustra. Lycaeca, scholae. delint vnquam, doctus nunc ordo piusque opae in magnis vrbibus vsque viget: Quo 98. Quorum censilio vtuntur Regesque, Ducesque, Qui fidi Patres sunt, sacra Roma, tui. Theologi veteres, Thomas quos inter Aquinas Eminet, vt varii hinc amnis origo scatens, Praestruxere viam vitaque & dogmate clari: Albertus Magnus Praesul & ipse Gregis Tempore quique suo studii compendia scripsit Theologici, si quo tunc opus vsque fuit. Quis Bonauenturae vitam & non nouerit artem, Quae magnis libris edita perstat adhuc? Pontificiis summi qui ora, lo doctor habendus. In claustris, Templis, AEdibus atque scholis Non minus inque suo Doctorum tum ordine felix Temporis ipse sui. Lux Raimundus erat. Hinc Antoninus quadringentesimi Alumnus Saeeli praecipuus scriptor in arte sua Hi praecessorem sunt te Augustine secuti, Qui sectatores hinc habuere suos. Quamuis aptuis hoc & tempore clarius ipso Non semel in lucem prodiit omne genus: Vt ceu productum videatur stare theatro Quod mundo notum non fuit ante satisCumque duces habeat tam sancta scientia sanctos prius: Ex quorum retuli iam ordine quinque Sancto igitur nobis tractanda est fine, modoque, Qua que bases super has est statuenda salus Vt nequit à Medicis si certa scientia haberi Quis motbus, morbi quaeue medela foret, Excernunt tunc, quod magis esse probabile credunt. ExpeR Errorciu vt vitent, attamen, vsque student 99. pendunt, adhibentque alios, curam atque laborem Supplentes studium siue subinde suum, um si praescriptis aeger vix ipse medelis Annuit, inculcant, qua ratione queunt: quirunt morbi causam, sedernque, habitumque. Tempus item, & vires, quid preniar, arque leuet. Quidnam operaque sua, aut aliorum, aut sponte suamet Proficiet sanus certius arte sua. billor cura his animarum poscit eodem lure magis, quae aegris sint adhibenda reis. gnates adigit magis inculcatio fortis Clam lenis, sed non publica siue ferox, tterquam rarò si non modus alter habetur: e nota ipsorum scandala labe ssuant. me dispositis ratiuncula sufficit vna: pta medela aliis sic mediocris erit. ecto officio si plebs fit pessima, valdè Rectores poenam promeruere grauem. onhi curant, quod possunt, quodque resciscunt. in longè positis, aut dubiis quid agent? que spe lucri quid agunt (vt quando potentes smultare graui multâ, inopesque leui) invitae in propriae facient discrimine sumptum. olica si poscit tale quid inde salus? boam factus rex nutu Nummis, ore tis sceptra volens constabilire sua non recta fuit, ast hypocrisis arte: brogat & cultum Numinis ergo sacrum. suas salsum cultum introducere terras bis ad interitum nititur atque suiJudi 100. Iudicium rectum est si non affectus oberret: Si bene de rebus certificatus eris. Ergo sola regat ratio non praua Voluntas: Discendum à doctis ergo librisque bonis Praesentum de praesenti notitia semper Certior esse statu reque, modoque potest. Nunquid de Indorum Iosephus Acosta salute Curanda quondam scripserat arte librum: Pro terra scribendum aliis quacunque reseruans. Vt sese obtulerit forsitan ansa magis? Estne precum liber & variorum exercitiorum Patrum opera Iesu iam editus ante diu? Quoque monent Parochum, vt rectores moribus Amplius. vtatur subsidiisque magis, Quorum communis prouentus & ipse salutis Certior, vberior denique fiet ope. Quoque monent expendendum, cuiusque saluti Quidnam conueniat pro ratione magis: Defectus aliâs aliâs hominesque notandos, Ne quis priuata destituatur ope. Extat & noc ipso paruus liber editus anno Filucii exceptus vberiore libro, Qui plenam Parocho tradit pro casibus artem, Si plenum hac forma sit reperire breui. Cuncta Reginaldus ingente volumine in vnum Authorum ex libris consociauit opus: Voluendum & praxis breuioris cuique libellum, Osticio nemo desit vt vsque suo: Exiguumque alium, qui raros continet atque Dissiciles casus, quos quoque scire refert: ornet 101 si facere officium per se volet vsque satendi, Siue sit è populo, seu quoque Mysta foret, instruit hunc simili solida prudenter opella. Queis meritò parochus nemo carere volet. Mandato non id quoque praesulis ipse recuset: Inniti iusta quod ratione reor. seu, reperire datur velut inuentaria quaedam Pro successorum commoditate bona, pro communi priuato aut quolibet vsu Aut liber aut remanet bibliotheca loco. orsitan incurres in libros Iuridicorum, Quorum responsis omnia plena reor, tnon sufficiant Elephantum plaustra vehendis, lurisconsultus Lipsius vt retulit, Quique coarctandas leges breuiore maniplo Admonuit laxas, absque modoque vagas. c minus instituit Dux hoc si vita superste: Mansisset, ius & municipale simul. lonne sitis multosque modos & repperitartes Argenti, quibus aes constet & vsque trahat gereat multas à peccatoribus, estne lustior, aes possis quo tibi habere, modus? git has etenim dandas respublica iure, Pro mercede Duces dant quoque praesidibus. Quique sciens mulctas non exigit, atque minister Qui deferre negat, reddere debet eas. rgo Praesidibus fas est perrumpere crimen. Parcere personis sumptu alioque suis une reparandarum praetextu forte viarum, Siue nouae Sobolis coniugis, atque domus Nunc 102. Nunc expectato dandi pro iureque doni, (Queisque vicissim aliis redditur ansa modis) Producendorum nunc longè iudiciorum, Et si quae ars ipsis altera nota magis. Carcere vel mulctis lethalia crimina digna Rectorum ante oculos dissimulata vides Siue metu nimio popularis sorte tumultus, (Nec ratio ista locum tempore pacis habet) Siue molestandi sese, irtitandi, & amicos Pollentes auro & nobilitate viros. Lege Dei personarum est acceptio stricta Sacris non sacris praesidibus vetita. Principis à castro res incipienda vel vrbe, Letiferum vt reliquo hinc cesset in orbe scelus. Quod nō tantum opus est, sed & est neglectus inertis, Deliciae, lusus, otia, vita vagans, Cauponae circa templum. spectacula, merces, Temporeque officii statio siue quies. Si cesset maior praeses, quiuisque propinquus: Tu fac, & ipse Deus multiplicabit opus. Plurane de grege, praesidibus, pagiſque notabo Nota, ignota statim, nec medicanda statim? Frugi & iners, vrbs, pagus, inops, dis, nobilis, imus, Inter se latum dedectis omne cient. Contra quae latum mandatum Numinis extat: Hoc capita, hoc populum corrigat arque beste ELE 103. 8 ### ELEGIA IX. De officio sacerdotis. Actenus obsedere quidem nos tempora dura Hæreſcon monſtris freta, vel eſfugiis: luae Deus in meliora potest mox vertere solus, Vt cuncta à reprobis sint loca tuta lupis. Nam se praestare hac animosum parte necesse. Fidereque has rembras iam removente Deo, pertos medicos exquisant corporis omnes. Expertos animae quis cupit, atquarogati petinet hinc multos iniusta vel improba vita: Ante annos centum ccu Rosuito ade doces: idtorumque queat si vix meminisse, satisque Presbyter, & doctos consulat, atque libros. libreue curandis animis tantuminiodo tempus, At conseruandis saepe recurrit idem. Res est continuis inuolui dura periclis: Vicinis sidis si sociisque caros: praetura seper, si munera larga sequuntur, Si lex politici crescit iniqua sori: Vis exemplorum si sensim mutua vastat, Et cognatorum perstudiosus amor: si maior majoris habes oncrisque sodales E Clero, auer si sintque, pilque minus: Expe malum est aliquod vicinam propter adhaerens Exempli vitiis, osticiique mali. ALma 104. AEmula cum socio si rixa subinde resultet, Praesidibus nullis, nilque decora sacris. Nunquid & impediunt congesta negotia Clerum Nec praesinita haec, vt puto, certa sibi? Si neque considunt Domino, & nimis alta pererent Quae captum vires exuperantque suas? Et si pertractent obiter Mysteria sacra Solicitant Diuos nec prece saepe suos? Cum secta ostentat sua circumfertque pericia, Qucis morum studium paene vel omne labat: Cum vigilent hostes perque otia, perque laborem Vt perdant iustos an vigilare nefas? Si stabilis nocumenta parat saex impia quantô Nos erimus stabiles in pietate magis? Nonne repurgemus Iolium, fructumque feremus Constanter, prout ars, ansa, locusque monent: Cur populus ruit? Haud rectè applicuere salutis Huic pretium, quorum muncris illud erat. Quodque sibi suadere potest, hoc presbyter aptè Suaserit ipse aliis factus & omne aliis. Mos nam mori hominum, quà fas se accommodat aptè, Vt prosit tantum, non vt obesse velint. Praefecti siunt sic omnibus omnia Mystae Neglectu fieri si queat absque sui. Ipse aliis Christi sese ne accommodat actus Pro vitae gesta conditione suae? Nam Samaritanae ad puteum sua gesta recenset Cum Nicodemo ortus de nouitate hominis, Quatenus hic quadrat quadam ratione soloque Et caelo, assensus promptus vt esset eis. Quaeque 105. Quaeque hominum species, affectu, more suere, Voto summo, imo, dispare suntne statu? paritas mediis est disparibusne iuuanda? Quique pares suerint par mediumne iuuet? aenobii socius socium aptius omne docebit Tam scitu legum, quam paritate status. le caecus cæco ductum præstet male, primò Expertum ars reddit, cognitus vsus & hunc. ortuito hic nihil est sine nil ratione parandum Credendumque, fides rara frequenter auis Consilia haud iusta praepostera voce probarim: Semper at haec factis antecunto suis. MEtas omnis enim, status indiger, omnis & ordo, Plus licet hic, aliter, tempore plusque alio: que dies non totus abit cantando. ita cunctis Haud locus est rebus, quael bet hora quadrat: ac praeculae possunt, haec publicus vsus & illa Priuatus prout ars, ordo, locusque monent. est obiurgandi modus est angore leuandi. Seruandi, dandique est modus (ista patent) empla frequentandi modus est, domibusque vacandi, est modus in vetitis, in licitisque modus. modus audendi, modus est quandoque timendi: Dum sacra inis, viuis rite, regisque bene, exquibus vtendum rebus. quibus estque fruendum In studiis, domibus, vestibus atque cibis. modus inuertat peruersus & omnia turbet, Ne recto fiat nil quoque sine suo. rbanè vihanos sic sas monuisse: secuta rid se mors prauum tale suisset opus? 106. Si tamen haud capiat gens rustica non nisi pænæ Nomina, de iusto iudice, deque rogo, Vnde & ad ingenuum sensim ducantur amorem, Quique à filiolis nomen habere solet. Denique quando reis rigor est adhibendus, vt aiunt, Solamen sequitur posteriore loco. Vera sagax ratio, virtutem comprobat hostis: Est in syncero gratius omne bonum. Quando offert sese saciendi occasio magna, An temerè reseres, an tua labia premes? Nec labor hic orbus fructu solet esse beato, Qui caeptus Summi Numinis arbitrio, Saecia cui magnas dicentque sequentia laudes Spargenti clarum latus orbe decus. Adde quod & Dominus iubet his confidere factis, vult, Quaeque manu tandem persiciende sua. hoc ji populo præferre facem vult dogmatis Vt culpa percat, qui perit vsque sua. Sunt qui hominum affectus magis expugnare laborem; Vtilior quorum creditur esse labor. A detestandis, plangendis atque fatendis Sumere principium fas pietatis erit. Criminane à Mysta sunt dignoscenda perite, (Qua fieri poterit) mortifera anne sient? Ast horum speciem si quando necesse, rogabit, Et numerum certum, certus vt esse potest, Aut verisimilem, quod si nec posse videtur, An opus ad tale, aut tale paratus erat? Namque in quaerendo cautela requiritur aptè: Dicendique animos absque pudore dabit: Pr2 107. Praesertim primo, dum hunc excipit ore benigno (Nam nec cum risu, nec leuitate decet) Inque viam ducet, iam initam retinere monebit Persuadendo bonam, sed prohibendo malam. Praecedente tamen examine singula iusto. Sponteque narrandi concomitante modo. Nam cur alluesci non fas sit sponte sateri, Pro semet meritò ferre laboris & hoc? Sitamen institui vix gens ità rustica possit. Aptè habita hanc debet Mysta rogare mora. plane & plenè, speciem dicatque rogatus, Aut per se hanc dicat, si modo norit eam. iam bene habet, per se si plaeraque nouerit horum, Officii fuerint qualiacunque sui, il falsè & temerè, nil turpiter atque superbè, Nil si intricate & dixerit ambiguè. am de nescitis. tunc, cum sciet, esse fatenda Aiunt, de oblitis tutius esse monent. At si tam simplex soret & rudis ipse sacerdos, Vt grauium & lenium nesciat ipse modos, Mortifera à leuibus distinguere, iudicet vt nil, Ignoretque statum mente proinde rei, inquirendus ei certè tunc doctior ipso: Passio praecedens ac iteranda foret: fisit Barbaria in media, qua nemo repertus, In singlis poteras nec docuisse rudem. Ergo sat officii Mystarum, vt singula plenè Vsurpanda suo tempore nota habeant. Quaeque expendenda & repetenda scientia, quâ sas Aptè vti pro hominum conditione siet. 108. Si casus forsan se aliâs non obuius offert. Si discessurus sit reus inde, graue est. Quid facias ignarus ei? patet ergo salubre, Si doctus semper, sique paratus cris. Praesertim cum non desint nunc orbe magistri, (E Iesu quales ordine laude sacro) Qui dictant accuratè modo cuncta palæstris, Quos etiam assiduis comprobat vsus in his: AEreque non desit coemendus idoneus author, Inter quos primas iure Becanus habet. Seu Reginaldus, maiore minoreque libro: In quibus inuenies plaeraque scire volens. Nunc quoque alit multos Ecclesia diuite censu, Quos studii & morum plus decoraret onus, A Domino ingeni si vellent viribus vti, Exemplis, operis, subsidiisque datis. Plurima praetereo, quae quando dicere versu Nec pote nec fas est, insinuasse sar est. Namque loquor doctis, queis nunquam copia defe Librorum gratis, vel prece, vel pretioIam propior morti Mystes fortasse dolebit Se Confessoris munus obisse rudem, Se Parochi officio functum, quà dulce, decorum. Non qua fructiferum gentibus illud erat. Namque superficie tenus emendare nocentes, Dirigere errantes constabilire leues, Aut rarò aut non ad deducere pascua, quae sat Sufficiant, ne quod murmur in ore ferant, Aut non obstantes qua fas & quo pote nisu Fraenare, vt laetè pacificèque sit his, Non 109. Non satis officio fungi est, sed quaerere semet, Hoc est delicias, commoda nomen, opes, Persunctoriè enim, nec adulatoriè agendum Pastori, bona cui prospicienda gregii biue iubentis agat, suadentis, siue monentis Partes, cum exemplo promouet, aut aliter. Sed de his cur metris mihi agendum pluribus esset: Qui potius partes pauca monentis ago? interea Doctis meritoque lubensque relinquo, Si de illis tutò sermo solutus agir. Nemeritò sibi non haec intellecta querantur. Et frustrà calamos triuero, siue dies, instrà immo, rarus legat haec si scripta, videbor Scribere: nec moror hoc si meliora tenent, potiora quidem, simul vberiora, suisque Attestata modis, & ratione pia scripta pedestri criam, sermoneque lucida, hiulcis Lectorem nusquam te remorante metris: um fieri per pauca satis quod posse videtur, Aut factum est, frustrà per modò plura fit hoc. adde quod & libros super his inquirimus aptos, Et terimus notos, reppetimusque satis. lec legimus casus perplexus si incidit, aegrè, Penlamus late sed bene agenda satis, ptemus moniti haec, quod opus sit dexteritate Officii, ac apto fine modoque pii, Omnia vt vtiliter siant prudenter & vsu Consueto sanctis Catholicisque viris. Audiat haec rector quiuis sacer atque prophanus Audiat & quiuis subditus, oro, libens, Qui 110. Qui bene doctrina exemploque praeesse tenetur, Dysticha quae tria nunc hausta aliunde dabo Nil iusti reputant letali enormius actu In conspectu hominum, Numinis atque sui. Scit Deus, assiduè tibi quae dat fulcra salutis Vtenti bene eis plura daturus abhinc, Scit tibi quod potis est labor atque industria maiori Quo melius partes exequerere tuas. Multi multa sciunt media, impedimentaque certa, Siue probabilia, vt cautius omnia agant Non dubito Parochos multos, sacrosque ministros Conatos populo consuluisse rudi, Aduertisse etiam, quod prima sit aptior aetas, Obliquè patres ni hoc aliterque vetent. Sensit id Alphonsus Tolosanus iure professor Mussipontanae & Doctor vtroque scholae. Cum monet impensis Parochi haec doceatur vt aetas; Et sit se iunctus sexus vterque loco. Cernuntur plures alieni saepe salute Subiectae turmae, sape salute sua: Quid mirum, frustra parochus si talia tentet? Vix sidos socios inuenit atque patres: Imbutos quoque clam persaepe erroribus, & quos Praetextus quiuis semper inanis agit. Estque simulati locus inuidiaeque sub istis, Qui maerent parochi qualiacunque lucraEst & auaritia: locus, & si his vitaque caelebs, Alterius sexus nexibus atque dolis. Si propria inq; domo Parochus struat ipse pala stramHic vel vt adiutor semper adesse queant, Sigus 111. Sique habeat puerum scribendi ac atte canendi Instructum, solus cum quoque degat co, fortassis finem rex est habitura sat aptum. Cum plaerique scient scribere, vel legere. ansa, puto, melior Domino Duce vincet, eandem Vrget si Parochus quomodocunque potest. Quodque deest pretii, atque iuuaminis, atque sauoris. Tempora cum reliquis commodiora dabunt. Humanus petitur stuor vndique linquitur ægre. Officii obstaclum non leue Mysta tui, Vidimus ha retica quod nostra aetate frequenter. Ingeniis duris quae scater atque malis. Aut tibi cedendum est, aut sunt dicteria falsa, Vanaque & auriculis dura ferenda tuis. aplacuit quidam tantisper, donec & ipse improbulis vellet se sociare bibax. te cautela piis contra nitentibus esto Dogma nec applausus, nec paradigma tibi midnam rusticius, quam turpi voce sacetus sagestu, & risu si videare aliis à actanti haec alii te abiturum protinus aias, Nec rediturum haustus si vrgeat ipse pares. ut si detineat temere te longius aequo Vltra horam, aut aliam, nec breue tempus id est. sus honorari est conuiuia semper eorum Fuitans, quos tunc sors sibi subdiderat. su accedenti canponam stare licebit, Et sessum causa vix capere absque graui. Vix tum acceptandis monitis quis idoneus esset Fieret imprudens consiliisque nouis. 75 112. Saepe quis inter agit, statuit vel pocula spondet, Q ae renouare nesay vel renocare pudor. Praesumunt quidam facere & nosse vndique recte Se solos, alios despiciuntque, nimis. Ambitio tenui: conscensum inculcat ab imo, Aut virtutis inops vult tribui hunc generi. Saepe nocent grauitas emendicata, coacta Virtus, & vultus dissimulatus eis. Vrbanus ne, humilis, qui se aptè accommodat omn Gestu & honorando voce modisque aliis Offerri digno solitis, num & gratia, forma, Eloquiumque decens pectora nostra trahit? Nec propria vtilitas est conuersando petenda, Captandi lucri, laudis, opumque modus. Laudipetis petitur nisi compensatio facti Importuna, velut bilis amaror itemIudicium rectum est, si non affectus oberret, Si bene de rebus certificatus eris. Vt Becanus ait. Quod de ipso denique censes, Hoc de se potius censeat ipse licet, Doctior & melior multis non vsque timebit Censuris cunctis altior atque meis. Pace tua Becane, rogo, breue dixero quiddam: Orthologae Doctor Rector itemque scholae Te sacer in cunctis te consulat ordo prophanus Attente lectum, iudicioque graui. Quod sis sufficiens solus, erresque nec vsquam Affectu, lecto certificatus eris. L 113. ### ELEGIA X. De R. D. Decano Holcschauiensi in causa Fidei Martyre. Andite Morauides Mundo spectacula Musae. Atque triumphalem ferte per astra chorum Tempus Holichauij Ludes cantare Decani. Exemplo Domini qui sera sata tulit. a celebraturo mihi te viresque modosqua Digne solo Pastor, Martyr & apte Polo. entoniae nuper rumor peruaserat arua, Atque vtinam veri posset hebere parum: Multorum terroi e animos perculserat acri; Nec traxit paucos in sua sata viros. arebellantum per agros saeuire per Vrbes Turba Bohemorum ceperat aula nimis. xcluso è regno Matthia Caesare primum, Electisque aula Caesareis Ducibus. raelia paulatim non edita pauca per agros: Silesii immunes, non Morauique manent. tarcicus Austriacis Vasallus finibus insert Assensu Regis plurima damna sui: Lalia vix quadraginta serà bella per annos Vix dederint fama teste, librique notis. on ibi Catholicus tutus grex, secta nec vlla, Saeuitum in cunctos vi furiaque pariAuxi 114. Auxiliatricem cum paruam denique in agros Mitteret hos Colachum Pannonis Ora manum, His Holichauius procedere destinat Heros Obuius in manibus Caelica sacra ferens, Caelica Sacra Dei pro nobis panis in Orbe Oblati panis non remanentis ibi. Vt tutas villas, intacta si apal a cuncta, Vtque gregem saluum posceret esse suum: Sic quoque Iacobus sopplex processit ad Iesau Sulpectus lxuae qui sibi mentis erat, Donec coniunctis coiissent foedera dextris. Pacatumque suo progregemansititer. Ipse licet Parochus nihil est molitus & ausus. Hostili potuit nilque patrare manu, Infestas nequiit tamen hise euadere sectas Quin pede cogatar vinclaque ferre manu, (Horresco rescrens) tractus per iacadora, simis Prodere, quas nescit cogitur insidias. gerebat Suspensus triduo pluis hom grave crure Ast animo certe non erat ille leui. Viscera per costas longè paresacta parebant, Nec confessa Ducum colpa vel vna patet, Pra buerat culpas quibus ante fatentibus aurem Officii promptus pro ratione sui. Factio nulla fuit, quaesita traga dia nulla, Nullaque suspicio proditionis erat. Per tamen hanc septem nocteſque dieſque requirunt Corde nec ore aliquem dante pio gemitum. Quis paenas tanto toleratas tempore narret, 0 seTanta quis Athletae robora Catholici? 11). O Segere pio populis prvcoquite zelo, Cognoscendus eras denique sine pio. tatuler, an doleam? Nobis exempla supersunt: Parta salos tali morte beata tibi. Martyr salue pie. Mens tua sede recepta Calica, honorificè menilira sepulta vigent, todigis, signisque vigent testantibus ad quem Quali Martyrio veneris in te Thronum, datuum recipit todante lise lxmina lumen, Sauantur plures hic ope, Sancte, tuar. pice nos etiam Caelo, optataque salutis Participes zeli nos quoque redde fui. ### ELEGIA XI. De affeclante otiosam vitam. Pfectasse serunt leporem magis otia curis Hinc amat, vt viuat cepobae, artis opusastudiis septem gen iua sepus art: potitus Prouentus petit à Rege Lecone redux. ubet ipse sequit, & specin en dare quod liber artis, in propiusque tulit gressus vterique nemus. shomo hic arcum in vulpem contendere & Vrlun At Vulpesictum sobiliendo fugit. sthoris ascendit truncum vrfus robore fretus Pectus & exponens ictibus, vnde cadit. Tum 116. Tum Leo, iudicium de casu versibus ede, Respondet, veteres sic memorasse, lepus, Consilii mage non victoria roboris esto. Est stultis robur saepe ruina suum. Egresci in campum seruorum iurgia contra Auscultant Dominum: clamat hic, ille tacet. Immunis tacitus, clame sus verbera suffert: Iudicium, Leo, uit, versibus ede lepus: Sermo subinde iuuat, plaerumque silentia tuta Importuoa refert verbera lingua frequens. Par & aratorum inter cornua saena ferentum Conspexere, viro concomitante, boum: Quorum fundit humi saenum de cornibus alter Ceu nimis exiguum, serique proinde samem: Iussa dein lepori sententia promitur ista: Mox magnis, modo qui parua recusat, eget. Est satius praesente bono quocunque potiri Quaerere quam magna & multa remota sibi. Nilque mali nimium quod debeat vsque videri Ipsi. cui poterat nil satis asse boni. Nec male terda sequi fastidia discitur vsu. Discimus à Brutis artis amare decus. Vastarat multis lupus annis rura, pecusque: Poenitet, & pusthac abstinuisse cupit. Post triduum stimulante fame porcum abstulit vnde Atque ait: hunc piscem quis vetet ergo mihiis Quaeritur in vitiis tantum praetextus iniquo, Nou animi flexus ad meliora boni. Contigit agricolae bino diuertere adaedes, Incre Et multam resides stertere ad vsque diem, 117. Increpat agricola atque loco propiore cubantem Vellicat: ast hic ait: res remedi facilis. Antevenitque suum male nocte sequente sodalem, Et se componit posteriore loco. Accedens rursus de somno vt suscitet hospes, Est mihi postremus iamque trahendus ait. Consilii stulti nil vanus proficit actus: Huic soli satius nonne cubare fuit? tane quaerenti morso medicamen amicus. Tale salutiserum mox fore dixit ei: intinctum panem si expresso evulnere pure lufecto, lederit: ridet at ipse magis, sonne per hoc cunctos in me irritauero (dicens) Hac sunt praesentes quotquot in Vrbe canes datur nullis prauorum iniuria donis. Peiores fieri & sape videmus cosELEGIA XIII. De libris. QVamuis absque libris maiori tempore Mundus Constitit. atque sitiè his regna regi videas. Quamuis & praebet nimiam aure segacibus ansam, Vt sese inuiolant anxietate magis: Postquam aliunde tamen fructus suus vndique libris Constat, eis pro vti comit. oditate decet. Quis 118. Vix numerus reperit librorum iam vndique crescens Lectores, multosque obruit omne genus: Nec scribendorum sinem reor esse futurum, Vt docti nostro tempore rentur idem. Mosegie libris fuerat sua iungere non aliena, Authores aegre quae tolerare serunt. Quisque suum pertractet opus, tueatur. agatque Vultus vt excuso semper honestus eat: Non pro re sucum, pro spe phantasmata vendat: At parcat viuis, parcat itemque bonis. Scribendi multos vexat cacorthes, & agro Pectore tabescit, ceu verus author ait, Saepe suae limes transcenditur artis & vsus: Atque opera petitur vix praeeunte lucrum: Si desunt libri, timor instruet ipse magister: Qui te multorum far meminisse facit. Quamuis & nimium libris considere vanum est, Quod solus soli tu tibi Christe petis. Mos fuit Hacidis, vt simbris vestis haberet Ante oculos legeni, ac inter vtramque manum, Vt memores essent: vt nos memoremus agenda Sabbata nos animo commemorare decet, Tradita quae Patribus, quod vitae munus habemus A Demino, nec non munera plura simul, Quod non vindictae procrastinet impetus acer, Hec docuit fragiles, haec meminisse rudes. Amplius haç aliquid vix temps state requires In genere hoc, quòd te solicitare queat, Solicitare ad opus fidei & virturis amaenum: Ad quod sufficiens auxiliumque tenet. Immo 119. Immo non desunt quoque sufficientia genti Siue propinqua siet suae remota siet: fama licet leuis his, & grandior appulit illis: At tener & paßini lentus hebescit ager. psistunt aut scipera. Tyrannorumque dynastae, Turca quoque, lieu, doctos respuit ora viros. fine syluescit ager non tantum stirpe virenti: Ast etiam mentes impietate magis yluam excisuris satianis: nam hareseit (Dante Deo) Fidei sole ferente sa. em ripsit in hunc fingio Thomane Coluincu Aquinas: Et plures studio non prziere pari? eodque malam, quirbactem nullum mihi vertere credo Ob desideria hic qualiacunque sient. grat potius pictas & Numinis etæ, Qiam gens ipsa sua concida. Vſa manu, gentes alias vt conuertantur, adirent Docta prius, dote ibur, gymonis que seis, us noua constituit simul ac antiqua reformet Oppina ſaltem Vno non ſine Canobio, Godque fois vigeat, ne re sea I, elle beatum Credatur, certis legibus atque bonis: mca plebe satis numeroſa. E. meſubas ampla, Barbaries nullas fit que feren dalocis. Cam facile est vi im linguam cum esgere doctæ, Graega vel Libraea hæc si se latin fiet? Qam facile est paruo comprendere tempore linguam Colloquiis honac au colloqui que libri? res duos annos quidam, le reli, Itatinam Pertar colloquiis ed dici se libri? Pertur 120. Quae ſi ſint lectu, ſi captu commoda & vſu, Allicient multos dogmata ad apta satisQui nequit omne genus populum de ambone docere Praelegere è libro non minus omne potest, Hactenus vt celebrant Moniales Numen Olympi Lingua intellecta non sibi siue aliis, Linguarum sic ipse rudis documenta libello Praelegere huic operi prosiciente queat: Praesertim si in eo roget hic, respondeat ille: Dialogus dici qui solet, aptus & est. Inuenias, quicunque foro sua carmina canten: Aut fictae aut verae qualiacunque rei, Iure magis merito templis adhibenda foroque, Ialsa vbi relligio, Barbariesque viget, Si modo non obstent, quos diximus ante Tyranni. sit qui non desunt bile tremendi aliqui Qui si etiam leges & opem dent atque sauorem: Eflicient multum zelus & ordo bonus. Pars instrumentis paucis proprioque laboret Pro se proque suis aedificare domos, Praediaque & villas vallo firmare vel vrbes, Ciuilem vitamque instituisse queat, Pars multum tractare manu, seuisseque sinum, Aſitate vt prorsus corpora tota tegant, Pars lana molli, vel pellibus, atque suendis Vestibus aut aliis indigilare modis. Otia sic fallent, alienis nemo inhiabit, Pluribus & veniet certior inde salus. Iudicio haec malim quam pleno essundere cornu: Cum valeant alli me mellusque sciant. Libro 121. Librorum pretium numero crescente petendum Ne crescat, scriptis neue molesta manus An quia consurgit noua semper in orbe tenebris Obsita res, lucem cui manus apta dabit: An quia diucxat multos cacoethes inane. Aligro quod cæptum corde senescit item? In quia fautorum grandis speratur ab aura Gratia, quando auro consociata venit? An quia se pronis sperent lectoribus vti, Si memori libros mente manuque vehant? An quia rumoris petitur popularis ab orbe Ventus, & excelsum nomen in orbe magis! quia sic nolis penitus tua busta sepulchre Claudi, quin vigeat nomen in orbe diu? quia sic majus fraterno nomine nomen Quaeritur à Sophiae prosperiore gradu? on quia res sciuisse nouas, mirasque lubebit, Quae placuisse solent, quas stupuisse volent? An quia principibus non otia deesse putatur Praesidibusque? breue ast hos iuuat alloquium, An quia res aliis melior te vindice siet? Cum sit damnosum complacuisse sibi? An quia congesta tantum res vtilis arte est? Quae tamen vna magis seu breuis ipsa placet. An quia sic melior methodus te aliosque iuuabit? An quae ais ante tua haud tempora dicta putas, quia dicta putas nesciri dicta, priusquam Ex libris discat Mundus & ista tuis: Aut site caelo delapsum credis ab alto, Qui nequeat salli solus, vt ipse Deus. Hæc 122. Haec de Catholico non accipe dicta vel vno. Quorum, dum scribo haec, non meminisse lubet. Cunctaque non quamuis liber optimus obtinet vnus: Gemma nec in simo repperienda deest: Quaeque alii obscurè, describunt clarius illi Quae late hic, breuibus disputat ille modis. Quilibet ad finem voluit sit tendere certum, Norit, aberrarit longius anne scopo? Sit prudens Scriptor, scribendi caussaque iusta: Sit tutuni verum, credibile, atque bonum. Tu quoque quo vertas te prospice lector amices Ne tenebrosum quid lumina praeter ames. Perspicuus, solidusque tibi satis vnicus author, Quosque pari probat hic conditione pares Doctis atque piis non defit opinio libris In Patrum Iesu condita codicibus, Eminet hos inter sty'o breuiore Becanus, lit quos ipse probat conditione pares. Paene Reginaldus tenet omne Valerius illud, Quod casus animae poscit & ipsa salus, Condita Ioanni meditandi norma Busseo, vsus ad haec solidus, materiasque breuis. Fernelius Medico, Iuristae nescio numquis Consensus ne recens vndique Iuris erit. Theologi lima quo corruptela resecta est, Aflectus contra ius totiesque datus. EL 123. ELEGIA XIII. In Libros carminum. Ster si numeres adiaphora Carmen & Odas, Quae citra facias atque pericla legas, utò cum pueris adolescente, cumque peritis Crescere, cum senibus vixque manere putem. untne suis spaciis latandi & tempora siendi Succestu nunquam continuanda suo. Seu sint pro monitu, seu fiet folatia sesso, Seu vicibus mutent uerita longa suis con scribi sed prompta legu satiasne canendi Pax & palgendi? vixne labore carent? ribendis aliena letendicorda perido, Affectu, cura, siue labore, sat est. eleue praetuleris solido, propriumque alieno. Expeulo proprium, solicitoque rade, ad fido in Dere oblaurum, longius arcto, Obdia sepositus flavibus & salebras. Artogonon solt niht cuncti, aut de rogo culquam. Quis vnſus ſapiens tentet & iſta ſibi? Argumenti danni monitu potioris & arte Est sacra lux Fidei speque, metuque scatens lale cedat mea Mula libens, cedatque coacta seruiat aut illio respicienda gradu. Non 124. Non desunt, qui alios Sophia superare laborent, Quique arefaciant se nimia arte sua. Spes vtriusque mihi & res semper adempta videtur. Quae si essent, parua diffluerentque mora. His licet agnoscas paucis, tribuasque quid artis, Agnosco in multis, quam leue quam breue sit. 2 . ELEGIA XIV. In Librum speculi Exemplorum Coniugalium. Vrea stellati complerat Climata Caeli Aligerûm turmis Conditor ipse Deus. Totaque iam Tellus plantisque, herbisque virebat: Squamigerumque genus nobile nabit aquis: Et volucres liquidum sulcabant aera pennis: Qua drupedem errabat iam genus omne soloDeerat adhuc tanto dominator idoneus orbi, Cuius & imperium cuncta timere decet. Condidit ergo hominem Dominus ratione Polorum participem, sensu participemque soli; Vt postquam in terris Numen coluisset amore Recto hinc transse tri dignus ad astra foret. Ne tamen auxilii his solatia grata deessent, Aut nullo occideret stirjes repatata modo, Coniugii instituit socialia foedera primò In laetis spaciis ô Paradise tuis. Felices si non rupissent vincula legis Ausi se indignis illaqueare modis Nascen 125. Nascendosque sua cunctos destemmate dirae Subdendos misera conditione necis, Cum mulier caepit decus affectare Tonantis, Nec vir tentanti restitit absque moraConiugibusque tamen Christi noua gratia done Contigit, aerumnas quae releuaret opeaeque salutaris foret ipsis, dignius & quae Communis vitae temperet ordo modum. Praesentemque sibi memorem: vt adesse Tonantem, Condignè pueros instituantque suos Vt fragilis demum superato turbine vitae Consortes regni sint Deus alme tui. ut modo quae carni data facta medela caducae Fel sibi perfidia fel aliisque gerit, Barbaricis contenta locis non coniuge solo, Atque pio in nostris, solicitoque sui. insipiens muller structas quoque destruit aedes, Impies & durus vir leo vastat eas. Regula quae cunctos vindictaque tollat abusus; Heu mihi, quam Diuum regula spreta iacet, Quae satis exemplis est consignata librorum, Cui meus hic etiam seruiat opto liber. lic tibi quisquis amas zelo seruere salubri, Mragaris, Elzarius dant Tobiasque modum, Dant plures alii, quos, si placet aspice saepe, Sæpius at studiis fac imitere tuis Namque metu Domini status hic & amore supremi Principio, medio, sine beatus crit. ELE 1-6. kasatagatagac ELEGIA XV. In librum Exemplorum & Syntagmatum de officio Parochi. Ramite sic medio virtus procedit vtrimque, Non nimis excelso, praecipitique nimis, Dummodo defectum dent circumstantia nulla Personae quae aderunt congrua quaeque rei. His quoque in officiis cernis praerupta viarum, Ne quid forte veres praecipiasque nimis, Ne qua sit errandi nunquam permissa facultas, Vitanti studium quae mage prompta venit. Nam monstrare viam reliquis cessantibus auso Trita sit haec vsu trita sit arte decet. Quis sese in partes scius & memor applicet omnes, Vt prius ex factis censeat omne sequens? (Nam ratio in grauibus per sese humana vacillat, Quamque probabilium visque, vicesque latent, Instinctune Dei, vel ab ipso regula manans Exemplis, normis, artibus apta magis? Si quid ab hoc fonte est, nonne est hypothesis instan Respectu late nantis ad omne thesis, Vt Theorema facrum Thomas complexus Aquinas Sectandis riuis praebuit ipse viam, Virtutum hoc serie, zelo & seruente magistro Officium augmentis prosinciente suis. Offi 127. Officium hoc inquam Parochorum constat abunde Non victum curis atque labore graui, Indocile haud vnquam censendis rebus, agendis. Non immaturum, non fregile atque leue Dent exempla Fidem studio tot lucida nostro A libri chartis non aliena mei Atque vtinam à nostris aliena haud moribus vnquam, que libris quae aliis huc documenta tuli. LIBER 129. R A 9 # —.— 2. J. N. F. 20 ELEGIARVM. LIBER III. ad Reuerendißimum ac serenissimum Principem ac Dominum Dn. ANCISCV M PISCOPVM IR NENSEM, DVCEM LOTHAINGIAE, METROPOLITANAE ECclesiae Coloniensis Decanum Dominum meum clementissimum. Alue ingens columen Patriae Lotharingie Princeps, Ioli. Et Cisrhenani ſpeſque decuſ ſam tibi tranſgreſſo ſtudiis & moribus annos Infula Virduni velat honora comas fula Virduni per ius vtrumque statuta Nota suis, nostris vt mage sancta locis. Insula 130. Insula qua fluuio Mosae perfecta rotunda Pandit opes populis deliciaſqʒ ſuis: Te ſtorente via ſtudiis vrbs noſtra vacante Pacificae studijs officiisque togae, Et poſt ſeptulices hauſtas non ſegniter arte Lustrantem sacrae Mystica Theologiæ Vidit Agrippina Vrbs vetus ampla Colonia Romæ, In summa cuius Aede Decanus agis, Aede Decanus agis tantæ opportuna dece prius Quadrato ſternens marmore plano artis, Supremamq́, nouans molẽ memorabili Cui par est nullis forſan eritꝗ locis. Hic Comitum exemplum radias imitabile morum, Qui deceant, artis, qua ſapienter agant Inq Dioecesi pariter tua, vbi exigit an Virtutem belli vel quoque pacis onus. ster, Catholicae pacis Ludouicus Rexne sequi Vnde tuum nisus constabilire pedum? ex Pacene digna statuque tuo molitus, et Henrici reducis Principis orbestati 131. Qui nuper Rheni transgressus flumina regnum Fulcierat bis ſex millibus omne labans. Sic tua stirps antiqua Patrum, Francisce tuorum Sustinuit Rheni ruris onusque Mosae; Ne qua vel hæreſeos vel ſeditionis acerbæ Dāna ferant ſumptu vix reparāda graui. Hactenus vt nunquam, sic expectatio nunquam Lotarij auxilij talis inanis erit. Quid ni ergo stirpemq tuam, teq optime (lint? Princeps Tollere honore velint, perſequi amore velonne Nouesinae decus Archidiaconus ora Parte Dioecesis inferioris habes: Cum Ferdinādo dudum Archipraeſule noſtro Partitus fulcri hoc auxilairis onus? Nunquid te hoc vltra tria lustra statuto in honore Rus minui vitus, crescere more patet: Fauisti ſatis ipſe meis conatibus vltrò, A me vt recta tui pars quotacunque gregis: Quin vtrāq viam, Duce te, nũc, ſi annuis, ibo, Voce ut factum, & post experimenta libro: Si 132. Si liceat variis iactato fluctibus alti Pandere ſcanſuris ſlabra ſinuſque maris: Da veniam, Princeps, tentanti carmine frustra, Dū pede dũ nitor cuncta per aspra manu, Ata paro longè meditatum, & paene parati Rebus & exemplis constabilire librum Obliquè multis tentatum, vix satis vni, Vsu multiplicem, conditione grauem. Pontificis primus liber vt transcriptus ad aulam, Iudicio vt sint haec, pluraque tuta suo: Hinc post Pontificem nulli Ditione secuna Alter nostri aulam iussus adire Ducis. Arbitriis, de more, tuis hic tertius esto Subditus ô vtinam terſior arte ſua, Non Ducibus (fateor) scriptus grauiora cutis, gre At modicé ducto hoc moris amore fauori Sentiat ergo tuum mea Musa modesta Nata aliis, non iam rursus ad ista redux El 133. ELEGIA I. De pace. Am satis effusum diuersa per arua cruoris. Intonuit terris Machina rauca satis. gnat honestati bellum crudele, pudorem scripit, & probris omnia rura replet. ristibus ex furiis sibi poscit inane trophaeum, Nec minus vt perdit, perditur arte sua astra fugit pietas, tantum vestigia fama Posthuma seruabit sanguinis atque luis. hic nullumque sui linquit clementia signum, Quae cognata homini. Numine nata pio. ec faedus, nec tuta fides est hospitis illic, Omnia dissimulat miles vt arte sua, ortunam, Patriam, nomen, linguamque genusque Tum genus omne boni, tum genus omne mali am multis annis suriit Luteris Enyo Propulsatores nacta, ducesque suos accessit Caluinus atrox in praelia promptus Miscuit & populos seditione noua. iacos populos iam sexagesimus annus Ducit in exitium pernitiemque suam. lon potuit tutos seruare tumultibus aequoi, Inuoluit variis inde vel inde modis. lures arrexit primum praeconibus atri gmatis occultae gens nouitatis amans. Ad 134. Ad noua desertis properabant pulpita passim Vrbibus exemplum, saepe nocebat atrox. Eiecere sacris simulachra sacerrima Templis: Non sedant leges, arma, rogusque satis Germanis hostis vires reparabat in oris: Plurinta molitus saepe repulsus iit Cumque suis lugent euersae gentibus vrbes. Quis potuit tutò serre, referre pedem? Nunc aequor statuit sua, nunc obstacula rupit: Sic voluit vinci, vt vinceret ora ferox: Sic expectauit fructum Victoria Regis: Sic vndis periit terra sepulta suis. Cum paullum laetis nuper pax blandula terris Aspirauisset freta fauore Dei, Indignata abiit bello redeunte cruento Nescio quo Duce, vel quo reditura die Pernicies belli multis oppresserat annis Graecorum populos per mare, perque solum, ue, Consligens nunc externo, nunc eum hoste pro Cederet vt Graeco prorsus ab otbe quies. Tunc senis auditus sermo hic Isocratis ore, Quem metro dignum credo referre meo. Prosit vt ad tempus, sed obest iniuria soli Authori, multò post oberitque magis. Sit tutum commune fretum, commune solumque: Nesciat Vrbs bellum quaelibet atque minas: Inuentor belli quisquis soret, aequa loquentis Ore refellatur, mutus & esto de hinc. Mentio nec belli, aut alieno accessio damno Ne fiat gazis seu ducis, aut populi. Imper 135. Impensas grandes molimina bellica poscunt: Hisce supersedeant Vtbs populique graues. Quodque probant palà m cum aliis, peruertere cessent Priuatis intra tecta, domusque probris. et sibi honorificum reputent, quod & vtile cunctis, Ne conscribatur milethians & auens, Miles bians, & auens ad criminis omne propensum Perfidiaque genus, nequitia que genus, Pro pretio parti vtriuis leruare paratum: Aut exarmetur protinus, atque abeat: astitia vt vicinorum munita fauore, Hostis ster tellus ex onerata metu. nit consilium Cicero quoque Caseri Iulo De sibi firmanda pace noda & vereri. in quonam renouanda modo Respublica in Vrbe: Addita quae ipsius repperienda libris. et quoniam verbis pax soluitur aut quoque factis, Pax priuata domi. publica paxque foris, Que de animae seribunt affectibus, atque medenda Lingua, doctores consuluisse licet. biblia praestabunt inonita his exemplaque plura, Quae melius sapiunt fontibus hausta suis. ELE 136. ### 0 ELEGIA II. Testimonium D. Augustini ad Fratres in Eremo de pace. Vauius vtiliusque simul nihil aestimo pace, Res inter mundi, quas Deus ipse facit. Tantum vt viuificat vnitos spiritus artus, Sic tantum vnitos nos quoque Pneuma sacrum. Paullus epistoliis praefatur in omnibus ipsam: Perpetuani hanc nobis Christe precaris eam. Christicola hic non est, qui hanc re non seruat & ore Quid sunt regna sine hac, quae peritura statimi Quid tibi votorum, donorum & vis tibi prodest, Quid tolerata fames, quid bona cuncta sine hac Cui dimittetur pleno rancore piaclumNunquid id exosus pacis amicus eris? Pacatis Daemon animis, domibusque fugatur, Forma vbi vitae eadem, mens eademque manet. Sunt bona, quae macerant carnem ast insuauia, suntque Suauia, quae pascunt non bona vera tamen. At bona pax suauisque simul: quae diligit imaQui rumpit, Christi hic hostis & exul erit. ELE 137. ELEGIA III. estimonium R.P. Adami Carthusiani de pacis remediis. Yt sis pacis amans, ne absenti detrahe fratri: Sæpe voluntatem posthabeasque tuam. tpotes auxilium, ser egenti: suauia fare: Se, quo aliam offendas, effluat ore tuo. bi concilias hostes, sic addis amicos: tons hilaris donum gratius omne sacit. simulata piam retinetne iniuria pacem? Amissam recipit, qui meminisse negat? nique commissae in fratrem confessio noxae, seguiter & venia haud, cum petit, inde data? ga subiectum pacem prudenter habebis, Si quae eius corpus, mensque requirit, agas. t si in mandando moderatus es atque vetando Dissicile vt factu non siet omne iugum. subiectus eris, ne cuiquam forte resistas: Promptus obedi ipsis; & reuerere humilis. ELE 138. ### ELEGIA IV. Testimonium M. Iulij Ciceronis ad C. Inlium C.esarem. Quando quidem in bello sectati cōmoda multi Lt sumptum vt faciant, his reperere viam. Vndique nec victor tutus sine vique metuque, Non a quos hostes, non sociosque tenet: Tecum cumque tuis meritò de pace paranda, Tirmandaque agitas, quae bona tuta, grauis. Bellum intestinum Romanos vndique ciues Externis praedae, non aliunde, dedit. Ergo sint sumptus, sit compescenda rapina: Ludibrio quoniam iura vetusta forent. Sed modus & finis statuatur sumptibus, vt non Vendicet audacter cuncta iuuenta sibi, Immincatque aliis, sua deneger omnibus, & res Compositas turbet, conglobet inde nouas. Estque magistratus populi non cuique regendus Percupido. his addi, non adimique decet. Aspera principio res haec, sat nosco, futura, Libertas bello queis erat arcta minus. Quorum si potius prospexeris ipse saluti, Quam desiderio, pax eritaequa solo. Si pacis causa bellum, si spe labor ardet, Ni firma haec, vinci & vincere quid retulit? Erg. 139. Ergo capesse viam: persuadeque aspera: solus Quo potes atque soles more, medere malis. Exilia & caedes tibi non praescripsero plebis: Queis vrbs vastanda est quam moderanda magis, Sed prauas artes prohibe, moresque iuuentae. Sit probitatis amans, non studiosa lucri Namque pecuniae alior, & gaudia corporis vsu Stultuia & sese, & plaeraque praecipitant. Sed nec inaequali dentur stipendia lance: Neue magistratus veneat a re grauis. At delictorum tolerata licentia damno Corruct haud tardo nec veniente procul. Abstractis aliis sua quisque pegetta curet: Sic tolerata sit & curo, laborque placens. 85 V. ELEGIA Testimonia Variorum. Gregium Paci templum struxere Quitates, Sed Christo pacem quod referente ruit. Claudius incepit, perfecit Vespasianus. Impoluitque Arcae capta trophaea Sacrae. Quod dein ignoto consumptum protinus igne Forte prophanatum non tolcrante Sacrum. Est Dea Romanis etiam Variplaca reperta; Illius vt templum vir mulierque petant, In quod si venient, discordes, inde redirent Concordes versis ad meliora animis. 0 Nonne 140. Nonne sacer Rector Romanis atque prophanus A cuncta purus labe probandus erat? Ergonè & à lingua bellace, dicace, procace A factis saeuis, ingenioque fero? Pythagora mandante domo discordia cessit, Seditio à pagis, vrbibus & populis. Teste quidem Xenophonte grauis vir voce fideli A bello ad pacem sic acuit populum: An patriae, atque scholae, templique vnius alumni Nos sumus? Vnde igitur litis origo venit? Quandoquidem nulla est odiorum causa, sed aequa Omnibus & iusti grandis amoris inest? Inuidiam atque odium iussi deponere patres Ante tuas stantes, Curia clara, fores. Per binos tenuit menses prouincia, fasces Quando magistratus deposuere suos Tum ratio reddenda fuit, si praeda petita Publica, si legio prodita seu regio. Si belli non iusta fuit sat causa, malignis Tractati socii terrificisque modis. Hoc cessante modo cum non datur actio in ipsos, Priuati ciues iure, bonisque gemunt; Donec consurgant motus, caedesque potentum, Et coniurati vis inimica gregis. Quamuis hunc veteres nec non reuocare moderni Pontifices nisi postmodò lege modum. Historici referunt incommoda maxima nata Dissidiis, quibus Vrbs vnica bina foret: Hostili per quae fortunae occasio crescit, Rumpitur & fratrum faedus itemque Patrum, Par 141. Pax ope frustrato, crescenteque robore apertè Hostili, primo est concilianda die: Quae, quam sperata est victoria tutior, haec ne In Domini, inque tua permanet illa manu? # # ELEGIA VI. De Pace Exemplum antiquum. Nuito vinci vel vincere Numine promptum Non fuit, est, & erit, bellaue, lisue sient. emperat aerumnas pariter Deus atque surorem, Nec supra vires mittit in arua malum. sentamen non sponte venit. victoria sponte Victi & Victoris par simul esse potest. Nobile vincendi genus est patientia, semper Vincere qua se quit victus ab hoste suo. dello ostensiuo, descusiuoque petita Pax bello posito posset vtrimque dari. Quantumuis certum sit neutri cedere, certum Protinus arbitrio Numinis esse potest. am nihil absque Dei nutu fit in Orbe potentis: Tam certa est tam vis accelerata Dei. Dent exempla Fidem. Iam nongentesimus aeui Exceptis lustris vix tribus annus erat: ge à Francisco gens est Normannica pressa Maenibus angustis obsidione graui unc vtramque Dei Gentem miserata potestas Terret inopinis per stata castra modis. Occuli 142. Occulitur tenebris mediae lux clara diei Et tonitru & fulgur perstrepuere simul. Deosa ruit grando visa haud mortalibus vnquam Qui instar medii fortis, acuta, nocens. Attoniri, paridique metu fugere caballi: Vix vllo statio tuta patensque loco. Marcescunt torpore viri atque grauedine: cunctos Tredia deiiciunt: spes meliora negat. Aspiceres validis succumbere maenia ventis, Et ni obstent valli, pandere prorsus iter. Multa prestium intus ciues incommoda: quaque Non sperant his pax conditione datur: Sors ea communis Domini est bellique togaeque: Inclinata suo pax venit almagradu. # II. ELEGIA De pace. Ex Apologis Aesopi. VT duo cum pugnant pro praedae parte moloss Terribiles, rictu, dentibus, vngue, sonis, Debilis aut sortis dubiae spectator arena Non dubitat praedam hanc anticipare canis. Sic duo dum certant per dissona praelia reges, Aut populi pro ara vel regione duoDum volat inter eos dubiis victoria pennis, Totque ruinarum, proh, tot opumque vices: Praeripiet (sic namque solent inhiare sucti) Exterbus, vecors, prodigus, a ger, inops. Cui 143. Cur placet innocuos inuoluere caedibus omnes, Qui nil moliti, nil meminere mali? Cur vltrò caditis per mutua vulnera sortes? Sistitis insanas nec ratione minas? Cur tota vos cura die turbatque, premitque, Nec sinit optata nocte quiete frui? Historiis doccant exempla prioribus hausta, Mutuus an morsus laetus & eius eius: Vos quoque par durum mulierum, parque virorum, Qui lites seritis quomodocunque feras, Priuatum bellum compescite mente, manuque Aut cito concordes consociate manus: Ne vobis spe mox frustratis forsan inani Crescat sors aliis inuidiosa malis. II. ELEGIA De Pace ex eisdem. Uitiam petiert duorsed substitit alter: Dein reglitspolis alter onustus ad hunc. Sperata qui parte hilaris ſibi pacta popoſcit Alirateur è reliquis pars tibi danda, refert. Atque expectanti pretiosum & nobile quiddam Vulnera commonstrar foscipienda pari. ille refert: sint dona tibi tua: vulnera nolo: Praemia num magno parua dolore petam Etudiit senior naturi Leo, nequa subiret Pra lia cum bruto, quod ratione valet. Audiit: atque animo uil verba moratus in agrum Tendit, equum cernit, parque deinde boum: Dimi 144. Dimissis ipsis, cum qui fint, ipse resciuit, Findentem reperit fagina ligna virum. An tu, quaerit, homo es? quo confirmante, tibi ergo Est mecum pugnae sors subeunda, refert. Vt placet. ast, inquit, rogo lignum distralie crure, Cuneus infixus ne remaneret eo. Distracto quamuis mox cuneus exiit, haesit Crure leo: accurrit turma vocata virûm. Ille tremens crus vi trahit: extremaque relicta Parte fugit patri nuncia maesta ferens. Imperiis parere statim praestabit amicis Praesertim patriis, ne mala certa seras. Vidit aprum vulpes acuentem ad robora dentes, Cur id agat, nil nunc quando necesse, rogat Vt si poscat, ait, res, & mora plena periclo, Sim promptus. Quis & hinc prospicienda no Conuentum vt volucres celebrant pro regecreando, Formosus petiit corpore sceptra pauo: Iamque videbantur soli suffragia danda Ni citò consilium cauta dedisset auis: Rex, ait, esto quidem ast aquilam quili, impetat armis, Cor hostile gregi si gerat aerio? Non solum species externa videnda creandis In Ducibus, sed vis corporis atque animi. Percitus ad sonitum ranae leo grande crepante Constitit: ad belli pradia seque parat: Quam simul ac pro repentem de flumine cernit. Indignatus humi ter pede pressit eum. Ne vanè timeas, res exploranda satante: Non forti quaeuis aura timenda venit. ILE 145. ELEGIA IX. De Pacis diuturna expectatione. Pproperat belli cum clymactericus annus, Hæreseos vanae perfidiaeque leuis. ectitur ex bello bellum stimulante Satana, Atque acuente Deces seditione noua. Non vna secta sit id, ambitione sed vna Communi sectis omnibus atque malis. ommuni innati luis irritamine cunctis: Quod decuit multis edomuisse modis. lostis habet muros, dum praeualet impius aequo, Parteque vincente heu deteriore bonam. mne patent niuibus resolutis, queis sua semper Caluino scatuit iudice secta dolis! Aurea polliciti Luterani saecula nobis: Saecula vestra auro, vestra salute carent. cula vestra scatent Lutero teste piaclis, Inter quae primas nonne tumultus habet? Qui compotantum serus ambulat instar in orbem: Qui Ducibusque resert in caput omnie suum: caput authoris nunquid vindicta redundat? Induiturne suis retibus ipse dolus? um vestrae quoque nos exempla timemus Erynnis Parendo minus, atque induperando magis? um se praesidibus vix quisquam accommodat actu, Quod plebi praestant aegrius vsque suae. Exem 146. Exemplum hoc esto: vocat ad conuiuia Pastor, Dat zythum, ne pro se quoque vina petant. Opprobrium reserant, qui dum parere recusant, Rectores iussis, vique, minisque regunt. Quid nisi vestra fides est imprudentia morum, Et legum? at cautos non sibi Paullus auer? Quid nisi vestra Fides est proditione, tumultu, Lite data, & capra freta sub interitum? Quid nssi vestra Fides faedus molitur amicum Accipere, & nulli participare suum? Quid nisi vestra fides primum sibi postulat atque Praecipuum fructum saederis absque side? Absque Fide, iusto quae more reciproca, tuta, Fida, & prompta suo tempore, prompta loco? git? Quid nisi vestra Fides vt & emissarius omne Nunciet, Vrbem, hominem, rem quoque prodat, Quid nisi vestra Fides agit, vt sit nullus amicus, Aut opifex tuta miles & erro fide? Quid nisi vcstra Fides occultè fella ministrat Imperii spe, mox obsequiique metu? Quid nisi vestra Fides docet affectare teporem Dandi, acceptandi iussa sat aequa loco? Quid nisi vestra Fides agit, vt sous saepius insons A disciplina se retrahatq; suos? Si prae aliis fures, homicida impuncque maechi Non peccant, qua vos conditione putem? Sedetur si pacis iter lex stricta per orbem, Non polygamia crit, otia, furta, Venus. Tutaque erunt muris habitacula, qua pote, iuncta Et vallis, & aquis, sepibus, atque viis, Tutaque 147 Tutaque limitibus, siue ordine tura serendi, Et dispertitis lege vel arte nouis, Tutaque cuiusuis non claustra & castra receptu, Nedum sectae omnis pacis & hostilis agri. Qua pote tolletur quaeuisque occasio eorum: Auia nec quaeret secta, scietque nimis. ELEGIA X. De Ebrietate. SObrius haec malim iciunis scribere: nequa. Claudicet infano pagina nostra pede. am damnosa quidem propter tot viscera laesa Corporis christas, c.ecat & ipsa animam. simia ceu cernit bitumine quanto lauantem: Seque sequax visu perdit & ipsa suo: Sic vinum multis aspectu lumina claudit: Sic crux peccanti non memorata fugit. inficitur vicinus homo potuque gradatim infuso à primo, sitie sequente perit, Amissa ratione perit, ceu mortuus esset: Ludibrium pueris proli senibusque simul Limen amicitiae est, odii discessus amari: Non sua damna cauet, non aliena cauet. modò corde carer, sedet hortatore benigno Opportuno vti, vel sapiente nequit, Siue salus animae, aut iuris communis agatur, Ad quae sponte adigi, siue aliunde decet. Cer 148. Certatim pasaim maiores atque toinores Allicere an dicas, allicierue magis? Vix tolerat veteres, prohibet lex vsque Tabernas Alma nouas, quas mox rumpie vbique malus. Teutonicine tegunt stabulum vix stramine viliQuin Baccho lucem, quin Cerei ique dicent? Dicere non ausim noctem: procliue sed istam Paena adimi quauis non sibi velle graui. Plebs quoque lucrari gaudet paupercula multis Ditibus allectis ad geniale merum. Forsitan effugium dites per talia quaerunt, Ne caecati alii plus nocuisse queant. Vocis amarities, opprobria, iurgia toto Tunc impune volant dedecorosa loco. Quique sibi ignosci vult, hic ignoscere debet. Vitatis cunctis ipsa pericla manent. Intereunt multi dapis & dulcedine potus, Queisque aliis Mundus vult placuisse modis, Veste vel egi egia, vel compta voce, torique Mollitie, donis, mirificisque modis, Imò etiam paenis: adeò sibi quisque suisque Atque aliis, damnum non cauet, imò vocat, Aut te prudenter sas est obsistere semper: Aut tuto potius te tenuisse loco. Vt pecudum scritas auiumque domabilis arte est: Subtracta discunt quae dape ferre iugum, Sic iuuenis sanus pulcher, diuesque domabit Subtractis corpus, corque superuacuis. Vt iuuenis germen profert si vilius arbor, Non melius senior proferet ante dato: 149. Sic aetas dabit indicium primaeua futurae Pro moris varia conditione sui. Compedibus scriptura resert flagrisque domandos, Obstreperis faciant qualiacunque modis: sic satis est seruos non vltrà aliterque domari: Sic seruile domat meus bene corpus iners. Itque vtrimque fides coram data testibus amplis Liberat à damno, suspicione, metu, sic caue ne ratio vel fraude meroue satiscat, Vt percas damno, suspicione, metu. ec quoque sufficiet chartis haec ista notasse: Viue Deo primum, tunc tibi, dein aliis. ostquam inuitatus si prandia longa relinquas, Absentis fructus maioritur fuit euigenaene acceptarunt conuiuia sesto, Aut solita saltem sobrictates sibi? Quo quoniam passus vetitum procedere mille Vix inuitari quiuit amicus ad hæc. udo vti nimis atque ioco choreasque tueri, Nec compotantum deseruisse gregem tedeceat Mystam. Respectus ne ipsius ergo Vertitur in vitium quodlibet & quod agit: eccine simplicitas rudiorum laeditur, aut si Praesentes multi sint ibi, quique notent? eclina quo cunque modo, quem suggerit hora Personarue tuae seu ratione rei. Praelaba calitem tantum, si pluribus vrgent Si casu accedas flans bibe, mox & abi. te & obesse tibi: die te cras sacra litare, Vina creent calidas quod generosa febre: So 150. Sobrius in caetu (quis enim contraria laudat?) Commisso sibimet laude vehendus erit. Pone sequetur cum doctus rudis, altus & imus. Dines, inops citius pone sequentur eum. Montstra quis chumeret se ad mutua iura vocantum Iura dapum sacri non pia iura fori? Accelerat non nemo gradu sestinus ad ista: Tardius accedit non minus ista frequens, Expectabundus galli veruecis & assi: Quando iam honestus homo mox abiturus erat Assidet: & veteri sit vera paraemia sensu, lixpectasti assas aduena sere dapes. Inde prepinatos certatim amplectitur haustus: Nec paruo decori ducit id esse sibi. Tum discessuro comiterque propinat amico: Et verbis retrahit turpius atque manuIndignatus ad haec tacite submutmurat hospes, Quod fiaut sumptus hac ratione dupliPraeco queri possit sacer, atque choraulis in Aede Deserta ob mensas, symbola, siue iocos. Festus abit sic ipse dies: dignusque prophano Fit minus, in quo essent prandia iussa magis. Festa dies reserat cauponas amplius omnes Emittit zitho sat madidosque mero: Quos plebs ante domos titubante incedere passu Conspectos ridet non sine felle ioci. Talia non vtinam quandoque exempla sequatur, Tam conquesta mala se ratione regi. Est vbi ad aequales haustus potatur in orbem Es anno quatuor intus habente notas Præteri 151. Praeterito nullo ex hoc ordine, si modo soluit Symbola, seu diues, seu quoque pauper erit. tlic personarum non est acceptio in vsu: Res licet in finem tendat & ipsa malum personarum soret haud acceptio in vsu Iudiciis, donis, officiis variis Absque querelarum respublica murmure staret Saepe intus tacito, sepe patente soris Vnde opere à iusto mulci resilire videntur: Aut si non fiat, sat resilire queant, Vnde opere à prauo pauci resilire videntur, Aut si non fiat, vix resilii equeant. est vbi multa opera sallumque albumque bitumen Saxoso excoquitur, perficiturque solo. in medicamentis, variisque coloribus vsus Ipsius expertus saepe Colone, tibi. plumbo coquitur, consumit & ilico ferrum: Tantus enim feruor, tantus amaror inest, doc dum circumagit baculo semiebrius aptè In formas vario & fusile crusta modo, toh cecidit fundum vertigine tractus in imum: Audito ciues ingemuere metu: Culplumbum haud cedit, mortalis homuncio cedit, Sitque licet ferrum, sorte liquescet eo fiscite mortales non potu indeuia ferri, Quae tacità multos implicat, atque necat est vbi nec ratio meritorum rursus habetur: An non sunt meritis vir mulierque pares? tur praeliliandum tantum mulieribus ergo Hoc stannum gratis pro libituque datur: At 152. At scelus haud haec sobrietas muliebris habenda: Dum iuri huic cedit, non sine laude facit. Forte suo ad regimen sapit aptior illa marito: Dum non exemplo commonituque nocet. Si vir erit meritis potior, ceu iura requirunt, Sentiat hoc regimen coniugis atque domus. Non inuitabit, non inuitabitur ergò, Si conuiua pares sumet & ipse cyphos. Hoc siquidem intendunt sua per conuiuia multi Has sit vt in numerum sas iterare vices. Hos vitare licet, decet inuitareque nunquam Ni seruent mensae iura modumque tuae. Estne quoque haeteticis vbi mos inoleuit in oris Nuper mos nunquam cognitus ante reor? Inuitant liquido tenus ad condiuia zito: Seu sponsalia, seu nuptiae erunt celebres. En quo processit vertigo erroribus acta Regnum hominis partis nunc vtriusque tenens His ed.cta quidem (reor) haud parsura fidelis Catholici regis, Principis, vrbis, agri: Vt neque parſerunt numero ad conuiuia magno: Queis exhauriri plebs sibi visa fuit: Quae modo amicitiis rursus donisque resumunt Contemptum in legis, scandala, damna gref Tunc quoque cum laruis luctata licentia, ludis, Dissidiis, prebris, stultiloquisque iocis: Deriso gaudet respectu legis herique, Siue absens audit, seu quoque praesto videt. Est vbi quis multis egeat vir curribus vnâ Vecturis merces, pabula, ligna, rates: Ex 153. Excipit ebrietas isthaec nurumque, virumque: Venditur ingenti tunc pretione labori Vecturnae scelus pretium tolerabile credes? An censu pasci dicitis ander egens? Vecturisne putas violari festa subinde? An censu diues pascitur ergo inopis? An non à Satrapis, Dominisque grauantur herisque: Vtcunque exoluant debita, iura, vices. His modus & pretium statuendum lege videtur, Ad Caelum nequis clamor vtrimque sonet, est vbi se assiduè mensae parasitus herili Ingerit, ab, effrons atque molestus homo: inferior nec hero spaciumque locumque relinquit Tractandi, quod res, tempus, & ordo petunt: In nescit, vel dissimulat se scire prophanus, Ad mensam accito sas quodadesse modo? An quoque nescit herus paucos adsciscere amicos, Et quos ad mensam vult adhibere suam? Vnde, vnde cueniat, Dominus sic temperet omne, Ne contra admitti ius reiicique putent. Si virtutis ei ratio in re perplacet omni, Pro rerum inueniet conditione modum, leuter vt inuisus, neuter sit & vsque molestus, Pro rerum inuenient conditione modum. Atria non tantum plateae immò grauantur abundè Importuno hominum more, modoque leui. Cum dominis magnis paucis sar constat agendum, Nec plateis, aegrè quodque subinde ferunt. Rusticus innitet ad pocula, iura dapumque, Queis grauitas minimè sobrietasque placent. Non 154. Non impune ferat, si tractet, sique retentet Inuitum indignis illicitisque modis. Si coquat in seram sua ludicra, saedaque noctem Hospitis in damnum, heu, opprobriumque suiEst quoque qui suasit: si me malus vsque retentes (Vt dicat) caenam postmodo linquo tuam. Vatis ad oraculum prius haud requiescere nolent, Impulsu egerunt quam mala sponte sua Forsitan haud rarò studio inuitabere tali; Dum mensae pretium tale suae petitur, quodi Aut quiddam simile huic contra ius fasque, Sobrius omne neges, ebrius omne dabis. Aut, quod vi nulla satis extorquere valebunt. Flexamini tribues forsan amicitiae Nonne domo in propria procliue resistere, quod nos Hospitis admittit fors aliena domus? Stultus init facile hanc, sapiens vt Biblicus inquit: Cum damno remanet stultior ipse suo. Inuenias congerrones, sociosque lucrorum Potandi studio multiplicare dolum. En vino, zito, Veneri cessere rapinae, Seu praedae, sibi quas sanguine miles emit Vina magistratus stipendia suntque senatus, Seruorum in magisis Nobilium domibus, Multorumque alibi. Quos non lucra mutuSymbola, conuentus, qui maduere mero? Ponticulone senex periit delapsus in vnda, Si vertigo comes sit famis atque probri? Num fors detrusus, vi fors aliaque necatus, Quod facile aurora, vespere, mane puranti stant, Non 155. Non hunc non alium potuit Luteris Enyo Ex improvisa surripuisse nece. Nonne penos fluuios fama est habitare latrones. Fel vitasne magis, si tua edisque domi? Nonne aliquis serò conuiuia longa relinquens Post triduum extinctus Mysta repertus aquis? Ante ſuum pagum Parochus quoque veſpere cæſus Autore incerto sed feritate fero. inne quoque in plateis, propriaue domo aut aliena Esserri pago perditus vsque queat? lempe loco caedis non semper latro relinquit Occisum, ne se suspicione grauet: Mendicus rarò vagus aut quicuique senescit Olla vt ad aquam tandem saepe relata cadit, Ignotique homines, ventique, locique, fidesque, Et cibus, & regimen certa pericla ferunt. incaluit quicunque viae manuumque labore Largè haustu zithi saepe cadit vel aquae, ec minus incumbunt huic ventris tormina sensim Et phytisis, qui auide saepe calens biberat, tat de reperit resoluto fata calore Nescius & causae nescius atque modi, Quo laesus, quo sanari queat ipse deinde Seu calido potu, scu medicaque manu, Praecipuè cessante tamen causaque, modoque. O vtinam cessent hîc & vbique: vale: ELE 156. XI. ELEGIA De Mendacio. Almensum complent mendacia plurima Mundum Teste ô Osea voce Propheta tua: Quae sugienda simul retegendaque iure videntur, Ne simul autori damna aliisque serant Damna quis haud vitet praesertim cognita? damna Auertunt animos ad meliora malos. An cum authore latent mendacia tempore multo? Cui nec iuranti credideris facile? An non perdetur cum Daemone filius cius: Cui sese similem voce, doloque gerit? An non abiectus, vilisque sit omnibus author, Qui fingit gestu, grammate, voce, libro? ui mendax alium veracem corripit ore, ans? Tanquam mendacem, falsiloquumque cre Haeresis hoc habeat, mera quae mendacia saepe Euomit, at timeat vel leue iustus homò. Ignorent potius, se ignorantesque fatentor, Quam si alia ex aliis cudere falsa velint. Est procliue homini sese excusare maligne: Aflingitque alii saepe, quod egit opus. Non affingentem sibi quenquam astingere clamat. Mercator verax nec citò lucra facit. Causidicus semper promittens affore finem Litis, vbi incepta est, tractaque, fraude nocet. 57 Nec mirius in pagis, villa, arcibus, vrbibus amplis Aetas & sexus nectit vterque dolos. Quo plus vrgentur verum quandoque fateri, Hoc niti contra videris ore magis. Vidimus (Atque vtinam non totus viderit orbis) Vna puod affirmat rursus vt hora neger. audio quod varient vno sermone loquelam, Ignari memores esse decere dolos: Quod contra sese fors lingua effutiit audax. Pro libitu vt prodest, vt nocet, omne negat. lon credam dicenti vno contraria hiatu, Aut solum hoc eius, quod prius ore fuit. singua dicet se lapsum, vix quoque credam: Vtcunque hic præſens ſi ſibi mente fuit. pluccine declinat se consuerudo ruentem? Aut ſi hoc exemplo fecit, an ergo bonum? on erit hic mendax, qui ex causa vera silebit Dicturus alio tempore sine loco. Discant Mortales à prima ætate sateri Propria presbyteris, ast aliena prement. amque sidurronum hoc, detractorumque videtur, Hostis acerbandus quo vel amicus erit. Non minus est homini linguae custodia tuta, Quam clausi prati, fomitis, atque domus. sicendisue solent falsis adhibere laborem? Post biduum aut triduum serre sub aethra dein? Dicendisne solent falsis adhibere sodales, Postquam perdiderint sorsitan ante fidem? Vt vitent testes, occultè hic, alter aperte Falsa eadem dicit sub ratione pari. Cum 158. Cum desunt testes volitant mendacia latè, Quae tempus prodit, nixque soluta dein. Non opus est doctum te singere: doctus haberi Si cupis, eſt tutus diſcere multa modus. Namque solet dici: mendax sit oportet, abunde Vel gnarus, male qui garrulus esse cupit. Nec si discipulus vix sis, te ferto magistrum, Lector & auditor credulus vt pereat Faemincum hoc ausim scelus appellare, nec errem, Falsa quod illarum in garrulitate latent: Prae fastuque volunt, quod non sunt, vsque videri: Huc sumptus, salsos accumulantque dolos Et puerorum etiam, quibus est audacia feruens. Qua mala cum faciant plurima, cuncta negant. Affinguntne Deo culpam se & membra creanti? Haeresis essronti quod magis ore facit. Quot texunt commenta, nouant, sine fine renarrant. Nempe queant nugis vt placuisse suis? Quotque crepant salso, aut indigno iurgia more? Quanta sonant, iactant, gesticulantur, agunt Quis magis absurdè fraudat, deludit, ineptit. Quam qui expers omnis (sat scio) frontis homo? Hic tibi de longè positis commenta reducit, Hic tibi de abconsis plurima fraude pari. Hoc te absente domi plateis mihi credito dictum, Hoc gestum in pago, dum mora in vrbe tibi. Esset id occultè gestum, ni conscius esset Seruns, tu si vis testis & esse potes. Hic si quid dubitar, se de hoc dubitare negabit. Si quid ais rectè, se quoque scire crepat. 159. bi necdum fallax notus tibi, se omnia fallax Posse & scire sua semper in arte feret. Hinc vt se purget, reliquos proscindet aperte: Sic sanum aut agrum fallere ludus erit. Nec quae sunt dicet, vel qualia, quae dat, habetque Aut spondet, Veri ne videatur inops. icilicet vt noceat, meditatur lingua tot artes Quot montes herbas, gramina prata tenent. mortale genus, qua credulitate laboras? Quàm nescis, tibi sit queis adhibenda fides? Est qui defunctos vitam reuocabit ad ipsam, Ceu fuerint iuncti faedere, more, loco: Vafrè equidem, quis enim defunctos ore refellet? Dic, ui rite probes, non ego credo tibi. is nil, his aliquid, quiduis transcriber & illis Auspice praesenti commoditate sibi. ara quoque vt credas, tibi vera lauoribus addet Gaudia maestitia pectore mixta gerens, Quod sis deceptus, quod salli denique possis Teque notante parum, teque timente parum. Cautior inde tuo sies damno, atque pudore, Quodque homines viuant tam sine fronte, gemes, Qundque has non semper sit promptum euadere technas, Praesertim cum hominum te status ipse latet. Sicui narranti aut spondenti credulus astes, Illusum mirs sas sit abire modis. Ridiculus, si aliis referas, sine fronte videris, Vt coniuratos dicere falsa scias. Nunquid habent etiam socios mendacia in vno Conuentu vico, coniugio atque domo? Con 160. Conuinci se posse negant sic falsa profatos, Qui digni sumo pertenebrante oculos, Digni, nemo quibus se consuetudine iungit, Quos consultorum nesciat ordo patiInuidus, haereticus, maledictor, sannio, adulans Hi plaerumque sedent nectere voce dolum. Estne etiam qui suam, qui tam timidusque, pudensque Vt contra mentem spondeat ipse suam: Vtque recusanti non insteriusta, recuset Nil alii iniustum, qui pudor in vitio ess? Humanos mendax contractus eximit orbe Oppobriis implet seque, aliosque suis. Quot vafri prae oculis & fronte videntur amici, Qui retrò insidias, persidiamque struunt? Nec sibi tam gens est inter contraria sese, Quam simul infringit nomen, opesque nouas, Quid non liuor agit minima tabescere suetus Portuna alterius. crescere si videat? An cumulata ipsum sors infortunia visa, Vel quoque mors satiet, quòd nece peius & est? Cum quid ais, quaerisue, tibi vt sit id vtile, prima, Aut pro maiori commoditate student. Fertur de Agricolis aliena colentibus arua, Quod grati renuant esse licet poterunt, Quodque ipsi semper mediocri in messe bonaque, Magna suis coram & multa querantur heris. Quod tamen haud ideo dico, ne ſatrapa, ciuis, Nobilis, aut alius praegrauet aere suos, Prouentune pari veniunt mendacia? quisnam Anna His fidat plenis murmure, bile, dolo? 161. Anne sibi proprios cupient, vt dicitur, agres Efficere ex cultu, scilicet assiduo? An spe praeterito non pauci tempore forsan, Dum nutat belli sub quoque mole fides, Auxerunt sumptus, luxu seseque grauarunt Atque alios tot per debita, totque dolos? Annocuit mala credulitas authoribus ipsis: Statne fides, & heri, pax, homus, atque duces? An tibi forte loci mutatio creditur apta, Plus onerum incautis quae generare solet? tibi de factis faciendisque inuia fingent? Num sat cautus eris, si nouus hospes eris? inquid & insurgunt non vna speque, viaque, Credere hyperbolicos vt teneare modos? distinguendis vix norunt, nosse voluntque: Obscurant verbis, quod reticere volunt. te si audierint, quod dictum non sat apertè Ad captum, sic & caetera dicta ferent. Quod si hi scribendis libris rebusque notandis Sint adhibendi, annon exulet orde fides? penes haereticos modo ius mendacia fandi est, An impune diu sciuerit ipse deus. licio iusto Dauid ait ipse dolosos Regius & vitam dimidiasse feros ut enim hi vitae, sic illi caussa relictae Sunt gazae fraudis saepius arte suae. in dignis adimit, quod fraus aliena malignè Indignis tribuit, qualis honos & opes? Utque hoc succedat, praeeunt & multa sequuntur, Et comitantur opus falsa profata nouum. Præuatet 162. Praeualet hinc inopi diues, stipatus amicis Et consanguincis soli, inopi, misero Nam facile adiungit sibi pars tunc improba plures Nec tempus nec res ipsa fatigat eos. Munera tunc spondent, prensant auresque potentum Procedunt, vincunt ante probata prius. Indigenis oncrata gemit respublica fretis Forsan amicitiis atque patrociniis, Qui neque se dignos reddunt, cum posse videntur, Cumque optabilius hoc meliusque foret. Rumpat amicitias, patrociniumque potentum Iustitia, & Daniel euigilato pius Qui retegat fraudes, quique ordine cuncta retexat, Proque reis iustos vt tueatur, agat. Est in diuitiis hominum, numerisque potestas Haec sita, qua bene vel qua male multa patrent. Stent docti, vigilantque pii pro parte fideli: Nec vincant per opes, per numerosque maliDispellat tenebras speciosa scientia densas: Iustitia & medios occupet alma situs. Abduci non se sinat vlla fauoribus vllis: Dirigat ignotos certificata gradus. Non haec ad laeuam se flectat & vsque sinistram Ast aequa libra det, capiatque bonum. gandum Forsan & est coniectandum, aut plus saepe ro Hoc odiosum, illud ambiguum esse solet. At videatur enim quandoque necesse, vt ipsum Noscas & facias, quod licet atque decet. Res indigna nimis, res & perplexa videtur Commentis reprimi, res dirimique bonas. Sig 163. Siqui vera quidem fantur, qui fingere sueti, Fraus metuenda tamen, quae latitare solet: Nam vel de gestis alienis vera loquuntur, Vt lateat sinis principium, & medium, Aut quoque de longè positis, tandemque futuris, Vt spe sustentent, nil referasque boni. epe modos omnes excedunt legis & aequi Ipso etiam in facto, quo tua facta premunt, Siue diu implerunt corpus pectusque piaclis, Exhaurire tuum quod foret absque mora: Cum nihil & valeant, nihil in commune laborent, Seu non officium siue requirat & hoc, sum poterunt iustum tamen hinc traducere, cumque Ostentare graues more, modoque gradus, Quos semper rexere leues, tunc iure licebit Quiduis mentiri, credere & incipere. Qui non inueniunt nisi ponant ora cloacis Omnibus, vt semel hoc sitque necesse tibi, tarius vt niteas eniunctus sordibus horum, Quas vt corde tenent, sic quoque voce vomunt. onne senex habitans Vrbem prope dixit ibidem Fraude malos alium vincere quicquid agat. At sua quisque probet. volupe est abducere calle, Atque negare, vt det proximus, vtque alius. mamuis mille modis norint contraria dicunt. Quis ferat? ipsorum nemo. quis ergo? alius? spete trans ventus tibi sic non cedet cunti: Commentum est ventus, cedat vt inde minus. gnorans denos plebeios ipse rogaui. Queis aeque notum hoc omnibus esset idem. Incertum 2 164. Incertum hi commune sed hi dixere, sed illi Prorsus hyperbolicum, credere nonne libet Credebam Mystae tamen hinc magis. vtpote Clerui Teste viro vincit saecula praua graui. Excusamus eos, quia non discrimina primi Nouerunt motus materiaeque grauis, Damna nec aduertunt falsas comitantia linguas. Sed docti facient his meliora tamen Seque alii curent moniti emendare, quibus nec Consilium, & legum visque sauorque deest. Quas Anabaptistae commenti denique nugas, Coniugium solui qui sine lege sinunt? Cum tamen ipse Deus vetuit, ne quis sit adulter, potente Praesidibus sceptrum qui quoque grande dedit: Quod tamen hi renuunt, fuerint vt quando Scilicet instaurent tum sua regna solo. Cur baptisma negant pueris hi, quod nec ademit priori Christus, Apostolicus quod dedit ordo Cur tantum dites vocat emissarius horum, Quando inopes iussit quaerere in orbe Deus: Qui saducaeis Christus compescuit ora, Obstruet his etiam qualiacunque sint. Nam nil haereticis extat clamosius ipsis Falsius, atque loquax voce manuque maMarcius atque Ebion siluit primusque Cherintus, Montanusque dein, atque Nouatus item, Inde Sabellius, hinc Arius, Macedoque nefastus, Cum fallace tumens Eutiche Nestorius, Eunomius simul Heluidius, vigilantius inde Obm Pelagius, Manes contieuere diu. 165. Obmutescet item Lutherus, Caluus & Hussus, Picardus, Menno, Flaccus, & omne genus. Aduersus steterunt Christum, stabuntque parum pe Vniti, auersos se licet inter agant. Vtque hominum quaedam cognatio sit licet inter Se pugnans, concors est tamen erga alios, Qui tamen haud poterunt ius & pessundare verum. Namque super verum ceu natat almus adeps. Iusque suis caruit non defensoribus vnquam. Sin tareat, tutor perstat at ipse Deus. Atque suis quamuis corrupti moribus omnes Iudicium verbis exitiale dabunt: fundata Fides supra Christumque, Petramque Concordans solida cum ratione tremet. quis egens queritur forsan sibi vera loquenti Non credi, at diti plurima salsa tamen, quoque vera Tides, quae circumuenta prophanis Vocibus atque Ducum pressa potente manu, merget, stabitque iterum super aspide victrix Calcatura simul te Leo, teque Dracò. At quid de fecta speres ceu frutice pratio? Catholici an passim moribus omne negant? uera quidem vt captentimi summique studebunt. Nunquid ius passim venditur omne lucro? Si mora dilati, si spes perpenditur aucti, Si fraus descripti, si via longa dati, genus haud intellecti, si falsa fidesque Narrati, ratio si reuocanda rati, vis obtenti, si gratia rara parati, Si medii rara cum probitate sati, 166. Si cum praetextu dubio vis, frausque negati, Proque tuo toties. Pauper ô, aere dati. Si mora suspensi ob aliena negotia parua. Inter vina loco saepe natantis heri, Concilii nouitas, si sumptu ingente vocati, Nec moderati etiam, sit licet hocce vetus, Caussaque si sumptus talis vel nulla leuisue, At dandi iuris iusta grauisque statim, Si sibi subiecti ratio quoque habenda popelli, Sique pericli, hinc quod profluit, atque mali Si sat agendarum rerum, quas postulat vsus, Ordo, locus, tempus, res, ratioque domi, Si studii pacis, vitandi siue tumultus, Apparet iuris cum via nulla rati, Iuſtitiæ ſtrictæ nullo violabilis auſu Sic statuente Deo, sic minitante Deo Si non rumpendi membra intermutua amoris Coelo aspirantum relligione pari. Reddendaeque paris mensurae: tempore eodem Forlitan aut paullò post veniente statim, Iuris pro meritis si denique dristribuendi Iudicis excluso mente fauore probi. iae cautela vides adhibenda hîc quanta fidesque Quarum defectu fraus sine more regit. Non addam populi periuria iacta vicissim Iurgia, liuorem, persidiamque trucem. Nam neque paupertas minus ingeniosa videtur, Vt mala diuitet seu bona qua que metat, In mediis & siue suo licet haesitat, atque Impingit, fallit, fallitur, atque dolet. Sunt 167. bunt de complicibus nonnulli sorte professi, Hi paupertatis sub specie quid agant? Quando quidem dites pretiis multantur & aere, Ast hi sunt turi soluere cum nequeant. in probo quod dites multentur semper in aere, Exilium quando vel meruere necem. leprobo quod viuant inopes fine speque metuque et spe equidem, diti ne modo praeda sient. que metu, ne quid capiat respublica damni, Ne faciant odio, nunc sauore malum, inpossunt citius puniri & promptius, aere Dum non inueniunt sorte patrocinium, tiumque queunt paucis cum rebus inire, Quod minus & probri, quam sera virga tenet. tudique locis vbi pane cibentur & vnda, donec perfidiam, desidiamque sugent, grauiore modo si facta merentur & ausa, eruenter que palam & continuata diu: ndala nam prebent vulgusque ducesque vicissim, pum non hi pænas dant aliique ſcrunt. um defectu regnans super Aethera Numen bello omnes vastat seu fame, siue lue: at enim ad tempus miserandos, omne per aeuum Qum fieri, docuit Chriſtus vt ore ſuo. quoque quod specie tenus est, sed non scelus ex se, Non licet, anteaquam reddita caussa grauis. inne magis multo offendiculis letabilibus omnes, Per se quae laedunt, abstinuisse decet rinceps, Praetor, Parochus, coniunxque, senexque, Quique ipsis parent, quique subesse solent. Nam 168. Nam fragilis perit ac exemplis inscius omnis, Quorum respectu scandala damna dabunt, Damna dabunt, quo scire minus fottasse laborat, Inscius, & fragilis deposuisse malum, Vtque scias quantum possint praestare volentes. Quos regimen, serui, castra, tuentur opes. Accedit hoc alibi, vt quidam, quos haeresis ipsa, Proximi & haeretici perpulit ansa loci Diffugerent proprium templum, aes à praeside iussi Soluere temporibus quattuor absque mora Liberiate sua vluri quae soluere posse Diffisi, parent templaque lege petunt. At videas cum aliis alios sacra templa petentes Haeresin haud tacita prodere voce suam Quid facias igitur contradictoribus istis: An non multandi sub ratione pari Haeretici hinc illinc ausi sibi sumere tantum, Catholicum vt nollent in grege ferre virum Qui sic dixerunt (fors audax vnus & alter Sub Duce Catholico, qui telerauit eos) Viuere nobiscum si uis, templum ibis in vnum, Aut sanè exilium. Rustica gens quid agis Tune tibi tantum sumis de reque fideque Iudicium tantis tanta crepasque modis: Quid si Catholici caussa meliore modoque Exigerent tali te quoque, secta, modo? Figmentis atque vt lictoribus exonerentur Occultisque domi, conspicuisque foris Est sectis affine genus pariterque fugandum Diuinatorum, qui quoque fraude vigent. Estque 169. Estque genus deses, fallax, suraxque, vagumque, Quos alia hîc alio nomine terra vocat: Quorum dux reliqua nequiens à plebe necari Forte sclopis, cecidit fuste premente caput. Delrius exemplis late & ratione nociuos Et scriptura reos hos necis esse probat, Atque alios Magices studiosos atque peritos: Signa orbi produnt qui manifesta satis. Expergiscimini terrarum ô culmina, aperta Nec sinite hanc pestem serpere fronte magis, Quae personarum semper discrimine nullo (Forsan vt omissum) vindice digna foco. Noui alibi, fuerit quod in his lassata potestas. Quod sint inuiti ad facta fatenda nimis. grege cum tali careat prouincia nulla lactantum sese labe vel arte sua, semiror, cur his sit adhuc locus hostibus omnis Virtutis, hominum, Numinis, atque sui, ate adcò miror grassari Daemonis artes, Illudit qui tot pectora caeca modis. Expergiscimini terrarum, ô culmina, per vos Ne viduus percat siue pupillus inops. ernite: simplicitas multorum laesa reposcit. Circumuenta odiis fraudibus, atque minis: ebita qui repetunt eadem, nusquamque probata, Aut accepta negant, aut data plura crepant, qui gaudent circlis seque ostentare tabernis, Quo cum nemo venit, nemo refellit cos. Ses tantum surtim, at reserant vi claustra Satanae. Deque magi surto consuliturne magus? Irrepunt 170. Irrepunt alii officiis promittere montes Ausi nil fructu, nilque sequente side. Cura aliis superest, vt siant arteque vestes Et forma, cur non officiumque pari? Nec vindicta deest manifestis saepe rapinis: Neglecto officio cur eademque deest? Göter ### ELEGIA XII. De nonnullis virtutibus & vitiis, Ex Gersonis Doctoris consolatorii annotationibus. Ecipit assiduè Daemon: nec sussicit vnus Huic modus, est subitò cum male tentat eum Obiicit aut Veneris speciem, culpaue tenaci Obdurat, mores inficit vsque bonos, Principio dum operis spectatur gloria vana: Seu placet in medio, quando petita minus: Aut subeunt animo fastidia linquere sueta: Impatiens fine est, est odioque Deus: Tentat & aduersis: specie mala palliat aequi: Sic hic, vt prosit, vsque praeesse cupit, Hic corradit opes, premat vt nec inopia tandem Pectus ad iniustos flectere sueta dolos, Hic breuiter Veneri vult velificarier atrae, Vt fortis subeat post metanaea reo. Inuider hic alii, successus ne eleuet ipsum: Otia tractat & hic, ne modus exuperet. 171. Est quoque cum solo mentitur pectore quisquam Vera loquens de te, queis negat ipse fidem. Vt coram laudans: alius non corqesed ore Dicere vera putans, non aliterque sciens. Huic opera est adhibenda tamen, ne fallat & erret, Vel taceat, vel se talia selre neget) est quoque cum su'o contentus nomine quisquam Christicolae, vt Domino qui negat ipse fidem. qui se sim. uiar sanum, iustum, atque peritum: Quod graue fallendi cum quoque sine facit. tamen vt vites crimen, damnumque, malumque. Vt doceasque velut plus pietatis habens. ue videreris temerè, nimiumque solutus, Mortiscrae labis non eris inde reus, eccum vis quiddam cui significare per illud, Personam vt lacob qui simulabat Esau, cum sanctus adhuc offendi spiritus AEthrae Adsolet, impugnas cum tibi nota satis. pta satis fidei sacra dogmata nempe saluti Congrua vel motum, quod graue crimen erit: lut cum blasphemas coelestia signa ab eodem Edita, vel Christo, vt gens pharisæ a prius: e quando ad veros metanae adducier actus esinis, vt tres hos lexque, Deusque iubent te mortifero obduras in crimine ad vsque Mortem longo habitu, perfidiaque mera. cum Camo dicis vel corde, vel ore, Quod minor est culpa gratia Dia tua. lut cum nil metuis Duce Pneumate dante timorem: Saluandus meritis sis velut absque tuis. Siue 172. Siue doles, Domini quod multos gratia sanct Conuertat, donet moribus, atque fide. Huc etiam referam, vt siet esse necesse fidelem, In regno Moses, qualis vtroque fuit, Qualis erit seruus, socius, Dux, quaestor, amicus Praelatus, Parochus, Praetor, herus cum aliis. Huc quatuor reseras, ne signo, voceque fallas: Ne secreta alios credita scire velis Ne quoque destituas aduerso tempore: praestes In tibi commissis rebus vbique fidem. De quo quinque notes: commissum ne tibi perdas Multiplices, fraudes ne quoque parte lucri Ne tua peruerse facias, hostique relinquas, Haec fas est aliis explicuisse modis. Dissipat is, vitam Satanae qui addicit honorem Ad Domini acceptam, proque salute sua: Qui bene ab inceptis resilit, qui destruit illud Exemplo, ore simul quod struit atque prius Multiplicat qui non Domini talenta, recondit Vel captat pretio lucra minora suo: Aut vbi cara minus, bona venditat: is quoque fraudat, Debita cui Domino gloria rapta fuit, Exemplo socios seque vtilitate suaemet Mercedis priuat: terna prout bonaque haec. Is quoque peruersè facit: vt qui forte fidelis Non fuit in paucis, magna negentur huic. Hic hosti linquit qui castrum corporis: arcem Hanc animae assensu Ditis in obsequium Tradit: & auxilium prece non caeleste requirit Nun A Domino, ad votum subueniente statim. 173. Nunc quoque virtutes quatuor, quae à cardine nomen Accipiunt, paucis addere tento modis. Rectificant hae animae vires, prudentia mentem Discernendo bonum nempe malumque satis, Aut melius quod sit inter bona bina, vel inter Quod mala sit maius bina, magisque malum, Vimque irascibilem fortis, qui temperat autem Concupiscibilem, rectificare solet. Est in consiliis prudens, astuque cauendo, Fortis in aduersis quaeque molesta magis, Delitiisque coercendis moderatus & vsu, At dispensando, dandoque iustus opem. quatenus impugnant vitium, sunt incipientum, Quatenus at vincunt, perficientium erunt, Quatenus cuictis consistunt, inque quiete, Vt primi motus impete rato abeant, perfectorum hos quodammodo dicimus esse. Nunc etiam in specie pauca notanda dabo Distribuit iustus, communicat omnia rectè: Dat quoque perpetuo debita cuique sua. iustitiae sunt Macrobio sex denique partes. Relligio summum percolit alma Deum. Officium pietas coniunctis sanguine praestat: Est in amicitiis gratia vtrimque decens. Quâ vindicta licet per leges, perque potentes Pellitur omne nefas, vis, & obesse volens. Praesidibus decus obseruantia vel dat honorem. At quae sunt, fuerunt, quaeque futura dein, Immutata manent Veri virtute perenni. Iustitiae partes hasce notasse sat est, Autote 174. Autore at Seneca cunctis prodesse, nocere Vult nulli iustus desinit ipse tamen Idque subinde metu aut odio, paenis & amore. Propterea & transfert regna subinde Deus. Debilitas animi vt triplex, formido futuri, Praesentisque dolor, cum cito nempe dolet, Flexilis in quamcunque vigor tum denique partem At fiducia cor munit, agitque metum, Mollitiem infringit patientia, flexilitatem Constantis robur corporis atque animi. Nemo coronandus, ni sic certauerit ipse Legitimè, vero paullus vt ore refert. Temperat vt gustum, sic sobrietasne vocatur! Virtus, vt tactum continet, estne pudor? Vt reliquos sensus tres, estne modestia dicta In dicto & sancto quae moderamen habet. Cognitio est vitandarum prudentia rerum. Ad quam bina quidem haec pertinuisse volunt; Incipiat ne quid leuiter caeptumque relinquat, Sit Deo opus gratum, ac vtile amicum aliis Est quoque Theologis quadruplex authoribus ipsa Subnectam stylo quas breuiore modò. Est purgans contemplatu Coelestium in orbe Tempore cuncta vago consita, scita, sita. Politicae est normam rationis vbique secuta, Nil praeter recttum velle, nihil facere. Purgati animi est Dinina renoscere sola Tanquam praeter & haec sit nihil aspicere Est Exemplaris mens Numinis ipsa videntis Cuncta auscultantis siue scientis item. Præta 175. Praeteritum meminit prudens, praesentia noscit: Prouidet & cauta mente futura sua. Sic equidem corde est disponat vt omnia coram: Prima recognoscat, praeparet hinc alia. Ore quidem, vt semper praestet moderamen in illo Ast opere, vt prauum vetet, agatque bonum. Est & Aristoteli quadruplex prudentia, regnum Qua regitur, morcs, miles, & ampla domus. Quatenus at prudens tibi consiliarius est cor. Quo discernis opus iudicis instar agens. Quatenus inde iubes fieri, est velut induperator: Desinitluo cui bene nomen erit. e tentaminibus nunc addam pauca, meomet Non tamen inuento, cognitione tamen. nchoat haec suggestio, delectatio pergit, Perficit assensus cum ratione sciens per opus prauum, per consuetudinis aestum, Per desperamen sat retinetur in his. Angelica aduersus Satanam custodia praesto est, At mundum Diuûm gloria, pugna, fides. synderesis contra carneni, ac irascibilis vis Biblia, scripta Patrum, gratia, robur, amor. Ast varii est generis tentatio: namque videtur Principio insolitus illaqueare labor. cin de virtutum successibus est male vana. At dubia est, haeret cum quis in ambiguo (An liceat vel non) quae pectus opusque retardat, Et petitur notum certius inde malum, pubdola cum vitium specie virtutis obumbrat. Fastus honestatis nomine sic tegitur Dik reto 176. Discreto officio excusantur commoda carni, Iudicio iusto vis nimis acris item. Quando creaturae plus quam paretur Olympo? Sic auro parent vndique nonne suo. Si quando inferior peruersus, duxque remissus: Inferiorne Duci tum iubet ipse suo? Si quis & illicitis in rebus parcat, an non Rectoris vitio consonat ipse sui? S. 0 0 XIII. ELEGIA De Iustitia. Vstitia est virtus, quae cunctis debita reddit, Quae cito transitur, non reparanda citò: Nam multos videas, qui idcircò aliena requirunt. Vt noceant aliis, prospiciantque sibi. Ille voluptatum vt potiatur soenore dusci: Hic, vt sustentet remque statumque suum: Otio vt hic suetus nunquam post deserat illud, Nec tamen inferior quolibet esse velit. Quisque suo trahitur, studio aut plaerumque paterno: Speni quoque conceptam sobruit aura leuis. Tam lucri caussa quam muneris angitur ergò Donandi: nam res suspiciosa lucrum. Quam rara his operis patientia, quam fuga rara Dissidii & potus, immodicaeque dapis? Acultu sacro ad luxum saepe aera vocarunt Ad Annua, prouentus quae reditusque vocant: 177. Ad quos non aditus facilis, mixtusque periclo Successus, auctus excubiisque metus. Impugno sacram non consuetudinis arcem: (Est quae consilijs discutienda pus) se sed abutenti, vel corruptela sequenti Exemplum prauum consiliumque siet. Iam supplementum cum sustentaminis augent, Tunc minus impietas iuris habetque loci. dine quamuis populo Cleroque augmenta decora Diuini cultus, vt suit, vsque & crit. Attimen internus quoniam praestantior illo, Hinc ratio potior huius habenda foret: Cui si conducet melior modus vsque tenendo, Hulc aptandus erit, quà licet, atque decet. orda loco tolerare nesas est aemula in vno: Aut hîc vt poenas, praemia vt ille serat. um disciplinam liuor, lucrique cupido, Conturbare solent, aut vacuare solent. innumeri aduertunt, vix corrigit vnus abusum. Lex proclamatur, semper at vsus abest. ertatim plebs ad saeuam male prouocat iram, Persidiaque graui ludibriisque nocens. Nil nisi palliolum quo sors sibi vile quietis Obtegit, insequier quam queat inde furor. lustitiam violat bilis promiscua multis. Sufficiens sumptum proque duobus onus, Vini adamans nimium praeses illique ministrans, Inscius, imprudens, lentus, ineptus, iners. Qui nec iustitiam violantes punit & odit, Siue hoc desidia, siue timore facit. Aut 173. Aut etenim abstineat perrumpere non scelus audens Officio, aut fiat liber vt ante fuit. Iustitia hinc vindex est duta, seuera, fidelis, Sacra, salutaris, inuiolata, potens. Hanc etiam violant, qui cum se aliosque gubernent, Non firmant sese robere & arte pari Iustitiae doctor Leonardus Lessius olim Scire auido claras suppeditabat opes, Quo si non carcas, per lectoplura subibunt In mentem paribus repperienda libris. Nec solidis libris, queis prima fronte cuiuis Est opus, amotis plura requere statim. Huc tua collimet prudentia, sudor, & ardor: Caetera, ni temnas, transiliisse licet. Non deerit requies quoque honesta, laboribus aegram Et sessam mentem quae recreare queat, Vnam quae obtineat post caenam circiter horam Prandiaque, vt sana in corpore membra sicut Nam quia continuum vires exhaurit & arctat, Hoc horae studium tum magis arctat adhuc. Iustitia est veri studio mage prompta, vigilque: At mendax prompti caussa grauisne mali est? At sua qui cumulant alienis commoda damnis Augebunt damnis lucra aliena suis. Tali namque modo compensat talio fraudes, Iure subornatus talio Caesareo. Aduena si quis adit rumorum nescius illic, Vix socios sidos inuenit aere graui. Vile receptauclm vix aeger & inuenit illic, Vix legis, moris gnarus is, atque loci. 179. At peregrinantes Medicus iuuet, vibsque, Ducesque: Quis tamen hos misera conditione negat? Adde quod exosum est peregrini nomen vbique, Rarò & amicitias hi reperere statas Aspirare licet si ad iusti culmen honoris, Serò cognoscit, noscitur atque capit, Siue quod inuisum est aliis, obtruditur ipsi, Quid fragile, incertum, quod graue, quodque malum. Quomodo succurret dicet respublica cunctis? Adstringet validas ad opus omne manus, Qui se aegros simulant, qui sese reddere mancos Non metuunt, fama dedecus omne luant. Quod ſat, pauperibus detur: nec ditibus ipſi Se quoque præponant: ſintque quod eſſe queunt. Ast inopes bellum reddit: pax ergo paretur: Sin aetas: sumptus publicus his petitur, Donec crescentes ornent sese artibus aptis. Ad quas se factos esse fatosque putant. inuenti fuerunt, qui mallent cedere gazis, Vicatim ex actis quam caruisse cibis. Miror ego tantis studiis aliena requiri: Exigit extremae quae famis ordo plus. Sed neque pauperibus vellem per me quid ademptum, Sed neque diuitibus me dare iura decet. Sunt qui cum haud egeant, alienis vndique sese Insinuant, quibus est res minus ampla sua. Est igitur sanè libro acceptique, datique Hic opus hac multos exagitante same. Non minus est etiam testes adhibere necesse, Cum das atque capis plusue minusue alii. Non M 2 130. Non minus est & opus paucis considere fidis Notis diuersa conditione tibi. Consuleremque tibi rarò nunquamue petisse Mutua, quae aut aegrè, vel citò non referes. Non minus inculcem, ne fias tutor & haeres Debita multa vbi sunt, vel tibi nota minus: Nec facile vt fias pro externo, aut sponsor amico, Qui fraudare solet, dilapidare solet. Nec facile vt credas tibi promittentibus aureos Montes, qui nequeunt suppeditare lutum. Nec facile vt sidas pro te, aut tibi multa locutis, Qui vel nil callent, vimue, dolumue parant. Nec facile vt dicas, quae nescis ipse probare: Cedere nam testes vel variare solent. Quodque hodie dicunt, cras insiciantur ineptè Contra te, seu pro commoditate sua. Praestet vt à tantis etiam procul esse periclis, Augentur numero quae coeunte magis. Fit testamentum si quando Notarius adsit, Cum libertate, & cum ratione vales Idque noues (quod nunc dicunt reuidere) quotannis, Si quid es oblitus, seu variare cupis. Adiecta nulla, aut hac conditione, vel illa, Quam tamen exequier velle putabis eum, Cui commisisti, vt binis committitur illud, Quod fieri cupias post tua fata statim. Quisquis amat dominum, hic plures curabit amare: Vna praecepit quod modò lege Deus. Talentum nec conde tuum: nec dicito saepe, Sum minimè custos huius & huius ego Per 181. Per te, si possis rudium ignorantia cesset. Qua quidue ignorant, cur faciant que piè Nunc & quaeratur tibi, nunc sumatur & ansa: Exemploque mone, ac affabilitate moue. Reddes cuncta Deo, Ducibus sua promptus ad omne Obsequio, ad libitum prorsus vt esse velis. Quod Monachi faciunt effectu tu potes ipsum Affectu, Monacho si placet esse minus. Quique aliis praesunt, cognoscant ante minores Et foueant: iustus sit rigor, haud nimius. Non palpent, sed corripiant peccata nocentum. Nilque modis his est sis vt acerbus opus. Debetur custodia necnon disciplina minori: Illa vetat, factum, corripit hac sacinus. Qui vagus est sterilis modicae virtutis habetur Inconstans: solidi dicitur esse quies. sis nulli vt blandus, tamen omnibus esto benignus, At socius paucis, omnibus aequus eris. Conuentu socialis amor parque omnibus vno: Dissidium in binis faedus itemque tribus. iustitiae tradit methodum legemque Becanus, Quo moneas, raddas, quo satagasque modo. Quae bene distinctim proposta leguntur apertis Sensibus hoc sat vix insinuata loco. ELEM 3 132. 7 — 7 S E # 20 ELEGIA XIII. De cura valetudinis. Ec sine temperie prosunt sat forsitan herbae, Nec sine vi herbarum sat tibi temperies Nunquid Paulus olus commendat Apostolus aegris! Aegris, temperies quos iuuat alma, reor? Qua ratione cibi quis tantum & digerat escae, Corporis accedat ni labor ipse comes? Viscera quô purgent humoribus integra more. Qui medicam in Maio deseruere manum? Balnea ni moueant sudorem aut ignis, & aestus, Aut torus, aut certo line modoque labor. Vtque iuuet labor, haud tamen hic sanauerit aegrum In medica posita est certa medela manu. Qui morbum si per nequit excrementa videre Praesertim capitis, pectoris, atque gulae, Aut hunc perpulsum vænae, susumue cruorem, Aut quoque per vultus coniicit ipse notas Tunc bene considis medico si non sua quaerit, Sed tua, nec vires aggrauet arte tuas Et tibi tantundem, quantum sibi praestat, & auget Non sua non damnis lucra aliena tuis. Fidimus heu, vitae male tot contagia propter, Totque vel ignotas, vel subitasque lues Namque intemperies corruptio viscerum & ipsa Permittit stabilem vix retinere gradum 183. In caput è stomacho surgunt nocumenta vaporum: Equo vicinum corque pericla subit. Dat leuis interius pleuritim defluus humor Verticè: nec rarò caetera membra grauat: dine podagra, hinc chyragra, hinc interquecutanea Laesio paulatim certa statimue ferit. quæuis medio cerebro fluit inde superstuus humor Pulmonem, sensus, cor, stomachumque petens: Cor necat, irrumpit vocem, grauat, obstruit artus Nemo satis nouit, nemo satisque fugit: Quae lentum modo, mox violentum, nec minus acrem Vim cruciando homini, vel perimendo adhibent. Quot frigus grauius, leuiter vel concitus aestus, Tristitia aut maeror, spes, nimiusque metus lut homini quiduis aliud intusque forisque Perniciem in subitam tale reclusit iter? quaeque intemperies gignit potusque cibique Saepius, impuri vel grauis aura loci. incipio morbi, certoque monente pericle Praeueniat citius culpa fatenda necem. antbene qui suadent, potius suadent ter agendum Ter monito à Mysta, cui sua facta refert, ut toto vitae de cursu, vt fecere frequentes Sen docti è clero, seu populoque pii, alei tim nunquam si id fecit: tunc & ab illo Tempore delicti sas memorare modo. lle duplex fertur pellis. qua dam inficit auram: Atque domos quaedam, castra locumue alium. tam pestis totum letalibus aera plagis Insicit, haec Medicos publica causa latet Omnis M 4 184. Omnis huic aditus clauduntur & vsque fenestrae; Tutus vix herbis halitus atque fuga. Quando soras itur, primis praemorsa labellis Angelica insestam nonnihil herba sugat. Saepe quis esflatis impune subiuerat auris Non ad se attractis peste domos trepidas. Miror enim reputanti homini contagia tanta Absque aequa causa talia tecta peti, Cum queat in foribus consistere, stare, loquique, Aut vente inimunem reddere slante domum Admisso latè per cuncta cubilia vento. Suspensas vestes purificante simul Suspensas triduo: tunc namque probabile vesles Illuuiem totam descruisse suam. Si corpus reliquum, non & primaria membra Appeteret, cordis praecipuèque sinum: Liber homo tum à morte foret: quod cum medicorum Otsicium est. hos qui scitque, potestque, vocet, Praecipuè tunc parte domus, quae opponitur aurae, Altior estque, aliis se locet æger, ea Nec mora te quam opus est, retineto diutius ade: Natibus ad morsam ac ore teneo rutam. Aut si ista carcas, quid amarum, forte, vel acre: Expue cinu exieris, sume licetque nouam. (Non opus est puro cum vadis in aere vel stas In pagis, vti talibus antidotis) Si tunc suspicio pestis tibi forsitan haustae Hac hora aut horis, rite duabus ages: Vt tibi tum exhalet. potum haud superadde cibumque Lina Ad puram potius stes sedeasue diem. 155 ligea sit potius, quam lanca vestis, vt intras: Exue quam rediens, auraque purget eam. Haec & erunt medici (reor) expendentibus apta Visa: & consilii & plus opis adiicient: Adiicient forsan vna descripta tabella, Quamque soris quiuis audiet, atque leget unctane sunt omni sermè deliria pesti, Vixque piè vt possis paenituisse, sinunt: expectare sacrum Medicum securius esset Sano, quam expectet te Medicus miserum. An multos pestis mouet ad meliora? probare Vsune hoc passim testificante licet? um vita neglectus adest plaerumque: necisque Plurima non vno quaeritur ansa modo rum nimis indulgent Baccho simul atque seorsim, Aut Veneri, prauae deliciisque gulae. Acida praeseruant putredine corpus & aspra, Acriaque, vt sanum aut debile perstat adhuc: Occupet vt tarde haec non inueniatque recessum, Vim contra hoc duret longius atque moram. macerata prius campana hanc a nula aceto Indita linteolo gutture depulerit: Iam guttur plærumque peti quis credere nolit. Insecta sami seu dape siue mero? Rarius idque tamen, sed tanto occultius atque Certius: hoc plures nam periere modo. si modus & spacium accessum depellere cordis Esset, salua hominis integra vita foret. derba modum praestat non vnica mixtaque multis. Exempli clari iam vice pono rutam. Hec M 5 186. Haec etenim praeter vim, qua praescruat ab ore, Praescruat modicè non quoque corde minus Ergo simul sumenda cibo, sumendaue potu integra, vel scissa, trita alioue modo: Interea elicito membris sudore vapores Sensim pestiferos elicuisse licet. Tunc datur & spatium mittendi sanguinis, aegri Hoc quantum vires tempore serre queunt. Inuenient quoque plura locum medicamina: si qua Tunc Medicus presens fors adhibere volet. Namque exarescit quia mox feruore medela Commutanda alia rursus & inde alia. Sic vi maiori tricies iterata medela Sano aliquem potuit constituisse statu. Frictio cum motu correptis pauca venenum Elicit, at bubo vultque aliud medium. Ignea, si vires serrent cauteria prosunt, Extractus furni panis ab igne calens. Aut si quid simile his queat extraxisse venenum, Horis herba tribus ceu scabiosa facit. Lixiuium viui quoque aluminis atque recentis Aut viuae calcis tunc medicamen erit. Melle, oleo, sale vel trito carbunculus exit. Coniuncto, aut aliis pluribus acer abit. Emplastrumque nouae radicis lilij, eidem Adiunctis betae & caulis item foliis. Plura quidem (& meritô) medicis dictanda relinquo Contentus rudibus praestituisse viam Promulgata fuit terris de peste tabella Imperio magni Praesulis atque Ducis. Praeuia 187. raeuia Pastorum monita ad peccata luenda Exegit cordis sponte dolore sui: Utse quique frequens paret ad refatenda semestri, Sumpto itidem sacro pane pararet iter. it misso corpus purgetur sanguine gratis Pauperibus, medico ditibus aere dato. que magistratus maiori ponat in Vrbe Consimili medicum conditione pium anda inopum turbae medicamina, paucaque quaedam Antidota; haecque habeat pharmacopola domi. stenec infectus sinat ipse grauescere celans: Sed prout expedier. tempore qua rat opem. in, si conualuit, caetus vitato bis octo Per luces, iuncti quique fuere domi dique adeant templum, quod non adiere frequentes: Quatriduo vitet promptus abire alios. ibtilis quibus est complexio, persimilisque Contrahere ex paribus saepe venena solent. go loco veniens infecto, intrare vetatur: Infectus Parochum ad se vocet ipse domum, que hominum turba veniat: taedisque carebunt Punebribus, caenis vixque aliàs licitis. cti vestes non importentur in Vrbem: rere quas flammis expedietque statim. clauatrina vestes tum publica purget. Potus adusti etiam vanus abesto meri. grotos multos quintus Vicesimus annus Vidit, quo morbi nomine nescit adhuc putat, aut dubitat Medicorum turba perita, Anfluatè caelo siue calore malo, An. 188. An vtroque simul: magis atque probabile credum Quod sit subtilis spiritus atque nocens: Qui quondam grassans ex Vrbe migrauit in Vrben Donec comperta huic est medicina grauis. Nam sudore habito confortatiua dabantur Cordis: & hinc pestis fixit ab orbe gradum. Hæc vocitanda lues meritò quoque nomine pestis, Quod par huic sine & conditione siet. Et plaerique quidem tum conualuere, tametsi Paene anno toto mitior haesit eis. Extincti quoque sunt qui viribus amplius ausit. Quas haec saeua lues attenuare solet. Neglectus multos. nec debita cura necauit: Tum grossaeque dapes, immodicumque merum Nonnulli pepulere inopes putealibus vndis, Permento pedibus suppositoque suis. Paene triplex genus est: alio quoque saeuius vnum: Affligit multis, turbat itemque caput. Stultitiae simul & necis inde pericula portat. Quae lenit blandus quomodocunque sopor. Importuna hominum simul improuisaque curis, Et studiis instat saeua melancholia Firmius obstructis audens subsistere vænis. Splenem inter stomachum, corque, iecurque sitis E cerebro vel causa sluit cognata, cibisque Non sanis, cerebrum rursus aditque nocens. Consuluere igitur phantasinata mente fuganda: Conatusque aliquis saltem adhibendus erit. His studio cautè & blandè obrepentibus omni Esse resistendum Iunius author ait: Præs 159. raualeant homini ne sumpto robore: quaeque Ex intemperie corporis orta putat. line metus, ira, dolor, grauis obtrectatio mentem Cum subiere grauant corpora labe sua. Praesidibus doctisque horti conducere cultum, Secessumque loci saepe salubris ait. lumores exercitium (testatus & alter Est Medicus) operis excoquit vsque suis. Quis quoque non credat crebro sudore leuari, nimus vires non grauet ipse tuas? mea nonnullis ad tempus potio purgat: Consilio medici quae data sorte boni. untque dapum qui ideo cantè discrimina vitant: Et pascunt modicis corpus inane cibis. nt qui obluctantur, si forte saperuenit, hosti tusti exercitii, laetitiaeque modis. tata aliis mentis custos & corporis est pax Conscia nil sceleris laeta, modesta, vigens spes (inquit Ciccro) meliorum sola videtur Rebus in afflictis ferre potenter opem, onne Melancholico medicati pluribus herbis Purgatiua meri quoque bibenda die. astus erit modicus matutinusque, domique Clauso & iciuno, prosit vt atque iuuet. tulus occluso, vapor vt non exeat aptus, Fictisi habendus erit vase, cadoue nouo. go sensim ad suiidum epoto praeque ordine scripto Tantundem infundi restat & inde meri. doc epotando transibit tertia plusquam Hebdomas: hinc iecoris væna resecta sluet: Nec 190. Necnon vix paullum manans pede væna lienis: Quoque ita detrahitur vi niger ante cruor. Purgatis solet hic & terminus esse quotannis: Tentari cerebri vixque medela solet: Quod cum aliis membris per tres curabile menses Syrupo: cuius gustus & inde datur, Qualibet exiguntisque die, pauca pilulaeque, Viscera quae intereà sat vacuare queunt Nempe Mesenterij, iecorisque, lienis & ampli Praecipue, quo se fons malus ille tenet. Intereà prodeſt exercitiumque laboris: Quod quoque, ne redeat, proderit vsque satis. Temporis at lapſu dicti ſeruanda diaeta, Delectus potus, proficuique cibi: Ne, quae materies eſt decerpenda, recreſcat, Pluribus hinc mediis quae vacuanda foret. Omne genus casei & fructus, porcina, satisque Scruati aut fumi vi caro nigricomi. Cumque rubrum vænas vinum obstruit, aptius album Hoc his Rhenanum est vtiliusque merum. Non pyra quae stipant sed quae bene poma relaxant Vsta rogis, sed non vsta rogisque caro. Sit cibus & potus modicus, cereuisia cocta Sit bene: vim perdunt plaeraque cocta malam. Sunt quoque gignendis pisces humoribus apti, Praeterquam Raphano coctus & ipse lupus Delectus tamen hic tempus medicaminis extra, Tantopere indici non solet vsque dapum. Communes terris Medicus vix improbat escas: Communesque solent more nocere minus. Inuenic 191. inuenics aliis alia esse neganda putato Morbo praesente aut adueniente prope. Nec satis ars docuisse queat satis vsus & ipse, Quae prosint obsint huic aliique magis. Communes omnes non morbis omnibus artes, Queis sine tabescet, deficietque miser. aliae noxae puerili, aliaeque scruli Debentur, variae vim variamque tenent. t natura semel renuit medicaminis vsum Accepti, vt prosit non ita vt ante datum: edia sic obsint ne spiritualia menti, Mutari cautè cum ratione queant. medicos inter sani versantur & aegros. Fortiter & cautè prospiciant & agant. medici sanos inter versentur & agros Fortiter & cautè vulnera cuncta leuent. tamen in medico semper releuctur vt aeger: Interdum docta plus valet arte malum: xiliumque reus speciale à Numine poscat: Non expers curae, siue laboris erit. sanguis niger vstus & humor tollitur ante, Qui peccans Medicis dicitur atque nocens: Duce Presbytero causae remouentur ab aegre Conuictus, somes, mos malus, atque status. ensim vt saepe humor, sanguis citiusque recedit; Tempore sic fugit haud spirituale pari. bene disposito superadditur apta medela: Obtritis vitiis sic reualescet homo. Ut frustra in morbis humorem abolere quibusdan Niteris (infixus sub cute namque latet) Sie 192. Sic adeò externis quidam infestantur ab anfis: Mutato tantum spes sit vt vna statu. Demitur vt frustrà tum copia sanguinis ipsis: Sic alius frostrà his quaeritur arte modus. Vt medicus curat seruat, praeseruat itemque: Inque animae id fieri nonne salute decet? Causaque ne crescat peccans, vt multa vetantur: Sicue animum à licitis continuisse iuuat? Vt solet & librum Medicus peruoluere totum, Dicere iam causas, iamque tacere luis. Sic quoque presbytero repetenda scientia, quà fas Apte vti pro hominum conditione decet. Si medici præcepta sui neglexerit æger, Quanta sit dignus quaque salute rogo? Consilium domini sic spernens atque medelam Atbitrio haud sanos fierer ipse suo. Siue sacerdotis secreta adiecta medela In reprobo linquet te miserande statuSi Medicus fidus nimium disserre medelam Non volet, an propriam deseret ergo miser? Aduersis constat si quae contraria tolli, Cur fomes blandis ergo fouetur adhuc? Si ne habitus pereat, repetenda exercita saepe, (Parte tenax alia largus vt esse solet) Si meriti tempus, si occasio descrit omnes. Quorsum pes lentus, siue remissa manus? Principio vt consueta dari medicamina firmi Roboris, ast ipso grata sapore satis, Donec vulgares coctae vulgariter herbae Persiciant reliquas absque nec arte vices: Sic 193 sic vires metitus homo fugit ardua nosse Sensibus aut oculis, ne capiatur ab his, Maturèque cui statui se dedat & arti, Vitaque perquirit quo sit alenda modo, Ne vel aceruatim vel durius inde grauatus Non finem inueniat non mediumque malis. Vique domi quaedam clauso validoque medela Proderit haud ventis discutienda vagis, de omni vitio scriptura monere videtur Esse opus & studiis, esse fugaque tibi. gantumuis sanus permultis vixeris annis, Vis tandem morbi est experienda tibi, te hominum lateat status hic miserabilis aegri, Ne plus quam fueras, aut cris, esse velis. Antiochus rediens in se post damua Tyrannus, Ah Domino dixit se pariare nesas. alecto Ezechias expectans vltima discit, Rex ostentatis se meruisse bonis. tur culpat Medicos vesanus homuncio doctos, Spe vitae absumpta forsan & aere suo? orte vel ariolos ali, consulit: aut quia scrum in tempus medicam distulit ægeropem? amque adcò tacito morbus pede non venit vllus, Nullo vt pruritu siue dolore fremat. lortalisne status obliuia longa tenello. Desidiae obtrusit fumus, honoris, opum? litsi mors non est metuenda, sequentia mortem Sed metuenda magis, sed metuenda diu. Affectus quoniam rationem vincere praeceps, Hic omni studio mortificandus erit. Vt 194. Vt nigrum dempsisse iuuat prauumque cruoremVt verti in sanum cuni potiore queat: Sic facilè est scelerum sub mortem pellere virus. Vix sensim in sanum vertere praua statum. Plus nimio est totum prima vice demere nigrum: Sic omnis fomes non citò pulsus abit. Subsidente nigro censent bona sanguine signa. Aspice vim quantam tempus & vsus habent. Mania ceu foto succedit sanguine adusto: Sic scelerum sensum denique perdit homo Fertur vt alternis medicina iuuare diebus, Sic alterna quics & labor omne domat. Vtque melancholicae incoctis faex improba crescit Tructibus, atque herbis, atquem cibis aliis: Sic animae ni quis praebebit edulia sana, Nonnihil & stomacho commoda sacta suo, improbitatis ab his & falsi felle remoto, Materiam scelerum multiplicare queunt. Vt moderatè aptum sumi medicamen oportet, Seu curet, seruet, praequoque seruat idem: Affectum grauius ne dum iuuat, vt solet acre, In sanas partes, quas reperiret, agat. Sic modus in sacris est rebus vbique tenendus: Pro sanis tandem ne nocumenta parent. Est obiurgandi modus, est angore leuandi: Seruandi, dandique est modus (ista patent) Templa frequentandi modus est, domibusque vacandi, Est modus in vetitis, in licitisque modus. Est modus audendi modus est quandoque timendi 1 Temporis vt variat conditioque loci: Sit 195. Sit quibus vtendum rebus, quibus atque fruendum In studiis, domibus, vestibus, atque cibis. e modus inuertat peruersus & omnia turbet, Ne recto fiat siue parumque suo, In tibi viuendum medice? miserabile, semper. Saepe necesse tamen, vtile saepe tamen. Germanis vtinam tam docti, vsuque probati Sint medici, qualis Itala terra tenet, on tantum in pagis aut vrbibus esse periclum Aspiceres. Nunquid rarus honor Medicis? gos vis motborum communis vita requirit; Artis ne serpat fraus odiosa loco. uos ergò crudiit, schola, quos exercuit vsus; fas rudibus sciolisque antetulisse vagis. na potest oculos praeuisa recludere, claudit Improuisa: videt mox styge seque reum: unc angit gemitus, tunc desperatio plures, Tunc qui non solitus vix aperitque luem: me alii scrupis perplexam reddere mentem Exoptat satanas vique doloque porens. qui si praesens valde his fuit anxia vita, Dante Deo his liber suauiter alter obit. annulli mortis sensum timuisse quibusdam Plus visi, mortis quam fera tela pii. quinque solent hominem tunc discruciare tremenda Praecunctis quod se uouit amasse magis. conscia mens scelerum, se accusantumque Draconum Turma, recedentum transitus Aligerum, tatus Iudex, quem conciliare facultas Tanta Sacramentis, muneribusque fuit; n 2 196. Et reliquis operum formis. Reus ergo malorum Tantorum à Domino in tempore quaerat opem, Vt penitus cor curet egens seque abdicet omni flagitio, mundo, daemone, carne scris: Vt requiem inueniat suprema promptus in hora. Et miserum claudat sospite fine statum. 3 — — 7 the 2 2 ELEGIA XIV. De rure & eius cultoribus. Vstica gens quid agit? Plantat, ferit, occas, aratque Nunc desudat opus, nunc requiescit opus: Palca frumentis aufertur dite tritura, Seruatur muris vrbe vel arce suis. Depopulatur agros cruca, & mus minor, atque Horrea, tempestas depopulatur agros: Deuastat nimium frigus grauis aestus adurit. Imber & infringit sortior aura ruens. Infelix Iolium concrescit & oplet agellos, Hostilis calcat militiaeque phalanx, edestris Currus, carrus, eques, trabo, biga, quadriga Turba hastis longis fortis, onusta sclopis. Arua sed ò vtinam post bellum pace reducta Laetitia possint vberiore meti, Laetitia sancta muros extraque morante, Atque intra villos, praedia, castra, domos. Nonne plicatilium salicum munita coronis H Hinc pometa grauant, inde pyreta solum: 197. Hic in quincuncem cernis disposta decorum: Hic longo cingunt ordine quadra locum. dic pulchrè dumeta vides attonsa quotannis. Hic vincta agricolum terque quaterque manu. onne nuceta alibi circumdant sepis ad instar. Aut conuexa, suis atque putata comis. pensim hic insertis atque excrescentibus illic Brachiolis, repleant vt caua stirpe locum? Omnis paene potest muniri campus & hortus Arbustorum omni vel genere aut specie, eu sibi concrescent, seu tantum mutua perstent Seu diuersa forent, vno eademue loco. sne arcent dumeta viam secus omne terentum Terrigenum passim se pecudumqun genus? petuae inducuntur aquae fossisque tenentur Pascunt & cingunt pascua, rura, domos. trigat hic vicos riuus deductus in omnes, Aut defert sordes fonte recentis aquae. onne tument valli pecudes arcere parati, Subsidunt fossae proptereaque cauae? te arbusta vides tantum cedenda calenti Post annos centum, sexque nouemque foco, fendenda indigenis, aut distribuenda seorsim Aut simul idque suo tempore, more, loco. sit excelsa vides, caelo propioraque tantum. Cuiuscunque forent stirpis, honoris opum: Quae specie aut eadem vel sunt diuersa subinde Commoda structuris, commoda saepe focis. Copia quo maior vel rarior, hoc quoque maius Exigitur pretium vel minus: ista patent. Planten 198. Plantandis vt opus foret omnibus, haud vt alatur Fastus, vt in reliquis consuluisse velim. Contiguæne domus temerè adiunguntur ad ipſa Horrea; quae stabunt e regione magis Tutò homini, pecori, messi, varioque labori Directae ordinibus forsitan & plateae, Vrbs noua si fiat vel muris vndique pagus, Aut vallis, soucis aut quoque cinctus aquae: Desertis promptum quod erit regionibus aptè Institui multis barbaricisque locis. Quadra placet forma his ob propugnacula iuncta, Par moles & apex. par latus omne domus. Haec si communi strueret respublica censu ALre locanda suis siue labore viris, Lege vel indicta, hac vt conſtet poſtmodo forma Post annum, huic ciuis qui cupit esse loci. Vnde retrò in plateas pateat prospectus & arte, (Dum iunctum ex omni stet sibi parte latus) Consimili ne opifex sibi construet ordine turma, Vt numerus praesens vtque futurus auct: Vt priuatus & hoc, vt publicus exigit ordo, Caelebs atque status connubialis vt hoc Distendit laxas species prospectus in auras, Collectus mancas in latus ipse facit: Vnde ruit praeceps homo captus sensibus: in se Causa fuit visus quae repetita sibi: Nam dum oculos paries perſaepe reflectit in ipſos Emissas species, inde stupescit homo. Nonne struunt domibus discreta cubilia celsis Coniugibusque suum, caelibibusque suum? Panales 190. Pænales leges vbi forte requiris honeſlas, Omnibus excludi barbariemque locis: Ad fora ni spectent animarum talia iura Sub poena fassis praecipienda suis. sempe propinquorum si irrisio, nec pudor arcet Si praesens, quis sit moribus ergo locus? pplendaene viae congestis rursus arenis Lignis & saxis, cespittbusque cauae? desint lateres structurae saxaque firmae, Vallus humo fiet nonne tenace quadrus? (Id facile est cunctis, fierique per otia posset) Fossa resistentis quem caua cingat aquae. consimili sue intrò struitur grauis ordo domorum Pensilis adseruat portaque, ponsque viam? itne in conspectu pometis & locus hortis, Vnum illis aliud seruiat hisce latus? unquid ager segetum patet vltra fertilis ist haec? Pascua nonne procul, prataque stanne magis? Congius à cunctis syluaeque nemusque recedunt? Vtilia ista nouis num documenta locis? Fluestris quibus est stirps extirpata recenter, Aut opus est homines cum sociare vagos. vadra solent fieri quoque propugnacula pagis, Cum propior pacis socsque, quiesque venit. Parta quibus pax est mediis quoque perstat eisdem, Portiter aut simili saepe tuenda modo est. Vidimus in bellis oppletos frutice campos, Postmodo quem flammis pax rediuiua dedit. Vidimus in templis virgultaque nata sub Aris: Quae serò hic, illic sunt reparata citò. Cliba n 200. Gleba locis noſtris vigili inſtauratur aratro: Fertilis in Turcis quae sterilescit agris. Cum foret exscindi desertum fertile tempus, Fit sine consilio haud, lege, vel arte bene hoc. Consilio legitur pascendis siue secandis, Semineque opplendis certus vbique locus, Vrbibus & pagis & terminus arcibus omni In praefectura vel ditione suus. Fit priuata graui ſtructuraque publica lege gradus, Materies domuum formaque & ordo Et vici & plateae directae siue reflexae, Quo schola stet pagi, curia quoque loco, Ne loca cauponae teneant haec casaque vilis, Vnde his contemptus nascitur atque lues. Arte strui ac vti instrumenta fabrilia constat: Haec aliis alter commodat, alter emit. In commune bonum mola sit serratilis vndis: Et mola quae vacuat quae quoque fundit aquas. In commune bonum serrae instrumentaque prompta Seruantur nostris, barbaricisque locis. Otia sic possent & inofficiosa domari Ingenia haud paucis inualitura locis. Gallia vicatim degit Rhenum inter & Alpes Olim plus (aiunt) nunc, reor, ergo minus. Forsitan in pagos mos, & bellum impulit Vibes. Vicatimne frequens copia degit adhuc? Ergo catechesin adit & iuri pigre obedit. Constringine magis copia tanta queat? Anne ideò terris habitare vetatur eisdem A Ducibus, soli qui has habitare volunt? Emun 201. Emungunte adeo, vt proprium vix siue parumper Permittant, munus non faciantque suum in defendendo, ducendo voce, manuque Exempli, sacri sintue sacriue minus? Cur nisi compulsi non soluunt, suntque bibaces: Continuum an fugies calliditate dolum? lute reges facili? perrumpes vim facili vi? Exundantne solo visque, dolusque palam? Quis suspecta neget creperae conuiuia turbae, Quae dederunt strages ebrietate graues? deirco vrbs tribubus vetuit conuiuia diues, (Namque tribus opifex turba vocata mihi) dicia & vetuit priuata tribulibus aulis: Quoque loco duplex arbiter hisce datur: Quorum interuentu fi non concordia facta, lus graue tunc dicit ipse senatus eis. unc indicit eis matura silentia posthac; Nec nisi mulctatos ablegat inde domum. Iros eadem ore probos compescere, verbere prauos Et mulctis potuit compos adhuc fidei. pergam timidè de ruris dicere iure, Cum de animis fari tempus & hora monent? empus & hora monent quemuis in rure morantem, Cauta prospiciat vt ratione sibi, te quo cuiusquam vel amore, metuue perire, Et ruri Numen postposuisse velit, Cum parat, aedificat, disponit, plantat, aratque, His sibi ne ad Caelos impedimenta parct, Ast in vellenda scelerum radice ministrent Omnia, virtutum perficiantque gradum. Spine N 202. Spina velut (reor) est non vno condita fine: Huic pecus à fossa, sepeque cedit homo: Lux oculis seruit surgente cadenteque Sole, Qua tibi prospectus, Villice, liber erit, Ne sepem, fossam, ne facta repagula castis Transcat inuisus moribus atque bonis. Ligno pro clatris, serro potiusue senestris, Et soribus variis conueniente modis. Quis penetret vel iners alieno tempore, vel sons, Vt bene non male agat tempore quisque suo Sumitur ex primis si coniectura futuri, Hac vti ad regimen rure, domique licet. Quid faciant homines, qua constringantur & arte, Cognitio causa haec non datur absque graui: Siue tuae vt prosis, alienae siue saluti, Cognitio causa hae, non aliunde venit Siue domum, terrainue regis, constringere clatris, Carceribus, valuis, verbere, voce, manu, Fossis, & vallis, spinis, murisque, viisque, Cautelis poteris pluribus omnescelus. Haec quoque promoueas, quo es pluribus altior vnus Comtnus inspiciens, eminus omne iubens. Multi (scitur enim) coniurant in scelus ausu, Atque dolo: cellant nec quoque sponte sua. Nec tu (scitur enim) male coniurabis ob ista, Nilque data nulli differ amice mora. Cum tibi vicino sas conspirare sacrorum Praeside, communis praeside cunique boni. Quo magis est altus, doctus dis, nobilis Heros, Moliti haec aliis nonne queatque magis? 203. Vi regat, & se sponte regi sinat ipse, suosque Disciplina vsus conueniente graui. Ne plebem atque Duces, vt ait Psalmista, probatis Moribus exclusos puniat ipse Deus. onne grege in medio dominatus Nobilis arce Zelo ius, & sas temperet omne graui? Quae praestare potest gazis & honore grauique Nobilitate sua, dexteritate pia: ueis seruare potest sua non modo rura colentes, Ast quoque coniunctos rure, locisque sibi. enquid amicitia queat accessuque potentum gricolum vtrouis rem stabilire statu? 7 7 5 (2) ELEGIA XV. Paraenesis ad Magnates Orbis Christiani. Dmiranda licet rerum natura repetrix Viuisica fuerit res fabricata manu, in tamen aequales specie, virtuteque cunctas, Sed varias motu, conditione gradu. quis specie pinxit bicoloria tanta tam natiua polo, quam genuia solo? in sine nil caeli motu consistit & Orbis Consensu certis fructificante modis. rationalis regimen non discrepat artis, Infima si summis aequiparare licet: uius ne series vel pondere lance vel erret, Vel numero, quibus est conditus ordo Deo. Munüt 204. Muniit officiis haec conuenientibus aptè, Seque inter voluit conciliare pie, In sibi propositum pariter disponere finem Singula, cuncta suo continuare gradu. Vndantisne togae vobis illustre vicissim Auxit & ornauit nobilitate Decus? Nonne relaxandis animis indulsit honesta Otia quantumuis inuidiosa gregi? Regius inuitat vates ad Numinis alti Vos laudem dignos moribus atque statu, Vos primo magni tota cum plebe Monarchae, Quique Dynastarum, qui Comitum atque DucumAtque Toparcharum consors vt munus, ita omnes Summum, imum, medium nomen habetis ad his, Vos vocat ad laudem vares studiosa secutos Digna Deo, vestro dignaque facta statu. Iudiciumque foro vos qui exercetis vtroque, A dextra & laeua si remouetis iter, Namq; Dei magnum super omnia Nomina Nomen: Eius & in caetu laus speciosa pio: Prouocat ad Domini vestras praeconia voces, Et citharas, lituos, cymbala, sistra, tubas. # S O pilo 205. 2 # O C 0 12 # 83 2 E Epilogus. Ex tant in hoc triplici Elegiaco opuſculo ſelecta quædam ad vſum rerum & pietatis partibus suis vtcunque distincta, ne conſuſione rerum, temporum, & perſonarum eſſent indiſcreta, minutißimis diſtinctiunculis carentia, ne his turbida aut mutila apparetent, (licet ſubinde ſerie meliore indiga) quæ in nonnullis antiquis libris variè magis affectata, quam ad vſum accommoda. Itaque vitaui (vt & lector vsus & scientiae non expers notabit) ne cum haec scripserim non theſauris librorum abundantibus, ſed deſilerio ſuo pio in hoc genere obiter ſatisfacere tantibus, vitaui, inquam, ne essent vel apparerent Ethnicismis nimiis inſipida, politiæ cismis tetrica, haereseos vel imprudentiae spersione inualida, imperfectione mutila, autho