Die
Isl III Ist Ig! ls| 131
ffr#
im
&
|#fL
vtt\
l^lflTffl Mira II
$11$'& & p| willp ^
£
VA r,
ff
äSsl^ÄH«<p]
Äv« ^Aä^Ä^
1.
ggrttor p»nb:
Chronik der Abtei Gladbach.
Gewöhnliche Ausgabe 3'/2 Thlr., Prachtansgabe 7 Thlr.

üöcm mm sempcr tbciir, Ijistovüi ucro omni tempore scicntiaruin mater rvit.

* h>e.
Tm)}tit)~%lmt.

Chronica
ABBATIAE GLADBACEMIS
edidit, notis dooumentisque
illustravit
A* Fahne,
Toparcha in Castro Roland.
-^^rMfe—
Tertia pars
historiae dynastarum, baronum et comitum
gentis bocholtänae.
Coloniae, 1856.
Apud «J. M, Heberte fH. Iieiwperl«}.

Die
Dynasten, Freiherrn und Grafen
nebst
Genealogie derjenigen Familien,
aus denen sie ihre Frauen genommen.
3Ktt ur&unöftdjen OMegeu
von
•Ao FaUne 9
Friedensrichter, Rittergutsbesitzer zu Schloss Roland, Ehrenmitglied der königlichen Academie zu Gent, der königlichen Gesellschaft der Alterthumskunde zu London,
der historisch-archäologischen Gesellschaft zu Mastricht; Mitglied des Vereins fdr Geschichte und Alterthumskunde Westphalens,
des Vereins für Geschichte und Alterthumskunde zu Wetzlar u. s. w.
--^&c©S%t>-
Dritter Band:
Mit Wappen.
CÖLItf, 1856.
Bei JT. M. Heberte (II. temperte).

SülJeCboif, Däurfjöiudierei oon %. üo(j.

Praefatio.
- A jf^g-Wv^ n( ^
amiliae praenobilis Bocholtanae historiam illusträtitibus monumentis chronica rao- nasterii Gladbacensis coloniensis diocesis, ordinis benedicti, praecipue adnumeranda sunt. Kam plures in eis continentur notitiae de personis ex gente Bocholtana et imprimis necrologia duorum abbatum ex eadem stirpe prögenitorum et in reformatione dicti ordinis exemplo, doctrina et praeceptis insignium, nee non aliis virtutibus prae- clarornm. Insuper enarrantur, praeter nonnullas fabulas, varia gesta et facta provinciae nostrae incolarum et familiarum pristinum statum concernentia, profanam et eccle- siasticam historiam augmentare et ampliare valde idonea. Hae rationes chronica in publicum proferri flagitabant.
Exstant quatuor varia manuscripta, quae resgestas abbatorum gladbacensium traetant, quorum primo, incerti, ut videtur, auctoris, praeclarus doctor Godefridus Eckertz et E. J. Conradus Noever ad edendas suas elaborationes usi sunt, cum titulo:
<»L) 4Ui&d^-Ak£) Ä).-SiouüUW, TcU A853 JU) $. M). 3U*\U (1). 4«™^).) 8° Duo alia in mnseo meo asseruantur et quidem primum papyrimn inscriptum:
U)cii«i-aQAU>) Sttaelai&Vwrm) cfttaAuika«) W. Vau) /m(0iki\Äi>) un) yWuiach) ti) SumAaUow) l<xiui<W i«cia) cwwioi 9 Ix «J $.
incerti autoris, continet vitas abbatum et eorum epitaphia de Abbate Sandrardo usque ad Brunonis Charmans electionem 1659. Annexa est:
in qua relationes continentur, quas Knorr in libro suo a praefatione ineipiente: „in domo patris familias" etc. usque ad „amen" capituli XXII descripsit et quae in foliis sequentibus 1—6 impressae
sunt, Post dictum capitulum XXII sequitur inscriptio epitaphii Alberti inferius pag. 85 impressi. Alterum manuscriptum musei mei, non minus papyrium sub titulo:
probatur copia subsequentis manuscripti papyrii, quod doctissimus J. Mooren, pastor in Wachtendonc possidet et mihi gratissime praebebat, cum titulo:

VIII
JuucMiiiiJ MomumvemMw cowdtiiU «nrtu) «t) ifewUcJ Jura), idumutü) Jutvi) cS\iv\,cOi\) ASiWUi) \ l'i)
et quo usus est in suis et doctissimi pastoris Binterim investigationibns editis sub titulo:
^Sit) ulitt) wyuU mtae) &Vu\Äc.;i«!v«) eYvÖAm) ■% 9a«mA«9.
His duobus posterioribus manuscriptis qua completioribus in edendis his chronicis usus sum et ex comparatione eormn cum manuscripto secundo superius allegato textum multo correctiorem reddidi. Variantes iufra notatae sunt.
Continnatio manuscripti Knor, scilicet vitae Abbatum van dem Berg, Specht, Raves et Ahn, de diuersis in lapso temporis conscriptae sunt, prout diuersitas scripturae euidenter approbat.
Quid de meis adjectionibus dicam, sunt docnmenta adhuc inedita et notae textum illustrantiae.
Datum in Castro Roland die s. Cypriani 1855.
Fahne*
VARIANTES.
Pag. 1 in pracful.
(i (r a n
■ « >i a
a 2 « Cnp. I
a . a o 11
«'*••■ IV
n d n « a
9 3 a a V
(i a « n «
8 4 (t o XIV
5 i ■ XVII
Cap. XV11I
B XIX
« XX
i XXII
Iocü : astutia serpontina,
« simili stylo
s relatorem
1 archiepiscopus
n virtutum botryes-respergebatur
« maturius mensam
« cutcllo in genu
a sie habitationes eorum immdas
o remigrandum sperans
t erudiebat, seruitio
o cum vix sufficeret digne dispen- sare propriam. Exindo consulto cum piimoribus habito maturc accelerauit facto et Volradum Abbatem cum omni s Viti con- gregatione misit in monasterium die nocttiquc band sequiter ac- celeraret
sed si de suamet curaret salute vcl quod ipse posset uude eun- que precario vel quoquo pacto ipsum de talibus latere
habet meum ms.:
astutia humili stylo relationem episcopus
botros virtutum-spargebatur citius mensam cutello vulnus in genu sie habitationis eorumdem mundus remigrandum operans örudiebat, discretio,
cum vix sufficeret dispensare propriam. Exinde consulto cum piimoribus habito mature accellerauit facto et Folrado Abbate cum omni advocata s. Viti congre- gationc misit eos in monasterinra
Die noctuque haud, seqnis iter aeceleraret
sed de suimet curaret salute
vel quid ipse posset unde ennque prnecario vel quoquo
modo ipse de talibus latet.
ERRATA.
2'Linea inferior loco: hoc lege: haec
9
1
i
a a
10
12
«i
superior o
12
2
8
a a
13
14
0
inferior •
15
34
«
a ■
16
19
tt
a a
2G
33
0.
« ii
31
13
d
■ a
«
17
a
a a
l
32
i
a R
33««)
30
I
a <i
40
17
B
a a
Damae lege Danie
dicens lege dices
bonis*) lege bonae
habit ri lege habituri
praelibatis lege praelibatis
viirlis lege vivilis
Wolphelmi lege Wolphelmus
S. Theodericus lege Theodericns
quae lege qua -
otum lege notum
animof erre lege animo ferre
postros lege nostros
Pag 40**) 35 Linia superlor loco
o inferior
53
9
61
1
63
9
64
23
8
83
superior
« 65
enstentia lege: sentensia
D. Wilhelmus de Oranien lege Giselberrus
de Weis
Adriani Pape IV. lege Adriaui Papae VI
os lege of
Worum lege Wohe nun
Grundherren. Wie lege Grundhcrren, wie
oas lege das
frienen lege fronen
Fiaeciae lege Vranciae
81 ultima aVLanto lege aVoLante
8S in indice locorum locus Leiglingen pag. 2 est oinmissus.
"} ita in Omnibus mannscriptis. . . ,
") Errorci harnm duamm paginarnm toluiu modo in paucis cnmplanbus invemunlnr, ipsi» dnrante impfcasione o
ecurrere mihi proces9it.

L i b e r
de
Fundatione et Abbatibus Monasterii S. Viti Martyris
in Gladbach ex
Vetustissimis Archivii Gladbacensis Monumentis
Collectus opera et studio Reuerendissimi Dornini
Petri Knor Abbatis.
1717.
onasterium hoc situm in Ducatu Juliacensi Gero Archi Episcopus Coloniensis non tarn fundavit
quam eversum ab Hungaris restaurauit, vti liquet ex antiquissimis dicti Monasterii monumentis.
Anno siquidem Christi 798. Regni Caroli Magni circiter 31. quando dedicatio Basilicae
Q Aquisgranensis celebrata est, iisdem annis prior Monasterii praefati in finibus Molensium,
fundatio, structura, et dedicatio facta est a Balderico Comite Franciae et Hitta ejus vxore,
quod Hungarorum malitia postmodum anno 952 destructum, pietate et studio Geronis Episcopi,
divinitus admoniti, restauratum est anno 972. juxta antiquissimam in Choro affixam tabellam, cui
sequentes versus inscripti leguntur.
Dum nongentenus, sexagemis, duodenus Anmis erat, Christe tibi fundavit Praesul Agrippae Vir sanctus, tairtus, quod adhuc in Corpore cantus Spirituum modulos, audivit Coelicolarum Monstrantum loculos, et nomina Relliquiaruni.
Praenominatorum Fundatorum tarn Balderici quam Geronis meminit antiquissimus defunctorum Cathalogus his verbis: k. Octobris Baldericus fundator hujus Ecclesiae vel Monasterii ante adventum Hungrorum Hitta Vxor ejus. Item: III. k. Julij depositio Domini Geronis Episcopi Coloniensis fundatoris hujus Ecclesiae. Ab hujus fundationis tempore dictus est locus ille Gladebach a praeterfluente ad radicem montis in quo Monasterium ex tat exstructum, rivulo, tendente contra solis ortum, lubrici torrentis quasi Glattebach. Quo vero casu et eventu, cujus auxilio, et quo loco idem Gero Monasterium supramemoratum exstruxerit, libet ad longum ex vetustissimo ejusdem Monasterii libello manu scripto non cui vis obvio, recensere, cum multa contineat observatione dignissima, cujus scriptor circa annum Domini 1060. vixit, authoremque hujus historiae nominat Henricum Abbatem in fundatione posteriore in ordine sextum vti paulo post patebit, qui fuit avunculus sancti Wolphelmi Abbatis, atque in hunc modum praefatur.
Praefati o.
In domo Patris - familias habentur vasa multiplicia communiter quidem, sed differenter necessaria, nam cum quaedam ad gloriam, quaedam vero sint ad contumeliam, quae videntur viliora saepe probantur vtiliora: contraque quae cariora, minus vtilia; sunt quidem aurea et argentea in diuitum thecis diligenter reposita: sunt lignea et testea diuitum ac rusticorum usibus aeque ministrantia, haec ergo pretiosiora: illa vero sunt vtiliora; sie, nimirum dialecticorum et rhetorum astutia serpentina sapientibus solis: simplicitas vero columbina doctis simul patet et idiotis, vnde nos consulentes simplicioribus intentionis nostrae seriem simili stylo descripsimus, succingentes eam et rusticitatem deuitantes, quam maxime potuimus, ne sermo grauis, vel minus horreret incultus, aut ultra modum fastidium generaret produetus. Verum ne quis juniores nos, quod non aeeepimus, finxisse calumnietur, relatorem habere veracem gloriamur, cui nos non solum, sed testimonium
Palme: von Bocholtz TIT. ^

dicunt, quotquot eum nouerunt. Abbas enim Henricus cum veneratione nominandus hujus bistoriolae nobis author extitit, qui et taiitos tcstes nominauit, quantos in ipso, de quo agimns Monasterio, abbates et seniores probatos fuisse contigit. Habemus autem et nos cum aliis idoneum testem Dominum Wolpbelmum Monasterii Braweilerensis abbatem, cui pro Religionis ac Sapientiae reuerentia fides est major adbibenda qui a praei'ato venerabili viro tanto enucleatius omnia percepit, quanto familiarius cum eo, utpote avunculo suo conversari meruit. Scribere vero proposuimus Monasterium illud Gladbacense reuelatione diuina constructum, qualiter quotiesque sit invidia instigante destructum, ut inbabitantes cum abbatibus pulsi atquo transmigrati, donec demum in miserendi tempore sanctissimo nostro Patrono VITO interveniere licet non in pristinum statum, utcumque tarnen reibrmatum, atque stabilitum est. Sed Ins ad exhortanclam fidem, simul et legendi curiosi- tatem Lectori praelibatis, ad exordiendam accingamur materiam narrationis.
Caput I.
Gero Archi Episcopus Coloniensis Tricesimus sub Oftone I. et IL Imperatore diuinitus admuiicliir de constructione Monasterii Gladbacensis.
Recordationis piissimae Gero, successor datus Folckmaro Coloniensi Archi Episcopo, cura pastorali solerter invigilauit gregi sibi commisso, bonis enim pollens moribus, per cuncta laudabilis, non a se, sed est a Deo commendatus. Cura autem, quam ruminabat sedulus deuotionem, in aliquam Deo placitam transferre conaretur actionem, reuelatum est ei diuinitus, quod in colle consito nemoribus, rivulo praeteriluente, Deo et pretioso illi Martyri VITO Monasterium deberet construere coenobiali regulariter informatum rcligione.
Caput IL
S. Gero ex Monasterio s. Maxiniini prope Treuiros auersit S. Sandrardum, quem praefecit intento operi.
Pontifex itaque Deo plenus divinae volnntatis executor band taediosus, de coenobio S. Maximini unde fcuuc temporis Monasticae Yineae virtutum botryes germinantis odor longelateque respergebatur floridus, virum conscivit strenuum praclibato operi praeponendum, disciplinis regularibus apprime eruditum nomine Sandrar- dum: cui cum propriae voluntatis diuinacque panderet ordinem reuelationis, placuit in commune singula suae Dioecesis loca circuirc, sie forte locum a Deo praeelectum inventum iri.
Caput III.
S. Gero emittit Exploratores, ut de loci diuinitus sibi reuelati situatione eertior efficiatur.
Exeuntes ergo exploratores pii actiones suas postulabant Deo aspirante praeveniri, et adjuvante prosecutum iri, multisque Saxoniae locis indagine curiosa circumspectis, Leigelingen devenerunt, ibi post corporum recreationem, facta deambulatione perspicaciter omnia desiderantes considerare, locum invenerunt ut eis visum est, visioni congrue respondentem, fluviumque Wiperam prope fluentem. Quocirca laeti admodum effecti, et quod votis Omnibus quaerebant, se invenissß rati, Domino, qui puris manibus et mundo corde invocantibus semper praesto est, laudes dicunt, moxque Monasterii officinarumque spatium vallo cingunt.
Caput IV.
Deus occasione homieidii pandit non esse locum Geroni praemonstratum, in quo aedificare coeperant.
Verum omnipotens Deus, qui fidelium vota clemens dignatur intueri, passus non est eos incassum diutius fatigari, sed aperte signavit liunc non esse locum, quem Antistiti devoto construendum praemon- stravit; nam coepto opere et jamjam indies proficiente nuntii venerunt Imperatoris Ottonis IL post obitum Patris in administrationem Monarcbiae recens ordinati. Quorum adventu gratulabundus Episcopus, ut humani mos est ingenii, in rebus agendis amicorum fauoribus delectari, aeeepta legatione, praeeepit solito maturius mensam parari, et omnibus affluenter epulantibus, nuntiisque Regiis contra Episcopum honorabiliter residen- tibus: unus enim ex ipsis clericus, et alter erat laicus: misit iis Antistes jeeur cervinum lautius curatum, erat enim tempus autumnale, quo venatio imminet cervorum praeeipua. Laico autem carnem ineidente saepius, clericus incisam rapiebat auidius, donec quasi jocando laicus cultello in genu levissimum inflixit clerico, moxque cum tenui sanguine in ipso mors est subsecuta momento.

Caput V.
ex innopinato homicidio colligit locum inventum et aediflcari coeptum a üco nequaquaui esse praeordinatum, et desuper
sermocinatur ad eos qui aderant.
Stupendibus vero qui aderant universis, et de eo, quod acciderat, mente consternatis, varia quoque more vulgi opinione gentili conferentibus, spiritu sapientiae et intellectus repletus Episcopus, silentio facto, in haec est verba concionatus. Nemo fortuitum putet, ut vulgus garrit indoctum, vel fatale, quod in praesen- tiarum cernitur contigisse. Fatum enim vel fortuitum niliil esse constat: sed prouidentia diuina rite, quae condidit, regit, proprio nutu, dispensat, quod si bomo rationalis apertos semper teneret ocidos mentis, invigi- lans ad adventum Judicis, nequaquam ita formidabiliter in subitanei foveam mortis incideret. Nam pie monens in Evangelio Dominus ait: vigilate, quia nescitis, qua bora Dominus venturus est. quia ergo et venturae mortis tempus ignoramus, et post mortem operari non possumus. superest, ut ante mortem tempora indulta rapiamus, sie enim, sie mors ipsa, cum venerit, vincitur, si priusquam veniat, semper suspeeta timeatur. De hujus autem fratris nostri judicare non permittetur occasu repentino, sed ejus, qui omnia novit, antequam fiant, reseruamus judicio. Verum futurorum praescius Deus, reuelans arcana, quae nulla sui perspicacitate mens praefidet bumana, nobis serbis servis suis ostendit, quae hoc in loco coepimus, non sibi voluntaria. Non enim credendum, quod hunc locum in construetionis initio, tarn stupendo sineret pollui homicidio, si inhabitationis monaebicae dignaretur insignire priuilegio. Nam sicut monaebis mundo mortificari, solique Deo viuere, manet arduum votum: sie habitationes eorum mundas et sine pollutione nefaria, vel criminali, solKcitudo debet praevidere construetorum, et custodire pastorum; Unde quia nee hunc Dominus elegit locum voluntati ejus per omnia parendum, et ad alia censeo emigrandum, sperans in bonitatis ejus dementia, quia quod coepit in nobis bonum, perficiet. Et nunc quidem pro humanae sortis miseria nobis in commune est dolendum, simulque orandum, ut pius Deus et exorabilis bunc famulum suum, ab Omnibus absoluat peccatis, quem oeculto suo judicio tarn terribiliter casu praeveniri permisit mortalitatis.
Caput VI.
Coramunes funduntur preces pro clerico occiso, intentissimeque locus a Deo reuelatus investigatur.
Post haec orante qui aderat populo, corporeque defuneti a commilitonibus ad alia translato rursus Antistes infatigabibter conatur redintegrare laborem, quem per divinam reuelandum sperabat consolationem, ac ita demum moventes inde citra Rhenum statuerunt inquisitionem facere, et multa praetereuntes ultra terminum dioecesis appropinquaverunt Molensium fines. In ipsis ergo finibus mons erat incultus nemorum densitate opacus, Ecclesiae veteris vix ostentans ruinas, et habitationes iam dudum pene neglectas.
Caput VII.
Primus fundator Monasterii Baldericus ex Regni Primoribus tempore Caroli Magui pretiosissimis tum reliquiis tum reditibus
sufficientibus Monasterium dotavit.
Fertur ab antiquioribus Caroli Magni temporibus Baldericum quendam ex Regni Primoribus in isto Monte fabricasse Ecclesiam, et cum pretiosissimis sanetorum reliquiis, cumque sufficientibus reditibus velut sponsam dotasse pulcherrimam. Postea vero Ottone primo annum XVII. in seeptris agente, Ungarorumque nefandissima gente peccatis exigentibus Gralliam, Germaniamque devastante, et ad istas partes appropinquante, custodes Ecclesiae Sanetorum rebquias in grandi cavato lapide, quem hodiedum cernere licet, supposuerunt terrae, quatenus sicut evenit, si se tueri non praevalerent et sua, saltem non permitterent margaritas et saneta suibus, canibusque proculcanda.
Caput VIII.
In istius ergo montis babitatione, dum consisterent circa nonas Julii, oecupato in aliis Episcopo venera- bili, vir religiosus Sandrardus, seeundum consuetudinem egreditur ad explorandum situm loci, ubi, dum rivulum cerneret praeterfluentem ad radices montis, vallemve fontibus undique scaturientibus, habilem piscinis, intellexit vir Deo deditus hunc locum S. Episcopo reuelatum divinitus. Et exhilaratus corde Pontificem advoeavit concite, ostendens ei ex visionis consonantia loca diu desiderata.
Caput IX.
Diuinitus ostenditur locus per cantum angelicum.
Exultantes autem laetitia spirituah" triduano jejunio condixerunt inspriratoris omnium bonorum cle- mentiam invocari, quatenus aperta signaret osteusione, si hunc montem construi Pontificali praefiguraret
Fahne: von Bochollz III. 2

visione. Celebrato siquidem jejunio tertiam noctem pervigilem ducentes, audierunt oirca galli cantum Spiritus beatos, in loco, in quo nunc est Oratorium in honorem S. VITI 'Martyris. antiphonam hujusmodi modulatione canentes. Beatus VITVS illaesus ab igne clibani decantabat, probasti me Domine sicut aurum igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas.
Caput X.
Accingentes se operi construendi Monasterii, reperiuut sanctas reliquias.
Mane autem facto retulerunt utrimque, quod audierant, cum nimio congratulationis gaudio, et certi iam facti de oraculo, accinxerunt se viriliter operi mox futuro: sed in operis Deo placentis augmentum, coelestem terra protulit tliesaurum; nam sapientes architecti, fodientes circa obsequii Angelici, quod perceperant noctu, locum invenerunt, Gloria tibi Christe, lapidem supra memoratum, in quo pretiosissimorum Martyrum conde- bantur reliquiae: VITI, CORNELII, CYPRIAN1, CR1SANTHI et BARBARAE.
Caput XL
Sanctus Gero Monasterium fratribus instruit sub Directione Sancti Sandrardi Abbatis.
Antistes itaque beatus in agendis, quae Dei sunt, nescius moram pati, coadunavit undique fratres spiritu ferventes, et orationi instantes, Domino servientes, quibus iam pridem probatum Abbatem ordinavit Sandrardum. Sic igitur babitatione coelesti, fundata lapidibus viuis, Deo deuotus, Pontifex baud segniter instabat oratorio, Monasterialibusque officinis, donec pro voto suo complevit, et in bonore Saluatoris Mundi S. Mariae, Viti, Stephani Protomartyris, Greorgii, Gangolffi, Cornelii, Cypriani, Crysanthi, et Barbarae dedicavit et reditibis pro fratrum necessariis sufficientissime cumulavit. Fidelis enim dispensator considerabat pruden- tissime tbeoricen regularis vitae nullatenus uniformiter constare, nisi sufficiat Abbas, singuüs sua necessaria tribuere, nullique licitum, ve] opus esse quid proprietatis habere. Apposita enim forma cüi imprimantur, primitivam illam Ecclesiae nascentis Institution em votiue monachi aemulantur: vbi erant omnia communia et multitudinis credentium cor unum et anima una.
Caput XII.
Sanctus Gero Monasterium Pontificiis et Regalibus priuilegiis munit.
Jgitur Antistes gloriosus diuina se comitante gratia, voti compos effectus a se Monasterium constructum haud ratus authoritate propria satis firmum, stabiliri munificentia regali, et sedis apostolicae priuilegiis ela- boravit insigniri. Unde quam diu ipse in corpore vixit, locus cum congregatione apud Deum et homines crescendo profecit.
Caput XIII.
Mortuo sancto Gerone succcdit Episcopus Warinus, qui detractoribus credens deposuit Sanctum Sandrardum subrogato Meginhardo.
Postquam vero domus ejus habitationis hujus est dissoluta, ut aperiretur ei in coelis aedificata, non manufacta, aeterna, consensu totius plebis et cleri Warinus sedi inthronizatus est pontificali. Hujus ergo cum detractorum linguae pulsarent aures assidue, coegerunt cum odio vehementi praedictum Abbatem Sandrardum insectari, mussitantes a viro venerabili plus seruitii impendi Episcopo Leodiensi quam sibi, praesulum etiam quemque propriam rectius aedificare parochiam, quam alienam, locus enim ipse tum temporis Leodiensis extitit Dioecesis. Abbas autem venerandus, utpote quem virtutum omnium mater erudiebat, seruitio utrique sine querela jure subdebatur proprio. Aemulorum siquidem non prius destitit obtrectatio, quam beatum virum innocenter depelli persuaderent Episcopo, vt ejus in loco non aeque dignum quendam sine consecratione subrogauit Meginhardum.
Caput XIV.
Sanctus Sandrardus ad Imperatricem Adelbcidem abiit, praeficitur Monasterio Weisenburgensi, tandenique Gladbacensi restituitur.
Venerabilis itaque Sandrardus non victus a malo, sed vincens malum patientiae bono invidiae cessit, et ad Imperatricem Adelheidem, cui etiam adjunctus erat confessionis familiaritate, secessit, a qua benigne succcptus Monasterio est Weisenburgensi promotus. Vbi cum vir Dei conversaretur irreprehensibiliter, subditos regens prudenter, credita dispensans fideliter: ad coenobium, quod sibi primum, quasi sponsam desponsauit carissimam suspiravit frequenter. Deo autem miserante, et Imperatricis supradictae sedulitate

mediante, non est ab animae suae desiderio fraudatus, sed lionorabiliter ab Agrippinensi Metropolitano reuocatus in locum et gradum est pristinum restitutus.
Capnt XV.
Sanctus Sandiardus reuersus substantiam Monastern minutam invenit, et paulo post mortuus est.
Verum pastore abseilte, mercenarioque superius notato praesidente, ovium Domini facta est luctuosa dispersio, rei familiaris, librorum, reliquiarum, praediorunique distractio, ita ut abbate reuerso, coadunataque congregatione in maxima licet penuria seruirent Domino, tarnen sine murmuratione. Sic itaque vir ille Deo deuotus in mundi hujus incolatu pressuris variis et tribulationibus, velut aurum in fornace probatus, prae- castigatum coelo reddidit spiritum, cum sanctis aeternaliter gauisurum.
Caput XVI.
Sancto Sandrardo in Abbatem succedit Volradns.
Igitur secundo loco regimen saepedicti Monasterii suscepit Volradus, vir in diuinis et humanis valde idoneus, ex clerico monachum professus, sed paupertinis quas offenderat rebus nimis coarctatus, instabat tarnen strenue diruta restaurare, ab antecessore suo coepta complere, imperfecta quaeque secundum posse perficere.
Caput XV1L
Euergerus Episeopus Coloniensis Abbatem cum fratribus Gladbaco expulit, et Coloniam ad s. Mai'tinum traiistulit, reditusque et
possessiones monasterii abalienavit.
Inter haec vero Dominus Warinus diem clausit extremum et Pontificatus successorem reliquit Euergerum qui per austeritatem, quae sibi admodum familiariter adhaerebat, nimium in praedecessoris sui pedibus ivit sententiam arbitratus ineonveniens a se Leodiensem aedificari Parochiam, cum vix sufficeret digne dispensare propriam. Exinde consulto cum primoribus habito mature accelerauit facto et Volradum Abbatem cum omni s. VITI congregatione misit in Monasterium S. Martini, quod est Coloniae, vt professis vel expulsis paucis, quos invenerant, canonicis ibidem instituerent normam vitae regularis. Praedia vero cum Ecclesiis multis idem Euergerus suis distribuit militibus, quae beatae memoriae Dominus Gero fratribus donauit Deo militan- tibus. Ita ergo licet invitis coenobii Grladbacensis Abbate vel fratribus Coloniam transmigratis, redactus est in solitudinem locus antea desiderabilis.
Caput XVIII.
Episeopus dum reliquias ex Monasterio aufferri jussisset, horrenda visione diuini judicii a proposito deterretur.
Suggerentibus itaque, qui nosse poterant ex familiaribus, antistitis reliquias sanetorum in saepe dicto monasterio pretiosissimas baberi, nee eas expedire dare neglectui, praepositum domus Sancli Petri Wezelinum direxit, injungens ei, quaeeunque possent inveniri, sine mora transportari. Unde factum est, ut praedictus praepositus die noctuque haud segniter acceleraret. Cum vero iter agens noctu cum sanetorum pignoribus festinaret reverti, contigit dominum Antistitem somno depressum graui per visionem rapi, judiciarioque tribunali terribiliter assisti. Vbi dum sancto Vito agente pro Monasterii sui destruetione supplieiis esset antistes adjudicatus Gehennae. Pastor pius Ecclesiae generalis patronusque Coloniensis specialis Sanctus Petrus eo tenore sua reeepit cum fidedictione, quod coenobium praedictum cum omni deberet affectu reaedificare, si ipsius Patrocinio supplicia deputata mereretur euadere, in haec fidejussionis verba dimissus et ab illo horribili est somno solutus.
Caput XIX.
Episeopus commissionen de tollendis Reliquiis reuocat
Expergefactus autem statim de lecto prosiliuit, et unum de pueris ministratoriis excitauit imperans equo conscenso obuiam properare praeposito, ne cum reliquiis tenderet ulterius, sed si de suamet curaret salute carnis aut spiritus, quae tulerat, eas referret quantocius; se enim non prius ajebat requieturum, quam sciret eum reuersum. Puer vero dum properaret secundum domini sui jussionem invenit praepositum ad duo fere ab vrbe milliaria contra se alacriter festinantem. Cui cum protinus legationem daret, nee posset exprimere, quid significaret, praeeipiens se ibidem sequaces suos cum reliquiis operiri: statuit per se ipsum, quid hoc mandata portenderent experiri. Cunctis igitur ad sarcinas relictis solus cum puero ad aspectum properauit

6
Antistitis, cumque coram introisset, et quaenam subita sententiae prioris permutatio requisisset, acceptis pro re paucis accelerare cursuin perurgelur itineris. Egressus itaque praepositus ita festinavit concitus, ut repo- sitis in Gladbach reliquiis, ipsa die Coloniam ad colloquium reuerteretur Antistitis.
Capnt XX.
Abbatem cum fratribus ad monasterium remittit.
Mane denique primo liabito cum familiaribus consilio Pontifcx Abbatem aduocavit Volradum obnixins eum deprecans ad suum cum fratribus redire monasterium. Verum lachrymabiliter Abbas quaerebatur de monasterii destructione diuina constructi reuelatione dicens (se) admodum pertaesum totidem transmutationum: tum vero deuotum Episcopus vovit votum in pristinum statum locum velociter restaurandum, et ad suam dioecesin ab Episcopo Leodiensi mutandum, et quidquid ipsius Ecclesiae praediorum nondum fuisset dispersum Tel quid ipse posset undecunque precario vel quoquo pacto colligere, sancto VITO donandum sine retractione. Sic denique ciemum Abbati satisfactum est venerando, ut ad proprium monasterium cum unanimi reuerteretur fratrum collegio.
Caput XXI.
Monasterium reparat, et. parochiam dioecesi Coloniensi adquirit, reditus et possessiones ablatas, sed non omnes restimit; fratribus
necessariorum penuriam supportantibus.
Interea haud secus ac vouerat reparando monasterio Pontifex instabat, quod quia festinato perficere studuit, cum nullo ornatu, sicut est hodie, perfecit; sed et parochiam non distulit mutare pro duabus Ecclesiis, id est, pro Gladbach et Reith, donans tres: Tegelen, Lubbruck et Venlo. Verum quoniam non multo post supervixit, pauca praedia colligere potuit, quae tarnen ipsa sancto Vito secundum votum suum donauit, unde factum est, vt fratres inibi seruientes Domino magnam necessariorum licet sustineant penuriam, gratias tarnen semper agentes Deo placitam supportent patientiam. Dei enim spei et solatii, qui replet omne animal benedictione, adimplet eos omni gaudio, et pace in credendo, ut abundent in spe, et Spiritus sancti virtute.
Capnt XXII.
Libet autem in fine opuscuh iterato Lectorem admonere sollicitius, ne a nobis praejudicet ficta, quae diximus. Fidelis autem ipse consideret fideliter, hanc ab omnibus aestimationem fuisse beati viri qui eum nosse poterant familiarius, quem nobis relationis hujus authorem praelibavimus, vt nee sine magna, vt cre- dimus, oll'ensa perhibeatur, ipsum de talibus praesertim voluisse mentiri: nee a quoquam sinistrum quod impune de ejus possit persona confingi. Testamur vero Deum, quem scrutatorem cordis, et renum nulluni latere secretum, quia sicut ab ipso audiuimus, vel a fidelibus ejus auditoribus postea commoniti, pereepimus, nudam veritatem prosecuti sumus, ad laudem ejus et gloriam, qui digne laudandus in sanetis suis, personis trinus, sed Deitate unus vixit et regnat Deus per infinita saecula saeculorum. Amen.
Quinam in fundatione monasterii Gladbacensis prima fuerint Abbates, quinam coenobitae, nobis ignotum est, nomina autem eorum scripta sunt (ut speramus) in libro vitae.

Abbates in fundaüone posteriori.
S. Sandrarctiis.
Abbas I.
im in Abbatia 8. Maxiniini prope Treuiros professus inde a S. Gerone Episcopo Göloniensi »auersns, et angelici cantus indicio de reparando boe in Monasterio certior factus, eidemqne magnifice reparato et dotato praelatus, defuncto autem Gerone a successore Episcopo Warino malevolorum bominum studiis depositus, monasterioque depulsus fuit, subrogato in ejus loco Meginhardo quodam. Sandrardus vero ad lmperatrieein Adelheidem, cui etiam conjunctus !)erat confessionis familiaritate, seeessit, a qua benigne susceptus, monasterioque Wissenburgensi praepositus: ibidem conversabatur irreprebensibiliter: subditos regens prudenter, credita dispensans fideliter, sed ad coenobium, quod sibi primo quasi sponsam desponsauit cbarissimam, suspirabat frequentcr. Dco autem miserante et Imperatrice mediante bonorabibter tandem ab Agrippinensi Metropolitano reuocatus, in locum et gradum restitutus est pristinum. Verum dum Pastor legitimus 1 abesset, mercenariusque praesideret, ovium doinini facta erat luctuosa dispersio, rei familiaiis, librorum, reliquiarum, praediorum distractio, ita ut Abbate reuerso coadunataque congregatione, in maxima licet penuria seruirent Domino, tarnen sine murmuratione. Sic itaque vir ille Deo deuotus, in mundi bujus incolatu pressuris variis et tribulationibus, velut aurum, probatus praecastigatum coelo reddidit spiritum cum sanctis aeternaliter gauisurum. Anno circiter DCCCCLXXXVI, 24. Augusti, qua die Anniversarium S. San- drärdi festiue hie Gladbaci celebratur.
Floruit sub Pontifice Maximo Benedicto VII. Romanorum Impei'atore Ottone H. Arehi Episcopo Colonicnsi S. Gerone et successore ejusdem Warino. Sub idem tempus floruit venerabilis Bruno sanetus et doctus, religiosus hujus monasterii.
15. Volradus.
Abbas II.
«ui (ut habet historia Henrici Abbatis VI) in diuinis et lnimanis valde idoneus, ex clerico monachum proiessus, sed paupertinis, quas in suseepto regimine offenderat rebus, nimis coaretatus, instabat tarnen strenue diruta restaurare, ab antecessore coepta complere, imperfecta quaeque seeundum posse perficere. His studiis dum insistit, Euergerus Episcopus Coloniensis zelo quodam praepostero duetus, eum cum omni congregatione S. VITI monasterio expulit, et in monasterium S. Martini, quod est Coloniae, relegauit, praedia inter milites distnbuit locumque in solitudinem redegit. Ob quam causam Euergerus terribili diuini judicii visione, aecusante S. V1TO conterritus, poenitentiisque duetus, Volradum quidem cum fratrum collegio, sed praedia ablata et distraeta morte interveniente (quam divina vltione visceribus efhisis sine peccatorum confessione obiit) non omnia restituit, unde factum est, ut fratres Deo seruientes, magnam licet neces- sariorum sustinuerint penuriam, gratias tarnen agentes Deo placitam supportaverint patientiam. Volradus vero meritis bonorum operum plenus in beatam transiit aeternitatem.

8
lloruit circa animin Domini 989. sub Pontificc maximo Joanne XV. Imperatoie Ottone III. Archiepiseopo Coloniensi Euergcro.
Hujus abbatis tempore successor Joannis XV. Gregorius V. pontifex maximus coronauit Romae Otto- hem III. Imperatorem, et cum ejusdem consensu instituit collegium electorale, utque imposterum nemo nisi Germanus eligatur in Imperatorum.
•u!a^ - im Q& < BS—
1>. Obertus.
Abbas III. Vixit circa annum domini millesimum.
ujus abbatis tempore anno 1006. D. Ausfridus secundum saeculi dignitatem comes Teyster- bandiae Bratuspantium et Hoyensis dominus in Altena °) diuino nutu in XVIII episcopuni Ultrajectensem promotus, construxit in loco Hohorst prope Amersfordiam collegium ordinis S. Benedicti, in bonorem Dei Genitricis Mariae, tulitque duodecim monaclios ex boc monasterio S. Viti Martyris: ex quibus dominum Weringerum doctum pariter et pium, primum constituit abbatem monasterii in dicto loco a se constructi, quod postea anno 1050. Bernulpbus epis- copus in vrbem Ultrajectensem ad S. Paulum transtulit.
Claruit sub Joanne 19. pontifice maximo et successore ejus Benedicto VIII. Imperatore Henrico primo Archi episcopo coloniensi S. Heriberto.
Anniversaria praedicti abbatis D. Oberti memoria recolitur quarta Julii.
Non piget hie referre, quae Aubertus Miraeus canonicus Antwerpiensis in orig. coenob. Belgicorum de episcopo Trajectensi D. Ausfrido cap. 31. habet anno domini 994. defuneto Balduino pontifice Trajectensi, Ausfridus cum pridem ex saeculari comite clericus esset attonsus, nunc ecclesiae Trajectensis deeimus oetavus est ordinatus episcopus. Hie de nobili genere Caroli magni progenitus, fuerat prius comes Hoyensis Teyster- bandiae, Bratuspandiae et dominus de Holtena vulgo Altena. Is comes Ausfridus solitus erat residere in territorio suo Driel apud Bommel, quia erat dominus fere illius insulae. Et habuit nobilem ac deuotam vxorem, quam alii Hilsmundam, alii Hilsindem nuneupant: quae nocturnis horis sub silentio de Castro des- cendere consueuerat, viro suo ignorante, quo iret. Quod attendens quidam domino suo familiaris dixit ei: Ecce domina nostra comitissa omni nocte sola exit e Castro sub silentio, et nescio, quo, forte ad illos, quos in corde suo nequiter amat, ut amori suo satisfaciat. Quod audiens comes observabat callide exeubias, ut sciret, quo iret, ac tantas faceret moras. Et ecce quadam nocte secundum suam consuetudinem in profunda noctis caligine descendit de castro, et ipse coepit silenter ire post vestigia ejus. Et ecce vidit eam ante fores capellae sub sambueo genibus provolutam, atque ipsam diutissime ac devotissime ibidem in oratione persistentem. Et statim vidente comite aer totus firmamenti circa eam tanto lumine radiabat, ac si luna suo splendore tota splenduisset. Quod videns comes valde expavit, et de caetero magno honore et amore eam exeoluit. Is denique cum vxore sua saeculum reliquit, et attonsus est in eeclesiasticum. Idem inspirante Deo ad instantiam Notgeri Leodiensis Episcopi dedit comitatum Hoyensem ecclesiae Leodiensi, et Otto seeundus Imperator confirmavit, insuper comitatum Teysterbandiae et Bratuspantium donavit ad vsum ecclesiae Trajectensis. Item dedit adhuc alias terras ecclesiae trajectensi, de quibus tales literae.
In nomine sanetae et individuae trinitatis, opere pretium duximus, sub sequuntur scriptis inserere, ne posteros laberet, quod praesens aetas faceret. Quapropter desideramus notum esse eunetis sanetae Dei ecclesiae fidelibus, tarn futuris, quam modo praesentibus, quod ego Ausfridus Dei solummodo gratia sanetae Trajectensis ecclesiae praesul, indignus jure, confisus in domino eam transitoriis acquirere perennis vitae gaudia quandam mei juris haereditatem, quam antea protestatiue possederam infra comitatum Rien nuneupatum, quorum
*) S3ci Woudregliein.

9
locorum haec sunt nomina, "Westerlo, Odlobolo, Mirebecke, Hoybeke. Burente, pro ine, meorum parentum remedio, cum omnibus ad haec pertinentibus ecclesiis, aedificiis, agris, mancipiis, pascuis, pratis, cultis et incultis, syluis, aquis, aquarumve decursibus trado ad ecclesiam s. Mariae semper virginis sanctique martini in Trajecto, ad restaurandmn ibidem Dei seruitium. Si quis hujus rei traditionem infregerit, laqueum omni- potentis Dei irae, ejusque manae genetricis, sanctique Martini incidat, et quasi profanus a sanctae ecclesiae liminibus, sequestratus existat. Et ut verius credatur, firmiusque obseruetur, sigilli nostri impressione propria manu designauimus.
Anno millesimo quinto Ausfridus Episcopus trajactensis, tanquam filius castigatus et dilectus Deo, oculorum suorum lumen amisit, et venerabile collegium s. Benedicti ordinis supra montem sanctum prope Amersfordiam, in honorem s. Dei genitricis construxit, in quo sacrae religionis habitum suscepit, et ad vitae suae terminum devotissime perduravit. Obiit autem anno domini millesimo octavo. V. nonas Maii, ac sepelitur in eodem monasterio, postquam episcopatum trajectensem sapienter gubernasset annis XIV. igitur post dormitionem Ausfridi Adelboldus natione frise XIX. electus est episcopus anno millesimo vicesimo scptimo. V. kal. Decembris Adelboldus episcopus migravit ad dominum, post hunc Bernoldus vicesimus ordinatus est episcopus. Is abbatiam reverendi patris Aufridi de monte saneto trajeetum transtulit, vbi conventualem ecclesiam in honore s. Pauli condidit. Anno domini millesimo quinquasemino quarto XIII. kal. Augusti Bernoldus migrauit ad dominum.
B. Volbertus.
Abbas IV.
uit quartus quoque s. Pantaleonis et primus B. M. Virginis in Tuitio monasteriorum abbas ita, ut non immerito in vita s. Heriberti apud Surium in vitis sanetorum tomo seeundo multorum pater monachorum dictus sit.
Hie omni tempore matutinos solebat praevenire hymnos, solitariisque vigiliis psalmos decentare Davidicos. Singularis extitit amator silentii, ad quod inter caetera fratres suos maxime hortabatur, cui postquam s. Heribertus archiepiscopus Coloniensis a morte apparens praedixisset, quod die obitus sui trigesimo secum in coelesti conviuio conjuugendus foret; praedictioni isti congruenter 14. Aprilis anno 1021. migravit ad vitam meliorem.
Claruit sub Pontifice Maximo Benedicto VIII. imperatore Henrico, Arcliiepiscopo C'oloniensi S. Heriberte.
I>. Aralio.
Abbas V.
etas haec multa omnium ore digna posteris consecranda, quae memoriae suae perdurabilitatem merito exigerent damnoso texit silentio: iniquitas quoque temporum plura quae posteritati consecrata erant, consumpsit, unde non miretur lector, nee molestc ferat, si hunc praesulem quintum, hie loci abbatem stetisse, et 2. Julii posita mortalitatis sarcina stare desiisse " dicamus, et memorabile quid praeterea nihil addamus.
Floruit circa airaum domini 1024.
Viuente hoc abbate Joannes XVIII. pontifex maximus cum maxima solemnitate in praesentia Roberti Regis Galliae et Canuti Regis Damae et Angliae Romae coronavit Imperatorem Conradum.
Fnlme : von Bocholts Ilt.

10 I). Henricus.
Abbas VI.
enricus fuit filius Sicconis illustrissimi comitis avunculus S. Wolphelmi abbatis sequentis et autbor Historiae de fundatione Monasterii hujus. Laudatur in vita S. Wolpbelmi per Conradum, monacbum Braweilerensem conscripta apud Surram Tom. 2. ad diem 22. Aprilis. Obiit bonis operibus plenus in Monasterio S. Pantaleonis, cui etiam Praelatus extitit, anno 1066. 27. Aug.
Extant adbuc Biblia hoc abbate in membrana duobus tomis, amplissima forma conscripta, quac nostra aetas in pretio habens admiratur, quibus aurato cbaractere sequentes praefixi sunt versus.
Abbas Plenricus divinae legis amicus.
Hinc ut credentum fervor capiat documentum
Ilae dat ei munus, colitur qui trimis et unus.
Tu tarnen avtifices admirans talia dicens:
Dignos laudo viros subtil! pollice miros,
Abbatem vero maneant sua, praemia coelo.
Floruit sub Alcxandro II. Pontifice maximo S. Annone Arcliiepiscopo Coloniensi.
Tempore hujus abbatis Clemens II. Pontifex maximus coronavit Henricum II. Imperatorem ejusque conjugem Agnetem.
8. Wolplielmus.
Abbas VII.
olphelmus ex illustribus ripuariis Comitibus, de Neil genitus a S. Heriberto Arcliiepiscopo
Coloniensi sacri Chrismatis unctione confirmatus, primo factus est canonicus summi templi,
post monachus in Monasterio S. Maximini, inde ab avunculo suo Henrico praememorato
abbate huic monasterio praefatus, ejus vtilitatibus strenuam suae sagacitatis curam impendit,
post haec voti soluendi causa Romam profectus ac reuersus, a Sancto Annone arcliiepiscopo
Coloniensi, monasteriis primum Syburgensi ac demum Braweilerensi praelatus, ibidem diem clausit
extremum anno 1091. 22. Aprilis, plurimis in vita et morte clarus miraculis, quae author vitae
ipsius recenset, et ideo ad longum ex manuscriptis monasterii Braweilerensis vitam hujus sancti
adjungere placuit.
Vitae S. Wolphelmi Abbatis Authore Conrado monacho Braweilerensi,
qui eodem tempore vixit.
Prologus in vitam B. Wolphelmi.
Dominici gregis pastoribus, rectoribusque vigilantissimis Euerhardo videlicet coenobii Braweilerensis et Hermanno in Colonia beati Pantaleonis, Conradus infimus omnium sub regulari proposito, coronam vigilantibus repositam a Domino. Hortamini Patres excellentissimi, nos vitam beati Wolphelmi abbatis scriptis depromere, secundum a Deo vobis collatam praescientiam non modicam hinc fidelibus prouidentes aedificationis gratiam.

1J
Satagitis enim ut virtutum ejus exempla ad notitiam legentium literis deducta, bene vivendi piis mentibus pariant instituta, sed quid Patres excellentissimi, id placuit injungere nobis, cum nee scientia suppetat, nee faeundia sermonis existat? porro in jubendo vestra tanta est authoritas, ut licet quod exigitis, paueainus, oninino tarnen negare vobis, nefas esse ducamus, liceat autem sub exemplo rei visibilis plenius vobis declarare, qua sumus hactenus suspensi dilatione, nostis, quod absque dubio acies oculorum, solis suecumbat reverberata splendore; quanto msgis scintilla nostrae scientiae, si altiora se praesumpserit attentare? verum ne sanetitatis illius testimonium diutius differendo videamur subtrabere, quamvis mole videamur victi suecumbere, vestris tarnen votis pro virium nostrarum facultate statuimus obedire, dat a,usum etiam vel fiduciam istud praesumendi, quod quisque pro suo modulo in Domini legitur obtulisse tabernaculo: alius aurum et argentum, alius purperam vel coecum bis tinetum, alius pellas rubricatas arietum, bene autem agitur nobiscum si pilos caprarum obtulerimus. Haec autem omnia, cum allegorica sint ut catholici doctores tradunt, in diuersis donariis gratiarum genera distinguentes, in pilis caprarum quibusdam locis verba exprimi voluerunt laudationem. Unde quoniam per scientiae donum, vel affluentiam meritorum, perf'ectionem illam attingere nequimus, auro figuratam et argento, purpura vel coeco bis tineto, caeterisque donariis: cupimus saltem pilos offerre caprarum, quod est vitulos labiorum hostrorum: quatenus in tabernaculo Domini uteunque nos contingat vtiles inveniri, ne vacui prorsus apareamus in conspectu Domini. Itaque virorum illustrium actibus vel triumphis traditis literarum monimentis, triplex inesse commodum reperitur utilitatis, dnm studio aemulandae pietatis tot plerique modis illorum informantur exemplis. Sunt quippe instrumenta bonorum operum, errantium via, poenitentium venia, perseuerantium spes et Corona. His tribus generibus differentiarum vim profecto patitur regnum coelorum, dum errans corrigi, poenitens justificari, perseuerans contendit saluari. Laudes etiam divinae attolluntur, dum ad exemplum fidelium sanetorum merita ad memoriam revocantur Ne vero plura replicando fastidium legenti faciam, per haec omnia ad illud tendit oratio, ut doceam, sanetorum merita rediviua fidelium votis semper aeeipere incrementa: dum superna gratia illorum foeeunditatem mentibus praestat, et fruetifi- candi gratiam submmistrat. Igitur saneti ac beatissimi Wolpbelmi abbatis vitae seriem explicaturi, nil aliud prorsus intendimus prosequi, quam quod ab idoneis testibus contigit audiri, seu quod aliquot annis ministran- tibus vel adstantibus sibi, divina nobis contulit gratia intueri. De quibus, si ullius baesitationis fides tot nobiscum extant idonei testes, quod ex illius temporis collegio fratres nunc usque manent superstites. Quae omnia vestrae sanetitati examinanda vel corrigenda remitto, nee primitus ea in publicum proferre flagito, quam vestrae fuerint authoritatis roborata judicio.
Incipit vita B. Wolphelmi abbatis et primo de ejus prosapia.
Gloriosus Domini confessor Wolphelmus in Eipuarensi pago ex illustri prosapia ortus, Dei omnem justum gratuito illuminantis proveniente gratia, lineam generosae propaginis ornavit titulo sanetitatis. Qui merito juxta etymologiam vel idioma linguae regionis illius, Wolphelm dignoscitur appellatus, quoniam pro castris Domini contra imroanissimum lupum, id est, diabolum, galea salutis munitus erat congressurus, quod quam efficaciter, quam strenue pro re, pro tempore, nomini contendens gestis congruere, studuerit exercere, loco suo lector plenius potuerit invenire. Pater vero ipsius Frumoldus nomine, ut ex nominis ipsius liquet expressione, probus modis omnibus floruit actione. Hie genere moribusque sibi competentem Euezam nomine sortitur uxorem: quibus iuxta apostolum, bonorabile connubium, et tliorus extitit immaculatus: quoniam matrimonium non contraxere causa explendae libidinis, sed gratia proereandae sobolis. Qui genere clari et inter suos quodam innocentiae priuilegio insigniti, erant Christianae religionis devotissimi eultores, fidei dote pollentes, cbaritate ferventes, pietatis amatores, juxta apostolum bonum operantes ad omnes. Verum domina Eueza ut illustrem exponam familiam, et alti sanguinis decus, ex cujusdam illustrissimi comitis Sicoonis nomine stirpe descenderat, quem et ampla praediorum spatia, et utriusque sexus numerosa familia, sed et militaris animi commendabat audacia, bic, quod opibus et nobilitate sit celsius, justitiam aequitatemque seetatus, qua Deo nihil invenitur aeeeptius, totis elaborabat nisibus, ut sicut propaginem magnificentia generis, ita et illustraret operibus pietatis. Vnde proeul dubio innuitur, hunc justum, tamque praeclari meriti virum ex modestis et piis parentibus ortum: quanquam plerosque legamus justorum ex parentibus editos impiis, veluti rosae gignuntur ex spinis, genitricem vero ejus, quam exemplo Rachaelis, pro filio doloris ac dexterae, in benedictione seminis Abrahae hunc constat peperisse, dubium non est, cum Anna Samuelis matre, vicem a Deo commendati foenoris meruisse, pari quippe voto filium invenitur obtulisse domino. De qua etiam plane sentiendum, quod non minus placuerit in tabernaculo domini, propter commercium conjugii, quam si thoro fuisset sociata virili, hinc etenim potius laudum ejus videtur propagari titulus quod tarn bene redolentis floris fruetum ad totius ecclesiae edidit statum, quam quod clarissimum stemmatis ramum, ab anteritate dignoscitur traxisse priorem, magis denique omnipotens uniuseujusque approbat mentem, quam conditionem dum liber ac seruus, unam profecto in domino sumus. Ea vera solum, praeter omnem mundi gloriam, Deo probatur grata libertas, eamque nobilitatem non eximet ulla vetustas, si quid boni, si quid recti, aut nos ipsi fecerimus, aut talium successores studiosos habere meruerimus.
Fahue : von Bocholtz III.

12
Caput I.
De exccllenti S. Wolphelmi ingenio et litcrarum studio.
1 rimum itaque humani incrementi B. Wolphclmus ascendens lineam, auspice Deo, de infantia, ad bonis indolis transiit pueritiam. In qua aetate et liberalium aartium disciplinam est professus et suorum instantia Coloniae apud aedem beati Petri apostolorum prineipis corpori congregationis sociatus. Quo temporis articulo post juniorem Ottonein, sceptrum Imperii Henrico secundo feliciter administrante, rebus quidam bellieis virö potentissimo, circa ^ecclesiasticas vero disciplinas solertissimo, sanctus Heribertus, toto iam orbi faina sanctitatis notissimus, sanctae Coloniensi ecclesiae praefidebat episcopus. Qui beatissimus Pontifex iam vltimae aetatis senio fessus, famulum Dei Wolphelmuin tarn corpore adlmc, quam et malitia parvulum, more sibi Christianae religionis oblatum, vt Euangelicum dominus paruulum in medio statutum benedixerat, et per sacri chrismatis unctionem, sanctique spiritus invocationem, in feliciorem Dei transtulerat sortem. Porro ne inanis aut vacua vel certe fortuita in illo posset aestimaritanti benedictio viri, sancti Spiritus attactus calore, ad contemplativam vitam, toto iam mentis desiderio, coeperat anbelare, satisque fecisset votis, si immaturitas id non impedisset aetatis. Verum quanto naturali processu augmentum capiebat virium, tanto indies sancti fervoris illius crescebat desiderium. Fuit autem ut corpore castus, ita mente sobrius: tantam possidens gratiam vultus, ut quodammodo angelicus ejus putaretur aspectus, praeter haec divina pietatis indicia, in eruditione scripturarum, tantam promeruit efficaciam, ut quod semel legendo adverteret, perpetuo retineret, quod plerumque, ut credimus, occulto Dei agebatur judicio, ne beatissimo viro in aliquo scientiae deesset plenitudo. Igitur exceptis divinorum voluminum paginis quicquid poeta cecinit, orator facundus disseruit, philosophus excogitavit, quadam penna altioris sensus penetravit. Quanquam vero tanta juvenis scientia praeditus claruerit, nunquam tarnen hinc iactantiae vitio elatus succubuit, inenior dicentis Apostoli, nolite seduci per inanem sapientiam hujus mundi. Tanta autem grauitas, tanta tiiorum illi inarat matoritas, ut palam cunctis daretur intelligi, vas illum electiouis existere, nullam vero pro carnali ingenuitate sibi patiebatur reuerentiam exhiberi, vtilius censens amore Christi, se humilem exhibere, personam, quam animum habere degenerem, ineptas etiam fabulas, juvenumque lasciviam declinabat, vene- natas adulantium linguas abhorrebat, vaniloquium, levitatem oculorum, totiusque motus corporis, anchora cohibebat grauitatis. Considerans itaque et perpendens Magister scholaruin hunc illius in omnium virtutum disciplinis profectum, gaudebat doctrinae illi impendisse Studium, quem perfectionis cernebat attigisse fastigium: arctius itaque sibi eum eligens annectendum, honorificentiusque servandum assumpsit illum consortem parti- cipemque laboris, onus cum illo partiens regendae disciplinae scholaris. Fervebat itaque in eo magnifice Studium iugi exercitatione scripturarum: et quoniam scientiae illius Thesaurus non occultabatur absconditus, fiebat ubique fama vulgante celeberrimus. Hinc non minor de longinquo, quam ex proximo studiosorum illum Clericorum expetebat f'requentia, praesenti auditu sapientium experiri, quanta in illo veri Salomonis vigeret sapientia. Verum sicuti nulla cum argumentatione concludere, sie nulla tarn argutae propositionis valebant documenta proponere, quae concite non soluerentur convenienti historica vel allegorica expositione.
Caput IL
B. Wolphclmus in Monasterio S. Maxiinini profitetur rcgulain S. Benedict - !.
Itaque novoruni iste ac veterum de bono thesauro sui cordis prolator, animadvertens, quantae impossi- bilitatis sit duobus dominis seruire, ut uni Deo, cui servire, regnare est, liberiori animo posset inhaerere, saeculo penitus deliberat renuntiare. Juxta illud ergo Gregorianum, pedem, quem quasi in ingressu mundi posuerat, retrahens, ruptis terrenarum voluptatum catenis, morarum impatiens, fugam iniit, labenter discessit, sanetumque Maximinum in Treuerica vrbe expetiit, ubi sub venerabilis patris Bernardi regimine amplius et perfectius tunc temporis monasticam vitam feruere cognovit. Ibi praeoptati diu voti compos effectus, se monachum est professus, senisque cum Seraphim alis amictus, Deum excelso gloriae solio subnixum, tranquilla mentis acie contemplari laetatur. Quod ne abusiue videatur prolatum, nouerit lector, Romana authoritate deeretum, illius ordinis habitu significantiaiu exprimi sex alarum, duas alas illo, quo totius corporis velatur altitudo, duas, quo brachiorum tegitur latitudo: duas vero superiores invicem sibi junetas, capitis operimento. Quod quia priorum saneta definivit authoritas, nulla argumentatione refellere habet posteritas, cum videatur et crucis per omnia speciem gerere ejusdem habitus inspeeta qualitas, quam crucem B. Wolphehnus, ut alter Paulus, vel Antonius, non tantum exterius assumens, sed et interiori homini indissolubiliter adstringens, onere, saeculi expeditus sequebatur Christi vestigia, expansis in suae exaltationis ligno manibus, ad se trahentis omnia,

13
Caput in.
Colonienses Wolphelmum repetunt ad dioecesin suaui.
Coloniensibus interea quibus non leuiter ferendum videbatur tantae sanctitatis viro carere ubi requi- sitnm tandem audientes Treuiris angelici conversationi studere, invicem contulerunt, qualiter eum possent repetere, binc Hermannum Ulis diebus Coloniae currum Dei aurigantem adeunt, quid babeant, voti palam faciunt illi, et cur alio translatum insigne urbis suae non repetat, pie severa indignatione in eum conclamant. Erant tunc videre togatae vrbis primores, iterum Gregorii sui discessum conquerentes: quia non major illo discedente Romanorum confusio, quam hoc absente Coloniensium agitabatur quaestio. Nee id injuria, sicut enim ille suo nomini bonis operibus congruendo suae et proximorum saluti invigilabat, ita ut iste fidei opera exequendo eunetorum dilectione et veneratione dignissimus erat. Arcbiepiscopus autem juxta illud sapientis, qui a multis timetur, necesse est, ut multos timeat, subjeetorum importunitatibus obtemperare festinat, sed suspicatus Trevireuses difficile reddituros virum tarn laudabilis vitae, aestimavit eum repetendum facta in totius ecclesiae auditu vocatione.
Caput IV.
Arcbiepiscopus ITermannus fundatorum Monasterii Braweilerensis füius revocat Wolphelmum et in Gladbaco abbatem constituit.
Eminebat tunc temporis inter praesentis regni coelorum majores Henricus abbas Monasterii S.Pantaleonis qui memorati et saepius memorandi viri avunculus erat, isti clarissimi sui reuocationem gratanter quidem suseipiens., sed illam aequanimiter ferre nequiens, Episcopi praesentiam expetiit: quid facto opus sentiret, exposuit pontifex sani consilii neglector fugiens apparere, litteras sigilli sui impressione bullatas Treviros maturat redigere, ad patrem videlicet Bernardum, sub cujus conversabatur regimine. Ille perpendens niebil interesse, vtrum ovem alienam de manu pastoris sui rapuisset, vel eo invito retinere contenderet, humilem tantae legationi praebuit assensum, quamvis non sine gravi moerore tantum gregis amitteret ornamentum. Talem adolescens monasticae vitae desideratissimus, coloniensium passus violentiam, in sui Pontificis deducitur praesentiam: a quo ut filius, debito paternae dilectionis affectu reeipitur, et propter assumptum angelicae dignitatis babitum, Henrici avuneuli sui providentiae commendatur. Qui videns eum assuetae solitudinis inbaerentem studio, frequentiam audiendi vel videndi causa undique coneurrentium babere fastidio urbe ednetum, proposuit cuidam sui regiminis abbatiae, nomine Gladebaco, cujus vtilitatibus quam strenuam suae sagacitatis curam impenderit, nemo eorum, qui praecesserunt, credulus dubitare poterit.
Gaput V.
Wolphelmus pioficiscitur Roman.
Interea isdem vir Dei, cujus aniinus a terrenorum appetitu peregre erat, et sine corpore velox, ad supernorum civium societatem tendebat, dudum praeeoneeptam aggressus est peregrinationem, Romamque petiit, causa soluendi vota precum apud apostolorum confessionem ; quia vero in suis positus, unicam salutis nostrae hostiam singulis diebus assueverat immolare, ab hoc etiam, inter eundum noluit dissuescere, neque enim gravis videbatur itineris dilatio, quae fiebat solo amore patriae coelestis, factum est autem, ut nonnulli peregrinationis illius comites humano more ad dulcia soli natabs arua suspirantes, eo paucis cum necessariis relictis, abirent, quasi ex hoc expeditiorem et viam et reditum habit ri essent, sed frustra renixi sunt sen- tentiae Apostoli, qui omnem, non volentis neque currentis, sed miserentis ait esse dei. Ita enim oeculta Dei voluntate profuit saneti viri dilatio, et ita illorum dilata est acceleratio, ut unius horae una omnium fuerit perventio, nondum enim illi expediti viatores apostolorum subintrarant limina, cum vir Dei subsequenti gradu pressit eorum vestigia: non tarn verbis ostendens, quam rebus non esse in quoquam hominum viam ejus, qui expertam in hoc rerum eventu Dei omnipotentiam adrairati transacto peregrinationis negotio, in sua sunt reuersi, ex illo tempore Dei hominem digno reuerentiae loco habituri.
Caput VI.
Wolphelmus in III. Braweilerensis Monasterii abbatem eligitur.
Hermanno autem praefati Piligrimi successore pontificatus infulis exuto, pari Coloniensium assensu substitutus est divae memoriae Arcbiepiscopus Anno: qui cum ut sacerdos magnus in diebus suis, volens Deo placere miro religionis ferveret amore, non minimum expendebat in construetione coenobiorum, unde legis Dei aemulatores aggregans in habitationi eorum. Caetera igitur piae sollicitudinis monumenta Sigeber- gensis coenobii construetione decoravit, virumque saepe dictum, aeeepta sanctitatis ejus notitia loco prae-

14
ponere curavit, sed studiosum divinae contemplationis hominem, activae vitae, talibus initiis pernecessariae, urdcns omnino expertem, eduxit eum ad locum solitudini ejus competentiorem, in proximo enim abbatia Braweilerensis erat, quae per obitum piae memoriae Tegenonis pastore iam viduata fuerat, qua propter sollicitavit virum sanctum apud hujus congregationis fratres promovere, quatenus ipsum ad curam animarum suarum in abbatiali dignitate admitterent. Quamvis enim arduum satis regiminis officium in Grladbaco possi- deret, attamen ut vir Dei devotionis suae propositum melius expleret, non ejus consilio in necessitatibus vti posset, in boc propinquiore loco eundem praefatus Archiepiscopus babitare voluit, super qua re Braweilerensis conventus fratres consilium ireuntes post maturam deliberationem tum praedii abbati scilicet Clotteno recuperandi spe ducti, tum maxima divi ac illustris viri fama allecti, gaudenter Arcbiepiscopo consensum praebentes, precibus unanimes eligerunt Wolphelmum sepius nominatum. Hinc pater venerabilis ad hoc se cogi per obedientiam Arcbipontificis perspiciens, prius curam abbatialis dignitatis, quam in Gladbaco sextus in ordine respiciebat, alteri idoneo resignavit, et pastorale officium in Braweiler laetantibus cunctis assumpsit; hie vir magnae prudentiae et consilii fuit, et indies eidem loco prodesse studuit.
De haeresi Berengarii Turoncnsis.
Istis diebus Francia turbabatur per Berengarium Turonensis, qui asserebat Eucharistiam quam sumimus in altari, non esse revera corpus et sanguinem Christi; vnde contra eum et pro eo, multum a multis et verbis et scriptis disputatum est. Adversus quem etiam extat hujus beatissimi viri epistola, ad quendam Meginhar- dum abbatem Gladbacensem edita, firmiter undique veritatis assertione subnixa: qui quasi filius patrem scriptis consuluit super hujus quaestionis deffinitione. Quam licet attenere sit longum, vtilitati tarnen prospicientes legentium, non incongruum duximus praesenti inserere opusculo, ut ad notitiam translata posterorum, hinc ejus cognita sinceritate fidei, caveant fideles hujusmodi aliquando erroribus implicari.
Epistola s. Wolphelmi.
Dei gratia "Wolphelmus abbas, coabbati Meginhardo salutem, lac doctrinae spiritualis, quod a me rogasti, de coelo tibi fide et humilitate accumulasti: fide, quoniam quod in me non est, credis in me posse Deum omnipotentem operari: humilitate vero, quia deficientibus meritis et sapientia, canitiem, et ordinis dignitatem non abborres in me venerari. O quam consequens est, ut dum nocet, quod inebriat, pro remedio desideres, quod ebriat. Nocet autem quaedam ebrietas haeresis Berengarii, cujus ebrietatis periculum decli- nemus, et ad ubera vino meliora appropriemus, et mox, ut eam assertionemjuvante Christo posshnus destruere, quae clausis januis eum ad diseipulos post resurrectionem non intrasse nititur adstruere. Ex matris ecclesiae manans mammis lactet nos Evangelium Joannis, cum esset, inquiens, sero die illo sabbathorum, et fores essent clausae, ubi erant diseipuli congregati, stetit Jesus in medio; et paulo inferius: post dies octo iterum erant diseipuli ejus intus, et Thomas cum eis, et venit Jesus januis clausit et stetit in medio. Ecce inter Berengarium: quod non intraverit dominus januis clausis , et inter Joannein, quod intrauerit, cum sit contro- versia, superat ille, cui seimus inquienti, quia verum est testimonium ejus, omnis applaudit ecclesia nam si gentilitas, dum libros claudit, bis, quos reeipi judicat, applaudit: multo verius huicEvangelio perhibet ecclesia testimonium pro quo, priusquam scriberetur, praemisit orationes et jejunium. Novit igitur Berengarius haec sibi sufficere, quibus, cum a Deo sint, non possit homo contradicere. Itaque deineeps ad id quoque, Domino juvante veniam, quod in Eucharistiae Sacramento loquitur blasphemiam, sed, quia scriptura docet, stultojuxta stultitiam suam non esse respondendum: expressis interim ipsis blasphemiae verbis, ad fontem ejus praecur- rendum, vt si Dominus dederit, nos eum obstruere, desinat inde sanies hujus blasphemiae ad nos defluere. Est autem vena hujus seaturiginis, quod non recte sentit de sacramento dominici corporis et sanguinis, et dum ad aspiciendum in eis panem et vinum, oculos corporis habet, ad perspiciendum, in eisdem carnem et sanguinem, oculos mentis non adhibet. Nos autem, vt visum acuamus, et acuendo proficiamus, quo haec intuemur ad obtinendam semel aeeeptam hujus veritatis traditionem nosmet hoc modo cohortemur: si, qui dixit, et facta sunt, et mandavit, et creata sunt omnia, si is inquam dixit de hoc pane, hoc est corpus nieum, et de vino, hie est sanguis meus: necesse est omnino sie esse. Nam haec sola mysterio non ab aliis sunt separata, quae dicente Deo facta sunt, vel itiandante creata; est autem unus atque idemDeus, primo mundum formans, deinde hoc sacramento suam imaginem reformans. Si enim alius faceret hominem, et alius redimeret, redimens plus honoris sibi assumeret: atque ita et Deus per se redempturus erat, et homo non nisi per se redimi poterat, quia videlicet nil homini jure redimendo proficeret, quidquid aliud quam hominem induendo Deus perficeret, ut ex hoc liquido constat, quod unus atque idem Deus et homo, redemptor hominis extet Igitur omnino sie esse necesse est, quod, dicente Deo vel mandante, non esse non potest. Ecce novi et veteris Testamenti nos haec authoritate probamus, quibus Berengarius tertium addit, quod non minus quam tertium de coelo ceci- disse Catonem, reprobamus. Eia ergo post duo testamenta tertium hoc: et ideo tertium, quia ab eis alienatur: verbis ipsius Authoris ita loquitur: si mures consecratum corpus Christi Gomederint, non ideo Christus in eis, et ipsi in Christo manebunt, nee vitam aeternam habebunt. O si nunc apud inferos tortor Horatii desideat, dum hostem ecclesiae hunc verbis bis derideat:
Parturiunt montes, näscetur ridiculus ums.
Putavimus hunc inter montes exultatum, magnum quid parturire, dum ecce mures in adjutorium ejus conspieimus eum de cavernis accire, jam autem mediam hanc ironiam abrumpentes, contra Berengarium, et

15
pro nobis nosmet cohortemnr, ita dicentes: si corpus hoc, und« agitur, ab Apostolis, et ab omnibus eleetis comcstum, qui soli liic illud comedunt, vt Christus in eis maneat, et ipsi in Christo: et non Judas, et omncs reprobi, ad quos post buccellam panis satanas intrat, et sit longe alia conglutinatio intrantis satanae et repro- borum, quam ea quae est Christi et electorum (nunquam enim angelos apprehendit, sed seinen Abrahae apprehendit) si, inquam hoc corpus ita ab electis comestum, et eis conglutinatuin, illis quoque conglutinatis eidem, se sanum et incolume, vivum et integrum recipit ad patrem, multo magis a Juda et reprobis omnibus, plus etiam a muribus, et ab aliis mundi spureitiis recolligitur in regnum suum sine sui diminutionc vel conta- minatione. Nam et sol hie invisibilis creatus, et non omnipotens, radios suos in cloacas et alias mundi sordes emissos, rursus retrahit ad se sine aliqua pollutione, hoc autem corpus post expletam more catholieis commu- nionem sanum et incolume, vivum et integrum se recipit ad patrem, sie enim testatur ecelesia Achaiae B. An- dream Apostolum dicere: postquam omnis populus credentium agni carnes comederit, et sanguinem biberit, agnus, qui sacrificatus est, integer perseverat et vivus: et cum vere sacrificatus sit, et vere carnes ejus comestae sint a populo, et vere sanguis ejus sit bibitus, tarnen, ut dixi: et integer permanet, et immaculatus et vivus. Igitur corpus hoc ab his, quibus ille partieipibus partieeps est, se vivum et integrum et incolume reeipieus, multo magis ab his colligit in regnum suum. Hoc interim charitati tuae puto sufficere, dum videamus si sit opus his aliquid adjicere, veruntamen et quod dixi, et si quid dicturus sum tuis orationibus, et omnium pie de me sentientium commendo, quoniam etsi mortui sunt obtreetatores Hieronymi, authorem obtreetationis hujusmodi vivere perpendo etc.
Taliter hie miles emeritus armis justitiae, fide scilicet spe et charitate munitus perfidiam Berengarii, in acie Domini constitutus, suo loco expugnavit invictissimus. Quod quanta fecerit devotione, testantur, quas fundebat orationes et lachrymas, quatenus sedueti resipiseerent, catholica fides. intemerata consisteret, et a recto tramite nulla prauitate infeeta deviaret, tantam vir venerabilis sollicifcudinem circa fratrum gerebat salutem, et vniversalis ecclesiae fidem.
Caput vn.
Beatus vir multis laboribus insiidat pro praedio, qttod Clotteno dicitur recupciando.
His itaque praehbatis, vertatur Stylus ad describendum, quales pro bono ecclesiae suae, Clotteno videlicet nomine, pertulit labores, imo si dici fas est, persecutiones, quod qualiter ecclesiae collatum fuerit et ablatum, paucis videtur intimandum: quoniam non pleniter advertitur ratio, cujus ignoratur origo. Domina Richeza, cujus genitores Braweilerense a fundamentis exstruxerunt cenobium, fidel ac devotionis illorum aemulatrix existens, terrenarum possessionum suarum ecclesias Dei fecit haeredes, vt regni coelestis ipsa compos effici mereretur et haeres. Tradidit itaque B. Petro in Colonia Comburg et Salevelt, cum vniversis appendentiis suis; saneto vero Nicoiao in Braweiler villam, quae dicitur Clotteno cum omnibus reditibus suis. Quam tra- ditionem sub multarum probabilium personarum testimonio faetam, praesens Dominus Episcopus Anno sua authoritate corroboravit, authorizavit, et vt per saecula inconvulsa consisteret, violatores, raptores perpetuo anathemate damnavit".
Soluente vero Domina Richeza Regina mortis debitum dum deferretur tumulanda in braweilerensi coenobio, ut ipsa vivens constituerat (nam et locum sibi sepulturae ibidem designauerat) jussu praedicti Archiepiscopi Annonis corpus ejus vi retinetur, et in ecelesia, quam ipse in honorem beatae Dei genitricis semper Virginis Mariae a fundamento erexerat, sepelitur. Quo facto, memoratum allodiurn Cloteno eidem contulit ecclesiae, contradicentibus hujus Monasterii amicis, quibus ardore justitiae haec erat ad videndum violentia grauis. Nam contra fas, jusque divinum, excepto quinque librorum censu, hie sacer Bravveilerensis locus, non solum fundatricis suae corpore, sed et Cloteno privatus est, super qua re, imo temerato omni aequitatis jure fratres hujus coenobii non minime turbati atque consternati fuerunt. Tandem ipse venerabilis abbas Wolphelmus invocato divino auxilio, et habito fratrum suorum consilio, formatam ex industria in persona s. Nicolai episcopi epistolam ad Annonem Archiepiscopum pro correptione in praesentia reliquorum etiam episcoporum misit tenore sequenti.
Nicolaus Dei gratia Mirrcnsium Archiepiscopus Annoni Fratri et Episcopo salutem.
Miror fraternitatem tuam propter quosdam impios, invidas adulatores, in me, nescio, obquam eulpam mei sie graviter exarsisse, vt me odire, lacerare, et res meas a bonis hominibus mihi traditas non desinas contra humanas divinasque leges injuste deripere, quod quam sit absurdum et inconveniens, ad te ipsum tandem reuersus perpende; quod enim tibi non vis, quare hoc in me agis? Piligrimus Archiepiscopus in prima dedicatione mei Monasterii, ne mea raperentur vetuit. Itidem et Papa tunc temporis Joannes ejus decretum firmans statuit, Hermannus quoque Archiepiscopus hoc idem; Leo quoque Papa, cujus sanetitas neminem latet, eadem in Colonia praesente Imperatore Henrico confirmavit, postea a Roma directis litteris apostolico sigillo insignitis (sicut in promptu habetur ne njustitia ulla mihi fieret, sub anathemate decrevit. Tu etiam in dedicatione ipsius ecclesiae banno s. Petri et tuo firmasti. Vide ergo ne forte Dei judicio, sicut tu sanetorum Pontificum, et tua parvi pendes decreta: ita successores tui, tuo provocati exemplo, etiam tua convellant, et res a te datas ecclesiis, quas aedificas diripiant, et eas, quibus, vel in quos voluerint vsus, expendant; eadem quippc mensura (vt ait Dominus) qua mensi fueritis, remetietur et vobis.

16
Timens ergo Dei Judicia, quae sunt abiissus multa, noli eum irritare aufferendo sanctis sua, ne forte omnium advocatus, nostris clamoribus, iratus de medio te auferens, aeternis te tradat cruciatibus, nam multum rogamur, oompelliraur, et horribiliter a raultis adjuvamur, atque multoties blaspbematur, quod a Domino vita pro longatur. Quanto igitur excellentiorem locum tenes inter liomines, tanto aspectui omnium pates, et ideo non solum non reprehensibile, sed etiam, quod vis, vel quod agis, debet esse laudabile; sciat autem fraternitas tua, quod fratres, qui sunt in meo Monasterio, non sicut tibi dictum est, opibus super abundant, sed multa eos saepissime constringit egestas. Praedium autem Brawilre, quod Mathildis Deo dilecta a marito sumpsit in dote, illud eos enutrit pane, cerevisia sagina et legumine, nam caetera praedia, quae supersunt, nee uno quidem mense possunt panem sufficere; vini autem tanta copia est eis, vt, si nimia abundantia orbem terrarum repleverit, pro miraculo erit, si ultra XXX. carratas meruerint, hae sunt opes nimiae, quibus fratres mei dieuntur superabundare. His ita praelibatis rogo tuam dilectionem per illam, quae inter üeum et bomines est, cbaritatem, vt a te vlterius meae res non fiant in direptionem, sed, quae haereditario jure mihi relicta sunt, restitue, ne ad supremum Judicem clamor meus veniat pro te.
Caput VIII.
Capellanus Richeze Reginae ob infidelitatem suam horribiliter punitur.
Hoc quidem justo ac digno increpationis elogio, ipso eodem in tempore, quo vana calliditaliosus stropha sibi blandiebatur, de rapina enim bolocaustum data redargutus est, et sibimet ipsi in contrarium essenotatus est, sed mirum dictu, quod vestram tarn prudentem nee justa ab obstinatione sua revocare sententia potuir, nee illa vltio divina, qua Capellanus ejusdem Richeze Reginae Otto nomine justas suae luit poenas perfidiae, deterrere voluit, siquidem idem ille Otto ab eadem venerabili Regina in mandatum aeeeperat, vt venerandas sanetorum reliquias, quas in scrinio decenter ornato condierat post mortem suam Brawilre deferret, sed ille caecus avaritia, earum pretio pactus praeposituram cum Archiepiscopo, mox, ut in Saxoniam ad sua revertitur, quadam in sylua ictu fulminis percussus. ab equo cui insederat, praeeeps agitur. Tanta autem inundatio pluviae tonitruum est subsecuta, vt ex ejus infusione valida, attriti corporis cinere cum arena involuto, sola ejus tantum dextera manus sit integra reperta, nihilominus vero, successor abbatis Tegenonis Dominus "Wolphclmus cernens, quam plurimos hujus iniquitatis exemplo, contempto ecclesiastici vsus vigore, non enim ante juxta apostolorum, sed ratio ad errorem viam veritatis et justitiae reflectere eum de perpetrata iniquitate et per se et per alios etiam sui ordinis viros episcopos videlicet ad emendationem revocare satagebat, sed parum proficiens, eo defuneto regiam praesentiam plurimo labore sui, suorumque super hoc negotio sollici- tabat. Denique tarn diu pio labori institit, donec Rege Henrico imperante, praeeipue tarnen pro palatino comite Hermanno sibi per omnia fideliter adminiculante, permittente vero supradicti Archi Pontificis successore Hyldolpho Clotteno reeepit, et exaeto ab incolis fidei juramento in vsum propriae possessionis redegit, cujus cum fidei virtute, qualis habita esset animi constantia, in quadam ejus manifeste continetur epistola, quae hie subiieitur.
Domino Henrico Augustorum sanguini Dei gratia Romanorum Regi Wolphelmus cum omni Braweilerensium congregatione fidem cum intentissima precum devotione.
Misericordiae vestrae genibus provoluti, quod conquesti sumus, iterum conquerimur, quia pro justifi- catione, quam nobis fieri praeeepistis, frustra conelamatis taediis atterimur. Est autem querimonia nostra super quodam praedio, quod Clotteno dictum B. Nicoiao, quando puer fuislis, imo quia fuistis, est oblatum, quod quia tunc vestra non prohibuit infirmitas puerilis, speret Dominus, ut modo corrigat authoritas viirlis, nullumque patiatur ecclesiasticam censuram infirmare, quamvis etiam dicatur miraculis coruscare. Nam cum sint duae nativitates miraculis coruscantium, vetus Adam et novus, boni malique litem gerant inter se com- pugnantium, ac ex bono quidem eorum statuit, nos Dominus Deus informari, malum vero vel in saneto Petro, quod Christum negavit, non debemus imitari, cur enim egressus foras flevit amare, si non malum fuerit dominum suum negare? Ex his ergo bona sanetorum, non mala nos imitari debere intelligitur, et mox ex cisdein miracula, quae faciunt, ob ea, tantum, quae imitatione digna sunt, fieri colligitur, quod si miracula eorum nulla mala struunt, nee ecclesiasticam censuram, quae caeteris malis aliquanto gravius est, destruunt. Ergo ne miracula, quae fieri dieuntur ad sepulchrum Domini nostri Archiepiscopi Annonis, nostram querelam apud vestram clementiain videantur impedire, qualiter Imperator Augustus pater vester Henricus pro nobis agat, dignetur vestra serenitas audire, nam in charta, quam nobis fieri jussit de domino nostro Archiepiscopo Hermanno, et suis sororibus ita loquens nostram inquit audivere clementiam rogantes, ut eam loco ßraweilre nominato, libertate statueremus gratiam; quatenus ab omnium praesentium ac futurorum tarn Pontificum, quam Regum seu Imperatorum liber dominatu laetius tarn pro nostra, quam pro ipsorum salute vacaret; et post pauca, hanc eorum petitionein iustam et piam cognoscentes, voluntati eorum praebuimus assensum, loco Uli Braweilre nominato, libertatem statuentes, atque ut rata et inconvulsa maneat in perpetuuin, chartam hanc ei libertatem conscribi, manuque propria corroborantes, sigilli nostri impressione jussimus insigniri, quem, si quia infringere tentaverit, quam primum iram Dei, sanetique Petri, simulque omnium sanetorum ineurrat, sciatque se expositurum auri purissimi libras centum, nostrae camerae medietatem, Archiepiscopo alteram

17
medietatem. Ecce, si Dominus noster Archiepiscopus Coloniensis sine peccato Caesaris edictum oii'endere potest utriusque cameram ponderibus onerat immensis siquidem justificetur, unde a nobis causa movetur. At vero cavete vobis et vestris, lianc tanti patris declinando maledictionem, cui Dominus Papa Leo, cum aliquot suis antecessoribus suam quoque jungit anathematizationem, sed nee suam subtrahit dominus noster Archiepiscopus Anno cum suis antecessoribus Piligrino et Hermanno, in tantum vt Clotteno expresse et definitive nominaret, eo quod nobis timens carnales baeredes hoo ablatum ne formidaret. Supersunt adhuc qui, quando novissime nostram ecclesiam dedieavit, praesentes fuerunt, et banc definitam ejusdem nominis expressionem audierunt. Constat igitur ipsius bannum, vt de caeteris taceamus a semet ipso esse violatum, si praedium illud. unde agitur, illis, qui nunc retinent, ab eo, sicut ipsi fatentur, postea fuerat datum, unde ut ab ejus hostia maculam tollatis, largius a Domino vobis afüuant viscera pietatis, quibus ita pensetur miraculorum ejus commendatio, ut ecclesiasticae censurae non fiat confirmatio, nostrae quoque pusillanimitati consolatur, ne abundatiori tristitia absorbeatur.
Caput IX.
Archiepiscopus Anno in infinnitate constitutus promittit abbati Wolphelmo Clottcnum restituere.
Post aliquot tempus Archiepiscopus Anno ineidit gravem infirmitatem, cujus incommodo, dum vehementer anxiaretur, et mortis articulus imminere coepisset, venerabilis abbas Wolphelmus visendi eum gratia adiens, inter caetera consolationis verba hujus rei mentionem ingerens monuit eum pia sollicitudine, hoc piaculum expiare, hanc injustitiam eliminare, addens nisi emendatione mutasset commissum, pernitiosum ejus animae imminere periculum. Cujus ille, vt erat vir mentis ingenuae, benigne suseepta admonitione, sciens eum virum justum et sanetum humiliter se ejus commendat orationi, spondens in proximo aut idem bonum redditurum, aut aliud reeiproea vicissitudine pro eodem restituturum. His exhilaratus promissionibus, gaudens remeat ad propria Domini servus. Sed pro dolor secus, quam promiserat, aeeidit. Nam immatura morte praeventus obiit, et cum vita in medio, quod promiserat, imperfectum dereliquit.
Caput X.
Wolphelmus propter Clottenum cum Archiepiscopo Hildolpho Annonis saepius nominati successore multum oecupatur.
Igitur, quae a majoribus nostris coaevis, videlicet vel diseipulis beatissimi viri comperimus, fideliter stylo percurrente digessimus, nunc, quae nostris sunt acta temporibus vel ipsi vidimus, in gestorum illius ordinem referamus. Post excessum itaque venerabilis Annonis, dominus Hildolphus non absque Coloniensium injuria Praesulatus obtinuit insignia, qui super hac eadem re, scilicet allodio Clottenensi saepius est conventus a venerabili patre nostro, abbate Wolphelmo, insuper praemonitus est, atque rogatus a praedicti hujus loci congregatione, sed responsum dedit sub pie sonantibus verbis fraudullentum, nam dixit se nulla ratione id sanetae Dei Grenitrici Virgini Mariae velle, seu audere adimere, quod tanti meriti vir Anno Coloniensium Archiepiscopus sua contulerat devotione, nolens animadvertere hoc praedictum allodium, contra omnem aequitatem subtractum fuisse. Unde nunc vir Domini venerabilis abbas Wolphelmus, se apud Archiepiscopum Coloniensis ecclesiae Hidolphum minime cernens proficere, habito fratrum suorum consilio, atque consensu per fideles atque prüdentes legatos regiam magnificentiam, studuit adire, omnem gestae rei ordinem proclamare, et non solum commisit legatis suis, quatenus oretenus negotium hoc explanarent coram caesarea Majestate, sed etiam per semetipsum studuit litteris ipsi Imperatori Henrico quarto confidentius insinuare. Est hie etiam sciendum, quod prius comes palatinus Hermannus saepe dietae Richezae Reginae Polonorum patruelis, nee non alii fautores, ac boni amici hujus monasterii per omnia satagebant abbati et conventui suecurrere. Epistolam ad Imperatorem tunc temporis scriptam vide superius folio.
Caeterum quartus Henricus Rex, postmodum Romanorum Augustus, qui illo in tempore regni monarchiam strenuegubernabat, hujus rei comperta proclamatione se spondet omnimodis affuturum juvamine, factum quidem graviter ferre, nunquam tarnen, quoad viueret, permissurum stabile, animadvertens etiam famam bonitatis domini Archiepiscopi Annonis, hac praevaricatione legum vel justitiae non medioeriter posse obfuscari, memor prioris amicitiae viri, ab illo quippe educatus vel nutritus fuerat, mandat domino Hildolpho ejus successori, Clotteno cele- rius restitui coenobio Braweilerensi; at illo nil certi ad haec respondente, sed potius de die indiem differendo, tempus redimente, non ex voto consulti sed spe frustrati, rediere legati. Tunc vir Domini omni humano destitutus consilio, quid ageret, quo se verteret, dubius fluetuabat: sed ab eo, sibi opem et consilium flagitat, qui solus novit in periculis et necessitatibus subvenire. Tunc ejus ineidit animo nil praestantius fore. quam Pontificem sedis apostolicae super hac re interpellare, qua inspiratione animaequior faetüs, destinat velociter legatos ad apostolicum, tunc forte consistentem in confinibus alpium. Qui ubi coram senatus primoribus et Romanae ecclesiae judieibus ad liquidum verbis Papae exposuere singula, quae ab Archiepiscopo Annone de Clotteno saepius memorato gesta fuere, omnium mentes et corda Stupor apprehendit cum admiratione non modica.
Fahne: von Bocholtz III. O

__B__
Tunc Dominus Papa Hildebrandus, qui et Gregorius ex authoritate beati Petri apostoli per epistolas suas denuntiat Domino Hildolpho ejus successori, ne sub specie pietatis, defensor existens impietatis, Clotteno Braweilerensi ecclesiae violenter ablatum, diutius patiatur irrevocatum. Non eget inquiens, o fili, Deus offerri quicquam ex injustitia sibi, quia, ut legimus, sie fiunt ei victimae ex rapina, quomodo si quis mactet filium in patris praesentia. Patratorem quidem bonorum multorum agnouimus fratrem nostrum Annonem Archiepis- copum, tarnen in hac parte minime defendendus est non errasse, tum quod B. Nicoiao praeripuit, sanetae genitrici Dei gratum holocaustum aestimavit, dicente domino per Prophetam: quia ego Dominus diligens Judicium, et odio habens rapinam in holocaustum. Nee fas est a fidelibus credi matrem discrepare avoluntate filii: dum id prorsus constet, vtrisque proprium, atque commune, eadem velle, et eadem nolle. At tu ne defendendo injustitiam videaris offendere Deum, tolle de medio, quod, alias licet bonus, hie male consultus commisit episcopus Anno, ne et illius detrimentum sit coronae, et tibi occasio eulpae.
Hujusmodi paternis adminitionibus a sedis apostolicae authoritate suseeptis, praedicti pontificis Hildolphi magis in furorem versus est animus, quam ad justitiam vel misericordiam provocatus. Denique convocat ecclesiae Coloniensis primores, se diffamatum, aecusatum per virum Dei conquerens apud apostolicum. Tunc vir mitissimus, his humiliter renitens objeetionibus: proferatur, inquit, o Domine in medium, si placet, aecu- sationis testimonium: si nequeo me excusare, de quibus criminor a te, tunc demum digne convincar offensam meruisse. Episcopus itaque domini Apostolici epistolam tenens prae manibus, legendam tradit in publico, aestimans per ejus relationem eunetos in serui Dei armari contradictione. Qua recitata plures assensere nil dignum actum offensione. Quidam vero Bezelinus, domus B. Petri Apostoli custos, cum aliis, quibus erat animus rem potius perturbare, quam ex aequo determinare: cum aliud non invenirent, quod obtenderent, non absque suo consulto Papain super hac re asserunt lieuisse expetere.
Caput XI.
De contumeliis et comminationibus quas sustinuit pi'opter Clotteno.
Dum facili responsione hanc Domini famulus objeetionem quivisset refeilere, episcopi magis furentis odio, quam justo judicio injuriatur, calumniatur: convitiis quoque et contumeliis secus, quam pati dignum fuerat tantae reuerentiae virum attreetato, postremo etiam terribilibus sacramentis pastoralis curae baculum adempturum minatur. Tunc vir beatus in injuriis patientissimus, virtute constantiae roboratus, timore nudus, adversariorum conatibus respondet intrepidus. Nesciebat quippe mens justi pauere, quae nulla torquebatur conscientiae eulpae, diuina nos comitante dementia, non hie hodie praejudicium veremur ineurrere, puram gerentes conscientiam, totius prorsus criminationis innoxiam. Hie sermo videtur completus, ubi dicitur, ut leo, confidere justus. Dum haec et his similia vir Deo plenus efficacissime loqueretur, oris gratiam mentisque constan- tiam omnes aemuli mirabantur, et veluti nox quaedam, et tenebrae mentibus eoruin sunt infusae: quid agerent, quo se verterent, dubii nutabunt, dolentes se casso consumptos dolore, non invenientes, qua parte eum caperent in opere et sermone. In his perturbationum angustiarumque pressuris, ex primoribus praeeipue favebant beato viro, Bertolphus, vir probus, ecclesiae beati Andreae Apostoli praepositus, et quidam Wigmannus de Herersbach vir militaris et nobilis, sed et eloquentia insignis. Hi duo medium habentes eum, vt olim coelitus directi Machabaeum, pro defensione justitiae, non sunt reveriti injustitiam oppugnare, adeo, ut nee minis, nee terroribus coneuti, nee a proposito aliquo possent munere frangi. Instabant igifcur viriliter ex apostolica authoritate, precantes Judicium Braweilerensi ecclesiae fieri juxta mandatum et legationem apostolici. Quorum voeibus et instantia non medioeriter exaeerbatus Episcopus, cum graui indignatione inquit: habetote vobis Clotteno, meum erit, tarn et injuriam meam vindicare, quam et vtiliora pro Clotteno data reeipere. Itaque raptum ex ore ejus verbum, et cum velocitate diriguntur legati, idem bonum vindicaturi. His ita patratis jubet Episcopus virum Domini apud Nussiam castrum sibi oecurrere, ea omnimodis intentione, vt nullo ejus obsistente adjutore vel defensore, facilius eum valeret pro voto deponere. Sed non est sapientia, non est prudentia, non est consilium contra Dominum. Quamdiu vero ista ineubuit adversitas, tamdiu fratrum non destitit votiua charitas, Septem psalmorum et litaniae supplicatione dominum incessanter exorare, ut de moerore gaudium, de tribulatione laetitiam concederet invenire. Vir itaque Domini sciens tutam defensionem constare non posse per hominem psalmista dicente: bonum est sperare in Domino, quam sperare in prineipibus, de adjutorio domini eonfisus, hilaris, et gaudens iter aggreditur, quo fuerat imperatus. Perveniens igitur ad locum, non modica inopum collecta mullitudine, per opera pietatis et misericordiae se Deo cupit attentius commendare. Cumque in solario cujusdam domus resedissent, et vir Domini cum suis necessaria ministrans, sollicitus cireuiret, ex improuiso solarium corruit, totaque illa multitudo cum viro Dei in cellarium subterra- neum cadendo devenit, quos e vestigio pars non minima domus subsequens oppressit: sed ex Dei Providentia, serui sui meritis, nulli laesionem intulit. Itaque exciti cives, tanti sonitus fragore oeiius advolant undique, et non sine grandi admiratione sospites extrahunt, quos iam iamque periisse crediderant. Quidam vero prae- caeteris lapsus oppressusque periculosius dum iam aosi raortuus defleretur ab omnibus, eduetus nulla reperitur parte corporis laesus; sed et pincerna hominis Dei, Godecho nomine, ipsa hora, bina vasa testea vino repleta prae manibus tenens, cum ruentibus pariter mit: sed mirum dictu, nee sui, nee vasorum, vel vini pertulit eifusionem. Quod factum mirabile id circo divinae clementiae placuit demonstrare, ut panderetur mortalibus, quanti apud se meriti vir sanetus iste fuerit. At vero Episcopus, qui eo illum advenire compulerat,

19
diuinitus, vt creditur refraenatus, in nullo tum ei voluit esse contrarius. Egit quippe hoc miro modo circa famulum suum divina provisio, nee mortalis hominis premeretur judicio, quem tanto magnificare disposuit prodigio. Hinc non sopitum, sed acrius accensum est praedicti episcopi furoris incendium. Nam quamvis eum tunc sinerit abire, rursus tarnen Coloniam statuta die ad se jubet redire. Interea fratribus ut supra meminimus pro eo sollicitis in vigiliis et orationibus adest vir Domini improvisus. Quis, quaeso, fluetus eloquentiae, quae lingua potest evolvere gaudium tunc factum in commune ? gloriabatur quippe non immerito humanitas gregis ex praesentia sui pastoris, quem Dominus glorificaverat admirandae protectione virtutis.
Caput XII.
Visio, quam habuit Hartniannus abbas Tuitiensis super morte Hildolphi episcopi Coloniensis.
Ea tempestate quidam Hartmannus abbas Tuitiensis dum nocte quadam somno indulsisset tale vidit somnium, praesagium utique futurorum. Vidit igitur per visum virum quendam forma egregium, vultu reuerendum, episcopalibus infulis decenter ornatum a Braweilerensi ecclesia procedentem et iter Coloniam usque dirigentem. Quem praecedentem beatum Wolphelmum abbatem cum fratrum caterua cernit e vestigio subsequentem, septem psalmos cum litaniis saepius modulatis voeibus iterantes. At ubi ad fores perventum est cubiculi episcopi quiescentis fores obseratae, virga praecedentis impulsae, dictu velocius sunt apertae. Quibus taliter intromissis, dux praevius Stratum adiens reeubantis cum gravi requirit animadversione, cur tanta contra se temerius praesumpsisset exercere. Expleto sermone virga, quam manu gestabat, ad ultionem injuriae graviter illum percussit in vertice. Itaque somno excitus abbas prae pavore virum domini certum reddit ex divina protectione et beati Nicolai consolatione. Nee falsum extitit prorsus somnium vel inane, dum quod fratres in psalmis et litaniis constitit egisse, hoc Uli Dominus per visum dignatus sit reuelare. Adhibet etiam certam fidem visioni exhibitio operis, nam uno eodemque momento, ut hie illum vidit percuti se sensit episcopus morbo gravari, tali ergo modo divinitus recisa et nisu suo frustrata illius adversatrix intentio est, morbo quippe reualescente post dies paueos obiit, et cathedram praesulatus Seguinus vir pius obtinuit. Audita itaque morte praefati antistitis vir domini venerandus abbas Wolphelmus confidenter Mosellam ascendit, et exponens longius injuriam sibi illatam propter priuilegia superius descripta, ostendit iam noua, videlicet litteras Gregorii papae et Imperatoris Henriei quarti imo assistentibus sibi testibus allegauit assensum dominorum episcoporum qui in fine vitae suae huic monasterio injuste ablata restitui jusserant; quibus auditis incolae Clottenenses fidei juramentum ei reddiderunt, sieque in propriae possessionis usum praedictuin praedium cum suis attinentiis nihil contradicente domino gratiosissimo Archiepiscopo Coloniensi Segewino reaeeepit. De his ita meminisse sufficiat, nunc se ad gestorum ejus sequentia describenda articulus vertat.
Caput XIII.
Wolphelmus Monasterium Braweilerense diuersis picturis exornari facit.
Hic itaque Domini famulus, quae retro sunt, oblitus in anteriora se extendens totis viribus exemplo David prophetae dicentis, Domine dilexi decorem domus tuae et locum habitationis gloriae tuae, domum Dei aggressus est exornare decoris varietate, quod quia devotissima mente coneepit, mirifico effectu consumare meruit. Denique ut breuiter euneta perstringam, ejus instantia vel tempore in varios ornatus picturae vel fabricae, seu etiam musiui operis decore, intus et extra se Status extulit braweilerensis ecclesiae. Textum praeterea operis cujusque versibus expressit egregriis, ut liquido pateret inquirenti totius plenitudo materiei.
Caput XIV.
Jussu Wolphelmi in quatuor partibus ambitus quatuor Evangeliorum libri certis temporibus anni a diaconibus leeti sunt,
Opere pretium est, illud etiam non reticere, quod singulis annis vir Domini, novi et veteris testamenti paginas ex integro faciebat legendo revolui: quatuor vero Euangeliorum libros, quoniam non eo loco, vel ordine, quo reliquos competebat expleri, statuit quatuor temporibus recurentibus anni, in quatuor plagis claustri singulos a singulis diaconibus recitari. Quod cujus fecerit vtilitatis intuitu, vel devotionis affectu, ex subjeetis ejus, super utrumque testamentum compositis, liquet versibus. In quibus singulis annis utrisque explendis non parvi pendendam annectit causam vtilitatis, plurima etiam necessaria tangens, nunc personas subito, decenter commutans, nunc electorum per verbera salutem denuntians, nunc scripturarum suavein gustum commendans, postremo geminam in Christo naturam generis humani medicinam demonstrans. Haec ideirco praelibauimus, vt cum ad talia perventum fuerit loca, intrepidus lector percurrere possit, quod se jam didicisse meminerit.
Fahne: von Bocholtz in. 6

20
Versus sunt hi.
Late diflusus sie ecclesiasticus vsus
Sc Testamentis exereet in omnipotentis,
Ut legat haec ambo, sed et omni compleat anno
Sicut in hebdomada psalmorum clauditur oda.
Ast hinc psallendi, cum stet Status, inde legendi,
Dcctio, quo prosit, nunquam praefatio desit,
Qua clavi linien patet ad quodeunque volumen:
Pandat ut admisso, quod elamet abiissus abiisso.
Admitti vero dedit ejus gratia clero,
Qui populis ipso parat hinc documenta ministro.
Sed eunetis aeque non detegit intima quaeque.
Quis tarnen interea non abnuit interiora.
Angelus hinc ensem suspendit percuttentem.
Altius inflictus non laedit fuhninis ictus,
Non ignis torrens, non vultus Daemonis horrens,
Captiuis dirae discedunt sensibus irae.
Vasta lues niorbi, quae saepe supervenit orbi,
Aut non accedit, citiusque precando recedit.
Exceptos natos, quod vult pater esse paratos,
Vcrberibus tangi, poenisque rugacibu's angi,
Quis obsterrendi nocuo sunt foedere nuuidi.
Sed non donorum Dens usum subtrahit honun,
Quis patrem sesse per verbera comprobet esse.
Si sit ejus ritus legaliter liic stabilitus,
Vt sie psallatur seu diximus atque legatur
Utilitas extra patet haec, latet altior intra.
Huc introduetus gustabit munera fruetus.
Cui donat nientem Dominus gustnre scientem
Fruetus majoris, quam pandat lingua, saporis.
Sed nee erit, gustum qui scriptis exprimat istum,
Gustans ipse magis seit, quam sit gratia suavis,
Quam scripturarum conservat cella sacrarum,
Et quae diffundi se vult per climata mundi:
Quo genus humanum sit in hoc lnedicamine sanum,
Quod naturaruin peragit compago duarum :
Dum Dens inde pater parit, hinc parit innuba mater:
Nil coelis illinc, nil terris charius est hinc.
Qua specie bina componitur haec medicina.
Christus patre satus, Dens: ast homo virgine natus,
Qui cum patre Deus, sed et almo Pneumate, verus,
Ad nos indultis pandat pia viseera eulpis,
Saecla per examen dum juste discutit. Amen.
Hos versiculos beati viri ideo huic operi iuserendos utile duxi, vt quomodo simpliciores plane curreutis prosae delectantur pastu, ita perfectiores enucleatius spiritualiter dieta indagantes, eorum spirituali gustu pariter reficiantur et fruetu.
Caput XV.
De exhortationibus, quos ad fratres facere erat solitus.
Saepius autem in conventu fratrum de salute disputans, et suadens animarum, inter multimodas virtutum propositiones, hoc modo plerumrpae eleemosynarum vel hospitalitatis commendabat gratiam: oportet inquit, ut scriptum est, et testimonium habere bonum ab his, qui foris sunt: et hospitalitatem non oblivisci, dum et quosdam placuisse legamus, angelis autem bospitio reeeptis. Vnde magnopere vos, fratres, pauperum, vel hospitum suseeptioni curam impendere admoneo, quia profecto quiequid illis fideli deuotione confertur Christo nimirum, qui se in paupere suseipi, in hospite colligi vult, impenditur. Ideoque maxime necessariam hospitalitatis et eleemosynarum intuli gratiam, quia nee locum propagari perpendo vel inhabitantes, nisi per eleemosynas et assiduas preces. Verum, charissimi, dum alieujus in vobis boni scintillam videritis ignescere, ne vestris quaeso meritis velitis adscribere, quoniam ut scriptum est, neque volentis neque currentis, sed Dei est miserentis. Omnipotens quippe Deus adspirando nos praevenit, ut bona velimus: et adjuvando prosequitur, ut possimus: inanis enim aliter esset conatus noster, nisi divina cooperaretur et virtus, et taliter autem gratia praecurrente, et bona voluntate subsequente, quod conditoris est doni, nostri fit meriti. His et ejusmodi exhortationibus corda fratrum irrigans frequentius ad seetandam prouocabat pietatem. Lucrandis autem sedulus invigilans animabus, satagebat nil promere verbis, quod non roboraret exemplis, ne vitaemunditia prorsus discreparet a lingua. Hoc ordine nimirum hypoeritarum declinabat consortium, qui verba quidera sanetorum habent, sed vitam non habent: et quos sermonibus generant, non fovent exemplis: et quos verbis aedificant, moribus et vita destruunt. Namque vir beatus non solum lingua sua suasit, sed et exemplis, moribus et vita subjeetis ostendit, quaeeunque fidelibus suis omnipotens Deus obseruanda mandavit. Pauperum vero Uli semper erat maxima cura. Unde dispensatione provida Xenodochio superaddidit deeimas atque vineta, ut absque peeunia victus eis praeberentur necessaria. Jugiter illi adversus vitia pugna, quia mens ad virtutes ereeta, non erat proelivis ad vitia. Radicem omnium malorum, cupiditatem, vel avaritiam, adeo perhorrebat, ut praeter communem simplicemque victum nil sibi prorsus, quod speciale foret, assumeret Pietatis affeetu potius amari, quam timeri satagebat. Unde jaetantiam et elationem proeul dubio respuebat, nulli vero detrahere, nulluni volens odire, extinetis faeibus irae vel invidiae, elegit omnes fraterna dilectione diligere. Semper hilaris, semper laetus, praeferens hilaritate vultus, quam sincerus et purus et erga Deum et homines ejus esset affectus. Quanquam vero jugi esset contemplatione suspensus, erat tarnen singulis compassione proximus, mente immine deflectens a contemplatione, dum pietas ferueret in opere. Sic nimirum in similitudine coelestium animalium, ante et retro oculatus, utrarumque virtutum fuerat charitate devinetus: ut dum cuilibet earum videretur intentus, proprietate tarnen non careret alterius. Taliter se agebat, qui Deo nil charius possidens praeferebat, ex omni cordis et animi affeetu, diligens Deum, omnem vero christianum tanquam se ipsum: seruans in simplicitate jrmocentiam, in charitate concordiam, in humilitate modestiam, in diseipbnae seueritate censuram. Erga bene agentes Praelatus apparere noluit, sed ut coaequalis et socius: adversus vero vitia delinquentium. promotionis suae exercebat priuilegium. Quis autem verbis valeat exprimere, quanta discretione omnia judicia sua studuerit temperare, quantaque justitia moderari ? dum etenim pro quovis delicto alicui foret inferanda correctio, primitus in se descendens, iuxta illud Apostoli, si praeoecupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos, qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis, considerans te ipsum, ne et tu tenteris: tanquam proprii reatus delictum deflebat alterius. Ita nimirum mens Deo devoti pectoris, omni se

21
excoluit genere pietatis, satagens gaudere cum gaudentibus, flere cum üentibus, vir plane mitis et justus, sie omnibus omnia factus. Quo enim dolente non condoluit? quis ad illius aspectum moerorem non mutavit in gaudium ? quis ira inflammatus, illius sermone non est mitigatus ? quis iniqua cogitatione pulsatus, non illo est medente curatus? quis consolari petiit, et consolationem non invenit? quis vim verborum, quis efficaciam exprimat sermonum ? quis pietatem evolvere, quis cbaritatem valeat enarrare ? in qua adeo radicatus fuerat, et fundatus, ut licet nullius expers esset virtutis, hujus tarnen eultor existeret specialis. Non segniter etiain animo retinens, quod quanto subjeetis Praelatus, tanto curis majoribus esset oecupatus: studebat omnimodis Deo per contemplationem placere, exteriorum curas per idoneas quasque personas solemniter adniinistrare. Taliter ex voto liberius vacans Domino, utrobique providus prospexit: intus propria vigilantia, exterius congrua prouidentia. At quoniam fuerat mirae mansuetudinis, et discretionis, sciens, quod districtio, si modum excedit, saevitiam gignit, et nimia pietas dissolutionem diseiplinae parturit. Tanta inter utrumque usus est discretione, ut nee indiscreta districtio subditis, recusandi laboris fieret occasio: nee nimia pietatis exhibitio, diseiplinae foret immoderata remissio. Ita nempe exemplo sanetorum patrum gressus suarum instituit actionum, ut nullatenus extra limitem justitiae propriam sineret effluere actionem, hinc profecto felicem, ac jure beatum talem dixerim virum, qui et ecclesiasticae diseiplinae vigorem fortiter tenuit, et tarnen matrem virtutum discretionem nunquam deseruit.
Cujus ut mores vel actus summatim perstringam, fuit vita laudabilis, verbo discretus et utilis, consilio prouirlus, moribus ornatus, affabilitate mellifluus, misericors et benignus, pronus ad veniam. tardus ad iram. Per pietatis affectum, omnium condescendens necessitatibus miserorum : juxta beatum Job, pater erat pauperum, moerentium consolator, pupillorum adjutor: non despexit inopem, nee dimisit absque operimento pauperem: alios refovens verbo consolationis, alios ope reuelans pietatis. Ab infantia Deum timere didicit. Ex utero enim secum egressa miseratio creuit. Area cordis iugiter referta bona voluntate. nunquam vacua raanus extitit munere, pauperum sibi apud Deum hie conciliabat patrocinia, faciens sibi amicos de iniquo mammona, qui eum quandoque reeiperent in aeterna tabernacula. Ne autem mundum plus justo videretur diligere, mundo solummodo usus est ad necessitatein, non ad superfluam delectationem. Noxias quippe ab animo exeludens delectationes, apostolicas aemulabatur traditiones, corpus videlicet castigare, et in servitutem redigere, ut extenuatum coelestibus diseiplinis, vas aptum fieret sanetificationis. Nouerat enim animum non posse legitimo imperio perfrui, nisi carnis motus penitus essent subjugati. Hoc denique ritu sacrificii in sui cordis penetralibus hostiam vivam, sanetam, Deoque placentem se exbibuit, dum singulis diebus cum sacrosanetis corporis et sanguinis Christi mysteriis, per compunetionis gratiam se se in holocaustum maetavit.
Caput XVI.
De fratre suo Frumoldo et duabus sororibus scilieet Oswenda et Berta.
Exstiterat huic beatissimo viro frater germanus, Frumoldus nomine, sorores sanctimoniales, duae quarum uua Oswenda nomine, mirae siniplieitatis et innocentiae fuit foemina: altera vero Berta nuneupata, litterarum plurimum emieuit scientia. Haec autem beatae Adelheidis primae Vilecensis abbatissae, eleganti satisadmodum stylo conscripsit, et plurimum religionis vel scientiae suae fruetum in eodem loco dereliquit. De cujus praedieta sorore, domina videlicet Oswenda, nostris temporibus factum übet referre miraculum, omni sane laude, memoria, et veneratione dignissimum. Quidam frater in coenobio Braweilerensi, Vdo nomine, adeo pessima laborabat infirmitate, ut omnes cogerentur de ejus desperare salute. Denique toto miserabiliter intumescente corpore, omnium membrorum amissa sanitate, trunco potius, quam humano corpori videbatur similis: quodque maxime mortis indicium solet existere, nulluni remedium illi adhibitum valuit proficere, volente, ut credimus, Domino demonstrare, quod quanto gravior morbus, tanto potentior omnipotens credendus est medicus. Cumque de solis ejus ageretur exequiis, lento sopore corripitur, videtque per sömnium Dominam Oswendam, iam immor- talitatis luce potitam, sibi assistere, compatientisque aflectu manu totum corpus permuleendo, vim doloris lenire. Inde Oratorium jacentis lecto contiguum ingressa, tertio flexis genibus adorauit, sieque super aegrotum signum sanetae crucis exprimens disparuit. Illico virtus divina est subsecuta. Nam post paueos dies convaluit integra sospitate reeepta; unde nee dubium extitit, illo visa pandente ipsius suffragantibus meritis erutum illum de confinio mortis. Fuerat autem tarn immanissimus languor, ut a planta pedum usque ad verticem in eo non esset sanitas: sed tota corporis cute subtraeta, aesi vetere homine exutus, recenti eorio cum salute est superindutus.
At vero praedictus beati Wolphelmi germanus, Dominus videlicet Frumoldus, armis terrenae militiae exutus, se illis implicari recusauit ulterius, ut Deo seruire posset expeditius. Studium itaque peregrinationis arripiens, ne exul coelestis fieret patriae, omni reliquo vitae suae tempore longe lateque ad promerenda sanetorum patrocinia se studuit exiliare, uno tantum contentus seruulo comite: cui tarnen versa vice, ut alter Martinus, sie saepius consueuit ministrare. Quod genus divinae propitiationis illo pedibus jugiter exequente nudis, adeo saepius vidimus eum liventes plantas habere, ut nulla ratione calceamenta valeret admittere. Erat etiam ei solennis consuetudo, quam diu ad divinum in ecclesia assistebat officium, omnimodis alieujus vitare colloquium: sed stans, vel humi prostratus orans tanta laehrymarum potiebatur ubertate, ut velut imbre perfusum madidum reliquerit pauimentum. Hanc compunetionis gratiam per divinam possidens clementiam, custodem in se reliquarum deputavit esse virtutum. Quia nullum penitus ei dominari liovit delictum, cujus

22
mens sedulo compungitur ad lamentum. Quis hunc fidelissimum Domini dubitauerit servum, cujus executio mandatorum, tarn euidens meritis illius praebet testimonium ? Quamvis etenim in pace praesentis vitae consummauerit cursum, explevit tarnen martyrium, satagens crucifixum habere mim dum, dum carnem suam cum vitiis et concupiscentiis crucifixit, et dominum fideliter sequens mundo peregrinus extitit. Hie coetibus justorum, ut confidimus, conjunetus, in ec-clesia propriae possessionis quiescit sepultus, baec pauca prolata sufficiant ad sanetitatis testimonium beatissimi patris Wolpbelmi et Frumoldi germanorum.
Capnt XVII.
De Borchardo milite, qui viro dei adliaerens plurimum dilexit.
Erat tunc temporis vir quidam genere nobilis sed moribus nobilior Borchardus nomine praefectoriae dignitatis, sed et praepotens armis, qui gerraanus extitit Illustrissimi viri Emehardi Wirceburgensis episcopi. Hie evangelii non surdus auditor, si vis perfectus esse, vade: vende omnia, quae babes, et da pauperibus, et veni, sequere me: relictis omnibus, quae temporaliter videbatur possidere, Kanerberg, Castellum suae munitionis, domino consecrari fecerat locum orationis, taliter dum dives esse posset in mundo, pauper elegit esse cum Christo: plebejo habitu amictus sanetorum perlustrabat loca, servorum Dei solerter requirens alloquia, unde et ad notitiam famuli Dei Wolphelmi deduetus, maximae ab eo loco venerationis est habitus: et ut quondam anirnae David colligata est anima Jonathae, sie amor Dei confoederavit vtrosque. Ex hae itaque mutuae charitatis affectione, frequenter eum solitus invisere, dulcissimos gaudebat verbi divini favos ex ore ejus pereipere. Mirabatur autem supra modum tantam illi coelitus concessam divini affluentiam verbi, ut quomodo ex supercrescente fluvio rivus, ita ex illius mellito gutture manaret sermo divinus. Sed quid mirum, quod semper animus fixus in coelestibus, de divinis traetare valebat subtilius? vt ergo rei ordinem prosequamur, volens Dominus pio reuelare diseipulo, quanta perfectio lateret in magistro, talis ei nocturno silentio divinitus declaratur visio. Vidit igitur illum, quem tremit tartarus, colit abiissus, coelorum adorat exercitus, in quem desiderant prospicere ordines dignitatis angelicae: hunc, inquam, vidit balneo impositum manibus et officio beatissimi "Wolphelmi reuerenter foueri, ablui et detergi: vbi etiam circumstantes duodeeim Apostoli admini- culum ferre videbantur ministranti. Ille igitur vir praeclarissimus coelitus sibi ostensam visionem per quendam Meginhardum nomine monachum fratrem satis sibi familiärem ad viri Dei properauit transferre notitiam. Qui sagaci animo vim somnii discutiens, coepit diligenter investigare, quid visio haec videretur portendere, Intellexit itaque patenter se commoneri vigilanter boni seruare tenorem propositi, Christo in suis omnimodis ministrari membris, juxta ipsius dicentis vocem: quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Gaudebat autem vir Deo amabiiis summo electorum capiti operibus placuisse pietatis, sed seriem, actibus exequi cupiens visionis, vice Domini balneum praeparatur egenti, in cujus singula peraguntur obsequio, quae visionis poposcerat ordo. Quibus rite completis, toto corpore mundus et sanus egressus, ex integro novis est vestibus decenter ornatus, a quo tempore tantam gratiam meruit obtinere, ut mirabilium quoque patrator opertun mereretur existere.
Capnt XVIII.
De midiere, quae reeepit visum per ablutionem digitorum miraculose.
Fuerat itaque quaedam mulier in territorio braweilerensi Golda nomine, quae utrorumque luminum coecitatem se doluit ineurrisse, cumque omnium illuminatori placuisset per famuli sui merita illi subvenire, sub nocturno silentio tali perfruitur visione: videbatur ei leniter dormienti viro Dei Wolphelmo missarum solemnia celebranti assistere, et post expletionem manuum ejus ablutione oculos suos diluere, exterososque fimbriis vestimentorum ejns diu optatum lumen reeepisse. Quam visionem ad nos perlatam famulo Dei ad divina mysteria properanti humiliter suggessimus, et ut pauperculae mulieri compateretur exoravimus. Qui non assensit, hoc sui non esse referens meriti, et somniis saepe fallentibus fidein non leviter adhibendam, sed si est, inquit, haec visio ex se, seeundo ac tertio Dominus dignetur eam reuelare. Itaque corde contrito et humiliato in jejuniis et orationibus reconstituto, eadem visio, quae mulieri primo apparuit, seeundo et tertio: quid plura ? Tandem vir Dömini nostra victus instantia secreto admittitur illa, ante fores ecclesiolae jussa consistere, quia non usus ei furat facile nisi certa ex causa frequentiam mulierum admittere. Itaque rite peractis missarum solemniis, vt doeuit visio, abluit, extersit, mox clare videns remeavit. Tunc vir sanetus nolens virtute facti hujus humanis favoribus attolli, memor dominicae praeeeptionis jubentis diseipulis, ne quoadusque tempus compleretur resurrectionis, ordinem cuilibet panderent visionis, interdixit summopere nobis, id illo in vita superstite nulla ratione prodere, nulla necessitate detegere.

2 3 Caput XIX.
De periculo nauigationis in Rheno, a quo miraculose orando se ac socios suos liberauit.
Vir itaque Domini de die in diem virtutum exuberans copia indesinenter ad coelestis vitae suspirabat gaudia, quae iam promeruisse gaudet felix ejus Spiritus in sui domini praesentia. Nam quam diu in corpore vixit, mundum corpore, non mente, inhabitavit, ibi magis habere fixum appetens animum, ubi gaudium noverat sine fine mansurum. Unde et merito dicere valebat cum Apostolo, nostra conversatio in coelis est, et illud: non habemus hie manentem civitatem, sed futuram inquirimus. Coelestis ergo patriae incessabili flagranti amore inter alia atque alia virtutum exercitia, tanta ei erat orationis instantia, utquanquam omnibus floreret virtutibus, hanc tarnen possidere videretur prineipalius. Ex cujus assiduitate haee etiam ei inolevit devotio. ut singulis annis dum more sanetae et universalis ecclesiae jeiunium obseruaretur quadragesimale, non solum circumjacentia, sed et Agrippinae Coloniae ubique sanetorum orando inviserit loca. At quoniam hujus rei nunc ineidit mentio, libet referre grande periculum, immo miraculum, quod nobis contigit redeuntibus Coloniam e Tuitio. Beati et gloriosi Confessoris Heriberti sepulchrum oratum petiveramus: redituri, puppim ascendimus: soluti a littore ad modum prospere navigabamus. Introrsum nos unda iam longius rapuerat, dum ecce repente intolerabili exorta tempestate, rupta quies Rheni ab imis sedibus perturbatur: vndaeque in se redundantes, ad instar prominentium rupium, capitibus imminere videbantur in naui residentium. Sicque nauis huc illucve vagis dilabitur undis, et nunc summo in fluetu pendens, nunc unda dehiscens terram inter fluetus aperit, turbatisque nautis prae pauore mortis sonus haesit in gutture vocis. Tanto nobis vallatis periculo, virum Domini, in posteriori nauis parte residentem, et suo more, nescio quid secreti, meditantem, et eorum, quae nobis evenerant, prorsus ignarum adiui, et mortem omnimodis imminere nunciavi. Qui protinus ad orationum convolans nota praesidia, sanetorum deuotissime implorat suffragia, litaniae supplicatione imposita, de hinc cum creba crucis objeetione, salvator mundi salua nos. coepit canere, qui per crucem, inquiens, et sanguinem redemisti nos, auxiliare. Hortatur dehinc resumptis viribus constanter remigare viros, nullo mortis metu coneuti nullum ex eis periturum asserens pi'ovidentia Dei. Hac exhortatione animati, et quoniam res pro anima fuerat illis, dum fortiter ad litus tendunt, viriliter aequora scindunt. Interea miserabilis clamor untriusque sexus super litus consistentium attollitur in coelum periculum nostrum eminus intuentium. Quid multis morer? inter confinia positi mortis et vitae, tandem perlabimur ad locum ubi multitudo navium latius Rheni oecupaverat sinum. Quas attingentes et ex altera in alteram transmigrantes juxta viri Dei vocem praeter spem evasimus omnes. Veruntamen ne dubitaretur ullo modo, illius nos salvatos merito, concite ad rabies Rheni fulminis divino declaravit indicio. Denique ut ille beatus pedem extra puppim extulit, quae paulo ante divinitus suspensis fluetibus praedae fuit, et quae prius onusta mergi non potuit, subsistere tanto viduata patrono nequivit, sed protinus nobis cernentibus submersa disparuit. Taliter post perimmensi moeroris praeeipitium meritis serui sui maximi nobis gaudii dominus contulit beneficium, dum et virtutum ejus gratiam extulit, et quod vere- barnur, avertit.
Caput XX.
B. Wolphelnnis ecclesiam in Kirdorp consecrari proeurat.
Per idem teinpus quadam die cum secretorum suorum conseiis Oratorium, ut tunc falso credebatur Braweilerensis parochiae in villa Kirdorp nomine situm oraturus intrauerat, et ecce solo prostratus, carere locum sanetorum patrocinio spiritu saneto reuelante didicerat. Qui surgens ab oratione cum secum consisten- tibus accessit ad altare, et velamine subdueto cum omnia diligenti intuitu perlustrasset, nihil omnino vel sub sigillo vel rimarum fissuris praeter nidificationes vespertilionum, et telas reperit aranearum. Vnde nimirum ut par erat mente consternatus absque morarum dilatione Coloniensis ecclesiae praesulem adiit, illi, quaeque gesta fuerant, ordinatim exposuit, cujus mentis passioni ille condolens, datis etiam sanetorum reliquiis vocatum ad se direxit cum eo quendam Hezelinum Scarnensis sedis antistitem, ut sua vice praedictum locum, quia episcopii sui dioecesis erat, Deo consecraret, et ejus servitiis maneiparet. Qui libenti animo obtemperans imperio congregata multitudine fidelium divinae religioni dedicauerunt idem Oratorium, statuentes ibi duo altaria, superius quidem in honore archangeli Michaelis, inferius vero in veneratione habenda beati Martini Christi confessoris. Hoc in facto nimirum illi cum beato Martino similis extitit proportio virtutis, qui pari modo similiter illustratus divina reuelatione populum absolvit a diabolicae fraudis seduetione, ara destrueta latronis, qui in vice venerabatur Martyris. His ita rite peractis redierunt uterque ad propriaDeum collaudantes in jubilo.
Caput XXI.
De Capeila, quam construi fecit in Mesenicli et de ejus conseeiatione.
Hic quoque venerandus pater construi fecit capellam in Mesenich villa, et consecrari fecit eandem per Archiepiscopum Trevirensem dominum Engelbertum, in qua quidem capella ordinavit tres missas fieri per sacerdotem a pastore matricis ecclesiae in Seheim, ut sequens Bulla liquido resonare videtur.

24
In nomine sanctae et individuae Trinitatis. Notuni sit cunctis Christi fidelibus, tarn praesentibus quam futuris, quod ego Engelbertus Dei gratia Treuirorum Archiepiscopus efflagitatus precibus Domini Wolpbelmi abbatis Bruweilerensis coenobii ecclesiam constructam in dioecesi mea, in villa autem sua, quae Misinich dicitur, dedicaui quarto decimo Calendas Decembris, in honorem ejusdem sanctae et individuae Trinitatis, et sanctae Crucis, et sanctae Dei genitricis Mariae et sancti Michaelis archangeli, specialiter autem in honorem sanctissimi confessoris Christi Nicolai episcopi, tradens ei omnem decimam novalium syluae singularis ad Clottenem et ad Asche pertinentis. Confirmans insuper eam dote praedicti abbatis "Wolphelmi et suis successoribus eidem collata, uno videlicet jugero vinifero cum duobus mancipiis, quibus additae sunt VI. vineae, quas dederant Waldo, Luzo, Baldim, Minegiis, Theyzo, et Madelo, supra quae ex banno sancti Petri apostoli atque meo constitui presbyterum, qui ibidem officium compleat tribus diebus in hebdomada, et omnibus diebus festivitatum et jejuniorum quique baptizandis et infirmis et sepeliendis debitam curam impendat, talein potestatem habere, vt nemo praesumat ei in eisdem collatis ecclesiae beneficiis fraudem aliquam vel violentiam inferre. Et ut haec concessio rata et inconvulsa permaneat, haec charta authoritate sigilli nostri cunctis legentibus permonstrat. In die vero dedicationis ejusdem ecclesiae, supradicti villani per singulos annos decreuerunt, non solum quoad viuerem, sed etiam post meum excessum in eleemosynam meam panes unius modii, sex sextarios vini, carnes etiam aut pisces uno solido appretiatos expendere. Gesta sunt haec anno Domini millesimo octogesimo octavo, indictione duodecima, imperante domino Henrico hujus nominis tertio imperatore augusto. Hujus rei testes sunt Hungerus Choriepiscopus, Dudechinus Decanus, Rodericus presbyter, Buno presbyter.
Caput XXII.
Wolplielmus capellam in pago sitam construi et consecrari facit, nee non altare S. Joannis Euangelistae, retro suinmum altare tcmpli
coenobii Braweilerensis.
Idem vir Domini divini amoris aestu insatiabiliter flagrans animadvertit fratres suos non modicum grauari propter saeculares laicos", quibus illo in tempore divina more parochialis ecclesiae in altari sanctae crucis celebrabantur, hinc consilio fratrum suorum ductus, imo cujusdam devoti viri Siberti nuncupati subsidio adjutus capellam sancti Laurentii prope ecclesiam situatam pro laicis construi fecit, ad cujus instaurationem praelatus Sibertus quindecim jurnales terrae arabilis legavit pro remedio animae suae, ac suorum, quam profecto capellam iam perfectam Archiepiscopus Coloniensis dominus Sigiwinus consecrauit, anno Domini millesimo octogesimo quinto una cum sumino altari ibidem in honorem victoriosissimi martyris Laurentii et sanctarum virginum Margarethae et Agathae. In quo quidem altari has reliquias recondidit: de vestimento gloriosae virginis Dei genitricis Mariae, de S. Laurentio martyre, de S. Margaretha, de S. Agatha, de S. Thoma, apostolo, de S. Pancratio, de duobus Ewaldis germanis Christi presbyteris Coloniae ad S. Cunibertuin quies- centibus, de reliquiis S. Maurorum, de S. Medardo, de S. Remigio Remensi Archiepiscopo, de S. Meginrado eremito. et confessore, de S. Afra, de S. Sivonia, de S. Runonia, de undecim millibus virginum.
Eadem vice idem Archiepiscopus dignissimus consecrauit altare retro summum templi altare situm in honore sanctae et individuae Trinitatis et gloriosae semper virginis Mariae, et praecipue etiam in honore sanctorum Joannis Euangelistae, Cosmae et Damiani, Luciae et Petronellae virginum, in quo quidem istas, quae sequuntur, reliquias reclusit de S. Joanne Euangelista, de S. Cosina et Damiano, de S. Lucia, de S. Petronella, de sepulchro Domini, de S. Vito et Crisogono, de duobus Ewaldis germanis, de S. Vrso martyre ex legione Thebeorum, dens S. Laurentii, de S. Nicomede martyre, de S. Cypriaco martyre, de S. Mauris martyribus, de S. Florino confessore, de S. Remaclo episcopo, de S. Seruula, de S. Modesta virgine, de S, Verena virgine, de S. Christina virgine, de S. Basilla, de capillis S. Mariae Magdalenae, de virga Moysis, de S. Cruce. Haec beatissimus pater septimo anno ante obitum suum sollicitavit fieri.
Caput XXIII. •
Mulier meritis beati viri plene sanitati i'estituitur.
Illud etiam non reticendum arbitror rei gestae miraculum, quod vidimus fieri sub testimonio omnium fratrum, et est, fama vulgante, circumquoque notissimum. Mulier quaedam Adelheidis nomine, variis omnium membrorum languoribus oppressa, ad beati Nicolai in Braweilerensi coenobio limina, recuperandae salutis gratia, est perlata, quae cum detriinento omnium membrorum, occultis etiam viscerum doloribus ac non ferendis cruciatibus quatiebatur, ita ut omnis generis annonae panem adeo fastiderit, ut non solum gustare, sed et vitaret attingere. Haec quidem beati Nicolai meritis celerem sospitatem recepit in membris: veruntamen occulto Dei judicio omnimodis, ut prius, panis abstinuit edulio. Dum vero post aliquot annos divinae clementiae, ab hac illum placuisset infirmitate absoluere, intempestae noctis silentio tali perfruitur visu: videbatur illi, beatissimum virum Wolphelmum panem benedixisse, et illum susceptum ab ejus venerabili manu se auide comedere: quae fidem adhibens visioni, sciens per eum bis majora posse fieri, flebilibus vocibus panem sibi ab eo obsecrat benedici, qui renitens totis viribus, indignum se proclamat ministrum operis hujus. Tunc videres

25
animum viri Dei anxie perturbari: velle quidem misereri, sed palam id propter jactantiam fauoremque nolle fieri. Attamen, ne diutius videretur protrahere, quod diuinitas per eum disposuerat adimplere, allatum panem benedixit, mulieri porrexit, praesentibus nobis illa comedit. Quae viri Dei meritis ex integro sanitati restituta, omni, quoad vixit, tempore ibidem ecclesiae usibus tanto commodius ac devotius studuit deseruire, quanto prae aliis multiplicibus ac differentius gratias sanitatum meruit obtinere. Vir autem domini, quanquam tarn praeclaris et eximiis polieret virtutibus, nunquam tarnen illius elationi succubuit animus, non gloriandum recolens ex virtute signorum, sed ex consortio collegii electorum. Quis vero singulatim queat referre sanitatum genera, in diuersis per illum languentibus exhibita miseratione diuina? saepius enim, illo visitante, est indulta aegro- tantibus salus, quod tarnen ab aliquo sibi imputari prorsus non patiebatur. Sufficiant e pluribus ista fidelibus, ex illius memorata virtutibus.
Caput XXIV.
Obitus beati Wülphelmi.
Post innumera divinae per illum operationis patrata beneficia, volens pius Dominus serui sui consolari gemitus et suspiria, crebro dicentis cum Propheta: quando veniam et apparebo ante faciem Dei mei ? satiabor, dum manifestabitur gloria ejus, placuit ei hoc ordine dissolutionis suae tempus reuelare. Quadam die tempore meridiano pro consuetudine illo, non jacendo, sed sedendo, dormiente, speciosissimus per visum juvenis ei adstitit, et ut se quantocius sequi festinaret, admonuit. Qui comitatus euntem Angelico ductu ad looa perducitur amoenissima, omnis decoris varietate vernantia, incomparabili lucis splendore micantia, totius etiam suavitatis odore redolentia. Ibi ostensis illi diuersarum habitaculis mansionum, fidelibus nimirum a Domino promissarum, tandem in quoddam illum Angeius magnae venustatis et proceritatis introduxit aedificium, cujus intus et extra contemplari jubetur diligenter ornatum: hunc sibi mansionis locum divinitus esse praenuntians destinatum: quem, inquiens, quanto studiosus ac venustius exornaveris, tanto jucundius ac felicius in perceptione illo frueris. Taliter Angelico affatu de pcrennis gloriae felicitate cömmonitus, evigilans, seorsum quibusdam visum indicat fratribus, annectens procul dubio se quantocius dissolvendum. Vnde miro modo animo consternati, utpote cujus semper fuerant beneficia pietatis experti, de illius merito amissione intolerabili torquebantur afflictione. Verum certius hinc colligere cupientes, diem signant, eum cum visione notantes: quem anni reuoluto circulo, ipsa die carnis solui contigit ergastulo, quo coelitus ei fuerat visio oblata. Unde patuit non pbantasticam illusionem, sed veram fuisse visionem, quae tarn euidenter et viri Dei dissolutionem, et coelestem ei designauit mansionem. Per continuum itaque illius anni spatium, non segniter dormiendo, sed solerter bonis operibus invigilando, Domini sui adventum exspectabat, atque conservis suis talentum sibi creditum erogabat. Tanta autem vis divini amoris cor ejus penetrauerat, ut etiam, si nollet de Deo loqui, silere non posset. Cumque id solito instantius atque fcrventius ageret, proinde nonnulli coeperunt fastidire, minusque libenter audire. Quod ille perpendens non se a bona subtraxit intentione: sed volens eos resipis- cere, illud Apostoli crebra inculcabat repetitione: fiboli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Haec quippe dicebat, quia quos iam praedieando pepererat, relbrmando gemens iterum parturiebat, illud subjungens: mihi quidem non pigrum, vobis autem necessarium. Dum vero quadam die paterna se minus cerneret admonitione proficere, Spiritum sanctum tota excipiens mente, in haec verba prorupit Arnos prophetae, imo ut potius postmodum rerum probauit eventus, ipse spiritu tactus prophetiae: venient, inquit, dies, dicit Dominus, et mittam famem in vos: non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Dei. Nouerat procul dubio, quod sicuti fames est carnis, subtractum subsidium corporis: ita fames est mentis, silentium vel amissio divinae collocutionis. Unde futura eis quasi iam praeterita narrans: noueritis, asserebat, quod absque dubio in quibus nunc vobis onerosus existo, vel fastidium genero, summo ea vobis quandoque non tarnen* effectum habituris, futura desiderio. Ego enim iam delibor, et tempus resolutionis instat. Haec idcirco praetereunda putaui, ne incassum prolata haec verba credantur hominis Dei: dum omne, quod locutus est, verbum aut impletum, aut in futuro non ambigamus implendum. Licet autem iam ultimam duceret aetatem, nullatenus tarnen propositi sui passus est infirmari rigorem, indulgentius vivendo, labore remisso. Exiguum tarnen reputabat praesentis temporis laborem ad superventurae gloriae recompensationem. Quapropter nee longaeuitatem temporis, nee difficultatem causabatur laboris, sed potius omnimodis addens labori laborem, angelicam studebat exequi exhortationem. At vero imminente iam ejus emigratione, ubi se sensit repente viribus destitui, infirmitate grauari, euocatum Reuerendum Dominum abbatem coenobii B. Pantaleonis martyris, nomine Hermannum, totius honestatis et religionis virum olei sacrati se fecit liquore perungi. Paucis dehinc euolutis diebus primo lucis crepusculo deeimo calendas Maii viam uniuersae carnis ingressus obiit et gaudium Domini feliciter introiuit.
Floruit autem temporibus seeundi Henrici imperatoris, qui monarchicam regni obtinuit post discessum tertii Ottonis, tempore B. Heriberti sanetae Coloniensis sedis Archiepiscopi, et vixit usque ad tricesimum tertium annum regni quarti Henrici imperatoris, cujus pater extitit Henricus tertius, avus imperator Conradus, transiit autem plenus dierum omniumque profectibus bonorum operuin Anno millesimo nonagesimo primo divinae incarnationis, postquam XXVIII. annis praefuisset. Cujus obitu completo Hermannus tunc temporis Archiepiscopus Coloniensis exequiis ejus summopere satagens devotionis obsequium impendere, ad sepeliendum eum devotus oecurrit, cujus exemplo religiosorum virorum etiam turba confluxit, inter quos praeeipui et
Fahno: von Boeholiz III. 7

26
illustriores habebantur abbates Hermannus videlicet supramemorati Coenobii S, Pantaleonis, et Reginhardus piae memoriac Sigebergensis, qui utrique famulum Domini summo semper coluere studio pietatis. Expletis itaque ab Arcbiepiscopo pro ejus memoria veneranda missarum solemniis, ubi sacrosanctum corpus deponi debuit in sepulchrum, accedens per se, amictum amovit Episcopus, quo ejus velabatur aspectus, et ecce mirum dictu, cum esset iam triduanus mortuus, apparuit non def'uncti more pallidus, sed roseo colore perf'usus, gratia plenus, et veluti roscidulis guttis sudore perfusus. Quo praeclaro viso miraculo plerique fleuere prae gaudio. Ad circumstantes vero conversus Episcopus: En inquit patres dilectissimi, quam devotus hie fuerit Christi servus, quem tanta ac talis commendat gratia vultus. His a praesule peroratis cum debita veneratione secus beati Petri apostoli altare decenter traditur sepulturae. Ibi suffragantibus meritis illius fidelium exau- diuntur vota; infirmis largiuntur beneficia praestante Domino nostro Jesu Christo, cui una cum patre et spiritu saneto est honor, potestas, et gloria per iniinita saecula saeculorum. Caeterum post aliquod temporis spatium translatus est propter crebra miracula ad alium locum, nam, ut hodie cernere est, circa altare S. Viti in sepulchro eleuoto et Capsula lingnea esse ossa recondita jacent, uti propriis vidi oculis.
Epitaphium super ejus sepulchrum aureis litteris conscriptum.
Ars abit, imperium, stirpsque, gloria diviriarum,
Forma perit carnis, flos erat ecce cinis, Quare Wolphelmns abbas mansura secutus
Victima grata Deo clauditur hoc loculo, Serpens cautela plus simplicitate columba,
Retenuit patrum nomen et officium. In tauro denas Mali soluente calcndas
Corpore pausauit, Spiritus astra colit.
Sequuntur miracula, quibus post mortem suam huic mundo claruit B. Wolphelmi.
Itaque veluti magno mari emerso praesentis historiae pelago, iam quasi litus cernentes respiramus, dum quaedam solum de miraculis ejus referenda superesse videmus. Satagendum est ergo, ut portum teneamus, cursum consummemus, quoniam sicuti solem solent obducere nubes, sie pigri desidesque scriptores utilium rerum saepius subtrahunt cognitiones, aggrediamur itaque miracula referre, quae ob obitum ejus divina per eum celebrata virtute.
Caput XXV.
De muliere a paralysi liberata.
Fuit in territorio Braweilerensi mulier quaedam Wazela nomine, quae dum quadam vice ad opus consedisset textilae, tarn crudeli ex improviso utrarumque manuum torqueri cepit vexatione, ut clamore dirae vocis cives cogerentur exire. Ex cujus immanitate doloris paralysis obnoxia credebatur passioni. Subito namque adeo inutilis est reddita manibus, ut ad nullos eas valuerit usus applicare. Quo magis magisque ingravescente morbo prae nimia doloris contritione inter manus tenentium obdormivit, et hujusmodi lenis vocis sonum dulciter audit: quid sopore deprimeris? si praesenti passione carere volueris, surge velocius, et cum oblatione cerei Domini Wolphelmi adito sepulchrum, illius enim meritis ex gaudio potitura salutis. Quae alacri fide, promptaque deuotione jubenti satagens obedire, ardente sepulchrum invisit cereo, nee beati patris diffidens meritis, nee dictis credere eunetata monentis. Quae ubi ad orationem proeubuit, post pusillum sana surrexit, et gratias agens Deo, sospes ac laeta recessit.
Caput XXVI.
De fratre Braweilerensis coenobii a periculis maris atque piratis liberato.
Frater quidam ex coenobio Braweilerensi Heribertus nomine, post obitum beati Wolphelmi in Daciam provinciam fuerat transmissus, cum aliis quibusdam religionis monasticae gratia fratribus: ubi cum aliquantisper commoratus esset, et iam reditum ei persuaderet animus, comitantibus secum viris honestis ac religiosis, iter est aggressus. Cumque ad mare peruenissent, piratis insidiantibus, et diu noctuque maris sinum oecupantibus, ferme per dies novem negabatur transitus. Unde nimia cordis contritione omnes pariter afflicti. ut propitius adesse, dignaretur Dominus se invocantibus, intimis precabantur visceribus. Nee distulit pius dominus suorum vota fidelium, concite largiendo subsidium. Adest namque praedicto fratri sub noctis silentio B. Wolphelmus per visum in crastinum jubens accelerare transitum, mare pacatum, hostium de nnntians impetum refraenatum in memoriam vero suae liberationis ter ternis psalmis eultor ille sanetae Trinitatis, Domino vota persolui jussit jubilationis. Taliter hostium sublata formidine, non modicum gaudium sumpsere ex divina reuelatione: et marinis se laeti ingerunt iluctibus, piratis minime nocere valentibus. Hoc ordine per serui sui merita ab imminentibus malorum procellis eruti divinae gratias agunt liberationi. Quod ut ab ipso fratre, qui pertulit, agnovhnus, fideli narratione retulimus.

27 Caput XXVII.
De claudo sanato, qui morabntur in Polheim.
Eodem tempore claudus quidam Willemannus nomine, ex villa, loco Braweilerensi, contigua, Pollieim videlicet nuncupata, obtentu ß. Wolphelmi diu negata membrornm recepit offioia. Tempore quippe quadra- gesimali ad locum accedens sepulcri, quo salutis arderet desiderio, cordis promebat gemitu, quo salutis ducebatur gemitu, cordis illius declarabat afflictio. Denique ad Deum tota intentione conversus, lacrymosis precabatur suspiriis, ut serui sui meritis sospitatem mereretur in membris. Nee spes fefellit, cui fides incita- mentum praebuit. Citius enim dictu claruit, cujus sanetitatis vel meriti vir beatus extiterit. ■JS.epente enim diu contracti se coeperunt extendere nerui, et venarum meatus vitalis sanguinis infusione repleri, et membra prius praemortua, in pristinum vigorem restitui. Quid longius morer ? sentiens homo divinam in se operari virtutein, lento conamine assurgere nitens, quanquam adbuc nutante gressu, in pedes constitit, et quae circa se acta fuerant, praesentibus fideliter disseruit; quorum manibus sustentatus, et buc illucque deduetus, ut res innotuit fratribus, magnifice laudatur, et glorificatur Deus, qui in sanetis suis mirabilis est, et gloriosus, faciens mirabilia solus. Ad indicium vero tanti miraculi, sustentatorii illius baculi super sepulchrum beatissimi viri multo tempore mansere suspensi.
Caput XXVIII.
De muliere contraeta in Geroldishoven, quae sanitatem per merita beati viri recepit
Alio ferme tempore buic miraculo aeeidit consimile, quod quando qualiterue sit factum, übet relerre. De villa Geroldisbouen, mulier omnimodis contraeta, ad saepememoratum locum ab amicis est dedueta. Haec sedulo ibidem ineubans preeibus, templi bmina frequentabat attentius. Existente autem sacratissima B. Petri. Apostolorum Principis solemnitate, et hanc cum reliquo vulgo tantis contigit interesse solemniis. Quaelargiter flens, et longa suspiria trabens, ante sepulchrum B. Viri prosternitur, miseram se ac infelicem nimium conqueritur, cujus nee preces mererentur admitti, nee corporis incommoda solui. Sed qui quodam mulieris Chananaeae, et hujus voluit preces dilferre, ut importunum illius desiderium fidei esset experimentum. Atvero quoniam beati viri meritis saluari posse non baesitauit, sed in fide postulans perseuerauit, effectum meruit. Erecta quippe divinitus exclamavit, omniumque silentium clamoribus rupit. tibi enim ossibus ossa se conjunxere disjuneta, et neruorum contractio iuneturarum fiebat connexio, non est mirandum, quod fragilioris mulieris sexus expauit animus. Exurgens itaque a pavimento, reeepto vigore, incolumis praevaluit ad propria remeare. Talibus miraculorum efEectibus veraciter cum Christo se viuere mundo testatur vir iste beatus. Amen.
I>. Meginhardus.
Abbas VIII.
um sanetum Wolphehnum antecessorem suum id temporis Braweileriensi coenobio praesidentem seu patrem filius super veritate corporis et sanguinis Domini in Eucharistiae sacramento consuluisse supra in sexto capite vitae S. Wolphelmi enarravimus.
Hoc Praelato substantia monasterii per oppignorationes, aliasque transactiones plurimum decreuit, id ne factum sit injuria ejus, an injuria temporis, an vero utriusque causae coneurrentia novit is, qui omnia.
Vixit sub Gregorio VII. pontifice maxirno et Victore III. ex oi-d. S. P. N. Benedicti, Hemico III. imperatore,
Sigewino Archiepiscope Coloniensi.
Fahne: von Bocholtz HI.

28 ». Adelbero.
Abbas IX.
ui suffectua Meginhardo seduli administratoria partes gnaviter egit maxime in eam curam intentus, ut oeconomiam tempore antecessoria sui ex parte magna eonvulsam redintegraret, labentem fulciret, boc in pio conatu felicior quod uaua fuerit industria. Consilio et opera ejuadem monachi sui Christiani, qui post eum onus cum dignitate auscepit, non nulla deper- dita recuperauit, census etiain quosdam novos adjecit, tandem sarcinam constrinxit, et humana valere jussit 12. Aprilis.
Praefuit sub Pasehali II. pontifice maximo ex ord. S. B. N. Benedicti.
1>. Cliristianus.
Abbas X.
hristianus abbatis munus obivit tempore Friderici Arcbiepiacopi Coloniensis, fuitque, ut antiqua monumenta adstruunt, fidelis et prudena dispenaator ecclesiae Gladbacensis. Monaaterium sicjuidem aere alieno liberavit, bona, quae aliis oppignorata erant, redemit, noviaque beneficiia et censibua rem oeconomicam auxit. Praefatua Archiepiseopus hunc abbatem aliquoties in Jitteris nominat fratrem suum, refertque se ad petitionein fratris sui Christiani abbatis Gladbacensis admonitum, vt testamentum ordinationis quarundam rerum sicut ipse dispoauit, confirmaret, quod et factum eat in hoc monasterio praesente Archiepiscopo anno 1116. An autem fraternitas illa inter Archiepiscopum et abbatem praedictos a cognatione sangninia proceaserit, incertum relinquitur. Humanis exemptus ad pulveres rediit 25. Januarii.
Vixit sub. Paschali II. pontifice maximo ex ord. S. P. N. Benedicti. Archiepiscopo Coloniensi.
Henrico IV. imperatore. Friderico I.
I>. ü f alterus.
Abbas XI.
^-
alterus ad clavum sedit anno circiter 1130, et ad professionem admisait fratrea aequentes, uti scedulae eorundem manibus exaratae etiamnum in archiuio extantes fidem faciunt.
F. Rudinaierua.
F. Godefridua aubdiaconua.
F. Eckebertua subdiaconus. F. Weriboldus conversus.
F. Rutgerua acolythua. F. Rudolphus.
F. Waldericus converaus. F. Thietpoldus subdiaconus.
F. Folcardus sacerdos.
E. Rutgerua converaua.
F. Wedericus subdiaconus.
Walterus de anno H33 usquc ad 1135 crebro in litteris patentibus archiepiscopi Colonienaia testis reperitur, infra quod spatium duo coenobia fundavit, de quibus haec litterae:
In nomine sancte et indiuidue trinitatis. Bruno auperhabundanti gratia Spiritus sancti sancte coloniensis ecclesie archiepiscopus. Omnibus in christo pie uiuentibus tarn futuris quam presentibus.

29
Quia nostri est officii. nostre eure, nostre solicitudinis. nostre uigilantie. ecclesiasticam preeipue tarnen monastieam religionem ordinäre et dilatare. tueri et defensare. ratum duximus. stabilimus et confirmamus uirtute Spiritus saneti et auetoritate nostri pontifieatus quiequid frater noster Walterus abbas uidelicet gladebacheensis cenobii in possessionibus sui monasterii ad honorem dei et animarum remedium monastice religionis ex utroque sexu fidelium ordinauit. sed et quiequid ex consensu fratrum suorum de redditibus ecclesie sue ebristi pusillis deo famulantibus in wylrensi cenobio aut sororibus in nouo oratorio beate Marie perpetue uirginis ad uictum seu uestitum concessit. fratribus scilicet omnes redditus predicti wylrensis loci exceptis uineis et agricultura antiquioris curtis. redditus nanlque commodiori satis utilitate restituit fratribus gladebacbensis ecelesie. uidebeet sex marcas pro quinque talentis et decem solidis- leuioris monete. Porro sororibus in nouo beate Marie perpetue uirginis oratorio christo famulantibus de uillicatione Raesleide deeimam. Herde. Piperlo. Machensteyne deeimam etiam Adbelhardi aduocati et sororis eius ex consensu fratrum suorum niebil de prebenda eorum minuens ad uictum concessit. deeimam namque Herde Rutgerus quidam secularis abquando possidebat. Adelhardus uero et soror eius non in beneficium sed ingrata uiUici gratia sua babebant. deeimam autem Piperlo et Machensteyn uillicorum seruub messis tempore ita consumebant commessatione et ebrietate ut nichil ex ea utilitatis fratribus proueniret uel ecclesie. his saniori consibo in mebus commutatis ita manere. uidelicet ad pauperum fratrum et sororum uictum. ut ipsi ordinauimus in perpetuum censemus. Et ne aliquis alieuius necessitatis occasione id infringere audeat sub perpetuo anathemate interdieimus.
Acta sunt hec anno incarnationis dominice. M.CXXXV. Indictione. XIII. Nonas Decembris. ecclesiam regente beato papa Innocentio. regnate uero reuendissimo imperatore Lothario. sub bis testibus. Arnoldo maioris ecclesie s. Petri preposito. Hugone decano. Tiepoldo s. Seuerini prep. Arnoldo s. Andree prep. Theoderico s.S. apostolorum prep. Arnoldo prep. de gradibus. Henrico comite de Kessle. Gerardo de Hostadin. Adelgero de Gladebacb. Almaro aduocato. Heinrico de Aldendorp. Thiderico de Ulfde.
Quid praeterea abbate dignum gesserit aetate illa, vel suppressum, vel diuturnitate et iniquitate temporum exolitum est. Depositionis diem commemorat antiquum necrologium nostrum ad diem 17. Novembris.
Vixit sub Innocentio II. pontifice, Conrado III. imperatore, Brunone II. Archiepiscopo Coloniensi.
ö. Everwinus.
Abbas XII.
ui abbatiale munus obivit anno circiter 1150. Vetera monumenta eum etiam appellantLuewinum et Hebroinum. Superest adbuc campana, quam fundi curauit cum hac inscriptione.
Abbas Henricus, primus fore dicitur hujus
Author Catnpanae flarnine clarisonae, Inde loci nactis abbas Hebroinus habenis,
Amplificauit ean), conque secrauit eam.
Et ne cui de genuino nomine rebqueretur ambigendi facultas, sub nomine Hebroinus minore cbaractere scriptum erat Everwinus, quod nomen etiam habent professionum diversae sebedulae, ex quibus colbguntur nomina sequentium, quos ad professionem admisit.
F. Joannes sacerdos. F. Hemericus sacerdos. F Conradus subdiaconus.
F. Henricus subdiaconus. F. Rudolphus diaconus. Soror Mathildis.
F. Christianus subdiaconus. F. Gerhardus subdiaconus. Soror Cunigundis.
Anno 1152 die nativitatis b. Mariae V. Archiepiscopo Annoni IL tesris adstetit, dum Coloniae in monasterio S. Pantaleonis quasdam ordinationes Wolberonis abbatis dicti manasterii confirmavit. Vitae finem imposuit 16. Augusti.
Eugenio III. pontifice maxinio. Conrado III. Imperatore. Arnoldo I. Archiepiscopo Coloniensi.
---------- ' ^^S>fl3-4£

30
"D. Hubertus.
Abbas XIII.
ubertus abbatiam moderatus est temporibus Alexandri III. pontificis maximi, Friderici II.
imperatoris et Philippi Archiepiscopi Coloniensis °) Fratres monasterii sui multum dilexit.
Postquam nonnullos eorum, in cella Bucboltz prope Broel commorantes, qui aduocatorum
importunitate multo tempore oppressi erant, a pristina uexatione transigendo liberasset "), omnibus anno 1171 beneficinm in Hude (Oedt) ad caritatem constituit °") et 1172 allodium Rakes- leide ad Aardo de Tuschenbroicb et eius patruo de Breidenrode acqmsiuit "") quod rei familiaris bene administratae monumentum adhuc superest et dicitur curtis ad fossam, vulgo 25er £uf)lett;f)off. Anno 1172. monasterio acquisiuit curtem in Lutzerode, de qua sequens littera:
In nomine sancte etindividue trinitatis. Fervor conditiones et ordinationes que fiunt a quibuslibet bominibus tanto sunt sagaciori studio stabilienda et autboritate virorum fidelium corrobo- randa, quanto desideratur eorum firmior esse memoria per succedentium temporum spatia. unde ego Rubertus licet indignus gladbacensis Abbas vocatus notum facio ounctis fidelibus tarn presentibus quam futuris qualiter predium quoddam in Lutzenrode a Gozwino Luzone et equivoco filio suo Grozwino nee non et ab aliis beredibus suis venumdatum fuerit meis temporibus sororibus de nouo oratorio sancte Marie quod est apud nos situm et omni jure illarum ecelesie firmatum. Nam pubbea conventione cum Ulis pro quinquaginta marcis facta de boc perpetuabter illud emimus et ne deineeps inde abeuius improbitate gravari possemus, non solum per manum Tbeoderici de Milendunck utpote bberi et nobilissimi viri ut iure debuimus nobis illud confirmari feeimus sed et ex auethoritate Beati Petri Apostolorum prineipis omniumque sanetorum omnem bominem qui nobis in boc voluerit esse contrarius a consortio fidelium christianoram segregamus et eterng maledictioni subjicimus. Acta sunt hec anno verbi incarnati millesimo centesimo sexagesimo oetavo indictione seeunda.
Ad professionem admisit sequentes, prout fidem adstruunt professionum scedulae profitentium manibus conscriptae boc ordine et modo.
F. Tbeodoricus. F. Adelhardus acolythus. F. Poppo conversus.
F. Henricus subdiaconus. F. Hermannus subdiaconus. Soror Agnes.
F. Bruno. F. Hedenricus.
Robertus de anno 1163 usque ad 1180 saepissime Arcbiepiscopis Coloniensibus in eorum litteris patentibus testis adstitit, diem supremum obiit anno 1183 5. Februarii.
». Wallern* II.
Abbas XIV.
alterus rebus praeesse coepit anno 1183 multumque profuisse e comparato quodam molen- dino arbitrari licet. Ultimum diem composuit 7. Jubi.
Vixit temporibus Lucii II. pontificis maximi-. Friderici I. imperatoris. Philippi Archiepiscopi Coloniensis.
") Ante annum 11G3.
"*) Vide diploma apud Lacomblet I. pag. 279 Nr. 406. *") Ibid. p. 306. Nr. 438. **•) Ibid. p. 309. Nr. 443.

31 I>. Henricus.
Abbas XV.
ertricus abbatiale officium quod anno circiter 1194 suscepit, intra annos (uti videtur) non ita multos cum vita absoluit 8. Martii.
Temporibus Coelestini III. pontificis maximini. Henrici VI. imperatoris. Bninonis III. Archiepiscopi Coloniensis.
Huic abbati aut eius successori Johannes, Arcbiepiscopus trevirensis sequentes litteras misisse videtur:
J. Dei gratia Treuerorum Arcbiepiscopus dilecto Abbati de Gladebac, totique conuentui salutem, et sincerae dilectionis plenitudinem. Vniuersitati vestrae otum esse volumus, quod honestatem vestram omnibus modis, quibus possumus, intendimus bonorare et juri vestro nullatenus clerogare: Inde est quod ecclesiam de Celtan ultra tempus definitum et expressum in canonibus, post obitum pastoris sui vacare credissemus, et eam dilecto filio C. Treuerensi Arcbidiacono, intuitu honestatis suae, contulissemus, post modum intelligentes, quod eandem ecclesiam cuidam caro vestro clerico bonesto Mattheo pastori de Kempen infra paucorum dierum spatium post mortem sui pastoris contulissetis, testimonium praefati M. clerici admisimus, et donationi, quam ei feceratis deferre dignum duximus. Et dona- tionem, quam, iam dicto Treuerensi Arcbidiacono feceramus in irritum reuocantes, omne jus patronatus in memorata ecclesia de Celtan, vobis, et auctoritati vestrae integre recognoscimus, et in testimonio praelatorum nostrorum, et nobilium nostrorum, quorum nomina subsequuntur, recognouimus: Quia vero liberalitatem vestram in boc plurimum commendabilem esse sensimus quod supradictum Conradum Treuerensem Arcbidiaconum in devotum vestrum adoptare, et honestatem suam obsequiis veris obnoxiam reddere voluistis, et praenotatam ecclesiam de Celtam ei per predictum M. clericum verum cum testimonio hterarum vestrarum contulistis, donatione eidem M. clerico a vobis facta, per auctoritatem vestram penitus irritata, et irritatione ista ab eodem M. coram nobis, et subscriptis testibus recognita, beneuolentiam nostram, et praesidii nostri fauorem in omnibus, quae poterimus, et vobis expedire videbuntur habebitis seniper promptiorem. Nomina testium sunt haec: Praelatorum, Godf. abbas S. Eucharii, Conradi abbas S. Maximini, Albertus Treuerensis Archidiaconus, et S. Paulini praepositus, Wllbelmus Archidiaconus Fredericus, cantor, Cono Treuerensis canonicus et noster capel- lanus, Joannes de Rosceio Treuerensis canonicus, et reliqui fratres maioris conuentus: Nomina Nobilium: Werricus de Walecuyt, et filii eius, Joannes de Monte Claro, Rudolphus de Malbere, S. Theodoricus de Bruken, Henricus et Fredericus fratres de Kalze et alii quam plures.
Testes enim huius litterae: Godef. abbas s. Eucharii, Conradus abbas st. Maximini. Johannes de Moncleir, Rudolfus de Malberch, Tirricus de Bruche inveniuntur in quadam littera eiusdem Archiepiscopi Johannis de 1200°); Archidiaconi, Albertus et Wilhelmus vixerunt 1191 usque 1200 et Conradus, abbas Maximini 1210 jamdudum mortuus erat.
D. ©erardus I.
Abbas XVI.
erardus I. rebus praefuit sub annum 1205 quod constat ex litteris ben (Sammer * forft concer- nentibus, e quibus hi quoque fratres eruuntur.
Fridericus Prior. Rudolphus custos. Hermannus camerarius. Alardus sacellanus. Vixit sub Innocentio III. pontifice maximo. Philippo imperatore. Theodorico Archiepiscopo Coloniensi.
*) Apud Günther codex diplom. II. pag. 69.

32
■>. Hermannus I.
Abbas XVII.
ermannus anno 1210 et circiter habenas tenuit. Monasterio acquisivit, etpossidenda transcripsit tria inolendina, testantur id donationis litterae de anno 1210 in quibus et hie fratres.
Andreas Prior. Henricus diaconus.
Henricus cantor. Gerhardus camerarius.
Wilhelmus custos. Alardus cellerarius.
damit sub Imiocentio III. et Honorio III. pontifice maximo. Lothario imperatore. S. Engelberto Arehiepis- copo Coloniensi.
Tempore liujus abbatis videlicet anno 1215 seruatum est Romae generale concilium in ecclesia lateranensi, in quo antiqui albigensium haereticorum et Almerici Doctoris Parisiensis noYi errores rejeeti et condemnati fuerunt praesentibus 412 Episcopis.
D. Gerhardus II.
Abbas XVIII,
erhardus clavum abbatialem moderatus est anno 1231 quo donationem molendinorum per anteeessores faetam singulari confirmavit instrumento, quod fratres, qui eo antistitc vixerunt, contestantur, eorum nomina sunt.
Herniannus prior.
Conradus.
Fridericus.
Alardus.
Theodoricus camerarius.
Hermannus.
Joannes.
Henricus de Tuschenbroicb. Henricns.
Arnoldus. Petrus.
Henricus. Ludovicus.
Rudolpbus custos. Volquinus.
Leonius hospitolarius. Hermannus.
Gerhardus. Godefridus.
Hermannus Joannes. Theodericus.
Claruit temporibus Grcgorii IX. pontificis maximi. Fiiderioi II. imperatoris. Henrici I. Archiepiscopi Coloniensis.
Hoc abbate in vivis agente Gregorius IX. pontifex maximus in sanetorum numerum retulit Dominicum, Franciscum, et Antonium da Padua; et S. Elisabetham. Excommunicavit idem Gregorius anno 1239 Fride- ricum II. imperatorum, postquam sufficienter monitus ab injustitiis crudelitatibusque et sacrorum locorum profanationibus desistere noluit. Permovit etiam pontifex electores ad deponendum Fridericum, qui ecclesiae romanae omnem interitum minabatur, et pontificem et ecclesiam fatigabat, eo quod in Francia, Anglia, Dania et Hispania sine timore tanquam exeommunicatus pronuntiabatur Fridericus, et cruce signati contra eum sub signa cogerentur. Fredericus autem properabat Romam, ut pontificem in potestatem suam redigeret, properanti, amplissimo exercitu cruce signata cohors, se opposuit. Ad cujus conspectum, adeo territus et in furorem commotus est, ut captos ad se vivos perduci cruge signatos, in prima ipse pugnans acie exclamaverit: inde perduetos ad se aliquos, partim quaternis, ad crucis formam perfudit vulneribus, partim caput in crucis modum quadrifariam seidit, partim frontem eadem ferro cruce reddidit insignitos: clericos vero detonsam in vertice coronam, ferro casim in crucem vulneratam (ut dicebat irrisorie) jussit ornari: quorum unus inflictum vulnus nimis patienter ferre yisus, in palearum cumulum funiculo est pertractus, et cum benedicere ac laudare Deum perseueraret, igne supposito crematus est. Pontifex autem in difficultatem omnium periculosissimam adduetus, ab eo, in quem sperabat, auxihum protectionemque invenit; cardinalibus enim et clero et populo in processionem deduetis ipse capita apostolorum Petri et PauH praetulit, et a laterana basilica ad prineipis apostolorum templum nudis pedibus ingressus, suggestu concenso flens et lacrymans tum diuinam inter- cessionem tum populi ad seditionem mitioris auxilia implorauit. Mirum dictu: in momento mutatis animis

___ 33 ___
Fridericum detestari, inque euin arma sumere coeperunt, cum primum decretum Gregorius promulgasset sacrosanctum, gloriae salutisque aeterna praemia illis pollieitus, qui aduersus scelestissimum Dei et ecclesiae suae hostem Fridericum pugnaturi crucis signo insignirentur. His nihilo melior factus Fridericus crudelitates maximas in ecclesiasticos exercuit, quorum plurimos in regno Siciliae partim occidit, partim in carcere retinuit, partim relegauit: in nulluni autem sacrum. locum magis desevierunt Friderici satellites, quam in celeberrimum S. Benedict! monasterium Cassinense, "cujus aurea et argentea vasa diripuerunt, fregerunt et ex illis nummos conflauerunt, monachisque ejectis, illud ipsum monasterium insederunt. Cumque plurimas regiones devastasset a convitiis in pontificem non cessavit, nam inter alia ei f'ertur scripsisse sequentem versum:
Cui pontifex ita rescripsit
Roma diu titubans, longis erroribus acta Corruet, et mundi dcsinet esse Caput.
Niteris incassum navein subvertere Petri, Fluctuat, ast nunquam desinet ista ratis.
Hanc modestam pontificis responsionem aequo animo ferre non valens, non minus stupide quam stolide lusit Fridericus, ut sequitur
Fata volunt, stellaeque docent, aviumque volatus, Quod Fridericus ego, malleus orbis ero.
reposuit Gregorius pontifex Friderico in hunc modum:
Fata volunt, scriptura docet, peccata loquuntur, Quod tibi vita breuis, poena perennis erit.
I*. Hermannus II.
Abbas XIX.
ermannus gubernaculo admotus praefuit anno circiter 1242 et sequentibus , totisque viribus res monasterii sartas tectasque seruare studuit, quaedam oppignorata et in alienas manus translata magnis impendiis reluit, multisque aliis in rebus fidelem ac prudentem super familia Domini constitutum se probavit dispensatorem. Hie assumpto Wilbehno comite de Kessel advocato in Gladbach dispositionem fecit, quomodo inter parochianos communio lignorum paludis dicti Nerssbroch dividenda sit, ut constat exlitteris sigillatis de anno 1243.°) Sequente anno fraternitatem concessit sororibus curtem Ryle inliabitantibus, prout sequentes litterae demonstrant: Vniversis sacrosanetae matris ecclesiae filiis, tarn praesentibus quam futuris praesentem scedulam inspecturis H. permissione divina abbas et conventus Gladbacensis devotas in Domino orationes girovagorum consuescit turba luporum, ineustoditarum greges ouium proteruo temptare insultu, vt pluribus prostratis, unam quaerens, quam deuoret, ovile penitus relinquatur desertum, cum ergo Puellulae in curte nostra Rile residentes bactenus veluit grex ineustoditus proprio quodammodo zelo duetae castitatem Domino vouentes eidem ineeperint famulari, nee earum deuotio, vt ex sanetorum doctorum relatibus didicerunt, non poterit sine saneta obedientia et vero regimine ullatenus conservari. Hinc est, quod vestrae universitati velimus non latere, quod praefatae Christi famulae ad nos confluentes proprio motae arbitrio cum devota obedientia se nostro regimini perenniter submiserunt; nos itaque earundem preeibus et familiaritatis instinetu inclinati, nostrarum precum et orationum eisdem solum in spiritualibus plenam et perfeetam contulimus fraternitatem, concedentes praeterea vt in praenominata curte nostra Rile et deserviendum Domino valeant commorari, hac interposita cautione, vt si se minus bene gesserint, nobis rebelies aut inobe- dientes extiterint, quod sine aliqua difficultate, aut aliqua contra nos juris allegandi occasione, ipsas a nostrae
*) Diploma apud Lacomblet II. pag. 146. Nr. 281. Fahne: von Bocholtz III.

34
confraternitatis consortio, et in saepe dicta curte nostra libere amovere possimus. Actum anno Dominicae incarnationis millesimo ducentesimo quadragesimo quarto, mense octobri.
Hanc concessionem duo canonici Coloniensis augementauerunt secundum tenorem sequentis instrumenti:
Nos Theodorus canonicus sanctae Mariae de gradibus in Colonia et Arnoldus scbolasticus fratres dicti de Steinbukelt, notum esse volumus omnibus praesens scriptum inspecturis, quod curtis in Byle, quam tantum jure villicationis possidemus post mortem nostram cum omnibus attinentiis suis libere et absolute redibit ad ecclesiam Gladbacencem. Et si quas expensas feeimus circa eandem curtem aedificiis ipsam reformando, siue de manu laicali redimendo, illae cedent ecclesiae memoratae in nostrorum remissionem peccatorum. Actum et datum Coloniae, anno Domini millesimo ducentissimo quadragesimo quinto. Sabbatho ante circum- cisionem Domini.
Fratres qui hoc gubernatore vixerunt quoddam archivii monumentum de anno 1243 exhibet aliquot ut testes, quorum nomina sunt.
Henricus prior. Ludovicus. Gerbardus cellerarius.
Rudolphus custos. Theodoricus. Sifridus plebanus.
Henricus bospitolarius.' Amoldus camerarius. Hermannus. Leonius.
Flovuit sub Innoeentio IV. et Alexandro IV. pontificibus maximis. Conrado IV. Imperatore. Conrado Archiepiscopo Coloniensi.
Hoc tempore videlicet 1250 die S. Luciae sacro Fridericus II. infensissimus ecclesiae bostis mori coactus est, aManfredo filio, quem ex nobili concubina susceperat, compresso per vim ore ac spiritu. Datus est in excmplum divinae justitiae, ut qui ecclesiam romanam matrem suam tot modis per tot annos tarn ncfarie persecutus est injustc, satis justo Dei judicio a fibo spurio interficeretur. Cum enim ecclesia romana illum ab ineunte aetate sub tutela sua in regno Apuüae educasset, et pontifex Honorius III. anno Domini 1220 in imperatorem vnxisset, postea tarnen mortua Constantia matre, quae ipsum in officio continebat, immemor aeeepti benefieii, contra jus fasque pontificiam ditionem vexabat; propter quam causam a Gregorio exeommunicatus, Joannis Hyerosolymitani regis intercessione, ea lege absolutus, et ecclesiae reconciliatus est, ut tum res ablatas restitueret, tum ad recuperationem terrae sanctae cum exercitu se conferret. Quas conditiones cum non seruaret, sed aegritudine simulata maximam multitudinem cruce signatorum Brundusii expeetantem, ipsumque regem Hierosolymitanuni, atque adeo ebristianos in Asia bellantes deeiperet, eaque fraus adeo aperte deprehenderetur, ut ad nuncium mortis Landgrauii Hassiae statim ad ejus res diripiendas homo valetudinarius e Sicilia Brundusium adnavigarit, Gregorius nonus Honorii sententiam prius in Fridericum prolatam denuo repetiit et confirmavit. Ea seueritate perculsus auri uncias centum et viginti millia ecclesiae romanae propter damna illata persoluit, pacem impetrauit, ac pro regno Siciliae verum ecclesiae feudatarium se esse confessus est. Sed cum in romanos pontifici resistentes moturum se polHcitus, adeo fidem non liberaret, ut in Germaniam abiens, voluerit milites suos in Itaüa relictos romanis civibus in omni re obedire, nee ita multo post in Italiam reuersus tarn ipse, quam ejus nomine Ezelinus socias civitates oppugnaret, factionnmque deterrimarum quae iam tum Guelphi, tum Gibellini appellati sunt, author esset, Saracenis et magistratui mandaret, et vrbem (qnae Nuceria Saracenorum dicta est) concederet, ecclesias et monasteria spoliaret, Siculos tyrannide grauissima opprimeret, fratrem regis Tunisii baptismam panormi petentem a tarn saneto proposito verbo deterreret, vias deinde praecluderet, ne concilium, quod Gregorius Romae indixerat, convenire posset, insuper cardinales et alios praelatos in vineulis teneret: Innoeentio quarto post Gregorii et Coelestini mortem pontifici creato insidias steueret, euinque in Franciam proficisci cogeret: denique ad concilium Lugduni congregatum vocatus venturum se promitteret, nee veniret: omnium consensu in eodem concilio imperio et regnis priuatus fuit. His nibilo melior lactus tan dem in gravem morbum ineidit, eumque vitae iinem aeeepit, ut supevius narratum est, quem nefandis excessibus demeruit.
Hoc quoque tempore crudelissimus tyrannus Azebnus a pontificia cruce signata cohorte caesus et occisus est, ac sie demum pristina Italiae quies et pax restituta est sub Alexandro quarto, desuper sequens versus legitur:
Sylla, Nero, Cajus, Marius, Mezentius: his tu,
Azeline, ipso et snevior es phalari.
-^sa-safcO-sg--«^-----

35
I). Joannes de Eyle.
Abb as XX.
oannes tametsi in syllabo abbatum non habeatur, eum tarnen abbatem hujus loci fuisse et praefuisse anno 1259 fidein faciunt litterae quaedam pastoratum Vorstcnscm conccrncntes ab eo datae anno praedicto die decima mensis augusti.
D. Tlieoderlcus.
Abbas XXI.
heodoricus res Gladbacenses varia adrninistravit fortuna anno 12G1 et sequentium usque ad annum 1295, uti ex pluribus monumentis apparet. Fratres illo administratore vixerunt.
Tilmannus pastor Gladbacensis. Godefridus pastor Keinpensis. Marsilius de Wickrath cellerarins.
Gerardus Pasche camerarius.
Godefridus de Heipenstein pastor in Wyler.
Ludovicus de Kempenich.
Tempore hujus abbatis Gregorius X. conoravit imperatorem Rudolphum in Heluetia et seruavit concilium Lugdunense in Gallia, in quo statutum, ut cardinales ante electionem et creationem noui Pontificis extra conclave non egrediantur; studuitque hie pontifex singulariter ecclesiam graecam cum latina unire. Ad hoc concilium multi abbates, inter quos Theodoricus abbas Gladbacensis, tanquam procuratorem destinarunt abbatem Braweilerensem, prout liquet ex litteris summo pon- tificii inscriptis.
Tenor litterarum.
Sanctissimo in Christo patri ac Domino sacrosanetae romanae ecclesiae summo pontifici Gregorio X. saneti Panthaleonis, saneti Martini, saneti Viti Gladbacensis, saneti Heriberti Tuitiensis, saneti Michaelis archangeli Sibergensis et in GrafFschafft monasteriorum. Abbates ordinis saneti Benedicti, Coloniensis civitatis et dioecesis, nee non decanus Malmundariensis ejusdem ordinis et dioecesis cum genuum flexione, devota pedum osculatione beatorum, sanetitati vestrae significamus, quod nos et quilibet nostrum juxta promissionem sanetitatis vestrae super procuratoribus abbatibus et patribus non exemptis de singulis dioecesibus ad concilium destinandum venerabilem virum Dominum Henricum Monasterii Braweilerensis abbatem ordinis S. Benedicti Coloniensis dioecesis exhibitorem praesentium pro nobis et quolibet nostrum in curia vestrae sanetitatis verum
Fahne: von Bocholt HI. 10

M ___
et legitiraum procuratorem nostrum eonstituimus, f'ecimus et ordinavimus ad recipiendum apostolicum man- datum cum omni ordinatione ipsius concilii super liis, quae in eodem concilio sunt agenda, dantes eidem potestatem et speciale ac plenum et legitimum mandatum praestandi in nostras animas, si opus fuerit cujuslibet generis juramentum, et ad faciendum omnia pro nobis et nomine nostro in eodem concilio, quidquid nos facere possemus seu deberemus, si personaliter praesentes essemus, et quidquid facere potest et debet verus et legitimus procurator, ratum et gratum habentes quidquid procurator pro nobis fecerit in promissis, in cujus rei testimonium subscriptum sigillis nostris duximus muniendum. Datum dominicae incarnationis Anno MCCLXXIV.
Praedictus pontifex Gregorius X. obiit anno Christi 1276 cui in pontificatu successit Innocentius V. ex ord. S. Dominici. Qui S. tantum mensibus sedit: huic successit Adrianus V. unius mensis et novem solum dierum pontifex. Adrianum secutus S. Joannes XX. ejusdem nominis pontifex, qui post acto menses vita functus est. Post bunc in cathedra Petri sedit Nicolaus III. anno 1277 quem secutus est Martinus IV. anno 1282. Hunc vero Ilonorius IV. anno 1285. cui post duorum annorum regimen successit in apostolica dignitate Nicolaus IV. ex ord. S. Francisci, rexit hie pontifex 4. annis et aliquibus mensibus, obiit vero anno Christi 1293 post quem ad cathedram Petri anno 1294 evectus est Coelestinus V. ex ord. S. Benedicti vir sanetus, ad cujus coronationem ultra ducenta millia hominum dieuntur aecurrisse. Raro et inaudito exemplo pontificatu se sponte abdicauit et ad Eremum se reeepit, multis tarn in vita, quam post mortem fulsit miraculis.
Supradictus D. Theodoricus abbas, postquam vndeeim pontifices maximos supervixisset, administrationem cum vita posuit 22. Julii.
Floruit temporibus Vrbani VI. papac, qui festum corporis Christi instituit, sub quo etiara pontifice floruit doctor Angelicus S. Thomas de Aquino ord. praedicat. et Clementis IV. pontificis maximi Rudolphi I. imperatoris ex comitibus de Habspurg. Engelberti IL Archiepiscopi Coloniensisi.
De ejus administratione exstant haec documenta: In nomine Domini. Nos Theodoricus Dei gratia abbas Gladbacensis omnibus innoteseimus, quorum scire interest: Cum nos sentiremus post venditionem bonorum super Mosellam, temporibus nostri praedecessoris venditorum, dilectos confratres nostros quodam- modo in potu vinorum habere defectum, quod eius instinctu, qui populo sitienti aquam de petra produxit, super eos tanquam afflictos pia gestantes viscera, cum paterna meditatione ipsis ad restaurationem dictorum bonorum venditorum, domum in Bocholtz, cum vineis prouentibus, et omnibus appenditiis, perpetuo libere tradidimus et donauimus, vt ex eis vina reeipiant ipsis perenniter propinanda. Hanc ergo nostram donationem sub stola et baculo tanquam rationabilem oonfirmantes, sub anathematis interminatione, districtius inhibemus, ne quis ausu temerario ipsam infringere audeat, vel praesumptione qualibet perpetuo immutare. Actum et datum anno Dominicae incarnationis 1261 mense martio.
Vniuersis ad quos peruenerit praesens scriptum salutem Nos Sifridus Dominus nobilis de Brule, et omnes nostri posteri et haeredes notum esse volumus, quod Theodorico Dei gratia abbati de Gladbach et cellulae de Bocholtz vnanimi consensu, libera voluntate, et praeeipue propter Deum, haereditarie dedimus, concessi- mus, resignauimus fluuium quendam in prato nostro in via, qua iter Glensse, iuxta latitudinem trium pedum. lta videlicet, vt anniuersaria matris nostrae, et vxoris nostrae, et omnium nostrorum seniorum, ibidem feliciter requiescentium singulis annis a fratribus ibidem Deo seruientibus in perpetuum peragantur. In huius rei testimonium nostrum sigillum praesentibus est appensum. Actum et datum anno Domini 1266 feria tertia post penthecosten.
Sigillum appensum demonstrat scutum cum quatuor decem (4. 4. 3, 2- 1.) monetis.
In nomine Domini. Ad omnem ambiguitatis scrupulum in posterum euitandum: Nos Theodoricus Dei gratia abbas, ac totus conuentus monasterii de Gladbach ord. S. Benedicti Coloniensis dioecesis, omnibus innoteseimus, quorum scire interest praesentium testimonio profitentes, quod ingruente nobis indigentia, ex concordi et vnanimi consilio commisimus et dedimus sub annua pensione Joanni militi de Guntreue aduocato nostro cellam nostram apud Bocholtz Treuerensis diocesis, sicut iacet cum agris, vineis, pratis, censibus, molendino et nemoribus, ac vniuersis ad ipsam cellam de Bocholtz, speeificatis ab antiquo, et attinentibus. Ita videlicet, quod praefatam cellam cum attinentibus in suas manus et regimine tenebit, viginti et octo annis continue, et suis sumptibus excolet, quaeque ibidem colenda, et construeta aedificia curtium, et molendini lapsa, seu pro tempore, prout necessitas requisierit, construenda, prouiso eo, quod de fratribus nostri monasterii ibidem tenebit, quatuor personas monachos, quos ibidem vna cum suo consilio decreuerimus collocandos, quibus fratribus promptissime ministrabit suas praebendas ab antiquo ibidem constitutas videlicet 24. maldra siliginis, 12. marcas legalium denariorum colon.: et quatuordeeim amas vini, et in super superaddet duas amas vini, ad diuinorum indigentiam, et haec de meliori vino, seeundum quod vineae ibidem proferunt et caetera ministranda fient de primis et certissimis fructibus et reditibus ipsius cellae remoto omni dolo et contradictione qualibet, seu quoeunque casu, infortunis, vel occasione, per quae alieuius cauillationis contradictio aut iinpedimenti pro- traxio suffragari poset memorato militi, seu ipsius vicem pro tempore conseruanti: Insuper ad cautelam adiectum est, quod ipsis fratribus cum sua honesta familia, hospitibus et familiaribus liber erit introitus et exitus, et deambulatio, infra terminos et allodia nobis attinentia, tarn infra immunitates, quam extra. Praeterea prouide additum est, quod confratres nostri ibidem residentes, officiabunt ecclesiam de "Wiler, et ipse Joannes miles

aut suus procurator, ipsam ecclesiam de Wiler noeturno tempore illuminabit lampade condecente, Oratorium vero de Bocholtz illuminabit idein miles, tarn lampade quam cereis luminaribus, prout necessitas postulat et requirit. Itaque haec interuenit conditio, qnod pro decimatione ipsi ecclesiae de Wiler attinente, singulis annis in festo B. Andreae Apostoli, dictus miles, seu procurator suus pastori ipsius ecclesiae sex marcas Colonienses promptissime, et sine contradictione qualibet ministrabit. Et quod medio tempore saepedictus miles nihil iuris aut potestatis habebit in collatione ipsius ecclesiae de Wiler, sed nobis reseruamus, et reseruauimus ius et potestatem si vacauerit, ipsam ecclesiam conferendi. Igitur ut fratres praesentialiter insistant diuinis officiis apud Bocholtz inhibemus districtius, ne se intromittant de regimine alicuius parochialis ecclesiae frequenter praeter Wiler, nisi rogati subueniant alicui sociorum plebanorum in indigentia tempore absentiae suae, aut solemnitatis, si fuerint euocati: Insuper de fratribus additum est, si forsan aliquis fratrum, quod absit, inveniretur dissolutus, intollerabilis aut inobediens, quod ad nostrum reuertetur monasterium, et alius de nostro pariter, et ipsius militis consilio magis idoneus, et corrigibilis substituetur, prouiso tarnen diligenter eo, si in aliquo casu, plenus numerus quatuor fratrum ibidem non esset, quod tarnen nobis Stipendium absentis, seu absentium tanquam praesenti, aut praesentibus sine contradictione qualibet ministrabit. Postremum vero additum est, si saepedictus Joannes interim morte praeuentus pro tempore fuerit, quod ipsius vxor relicta, seu ipsius haeredes proximi, in omni conventione, commisso et jure, secundum praenotatam formam, ad terminum annorum praescriptorum firmi et stabiles permanebunt. Ad praecauendum igitur tarn nobis quam posteris nostris, sub firma cautione firmatum est, quod elapsis praenotatis viginti et octo annis, dicta cella nostra cum vniuersis attinentibus, provt ipsam dicto Joanni commissiinus, soluta ab omni debito et quita remota omni occasione quae contra nos posset praetendi, ad nos et nostrum monasterium libere reuertetur. Ligna etiam siluarum non resecabit, nee resecare faciet, nee distribuet cuiquam, nisi in necessarios vsus strueturarum ipsius cellae aut curtium, seu officinarum, proyt necessitas postulabit. Caetera in dubio emergentia committimus arbitris ad hoc deputandis cum discretione fideliter et finahter deeidenda. In hujus ergo conuentionis robur et testimonium conseruandum, praesentem paginam ipsi Joanni, et suis haeredibus nostris sigillis dedimus com- munitam. Actum anno Domini 1270. in purificatione B. Mariac.
Vniuersis tenorem praesentium audituris. Joannes miles dictus de Guntreue aduocatus domus de Bocholtz: Notum esse cupio, quoda viris religiosis abbate et conuentu monasterii de Gladbach ordinis S. Bene- dicti Coloniensis diocesis, reeepi sub annua pensione ad viginti et octo annos cellam ipsorum claustralem de Bocholtz, cum vniuersis appenditiis suis, praediis, agris, vineis, et omnibus ad ipsam cellam pertinentibus, ubieunque iacentibus, ita videlicet, quod meis sumptibus et expensis quaeque ibidem colenda, seu aedificanda, colens aedificabo, construenda construam, ad meos vsus pertinentia, quae omnia meo termino exspirato, adeo bonavelmeliora relinquam, quatuorque fratribus monasterii de Gladbach monachis* ibidem Domino famulantibus suas praebendas ab antiquo constitutas scilicet viginti et quatuor maldra siliginis Andernacensis mensurae, duodeeim marcas, et quatuordeeim amas vini, quibus supradictis duas amas de Lutzink vinearum ipsius domus, et de certissimis reditibus ministrabo, non obstante qualibet occasione, dolo, seu euentu cuius übet infortunii, incendii, grandinis, exercitus, aut quoeunque casu inopinato, quem praetendere possein, contra praedictos confratres ad administrationem huiusmodi detinendam. Non obstante insuper. si plenus numerus quatuor fratrum ibidem non fuerit pro tempore. Tarnen siue plures siue pauciores ibidem fuerint, prenomi- natam stipendiorum summam, quatuor personarum abbati, vel euieunque ipse demonstrauerit, plenius ministrabo, et vt dictum est aedificanda aedificabo, et construenda construam, exceptis oratoriis et claustralibus officinis: qui confratres officiabunt ecclesiam de Wiler, nee aliquas plures, et ego ipsam ecclesiam illuminabo noeturno tempore, lampade condecente, oratiorium vero de Bocholtz illuminabo tarn lampade, quam cereis luminaribus, provt necessitas postulabit. Insuper pastori ecclesiae de Wiler singulis annis in festo B. Andreae apostoli sex marcas pro deeima ipsius ecclesiae promptissime ministrabo, et has Priori ipsius cellulae praesentabo. Item profiteor me nihil juris habere medio tempore in collatione seu praesentatione dietae ecclesiae de Wiler, sed abbas ipsam vacantem conferre poterit libere euieunque. Item inter nos ordinatum assero, quod abbas vna cum meo consilio viros honestos ibidem et modestos, quorum si qui viderentur incompositi, aut inobe- dientes, quod reuocatis illis de prioris domus ipsius consilio pariter et meo nutu alii statuentur. Praeterea ligna nemorum, nemini distribuam, nee resecabo, nee resecari faciam, nisi ad strueturam curtium et officinarum ipsius cellae, provt necessitas postulabit; sed saluum erit fratribus secundum consilium Prioris pro suae neces- sitatis indigentia, ligna ipsius nemoris resecandi: Insuper interposita est haec conditio, si forsan ego medio tempore morte praeuentus fuero, quod absit, vxor mea et haeredes mei proximi in omni jure et conuentione inter nos facta, secundum praenominatam formam inter nos faetam ad terminum annorum praescriptorum firmi et stabiles permanebunt. Elapsis vero praenominatis viginti et octo annis, praedieta cella de Bocholtz cum vniuersis pertinentiis provt mihi commissa et assignata est, cum omni integritate, et non dissipata, quieta ab omni debito et soluta, non obstante qualibet occasione, ac contradictione, quam tunc possem praetendere, ad abbatem et conventum monasterii de Gladbach libere reuertetur.
In cujus rei testimonium praesentem paginam sigillo venerabilis viri Domini Theodorici abbatis de Lacu vna cum sigillo Nicolai Plebani de Lutzinek, Theodorici Burggrauii de Rincke, et Theodorici aduocati de Eysse rogaui firmiter communiri. Nos itaque praenominati ad petitionem ipsius Joannis militis de Guntreue, sigilla nostra praesentibus in testimonium duximus apponenda. Actum et darum anno Domini 1270 in purificatione B. Mariae V. numero incarnationis inchoante in annuntiatione dominica: Caetera vero non notata si aliqua in dubio emerserint, arbitris ad hoc deputandis committo discretione fideliter et finaliter deeidenda.

38
Tlieodciicus de Rlicnicke sigillabat cum scuto transverse secto, in parte inferiori cum lingutatis teseellis ornato.
Nos Joannes de Reinecke praepositus ecelesiarum S. Mariae ad gradus in Colonia, sanetique Florini in Confluentia & tenore praesentium publice protestamur, quod cum viri ven. Th. Dei gratia abbas et conuentus monasterii in Gladbach, l'amiliaritatis nostrae causa, ac spe prouiotionis futurae, locum ad aedificandum mansionem nobis competentem in cella sua in Bocholtz nobis beneuole concessissent quam aedificare nos astringimus de lignis nemoris dietae cellae, nostris laboribus et expeiisis, qua construeta in ipsa locabimus, et reponemus nobis, nostraeque beneplacitae voluntati, et vsui, haec et alia, quoeunque nomine censeantur, que pro tempore placuerint vitae nostrae: ac pro recompensatione dietarum aedificationum pro vtilitate Ecclesiae suae faetarum, nos in confratrem sui monasterii aequanimiter reeeperunt, et nos vice versa vtüitati, pro- motioni, et defensioni dictorum abbatis et conuentus et sibi attinentium instabimus et studebimus incessanter, ne eos poeniteat beneficii nobis facti. Nobis autem sublato de buius saeculi ergastulo, pro remedio animae nostrae dieta mansio cum onmibus suis vtiHtatibus, struetura, suppellectili et caeteris in ea existentibus siue pauois, siue pluribus, postposito omni dolo, et exceptionc sub dolo, pro puro testamento dietae ecclesiae re- manebunt, salvo tarnen nobis, si placuerit, augendi huiusmodi testamentum, nullatenus minuendi, et huiusmodi beneficii violationem, nulli amicorum, consanguineorum, et familiarium nostrorum seu quaeunque propinquitatis linea junetorum praesentium, seu futurorum liceat attentare. Praeterea iidem abbas et conventus monasterii praedicti, nostras per omnia quasi confratum eius agent exequias, cum omni solemnitate debita pariter et consueta. Ne autem de praemissis dubii et altercationis scrupulus oriatur in posterum inter partes et ne executio nostri testamenti, et dictorum beneficii recordatio sopiatur, praesens instrumentum feeimus communiri sigillis ven: virorum domini B. dei gratia Treverorum arebiepiscopi, et d. Th. abbatis de Lacu, nostro, Sifridi nobilis de Brule, et Joannis nepotis nostri burggrauii pro tempore qui instanter apponi rogamas et rogauimus huic scripto, Et nos iam dicti arehiepiscopus Treu: abbas et caeteri huiusmodi laudabile propositum impedire nolentes sigilla nostra ad preces partium apposuimus huic scripto. Actum et datum in vigilia b. Matthiae apost. anno 1291.
Sigilla Sifridi de Bride et Johanis de Rinecke habent fonnas ante (1266 & 1270) descriptas.
D. Ifilliclinus.
Abbas XXII.
ilhelmüa fasees tenuit anno 1304 uti inter alia adstruitur tabulis (eas archivium diligenter asservat) quibus Walramus comes de Kessel recognoscit, se injusto modo (notent posteri)
telonium in proprietate saneti Viti constituisse, illudque aeternaliter reuocat, et eulpam
depreeatur, largaque eleemosyna expiat.
Tenor litterarum comitis de Kessel.
Nos Walramus de Kessele et Dominus in Bruche, universis tarn praesentibus, quam futuris, quibus praesens scriptum videre contigerit salutem, et agnoscere rei veritatem. Hinc est quod confitemur et protestamur in bis scriptis, quod telonium in parochia nostra de Gladebacho in proprietate Beati Viti inartyris injusto modo constituimus, ac ibidem injuriose et non rito modo reeepimus. Ob quam rem dictum telonium aeternaliter reuocamus, dictum vero D. Wilhelmum abbatem ejusdem loci cum omnibus monachis suis vniversis humiliter exhortamur et deprecamur, ut Dei intuitu et amore virginis Mariae de omni injuria et damno per nos eis illato, pura corde et mente effestucare velint. Item mansionem ibidem per nos faetam in manus vestras resignamus et supportamus. ut post nostrum obitum, cum eadem mansione, quia non rito modo dietam mansionem in vestro puro allodio nos noseimus possidere, igitur omnia quaeeunque vestrae placuerint voluntati, cum dieta mansione poteritis adimplere. Item proximam domum dietae mansioni coadjacentem, quam rationabiliter pro nostra peeunia comparavimus beato vito vna cum omni nostro in parochia de Gladbach situato, et nobis in divisione paludis per parochianos ibidem

39
dato beato Vito Martiri ac suis inonaclris animo benevolo legauimus atque legamus in remissionem omnium peccatorum nostrorum. Actum et factum et constitutum in Castro de Bruckgen in praesentia Catbarinae uxoris nostrae legitimae ac fratris Joannis prioris in Bruckgen religiosi viri testamentarii nostri, Joannis pastoris in Alderode consanguini nostri, Petri notarii de Gladbacho. Anno domini millesimo trecentesimo quarto. in die Lucae euangelistae.
CJaruit sub demente V. pontifice maximo. Alberto imperatore. Hennen IL archiepiscopo Coloniensi.
Ipsius abbatis temporibus dedit Balduinus cellulae Bocholtz sequens in corporationis instrumentum.
Balduinus dei gratia s. Treuerensis ecclesiae arebiepiscopus, sacri imperii per Galliam arcbicancellarius uniuersis Cbristi fidelibus, ad quos praesens scriptum peruenerit in perpetuum salutem cum notitia veritatis. Eius intuitu et respectu, qui nos ad pontificalis dignitatis apicem sublimauit, tanto vigilantius viros religiosos promouere, fouere, ac defensare tenemur, quanto gratius obsequium in religionis obseruantia, et rigore ecclesiasticae diseiplinae, creatori omnium exbibetur. Cum igitur ecclesiae seu cellae de Bocboltz nostrae diocesis ordinis. Benedicti, aedificia et officinae fratrum in ea domino famulantium, propter vetustatem adeo collapsae sint, quod per dictos fratres restaurari non valeant, cum ipsis ad restaurationem eorundem ipsius ecclesiae seu cellae non suppetant facultates et ad hoc labor sit necessarius sumptuosus. Nos ipsorum fratrum necessitati et inopiae pio ac paterno condolentes affectu, ad supplicationem abbatis et conuentus monasterii s. viti Glad- bacensis coloniensis diocesis ordinis supradicti et eorundem fratrum duximus concedendum, et concedimus in his scriptis, ut ecclesia de Weiler parochialis cuius collatio ad dictos abbatem et conuentum pleno iure pertinere dinoscitur, cum vacauerit, ad reparationem dietae fabricae, dietae ecclesiae reditus cedant eisdem fratribus, in supplementum defectus stipendiorum suorum. Ita tarnen, quod dictus abbas, unam de conuentu suo, seu dietae cellae, personam idoneam ad curam animarum dietae ecclesiae reeipiendam, pro investito praesentet nobis, et arebidiacono loci illius: Quae tarn nobis, quam eidein arebidiacono, decano et aliis, quibus quiequam iuris debet de ipsa ecclesia respondere et sufficere valeat competenter, et eandem debite officiet in diuinis. Vt igitur liaec nostra coneessio seu gTatia rata permaneat, et in perpetuum inconuulsa praesentem paginam sigilli nostri munimine duximus roborandam. Datum Palaciol. die 29. May anno domini 1320.
«gB>00» gi--
I>. Otto de ItVaflar.
Abbas XXIII. 1
tto licet in syllabo abbatum locum non aeeeperit, fas tarnen est, eum illi tribuere, et credere l'uisse abbatem huius loci, quia scabini Kempenses tabuüs anno 1309 conscriptis et 4 sigillis munitis, quibus debitum quoddam ab boc Ottone et conventu exigunt, abbatis titulo eum afficiunt. Sunt et aliae rationes, quibus id similiter evincitur.

40
I). Wilhelmus de Helpenstein.
Abbas XXIV.
ilhelmus praefecturam anno 1311 et sequentibus gessit reique familiari bene consuluit, cüiüs indicia sunt plura. Quae emit ac redemit bona in archivii tabulis relata inter alia autem curtis de Beeckhausen nunc Knauffshoff dicta, quae olim tantum modo uti feudum masculinum ad abbatiam spectabat, nunc possesione totali cum omnibus aliis pascuisque monasterio accessit anno 1315. Eo autem profecturam obeunte inter alios vixerunt hi fratres
Goswinus prior. Godefridus de Nuscia qui obiit anno 1326.
Daniel a Nivenheim qui obiit anno 1318. Joannes de Heidhausen. Wilhelmus de Uranien qui huic abbati Gerardus de Knode prouisor in Bocholz.
Tbeodericus pastor in Wyler.
successit in officio.
Tempore huius abbatis, seruatum est a demente V. concilium Vinnense, in quo sententia de extinctione templariorum lata est, quorum ordo penitus exstinctus est.
Praedictus D. "Wilhelmus de Helpenstein praefectura tandein abiens ad umbras concessit anno 1334 18. septembris.
Sub hoc quoque abbate comitibus de Kessel heredibusque extinctis, jus advocatiae ad comites julia- censes devenit; huius abbatis sedulitate emanavit priuilegium comitis juliacensis quod omnes subditi Gladba- censes non extra sed intra territorium Gladbacense molere debeant, de anno 1325, sub certa mulcta videlicet sex solidorum, quae postmodum per confirmationem eiusdem priuilegii per juliae ducem Wilhelmum 1581 1. februarii tempore abbatis Jacobi ab Heggen in duplum videlicet 12 solidorum adaucta est.
Anno 13, a Joanne XXI. primo statutum est, ut tertio per diem daretur signum Angelicum.
Floruit sub Joanne XXI et XXII pontificibus maximis. Henrico VII. imperatore. Henrico II. archiepiscopo coloniensi.
Suis temporibus acquisivit cellula Bocholtz quasdam redditus in Orweiler, de quibus haec litterae: Vniuersis praesentes literas visuris et audituris. Nos Rodegerus de Kelle et Catharina filia quondam Volcmari de Weiler vxor eiusdem Rodegeri, notum facimus recognoscentes, quod concorditer vendidimus et vendimus per praesentes honorabilibus viris, et religiosis dominis abbati et conuentui monasterii in Gladebach prope Nussiam coloniensis diocesis ordinis s. Benedict! iusto venditionis titulo ementibus octo solidos quinque denarios et septem pullos, annui census, jure hereditario possidendos et singulis annis in festo beati Martini episcopi hyemalis persoluendos eisdem, pro quadam certa pecuniae summa, qua nobis suffecit, ab eisdem religiosis personis tradita, nobis persoluta, et ad usus nostros necessarios peruenta. Quos quidem octo solidos, quinque denarios Andernacensis paymenti, et septem pullos praenominatos, eisdem religiosis personis assignauimus capiendos, et praesentibus assignamus supra domum nostram, et hortum ad dictam domum spectantem sitam in Orweiler, nee non supra alium hortum situm ibidem, quam quidem domum et ambos hortos, cum omnibus eorum bonis, et pendentiis et juribus quibuseunque ad dictos duos hortos, et domum speetantibus, euiuseunque generis existant pro praemissis de consensu et libera voluntate nobiüum virorum Sifridi et Conradi eius consanguinei de Burgbrule armigerorum, a quibus dicta bona tanquam a dominis fundi descendunt et dependent, ore, et calamo, titulo pignoris obligauimus et supraportauimus, obligamus et supra- portamus libere et absolute eisdem religiosis personis in hunc modum, quod si nos deficeremus, vel nostri haeredes aut alii quieunque dictum pignus in posterum possidentes in solutione dicti annui census, termino deficerent praenotato, quod extunc dicti religiosi viri possunt se licite in dicto pignore pro praemissis sine contraditione qualibet recuperare: quod nos coniuges antedicti eligimus et aeeeptamus, promittentes in bis scriptis praefatis religiosis personis facere "Warandiam, quod vulgarie dicitur gewerschafft de dictis bonis, per integrum annum et diem, et est moris, et quod dicti Sifridus et Conradus nihil juris ex nunc habebunt in bonis memoratis; quod nos Sifridus et Conradus saepedicti recognoseimus fore verum et praemissa de nostro processisse consensu et ea dolo, et fraude exclusis, inviolabiliter obseruare, promittentes et renunci- antes etiam omnibus iuribus euiuseunque generis existant, quae nos Sifridus et Conradus in bonis habebamus

eisdem: ita quocl dictae religiosae personae eisdem boiiis et iuribus eorundem vniuersis et singulis, quibus nos Siftidus et Conradus praelibati gaudere consueuimus, seu solcbamus, gaudebunt in futurum, et quod dicta bona ex nunc a dictis religiosis personis tanquam a dominis fundi descendent et dependebunt in aeuum. In cuius rei testimonium nos Sifridus et Conradus armigeri praenominati, duximus nostra propria sigilla ad preces dictorum coniugum, et ex nostra certa scientia, literis praesentibus apponenda. Quod nos coniuges antedicti recognoscimus fore verum. Actum praesentibus viris discretis dominis Gerhardo dicto Knode pro- uisore cellae de Bocholtz spectantis ad dictum monasterium, et Theoderico pastore ecclesiac in Weiler monacbis dicti ordinis sancti Benedicti, Nicoiao Plebano in Cisse, Petro Plebano in Burglibrule sacerdotibus, nee non Theoderico dicto de Leie armigero, Gobelino scabino in Weiler, Joanne dicto stürm et Joanne filio Euerhardi laicis de Weiler testibus ad praemissa vocatis. Et actum anno domini millesimo trecentesimo, tricesimo sabbatho post festum beati Nicolai episcopi.
Sigilla duo, quae dependent, habent formam superius ad aimuni 12G6 descriptam, cfuatuordeciin scilicet monetas. Sub boc abbate, anno 1315, inter ipsum et convenuales monasterii proventus aeternaliter dividebantur: diploma vide in appendice.
1*. Willielnms de Oranien.
Abbas XXV.
ui e loco prioris anno 1334 in Abbatis gradum sub latus rebus ineumbere coepit cum non vulgari et diseiplinae et substantiae monasticae incremento, praeter enim varia et multa, quibus oeconomiam insigniter auxit, plura quoque ad diseiplinae stabilimentum regulariter ordinauit, labentes mores gnauiter correxit, et signanter curam infirmorum ad rectitudinis regularis normam reuoeavit. Eo autem rebus ineumbente nominatiores lii subfuere fratres
Giselbertus de Wels qui postea in abbatiali onere successit.
Christianus de Huckelhoven pastor Gladbacensis. Engelbertus pastor Dulckensis Henricus de Wilcke pastor Kempensis. Joannes praepositus in novo opere. Christianus de Sinsich praepositus in Bocholtz.
Conradus de Nersa. Hermannus de Nivenheim. Petrus de Loevenich. Fridericus de OppendoriF. Godefridus de Vlecke. Hermannus de Echt.
Praefatus autem abbas gradum, postquam annis fere 32 tenuisset, tandem cum vita reliquit anno 13G6, 10. Aprilis.
Praefuit sub demente VI. pontifice maximo ex ord. s. Benedicti. Ludovico IV. imperatore. Walramo de Juliaco I. U. Lieentiato archiepiscopo Coloniensi.
Tempore huius abbatis videlicet 1339 comes Geldriae titulo ducis, et comes juliacensis titulo marchionis decorati sunt. Anno 1356 marchio Juliacensis Ducali quoque honore insignitus est a Carolo quarto imperatore.
Fahne: von Bocholtz IH.
11

42 ». Gtselbertus de Wels.
Abbas XXVI.
iselbertus oneri supposuit humeros anno 1366 et praeclaras monasterio possesiones (quas inter praecipuas molendinum tlien rade et curtis in Waldhaussen sita vulgo der Charmans-hoff) acquisivit.
Vixit temporibus Vrbani V. pontifieis maximi ex ord. s. Benedicti. Caroli IV. imperatoris. Engelberti III. archiepiseopi Coloniensis.
Anno 1371 creavit Christianum de Sinzig in praepositum Bocholtanum de quibus haec literae
Nos Giselbertus diuina prouidentia abbas monasterii Glabacensis ord. s. Benedicti, notum faeimus vniuersis, quod nos respicientes nostram, ac nostri conuentus vtilitatem, bona deliberatione praehabita , ordinauimus , et constituimus, praesentibusque ordinamus Christianum de Sinsich, nostrum commonachum, ac confratrem dilectum, in verum praepositum et prouisorem cellae nostrae in Bolcboltz usque ad terminum vitae suae; sie quod ab omni iidem disponenda et regenda, exposi- tione, reeeptione, seu quouis alio ordinationis modo hoc fuerit, fideliter nobis, via qua poterit saniori faciet et expediet; t'ali conditione media: quod si per dictum Christianum in prouisione dietae cellae aliquam fieri contigerit expositionem, pro nostra ac nostri conuentus vtilitate: de illa semper vna secum veram computationem et taxationem fieri velimus et optamus, consilio nostri conuentus meliori procedente ante tempus autumnale: sie quod singula et vniuersa per ipsum D. Christianum exposita, libere et solute sibi reddentur et integre persoluentur. Quod si secus egerimus et praefato christiano iusta non fuerit facta solutio: extunc idem Christianus manum suam ponere poterit, ad vina nobis et conuentui nostro de dieta cella prouenientia, tot, et tanta, de eis deuendendo, seeundum quod sua exposita se extenderint, nostra ac nostri conuentus contradictionenon obstante: dolo quouis in praedictis penitus excluso. In cuius rei testimonium nos Gilselbertus abbas praefati pro nobis et nostro conuentu sigillum nostrum literis praesentibus duximus apponendum. Datum anno domini 1371. ipso die Martini hyemalis.
Dictus Christianus resignavit 1395 in die s. Dionisii ad manus abbatis. Fratres dum hie abbas praesideret hi inter plures nominabantur praeeipui.
Sibertus de Beeck prior qui obiit anno 1417. Bernardus de Dirisch.
enricus de Troisdorff pastor Gladbacensis qui obiit Georgius de Linnich.
anno 1405. Gerardus Rouver de Weuelinghoven. Joannes de Troisdorff, qui dignitatem abbatialem post
eum excepit Georgius de Wels qui obiit pastor Dulckeusis anno
1430. . .
Adamus de Beecke.
Joannnes de Zoppenbroch qui obiit praepositus in
Bocholtz anno 1420. Wilhelmus Rouver de Wevelinghoven qui seeundus
post eum abbas huius loci fuit. Theodorus Ducker ab Hüls , qui anno 1418 Prioris,
anno 1422; Praepositi in Bocholtz, et anno 1437
pastoris Dulckensis officia successiue gessit.
Tempore praedicti D. Giselberti Weltz videlicet anno 1366. tanta creuit vini abundantia, ut plaustrum vini pro 4 florenis venderetur, imo quod maius est, qui adferebat vas proprium, illud replebatur vino pro uno floreno. Anno 1369 maxima dissentio fuit inter cives Colonienses et clerum, ita ut clerus cum omnibus suis plus quam per annum et dimidium civitatem relinquens, diversis in pagis, castris et oppidis sit moratus. Anno 1374 mensibus Januario et Februario maximum extitit diluvium aquarum in diversis regionibus, Rhenus namque ultra cursum solitum ad mensuram 34 pedum in altum exereuit ad stuporem omnium hominum; hinc supplicationes pubhee cum devotissima Lytaniarum decantatione a Clero Coloniensi indietae sunt, donec 10. Februarii habita solenni processione et peracto missae sacrificio inundatio aquarum decrescere coepit. Anno 1376 monasterium Tuitiense ordinis nostri a Coloniensibus combustum fuit, propter quod ipsa civitas per octo annos exeommunicationi subjaeuit, nullusque infans illo tempore in eadem urbe baptismum aeeepit. Ea tempestate corpus s. Heriberti archiepiseopi Coloniensis cum caeteris reliquiis eiusdem monasterii ad monasterium Siegbergense translatum est, ubi tarn diu permansit, donec Colonienses per summum pontificem jussi et coacti monasterium Tuitiense restaurassent.
Dictus autem abbas, postquam boni pastoris et oeconomi munere annis fere 32 sedulo perfunetus esset, onus et vitam posuit anno 1398 16. Martii.
Hisce temporibus in Anglia Joannes Wiclef jam in apertum prodiens haeresiarcha venena in ecclesia Romana spargere coepit: inter alia falsa dogmata praeeipuum fuit, quod in sacramento Eucharistiae post consecrationem non sit verum corpus Christi sed eius figura.

43 l>. Joannes de Troistorff.
Abbas XXVII.
oannes ad clauum abbatialem auctoratus anno 1398 plura rei domesticae utiliter administratae posteris reliquit monumenta. Inter quae curtis ahn dem Venn vulgo der bermbges hoff, maximum quoque ecclesiae nostrae aes campanum, eius nomen inscriptum continet cum his versibus:
Quando Maria sonat, tempestas undique cessat Anno milleno C quater, quin quoque deno Jonnnis abbas humiiis de Troistorff nie feeit.
Fratres eo ad clavum sequente hi alios inter fuere celebriores.
Wilhelinus de Juhaco, qui post abbatem hunc ELbertus de Eyle niagister oulinae.
administrationem huius monasterii suseepit Joannes de Harken praepositus in Bocholtz.
Petrus de Kettenis, qui obiit Prior annno 1424. Joannes de Lyskirchen pastor Kempensis.
Huius abatis tempore anno videlicet 1409 a cardinalibus servatum est concilium pisanum, ob schisma duorum electorum pontiücium Innocentii videlicet VIII. et Gregorii XI. : in quo, deposito utroque electus est Alexander V. ex ord. s. Francisei.
Anno 1414 a Joanne XXIII servatum est concilium Constantiense cui interfuit Sigismundus imperator, et quia in schismate papatum resignare nolebat, si Gregorius XII. et Benedictus XIII. simili modo in resig- nationem papatus consentirent. Nihilominus cardinales 1417. unanimiter elegerunt Martinum V. consentientibus postmodum Gregorio XII. et Joanne XXIII., qui in cardinalatu vitam suam pie concluserunt. In hoc concilio haeresis Wicleffiana, item Joannis Huss, et Hyeronimi Pragensis damnata est, atque ex decreto concilii Con- stantiensis praedicti duo Haeresiarchae, cum resipiscere obstinato animo nolent, igne cremati sunt. Pontifex vero Martinus, postquam aliquo tempore Florentiae moratus esset, instantibus Romanis ad sedem suam concedere statuit, et ante discessum civitatem Florentinam honore metropolitico exornauit: nam cum antea ab ipsa pene urbis origine episcopatum tantum habuisset, in archiepiscopatum eorum cathedralem ecclesiam transtulit, eique ut matri, Volateranam, Pistoriensem, Fessulanamque ecclesias cathedrales subjeeit. Peracta deinde solemnitate natalis beatissimae dei genitricis Florentia discessit: die 11. Septembris a Seneosi magistratu summis honoribus exceptus, ad hospitium extra urbem praeparatum (pestilentia Senam affligente) divertit: inde citatis itineribus, die 20. Septembris, sabbatho Romam pervenit, et per portam ilamineam ingressus, in coenobio s. Mariae de populo pernoetauit: dominica insequente, summo mane per forum columnae, usque ad s. Marcum, dein per viam pontificiam, ad Palatium vaticanum, sub aureo umbone processit, ingentis laetitiae plausu a senatu populoque romano comitante et inspeetante suseeptus. Enim vero omnes et singuli non secus ac quoddam salutare sidus, ac unicum patriae parentem, summo desiderio exspeetabant Martinum. Diem eius in vrbem adventus in fastis adnotauere Romani X. cal. Octobris anno domini MCCCCXX. Vrbem llle Romam adeo dirutam et devastatam invenit, ut nulla fere civitatis facies in ea videretur. Collapsa erant templa, collabebantur quotidie domus, deserti vici, laborantibus civibus summa rerum omnium penuria. Nulluni praeterea urbanitatis indicium extare videbatur: dixisses, aut omnes cives inquilinos fuisse, aut extremam omnium fecem eo commigrasse. Civium itaque suorum calamitate permotus optimus pontifex, animum ad exornandam civitatem componendosque civium mores ita adjeeit, ut brevi illam ad meliorem formam reduxerit. Hanc ob causam Roma eum non modo summum pontificem, verum etiam patriae patrem appellavit.
Abbas vero noster depositum vocanri domino reddidit anno 1418 28. Augusti, cum abbatiae praefuisset annis 20.
Sub sua administratione anno 1400 die oetaua ante conuersionis s. Pauli permutaverunt Diedericus dominus de Borgbroill, et Conradus suus filius cum cella Bocholtz quaedam pascua prope Wilre. Didericus
Fahne: von Bocholtz in. \2

44
sigillavit ut supra descriptum. Anno 1405 dedit dictus abbas Johannes curtem Eyle, prope Coloniam, cum officio sculteti et caeteris juribus dominationis Woltero de Dicke, civi Coloniensi et ejus heredibus colendarn et utendam pro 24 maldris siliginis annuatim et sub obligatione aedificia combusta reaedificandi.
D. 11 ilhclimis de Juliaco.
Abbas XXVIII.
ilhebnus ex illustri Juliacensiuin et Geldriae ducum genere originem ducens, hujus mona-
sterii professus monachus, litterarum scientia, vitae mundatia, honestate moram, spiritualium
prouidentia, et temporalium circuinspectione, aliarumque virtutum donis praeditus, vti ex bulla
pontificia infrascripta constat a Martino V. papa anno 1419, constitutus est administrator
hujus monasterii in spiritualibus et temporalibus: eo quod bona ejus, qua monasterium
possidebat, ne dum conseruare et dispensare; sed et ea, quae distrata et abalienata erant, sua
discretione et industria, ac consanguinorum et amicorum suorum potentia et favore de facili
recuperare posset. Postea translatus ad monaterium sancti Pantaleonis, cujus et administrator
fuit. ibidem obiit anno 1426.
Bulla Martini V. pontificis maximi.
Martinus V. episcopus seruus seruorum dei venerabili fratri archiepiscopo Coloniensi salutem et apostolicam benedictionem. Summi dispositione rectoris ad regimen universalis ecclesiae deputati, curis assiduis angimur, et assidua meditatione pulsamur, ut opem et operam, quantum nobis ex alto conceditur, impendamus. quod orbis ecclesia et monasteria uniuersa pastorum regiminibus destituta per nostrae providentiae ministerium viris committantur idoneis, qui sciant, velint et valeant ecclesias et monasteria ipsa feliciter regere, et salu- briter gubernare. Cum itaque sicut exhibita nobis pro parte dilectorum filiorum Prioris claustralis et conventus monasterii S. Viti in Gladbach ordinis s. Benedicti Coloniensis dioecesis petitio continebat. idem monasterium, cui quondam Joannes abbas ipsius monasterii, dum viueret, praesidebat, per ipsius Joannis abbatis, qui extra romanam curiam decessit, jam longo tempore vacasset, et vacaret tunc. Nos cupientes eidem monasterio, ne longioris vacationis exponeretur incommodis, de gubernatore secundum cor nostrum vtili et idoneo, per quem circumspecte regi, et salubriter dirigi, valeret, providere ac sperantes, quod dilectus filius Wilhelmus de Juliaco administrator ejusdem monasterii in spiritualibus et temporalibus per sedem apostolicam deputatus qui monachus ejusdem monasterii ordinem ipsum expresse professus existit, et cui apud nos de litterarum scientia, vitae munditia, honestate morum, spiritualium prouidentia et temporalium circumspectione, aliarumque virtutum donis, fide digna testimonia perhibentur, hoc seiet, et poterit deo sibi propitio feliciter adimplere ipsum Wilhelmum, pro quo etiam dicti Prior et conventus asserentes, quod ipse, qui de nobili Juliacensium et Geldriae ducum genere originem traxit, eidem monasterio, quod sub dictorum ducum dictione consistit, posset esse quam plurimum fruetuosus, et ne dum ejus bona, quae possidet, conseruare et defensare, sed et ea, quae alienata et distraeta sunt suis discretione et industria, ac consanguineorum et amicorum suorum potentia, et fauore, de facili recuperare. Nobis super hoc similiter supplicarunt in administratorem dicti monasterii, cujus fruetus, reditus et proventus quadringentorum florenorum auri de camera, secundum com- munem aestimationem, valorem annuum, ut asseritur, non excedunt, ejusque bonorum jurium praedictorum in spiritualibus et temporalibus usque ad apostolicae sedis bene placitum authoritate apostolica feeimus, constituimus, et etiam deputavimus curam et regimen, nee non plenam et liberam administrationem monasterii bonorumque et jurium eorundem sibi in eisdem spiritualibus et temporalibus committentes, ita quod debitis et consuetis monasterii et conventus praedictorum supportatis oneribus, de residuis fructibus, reditibus et proventibus ejusdem, dicto beneplacito durante disponere et ordinäre libere et licite valeat, sicut veri abbates ipsius monasterii, qui fuerint pro tempore, de illis disponere et ordinäre potuerunt, seu etiam debuerunt, alienatione tarnen bonorum immobilium et speciosorum mobilium ejusdem monasterii sibi penitus inter- dieta. Cum igitur ut idem Wilhelmus administrator in commissa sibi cura praedicti monasterii, quod tibi ordinario jure subesse dignoscitur. facilius proficere valeat tuus fauor sibi fore noscatur plurimum oppor- tunus, fraternitatem tuam rogamus, et hortamur attente, per apostolica tibi scripta mandantes, quatenus eun- dem Wilhelmum et commissum sibi monasterium habens pro nostra et apostolicae sedis reuerentia propensius commendatos, in ampliandis et conservandis juribus suis, sie eos dicto durante beneplacito, tui favoris praesidio

45
prosequaris, quod idem Wilhelmus in commisso sibi ejusdem monasterij regimine se possit utiliter exercere, tuque divinam misericordiam et nostrani et dictaebenevolentiam et gratiam exinde uberius consequi mercaris. Datum Florentiae VII Idus Maij. Pontificatus nostri anno secundo.
XX.
S. Stoter.
Joan. Simonis.
Joan. de Nussia
Temporibus huius abbatis resignavit Johannes de Wede dietus Bocholtz omni jure quod habuit contra cellam Bocholtz et ejus praepositum Diedericum Duicker de Hülse. Litteraeinde confectae sunt sigillatae ab Arnoldo de Brole seniore et Arnolde de B. juniore, dominis in Burgbroel. quorum sigilla cum 14 monetis superius descripta sunt.
D. Wilhelmus Rouuer de Weueling-hoven.
Abbas XXIX.
ilhelmus ex pastore Gladbacensi anno domini 1424 electus abbas testudines ecclesiae nostrae fieri curavit, senio tandem confectus abbatialemunus libere resignavit anno 1450. obijt autem anno 1453. 27. Decembris.
Fratres sub eo fuerunt sequentes.
Godefridus de Asselt prior, qui obijt anno 1487.
Wilhelmus de Bocholz, cellerarius. Factus abbas ad s. Pantaleonem intra Co- loniam a° 1481 — obiit a° 1493 ibidem.
Reinerus de Dirisch, qui obiit anno 1428.
Henricus de Louenburg, pastor Gladbacensis.
Wilhelmus Rouuer de Weuelinghoven, prior a° 1449 postea abbas hujus monasterij.
Henricus de Newkirchen custos, qui obijt 1484 Matthias de Kessel praepositus in Bocholz 1435. Johannes de Groit praepositus in Bocholz 1447. Petrus sacellanus in Wyler 1447. Johannes de Anstel qui obijt a J 1475. Jacobus de Micheling.
Nomina abbatis et fratrum de anno 1428, 28, Augusti in quodam documento, quod datum est Georgio de Linnich pastori dulckensi referuntur sequentia.
Wilhelmus Rouuer abbas. Gerardus Rinckuels Prior. Henricus Spee pastor Gladbacensis.
Theodericus Ducker ab Hülse. Johannes de Monffort. Theodorus de Nivenheim. Sibertus de Beeck.
Daniel de Nivenheim. Wolterus de Sprinckelhoven. Hermannus de Sande.
Praedictus abbas Wilhelmus cum Arnoldo de Quaedt abbate Braweilerensi interfuit concilio Basileensi, quodquidem concilium optimum habuit principium, cum multa bona pro reformatione cleri et monasteriorum statuta fuerunt, sed pessimum finem propter schisma subsecutum. Eugenius Theoderico coloniensi et Jacobo Treuirensi archiepiscopis pontificali dignitate priuatis concilium convocavit Ferrariam, quod ob grassantem ibi pestem, fuit translatum Florentiam: tibi convenerunt Constantinus Paleologus imperator orientis, et Josephus patriarcha Constantinopolis cum alijs episcopis, abbatibus ac presbyteris: ubipost longas dissertationes anrecte facta fuerit additio in symbolo, „filioque procedit": hoc decretum fuit promulgatum approbante hoc sancta synodo Florentina definimus, ut hoc fidei veritas ab omnibus Christianis credatnr et suscipiatur, quia spiritus sanctus a patre et filio aeternaliter est; et essentiam suam, suumque esse subsistens habet ex patre simul et filio, et ex utroque aeternaliter tamquam ab uno principio, et unica spiratione procedit. Declarantes, quod id

46
quod sancti doctores et patres dicunt, ex patre perfilium procedere spiritum sanctum, ad hanc intelligentiam tendit, ut per hoc significetur filium qnoque esse secundum Graecos quidam causam, secundum Latinos vero principium subsistentiae spiritus sancti, sicut et patrem. Et quoniam omnia, quae patris sunt, ipse pater unigenito filio suo gignenda dedit, praeter esse patrem hoc ipsum, quod spiritus sanctus procedit ex filio ipse filius a patre aeternaliter habet, a quo aeternaliter etiam genitus est. definimus etiam explicationemverborum illorum, „filioque," veritatis declarandae gratia et imminente neccessitate, licite et rationabiliter symbolo fuisse appositam. Certe magnus et clarus pontifex fuit Eugenius, contempsit pecunias, virtutem apprime dilexit neque secundis rebus intumuit neque succubuit adversis, neque spes ei gaudium, neque metus tristitiam auxit, sedatus animus eundem semper ejus vultum ostendebat. Sermone breui, eoque grauissimo usus est. durus et asper in hostes sed promptior in fidem receptis.
I>. Wilhelmus Roucr de Weueling'houeii.
Abbas XXX.
ui post liberam sui antecessoris resignationem ex priore Gladbacensi anno 1450 electus abbas multa pietatis opera regiminis sui tempore monasterio exhibuit.
Fratres sub eo fuerunt sequentes.
Johannes de Broickhausen Prior. Johannes de Hocbsteden, qui obiit pastor
Alardus de Velsen. Gladbacensis anno 1515.
Wilhelmus de Weyenhorst praepositus in Antonius de Erp.
Bocholz. Johannes de Agris.
Sigerus de Vrimerschen. Aegidius a .Bocholz postea abbas hujus loci. Johannes de Epsendorff custos, postea abbas Wilhelmus de Nesselrath.
hujus loci.
Sub hoc abbate facta est copia et data facultas abbati seu monasterio Gladbacensi publice osten- dendi annue sacras in ecclesia nostra existentes reliquias ab archiepiscopo coloniensi Theoderico. cujus concessionis originale in archiuo nostro Gladbacensi reseruatur, tenorem autem ejusdem his subjicere placuit. Wir Diederich van goitz gnaden der hyligcn Kirchen to Colne Ertzbischoff, des hyligen romischen richss in Italien Ertzcanceller, Herzog zo Westfalen ind zu Engleren etc. ind doin kund ind bekennen, dat wir dem Almechtigen Goede, synen lieven hyligen to love ind to ehren den erberen onssen lieven andech- tigen Abt ind convent to monich-Gladbach gegont ind erloufft hain, gönnen ind erleuffen overmitz diesen brieife, dat sy alle Jaere up den tweiden Sonndach nae dem heiligen Pinxdage sulch louelich heildom as in ihrem Closter to Monich-Gladbach ist, offenbahr up temeliche Tyt ind mit gebuirlicher wirdigheit tonen moegen. Vrkunt Vnssen siegel aen diesen brieff doin hangen, gegeuen in vnsser Stadt Colne up freytag na vnss herren uffartzdag in den Jahren vnss herren duisent vierhundert siefent fuuffzig. L, S.
Obiit praedictus abbas anno 1492, 25. Januarij. Tempore hujus abbatis anno 1483, 22. Octocris Is- lebij in comitatu Mansfeldensi natus est Martinus Lutherus, qui postmodum sua haeresi magnam orbis partem infecit et multa millia animarum aeternahter perdidit. Sub hoc abbate 1465 in vigilia conceptionis recognovit Henri cus Iioyuer de Weuelinghoven, frater dicti abbatis, et Irmgardis ejus uxor, se Wilhelmo de Bocholtz, praeposito cellae in Bocholtz' 136 maldras siliginis sub jure obstagii debere.
* Alter Wilhelmus de Bocholtz alias de Lobberich, vir doetus, vixit anno 1409 28. Juli, quo clericus Leodicensis diocesis publicus apostolica auctoritate in curia Coloniensi notarius instrumentum publicum de locatione curtis in Ryle confecit.

47 D. Joannes de Kpsendorft.
Abbas XXXI electus 1492, 25. .Tanuarii.
oannes anno 1492 mense Januario ex sacrista electus in abbatem, dum consideraret sub- stantiam mönasterij multorum injuria, vitaeque lubricitate attenuari, summopere studuit se suosque reformationi Bursfeldensi subijcere, sed pium bunc conatum, quem non nulli proter- uiores, et mors ipsa interveniens impedierunt, successoris sui effectui mandandum relinquens obiit anno 1505, 10. Januarii aetatis suae 53.
Sub quo fuerunt sequentes fratres.
Wernerus Rouver de Weuelingboveu Prior. Godefridus de Brochausen custos. Wilhelmus de Koblenburg.
Aegidius de Brochausen. Godefridus de Spee.
Et nonnulli sub praecedentibus duobus abbatibus momorati, alijque, quorum nomina interciderunt. Instrumentum electionis praenominati abbatis de anno 1492 exhibet nomina sequentia.
Joannes de Brochausen prior. Segerus de Vrimerschen
Henricus de Louenburg pastor. Antonius de Erp.
Alardus de Essen. Joannes de Agris.
Wilhelmus de Weyenhorst praepositus. Aegidius de Bocholz,
Joannes de Hochsteden. Wernerus Rouver pastor dulcensis. Wilhelmus de Kolenburg. Wilhelmus de Nesselrath.
Confirmationi electionis se opposuit Joannes de Hochsteden ipsamque electionem impugnauit diuersis rationibus, inter quas una fuit, quod electus ante confirmationem sese praesumpserit ingerere administrationi bonorum et jurium abbatialium, quod inter ipsum electum et electores intercesserit pactum de non admittenda reformatione Bursfeldensi, non introducendamensacommuni etc. sed contrario testimonio fratrum refutatus fuit.
Qui sub praedictis abbatibus logio collecta et descripta, quorum
die 1. Wicherus sacerdos et monachus. Joannes conversus et monachus. Conradus sacerdos et monachus. Joannes frater et monachus. Henricus sacerdos et monachus. Goswinus Prior.
3. Wilhelmus sacerdos et monachus. 5. Rubertus monachus.
Christianus sacerdos et monachus.
7. Bertolphus» sacerdos et monachus.
8. Petrus sacerdos et monachus. 9 Buouo monachus.
11. Wiricus conversus et monachus. 17. Heribertus sacerdos et monachus.
die
1. Petrus de Kettenis prior.
2. Hermannus acolythus et monachus. Theodericus prior.
4. Gerhardus conversus et monachus.
5. Rauenoldus convjersus et monachus. 8. Irimboldus diaconus et monachus. Reinoldus sub diaconus et monachus.
Nomina Monaehorum.
in hoc Monasterio ante reformationem cognomina annusque obitus ignoratur.
Mense Januario. Conradus monachus. Rudolphus saeerdos et monachus
19. Eckehardus sacerdos etmonachus. 27.
20. Godeschalcus sacerdos et monachus. 29.
23. Esechinus monachus.
24. Thietpoldus conversus et monachus.
Abbo sacerdos et monachus.
25. Rickbratus conversus et monachus. 30. Arnoldus de Nersa prior.
26. Bernardus conversus et monacbus. 31. Franco conversus et monachus.
obierunt ex antiquissimo necro-
Joannes de Salem sacerdos et monachus.
Hezdo sacerdos et monachus.
Eckardus sacerdos et monachus.
Willebrordus sacerdos et monachus.
Sibertus sacerdos et monachus.
Arnoldus sacerdos et monachus.
Henricus de Rhiede monachus.
Azzo monachus.
Heinricus monachus.
Rudengerus sacerdos et monachus.
Henricus sacerdos et monachus.
Mense Februario.
9. Theodericus prior. 10. Walthelmus sacerdos et monachus.
13. Hartgerus sacerdos et monachus.
14. Godefridus sacerdos et monachus.
19. Gerolphus sacerdos et monachus.
20. Hermannus de Ludburg sacerdos
et monachus.
21. Franco sacerdos et monachus.
25. Wermiboldus conversus et monachus. 26.Aaron converrus et monachus.
Godefridus sacerdos et monachus. 28. Sigefridus sacerdos et monachus.
Gerardus conversus et monachus.
Amalricus monachus.
Harpertus sacerdos et monachus

48
die
1. Henricus monachus.
2. Meginherus monachus.
3. Wilberus monachus.
5. Hezelinus monachus. Hartmannus sacerdos et monachus.
6. Sibertus deNewkirchen monachus. 9. Ludolphus subdiaconus et monachus.
10. Gerhardus prior.
Godefridus Acolythus. 15. Berardus subdiac. et monachus.
Mense Martio.
Rutgerus diaconus et monachus. lG.Bernherus monachus.
Ruodbertus sacerdos et monachus.
Cuno sacerdos et monachus. 18. Theodericussacerdosetmonachus. 21.Bonifacius sacerdos et monachus.
23. Ludouicus sacerdos et monachus.
24. Goswinus prior.
25. Berengerus diaconus et monachus. Henricus conversus et monachus.
2G. "Werelinus sacerdos et monachus.
28. Vincentius subdiaconus et monachus.
29. Engilricus sacerdos et monachus.
30. Gerhardus sacerdos et monachus.
31. Godefridus subdiaconus et monachus.
Hellenius conversus et monachus. Durichinus monachus. Gerhardus sacerdos et monachus.
die
l.Theodericus monachus. 2. Beinardus de Sipen monachus. 4. Hermannus convers. et monachus. 10. Henricus sacerdos et monachus.
12. Godefridus sacerdos et monachus. Thomas subdiaconus et monachus.
13. Anseimus sacerdos et monachus.
14. Folchardus sacerdos et monachus. Benzo acolythus et monachus.
Me nse Aprili.
15. Conradus sacerdos et monachus. Fhilippus sacerdos et monachus.
16. Geldoldhus diaconus et monachus.
18. Berengerus sacerdos et monachus
19. Rutgerus diaconus et monachus. Hedenricus sacsrdos et monachus. Henricus prior.
20. Engelbertus sacerdos et monachus.
21. Eckebertus sacerdos et monachus.
24. Giselbertus sacerdos et monachus. Theodericus sacerdos et monachus.
25. Nicolaus de Beeckhausen sacerdos et monachus.
26. Euerwinus monachus.
27. Wiemannus sacerdos et monachus. Adelbertus monachus.
Elias sacerdos et monachus.
die
5 Cuno sacerdos et monachus.
7. Rudbertus sacerdos et monachus. Henricus sacerdos et monachus.
8. Aegidius monachus.
9. Volquinus sacerdos et monachus.
10. Marequärdus monachus. Marsilius monachus. Joannes monachus.
11. Waldricus conversus et monachus.
Mense Majo.
12. Joannes conversus et monachus.
13. Ludolphus sacerdos et monachus. Gerhardus sacerdos et monachus.
15. Sifridus sacerdos et monachus.
16. Galbardus sacerdos et monachus.
17. Adam Rouver monachus.
18. Theodericus sacerdos et monachus. Wernerus conversus et monachus.
19. Godefridus sacerdos et monachus.
20. Joannes sacerdos et monachus.
21. Erardus conversus et monachus.
22. Sigebertus sacerdos et monachus.
23. Godefridus sacerdos et monachus.
25. Wolterus sacerdos et monachus. Fridericus de Beeck sacerdos et
monachus.
26. Henricus monachus.
die
I . Alardus sacerdos et monachus. Henricus Ducker de Hülsen monachus.
3. Leonius sacerdos et monachus.
4. Rutgerus conversus et monachus. Reimarus sacerdos et monachus.
5. Hildemarus monachus.
7. Wolckbertus convers.et monachus.
8. Goswinus sacerdos et monachus. Wilhelmus sacerdos et monachus.
11. Wolterus de Sprinckelhouen sacerdos et monachus.
Mense Juni o.
Nicolaus de Sirichze sacerdos et 21. monachus.
12. TheodericusBellendorff monachus. 22.
13. Sibertus de Beeck sacerdos et
monachus. Henricus de Beeck sacerdos et monachus. 25.
16. Lungolphus sacerdos et monachus.
19. Heinricus conversus et monachus. 26.
20. Wickrnannus conversus et mo- 27.
nachus. 28.
Joannes monachus. 30.
Wolphradus sacerdos et monachus.
Heribertus conversus etmonachus.
Henricus de Hucking sacerdos. et monachus.
Heniricus monachus.
Wilhelmus sacerdos etmonachus.
Euo sacerdos et monachus.
Renardus subdiacon. et monachus.
Eustachius monachus.
Volewinus conversus et monachus.
Henricus monachus.
die
l.Ileriboklus convers. et monachus
Pelegrinus conversus et monachus.
Joannes de Holthausen monachus.
Petrus de Dulcken laicus.
Henricus Gladbach laicus. 4.Jacobus sacerdos et monachus.
8. Gerhardus sacerdos et monachus.
9. Theodericus conversus et monachus. 10. Waldenerus sacerd. et monachus. Wilhelmus Knode subdiaconus.
Mense Julio.
11. Petrus diaconus et monachus. 13.Franco conversus et monachus. Reinerus sacerdos et monachus.
15. Joannes subdiaconus et monachus. Lambertus Louenberg monachus. Arnoldus Moyrshouen monachus. Hermannus Epsendorff monachus.
16. Tilmannus sacerdos et monachus. 18. Ratfridus sacerdos et monachus. 22. Alardus sacerdos et monachus.
Godefridus sacerdos et monachus.
23. Helpegot sacerdos et monachus.
24. Theodericus de Beeckhausen diaconus et monachus.
25. Henricus monachus.
29. Conradus sacerdos et monachus.
30. Godefridus subdiaconus.
31. Rutgerus sacerdos et monachus. Theodericus subdiaconus. Friedericus sacerdos et monachus.

49
lie
1. Godfridus conversus et monachus. 3. Dudo diaconus et monachus. Godefridus sacerdos et monachus.
6. Hermannus diaconus et monachus. Hermannus sacerdos et monachus.
7. Erenbaklus sacerdos et monachus. Godeschalcus subdiaconus et monachus.
Beruuinus acolythus. Rodingerus sacerdos et monachus-
die
1. Hermannus sacerdos et monachus.
3. Theodericus convers. et monachus.
Theodericus sacerdos et monachus.
6. Witgerus sacerdos et monachus.
7. Hermannus sacerdos et monachus. Hermannus monachus.
8. Rupertus conversus et monachus. Rudolphus sacerdos et monachus.
11. Godefridus diaconus et monachus.
12. Burchardus acolythus. Wilhelmus sacerdos et monachus.
13. Indericus sacerdos et monachus. Lutgerus prior.
14. Niuelingus diaconus.
die
1. Hermannus diaconus et monachus. Gotschalcus sacerdos et monachus.
3. Ludovicus monachus.
4. Lambertus diaconus et monachus. Godeschalcus acolythus. Baldericus sacerdos et monachus-
5. Mauritius sacerdos et monachus. Joannes sacerdos et monachus. Conrad monachus.
6. Ludolphus sacerdos et monachus. Theodericus sacerdos et monachus. Hermannus de Wohnestein sacerdos et monachus.
7. Bruno diaconus et monachus. Sibertus sacerdos et monachus.
die 1. Gerardus Kintzfeld prior. ■ 4. Theod. Konigsdorff monachus.
6. Joannes monachus. Eckbertus sacerdos et monachus.
7. Fridericus deBeeck subdiaconus-
9. Henricus sacerdos et monachus. 10-Albero conversus et monachus.
Dragodo monachus. Godescaalcus sacerdos et monachus. Heribertus sacerdos et monachus.
1. Theodericus sacerdosetmonachus. Henricus sacerdos et monachus.
2. Wolterus monachus.
3. Adolphus conversus et monachus. 6. Wiricus sacerdos et monachus.
Fahne : von Boehollz III.
Mense Augusto.
Chrisianus sacerdos et monachus. ll.Erieus sacerdos et monachus. 12. Henricus conversus et monachus.
14. Henricus sacerdos et monachus. 18. Rudolphus sacerdos et monachus. 20. Gerardus sacerdos et monachus. 21.1rimbertus diaconus.
22. Theodericus monachus.
23. Christianus sacerdos et monachus.
24. Cuno sacerdos et monachus.
Mense Septem bri.
Conradus sacerdos et monachus.
15. Gebo subdiaconus.
17. Wilhelmus sacerdos et monachus. Godefriedus sacerdos et monachus. Rutgerus subdiaconus.
18. Hubertus sacerdos et monachus. Gewinus monachus Joannes monachus.
20. Henricus sacerdos et monachus.
21. Bruno sacerdos et monachus. Rutgerus sacerdos et monachus.
22. Sigedodo diaconus. 24. Petrus acolythus.
Albertus sacerdos et monachus.
M ense Octobri.
Henricus monachus. 8. Adelbertus sacerdos et monachus. Gotschalcus sacerdos et monachus. 10. Engilricus monachus acolythus. Wernerus monachus.
14. Mechingo diaconus et monachus. Renardus diaconus et monachus. Godefridus monachus acolythus.
15. Wilhelmus subdiaconus et monachus.
Tilmannus sacerdos et monachus. Wernerus monachus.
16. Henricus diaconus et monachus.
18. Henricus acolythus. Hermannus prior.
Mense Novembri. 12. Adam subdiaconus et monachus. 14.Walmannus convers. et monachus
Gabbardus sacerdos et monachus. lö.Engilbodus sacerdos et monachus.
Conradus sacerdos et monachus.
Arnoldus prior.
16. Petherus sacerdos et monachus. Rudolphus acolythus.
17. Wilhelmus monachus.
19. Herimannus convers. et monachus.
20. Hozelo conversus et monachus.
Guderadus sacerdos et monacl 25. Conradus monachus.
27. Fridericns sacerdos et monachus.
28. Rubertus sacerdos et monachus.
29. Albertus conversus et monachus.
30. Rudolphus sacerdos et monachus. Gerardus monachus.
31. Berenherus sacerdosetmonachus. Sibertus de Beyck sacerdos et
monachus.
25. Theodericus sacerdos et monachus. Adam monachus.
Alardus conversus et monachus.
26. Otto sacerdos et monachus. Arnoldus sacerdos et monachus.
27. Azeltnus conversus et monachus. Emmericus monachus.
28. Godefridus conversus etmonachus. Joannes monachus.
29. Gerardus diaconus. Joannes sacerdos et monachus.
30.Thibaldus sacerdos et monachus.
20. Hadhamarus sacerd. et monachus.
21. Poppo conversus et monachus. Theodericus convers. et monachus. Theodericus monachus.
Petrus sacerdos et monachus.
22. Balduinus sacerdos et monachus. Menizo sacerdos et monachus- Theodericus convers.etmonachus.
23. Emelricus diaconus et monachus. Eckenbertus convers. etmonachus.
26. Goswinus sacerdos et monachus.
29. Rutgerus conversus et monachus.
Godefridus diaconus et monachus.
31.Harbertus sacerdos et manachus.
Fridericus diaconus et monachus. 21. Rudingerus sacerdos et monachus.
Alardus diaconus. 24. Gerardus sacerdos et monachus. 26. Engelo sacerdos et monachus.
Hemericus diaconus et monachus.
Rubertus sacerdos et monachus.
Joannes sacerdos et monachus. 29. Godefridus sacerdos et monachus.
Tilmannus sacerdos et monachus.
Mense Decembri.
8. Joannes diaconus et monachus. 10. Adelboldus monachus.
9. Cuno sacerdos et monachus. ll.Eluuicho conversus etmonachus. Hemericus conversus et monachus. 12. Joannes sacerdos et monachus. Hermannus Knode sacerdos et 15.Martinus sacerdos et monachus.
monachus. 16. Joannes sacerdos et monachus.
13

50
17. Joannes sacerdos et monachus. 24. D. Adelbertus inclusus. Conradus sacerdos et monachus.
19. Petrus diaconus et monachus. Marsilius acolythus et monachus. 30. Megnizo monachus.
21. Gisilbertus sacerdos et monachus. 26. Euerwinus acolythos et monachus. 31. Godefridus sacerdos et monachus. 23. Andreas diaconus et monachus. Andreas sacerdos et monachus.
Sunt et alii plures, quorum nomina in praefato libro fugientihus litteris legi non poterant, tu interim lector precare, ut animae fidelium defunctorum requiescant in pace. Amen.
Nomina Moiiialimii.
Quae sub abhatibus quibusdam prioribus professae, priusquam translatae fuissent ad monasterium vici- num operis noui, hie obierunt prout commemorantur in praedicto necrologio anno item et cognominibus incertis.
die Januarius.
2. Margaretha.
18. Mechtildis inclusa christi.
20. Elisabeth. 23. Eua.
die Februarius.
1. Mechtildis. 4. Aleidis.
15. Gertrudis.
25. Aleidis.
die Martius.
10. Mathildis monialis.
13. Friderundis monialis. Richmudis monialis.
18. Christiana monialis. 23. Bertlieff monialis.
25. Elisabeth monialis.
29. Gerbergis monialis. Mecatildis monialis.
30. Helena.
die Aprilis.
3. Imma monialis.
4. Agnes monialis.
8. Jutta monialis.
9. Elisabeth monialis.
14. Agnes monialis.
15. Christina monialis.
21. Gertrudis monialis.
22. Hadhewich monialis.
23. Gertrudis monialis.
26. Gertrudis monialis. die Majus.
2. Sibylla monialis.
3. Imma monialis.
6. Cunza conversa.
7. Jutta monialis.
Alueradis monialis. 9. Agnes monialis.
11. Cunegundis monialis.
12. Felicitas monialis. 14. Elisabeth monialis. 20. Mechtildis monialis. 25. Mechtildis monialis. 29. Tideradis monialis. 31. Jutta monialis.
die Junius.
2. Friderundis monialis.
Heswindis monialis. 4. Jutta monialis.
Vda conversa soror. Agnes conversa soror.
6. 14. 27.
Riclindis monialis.
Mechtildis monialis. 28. Jutta monialis. die Julius.
9. Richmundis inclusa christi.
Nesa monislis.
20. Odilia monialis et inclusa christi. Bela monialis.
Gertrudis monialis.
21. Berta monialis.
23. Richlindis inclusa christi. Aleidis monialis. Margaretha monialis.
26. Aleidis monialis.
27. Jutta monialas.
30. Mechtildis monialis. die October.
10. Jutta monialis.
Alueradis monialis. 14. Hadewigis monialis.
19. Aleidis monialis.
20. Wendelmudis monialis. 30. Cunegundis monialis. die November.
3. Lifedis monialis. 6. Hadewigis monialis. 12. Sigewidis monialis.
Elisabeth ancilla christi inclusa. 20. "Wilburgis monialis.
die Augustus.
6. Beatrix monialis.
13. Jutta monialis. Bela inclusa christi.
15. Gudula monialis. 19. Gisla monialis.
Demuelis monialis. 28. Aleidis monialis. die September.
2. Ida monialis
3. Bertradis monialis. Cunegundis monialis.
11. Vlindis monialis.
14. Hildesundis inclusa christi.
Eueza monialis.
Vda monialis. 22. Sigewidis monialis. 25. Mechtildis monialis.
Odilia monialis. 27. Germuth conversa soror.
Richmuth monialis convers. soror.
Helewigis monialis inclusa christi. die December.
10. Adelloch monialis. 15. Eueza monialis. 19. Hildegundis monialis. 24. Mechtildis monialis.
Et plures aliae, quarum nomina legi non poterant. die lector: requiescant in pace. Amen.

51
I>. Aegidius a Bocliolz.
Abbas XXXII et in Reformatione I. electus 1505, 9. Januari.
■^mr'T üb cujus regime.
F. Joannes de Antwerpia.
F. Stepbanus Salm.
F. Joannes a Greuenbroch.
F. Euerbardus ab Stummel.
F. Henricus Hattingen.
F. Joannes Faber Gladbacensis.
F. Gerhardus Coci Gladbacensis
F. Tlieodoricus de Wachtendonck
F. Tlieodoricus Orsoy
F. Vitus Ercklens
P. Joannes de Brocliausen prior.
P. Henricus de Louenburg pastor Gladbacensis.
P. Wilhelmus de Weyenhorst praepositus in Bocholz.
P. Antonius de Erp sacrista.
P. Joannes de Hoclisteden pastor Gladbacensis.
P. Alardus de Velsen sacerdos et monacbus.
P. Segerus de Wrimersen sacerdos et monachus.
P. Wilhelmus de Kolenburg sacerdos et monachus.
P. Joannes Agris sacerdos et monachus.
Professi.
1512. 1512. 1513. 1513.
F. Andreas Bischoffs
F. Bernardus a Westphalia
F. Gerhardus a Venlo
F. Petrus a Bocholz
F. Theodericus de Huisden
F. Petrus Merspen Trajectensis
F. Alexander a Bocholz
F. Vitus Sigeri Gladbacensis
F. Matthias de Meer de s. Antonio
F. Reinerus a Bucholtz.
153G. 1536. 1537. 1537.
Defuncti.
P. Aegidius de Broichausen pastor Dulckensis.
P. Euerhardus ab Stummel sacerdos et monachus.
P. Henricus Hattingen sacerdos et monachus.
P. Joannes a Greuenbroch sacerdos et monachus.
P. Antonius Zerichze pastor in Wyler.
P. Andreas Bischoffs confessarius in Konigsdorff.
P. Stephan Salm sacrista.
P. Vitus Ercldens.
Abbas iste inclita nobilium de Bocholtz prosapia oriundus non modo monasterij fabricam vetustate procumbentem (uti ex insigniis ejus passim prosentibus constat) sed et lapsam insuper disciplinam restau- rauit, quam adnitentibus et coadjuvantibus RRR. DDD. Joanne Brawilerensi, Gerlaco Tuitiensi, et Gerhardo sancti Martini monasteriorum abbatibus anno 1510, 20. Aprilis (eliminatis cum annuo vitalitio fratribus, qui genere quidem illustres, sed vita et moribus obscuri colla submittere detrectabant) pristinae virtuti restituit et reformauit juxta approbata unionis Bursfeldensis statuta, a quibus ad nostra hucusque tempora consistendi vim retinet cum aeuiterna hujus abbatis memoria et laude. Ultimum diem composuit anno 1538, 30. Aprilis aetatis 70. Regiminis 33. Sepultus in naui ecclesiae ante criptam, cui hoc epitaphium id temporis posita.
Virtus ipsa fuit, cujus teilet ossa sepulchrum hoc Abbas non ipsa religione minor
Huic epitaphio duo alia serius adjecta sunt, primum:
Frigida saxa tenent ieruentia pectora quondam
In Christum et sanctas Reiigionis opes. Abba Pater te ue mors improba vulnere saeuo
Strauit? nee canos est uenerata tuos ? Steinma nee aspexit patrium, Bocholtica signa?
Nee quidquam in sanetum splendida dona gregem, Quandoquidem morum lapsae reparator et aedis,
Vite beate tuae teque favente fuit. Yixerat ut deeies Septem non segniter annos
Tempora non potuit Maje videre tua Tres hie terque decem messes eurauit ouile
Christe tuum, pro quo fac sit et inter oues.
Fahne: von Bocholtz III.
14

52
Secundu m.
Si rupis ut noscas quem saxnm hoc triste viator
Contegit et generis stemmata clara sui, Abbas ille ftrit Bocbolz de stirpe profectus
Quem rapuit nobis mors violenta niniis. O nimium iniuste mors istis viribus usa.
Tun' rapis ah demens lumen ab orbe suum. Relligio sua vita fuit, purissima Christo
Mens stetit et sanctum duxit ad astra gregem. Doctus erat sacrae divina Volumina legis
Miro judicio consilioque potens. Non fuit in terris olim prudentior alter
Es minor et rapto Graeeia clara sophis Non sine multorum lachrymis migrauit in altum
Aethera, majorum splendos et ipsa salus Ergo summe Dens, cui parent cuncta , precamur
Praesulis aethera Spiritus astra degat.
Aegidus acquisivit cellae Bocholtz advocatiam ibidem, de qua haec litterae:
Jch Dederich Huest Herr zu Vhnen vnd Anna von dem Geissbusche seine eheliche Haussfraw, doin kundt vnd bekennen in diesen offenen Brieff vur vns vnd alle vnse Eruen vnd Naekömlinge, dat wir mit guetem Willen vmb vnsers kentlich Nutzes vnd vrbers willen vnseren merklichen anstehenden mehrern Schaden zuverhuiden, mit gueden vorbedachten Moede semmentlich vnd eindrechtlich in einen rechten stedenErff- kauffe redliche vnd bescheidens Kauffs verkauft hain und verkauffen in Krafft diess Brieffs vnseren besondern lieuen Neuen Schwägern vnnd Schwegern, dem vesten Johannen von Ketzge Allet vou Vlatten seiaer ehelicher Haussfrauwen, vnd ihrn Erben oder Behelder diess Brieffs mit ihren wissen vnd gueden "Willen, alsolchvnse Vogdien Gerichten vnd Herlichkeit zu Bocholtz vnd zu Wyler, alss mein Dederichs Voraldern, vnd wir Ehe- leuth vurgenannten eine lange Zeith von Jahren bissher gerestlich besessen vnd gebraucht hain, vnd wat darzoe gehörig ist, idt sein Zinsse, Zysse, Pachte, Renthe, Guide Wetten, Boessen, Luide, Wein, Kornguide, Hauerguide, Busche, Wesen, Weiden, Gefelle vnd Verfelle, hoe vnd dieff, nass vnd druge, vnd so wie man die Gude, Vogdie vnd Gerichte mit allen ihren Herlichkeiten vnd Freiheiten In- vnd Zubehoer nennen magh dauon gentzlich vnd zuinahl nit aussgescheiden; So wie vnss die von vnsern Broedern vnd Schwägern zu vnserem Theill gefallen seint, dass wir In die in vorgenannter massen verkaufft hain vor eine Summe Geltz, die vnss die vurgenannten Eheleuthen Johan vnd Allet an einer gantzer vngedeilter Summen gehandtreicht, gehebert vnd vberzahlt haint, dess wir Sie vnd ihre Erben quitschelden, vnd hau Wir Dederich vnd Anna eheliche Bethgenossen vurst: vur vns vnse Erue, vnd alle vnse Naekömlinge gentzlich vnd luiterlich zu ewigen tagen verziegen, vnd verzeyen in Krafft dies brieffs vff die vurs. vogdie vnd gerichte zu Bocholt vnd zu Wyler vnd wat darin vnd zugehörig ist, mit alle ihre herlieheiten vnd freyheiten von nun vortan zu ewigen tagen, Wir noch vnsenEruen oder Naekömlinge da äff kein recht noch forderunge zu hauen, zu behalden, zu kroeden, noch lassen kroeden, mit geistlichen oder weltlichen gerichten oder aen gerichte heimblich oder offenbahr in einige weiss, vnd wir seint der auch gantz ausgangen, vnd hain vns vnd vnse Eruen vnd Nae- köinlingen, damit enterfft, vnd hain die vurgenannten Johan von Ketzge vnd Aleit Eheluide vnd ihre Eruen off behelder vurgenannt damit geerfft vnd erffen Sie in Krafft dies brieffs vnd were auch sach dat die vurge- nannte imse neue schwager vnd schwegerin ihre Eruen off helder dies brieffs vurst. an diesen obgeruirten Erffkauff nit wail geerfft, geguet noch sicher genocht en weren, vnd vorder werschafft behoiftden, ind so wat gebrecks vnsenthaluen darinne sein möchte, den glouen wir Dederich vnd Anna eheliche Betgenossen vur vns vnd alle vnse Eruen vnd Naekömlingen Ihn und ihren Eruen, off helder vurs. vorder vnd voll- komlich zu eruen, vnd wail sicher zu machen, buissen allen ihren schaden so duck vnd viel ihn des noidt were, vnd Ihn guede volkommene Werschafft zo doin, as solcher vurs. Vogdeien und gerichte mit alle ihrer herlicheit vnd freyheit in- vnd zuhehoeren recht ist, also dat sie vnd ihre Eruen oder behelder dies brieffs vurs. daran vngehindert, vngesaumbt, vnd des sonder allen schaden sein vnd blieuen. Vnd were auch sach dat Jemand anders, so wer der were, nu oder hernachmahls vurneme einichts recht werschafft, leenschafft pantschafft off sus einigs anders rechts oder deils, an dieser vurgenannten Vogdeien oder gerichten, mit ihrer herlichkeit vnd freyheit in vnd zubehoer in deill oder zuinahl vermesse vnd des nichtliche Ansprach daran legen würde, oder dat auch einige andere brieff Register eff schein weren, off naemahls vurquemen, damit diese vurgenannte Vogdie vnd gerichte mit allen ihren herlieheiten vnd freyheiten mit ihrem in vnd zubehoer beschwert oder belestigt weren, die den vurgenannten Johann von Ketzge vnd Aleit Eheluiden, obgeruirten ihren Eruen, oder behelder dies brieffs vurs. dairan hinderlich syn mögte, solches alles vort alle richtlich ansprach vnd Vorderungen sie vnsenthaluen in einiger weis, dairumb leiden und ankommen, mögte den gereden vnd gelouen wir Dederich Huest vnd Anna ehelige Betgenos obgenannten in gueden wahren trewen vur vns vnd alle vnse Eruen, vnd Nakömlingen vurgenannten Eheluiden ihren Erueu, off helder dies brieffs vurs. al- wege zu ihrem gesinnen binnen dem negsten Maende nae ihrer Verkündung, Sie uns dat verkündiget hetten, buissen ihren schaden af zustellen, vnd Ihn des auch guite willigs brieue zu werben, vnd zustehen an den * lehnherren, daher Sie zu leen rurenede weren, alles auff vnse kost vnd arbeit so duck vnd mennigwerff in des noit were. Ind wo wir des nitt en deden vnd an einigen puneten dies brieffs seumig oder beruchig vonden

53
würden, so was sie asdan darumb an vns vnd vnsere Eruen, off an die vnse doinde legen, oder vurkeren wurden, id sie mit Eeeht, Gewaldt, Wortten, Vercken, off anders dat alles mögen sie doen, vnd ouer vns die vnse vnd das vnse erlaufft sein, vnd auch darahn recht hain; vnd so wes wir off Jemandt van vnsent- wegen dar vntegen deden, doin wollten off sechten, alle vnrecht hain; vnd van vns unse Eruen, ind van allermalligs vnbedingt sein vnd bleiffen, welches wir Dederich Huest herr zu Vlinen, vnd Anna ehelige Bettgenossen samen ind besonder allet vur vns vnd vnse Eruen vnd Naekömlinge in gueten waren trewen, vnd in Eidtz stadt geredt vnd geloefft hain geredden vnd geloeuen overmitz diesen brieffs nit zu thuen noch geschehen lassen, mit einigerley Sachen rechte noch gewaldt, noch umb einige Sachen die geschiet sein off vmmer geschehen mögen, vnd allet sonder argelist indracht off wederrede: Vnd des zu urkuudt, vnd gantzer ewiger stedigheit, so han wir Dederich Huest herr zu Vlmen, vnd Anna von dem Geisbusche, ehelige Bettgenossen obgenannter vnser beyder insiegell vur vns vnd alle vnse Eruen vnd nachkömlingen, an diesen brieff gehangen, vns vnd vnse Eruen vnd naekömlingen zu vberzeugen vnd vberstain aller vurs. Sachen: Ind zu noch mehrer konden der Wahrheit, so hain Wir sementlichen vort gebeden, vnd bidden, vnsern besondern lieben broder vnd Schwager Gordart Huesten von Vlmen, dat hie diesen Erbkauff mit bewilligt vnd beleefft hait, das kennen ich Gordart Huest obgenannt, dat ich dat gern gethoen hain, vnd bewilligen A*nd belieben diesen obgenannten Erffkauff so viel mich der beruerende ist, vnd verziegen ind ouergeuen aller gerechtigkeit vnd verschreibunge mir zu stände ist, an der vurs Vogdie, gerichte, herlicheiten, vnd freyheiten zu ewigen tagen vnd hain des zu vrkunde mein Ingesiegell vur mich meine Eruen vnd naekommeUnge an diesen brieff gehangen. Gegeuen in dem Jahr vns herren dusent vier hondert vnd neun vnd sechszig vir freydags nae s. Georgen dagh.
Transfixum.
Tch Diederich von Kettig thuen kundt vnd bekennen in diesen brieff vur mich vnd alle meine Erben das ich wohlbedachts moits vnd mit gueten vorrath vrab zu verhueden meinen mireklichen schaden, vnd aus sonderlicher vrsache eines brieffs, so nachgemelter Abt vnd Convent von meinem Vatter vnd Mutter sehlich inhaben, anfahendt: Wir Johan von Kettigh vnd Alheit von Matten Eheluide bekennen vur vns vnd vnse Eruen etc. vnd ausgehendt: Gegeuen im Jahr vns herren 1472 vff S. Margarethen tagh der heiliger Jungfrawen, mich darzu bewegendt, darmit ich vnd meine Erben obgenannt brieffshalb weiter forderung vnd Schadens erlaissen werden, wie ich das im raith meiner herrn vnd freundt der hochgelehrten vnd andern befonden hab, vnd darmit soll auch nachgenenter Abt vnd Conuent nu hinforder kein weither Zuspruch oder forderungh zu mir oder meinen Erben dies brieffs halber haben, ein vffrichtigen steden, vnd vesten Erbkauffs verkaufft ind auffgetragen, vnd die kauffer inhelder gemacht hab, als ich auch hieinit gegenwärtig verkauff, viftrage vndbeheldennagh, den ehrwürdigen andeehtigen vnd geistlichen h. Gillis vonBocholtz Abt zu Gladbach Prior vnd gantz Conuent, in der allerbester vnd bestendigter form, so das aus vnd innerhalb rechtens statt haben magh einen brieff, durch welchen dieser gezogen ist, mit sampt allen vnd jeden, rechten vnd gereeh- tigkeit, so ich vur datum dies brieffs darzu gehabt hab, vur ein summe geltz, der wir vns vertragen dermassen, das obgenannter Abt vnd Conuent sich solch obgenannten brieffs nu hinfurter in aller maes vnd gestalt, wie mein Eltern sehlig vnd.ichden bisher gebraucht haben, prauchenden besitzen vnd gemessen mögen, ohn allen indracht oder hindernus mein, meiner Erben, oder sonst Jemandt von vnsertwegen: Vnd wiewohl mein dochter Anna vnd Eithomb Balthaar Bosch gegenwärtigen kauffs nichts zuthuent vnd kein inrede, inhalt vnd vermögh ihres verziegs, dagegen haben, So geredt und versprech ich doch in krafft dies brieffs vur mich vnd alle meine Erben obgeschrieben Abt vnd Conuent, wes gedachten mein dochter vnd Eithomb den kauffern mit recht wie recht aberlangen würden, gentzlich vnd zumahl schadlois zu halten. Vnd ich Otto obgenannt verkauffers Sohn bekenne hieinit, das ich gemelten kauft" bewilligt, beliebt, vnd bekrelftigt habe, wie ich den hiemit genehm halt, belieb vnd bewillig. Des zu wahrer urkundt, hab ich Dederich obgemelt mein eigen ingesiegell an diesen brieff gehangen: vnd dweil ich Otto von Kettig obgeschrieben itzur zeit kein eigen siegell, so hab ich den ersamen vnd vurnehmen herren Otten Lengenfeld Zulschreiber vnd scheffen zu Coblentz gebetten seine ingesiegell vur mich hieran zu hangen. Das ich Otto Lengefeldt obgenannt von bitt wegen des ehrenuesten Otten von Kettig gethan zu haben bekennen. Der gegeuen ist vff S. Bartholomaeus Abendt in den jähren vnsers herren dusent fünfhundert zwentzig vnd vier jähr.
Praeter has aliae tres literae mentionis dignae de eodem abbate Aegidio in archivo monasterii asseruan- tur, scilicet 1 5f 2 litterae transactionum inter Abbatem et opiduin Gladbacensem concernentium obligationem oppidanorum respectu reparationis et reconstruetionis eccleiae et eorum jura in stagno prope Gladbach, nec- non obligationem colonorum dietae abbatiae ad soluendas beedas, de annis 1511 die mercurii post assump- tionem B. M V. et 1519 die mercurii post dominicam misereri. 3. Bulla Adriani Papae IV. kal. mai, pontifi- catus anno I. (1523) qua incorporationem ecclesiae parochialis Kempensis cum abbatia Gladbacensi, quam propter malam administrationem perdidisse enarratur, renovat et confirmat.
Floruit sab Adiiuno VI. Pontificc maximo cujus quondam condiseipulus fuit. Maximiliane) Impciatore. Hermanno Arcluepis- copo coloniensi.
Tempore hujus abbatis sub Julio II. seruatum est conciliuin lateranense anno domini 1513 pro refor- matione ecclesiae. huic concilio praefuit ipse pontifex. Cui post duos annos in apostolica dignitate successit Leo X. qui primo recenter noua et haeretice Lutheri dogmata damnauit. hunc pontificem subsecutus anno 1522, Adrianus VI. Flandero- germanus, qui episcopatus et benefleiadignioribus contulit praeteritis consanguineis et

54
amicis suis, unde de ipso scriptum: nolo Syon aedificare in sanguinibus. Piissime obiit anno 1523. Epitapbum ejus erat:
Hie jacet ipsa pietas Adrianus sextus.
Item Hadrianus sextus, bie situs est, nil nisi sibi infelicius in vita, quam quod imperaret, duxit.
I>. Petrus a Boclioltz.
Abbas XXXIII. in reforinatione II. electus anno 1538, 3. Augusti.
etro praesidente. Professi.
F. Casparus Brassel Dulcensis.
F. Reinerus de Ruremunda.
F. Gerardus Trajectensis.
F; Laurentius de s. Antonio.
F. "Romboldus Collard.
F. Wilbelmus Dort a Lottum.
F. Petrus Lind Dulkensis
F. Wilhelmus de Geldria. ■
F. Godefridus ex Sucbtelen 1556.
F. Matthias de s. Antonio ex Amer 1556.
F. Jacobus Heeghen Aquisgranensis 1588.
F. Wolffgangus Ploenis Kempensis 1559. F. Quirinus de s. Antonio auss strompholtz 1564.
F. Franciscus Vaeek Grauiensis ■• 1564.
F. Laurentius Birgel 1565.
F. Joannes Welz Gladbacensis 1566.
F. Joannes Sittardiensis 1569.
F. Vitus Vlrieus Gladbacensis 1527. F. Euerhardus a Bodberg.
Defuncti
P. Gerardus Trajectensis sacerdos et monachus 1544.
P. Theodericus a Wachtendonk pastor Gladbac. 1550.
P. Reinerus de Ruremunda prior. 1555.
P. Joannes Faber prior 1560.
P. Laurentius de s. Antonio cellerarius 1560.
P. Theodoricus Orsoy pastor Dulckensis 1561.
P. Vitus Sigeri pastor Dulckensis 1565.
P. Wilhelmus a Dort pastor Dulckensis
P. Gerardus a Venlo cellerarius
P. Casparus Brusel cantor
P. Matthias de s. Antonio sacrista
P. Thomas.
P. Theodorus.
1570. 1573. 1573. 1573.
Praefatus abbas Petrus a ßoeholz fuit vir generosus nepos praedecessoris sui ex nobilissima de Bocholz prope Lobberich familia, inauguratus et in hanc urbem Gladbacensem tanquam fundi dominus anno 1539 introduetus et suseeptus est, gratus priueipibus, et ab iisdem ad diversas commissiones obeundas specialiter requisitus, vitain cum morte commutauit anno christi 1573. 30. Decembris aetatis 72. regiminis 35. Sepultus ante sacellum s. Scholasticae ad Laevain dömini Aegidii a Bocholz patrui sui. cujus sepulchro appensum fuit epitaphhun quod sequitur.
Dqrmitat hoc tunnilo rogitas quis? candide lector ,
Aspice noi) vani causa doloris inest. Heu Petrus cecidit reuerendus praesul et abbas,
Qui genus a Bocholz nobilitate trahit. Non virtute minus quam sanguine clarus auoruin
Exornat gencris splendida signa sui. Dotibus ingenii radiis quasi Stella coruscis
Emicuit, monun dexteiitate nitens. Pectus erat niveuni fiusta non, stirpis in imago,
In galea cygni Candida colla gerit,

AI
Cum probitate pari pietas certauit in illo
Speetatae fuit hie integritatis honor. Et doetus doctisque fauens de pectore toto
En insigne tuum docta Minerua decus, Pauperibus largus pauit tua viscera ohriste,
Praemia sie conm divite larga dabas. Omnibus unus erat, facilis , sed et omnibus idem
Inque loco norat comis et esse grauis Hie poterit conipos laus ampla mcare per omnes
Omnia sed breuis baec charta tenere neqiiit, Praefuit auspieiis septem per lustra seeundis
Non secus ac sentit vela seeunda ratis. Bis sex lustra duos prope vixit et insuper annos,
Ad Jani mensem morte peremptus obit, Corpus it in cineres virtutis nulla ruina,
Donec erit mundi Phoebus et iste globus. Hinc pia fama viget, manet indelebile nonien
Et gaudet longa posteritate frui. Viscera condit hiinius sed spiritus Altipotentis
Eliisios foelix incolit usque lares. Extitit ut semper pacis Studiosus amator Sic quoque perpetua pace fruatur. Amen.
Chronographicum
annum obitus indicans.
heV CeCIDIt petrVs De boChoLtz nobILTs abbas Terra tenet Cineres splrltVs astra poLI.
Praedictus abbas concilio provinciali coloniensi anno 1549 vi officii sui et tarn membrum diocesis colo- niensis interfuit.
De hoc abbate varia mentionis digna documenta in arebivo monasterii exstant ut sequitur:
1. Litera qua Wilhelmus, dux Juliae, Cliviae et Montium abbatiae erectionem molendini pneumatici ante oppidi gladbacensis portam Dulcensem sub solutione annua duorm caponum permittit de 1552.
2. Transactio inter Adolpbuin, archiepiscopum coloniensem et abbatiam de utrorumque juribus in paroebia kempensi de 1554.
Nos Adolphus dei gratias. colon. ecclesiae archiepiscus sacri romani imperii per Italiam arcbicancellarius prineeps elector Westpaliae et Angariae dux legatusque natus etc. nee non decanus et capitulum metropolitanae ecclesiae coloniensis ex vna, ac Petrus a Bocholtz abbas et reliquifratres conuentus monasterii saneti Viti in Gladbach ordinis s. Benedicti coloniensis diocesis ex altera partes. Notum faeimus et praesentibus publice attestamur, quod nos ex certa nostra scientia, animoque ad hoc bene deliberato et maiori ac aeeidenti com- modo vtriusque nostrae coloniensis ecclesiae, et dicti monasterii, super differentiis, ratione parochialis ecclesiae oppidi nostri Kempen, tarn per praedecessores nostros et nos archiepiscopum et abbatem praedictos, in romana curia, aut alias iudicialiter vel extra iudicialiter subortis, et introduetis infrascripta, finalem concordiam iniui- mus tenoris subsequentis. Initio conclusum, et ab hineinde partibus aeeeptatum: quod abbas Gladbacensis perpetuus rector ecclesiae parochialis Kempensis, tempore vacationis (per cessum vel decessum, seu quoeunque modo ineidentis) parochialis ecclesiae Kempen personam idoneam personam saecularem, seu sui, vel cuius- eunque alterius ordinis approbati regulärem, ad examen (quod tarnen debet esse gratuitum) et juramenti fidelitatis reeeptionem reverend. domino Archiepiscopo coloniensi, vel gratiae suae successoribus praesentet, quae curam animarum exerceat, et alia onera subeat congrua portione sibi reseruata, ex qua possit hospitali- tatem exercere, et iura episcopalia persoluere: quodque iste sie praesentatus et examinatus reverend. domino archiepiscopo colon. et successoribus solito et consueto iuramento sit astrictus, obedientiamque debeat in omnibusque et per omnia, quae ecclesiam et eius administrationem attinent, nee non in iis quae speetant ad eccle- siam, ab obedientia pro tempore abbatis Gladbacensis sit liber. Caeterum si religiosus examinatus et idoneus repertus fuerit, quoad professionem monachalem obstrictus maneat, vt prius; talis in super examinatus et idoneus repertus officio suo iuxta ritum catholicae ecclesiae fungatur et quod ad doctrinam vitam et mores attinet, pro pascendo grege sibi commisso, se diligentem, officiosum, et benignum exhibeat, sin minus praedictus abbas de praescientia et consensu reverend. domini archiepiscopi colon. vti ordinarii a praefata cura illum remouere possit ac valeat, et aliam deineeps idoneam personam, mediante examine, et vt supra, substi- tuere: abbas item et conuentus approbabunt et approbant dimembrationes capellarum S. Antonii, Schuf bahn, Osteraedt, et aliarum, si quae faetae sint, reseruatis iuribus pastorabbus ab eisdem: deinde quod bulla incor- porationis quondam Adriani saneti pontificis anno 1523 in romana curia obtenta huic concordiae et iuribus episcopalibus in nullo obesse derogare aut praeiudicare debeat, quin potius abbas eidem quoad illa renunciat; saluis tarnen aliis praedietae bullae clausulis hanc concordiam non concernentibus in suo robore duraturis. Postremo abbas et conuentus renunciant pensionibus per ipsum et suos praedecessores solutis, liti, causae, sententiis, executorialibus omnibusque inde secutis, atque super expensis litis, fruetibusque pereeptis, omnique

56
damno et interesse. Quatenus per reverend. et suos successores huic concordiae (quod tarnen esse non debet) non fuerit contrauentum. Quibus praecedentibus mediis dicti dominus archiepiscopus capitulum abbas et conucntus debeiit super omnibus eorum differentiis praemissorum occasione subortis finaliter et omnino esse concordati, et complanati reverendissimus archiepiscopus vna cum gratiae suae r. capitulo, abbas et conuentus pro se et suis successoribus in omnibus et per omnia hanc concordiam firmiter et inviolabiter absque vlla contradictione volunt et debent obseruare. Quae omnia et singuLa nos archiepiscopus, capitulum, abbas et conuentus praedicti pro nobis et successoribus nostris promittimus nunc et in perpetuum firmiter et inviola- biliter absque vlla contradictione obseruaturos, renunciantes exceptionibus, priuilegiis, iuribus, indultis, aut rescriptis, impetratis, vel (quod tarnen fieri non debet) impetrandis in contrarium facientibus quibuscunque dolo et fraude inde omnino semotis et seculis. In fidem praemissorum nos archiepiscopus, capitulum, abbas et conuentus supra scripti, praesentes literas nostri pontificatus, capituli, abbatiae et conuentus sigillis iussi- mus et fecimus communiri. Datum et actum in arce nostra cacsaris insulae 25. mensis Februarii anno a natiuitate domini 1554.
3. Instrumentum notariale continens protestationis contra Augustinum de Brunsberg 1555, 10.Januar:
In gottes nahmen amen. Durch dies gegenwerdig seye jedermenniglich kundt, dasselbig vorbracht, werden sehen oder hoeren lesen, dass in den jähren nach Christi vnsers herren vnd sehligmechers gebührt, als man zahlt 1555 den zehnden januarii zu zween vhren nachmittagh oder vmb den trent vngefehrlich, in der dreitzehender indiction, oder Römerzinszahl gnant, regierung der iUlerdurchleuchtigsten, grosmechtigsten, ohnvberwindtlichsten fursten vnd herren herrn Carls des fiinfften am nahmen erweiten römischen kaysers, zu allen zeithen mehrer des reichs in Germanien, zuHispanien, beyder Cecilien, Jerusalem, Hungaren, Dalmatien, Croatien, König,' Ertzhertzogen zu Oestereich, Hertzogen zu Burgundi, grauen zu Hapsburgh, Flanderen vnd Tyroll in ihrer maiestet reich am sieben vnd dreissigsten jähren in gegenwertigkeit meiner offenbahren vnder- benanten notarien, dergleich in gegenwertigkeit der semptlich Schultheis scheffen vnd hoeueren zu Niederweiler vor mir vnd obgenanten gerichts persönlich kommen vnd erschienen seint, der edell ehrentueste ehrenthafft vnd achtbahr Wilh. von Bocholtz, vnd Arnolt Bocholtz Schultheis zu Gladbach, als van wegen des ehrwürdigen edlen, ehrenuesten, werdigen herren Peteren van Bocholtz abten vnd gemeinen conuents zu Gladbach, zu nachgemelter sachen sonderlich abgefertigte gwalthabere, wie ausser ihrem gewaldt- brieff in die lengde zu sehen vnd zu vernehmen wair, vnd haben erzahlt, das ihre herren principalen die glaubliche erfahrung empfangen, wie vor eiuer zeith Juncker Philips Dederich herr zu Broill gottsehlig, vnd nun die Wittwe von wegen ihres sohns durch die ihre sich in des herren abten vnd conuent zu Gladbach hoich und herrligkeit Weiler etlicher gestalt einzudringen, vnd bevor einer vogtey gerechtigkcit vermeintlich anzumassen vnd zu entzwingen vnderstanden, von deswegen dan auch hie beuoren von wegen des von Brunsberghs ein vermeint, nichtig, vngüldig, vnrechtmessig instrument ohn vorwissen des herrn abten vnd seiner capitular herren, versclvwigener Wahrheit vnd vnbestendiger weis magh aufgericht sein, vorbracht worden, alles dahingerichtet, deme herren abten vnd das conuent in ihrer herrlichkeit hoich vnd obrigkeit dies dorffs Wyler zu schwächen abzuschneiden, vnd sich eignen willens in das vogtampt inzudringen, dair- aus einer Erbgerechtigkeit anzumassen vnd zu erzwingen, welches doch ihme gottsehligen Brunsbergen, noch der itzigen witwen (welchen von ihren herren principalen nit anders, dan das vogttampt vmb ihren jährlichen gehalt bis zu ihrem widderrueffen vergünstigt vnd ingedaen) mit nichten gebührt hat, geboere noch gezimme: vnd obwohl Einer gnant herr Diederich von Orsaw itziger pastor zu dulcken zu zeith als redituarius von wegen abten vnd conuent zu Gladbach gen Bocholtz verordnet worden, vor syne persohn aus lichtfertigheit herrn Augustin von Brunsberg ohne vorwissen seines herren abten vnd seiner mitcapitularherrn in die vogtey gerechtigkeit gehenckt vnd bewilligt; So wehre doch solches (in erwegung Er darvber von seinen herren principalen vnd seinen mit capitular herren geine gewalt, oder befelh, auch die alienation ihrer art vnd natur nach vor einem solchen leyenlichen Gericht nit konte oder möchte bestendiggeschehn) in geine weg böndig sonder krafftlois vnd von vnwerth, wie sie sagten, das solches von vnwerth vnd vnbestendig sein solle. Nun hat aber nichts de weniger er pastoir solche dem vurgenannten junckeren Brunsbergen gethaene bewilligung vber das vorgerüerte voegtampt (wie wohl solches ohn des in sich krafftloes, vnduchlich vnd von vnwerdt) in einem brieff an seinen herrn abten revocirt vnd wiederrueffen, mit darin weiter vermeldung, das er solcher oberfahrung halb dem herrn abten vnd capitell zur straff gefallen, vnd zu straffen werdig, wie dan mir obgenanten notario sampt nach genanten Zeugen, in anwesen obgenannten Schultheis, 6cheffen vnd hoeuern solchen brieff zu vberlesen vberreicht, vnd obgenanter maessen in effectu des inhaltz gewesen. Dweill dan nun des von Braunsbergh oder der witwen angemaste gerechtigkeit obgenantes vogtambts ein vermeinter gesuechter behülff darraus der ehrwürdiger her abt vnd das conuent in dero abteyen Gladbach, so deme nit zeitlich begegnet, künfftiglich grosser vnrath zu befahren; demnach haben obgenante abgefertigte Wilh. von Bocholtz obgenanten hern abten ehelicher brueder, weleher darüber sonderlich vnd in specie gwaldt, mit vnd zusambt Arnoldten Bocholtz scholtheis zu Gladbach gemeinen syndico obgenantes conuents alle vnd jede hie beuoren gethaene bewilligungen, gifften, auffdrachten, oder sonst andere vnu ersehnliche gelöbden, so des vielgemelten vogts ambts halben itzigen Braunsbergh sehliger, der witwen oder den ihren oder sonst jemandtz anders ihrentwegen gegeffen (ob der einige weren) gantz vnd zumahl reuocirt widderroiffen

57
retractirt wie sie dan solches vnd jedes vor mir vielbenantem notatrio vnd dem semptlichen gericht widder- roiffen vnd retractiren, vnd in krafft dieses offenen intruments, vnd were vorgetragen: dass wohlgerörter ehrwügiger herr abt vnd das conuent zu Gladbach deme von Braunsberghe der angemaester erffvogtey bocb oder gerechtigkeit, noch sonst jemandts anders einiger gerecbtigkeit oder protection, in obgeruirter ihrer vnd ihres conuents herlichkeit Wyler nit gestendig, es wolte aber wohlgeruirter ehrwürdiger herr abt vnd dass conuent Gladbach denen von Braunssbergh oder die seine auss freundlicher nachtbarschaft bey seinen dienst vnd verordneten gehalt bis zu weiterem bescheidt diessmahl blieuen lassen; woe aber von wegen des von Braunssbergh sich jemandts, wieder der abdie hochherlichkeit vnnd gerechtigkeit, wyder eindringen wurde ; alssdan wurdt der herr abt vnd das conuent, den verordneten gehalt abzunehmen, vnd andern, wie solches ihnen frey vnd offen stunde zu bedienen, zu befehlen gevrsacht. Vnd haben vielgenante abgefertigte, von allem vnd jeden diesen hoen verdraghe Werbungen Verhandlungen, tractationen, vnd sach in alle der besten formen wisen vnd maineren, wie sie zu recht doin solten könten oder mögten, vnd solches am allerkreff- tigsten vnnd bestendigsten geschehen mach aufs zierlichst protestirt: darauff folgentz in vollem besetzen vnd behegten gericht vnd gespannerbanck, wie es zu rechter daghzeit das hohe gedinge vnd gericht zu halten gewönlich wair, der erbar frommer Manth, Mewes Hyntgens söhn zur zeit von wegen obgeruirtes herren abts vnd conuent gesetzter Scholtheiss zu Niederwyler, in gegenwerdigheit zweyer verordneter conuentualen, nemb- lichherr Alexander von Bocholz vnd herr Gerhardt von Venlo, welche von wegen der abdeien zu Gladbach mit zu gericht gesessen, auss befelch seines herren principalen abten zu Gladbach, die allgemeine scheffen vnd hoeuener zu Niederwyler, bei den eiden vnd pflichten damit sie dem herrn abten vnd gemeinen conuent zu Gladbach verwant vnd zugethaen, auch bei straff des meineidts, vnd dass alles inbeisein des voegts, welchen die witwe alss substituirten, söllich befelch dassmahl zu verwalden, dahin verordnet gehabt, abgemaent gefragt vnd befohlen, alles dasjenige, dass ihnen der hocheit vnd herrlichkeit Niederwyler halben bewust' vnd wehme dieselbe zugehörig, vnd wie sie das von alters herbracht, vnd von ihren altern biss vff sie gehalten worden, auch dem rechten A 7 nd gerechtigkeit zu Steuer von sich zu geuen, zu sprechen vnd zu decla- rieren: darauff obgeruirte scheffen vnd hoeuener zu Niederweiler nach lang gehabten rarhschlag vnd bedenken, vnd nach maenung des schultheissen des richters vor antwortt gegeben, declarirt vnd erkant: sie halten den ehrwürdigen herrn abten vnd das conuent zu Gladbach vor ihren erffgeweldigen herren dero hoheit vnd herlicheit Wyler mit aller seiner anklebender gerechtigkeit, vnden vnd bouen der erden, auch grundtherren daeselbst, der gewalt vnd macht hat ouer klockenklanck, wildtfangh, fisshfang, wassergangk, gebott vnd verbott, gleich vnd in aller gestalt, wie sie allewege in ihrem hohen gedinge solches bedingt, vnd von alters dermassen gehalden vnd herbracht worden, ohne einige becroenung, Indracht, vnd behinderungh menniglichs. Nach repetirung aber voriger gethaener Werbung vnd protestationen, vnd darauff erfolgter declaration, durch mich obgeruirten notario alssbalt beschrieben vnd ihnnen solches zusampts des pastoren von Dulcken schreiben vorgelesen, seint obgenante scheffen vnd hoeuer gefragt worden, ob sie solches alles auch wisten zu endern, haben sie nach abermahlig gehabten bedencken geantworttet, sie plieben bey ihrer gegebener vrtheill, gethaner erkentnuss vnd Weissdorn. Welchs alles vnd jedes, hatt der bouenangezeigter scholtheiss von wegen seines herren abten vnd conuents zu Gladbach mit den verordneten conuentuallherren, nach ihrem des orthslandtz gewohnheit vnd gebrauch vervrkundfc auch in allerbester vnd bestendigster formen dauon auffs ziehrlichst protestirt. ober welche Sachen vnd puncten haben obgenante gesandten alss nembhch Wilhelm von Bocholtz, vnd Arnold Bocholtz schultheiss von wegen ihres herren principalen abten vnd des conuents zu Gladbach, dergleichen die zween vorgeruirte conuetentuallherren zu Bocholtz ihnnen hierüber ein oder mehr instrumenten zu geben, vnd mitzutheilen in der allerbester vnd bestendigster formen gesonnen vnd begehrt; auch obgenante schultheiss vnd scheffen zu Niederweiler, diweill dieselben gein eigen siegell haben, ihnnen dieses in eine offene form zu bringen, vnd darüber instrumentum vel instrumenta auch mit zu theilen von mir vurgeruirten notario fleissig, fleissiger, vnd aUerfleissigst gebetten. Diese dinge seint geschiet vnd gehandelt zu Niederweiler auff dem platz an der Gerichtsbanck, aldae obgenanter schultheiss, scheffen, vnd der voriger vndergesetzter vogtt zu gericht gesessen, vö jähr dag vhr, monat, indiction vnd regierung bouen augezeigt dabey neben mir geruirten notario auch vber vnd an seint gewesen, die erbahre Johann Becker zu Oberweiler vnd Valens Peter zu Niederweiler, alss glaubwürdige gezeugen sonderlich herzu erfordert vnd gebetten.
Vnd want dan ich Conradt Zanders anders gnant im winckell von Gladbach clerick colnischen Creiss- dombs von päbstlicher vnd kayserlichen macht offner admittirter notarius bey allen diesen bouen angezeigten gehaltenen protestation declaration, erklerung vud sachen auch gethaener reuocation sampt denen vorbe- noempten gezeugen darbey ahn vnd ouergewest alle vnd jegliche articulen, wie bouen gemelt also geschehen vnd gehoert hab derhalb dieses gegenwärtige instrument, in diese gegenwertige offene form bracht, mit meiner eigner handt geschreuen, auch mit meinen gewöhnlichen notariatzeichen vnderzeichnet vnd vnderschrieuen, so ich insonderheit darzu erfordert vnd gebetten.
4. Duo Instrumenta notarialia demonstrationum Weylerensium 10. et 24. Januarii 1555:
Iu gottes nahmen amen. Kundt vnd offenbahr sey allen vnd yecklichen, denen diess gegen werdige offene instrument vorbracht wirdt, dasselbige werden sehen, lesen oder höeren lesen, dass in dem jähr nach christi vnsers herren geburt, alss man schrieff fünffzehnhundert vnd funff vnd funffzigh auff donnerstags den lOten des monats januarii vmb zwo vhren nachmittagh etc. in gegenwerdiglichen meines offenbahren notarien vnd der hernach beschrieuen glaubwürdigen gezeugen in eigner persohnen kommen vnd ersöhienen, ist der
Fahne: von Bocholtz III. Iß

58
erbar vnd frommer Mant Mewis Heintges söhn zu der zeit in nahmen, vnd von wegen seines edlen erenuesten ehrwürdige herrn pateren ahten des conuents zu Gladbach vnd derselbigen sementlichen conuensherren schultheiss zu Niederweiler, vnd hat öffentlich vor dem vogten vort semmentlichen scheffen vnd dennen hoffluiden zu Niederweiler in dem hohen gedingh nachmahl gerichtlich gemahnet, dass bemelte schellen öffentlich von sich geben sollten, auff straff vnd pflicht des meineidts, was hochheit vnd gerechtigkeit der ehrw. herr zu Gladbach sampt seines conuents herrn zu Niederweiler haiffen; darauff die erbare scheffen sich bedacht vnd beratschlagt, vnd durch manung des Richters vor antworth gegeuen: sie halten meinen ehrw. herrn vor einen erffgeweldigen grundtherrn vnder vnd bouen der erden der gewalt und macht hat ouer klockenklanck, wiltfang, fissfang wassergang gebott vnd verbott, gleich sie solches bey menschen gedencken in den hogen geding allezeit bedingt, auch die dag ihres leüens geine bekrönung noch wiederrueff beschehen ist, dass hat der bouen angezeigter scholtheiss von wegen seines ehrw. herren vnd conuents herren vervr- kundt nach ihrem alten herkommen vnd landtsbrauch. Vogelns haiffen ich notarius denen seluigen vogten richter vnd scheffen sampt den höffüngen den vorigen actum repetirt vnd vorlesen, gebeden, dass solcher doch frundtlich nachmahls vff den volgenden vierzehn taghen nehmentlich den 24ten dieses ietzigen monats Januarii repetiret mochte werden, auch gefragt, off Sie auch die hoge geding wissen zu verbesseren, ist von ihnnen beantwort; sie blieuen bey ihren erkentnuss vnd weissdumb, mochten aber erleiden dass solches den 24ten nachmahls vorpracht wurdt. Von diesen allen haiffen herr Alexander zur zeit probst zu Bocholtz herr Gerhardt von Venlo conuentual zu Gladbach, vort der bouen angezeigter scholtheiss zu Niederweyler in nahmen vnd von wegen meines ehrwürdigen herren sampt seinen conuentsherren zierlich protestirt, dergestalt in meinung vnd hoffnung sie sollen bey ihrem langweiligen geprauch, besess vnd erffgerechtigkeit verblyuen. derhalb ihnen daruon ein oder mehr instrumenten in der bester vnd bestendigsten formen auffzurichten gebetten etc.
In gottes nahmen. Amen. Durch diess gegenwertig instrument welchen dasselbige wirdt vorbracht werden, sehen oder hoeren lesen, sey jedermenniglichen kundt vnd zu wissen, dass in dem jähr christi duysent funffhondert fuuffzig funff den 24. Januarii zu zween vhren nachmittagh, off dar vmtriint ongefehr in- gegenwerdigkeit meines offenen Notarius, vnd der gezeugen, alss zu Niederweiler, dass geding zuhalten, dagt zyt vnd gewoinlich, auch des ehrwürdigen herren abten von Gladbach scholtheissen vnd scheffen daheselbst mit vnd zu sambt des von Braunssbergh vndergesetzten Voigts, zu recht gesessen, vnd das hochgedinge zu halten, im willen waren, wie sie auch theten, seint kommen, vnd in eigener persohn erschinen die werdige herren Alexander von Bocholtz, vnd herr Berhardt van Venlo beyde conuentualen zu Gladbach, so zu der zyt zu Bocholtz verordnet gewesen, vnd haben vor vollem behegten gericht alle dasjenige so sich am zehnden dieses monats januarii vor mir obgenanten Notarien vorlauffen vnd zugedragen hait, kurtz in einer Summen repetirt, demnach ist dargegen erschienen der ehrenfester vnd frommer joncker Emond von Wyl- brychs herr zu Arendahl alss ein vollmechtiger van wegen der Avitwe von Braunssbergh vnd ihres minderjährigen sohns, wie er sich hoern vnd vernehmen liees, dass er dar zu vollmechtig gemacht were, vnd durch den genanten Voigten, welchen erstlich der von Braunssberg vnd nachfolgentz die witwe an ihre stadt vnd in statt ihres beuelchs vnd ampts gesetzt vnd verordnet gehabt, die scheffen aldae zu Niederweiler mit bedranekten wortten maenen lassen; ob sie die von Braunssbergh, oder ihnnen gesetzten vogten, halten vor einen grundtvogten darauf einmahl antwort zu geben; nachdemahl sie derhalben vielfeldig angefordert worden, die scheffen geantwortt sie mögen erlyden, dass myn erwürdiger herr vnd dass conuent zu Gladbach, vnd der von Braunssbergh sich guetlichen wolten vergleichen, nachdem sie einfaltige haussleuth solcher dingen vnuerstendig, die sich solcher Sachen nit woU entrichten können vor erst: darauff nachmahls der vorgeruirter vndergesetzter vogt die scheffen gemaent, von sich zu geuen, was wissens sie von deme vogts ampt haben, vnd warfür sie ihnnen halten, vnd was gestalt der vogt dair sitze: darauff durch die scheffen gerichtliche antwort gegeueu, der vogt will haben gewyst: die von Brunssbergh vnd ihnnen an derselben statt vor einen erfvogt, so habe doch ihr erwiirdiger herr abt zu Gladbach als ihr geweidiger ober- vnd grundtherr der hoheit vnd herrliehkeit Wyler ihnnen solches verbotten, so seye es auch by ihnnen noch niemals im brauch gewesen, so wissen sie alss einfeldigen sich des niet wail zu entrichten. Darauff abermahl vnd zum drittemahl der obgeruirter vndergesetzter vogt in namen vurss. gefordert, off sie gein wissens haben vmb obgeruirtes vogtsampt, vnd was gestalt solches von sich zu geben; ist hier auff durch obgerurte scholtheiss vnd scheffen der bescheidt gegeben, ihnnen seye wissigh vnd kundig, dass herrDederich der zyt pastoir zu Dulcken, zu der zydt alss er zu Bocholtz die probstey verwaldet hat, einmahl wie das hoeghe gedingh zu Nederwyler ist gehalten worden, auf dem wedemhoff daeselbst die scheffen vor sich bescheiden lassen, vnd hait aldar vff dem wiedemhoff zu obgenanten scheffen gesprochen, er mache Braunsberg von wegen seines ehrwürdigen herrn abten zu Gladbach zu einen Erfvoigt zu Niederweiler, sie wissens aber nit, ob er geroirter pastoir des befelch hat gehadt, oder nit, haifen auch keinen schein oder beweiss, befelch oder gewalt bey ilnne gesehen, wie er auch nit sehen lassen; vud zum weiteren bericht haben obgeruirte scheffen vnd hoeuener, alles sitzenden gericht angezeigt, wie vor einer zeith darnach ihr ehrwürdiger herr abt zu Gladbach zu Bocholtz kommen sey, vnd der altbrunssbergh, nemblich Augustin, Marschalck auch aldae gewesen. Zur selber zieth sein die scheffen dahin gefordert worden, habe dassmaill obgerurter marschalck zu vielgenanteu herrn abten mit diesen wortten gesprochen: ehrwürdiger herr, myn altherseligh hat mich zu einen erbvoigt gemacht, wie wilt ihr mich halten, daruff dahemahls wohlgeruirter her abt dem von Braunssberg geantwort: wie euch mein altherr gehalten hait, so will ich euch halten, vnd anders, noch weiters nicht. Darauff hat aber dahe-

___ 59
mahls Brunssbergh eine krouch weins willen lassen lioelen, vnd ihnnen den scheffen schencken willen, hat doch herr Dietherich pastor geantwort: jonker was bedürfen ew. 1. dessen, hier ist weine gnugt, vnd herr Diederieh hat ihnnen von seiner liebde wegen den wein geschenckt. Von welchem allen vnd jedes wie vurss. vnd allen ergangenen handlungen vnnd sachen haben obgeruirte beide conuentualen vffs zierligste sie zu recht doin könten vnd möchten protestirt, wie sie hiemit doin krafft dieses in aller gestalt vnnd maissen, wie auch am zehnden itziges monats januarii geschehen vnd ergangen, luydt derhalb vnd darüber in sonder vffgerichten Instruments, ober wuchs alles haben mehrgeruirte verordnete conuentualen ein oder mehr instrumenten in der bester vnd bestendichster formen ihnnen mitzutheilen von mir gesonnen Amd begehrt. Geschehen vnd ergangen seint diese sachen zu Niederweiler vor dem gericht beywesens der erbar Rutger Dorss, vnd Seruaiss in der mullen. Folgentz am 8. marty opgenanten vonff vnd funfFzigsten jahrs auch indiction vnd kayser- dombs vurss. alss abermahlen vnd auffs newe das hochgedinghe zu Niederweiler gehalten worden, hat abermahlen in meines offenen notarien sambt nachbenanten gezeugen gegenwerdigkeit, alss sonderlich durch die werdigen vnd erbare herrn Alexander von Bocholtz, vnd herr Gerhardt von Venlo conuentual herren zu Gladbach dairzu erfordert, auch in beyde derselben beywesen, der erbar Manth scholtheiss zu Niederwyler abermahlen die scheffen abgefragt vnd gemaent vmb hoch vnd gerechtigkeit des herren abten zu Gladbach der herrlichkeit Wyler, haben darauff die scheffen erkant, wie am zehenden januari geschehen, dairbey willen sie es blieben lassen, doch nachdem sich der vogt von wegen der von Brunssbergh abermahlen vor einen erfvogt angibt vnd beruimbt, lassen sie bey ihrem beraw vnd wissen, darauff nichts zuerkennen, vnd möchten erlyden, dass ihr erwürdiger herr abt zu Gladbach vnd die witwe von Brunssbergh, guetlich wollten vergleichen etc.
5. Litera de jure archiepiscopi Coloniensis et ducis Juliae nee non de modo appellandi. 1555, 31. Mai.
Ich Petrus von Bocholt von Gottes gnaden Abt vndErbgrundthere des Gotteshaus vndtAbdieSt. Vits binnen Gladbach, thun kundt vnd bekennen für jedermenniglich mit diesem brieff, dass allewegen vnd jederzeit, wanne ein Abt newlich zu dem vurss. Gotteshauss geordnet vndt erweit wird, so empfengt vnd dregt er seine contirmation von dem hochwurttigsten Churfursten vnnd Ertzbischoffen des Ertzstifts Collen und der durchleuchtigste hochgeporner Fürst zu Giilich ist desselbigen Gotteshauss vnd Abtey Advocat Schirmhere. darbeneben ist in vnsers Gotteshauss mannkam er kein Lehenmann so alt, der einigh wissen tregt, dass jhemals aus vnser mannkamer jrgens wohin appellirt worden sey, sonder gemeinlich alwegen die Sachen vnd geprechen durch mittels der Freundtschafft gericht vnd hingelacht. üiss zu wahrer vaster Vrkunde haben wir Petrus von Bocholtz, Abt jtz genant, vnser angeporenes Siegell vnden vff spacium dieses gedruktt vnd zu fortter kundtschaft der warheit aller vurss. Sachen habe ich Goswin von Hensler zur Hulsdunckh mhannrichter des vurss Gotteshauss vnd Abdie mein angeporn Siegell neben meines Erwurtigen vnd Erentfesten herrn Abts Siegels vnden vff spacium dieses gedruckt am letzsten Tagh monaths may jm fünffzehen hundert fünff vndt fünfftzigsten Jhair.
6. Transactio inter abbatem et oppidanos Gladbacenses de deeimis, curmedis, de gustu et investigatione vini venditioni traditi et aliis juribus abbatiae. 13. martii 1557.
7. Contractus, quo abbas Ottoni de Byland, domino in Reidt et Brempt et ejus uxori Mariae de Pomerio Beedas abbatiae, vulgo de Ritterbeeden nuneupatas, hereditarie locat. 1563.
8. Instrmentum demonstrationis jurium abbatiae Gladbacensis in dominio Weylerensi 15G3, 1. Juli.
In Gottes nahmen amen. Durch diess gegenwertig instrument, welchen dasselbig vorbracht, werden sehen oder hoeren lesen, sey jedermenniglich khundt vnd zu wissen, dass in den jähren nach Christi vnsers herren vnd sehligmachers gebuehrt 1563 den ersten dagh des monats july vmb ein vhr nachmittagh etc. alss zu Niederweiler dass hochgedingh zuhalten tags zeit vnd gewoinlich wair, vnd des ehrwürdigen edlen ehren- uesten vnd würdigen herren Peteren von Bocholz abtt vnd conuents zu Gladbach schultheiss, scheffen vnd hoeuener zu Niederweiler aldair zugegen gewesen, vnd auch obgeruirter ehrwürdiger herr abt alss gewaldt ober- vnd grundtherr daselbst sich zu gericht gesetzt gehabt, vnd auch allgemeine schultheiss scheffen vnd hoeuener zusampt allgemeinen vnderthanen nach vorgehenden klockenklanck erschienen, hat geruirherr Peter von Bocholtz abt zu Gladbach ihrer Erwürd. schultheiss vnd scheffen erstlich vnd zum zweyten mal befohlen, sich wie von alters neben seine Ehrwürden in die gerichtsbanck zu setzen, vnd alle dassjenige zu erkleren declariren, zuerkennen, was ihnnen der hoheit, herligkeit, Niederweiler kundig vnd bewusst, vnd wie solches in ihren hohen gedinge von alters jederzeith biss auf sie herbracht, vnd gehalten worden, solches ausszusagen, zu erkennen vnd zu declariren, darauff die scheffen zweimahl aussgangen, vnd sich berathschlagt vnd wieder einkommen, vnd zur antworlt geben: dweil mein ehrwürdiger herr abt su Gladbach zusambt deroselben conuent alss ihro geweidige landtsherren der hoch- vnd herrligkeit Niederweiler mit denen von Braunsbergh des vogtsamptes halber zu Niederweiler , welches die von Brunsbergh nun bissher ein Zeitlang, seither solches dennen von Kettig abgeloist ist worden, verwaltet haben, zweispaltigh vnd vneins sein; so befinden sie nach rath ihrer herschafft, welcher sie leibeigen zugehörig, gar nit dienlich sein, dass sie auf heut angestelten tagh, gericht oder einig ander gedinge halten wollen, ehe vnd zuuor sich ihr ehrwürdiger herr abt vnd das conuent zu Gladbach, alss ihr geweidiger, ober- vnd grundtherr mit dem von Brunssbergh, welcher sich alss vor einen vogt angibt, gantz vnd zumahl solches stoess halben vergleichen, darauff aber-
Fahne: von Bocholtz in. \Q

60
mahlen obgerurter ehrwürdiger herr abt von sein vnd seiner Capitulair herrn wegen die obgenanten scheffen vnd hoeuener zu Niederweiler ihrer pflicht, damit sie wohlgenanten herrn abten vnd dem gotteshauss Gladbach zugethaen vnd verwant, erinnert vnd bey straff des meineidts aufferlagt vnd befohlen, auch dem rechten vnd gerechtigkeit zu steur alle dasjenige von sich zu sagen, was ihnnen der hocheit Niederweiler halben, vnd weme dieselbe zugehörig, vnd was die gerechtigheit des herren abten aldae sey, kundig vnd bewusst, vnd dass sie sich dauon nit wollten lassen abschrecken, dan sein Ehrw. sei gemeint, sie alles theils darinnen zu vertheidgen, vnd schadlois zu halten; haben obgenante scheffen vnd hoeuener zu Niederweiler darvff geantwortt; wiewohl ihnen beschwerlich auf itz angestelten gerichtstagh, die hohe vnd gerechtigkeit ihren herrn dem abten zu Gladbach alss ihrem natürlichen landtherren zu weissen, alss sie sönsten wohl geneigt vnd schuldig weren, so thuen sie doch befürchten sie möchten vielleicht dardurch durch die gegen- theilen vberfallen, gestockt, geblockt vnd ingezogen werden so ihnnen zu hohen verderben vnd nachtheill wurde gereichen vnd darumb vielmehr gepetten, man wolte dass itz vorgenomene herren gedinge vnd weissthumb einstellen, biss so langh sich ihre ehrwürdiger herr, vnd der vom Brunssbergh alsolcher irrungh vnd gespenn, so zwischen ihnnen sich erhielten, zuuor hetten verglichen: darauff wohlgenanter ehrwürdiger herr abt zum drittenmahl den scheffen ihrer eidt vnd pfüchtt, damit sie ihrer Ehrw. vnd dem conuent Gladbach zngethan vnd verwandt erinnert, vnd dass sie neben ihrer Ehrw. sich zu gericht setzen, vnd das hoge gericht vnd Weissdorn halten vnd weissen wollen, vnd sonderlich, weil sie vnd vornemblich die seheffen van Ramerssbach auf seiner ehrw. gegebene gleidt vnd Versprechung alhieher gefolgt vnd erschienen, ernstlich vnd bey straiff des meynäidtz auferlagt vnd befohlen: haben also obgenante scheffen nach manung des schulr- heissen alss richters nachgenante hoge herligkeit erb- vnd gerechtigkeit erkent wie nachfolgt: neinlich weist der erbar scheffen zu Niederweiler den ehrwürdigen herrn abten, vnd das conuent Gladbach, vor einen erff- geweldigen oberherren der hoheit vnd herrligkeit zu Bocholtz vnd zu Niederweiler, mit alle desselben anklebender gerechtigkeit, vnden vnd bouen der Erden auch grundtherren daeselbt, der zustraiffen hat differey metzerzugh, dorenstoess, wapengeschrey, maess, eilen vnd gewicht, der ein herr ist ouer ausszugh, einzugh, dem zugehört raub, brandt, klockenklanck, wiltfang, wassergangh, fischfang sambt gebott vnd verbott, welcher macht vnd gewalt hait schultheiss vnd scheffen aldae zu setzen, vnd zu entsetzen, in allen nichts dauon auss- gescheiden, gleich vnd in aller gestalt solchs allewege van ihren voreitern biss auff sie also in ihrem hogen gedinge ist gehalten vnd herbracht worden, welches alles vnd jedes insonderheit hat obgeruirter ehrwürdiger herr abt zu Gladbach also selbst sitzentz gerichtz vervrkundt, alles mit weiter vermeldung dass obgeruirter ehrwürdiger herr abt dem von Brunssbergh noch sonst niemandtz anders entweder einigs voigtampts, noch sonst einiger anderer erbgerechtigkeit nit gestendig: vnd hat obgeruirter herr abt insonderheit van vorangezogener beschwerung, dass sie des besorgten einziehens fangens vnd spannens halben sich befurcht, vnd nitt erscheinen willen, auffs zierlichst protestirt, vnd gesagt, dass in obgeruirter herlichkeit Bocholtz vnd Wyler niemandtz dan seine Ehrwurden vnd das conuent Gladbach, vnd wem seine Ehrwurden vnd das conuent, an derselben statt dass vergunne vnd niemandts anders dass gleidt zu geben, zu verlehen, vnd zu ver- gleiten haben. Alle vnd jede vurss. sachen vnd puneten sein geschehen vnd verhandelt zu Niederweiler auf den plaen an der gerichtsbanck, alda obgeruirter ehrwürdiger herr abt, vnd obgeruirter scholtheiss vnd scheffen zu gericht gesessen, in den jaeren monat dagh vhr vnd kayserthumb vurss. dabey ahn vnd ouer gewesen die elirentuest vnud erbar Alexander Kropff, vnd Seruaiss van Cassell alss glaubwürdige gezeugen hierzu insonder gerueffen vnd erpetten etc.
9. Instrumentuni resiliationis a praetensionis fundamento et confessionis aeeeptatae. 1563, 15, Juli.
In Gottes nahmen amen. Durch diess gegenwertig Instrument, welchen dasselbig vorbracht, werden sehen oder hoeren lesen, sey jedermenniglich kundt vnd zu wissen, dass in den jähren nach christi vnsers herren vnd sehligmachers geburt 1563 den 15. tag des monats july vmb ein vhr nachmittag oder vmb den trent etc. als zu Niederweiler der edel vnd ehrentuest, Wilhelm von Brunssbergh herr zu Broell dass vogt- gedingh halten zu lassen, im willen war, vnd der ehrwürdige edel vnd ehrentuester herr Peter von Bocholtz abt zu Gladbach alss derorths gwalt vnd oberherr erstlich, vnd vorahn, darnach der obgnant von Brunssbergh in gericht gesessen, vnd ich nachgenanter Notarius an seithen vnd von wegen obgenanten herrn abts vnd desselben conuents, alle vnd jede gerichtliche vnd andere ergangene handlungh vnd sachen zu protocolliren vnd zu beschreiben erfordert worden; von wegen des vonBrunssbergen seines angemaesten vogtampts halben allerhandt disputation vorgefallen, inhalt derwegen verfertigten prothocols. Nachdem dan anfenglich an seiten des von Brunssbergh, alss solte etwan herr Diederieh von Orsaw pastoir zu Dulcken zeit seiner regierung zu Bocholtz in nahmen des herrn abts vnd conuents zu Gladbach itzgenanten von Brunssberghs altvatter die vogdey zu Niederweiler gerichtlich eingeraumbt haben, allegirt vnd vorgezogen worden; vnd aber an seithen des herrn abts zu Gladbach* alss solte der itzgeruirte pastoir des nit mechtig gewesen sein, darumb das alles vnbestendig vnd krafftloiss were, vorgewendt zu dem dass genanter herr abt, zu zweyen verscheidenen Zeiten, das alles vnd jedes wiederrueffen laisssn, wie auch sölehs der offtgeruirte herr Diederieh pastoir bey seinen leben wiederrueffen hat: dass folgentz obgnanter von Brunssbergh sampt den seinen derwegen bedencken vnd rathschlag genohmen, vnd darauff durch den hochgelehrten herrn Johan Kurtzrock der rechten licentiaten von wegen seiner Liebden nachfolgende antwort geben laissen; dass so viel den pastoren von Dulcken herrn Diederieh Orsaw belangt, sey der von Brunssbergh nit gesinnet darbey, zu beharren, dass auch sein vornehmen vnd meinung darauff nit lenet, vnd hat herr abt zu Gladbach das

61
bekennen des von Brunssbergh, vor ein rechtliche vlid gerichtliche bekennung vnd vor bekant angenohmen, auch derwegen von mir vnden benanten notario ein oder mehr instrumenten in bester Form zu machen, vnd mitzutheilen, gesonnen, erfordert vnd gepetten. Geschehen zu Niederweiler an der gerichtsbanck etc.
10. Protocollum de actionibus partium in judicio Wilcrensi. 1563, 15. Julii.
Anno 1563, vff donnerstag dennen funffzehnden july alss zu Niederweiler der von Brunssberg sich ober sein vogtamts gerechtigkeit durch die scheffen erklerung hat willen laessen geschehen, hat sich nachfolgende actus inhalt dyss prothocols in gegenwerdigheit mynes oiFenen notarii zwischen meinen ehrwürdigen herrn abten vnd dem von Brunssbergh zugedraigen.
Anfenglich haiuen die scheffen repetirt priorem actum vff donnerstag 1. July an dem hohen gedinge geschehen, vnd auss was schwerlich bedencken sie niet gern zu gericht sitzen wollen; vnd dweil sich hie- beuorn allerhandt handlung vnd Sachen in nahmen vnd von wegen des von Brunssberghs vor ihnen ver- lauifen vnd schriftlich verfast, doch ihnen noch nit zuuerlesen vorkommen, so begehren sie von allen den vergangen handlungen vnd aufgerichten instrumenten klerliche vnd endtliche abschrifft, damit sie die sempt- liche simpele scheffen vnd hoeuener des wissens hauen, vnd sich kömpstig verthedigen könten, dweil sie die tag ihres lebens von dennen von Branssbergh geine auffgerichte instrumenta oder schrifften nit gesehen noch gehört, vnd alle zeit ihnen meines ehrwürdigen Abten zu Gladbach actum vorgelesen worden, luydt vnd inhalt von wegen seinen ehrwürdigen vffgerichten instrumenten.
Der von Brunssbergh gibt antwort, dweill die scheffen am 1. July meinem ehrwürdigen herrn abten von Gladbach syne gerechtigkeit zu erkant haiffen, begehrt der von Brunssbergh, dass die scheffen ebener gestalt, wie vor heut zu vierzehn tagen bescheen, ihme seine gerechtigkeit bey dennen plichten damit sie beiden herren verwant, weysen solten, wess ihme vor gerechtigkeit zu Niederweiler zugehörig, vnd wess sie sich darauff bedacht haiffen, nachdem domahls ingewilligt dass sie dem von Braunssbergh sitzen solten.
Darauf die scheffen aussgegangen sich berathschlacht, vnd wider inkommen, vnd zur antwort gegeuen: wie vonwegen des van Brunssbergh an dem vorgangen gedinge vorgetragen worden vnd ihnnen darauff zu antwort gegeuen, dasselbige haiffen die von Brunssbergh vffzeichnen laessen, aber solches sey ihnnen nit vorlesen, wannehr dass sie solches heften hoeren lesen, alssdan wolten sie wail erkennen off solches recht- messig oder nit vffgezeichnet were worden, derhalb vnd ehe sie solches gehoirt, könten sie itzonder noch gein erkentnuss geben.
Der von Brunssbergh saigt, dweill sie dennen notarium vor sich selbst nit erfordert, noch der abschrifft bey ihnnen gesonnen, so konte inen ein solches nicht nachtheilich, zu dem seint die vffgerichte itz erforderte instrumente hinder seinen vormundern vnd nit in seiner gewalt, wouldt aber zu andern zyden dasselb vorzubringen niet zuwieder sein, vnd darumb begehrt, wie auch vor 14 tag dem herrn Abten geschehen, ihme der Vogdeien gerechtigkeit zuerkennen.
Die scheffen begehren copye der vffgerichten instrumenten wie auch der herr abt vur syne persohn die syne mit zu deilen guetwillig, so baldt der von Brunssberg das gethaen, vnd sie solche durchlesen vnd befinden dass solches ihren gegebenen vnd vor ihnnen gefoirten kontschafften gemeess, syn sie vor ihre persohnen guetwillig zu sitzen vnd die erklerung zu thuen so fern sie doch nit behindert.
Darvff der von Brunssbergh zur antwort geben laessen, dass sie eben so billig dem von Brunssberg alss vogten. alss auch dem abten geschehen, sein gerechtigheit zu erkleren vnd zu erkennen schuldig vnd sonderlich, wie der herr abt des von Brunssberg altmutter innen dahin verordnet.
Mein ehrwürdiger herr lest die scheffen maenen, off sie auch weiters dan seiner Ehrwurden vereidt synt, daruff zu erkennen.
Die scheffen erkant vnd gesagt: darauff haben sie vor 14 tagen einen endtlich bescheidt geben, darbey wollen sie blieuen, alss nemblichen dass sie meinen ehrwürdigen herrn alss einem geweidigen vnd grundt- herrn vereidt synt vnd sonst niemandt anders, aber dennen vndervoigten mit handtgelöbdn alss ihren vogten, gehuldt.
Mein ehrwürdiger herr begehrt zu wissen, off der von Braunssbergh sich angibt alss ein Erbvogt, oder vor einen angesetzten Vogten den myn ehrwürdiger herr macht vnd gwalt hat zu setzen vnd zu entsetzen, sich darauff endtlich zu erkleren damit endtlich vnd förderlich zu der hauptsachen geschritten.
Der von Brunssbergh erbuit sich alles guiten vnd freundtschafft zu meinen ehrwürdigen herrn vnd dein conuent vnd vermeldet, dass er nit gemeint ihnen oder derselben Gotzhauss abbruch zu doin, erbuit sich vnd begehrt, dass durch die scheffen erkant möge werden, was mein ehrwürdiger herr vnd desselben vor- vätter seinen Eiteren verlehnt, vnd wofür sie ihnnen angenohmen vnd gehalten, begehrt ihnen auch dabei zu laessen.
Mein ehrwürdiger herr schleidt die begehrte kontschafft der scheffen niet gantz ab (wiewail solche vnbestendig) kan auch niet zuwieder sein von ergangen kontschafft zu dragen; es begehrt"aber s. Ehrwürden erklerung von den scheffen ob auch einige bestendige documenten ihnnen vorbracht, dair die vogtey deine von Brunssbergh zugestalt worden oder dass etwan herrn Diederich Orsaw pastor zu Dulcken dairober gewählt oder befelch gehabt, solche erblich dem von Braunssbergh inzurumen, oder os er Brunssbergh

62
einiger derselben oder sönsten ander documenten hinder sich hette, begehrt mein ehrwnrdiger herr solche vorzubringen; alssdann wollen s.Ebrw. sich vnuerweisslich erzeigen, vnd so er etwas bestendigs hinder sich demselben nit zuwieder sein; sonst halten ihro Ehrw. ihnnen von Braunssbergh nit anders oder weiters dan einen vogtt. gleich einen diener, den mein ehrwürdiger herr anzunehmen vnd zu erlauben hait: ob aberwail hiebeuoir derwegen vnd sonderlich auss gehengen des pastoirs von Dulcken missverstandt vorgefallen vnd sunst vielicht durch andere vnbestendigerweisse vnd ohne befelch obergeben, so were doch solches alles in einen sonderlich vfl'gericht instrument anno der minder zahl vunff vnd vunffzig reuocirt, vnd ist genantes instrument gerichtlich vorgelesen.
Der von Braunssbergh begehrt deine letzten abscheidt nach, vor 14 tagen beschehen, der scheffen erklerungh vnd weissdomb, vnd sonderlich etliche kundtschafft dauon den eisten vornehmblich wissend sein solle. Im fall mein ehrw. herr alssdan in der erkentnuss einig beschwernuss fände, wolten seine liebden. so fern meinem ehrwürdigen herrn geliefden, ihren stoiss an guide verstendige scheidtsfrundt stellen, zu beiden theilen in der guiden sich vergleichen, dan niet gemeint mit s. Ehrw. vnd dem conuent zu disputiren, sonder vielmehr alle freundtschafft vnd guten willen zu erzeigen erpietig.
Mein ehrwürdiger herr ist der scheffen kontschafft vnd erklerung nit zuwieder, jedoch seiner Ehrw. gebührliche einredt vorbehalten, magh auch die guetliche handlung waill erleiden; damit aber Brunssberg wissen möge was auf sein begehren desswegen einmahl durch die scheffen erklert, hat sein Ehrw. das zweyte instrument, auch anno der minderzahl funff vnd funffzig vffgericht, dergleichen des pastoirs von Dulcken schreiben alssbald angebotten zuuerlesen.
Brunssbergh repetirt dennen allingen actum, last die vorlesen Instrumenten auf ihrer werdt vnd vn- werth berawen vnd ferner vordragen lassen, dass so viel den pastoren von Dulcken herr Diederich von Orsaw belangt, vnd die beschehene vbergabe durch ihnnen der vogteyen halben dem von Brunssbergen ge- geschehen sein solt, sye er gar niet gesinnet darbey zu verpleiben, dass auch sein vornehmen vnd meynung dairuff niet lehnet sonder thuet gestracks vnd gentzlich dairuon abwychen; es seye aber dass sein vorhaben Ynd meinung aufi demjenigen, dass der selige herr abtzu Gladbach seinen altvatter angesetzt hat, zu beharren; begehrt nachmahlen dem zu 14 tagen gegebenen abscheidt nach, dass die scheffen die erklerung vnd decla- ration ihme alss vogten, wie von alters thuen wolten, vnd sie zu hoern, erbuit sich zu aller frundtschafft vmb guiten nachbahrlich willen, zu erhalten, dass dieser stoess vor beiderseits frundtschafft in der guete möcht hingelacht werden.
Darauff das zweytte vorangezeigte instrument, zusambt ein des herrn Orsaw sehlig eigner handt schreiben dem von Brunssberg im gericht vorgelesen worden, jn welchen instrument vngefehrlich verfast, auss was grundt die vogtey den alten von Brunssbergh s. (iedoch vnbestendiger weiss) durch ehegenanten herrn Diederich von Orsaw ingerumbt sein solle, in dem Schreiben aber geruirter herr Diederich alle handlung wederumb reuocirt, und ist solches schreiben dnrch herrn Augustin, pastor zu Broill agnoscirt. Mein Er- wurdiger herr abt nimpt erstlich das bekennen des von Brunsbergh. dass er auff alle dasjenige, so Diederich von Orsaw gethan, resilyrt vnd abgewichen, vor eine richtliche bekennung vnd vur bekant ahn, der wegen sonderbare documenten darüber zu geben von mir notario erfordert vnd gebetten.
Hierauf ist des von Braunssberg begehren ihme von beyden vorlesenen Instrumenten copie mitzu- theilen, mit dem bescheidt sich darauff mit seiner frundtschafft zu vnderreden, vnd auch mit vnd gegen syne instrumenten zu conferiren, mit dem begehren, dass diese sach durch die frundtschafft verhoirt vnd in der guite hingelacht möge werden; jedoch jeden theill seines gueten rechten vorbehalten.
Darauff mein ehrwürdiger herr den bescheidt geben: ihro Ehrw. willen die copeyen nit verweigern, können aber solche diessmahl vss allerhand bedencken ihme nit zu stellen, begehren ihr ehrw. dass Brunssbergh damit bis zu dem vorgenommenen daghe woll in ruhe stehen, alssdan seint ihro Ehrw. wail bedacht, ihme nit allein die instrumenten sonder weiteren bescheidt, woe noetig mit^zu deilen, mit dem vorbehält, dass alsdan er Brunssbergh seine instrumenta, deren er sich beruhmbt, vnd andern bericht, dem herrn abten dargegen mit theilen solle: vnd ist also durch dennen von Brunsbergh nach Verlesung der instrumenten niet weiter auff die declaration der scheffen gedrungen, oder darumb angehalten, vnd derwegen das vorgenommen vnd derwegen begehrte vogt gedingh nit vor sich gangen.
Mein ehrw. herr abt zu Gladbach hait angezeigt, dass ihre Ehrwerden der gutlicher vnd freundtlicher beykombst nit zuweder; aber doch zu abhelffung der sachen begern, dass der tagh alsspalt vnd vnuerzeug- lich möge werden ernent, damit nit durch ihnnen, die praescription künftiglich allegirt vnd vorgezogen werde.
Brunssbergh begehrt aussstellung zwischen herbstzeith auss vrsachen, dass ihme seine frundtschafft weith gesessen, vnd solche in der eill niet ablangen mach mit anzeig, dass in solcher ringer zeit s. Ehrw. an habenden rechten ghein nachtheil einige Verjährung kan oder soll zugemessen werden.
Vnd ist also mynem ehrwürdigen herrn abten zu Gladbach der dach, dem von Brunssbergh einen monat vor dem herbsf gen Broill aus zu schreiben, heimgestellt vnd damit also freundtlich verabscheidt. Datum et actum ut supra. Und dieweill dan ich Conrad Zanderi notarius etc.
11. Instructio dommi Math, de S. Antonio prioris et mandatarii abbatiae Gladbacensis de juribus in conuentione confluentiae obtinendis 1566, 20. Jan.
Erstlich soll vnserem vogte die hauer zu Ramerssbach vnd Niederweiler, welche etwan hiebeuoren die pantherrn vnd voigte vnser herrlichkeit zu Niederwiler. van etwan vnsern herren vnd vorvettern abten

____ 63 ___
vnd conuents zu Gladbach zeit ihres beuelchs vnd pantschafft entfangen nit mehr gegeben, sonder durch die vnderthaner alle ghen Bocholtz gehebert werden.
Item die Rochhöner zu Niederwyler alle vnd nichts aussgescheiden sollen vnseren befehlhabern hinfort gehn Bocholtz gehebert vnd bezahlt werden, alss zu einer wahrer erkentnuss vnd recognition, dass vnser ehrw. herr abtt vnd wir das conuent die wahre vnd rechte eigenthumbere der hochherrligkeit vnd gereehtig- keit Niederwyler allein sein.
Item es soll dem vogten hinforthan kein gedinge mehr gehalten werden, noch ihme einige hocheit oder gerechtigkeit zuerkant werden, es sey gleich klein oder gross.
Worum sach dass der von Brunssbergh herr zu Broell bey der vogtey zu verplciben, begehren wurde, soll ihme dasselb auss freundtlicher nachbahrschafft jedoch vif vor- vnd nachgenanter gestalt vor andern vergünstigt werden, dauon soll er zu jahrlich gehalt vnd dienst-gelt haben acht malder haueren, so ihme jahrlichs vss der probstey vnd hauss Bocholtz gegen sein gebührliche quittantz soll gehandtreicht werden, in welcher quittantz er Brunssberg aussdrucklich jederzeit setzen vnd bekennen soll, solches vor sein geordnet gehalt empfangen zu haben vnd anders niet.
Wie auch ungleichen der von Brunssberg, oder sunst ein ander vogt, den vnser ehrwürdiger herr vnd wir oder obgeruirter herr prior vnser gevollmechtigter in vnser stadt ansetzen werden, ein reuerss vnder seinem siegell von sich geben soll, dass er die vogtey vber kurtz oder langh vff vorgehende auffkundigung guthwillichlich verlaessen vnd reumen, vnd sich in all keiner erbgerechtigceit anmassen soll.
Dass gefenglich einziehen der vnderthaenen zu Niederwyler vnd Bocholtz, wie es bey zeiten der pant- herrn vnd voigten beschehen, soll hinforthan vermitten pleiben vnd ausswendig der herrligkeit nit gestattet werden vnd soll vnsers ehrwürdigen herrn vnd vnser scholtheiss die gefesser oder gefengnuss hinder sich haben, fangen vnd spannen, vnd woe saich in criminal vnd malefitzsachen gegen imandts zu vorschreiten nötig soll nach gelegenheit der persoim vnd Sachen dem vogten, wess er sich darin zu verhalten, jederzeit befelch zu verschafft werden.
Item alle brachten vnd wetten sollen vnsers ehrwürdigen herrn 1 vnd vnseren scholtheissen vnd be- felchabern zu Niederweiler vnd Bocholtz allein pleiben.
Die anlobung der vnderthanen vnd scheffen zue Niederweiler, wie es bei zeiten des pantherren beschehen, soll hiemit abgeschafft werden, wie auch im gleichen der vogt keinen vndervogt, oder einigen andern diener zu Niederweiler nit setzen oder verordnen soll.
Item die freyung des marcks auff s. Seruaiss dagh zu Bocholtz, soll solche freiung von vnserem ehrw. herrn vnd vnserentwegen verschafft werden, des soll der vogt etliche diener zu vier persohnen darbei verschaffen, vnd soll alle acciess vnd stedtgeldt vif solchen marckt durch vnsers ehrw. vnd vnseren schotheissen vifgehaben, vnd alssdan zwischen vnseren vogten vnd schultheissen gleich getheilt werden.
Item es soll der vogtt die vnderthanen zu Niederweiler, auch das hauss Bocholtz vor vnpilligen vber- fall schützen vnd handthaben, vnd die vnderthanen mit fronen vnd dienen vnbeschwert lassen.
Des soll der vogt noch haben die jagt insgemein, doch dass vnser ehrw. herr vnd wir der kneyn vrangen vnd velthoener, wie auch imgleichen der Fischerey in der bach, selbst zu behalten wollen vorbehalten haben.
Vnd soll sich obgeruirter vnser herr prior vnd geuolmechtigter dieser gegebener Instruction, vnd ihm zugestalteu gewaltbrieffs gemeess halten; vnd woe sach der von Braunssbergh an dem allen ein beschwerung vnd bedenckens; alssdan soll obgeruirter vnser prior, vnd gevolmechter neben vnd zusambt wohlgenanten vnseren ehrwürdigen herren vff andere ihme bewuste mittel vnd persohnen vermoeg ihme hierneben gegeben befelchs, vff diese vorerzehlte meinung vnd gestalt handien vnd schliessen: Vrkundt vnser der semmentlichen conuentualen hierunden vfTgedrackten conuentssegell. Datum Gladbach den 20, Januarii im 1566 jähren.
12. Instrumentum transactionis inter abbatem et dominum de Brunsberg. 1566, 28. Januar.
Alss sich irrang vnd gebrechen zwischen dem ehrwürdigen vnd edlen herrn Petern von Bocholtz abten zu Gladbach, vnd seiner ehrwürdigen conuent an einem vnd den edlen ehrentuesten Wilhelme von Braunssbergh herrn zu Borgbroell am andern theill von wegen der vogtey zu Niederweiler erhalten, in dem dass sich ermelter von Braunssbergh ein erblicher vogt in geruirter herrlichkeit Niederweiler zusein ange- masset, dass ihme wohlermechtigter herr abt vnd conuent nit gestanden, derwegen sie dan beyderseidtz zu guetlicher handlung in Coblentz kommen; dae sie auch beyderseits nach allerhandt vor vnd einbringen durch nachbenante vnderhändler vnd freunde mit beyder theill gueten wissen vnd willen endtlich verdragen vnd entscheiden worden.
Anfenglich soll vnd will obermelter von Braunssberg herr zu Burgbroell etc. die angemaste erbvogtey gerechtigkeit fallen lassen vnd sollen gedachter herr abt vnd conuent zu Gladbach bey Ihrer alter wohlhergebrachter hoch- ober- grundt- vnd eigenthumbhcher gerechtigkeit beruhter herrlichkeit Bocholtz vnd Niederweiler klein vnd gross nichts dauon ab- noch ausgescheiden hinfuhro vnuerhindert pleiben, dieselbige nach ihren gefallen inhaben vnd besitzen.
Zum andern hat wohlgeruirter abt vnd conuent auss freyen guiten willen vnd aufs new ermelten von Braunssberg zu einem vogt in seiner ehrw. vnd des conuent eigen herschafft Niederweiler auf vnd angenohmen, dergestalt, dass der von Braunssbergh solche vogtey, sein leben langh haben, des herrn abts vnd conuents recht vnd gerechtigkeit, wie sich vermoegh gemeiner rechten gebuert, getrewhch handthaben, vnd darwieder nichts thuen noch vornehmen, sonderlich auch wegen des scheffen weisthumb, so schultheiss

64
vnd scheffen zu Niederweiler dem herrn abt vnd conuent von alters jahrlichs gewesen, vnd hinfurtahn dem rechten vnd pilligkeit nach zu weisen ferner befohlen werden mögte, doch soll dem vogt auch zugelaessen sein der scheifen weissthumb vber die articulen so in diesem verdragh von ihme begriffen zu begehren vnd ergehen zu laessen in massen wie hernach ferner dauon erklert wirdt.
Zum dritten, dae der vogtt wieder inhalt dieses verdrags etwas thuen oder furnehmen wurde, soll es in freyen willen vnd Wohlgefallen des herrn abts vnd conuents stehen ihn zu reuocieren, vnd einen anderen vogt anzunehmen.
Wofern aber genanter von Braunssbergh sich dieser vorgeruirter vnd nachfolgender vergleichung ge- meess gehalten, vnd sein lrinder die vogtey Verwaltung nach seinen thodt bey dem herrn abt vnd conuent begehren wurden; soll ihnnen dieselbe vor anderen gleicher gestalt vergünstigt werden, doch dahe es anders gedachten herrn abt vnd conuent also gefallen, vnd sie darzu erwehlen wurde.
Zum vierten soll der vogt von wegen des herrn abts vnd conuents vor sein gehalt haben die rauch- hoener, rauchhaber zu Niederweiler, auch die 6 malder haber zu Pamerspach, doch sollen des herrn abts vnd conuents eigen erbschafft vnd gueter zu Bocholtz vnd Niederweiler dauon frey sein, nemblich der hoff auf der beunen, dergleicheu des posten gueth so nechst verschienen jahrs gebawet worden, vnd was sonsten hernacher auss seinen eignen erblichen gueteren erbawet werden mögte, nichts dauon ausgescheiden.
Zum funfften die gerichtliche wetten vnd buessen sollen des herrn abts scholtheissen allein pleiben alss kummerschlagh pfenden vnd verpfenden, messerzugh, schlegerey ohn bluetwundt, Scheltwort, freuel oder vngehorsahm am gericht: aber sönsten von den hohen buessen alss da seint dieberey, zauberey, vffruhr, mordt, thodtschlag, meinaidt, ehebruch, vnd dergleichen, soll dem herrn abt das halbe theill, vnd dem vogtt das ander halbtheill gefolgt werden.
Zum sechsten schultheiss, scheffen vnd die ander vnderthanen zu Niederweiler sollen dem herrn abt vnd conuent zu Gladbach alss ihrem einigen oberen vnd grundtherrn. Wie vnderthanen globen vnd schwören vnd alssdan dem vogt bey demselbigen eidt augeloben ihme in dem vogtambt van segen herren abts vnd conuents zu Gladbach gebührlich gehorsahm zu leisten.
Zum siebenden der angrilT vnd Verwahrung in kommer, stöss, schlägereyen ohne Verwundung vnd dergleichen iniurien soll des abts vnd conuents schultheiss allein zustehen: aber in anderen malefitz vnd leib- ströfflich gewaldtsachen soll der vogt die vbelthäter anzugreiffen vnd zu verwahren haben, doch mit den gefangenen nit weiters verfahren dan nach erkentnuss schultheissen vnd scheffen zu Niederweiler: auch in bemeltes abts hoheit vnd nirgents anders die erkante Execution thuen laessen, aber die begnadigung soll durch beyde den herrn abten vnd vogten zugleich beschehen.
Zum achten die freyung des jahrmarcks auff s. Serwaess dag zu Bocholtz soll durch den vogten in nahmen des abts vnd conuents beschehen, also dass der vogt darzu vngefehrlich vier, funff: oder sechs persohnen. wie es die notturfft in der zeit erforderen wurde verordnen vnd verschaffen soll; es soll aber von der acciess so auff solchen marck fehlt dem herrn abt oder s. ehrw. schultheiss oas vierte theill, vnd dem vogt drey theill werden, dess soll der vogtt sein verordrete diener selbst vnderhalten.
Zum neundtcn soll der vogt die vnderthanen zu Bocholtz vnd Niederweiler, auch das hauss Bocholtz für vnbillige vberfäll vnd gewaldt, so viel ihme möglich schützen vnd handthaben, vnd sie darvber mit frie- nen vnd dienen nit beschweren.
Zum letzten nach gethaener erklerung in den jahrlichen weissthumb des herrn abts vnd conuents zu Gladbach hocheit, herrlichkeit, ober vnd grundtgerechtigkeit, soll auch den vogten alssbaldt am selbigen tagh vnd orth durch schultheiss vnd scheffen vber diese articulen so in diesen vertragh von In begriffen weissthumb vnd erklerung beschehen, aber sunst kein ander weissthumb gestattet werden.
Diess alles wie obsteaet haben also beyderseits vestiglich zu halten vor vns vnser conuent erben vnd nachkommen wir Peter von Bocholtz abt zu Gladbach, vnd Wilhelm von Braunssbergh herr zu Burg- broell angenohmen Amd zugesagt, vnd derwegen sollen alle hie beuor angezogene jura, instrumenten, schein vnd beweiss der angemasster erbvogtey gerechtigkeit hiemit vernichtiget aufgehaben vnd cassirt sein. Vnd zu mehrer Sicherheit hat ein jeder sich mit eigner handt vnderschrieben, vnser pittschafft aufs spacium ge- truckt, darzu haben wir Peter von Bocholtz abt zu Gladbach, vnd Wilhelm von Braunssbergh herr zu Burgbroell etc. die edlen ehrentfesten hochgelehrten Arnolten von Bochotz thumbherrn zu Mentz vnd Luttig, probst vnd amptman zu Bingen, Wilhelmen von Breidtbach herr zu Buretzheim ambtmann zu Lintz, Johann Walpotten von Bassenheimb herrn zu Olbruggen vnd Königsfelt Christoff Faber dero rechten doctor trierscher churfurstlicher rath vnd Tilman von der Dussell gebetten diesen aufgerichten vertragh mit vnd neben vnss zu vnderschreiben vnd mit ihren pittschafften zu beuestigen. Vnd des zu wahrer vrkundt vnd Versicherung haben wir prior vnd conuent zu Gladbach diess ratificiert, vnd vnser gemein conuent siegell hierauf!' wissentlich thuen drucken. Geschehen vnd verhandelt in der statt Coblentz den 28. dagh jan. nach christi vusers herrn vnd säligmachers geburt in 1566 jähr.
Peter von Bocholtz abt zu Gladbach. Wilh. von Breidtbach. W. Brunssbergh. Johan Waltpott von Bassenheim.
Arnoldt von Bocholtz supp. Christoff Faber dr.
Tilman von der Dusseel.
Wir Peter von Bocholtz von gottes gnaden abt zu Gladbach etc. thuen kundt dass wir nach erbpfachts recht aussdoen vndverlehent haben, crafft diess brieffs vnseren vorster vnserer buschen vnd gehölzn

65 ___
vnd eigen leibsangehorigen Bastian Postvnd Elssen eheleuten vnd ihren erben vnsere vnd vnsers gottes- huyss wyssn oder hewbenden zu beiden seltnen des mullendichs in vnserem dorff vnd herrlichkeit zu Nie- derweiler, vmbtrent einen halben morgen grunts scheust vnden mit einen vorheufft vff vnser vnd vnsers conuents mullenwiese, vnd oben vurhaufft auch vff vnser vnd vnsers conuents wiese, vnd Meess Heintgens hauss vnd hoff, vnd mit einen orth vff die strass, wie solche wiese oder benden aldae, wie obgeruirt, in seinen fohren vnd peelen gelegen ist, nichts dauon ab noch aussgescheiden, dass genanter Bastian Post vnd Elsa eheleuthe solche wiese vnd grünt zu ihren schönsten vnd beste nutz sollen haben zu gebrauchen, auch zu erster vnd bester ihrer gelegenheit nach notturfft eine behaussung daruff zu bawen verbunden sein vnd dass alles vor vnd vmb einen benenten sichern bescheiden jahrlich erfflich pfacht vnd renth, neinblich vff einen jeden s. mertenstagh des h. bischoffs, doch 14 tag darnach vnbefangen, in vnsere cellevnd kelnerey zuBocholtz zu geben einen bescheiden goltgulden darzu ein rauchhoen, wir wollen auch dass obgeruirte ehe- leuth vnd ihre erben sich keiner holtzung auff vnseren buschen weiter oder ferner alss andere vnsere vn- derthanen zu Niederweyler vndernehmen dan allein der notturfft des dürren abgefallen zweige vnd holtz. were sach dass obgerurte eheleuth sich weiter in ebgn. vnser geholtze sich darinnen zu behöltsen in einer oder ander gestalt eindringen wurden, oder sunsten die obgenanten wiesen vnd darauf gebawtes hauss ohne vnser vnd conuent bewilligen einiger gestalt theten verspleissen, versetzen, verkauffen oder veralieniren, oder sönsten in gewöhnlichen bessereyen bawen auch voren vnd peelen nit wurden halten dass alsdan alsölch itzt verpfachte wisen vnd zu jeder zeith darauff gebawtes hauss wieclervmb heiinbgefallen sein soll dannoch sollen obgeruirte eheleuthe alle auffgelauffene restanten vnd renthen zu bezahlen schuldig sein. Es solle auch obgeruirter Bastian Post vnser leibseigen angehöriger vnd vörster vnss desswegen insonderheit etliche dienstage zu dienen schuldig sein,' auch den mullendick zu rechter vnd gewöhnlicher zeith so weit sich diese vererbpfachte benden erstrecken in gueten baw halten, des sollen obgenante eheleuthe vnd ihren erben von der vogthaberen, vnd sönsten von allen ausswendigen anforderungen vnd beschwerten gefreyet sein, vnd dass ohnalle gefehrde vntrew vnd argelist.
In vrkundt der Wahrheit haben wir Peter von Bocholtz abt zu Gladbach vnserer abdeyen siegell vnden an diesen erbpfachtsbriue wissentlich thuen hangen; vnd fort geheischen vnd befohlen, heischen vnd befehlen vnserem conuent zn Gladbach ihr conuentssiegell neben das vnsere zu mchrer kundtschafft Sicherheit vnd Wahrheit her ahn zu hangen: Demnach wir Vitus Segers prior, Alexander von Bocholtz pastoir, Mattheiss von s. Thöniss kellner, Gerhardus Koch custer, Petrus von Dulcken cantor, vnd vort wir andere conuentualen gemeinlich haben zu mehrer bekrefftigung aller vurss. sachen die welche mit aller vnser vorwist vnd willen verhandelt vnser conuentssiegell hierunden an wissentlich thuen hangen, deren zwey gleiches lauts vffgericht, dauon wir ond vnser conuent eins behalten, den andern obgenanten vnderthanen zu Niederweyler vnd Elsen eheleuthen zugestelt; der geben vnd vffgericht zu Gladbach den ersten octobris nach christi vnsers herrn vnd sehliginachers gehurt 1563.
Sub hoc abbate Philippus II. Hispaniarum rex caput s. Laurentii omnibus modis efflagitare coepit, ut ad ecclesiam Escurial, quam sumptibus regiis magiiificentissime exstruxerat. transferri posset. Nihil non egit; ut obtineret, datis ad abbatem litteris, rogato et obtento consensu summi pontiücis Clementis VIII. per speciales Bullas tarn ad regem Hispaniae quam abbatem Gladbacensem direetas, requisito etiam imperatore Ru- dolpho qui binas eum in finem ad abbatem scripsit litteras, consentiente archiepiscopo Coloniensi, adhibitis plurimorum dueum, episcoporum et marchionum hortatoriis scriptis, missis etiam -legatis variis, qui abbatem et conventum ad extradendum praedictum caput s. Laurentii disponerent. Nihilominus non sine speciali dei auxilio ejusque dispositione mirabili factum est, ut monasterium Gladbacense maximum pretiosissimumque thesaurum suum retinuerit, quem usque in hodiernum diem religiosissime asseruat, et in ecclesia monasteriali, quot annis die diuo Laurentio sacra, eiusdem s. Martyris et Levitae caput publicae venerationi exponit confluentibus eo devotionis causa populis pene innumeris. Extant in archivo desuper acta et scripta ab anno 1570 usque ad annum 1628.
Tempore hujus abbatis vid. anno domini 1545 sub Paulo III., qui anno 1540 societatem JESV approbauit, sanetumque Franciscum Xauerium tanquam apostolicum legatum in Indias misit, inchoatum est celeberrimum concilium Tridentinum contra Lutheranos aliosque haereticos, quod sub Pio IV. anno domini 1563 et 1564 feliciter summo totius ecclesiae applausu finitum et approbatum est.
Hac aetate cum Italia ab haeresi dei beneficio adhuc immunis persisteret, Germania autem veluti colicis passionibus, et torminibus viscerum suorum dilanearetur, imperator Carolus V. variis fortunae casibus exer- citatus, tandem res humanas pertaesus imperio et regnis 'omnibus se abdicare, et ea tantura, quae ad animae salutem pertinent, post imperium 36 annos feliciter regnatum, curare decreuit, missis ad electores litteris et ad Ferdinandum fratrem imperii insignibus, priuatam post hac agere vitam, et quod ejus superesset, in solius Dei seruitio exigere constituit. Hunc in finem anno 1555 Philippum filium ex Anglia, cujus rex per Mariam uxorem erat, Bruxellas euocatum, diligenter de omnibus, quae ad imperium pertinent, erudiuit, inter alia monens, ut cum Fraeciae rege, quo potentiorem magisque formidabilem non haberet, pacem faceret, aut temporibus obseeundaret: imprimis vero, ut Ferdinandi patrui sui Romanorum Vngariae ac Bohemiae regis, ejusque filiorum amicitiam omnibus modis conseruaret. Deinde ad 23. Octobris omnium ordinum conventum Bruxellas indixit, in quo cum in amplissima Palatii aula frequenti senatu, magnoque nobilium ordinum Corona consedisset, bis fere verbis locutus fertur.
Mihi varios ac dubios fortunae meae casus, ab eo tempore, quo vix unde vigesimum aetatis annum ingressus, post mortem Maximiliani, imperio admotus sum, reputanti, quam multa alia dei in me beneficia
Fahne : von Bocholtz III. 1 /

66
occurrunt, tum illucl praecipue, quod e tot hominum millibus unum me ad summum hunc dignitatis gradum velut sua ipse manu perduxerit, et ab hostium insidiis semper hucusque clementer custodierit, ipsis etiam inimicis meis in casses, quos mihi struxerant, conjectis. Deo ergo immortali ago gratias quantas animi mei angustia capere potest maximas, quod post tot labores exhaustos, tot pericula tarn mari quam terra superata, hanc mihi gratiam fecit, ut tantum ejus beneficium, quo me ad hunc usque diem incolumem conseruavit, mihi hoc ipso loco vobis praesentibus agnoscere et praedicare liceat. Ex altera parte non possum non deplorare eorum infelicitatem, quibus magna imperia commissa sunt, ob infinitos labores et pericula, quae comitari eos solent: illud verissime asseuerans, postquam a morte domini ac patris mei, dein aui materni, tot tantisqueregnis ac ditionibus administrandis praefectus sum, non diem, non ullum fere temporis momentum otio aut priuatis voluptatibus me dedisse, quod non multis molestiis fuerit permistum. Hujus rei testes sunt corpus hoc laboribus fractum, et caput hoc iam olim ante tempus canescens. Sunt inter vos multi, qui horum meorum laborum aut participes fuerunt, aut certe conscii sunt; testes mearum actionum fideles: norunt illi, utrum ego causa sim earum calamitatum, quae iam triginta et amplius annis christianam rempublicam affiixerunt; dicant ipsi, quoties pacem ex animo me optasse audierint, adeo ut jure meo non seine! cedere voluerim, quo nostra arma contra immanem christiani nominis hostem conjungerentur. Quin ut viam aliis monstrarem, et exemplo praeirem, bis, ut ipsi nostis , non sine magnis periculis ipsi barbaro hosti caput hoc meum objeci, exercitumque opposui, caeteris vero temporibus laboranti Hungaria auxilia contra Solimanum submisi, quod si omnia ad votum non successerunt, dei voluntatem agnoscamus, omnia manu sua tenentis, qui ob peccatum ea permittere noluit, ut tot tantisque victoriis, quas mihi clementer largiri dignatus est, Ins adjunctis, insolescerem. Quamvis autem caeteris principibus ad inferenda infidelibus arma viam ape- ruerim tantum tarnen abest, ut illi me secuti sint> ut etiam eorundem auxilia contra nos euocarint, iidem ditiones raoas invasernnt ac vastarunt, nescio quid juris in Mediolanensem ducatum praetendentes. Notum est plerisque vestrum, et deus mihi testis est, quae Ulis obtulerim, quae tarnen accipere illi pertinaciter recusarunt, nunc illa sua me consolatio sustentat, quod deus optime novit, quam invitus ad arma venerim et quidem contra eum hostem, qui aegre ferens quod in sede mea collocatus non fuisset, deturbare inde summis viribus me velle visus est. Sed conatus ejus repressi; quibus modis tacere malo, ne per arrogantiam iterum quasi de hoste triumphare velle videar. Ego per vitam meam magnos et potentissimos habui adver- sarios qui plurimum mihi negotii facessiuerunt, divina tarnen benignitate factum est, ut non illi meum, quod optabant, sed ego illorum finem viderim: quibus illud a deo precor, ut qui in hac vita quiescere nunquam potuerunt, in altera illa placide ac beate quiescant. Eis omnibus vero, illustres domini, nihil mihi molestius est atquc acerbius, quam quod antequam ex hoc mundo a vobis discedo, nullam adhuc rationem turbas illas, quae ob religionis diuersitatem passim exortae sunt, componendi ac seclandi video: quamvis nulla in re plus curae atque operae posuerim. Deus ignoscat Ulis, qui meis conatibus obstiterunt (et certe bonus hie, et arthritide fractus senex non raro sub onere suecumbere quodammodo, atque aliorum potius quam sua consilia sequi fuit coactus) sed quia facta reuocari non possunt, tempus est ut junioribus locum dem idque, quod iam olim constitui, tandem executioni mandem: id est, ut humeros meos tarn graui onere liberem. Illud vero ego vobis affirmo, hunc ipsum diem non minus gratum mihi ac laetum fore, quam eum, quo imperialem suseepi coronam. Mihi quidem vires meas expendenti, consilium hoc ita necessarium videtur, ut velim nolim, aliter facere non possim: cumque mortem iam impendentem mihi non proeul videam. par est, ut vestris rebus prospiciam, ne illae, me defuneto, aliquid aeeipiant detrimenti. Vnicum mihi filiuin deus dedit, quem prae- sentem videtis, quem ego ut pater unice amo, quem vos etiam tanquam naturalem vestrum dominum diligere et colere par est. Hunc ego vobis, illustres domini et quotquot adestis, vobis commendo: rogans vosque adjurans, ut juvenem hunc prineipem pro decrepito hoc sene aeeipiatis, natum, uti spero, ad vestram omnium utilitatem et salutem, hoc a vobis impetrare debent non tarn preces meae, non tarn mea imbecillitas, quae, quo redegerit, videtis; quam ipsum ejus atque dei voluntas: qui nascendi conditione hunc vobis prineipem dedit: haecque ipsa aeeeptatio in vestram praecipue cedet vtilitatem, pro omnibus vero, quae in vos a me unquam prol'ecta sunt, benefieiis, pro tot laboribus, quibus sacra, libertatem, focos, vxores ac liberos vestros defendi, pro omni denique benignitate et mansuetudine, qua erga vos semper usus fui, hoc unum a vobis peto, ut filio huic meo eundem amorem, eandem obedientiam atque obseruantiam praestetis, quam mihi patri ejus hactenus praestitistis, huic ergo regna, prineipatus ac ditiones meas omnes iam trado, vestrum est in con- seruando dei eultu, in tuenda patriae übertäte, in defendenda justitia, auxiliares ei manus praestare, ad me quod attinet, rebus gerendis iam porro in utilem, de medicorum consilio (etsi spes meas omnes in uno illo et coelesti medico collocatas habeo) in Hispaniam secedere, ibique quod reliquum mihi vita restat, exigere constitui, extremum hoc a vobis petens, ut interimmei memoriam, quaparestbeneuolentia, tanquam ejus qui vestris commodis omnia posthabuit, usurpetis. Quod si aliquando tributa vobis imposui, id sane invitus admodum, et non nisi extrema necessitate coactus fui, filio vero quibus vestris necessitatibus suecurrere atque onere vos ex parte subleuare possit, iam ego rationes commonstraui. Hunc ego iterum a vobis peto, ut tanquam legitimum meum successorem reeipiatis, quod si alacriter vos facientes videro, tanto lubentius ex hac vita discedam, relicto subditis meis bono principe et filio meo populo fideli, hunc vos tanquam caput vestrum, amate: hunc tanquam a deo vobis praepositum, obseruate, pacem et concordiam colite, et imprimis catholicam religionem curae habete. Extremum hoc est, quod a vobis spero et peto: nee sane ita de vobis meritus sum, ut hoc mihi negare possitis aut debeatis.
Haec Caesaris oratio plerisque adstantium lachrymas expressit: cumque nemo esset, qui non optimi Caesaris voluntati moreni gerendam censeret, Philippus filius assurgens, capite detecto in genua coram patre

67
pTOCumbit: quem illi manu capiti imposita, Belgiset omnium patrimonialium regnorum ac ditionum principem pronuntiat, et ut religionem ac justitiam colat, hortatur; sie enim divinum ei auxilium nunquam defecturum. Quod ille facturum se reeepit, ac dei simul, patri ac circumstantibus gratias egit, seque commendauit. Post hunc Maria quoque caesaris soror, vidua Ludovici Hungarorum regis, Belgii nuper gubernatrix surrexit, seque imperio Belgii abdicauit, raptisque Caroli sigillis, Pbilippus omnem administrationem in se reeepit. Carolus vero reditibus tantum quibusdam sibi reseruatis mense augusto anno MCLVI. in Hispaniam nauigauit maximus omnium post Carolum Magnum imperator. Qui ut primum post nauigationem in terra pedem posuit in genua provalutus dicitur corpus suum in bis verbis terrae primae suae matri reddidisse: salue clarissima multumque. mihi desiderata mater, sicut nudus e ventre matris meae egressus sum, ita nudus adte velut seeundam meam matrem reuertor, et pro multis meritis, quae a te aeeepi, corpus boc meum aegrum, baecque debilia et cassa mea ossa tibi dono, cum aliud iam non habeam: quae verba multis adstantium lacbrymis fuerunt excepta.
Sic igitur optimus imperator in monasterio quodam Hyeronimianorum ad vitam salutariam valde commodo, dies noctesque in orationibus aliisque pietatis exercitiis transegit, donec tandem anno 1558 die Septembris 14. animam deo reddidit, in altera vita laborum suorum mercedem reeepturus.
Ad abdicandum imperium solitarie saneteque vivendum Carolo nocturnis vigiliis preeibusque vacanti ansam praebuit vox terribilis, quae bis eum verbis affatur: Carole breui animam ages: bis pius imperator in extasin raptus et ad locum inferni ad videndum borribilissimas poenas damnatorum a quodam candidis vestibus induto duetus vidit in profunda valle liquatis candentibusque pice sulpbure plumbo et ferro repleta episcopos patris sui et aui: quos cum Carolus interrogasset, cur a justo numine his horribilibus poenis addicti essent? boc responsi babuit: episcopi nosfuimus et confessarii praedecessorum tuorum. et quia praetermissis adbortationibus salutaribus ad bella aliasque injustitias illos consilio permouimus et adjuvimus, ideirco de- judicio aeternae damnationi adjudicati sumus, quam non eifugient tui episcopi, nisi officium suum magis con- scientiose impleuerint. Post haec Carolus ducitur in montem altum, ex quo in profundum igneum vidit fluvium, in quo quidam ad medietatem corporis, quidam collo tenus, quidam aurium tenus immersi magno ejulatu clamabant: Carole! Carole! quiabello incendiis rapinis latrociniis cum parente tuo delectati sumus, ideo in hunc igneum fluvium aeternaliter praeeipitati sumus. Propius ad fluvium accedens Carolus audiit haue vocem: potentes potenter tormenta patientur. Ad oram fluvii ignei conspiciebantur fornaces accensae pice sulphnre serpentibus et draconibus ignitis repletae, in quibus consiliarii quidam intimi et prineipes sui patris suorum fratrum, suique aui ministri cruciabantur, miserabili clainore Carolum alloquentes: ecce Carole ecce, nostra nos partim superbia et fastus, partim mala nostris regibus data consilia, quibus magis proprium quam commune bonum quaesivimus, ad hunc damnationis locum redegerunt et detruserunt. Post haec omnia, vidit Carolus proprium suum patrem in aheno bullienti aqua pleno, a quo poenarum suarum suique miseri status causam abunde cognouit, quam tarnen nulli unquam aperuit.
Anno 1546 28. Febr. pessimus haeresiarcha Martinus Lutherus pessimam vitam pessimo fine conclusit. Circa idem tempus Hermannus comes de Weda archiepiscopus coloniensis ecclesiam per Bucerum deformare studuit, ob heresin lutheranam a Paulo III. sede sua pulsus est.
ö. Jaeolms Hecghen.
Abbas XXXIV in reformatione III. electus 1574 26. Januarii.
uo abbate
F. Henricus Welz Gladbacensis
F. Jacobus Butgen
F. Henricus Horst
F. Antonius Odendahl Coloniensis
F. Matthaeus de s. Antonio
Professi.
1575- F. Martinus Brabach Coloniensis 1576.
1575. F. Reinerus Bex Falcomontensis 1579. 1575. F. Fridericus Placopaeus ex Aldendorff
1575. F. Theodericus Hülsen Dalensis 1581.
1576. F. Stephanus Cruchtanus 1582.
P. Quiricus de s. Antonio
P. Laurentius Birgil cellerarius 1579.
P. Godefridus Suchtelen confessarius in
1579.
1582.
Konigsdorff
D Alexander Bocholz abbas Stein
Fahne: von Bocholts in.
Defuncti.
1574. P. Matthias de s. Antonio sacerdos et
monachus 1583-
D. Romboldus Collart abbas Geroden. 1583. D. Gerhardus Coci abbas in Konigslau- teren.
18

68
Sunt et alii plures sub abbatibus praecedentibus, quorum annus et dies depositionis ignoratur. preeare lector, ut omnes requiescant in pace. amen.
Hujus abbatis tempore praefectus Joannes Grein anno 1574 dejecit ligneam furcam vulgo Kaecks monasterio erectam, et loco ejus lapideam cum insigniis principis Juliae erigi curauit absente abbate in non leue abbatiae praejudicium.
Hujus quoque abbatis tempore Gregorius XIII. dum longo rerum usu didicisset vetus. calendarium variis erroribus obnoxium, illud insignium mathematicorum industria (quod alias frustra tentatum) corrigendum eensuit. communicato cum plerisque academiis consilio, omni sublata confusione, menses diesque praecurrentes retraxit, ac labantem festorum dierum rationem, juxta veterem Niceni et Alexandrini normam restituit, demptis e mense octobri anni 1582. diebus decem et aequinoxio A r erno deinceps 21. diei mensis martii assignato, epactisque ad lunae mutationes designandas in aurei numeri locum substitutis, datis insuper hac de re certis regulis aeternum duraturis. Ex eo calendarium reformatum gregorianum dicitur.
Dictus autem d. abbas anno cbristi MDLXXXII1 25. Aug. aetatis 46. regiminis 10. defunctus quiescit in naui ecclesiae ante sacellum s. Benedicti ad dexteram abbatis A e g i d. a B o c h o 1 z. Hanc in epitaphio a suis laudem meruit
Qui disciplinae cultor non scgnis, et ultor
Seinper erat rigidus, dissimulansque nihil. Ornaments dedit templo pretiosa, quod ipse
Piilchrius ornari fecit, amore dei. Corpus humo tegitur, melior pars occupat astra,
Spiritus aetheriis perfruiturque bonis, Ista pietatis dantur cultoribus alma
Praemia, quae nunquam sunt peritura rogo.
Chronographicon
quo annus et dies obitus designatur.
praesVL JaCobVs, qVa LVCe reCesserat, beCgben Inter aglt sVperos bartboLoMaeVs erat. Hujus abbatis ultimo regiminis anno Gebhardus dapifer a "Waldpurg archiepiscopus coloniensis exauto- ratus quam ante bac deperierat Agnetem Mansfeldiae comitissam et monialem 4. Jan. 1583 in uxorem duxit. De hoc abbate asseruantur adbuc quatuor literae in archivo scilicet:
1) Pactum inter abbatiam et fratres minores nussienses super domum juxta domum concionatoris in Gladbach de 1574.
2) Pactum quo abbatia permutationis modo pomerium ante portam dictam Weierpforte juxta curtem dictam den Widdemhoff a Thoma Sprenger acquirit de 1556.
3) Transsumptum locationis hereditariae curtis in Ryle 1405 et cessionis dictae locationis anno 1437 abbatiae altenbergensi factae ex anno 1586.
4) Depositio testium de juribus abbatiae Gladbacensis in dominio Wylerensi de 1589.
"^►£«3-*
D. Vitus Ulricus.
Abbas XXXV et in reformatione IV. electus 1583, 13. September.
ito regente Professi.
Quantum sciri potest nulü idque propter summam annonae caritatem, quae eo tempore universam hanc patriam afflixit.
Defuncti.
P. Euerhardus a Bodberg sacerdos et monachus 1584. P. Matthaeus de S. Antonio infirmarius 1584.
D. Reinerus a Bocholz abbas Corbejensis 1585. P. Joannes "Welz pastor Gladbacensis 1586.
Post quos anno domini saluatoris MDLXXXVIII22. Aug. aetatis suae 37. regiminis 4. praedictus D. abbas morte immatura extinctus est, et in uno eodemque viro multae etiam virtutes, eximia videlicet in deum pietas et incredebilis pene in egenos munificentia, - quam testantur versus deprompti ex epitaphio, quod olim sepulchrali ejus monumento affixum extitit nimirum.

69
Atra fames inopes multo dum tempore pressit
Ac frumenta negat dives habere magis Aere licet multo poterat quae vendere pro se
Inque pios usus ponere rite suos. Instar ac si Sixti gazam largitur egenis
More sereptanae dat nee habetque" minus. Hebdomada quavis quingentos circiter atque
Ad sextingentos pane bis ille fovet. Milleque quingentos bis centum pauit egenos
In coena domini non sine laude s'unul Pontificale pedum mitram nee sumpserat ipse
Quod nimis annonae tempora eara forent. Sepultus est in naui ecclesiae prope suggestum.
D. Antonius Odendahl.
Abbas XXXVI et in reformatione V. electus 1587, 1. Septembr.
ntonio regente
F. Arnoldus Huckelhoven juliacensis F Gerardus Kahmis juliacensis F. Guilbelmus Hinsberg
Professi.
1587. F. Adamus Kreps ex Barenstein 1590.
1572. F. Henricus a Geneden Erklensis 1591.
1589.
Defuncti. Quantum sciri potest ex commisso grege nulli, sed ipse R. D. abbas, postquam praefuisset annis 5. et 3. mensibus viam universae carnis ingressus est anno 1592, 11. Octbr. sepultus in sa- cello ss. apostolorum. Sepulchrale monumentum baec habet.
Cujus in adverso requieseunt ossa sepulcro Effigiemque sacram pieta tabella refert? Praesul Odendalius moriens Antonius urnam
Hie sibi delegit post sua fata dari. Tumba cadaver habet, simulacra tabella reseruat
Mens agit in coelo, fama perennis erit. Cujus erat stirpis? Laudatae. Quive parentes?
Agricolae. Cujas? Natus Agrippae fuit. Quid puer egit? Oves patris (praesaga fiituri
Nuncia pastoris) pascit agrosque colit. Est opus hoc David. Quid rerum postea fecit ?
Inuigilat musis. Quomodo? Laude pia. His satis imbutus, studii quis finis in illo? Hujus adit templi limina sacra Viti. Munia, quae ? Monachus tandem mystesque ministrat.
Oeconomi, parochi Kempisüquc dein. Coenobiarcha domus multis num praefuit annis ?
Quinquc. Quot aetatis? Ter deciesque noveni. Confirmatus erat? quin et sacratus in urbe
Metropoli. Cur hoc? sie quia fata dabant. Quaenam cura prior fuit illi? summa salutis,
Proxima coenobii, tertia justitiae. Quo morbo oeeubuit? Longo cruciamine pthisis.

70
Quouc dolore? Graui, ceu paralysis habet. Ergo sat inferni passus cruciamina viuens?
Imo dies mmquam sana dabatur ei. Quomodo sed moritur? patienter, turturis instar,
Inqne Deum firmi spe, pietate, fide. Interit ergo simul? Non; haec sed pondera carnis
In cineres abeunt, mens superestque tarnen. Qualiter heus surget? Redivivus. At unde? Sepulchro.
Quando ? Canente tuba judicis angelica.
Hujus abbatis meritis instrumentum de juribusin'Wyler etRamersbergin archivo asseruantur cujustenor est:
"Wir Leuts von Gleess, Hollenbleser Krymans, Adam Liessgens Jans zoin, Paulus Gysen söhn, Vallens Claess, vnd fort wir sementliche des ehrw. lierrn abten vnd gottesbauss zu Gladbach, herren zu Bocholtz vnd Niederwyler respectiue scholtbeiss vnd scheuen daeselbst zu Niederweyler vnd Ramersbach, vff guetlich, erforderen vnsers itz regirenden herrn abten Anthonii Odendahl; tauen lmndt zeugen vnd bekennen vur jeder- menniglichen dass wir von vnsern voreiteren gehört, entfangen vnd behalten, jae auch in der zeit vnd alle- wegh von vnerdencklichen jähren hero zu Ramerssbach wegen eines ehrw. herrn abten vnd gotteshauss zu Gladbach gerechtigkeit, ein recht vnd geprauch gewesen vnd noch sey, ie solches auch alle jahrs gerichtlich erkant, vnd hernach ordentlich folgt:
Zum ersten dass ein ehrw. herr abt vnd gotteshauss zu Gladbach zu Ramerssbach vier seheffen hat vnd seint dieselbe dieser zeith: Hollenblesers, Liessgens Jahns zoin, Paulus Gysen söhn', vnd Frentz Manten eidom zur Ramersbach erben, vnd sein diese vier seheffen einen ehrw. herrn abten vnd gotteshauss zu Gladbach churmuetig, also wannehr ihrer einer verstirbt, muess dessen haussfraw oder erben vff gesinnen des ehrw. herrn scholtheissen zu Niederweiler die churmuet verthedigen, alss nemblich die beste kohebest, vnd dass vff des ehrw. lierrn oder ihrer ehrw. scholtheissen begnadung, vnd muessen zu Verrichtung des chuirmuets diejenige zinssbahre leuth, die einen seheffen (wie hernach im zinssregister folgt) setzen vnd stellen auch die hauer mit berechnen muessen contribuiren vnd beylag thuen. welche zinssbahre leuth jaers ihren zinss vff donnarstag nach hh. dreyen khönigentag vfi ihre kosten gegen vnd off Bocholtz zu liebern verpflicht, vnd ist zur zeith ein probst zu Bocholtz ihnnen nach gethaener lieberung die mahlzeith zu geben schuldig, vnd kan ein ehrw, herr abt sie zinssbare leuth zwischen angeregten donnerstagh nach h. dreyer konig, vnd den groissfastenabentz sonntag nit faahren, was aber swisshen den donnerstag vnd den gross- fastenabendt sontagh vff dem wegh nach ihnnen durch streuffere abgenommen wirdt, sagen sie , solt einen ehrw. herr abten, vnd was nach dem obgenanten sonntag genommen, solt ihnnen genohmen vnd alssdan gleich wail noch zu bezahlen schuldig sein.
Item zum zweiten ist Hollenblesers hoff derfronhoff zu Ramersbach, daer man dass geding zum wenigsten einmahl im jähr, nemblich auff montagh nae pfinxsten zu halten pflege, vnd muess alssdan ein ehrw. herr abt oder seiner ehrw. scholtheiss den seheffen die zoppe geben, nemblich ein schinck oder schweins- kopf neben einen viertheill weins oder anderhalb, vnd wanmehr das hoffgedingh zu Ramersbach gehalten wirdt muessen jeder zeith zum wenigsten zween seheffen von Niederweiler dahin kommen, vnd das gedingh helffen besitzen; es erstreckt sich aber solch hoffgedingh weiters nit, dan allein vber des ehrw. herrn abth zinss, wannehr aber streit feilt wegen des grundtz vnd guetern gehen dieselbige alssdan zu hoher dinckbanck des forsten zu Gulich Cleue vnd Bergh etc. "Wannehr man auch jemandten von den zinssbahren leuthen wegen missbezahlung zu pfenden nöttig, muess des ehrw. lierrn scholtheiss zu hochermeltz fursten zu Gulich scholtheissen daeselbsten zu Ramersbach gehen, demselben einen rader für seine gerechtigkeit geben, vnd begehren dass ihrne die pfendt liebere, darauff dan des fursten etc. scholtheiss, des ehrw. herrn abten scholtheiss die pfend entweder selbsten oder durch den botten lieberen liest vnd nach der lieberung treibt des hern Abt Scholteiss die pfendt vff den obgenanten fronhoff lest sie daeselbst stehen biss nahe dreyen tagen, so fernes zehrende pfendt sein, dae aber es keine zehrende pfend sein nae acht tagen stehen vnd alsdan, daer sie immittelst nit bezahlen, liest er dieselbige pfendt durch die seheffen daeselbst zu Ramersbach taxiren vnd vmbschlagen, vnd magh alssdan ein ehrw. herr abt, oder s. Ehrw. scholtheiss solche pfendt, biss zu seiner bezahlung zu, verkauffen.
Item zum dritten wannehr man auch wegen des ehrw. lierrn abtz zu Ramersbach gericht halten, muess des herrn abten scholtheiss solches hochermelts fursten scholtheissen anzeigen vnd begehren, dass derselb wegen des fursten, alss an demselben ort erbgrundt- gewählt- schuts- vnd Schirmherren dem gedinghe mit beysitze, wilches dan auch bissanhero also geschehen ist: ferner wan es sich ergeben wurde, dass jemandt des herrn abten scholtheissen die pfendt zu liebern vnd folgen zu laessen, vnwilhgh, wird derselbig durch des fursten scholtheissen darzu gezwungen vnd gehalten.
Demnach zum vierten, wannehr einer ausser diesen obgenanten vier seheffen zu Ramersbach mit doth abgehet, so setzt des herrn abtz scholtheiss zu Niederweiler neben den andern dreyen seheffen einen newen auss den andern zinssbahrn leuthen, der zu dem ambt am bequembsten ist an des abgestorbenen platz, vnd daer es sache, dass der newerwöhlter das scheffenambt zu empfangen, vnd. seinen gewöhnlichen seheffen eydt zu thuen sich sperren wurdt, wirdt er durch des fursten scholtheiss darzu compellirt vnd gehalten, vnd das alles vff ersuchen vnd anrueffen des ehrw. herrn abten scholtheissen.
Item zum funfften wileher von des herrn abten zinss leuthen so viel zinssbahr gutz hat, alss man mit einen dreystemplichen stoell begreiffen vnd bedecken kan, muess derselb das scheffenambt betretten, vnd kan sich dessen mit nichten entschlaen.

71
Ferner zum sechsten wannehr ein ehrw. herr abt oder jemandt von seiner ehrw. wegen zu Rainersbach mit pferden ankömpt, muess Hollenbleser seinen pferdtstall mit seinen pferden auss, vnd seiner ehrw. oder stadthaltern vnd volmechtigen inruimen, oder sönsten einen stall bestellen, darmit man zufrieden sey.
Item zum siebenden, wannehr ein herr abtt zu Niederweiler hoch geding helt, oder sonst ein noth- geding anstelt vnd vber fleisch vnd blodt wysen liest, muessen die' vier scheffen zu Rainersbach ieder zeith dahin folgen, jedoch ein herr abt oder schultheiss ihnnen daeselbst die kost thuen, wan aber ein vnder- thaen mit dem andern zu thuen hat, vnd derwegen einig gedingh anstellen liest, folgen die scheffen zu Rainersbach auff der partheyen kosten vnd belohnung, die ihrer von thuen haben.
Folgt nun zum achten der zinss so die vier obgenanten scheffen jahrlichs auf vurgenante zeith zu lieberen schuldig, vnd anfenglich was Hollenblesers stamb hinfürther zu berechnen hat: Alss nemblich erstlich gibt Zopen Elss, vnd der junge Nettenpeter einmalder, noch gibt der schuhemacher 1 malder, noch soll Hollenbleser vur sich vnd seine nachkömmlingen den ehrw. herrn zuBocholtz jahrlichs geben ein hoen, eilff heller vnd funff bettheller vur einen sester hauer.
Weiters zum neunten soll zoenen stamb jahrlichs berechnen wie folgt: Item gibt zoen jahrs von zonen hennen kinder wegen ein malder, noch Paulus Thöniss wegen ein malder, noch von Hollenblesers wegen ein malder, noch von Jacob Scheeffers wegen fünft sester, noch von Puntges wegen von der Ausser erbe ein halb malder.
Zum zehnden berechnen auch hinführter Frentzen erben wie folgt: von Groissjahns wegen acht sester nach von Bertrums wegen anderthalben sester, noch von Veedt Jahns wegen einen halben sester.
Letzlich folgt nun zum eilfften der zinss zu Ramersbach wie er durch alle stemme gehebert vnd berechnet wirdt: vnd erstlich Hollenblesers stamb, item soll Hollenbleser verrechnen ein halb malder, gibt zopen Elss vnd der junge Nettepeter, item noch von zoen hennen kinder wegen vier mulfass, nach zehn raulfaass gibt Hollenbleser selbsten; noch einen halben sester, von Jacob Scheffers wegen, noch 14 mullfass, gibt der kremer von des Wuesten wegen; item Paulus stamb, item Paulus soll verrechnen zehn sester von der Staffeler, noch einen sester geben die Hortgens kinder in die zehn sester, noch einen sester von der roder wysen, item noch ein inullfaass gibt der junge Hanssen Thöniss, Cappell vier sester, item noch einen sester geben Joeris Thönissen erben von Bilstein von einer wiesen an der harlen, item noch vier sester Groissjahns erben, item Mant Weeffer ein halb malder, item noch einen sester geben Hoertgens kinder, item noch vier hoener jahrlichs den vogten zu wyler zue hebern; item die scheffen zu Ramersbach geben jahrlichs dem scholtheissen zu Wyler wegen eines ehrw. herrn abten oder proebsten vnkoesten sieben schiUinck.
In vrkundt der warheit haben wir scholtes vnd scheffen obgenanter vff erfordern vnd begehren des ehrw. herrn abtz vurgenant vnser gewöhnlichs scheffeninsiegell vnden an diesen brieff gehangen vnd zu mehrer bekrefftigung, hat der ehrw. herr abt den ehrenthafften vnd wohlgelehrten Petrum Vincentianum andernacum immatriculatum notarium requirirt, diess document in fidein zu vnderschreiben, welches ermelter Petrus ex officio zu verweigeren nit gewist, sondern suf begehren des ehrw. herren gern gethaen, doch sich vnd seine erben ohn schaden. Geben Niederweiler freitag am 30. junii anno etc. 89 stylo nouo.
Petrus vincentianus andernacus in cainera imperiali examinatus, approbatus et immatriculatus notarius etc. in fidem testimonii in hac causa vocatus atque rogatus saluo suo dainno subscripsit etc. Actum ut supra.
D. Tlieodericus Hülsen.
Abbas XXXVII in reformatione VI. electus anno 1592, 15. Decembris.
heoderico abbatiam tenente
F. Joannes Hoeueler Venlonensis
F. Martinus Wipperfurtensis
F. Jacobus Wimmers coloniensis
F. Joannes Köpges ex Titz
F. Conradus Berghoff coloniensis
P. Adamus Kriebs magister nouitiorum P. Petrus Lind sacerdos et monachus
Professi.
1595. F. Hilgerus Vitenius Dahlensis postea
1595. ex priore hujus monasterii factus car-
1597. thusianus 1598.
1598. F. Joannes Appeldorn coloniensis 1598. 1598. F. Petrus Sittardiensis 1600.
Defuncti.
1596. P. Henricus Wels praepositus in Bocholz 1591.
1597. P. Joannes Hoeueler.

72
Abbas iste in Dahlen oppido ducatus juliacensis natus, vir fuit, in quo eximius animi candor et pietas raorum suauitas, vitaeque sanctitas deo grata omnibus nota. antagonistis etiam comprobata enituit, qui sacra aedificia ad dei sanctorumque gloriam singulariter cordi et curae babuit, oves seu animas sibi commissas ncra pede tantum et potestate ursit, sed pedibus et nocturna et diurna non tarn accedendo, quam praecedendo, postea quam provide sibi monumentum, in quo ejus, quod mortale erat, in beatae reparationis spem concretur fieri curasset, e tanto vitae suae splendore ad mortis umbras praemature nimis concessit. Anno Christi 1600> 29. Decembris regiminis 8. aetatis 38. viri tanti laudes fusius prosequitur Epicedion defuncto id temporis inscriptum, quod inter alia haec habet.
Sic fuit in fatis haec est mutatio rerura.
Qui domino charus vult deus esse suum. In pietate parem vix saecula multa tulerunt,
Ordinis exemplar, Stella, decusque sui. Lumen erat cleri, praelatos inter ut astra
Lucifer excellens, in precibusqne frequens. Plurima restitüit, spartam diligenter adorans
Summa monasterii commoda semper amans.
5^Q5®«B^
Reuerendissimus Ariiolclus ab Huckelhoven.
Abbas XXXVIII in reformatione VII. electus anno 1601, 3 Januarii.
rnoldo praesidente
Professi.
F. Bartholomaeus Kempis Gladbacensis 1601. F.
F. Godefridus Kempens Coloniensis 1602. F.
F. Albertus Brigeltus Cruchtensis 1603. F.
F. Friedericus Bocholz Coloniensis 1604. F.
F. Hermannus Hülsen Dahlensis 1604. F.
F. Joannes a Ryswiek Kranenburgensis 1605. F.
F. Henricus Goirmans Venradensis 1605. F.
Theodericus ab Horrich Gangeltensis 1601.
Joannes Honsen ex Greuenbroch 1610.
Petrus Sybenius Dahlensis 1615.
Martinus Karekens Virsensis 1617.
Petrus Zoutland Ruremuudanus 1618.
Joannes Eschweiler Coloniensis 1618.
Laurentius Siccklerus Coloniensis 1619.
Defuncti.
P. Jacobus Wimmers sacerd. et monachus 1602. P. Petrus Sittardiensis magister nouitiorum 1606. P. Henricus Geneden saeerdos et monachus . 1607. P. Joannes Butgen confessarius Konigsdorff 1607. P. Conradus Berghoff sacerd. et monachus 1615. P. Hermannus Hülsen prior 1615.
P. Martinus Brabach confessarius Konigsdorff 1615. P. Wolffgangus Plonis pastor Dulckensis 1618.
Tandem et reuerendissimus dominus Arnoldus ab Huckelhoven abbas postquam anno 1601, 23- Januarii electus in abbatem praefuisset annis fere 19. obiit anno 1619, 22. Octobris. sepultus in sacello s. Stephani ad sinistram.
Dum abbatiam administraret omnem düigentiam ad ejus tarn in spiritualibus quam temporalibus incre- menta convertit, summis viribus libertatem ac jura defendit, fratrumque studia magnis impendiis promouit.
Defuncto Poeta hoc condidit epitaphium.
Hie virtute nitens, hie claro sanguine natus
Claustri certa salus auxiliumque fuit. Jura monasterii sedulo sacrata tuetur,
Ipsius hinc subiit dira procella caput. • Calviniana lues prima serpebat in urbem
Protinus expelli noxia quaeque facit. Mittit agrippinam fratres, haec una voluptas
In sophiae studiis exeoluisse suos

73
Talibus intentus studiis dum lenitor acvum Ducit, eum subito mors inopina rapit.
Hujus abbatis tempore ecclesiam romanam administrauit Paulus V., cujus sollieitudine et S. Francisci de Sales auxilio septuaginta duo mille bomines ad catholicam fidem conuersi sunt, sub boc quoque pontifice vixit celeberrimus et doctissimus Cardinalis Robertos Bellarminus multis scriptis libris clarus-
Reuerendissimus D. Henricus Goirmans.
Abbas XXXVIIII in reformatione VIII. electus 1619, 24. Octobris.
enrico regente
F. Thomas Knauff Effliensis
F. Jacobus Hilleportz Kempensis
F. Joannes Quirinarius Sittardiensis
F. Matthias Pons Marcoduranus
F. Edmundus Hermanni Heinsbergensis
F. Andreas Bischoffs Kempensis
F. Joachimus Draeck Kempensis
P. Peinerus Bex pastor Kempensis P. Petrus Zautland diaconus
Professi.
1621. F. Wilhelmus Holz Coloniensis
1622. F. Theodorus Now Kempensis 1622. F. Simon Stolsberg Coloniensis 1626. F. Theodorus Cornelii Gladbacensis
1626. F. Joannes Zimmerman Coloniensis
1627. F. Gerhardus Gumpertz Novesiensis 1627. F. Georgius Heister Juliacensis
1628. 1628. 1629. 1629. 1629. 1630. 1633.
Defuncti.
1619. P. Bartholomaeus Kempis prior 1625.
1624. P. Joannes Quirinarius sacerd. etmonach. 1628. P. Frideric. Placopeus pastor Vorstensis 1624. P. Joannes Appeldorn sacrista 1628.
P. Joannes a Ryswick pastor Dulckensis 1625. P. Martinus Wipperfurtensis cantor 1632.
P. Stephanus Cruchtanus prepositus in Bocholz 1634. P. Jacobus Hilleportz sacerdos et monachus 1634.
P. Joannes Zimmerman sacerdos et monachus 1634. P. Laurentius Sieoklerus quondam prior 1635.
Praenominatus abbas postquam anno 1619 monasterii praefecturam adiisset ac annis 15. tenuisset, eandem deo vocante deposuit anno 1635. 22. Octobr. aetatis 53. Ecclesiae dum viueret rerumque sacrarum ornatum singulari cura complectebatur: abbatiae jura strenue propugnauit: usum mitrae sibi suisque succes- soribus a pontifice maxiino Vrbano octavo 1626 impetrauit et in rebus quibusdam tractandis dirigendisque prudentiae ac dexteritatis plura dedit documenta.
Defunctum bis versibus celebrauit pöeta Haece sepulchra tegunt venerandi praesulis ossa,
Qui celebris fama magnus honore fuit. Si fortasse petis, quis praesul, quive vocetur,
Nomen habent arae, noinen amictus habet. Ille decus templi, cultor tutela, leuamen,
Acceptus populo prineipibusque viris, Invida cui longum, si viuere fata dedissent,
Plurima pulsa forent postoritate mala. Sed calcanda semel via Iethi est, gratia, fama
Nil laudes, nil opes, nil juvat aura levis.
Ad hunc abbatem anno 1626, 21. Febr. scripsit ultimo Isabella Eugenia Gubernatrix Belgii pro habendo capite S. Laurentii, et expost nullae amplius reperiuntur factae instantiae: gratia et ope divina retiuuit abbatia et adhuc dum habet preciosissimum hunc thesaurum.
Tempore hujus abbatis a Gregorio XV institutum est festum immaculatae conceptionis, et in numerum sanctorum relati sunt ex societate Jesu. Ignatius etXauerius, item ex ordine S. Francisci Petrus de Alcantara.
Fahne: von Bocholtz III.

74
Reuerendissimiis D. Petrus Sybenius.
A b b a s XXXX et in reformatione IX. electus anno 1635, 27. Octobris.
F. F. F. F.
üb cujus regime Professi.
Anno aetatis domini suae. F. Benedictus Stam Nouesiensis 1636. 22.
F. Maurus Cremerius Vrdingensis 1636. 22.
F. Sandrardus Kremers Daventriensis 1637. 23.
F. Petrus Berg Coloniensis 1637. 21.
F. Albericus Gangelt Ruremundanus 1638. 25.
F. Plaudus Meerfeld Juliacensis 1638. 21.
F. Bruno Charmans Gladbacensis 1638. 19.
F. Anseimus Genneper Vorstensis 1639. 21.
F. Vitus Fitzius Gladbacensis 1640. 23.
F. Sigismundus Huisken Kempensis 1641. 21.
Anno aetatis domini suae. F. Gregorius Nagels Sittardiensis 1651
F. Hieronymus Cleven Falcomontensis 1651
Bartholomaeus Bruis Virsensis Conradus Nigenius Virsensis
Modestus Sels Gladbacensis Edmundus Setterich Settriensis
F. Henricus Boelen Altorffiensis
F. Petrus Hüls Coloniensis
F. Ludolphus Steingens Kempensis
F. Hermannus Packenius
F. Augustinus Lefebue Venlonensis 1649. 18.
Anno aetate domine suae.
1643. 33.
1644. 21.
1645. 21.
1646. 22. 1646. 26. 1648. 19.
1648. 20.
1649. 28.
F. Ambrosius Steingens Kempensis 1651.
Anno domini
1658.
F. Laurentius Dript Venlocendis F. Romualdus Calmont Gissensis F. Otto Umlauff Juliacensis F. Carolus Linnicli Kempensis F. Sandrardus Keutb Virsensis F. Anseimus Tergaten Juliacensis F. Philippus Heiden Anradiensis
32. F. Placidus Hillebrinck Virsensis
23. F. Wolphelmus Sittart Dahlensis 1658.
1651. 19. F. Maurus Hensen Dulckensis 1658.
1655. 21. F. Odo Keutenbrewer Aquensis 1658.
1655. 25. F. Quirinus Hülsen Dahlensis 1658.
1655. 20. F. Bonifacius Steinvartz Gladbacensis 1658.
1655. 20. F. Vitus ab Imbsteradt Coloniensis 1659.
1656. 19. F. Seruatius Endepoell Gladbacensis 1659. 1656. 21. F. Justinus Muller Coloniensis 1659.
20.
aetat suae
19. 19. 20. 20. 23. 17. 23. 32. 23.
F. Georgius Heister subdiaconus 25. Junii
P. Frideric. Bocholz pastor Gladbacensis 22. Aug. F. Stephanus Bongart novitius 11. Oct. P. Thomas Knauff sacerd. et monachus 1. Nov. P. Joannes Köpges cellarius 23. Febr. F. Petrus Meull novitius 27. Junii P. Theodorus Horrich sacrista 8. Junii
Defuncti 1636
1636 1636 1636 1637 1637 1638
P. Henricus Beuolgem magister nouitio-
rum professus in Leisborn 15. Sept. 1638
P. Gerhardus Khamis senior 24. Maii 1641
P. Wilh. Holz praepositus in Bocholz 26. Julii 1642 P. Sandrardus Cremers sacerd. et mon. 14. Oct. 1642 P. Theodorus Now sacellanus 10. Maii 1643
P. Godefrid. Kempens pastor Kempensis 20. Nov. 1646
P. Andreas Bischoffs pastor Kempensis a latronibus, cum Coloniam pergeret, misere trucidatus 24. Nov. 1646.
P. Simon Stolsberg confessarius inKo-
nigsdorff 5. Nov. 1649.
P. Petrus Berg sacerdos et monachus 10. Mart. 1653.
P. Edmundus Hermanni pastor Dulckensis et decanus concilii Suchtelensis 15. Apr. 1653.
P. Martinus Karekens cantor 24. Apr. 1653.
P. Maurus Cremerius pastor in Vorst 10. Dec. 1653.
P. Placidus Meerfeld confessarius iu Ko-
nigsdorff 31. Sept. 1664.
P. Henricus Boden sacerd. et monachus 16. Dec. 1656.
P. Gerardus Gumpertz pastor ad S.
Antonium 25. Julii 1657.
Ulis ad claustrum admissis, et his ad coelum praemissis tandein et ipse reuerendissimus et amplec- tissimus DD. Petrus Sybenius, oppido Dahlensi. oriundus anno 1596, professus anno 1616., electus et confir- matus anno 1635. abbas hujus monasterii, in spiritualibus et temporalibus verbo et exemplo praeeipuus, Omnibus sui relicto desiderio ad plures abiit et obiit anno 1659, 14. Octbr.
Siste pater, deus ecce vocat; satis esto laborum, Non moreris, sed ovans praemia digna capis.
Hoc sub abbate in Monasterio Gladbacensi summa deuotione ueneratus est caput S. Laurentii caete- rasque hujus loci reliquias Alexander VII. pontifex maximus, dum adhuc dictus Fabius Chisius ad tractum rbeni nuntium ageret apostolicum.

75
Rcuei'cntlissiiiiiis D. Bruno Charmans.
Abbas XXXXI. in reformatione X. electus anno 1659, 16. Octobris.
^-s^ gOay runone regente
Professi.
Anno Aetatis doniini snae.
1660. 19.
F. Benedi ctus Hom Nouesiensis F. Bruno Keuth Virsensis 1660. 19.
F. Dominicus Veruers Bruxellensis 1661. 18. F. Bernard. Weyenhorst Geldriensis 1661. 21. F. Franciscus Cleuen Falcomontensis 1661. 20. F. Coelestinus Schlösser Dulckensis 1661. 19. F. Norbertus Dulcks Vdensis 1662. 18.
F. Aemilianus Stappen Gladbacensis 1662. 20. F. lgnatius Hermbges Gladbacensis 1662. 22. F. Basilius Euerbartz Sittardiensis 1663. 25.
F. Bruno von Randerath Buraemundanus 1665*. 22
F. Albertus Sybenius Dulckensis
F. Euerhardus Nakatenus Gladbacensis
F. Baldericus Falderen Geldriensis
F. Albericus de Banderatb Ruraemundanus
F. Gabriel Keuth Virsensis
F. Joachimus Laden Burgensis
Anno Aetatis doinini suae. F. Michael Brewers Gladbacensis 1663. 21.
F. Josephus Beiters Dulckensis 1664. 18.
F. Andr. Butgen Caesaris insulanus 1664. 24. F. Gero Schönenbeck Ercklinensis 1664. 23. F. Eugenius de Randerath Ruraemundanus 1664. 21. F. Alexander Cann Heinsbergensis 1665. 20. F. Maximilianus Busch Dulckensis 1665. 23. F. Robertus Hogenthal Dulckensis 1665. 22. F. Vincentius v. Kamp Sittardiens 1665. 21.
F. Martinus Bischoff Kempensis 1666. 24. F. Daniel Lustraten Virsensis
F. Hubertus Bahnen Gladbacensis F. Georgius Orth ex Creuelt F. Otto Schaffhausen Sittardiensis F. Bernardus Hoff ex Korschenbroch
1667. 21. 1667. 20. 1667. 18. 1670. 20. 1674. 1680. 23.
1666. 26. 1666. 22.
1666. 19.
1667. 20. 1667. 19.
Defuncti. P. Carolus Linnich sacerd. et monachus 20. Apr. 1661. P. Johann Eschweiler pastor Hartensis 16. Oct. 1669. P. Bruno Keuth monachus professus S.Dcbr. 1661. P. Maximilian Busch nouitius 21. Jan. 1670.
P. Vitus ab Imbsterat sacrista 13. Sept. 1662. F. Joachimus Hensen nouitius 18. Sept. 1670.
P. Sandrardus Keuth sacerd et monach. 10. Febr. 1663. P. Otto Umlauff sacellanus Kempensis 30. Jan. 1672. P. Odo Keutenbrewer sacerd. et monach. 27. Oct. 1663. P. Herrn. Packenius sacerd. et monachus 28. Sept. 1671. P. Bernardus Weyenhorst Culinarius 24. Aug. 1664. P. Modestus Sels pastor adS. Antonium 22. Jan. 1674. P. Mathias Pons decanus et pastor Dul- ' P. Anselm. Genneper pastor Kempensis 29. Nov. 1674
kensis 4. Jan. 1665. P. Herrn, Packenius sacerd. et monach. 28 Sept. 1671.
P. Benedictus Stam supprior 18. Apr. 1665. F. Matthaeus Kocks Conversus 3- Nov. 1678.
P. Petrus Hüls sacerdos et monachus 21. Apr. 1665. F. Clemens Gerresheim conversus 1678.
P. Albericus Gangelt sacrista 7. Apr. 1666. P. Vitus Titius praepositus in Bocholz 11. Feb. 1678.
P. Georgius Nagel Cellerarius 18. Aug. 1666. P. Anseimus Tergaten prior 18. Sept. 1679.
F. Romanus Beckers laicus 23. Oct. 1666. P. lgnatius Hermbges sacerd. et monach. 17. Feb. 1680.
F. Matthias Voglers Don. professus 18. Mai 1667. P. Bartholomaeus Bruis pastor in Oedt 11. Apr. 1680.
P. Joannes Hoesen pastor in Wyler 11. Junii 1669. P. Otto Schaffhausen sacerd. et mon. 28. Juni 1680. Tandem et ipse reueuendissimus D. Bruno Charmans Gladbacensis abbas spiritualibus et temporalibus longe meritissimus, vitam hanc mortalem cum regimine posuit, anno 1680, 28. Oct., aetatis 63, regiminis21. im- mortali sui nominis gloria et memoria perennibus monumentis consignata posteritati relictis. cujus animae lector sanctam pacem precator. l
Heu cecidit Bruno nostri decus ordinis abbas ,
Non obiit, melior reddita vita seni est. Fataque dant illi magno pro munere lethum , Tempore quo triste est viuere, dulce mori. Sepultus est in naui ecclesiae ad marmoreum lapidem aquae benedictae. Sub hoc abbate assurnpti sunt F. F. Lacei sequentes. F. Stephanus Bierems Gladbacensis 1661. F. Reinoldus Porten Kempensis 1664.
F. Romanus Becker 1661. F. Sandrardus de Maube 1670.
1 Manuscriptum meum addit: Prioris officium poslquam in decimuin quartum laudabiliter perfunctus f'uisset, ruerend. domino Petro Sybenio e viuis sublato concordibus votis in defuncti successorem electus est 16. Oct. 1059, eodemque anno 6ta Nov. confirmatus ac in basilica S. Vrsulae et sociarum coloniae solenmiter a reuerend. domino Paulo Strauio, sufFraganeo, inauguratüs. Quem vt priorein mo- nastei'iuin sensit discipliuae reformatorem, sie abbatem gaudet sui ex fuudamentis restauratorem.
Fflline: von Bocholiz III. 20

76
F. Clemens Gerresheim ex Wickrath 1671. F. Lembertus Jansen ex Kochum. 1679.
F. Gerardus Zerliis Virsensis • 1679.
ti Tempore praefati abbatis Brunnonis caput S. Viti, S. Lavrentii, et caput S. Christinae caeterasque
hujus Monasterii sacras reliquias tenerrima animi deuotione vcnerati sunt Serenissimus et reuerendissimus dominus Maximilianus Henricus archiepiscopus et elector coloniensis, reuerendissimi et celsissimi principes Franciscus Egon et Marquardus cathedralium ecclesiarnm Argentinensis et Eystettensis episcopi, alique plures comites et barones.
Tria quoque eleuata sepulchra in monasteriali crypta consentiente arcbiepiscopo aperta sunt prout sequejis relatio docet.
Ego infrascriptus attestoret notum facio, quod anno dominisupra millesimum sexcentesimo sexagesimo quin- to, die quidem martis 25. Aug. reuerend. et amplectissimus dominus D. Bruno Charmans abbas monasterii S. Viti martyris in Gladbach etc. dominus noster honoratissimus proposuerit milii ea de causa ad se accersito commissum sibi a reuerendissimo et serenissimo domino arcbiepiscopo et principe electore coloniensi domino nostro clementissimo, ibidem 15. et 16. currentis mensis Augusti praesente et sacra loca monasterii visitante, quatenus pro opportunitate sepulchra vel monumenta in crypta altiori tumulo insignia reseraret visitaretque, ut si quae ibidem invenirentur reliquiae insigniores, aut corpora patrum nostrorum, sanctorum monachorum, ea pro decentia, etiam vel ipsa sua serenitate accedente eleuarentur, et majori honore afficerentur. Suae itaque amplitudini decretum esse, ea et non alia intentione sepulchra praefata aperire, ad dei et charorum suorum majorem honorem, requirere itaque me, ut huic reserationi testis assisterem, et quid inveniretur diligenter ad- notarem. Praefata itaque die martis circa horam 12. meridianam benememoratus D. abbas, R. P. prior An- selmus Tergaten, ego, et frater Paulus Gerkens laicus intrauimus cryptam Gladbacensem antedictam, et tumulum supra terram ad duos circiter pedes eleuatum, et lapide exstructum, tegente superne integro saxo ante altare sti Pantaleonis versus meridiem situatum in dei nomine deteximus, lapides leppi deposuimus, et inlerne aggestam tellurem deinoliti sumus, cumque circiter pedis profunditate perueniremus deorsum, invenimus tophum, non quidem sepulchrum, quod erat circiter 6. vel 7. pedum, sua magnitudine adaequantem, sed duo- rum pedum magnitudinem in quadrum non exccdentem, cui cum circumpositam terram exhumaremus, invenimus hunc tophum alteri lapidi superpositum et quasi pro operculo seruientem, amoto enim hoc lapide, alium, lapidem in quadrum per modum scutellae excavatum, cui sacrae reliquiae impositae erant, reperinius. Reliquiae autem erant hujusmodi, erat cranium hominis parte convexa lapidem versus depositum, huic autem cranio suppositum erat os sacrum, tantae longitudinis, ut utrimque cranium unius digiti longitudine circiter excederet. Invasit nos sacer quidam horror invenientes thesaurum magna sollicitudine a majoribus depositum, f'orsitan ut per reliquias illas loco tum temporis instruendo majorem conciliarent a deo protectionem, vel quae alium subierit animum nostrum cogitatio deus nouit. Ex mandato interim amplitudinis D. abbatis astantis cranium reuerenter subleuavi, eidemque os sacrum in manus dedi, quod luci illatum talem referebat scripturam: Hae sunt reliquiae Sancti Alberici etc. pluribus in oblongum adhuc expressis litteris, sed prae vetustate fugientibus et illegibilibus. Venerati sumus reliquias qua potuimus devotione, et diligenter inspectas reposuimus, ut ante fuerant, apprehensionem tarnen digitorum vix sustinentes, sed prae vetustate situque in lauillam desinentes, maxime cranio. Petivimus et oravimus deum humilibus suspiriis, vt sanctus, cujus reliquiae hae sunt, noster apud deum intercessor esse dignetur, ut easdem repositas lapide super imposito cooperuimus tumulum et aggestam humum iam regestam ut prius clausimus, et in domino regressi sumus ad monasterium.
Succedente die Jovis, quae erat 27. ejusdem mensis Aug. reuerendissimus dominus praelatus anteme- moratae suae serenitatis archiepiscopi et principis electoris coloniensis menti, ac propriae sanctos honorandi inclinationi obsequendo, veteriorem adhuc duorum in crypta existentium sepulchrorum apertionem exequi dccreuit. Intrauimus itaque saepe dictam cryptam hora circiter secunda post meridiem, et alterum sepulchrum supra terram, ut superius, eleuatum, et ante crucifixum versus aquilonem a priori collocatum, et in medio trium editorum sepulcbrum constitutum reuerenter aperuimus. Lapide itaque supremo, quae erat lignea catasta circumseptus, sed aggesta humo deposita, cum ad profunditatem sesqui pedis circiter in terram defodisset F. laicus, invenimus lapidem marmoreum colore albicante, longum, 6 l /2 pedes, latum pedem et semis, reinati diligentius quid hoc lapidis esset, eum esse operculum seu tegumentum alicujus sarcophagi quo demortui hominis corpus contineretur, comperimus, amolientes ergo hunc lapidem, invenimus arcam lapideam quatuor diuersis lapidibus, magnitudine superiori correspondente exstructam, et in modum cistae profundam, et huic loculo inclusum erat ac sepultum corpus hominis, qui fuerat abbas, ut collegimus hujus loci, erat enim vestitus habitu religiosa, qui apprehensus non sustinebat digitos, sed statim in puluerem desinebat, habebat sandalia in pedibus, quorum unam partem, pedis dextri plantam tegentem exemimus, penitusque inspeximus Baculus seu pedum pastorale collocatum erat ad dexterum latus, cujus superiorem partem, aereo cuspide decurvatam reuerendissimus D. praelatus secum sumpsit; calix stanneus humilior usualibus, pectori erat im- positus, nihil continens nisi favillam et cinerem. Caput erat alba fauilla et praeterea nihil, reliqua ossa adhuc quidem palpabilia eandem materiam minitabantur. Precati sumus, requiem aeternam, quiescenti domino abbati, procul dubio ex hujus monasterii primis, et si superorum iam gauderet sedibus, ut nostri memor sit apud deum et loculutn clausimus, operiens tarnen lapis sacrophagum, ubi repositus est, accepit scissuram in medio latirudinis.

. 77
Quo facto tertium in crypta constrnctum tumulum magis ad aquilonarem plagam et quidem e regione principalis ibidem altaris b. virginis aggressi sumus. Majoris erat laboris hujus reseratio, quia coemento, et indurata calce, undique supra scilicet et infra terram erat offirmatus. Cum vero duobus pedibus profund am eruissemus, terram, de eodem marmore quo ante reperimus, lapidem oblongum, et superne non nibil orbiculatum erat longus pedes octo, et latus duos, quo laboriose amoto, invenimus ei suppositum et correspondentem sarco- phagum, non diuersis quatuor ut ante, sed uno solido lapide excisum, et corpus seu potius cinerem humanuni conti- nentem, nulla tarnen scripto ad posteritatem insignitum, prout nee in superiori. Admirati sumus antiquitatem tanto conatu corpora sub terra custodientem, diuersimode a nostris temporibus, quibus major super terram ad conspe- ctum et memoriam posterorum insumitur labor et impensa, Apparebat autem pium ibi quiescentem fuisse sacerdotem et monaclium, floecum siquidem monachalem habebat super faciem deduetum, et calicem stanneum in pectore, cujus iam pes corruptus erat; vestimentum ejus erat floecus, seu habitus religiosus ex tenuiori tela non lanea, sed rascia vel alia tenuioris texturae, cui superinduetum erat superpellicium, non tarnen ultra genua. utraque haec protensa erant, cum superius funus talo tenus habuerit vestimentum. Crepidis ut colligere potuimus indutus erat ex coreo, vestimenta adhuc sustinebant attactum, partes etiam integras decerpsimus, et d. abbati astanti pal- pandas porreximus. Sacrophagus erat longus ut praefectur octo circiter meos pedes, et corpus sepulti hanc longitudinem non assequebatur, sesqui pedes distans. Caput et reliqua ossa totius corporis ita deperierant in cinerem, puluerem et fauillam resoluta, ut dubitares, num ibi aliquando corpus. hominis collocatum fuisset, praeter cinerem album, nihil corporis humani erat videre, verum inanitatis humanae monumentum et viuum speculum. Precati sumus pie quiescenti ibidem, et tubam novissimam praestolanti confratri, et dominum abba- tem loculum denuo per fratrem laicum claudi jubentem ad septa monasterii secuti sumus. Notandum autem quod hi duo veri sacerdotes pedibus versus orientem sepulti fuerint.
Haec ita anno et die quibus supra ad honorem dei et sanetorum ejus gesta et actitata sunt, quae ut omnibus et quibuseunque pro habenda notitia seruirent maxime iis, qui aliquando cupiditate sciendi, quid hisce monumentis tegeretur, exstimulari possint, hinc a reuerendissimo domino abbate jussus tenui quidem minerva, vera tarnen consoientia conscripsi.
F. Anseimus Grermeper, monasterii gladbacensis professus, humilis pastor kempensis.
Reuerendisstiniis D. Ambrosius Steiiig'ens.
Abbas XXXXII et in reformatione XI electus anno 1680.20. Novembris.
gjk jasL mbrosio regente
Ambrosius Manteu Gladbacensis Vitus Sybenius Gladbacensis Sandrardus Gross Bonnensis Benedictus Moshouel Reesensis Gregorius Menghius Virsensis Anseimus Lubler ex Hüls Edmundus Nouffer Kempensis Laurentius Kolck Roterodamus Bruno Lanio Dahlensis F. Basilius Keuth Aquensia
Anno aetat.
Professi.
Anno aetat. dni. snae.
1681. 22.
1682. 18. 1682. 24. 1684. 27. 1684. 27. 1684. 22. 1687. 21. 1687. 23. 1687. 21. 1687. 21.
F. F. F. F. F. F. F.
F.
Conradus Melis Ruraemundanus Petrus Knorr Corneliomonast. Odo Illem ex Geldro-Capellen Leonardus Lauven ex Elmpt Josephus Salm Coloniensis Beda Hallet Aquensis Seruatius van den Berg Ruraemundanus
Coelestinus Knorr Cornelio-Mo- nasteriensis
Anno aetat dni. suae
1688. 21.
1691.
20.
1691.
24.
1691.
20.
1692.
20.
1692.
25.
1693. 19.
F. Franciscus Schröders ex Beeck
F. Gero Maus Gladbacensis
F. Sandrardus Buzenius Erckliniensis
F. Hieronymus Schiffers Juliacensis
F. Joannes Kloubert Cornelio Monasteriens.
dni. suae. 1693. 24.
1698. 20.
1698. 23.
1698. 27.
1698. 20.
F. Ignatius Stephani Bonnensis
F. Antonius Siegers Gladbacensis
F. Wolphelmus Heffenmenger Juliacensis
F. Theo dorus Brammerts Cornelio Monaster.
F. Bonifacius Jacobi Gladbacensis
1693.
19.
Anno aetat. dni. suae. 1700. 19.
1700.
19.
1700.
25.
1701.
19.
1701.
19.

P. Eugenius de Randerath sacerdos et
monachus P. Quirinus Hülsen pastor Hartensis P. Sigism. Husken pastor Gladbacensis P. Edmundus Setterich pastor s. Anton. P. Benedictus Hom sacrista P. Basilius Euerharts Cellerarius P. Coelestinus Schlösser lector theolog. P. Laurentius Dript vicarius generalis
Baderbornae P. Bruno Randerath sacerd. etmonach. P. Conradus Neigen pastor Gladbacensis P. Hubertus Bahnen theologiae lector P. Josephus Beiters sacerd. et monachus P. Georgius Orth theologiae lector P. Gero Schonenbeck Cellerarius
78
Defuncti.
P. Vincentius Kamp monachus 10. Oct. 1689.
24. Dec. 1681. P. Sandrardus Gross spindarius 29. Dec. 1689.
26. Mart. 1682. P. Seruat. Endepoel sacerd. et monch. 17. Mart. 1691.
2. Feb. 1683. P. Philippus Heiden sacerd. etmonach. 10. Juni 1691. 4. Juli 1683. P. Gabriel Keuth sacellanus in Oedt 4. Apr. 1692.
19. Jan. 1684. P. Franciscus Kleuen s. theologiae Dr. 3. Sept. 1692.
30. Maii 1684. P. Hieronymus Cleuen pastor Hartensis 4. Maii 1696.
29. Apr. 1685. P. Robertus Hogenthal sacrista 8. Sept. 1696. P. Rudolph. Steingens pastor Vorstens. 5. Dec. 1696.
29. Apr. 1686. P. Romualdus Calmont pastor in Ober-
7. Jan. 1687. Luzingen 9 Dec. 1697.
17. Apr. 1687. P. Mart. Bischoffs sacerd. et monach. 7. Juniil699.
4. Aug 1688. P. Wolphelmus Sittart praepositus in
13. Dec. 1688. Bocholz 11. Aug. 1700.
3. Feb. 1689. P. Bonif'atius Steinvartz pastor Gladb. 13. Nov. 1700. 19. Sept 1689. P. Maurus Hensen pastor in Oedt 20. Oct. 1701.
Hos viam universae carnis ingressos secutus tandem est reuerendissimus et perillustris D. Ambrosius Steingens patria kempensis, abbas et s. congregationis Bursfeldeusis praeses principalis, vir annis et meritis plenus anno 1703, 24. Novbr.
Hunc obiisse patrem caetus deplorat et orat, Ambrosius sancta pace quiescat, amen.
Sepultus jacet ante altare s. Scholasticae monumento a sussessore suo honoratus cum inscriptione se- quentis carminis.
Conditur hac petra, dum petrae panditur aetra.
Abhatis nomen baptismale fuit Petrus et cognomen Steingens.
Sub hoc abbate assumpti sunt FF, laici sequentes F. Romanus Baum Nouesiensis 1684. F. Paulus Spelters Glsdbacensis 1694.
F. Paulus Gerckes.
F. Theodorus Odendahl.
Defuncti.
F. Paulus Mylendonck.
Anno 1693 seruatum est capitulum generale in hoc monasterio, cui praesidit reuerendissimus et perillustris Aegidius Romanus abbas ad s. Pantaleonem, congregationis Bursfeldensis praeses principalis, interfue- runt praeter praesidem 17. abbates et prior corbejensis Florentius von der Velde.
Sub hoc abbate ss. reliquias hie venerati sunt serenissimi prineipes, germani fratres Eugenius et Philippus de Croy. Item illustrissimus et reuerendissimus dominus Reginaldus episcopus Ruraemundensis.
D. Petrus Knorr.
Abbas XLIII. et in reformatione XII. electus 1703 4. Decemb.
etrus Knorr origine Cornelio indensis a teneris annis ingenio ac moribus supra aetatem maturior in studiis se semper praecellentem exhibuit: ad religionem Benedictinam in monasterio Gladbacensi anno 1689 admissus, ab et sub domino abbate Ambrosio Steingens professus 1691, eiusdem abbatis, qua almae unionis Bursfedensis praesidis, ob dotes in scribendo et com- ponendo praeeipuas multis annis egit secretarium, post cuius mortem in eius locum cum omnium applausu meritissimus successit annorum 32. cuius aetatem non in annis sed in singularibus eiusdem donis computavimus. Fuit namque hie praesul ob eximias, quibus ad deo ditatus erat dotes ac qualitates, non tantum abbatiali dignitate, verum etiam longiori in eadem regimine dignissimus. Eius in omni scientarum genere versatissimi habilitatem in agendis ac prudentiam in consiliis, merito venerabantur omnes, revera vir potens in opere et sermone. Insuper in sua nunquam satis laudanda conversatione adiungebat prof'undae doctrinae tanta cum humanissima affabilitate amabili- tatem, ut non solum omnes omnium suorum animos, verum etiam magnorum prineipurn corda suavissime

vincens, magnam sui sibi ipsi conciliaverit aestimationem. Magnos dominos ita inflexit, ut ex hostibus monasterii amicos effecerit. Praecipue apud serenissimum Electorem Johannem Wilhelmum Dusseldorpii in pretio habitus et ab ipso preciosissimis in auro et argento honorariis pro exequiis imperatoris Leopoldi, Petri regis Portugaliae, Isabellae electricis, imperatoris Josephi, quas aut ipse celebrävit aut quibus assistitit, est honoratus. In temporalibus aeque ac spirituliabus praefuit tarn paterne, profuit tarn solicite, ut eiusdem in utroque genere dexteritas fuerit admiranda. Dilexit decorem domus dei, vasa aurea et argentea. Simiüque materiae inclusit reliquias sanctorum scilicet caput, s. Laurentii, s. Christinae, braclaium s. Wolpelmi, s. Stephani et s. Viti. Abbatiam maxima ex parte funditus de nouo exstruxit, stetitque pro monasterii juribus veluti murus inexpugnabilis et petra inconcussibilis. Quam in finem propria manu plurima conscripsit, anti- quissima documenta et scripta omnia incomporabili industria perlegit, registravit, rubricavit totumque arcbivium ad tarn accommodatissimum perduxit ordinem, ut aeternam sui nominis memoriam nobis reliquerit. Paucis, nie quantus vir fuerit, facilius propria facta, quam aliena verba expresserint.
Interim divinae bonitati placuit per coneurrentem cum catarro suifocatiuo febrim anno 1725 17. feb. praematura morte ad se evocare animam, aetatis 54. regiminis 22. Non erat vir melior ülo.
Sepultus est in medio navis ecclesiae, immediate retro sepulchrum abbatis Aegidi a Bocboltz ac eiusdem lapidi sepulchrali successor hoc Carmen apposuit: Haec petra abbatis continet ossaPetro, cui sequentia adjunxit:
Hie reuerendissimus Petrus fractis ad hanc petram persecutionum procellis, tandem et ipse non senio, sed laboribus fractus, non annis sed meritis gravis, a terris abiit, perpetuaeque securitatis portum adiit im- mortali apud posteros victurus memoria.
Haec petra est rapidis mortis coneussa sagittis, Aethereis nunquam coneutienda plagis.
Sub cuius regimina professi.
aetatis anno.
20. 1705.
F. Petrus Kraus Aquensis
F. Jacobus Meyfiscb Gladbacensis 20.
F. Thomas Hoster Gladbacensis 21.
F. Philippus Ingenes Ruraemundanus 22.
F. Matthias Mengeis Porcetanus 20.
F. Cornelius Hurter ex Stein 26. F. Bartholomäus Gysen Ruraemundanus 26.
F. Martinus Krantz ex Louenich 23.
'F. Andreas Aretz Erkliniensis 20.
F. Lambertus Mols Dulkensis 27.
F. Maurus Aretz Erkliniensis 20.
F. Placidus Requile Visitensis 20.
F. Michael Scheifens Coloniensis 20.
F. Augustinus Tendaer Geldriensis 24.
F. Laurentius Schröders ex Vücht 17.
F. Stephanus Jansen Ruraemundanus 23.
F. Dionysius Hoster Gladbacensis 21.
F. Casimirus Maus ex Sinzenich 23.
F. Nicolaus Scheuth Kempensis 20.
F. Carolus Pelser Aquensis 22.
aetatis anno.
F. Clemens Harnischmecher Gladbacensis 19. 1717.
1705. F. Sebastinus Berchem Tolbiacensis 24. 1717.
1705. F. Bernardus Coenen Tolbiacensis 22. 1717.
1705. F. Gallus Mostart Aquensis 16. 1717.
1707. F. Ludowicus Opraeth Xantensis 23. 1718.
1707. F. Vivcentius Marbaise Verviensis 20. 1718.
1707. F. Athanasius Baumann Xantensis 23. 1718.
1707. F. Mathaeus Engels Montensis ex Eller 26. 1719.
1708. F. Lucas Menghius Virsensis 20. 1720.
1710. F. Marcus Lodorff ex Oedt 20. 1720.
1711. F. Leo Severins Gladbacensis 20. 1721. 1711. F. Barnabas Erlewein ex Vrdingen 20. 1721. 1713. F. Gregorius Kauffmans ex Hüls 25. 1722. 1713. F. Ambrosius Spechts ex Corschenbroich 19. 1722. 1713. F. Augustinus la Naiffe Malmundariensis 26. 1722. 1713. . F. Hyronimus Meyer Erkliensis 23. 1724. 1715. F. Aegidius de Hesselle ex Herl 23. 1724.
1715. F. Isidorus Pesch Gladbacensis 22. 1724.
1716. F. Petrus Schutt Kempensis 26>. 1724. 1716. F. Bruno Schorn Dusseldorpiensis 21. 1724.
Defuncti.
P. P. P. P.
P. P. P. P. P. P. P.
P. P. P. P. P.
Norbertus Dulcks pastor Hartensis 17. Sept. 1706. Placidus Hillebrinck sac. et mon. 27. Sept. 1707. Andreas Butgenius sac. et mon. 14. Nov. 1707. Ausgustinus Lefebue pastor et dec. Dulkensis 20. Juli 1708.
Baldericus Falderen Sacel. Vorten 14. Dec. 1709. Joachimus Laden sac. et mon. 21. Oct. 1710.
Laurentius Kolk sac. et mon. 16. Juli 1710.
Hieronimus Schieffers sac. et mon. 13. Oct. 1712. Justinus Müller sac. et mon. 25. Sept. 1713.
Daniel Lustraten pastor Vorst. 12. Dec. 1713. Alexander Kann praepositus in Boicholz 9. Aug. 1714.
Basilius Keuten pastor Weiler. 20. Sept. 1716. Everhardus Nackaten past. Kemp. 20. Sept. 1716. Albertus Sibenius sac. et mon. 29. Oct. 1716.
Gregorius Menghius cellerarius 26. Febr. 1717. Bernardus Hoff sacel. Dulck. 15. April 1717.
P. Bruno Lanio pastor Gladbac. 23. July 1717.
P. Thomas Hoster lector philosop 4. Maji 1718.
P. Ambrosius Mauten pastor Gladb. 3. Nov. 1718.
P. Mathias Mengeis sacel. Kempen. 18. April 1719.
P. Dominicus de Verver sac. et mon. 28. April 1719.
P. Augustinus Tendaer sac. et mon. 23. Oct. 1719.
P. Aemilianus Stappen sac. et mon. 22. Nov 1720.
P. Maurus Arez sacel. Gladbac. 22. Nov. 1720.
P. Antonius Siegers sacel. Gladb. 16. Dec. 1721.
P. Petrus Kraus sacel. Dulck. 14. Juni 1722.
P. TheodorusBrammertz pastor Weil. 31. Aug. 1722.
P. Cornelius Hurten spindarius 8. Sept. 1722.
P. Ignatius Stephani pastor Vorst. 24. April 1724.
P. Andreas Aretz pastor Vorsten. 4. Dec 1724.
P. Benedictus Moshövel pastor Oed. 20. Dec. 1724.
P. Anseimus Lubler prior in Boicholz 1724.
P. Isidorus Pesch subdiacones 2. Febr. 1725.

80
i>. Servatiiis von dem Berg.
Abbas XLIV. et in reformatione XIII. electus anno 1725. 28. Febr.
eruatius patria Ruremunclanus ex pastore Hartensi anno 1725 28. Februarii electus abbas,
mense martis confirmatus, et 8. Aprilis reuerendissimo domino Casparo episcopo Rodiopolitano
coloniensi suffraganeo, assistentibus abbatibus Michaele Rüttges Tuitiensi et Etmundo Scbmitz
Brauweilerensi abbatibus in nostra ecclesia benedictus. Anno 1728 5. Sept. electus est praeses
congregationis Bursfeldensis. Obiit 1750 in die pentecostes 17. Mai aetatis 76, professi 57, sacer-
dotii 51, regiminis 25, sepultus in sacello s. Crucis prope baptisterium. Non solum bonus, sed
optimus et amantissimus pater confratrum suorum cuius obitum omnes merito dolent.
Sub quo professi in ordine sequentes.
aetatis anno.
Benedictus la Haye Ruremundanus 20. 1725.
Servatius Vorst Cornelii münstrensis 20. 1726.
Ignatius Kölges Gladbacensis 20. 1726.
Franciscus Linnarz Gladbacensis 18. 1726.
Maurus Specht e Corschbroich 19. 1726.
Joseplius Herrigen Dülkensis 19. 1726.
Andreas Philipsen Gladbacensis 21. 1727.
Dionysius Dahmen Ruremundanus 21. 1727.
Thomas la Naiff Malmündariensis 22. 1727.
Anseimus Sittardt Kempensis 20. 1728.
Gerardus Siegers Gladbacensis 20. 1728.
Theodorus Brandts Gladbacensis 19. 1728.
Philippus Lodorff Oedensis 19. 1728.
Dominicus Menghius Oedensis 21. 1728.
Etmundus Denner Coloniensis 19. 1729.
Placidus Fischer Kempensis 19. 1729.
Henricus Gen-ender Gladbacensis 20. 1729.
Fridericus Blum Trajectensis 20. 1729.
Eugenius Heussen ex Lüttelforst 21. 1731.
Leander Schmitz ex Greffrath 18. 1731.
Damianus Zerres sacerdos et canon. Dussel. 25. 1733.
Lambertus Raves Dülkensis 19. 1733.
Beda Aegidii ex Neersen 18. 1733.
Aemilius Goirmans ex Kaulhausen Emmanuel van Daelen Ruremundanus Vitus Kannengiesser Marcoduranus Etmundus Schmitz ex Brauweiler Coelestinus Bergmann Xantensis Henricus Birkenbusch ex Füssenich Johannes Schnabels Ruremundanus Jacobus Reuter Novesinus Bruno Wiez ex Ravengiersburg Gregorius Breyel ex Wanlo Paulus Maus Gladbacensis Martinus Mühlen Dulckensis Gallus Hoster Gladbacensis Franciscus Brandts ex Jüchen Petrus Schmoll ex Breysich Gregorius Menghius Oedensis Anseimus Nolten ex Waldfeucht Remigius Rüttges Viersensis Ferdinandus Golesheim Gladbacensis Placidus de Stockmans Cortracensis Leander Scherer Kempensis Ludowicus Dickmann Laicus Antonius Filzen Laicus
Sub hoc abbate defuncti.
Franciscus Schröder sacerdos et monachus 1725.
Josephus Salm sacerdos et monachus 1725.
Dionysius Hoster pastor in Hardt 1727.
Philippus Ingenes prior in Königsdorff 1727.
Etmundus Nouffer sacrista 1728.
Conradus Melis sacerdos et monachus 1729.
Placidus Requile sacerdos et monachus 1729-
Ludowicus Oproeth sacell. in Königsdorff 1730.
Beda Hallet pastor ad S. Antonium 1733.
Barnabas Erlenwein Cellerarius 1731.
Lambertus Mols pastor in Vorst 1732.
Vincentius Marbaise sacrista 1732.
Martinus Kranz pastor Gladbacensis 1734.
Coelestinius Knorr pastor et dec. Dulckensis 1735.
Gero Maus pastor in Cornelimünster 1735.
Marcus Lodorlf sacell. Kempensis 1736.
Bonifacius Jacobi sacerdos et monachus 1736.
Gregorius Kauffinans pastor Vorstensis 1736.
Henricus Gen-ender sacerdos et monachus 1736.
Vitus Sibenius senior 1738.
Etmundus Denner sacerdos et monachus Nicolaus Scheutt sacerdos et monachus Joannes Klaubert pastor in Cornelimünster Gallus Mostarz sacell. Gladbacensis Anseimus Sittarz sacerdos et monachus Bruno Schorn sacerdos et monachus Jocobus Meylisch pastor in Hardt Franciscus Linnarz sacerdos et monachus Sandrardus Butgenius pastor in Weyler Leonardus Lauven pastor Kempensis Bartholomaeus Giesen sacerdos et monachus Petrus Schutt pastor Vorstensis Leo Severins sacell. in Oedt Gregorius Breyell subdiaconus Philippus Lodorff sacell. in Vorst Leander Schmiz Novitiorum magister Odo Illem quondam prior claustralis Casimirus Maus cellerarius Paulus Spellers laicus Norbertus Meyer laicus
aetatis
27.
, anno. 1733.
20.
1737.
18.
1737.
19.
1740.
19.
1740.
20.
1741.
22.
1741.
21.
1744.
22.
1744.
20.
1744.
19.
1744.
21.
1744.
18.
1746.
21.
1746.
23.
1746.
18.
1746.
19.
1746.
20.
1746.
21.
1748.
24.
1748.
20.
1748.
1730.
1746.
1738.
1740.
r
1741.
1742.
1742.
1742,
1743,
1743,
1743.
1744.
US
1745,
1745.
1745.
1746.
1747.
1747.
1748.
1749.
1726.
1738.

81 Ainlwosius Specht.
Abbas XLV. in reformatione XIV.
lectus anno 1750 25. Maii ex praeposito Bocboltano, confirmatus, et Coloniae 2. Augusti a reuerendissimo domino Casparo de Franken-Sierstorp, suffraganeo colon. assistentibus dominis abbatibus Francisco Spitz ad sanctum Marti nun i majorem et Leonardo Janssen Knechtstedensi benedictus. Obiit 1772 26. July aet. 69, profess. 50, sacerd. 46, regim. 22, sepultus in capella sanctae crucis sub altaris suppedaneo.
Sub que professi in ordine sequentes.
aetatis anno.
Michael Hoster Dülkensis 23. 1754.
Odo Kai eher ex Awenheim 20. 1754.
Sandrardus Preister Confluentinus 22. 1754.
Gero Heuster Aquensis 23. 1755.
Wolphelmus Knoblauch Coloniensis 29. 1756.
Mathias Müller ex Vrechen 21. 1756.
Josephus Boosfeld Bonnensis 22. 1756.
Philippus Widdershoven ex Herl 26. 1754.
Stephanus Drink Oedensis 18. 1757.
Amandus Schiefer ex Friemersdorf 23. 1758.
Athanasius Beys ex Trenhoven 25. 1758.
Vitus Bungs ex Jüsten 21. 1760.
Andreas Wackers ex Mehch 20. 1761.
aetatis anno.
Bernardus Contzen Aquensis
Clemens Merzbach ex Ersdorff
Isidorus Püz Aquensis
Mathias Witthoff Novesinus
Willebaldus Schaefer ex Breysich
Laurentius Hall Kempensis
Albericus Heusken Kempensis
Dionysius Deters Westphalomonasteriensis 20.
Wolphelmus Stans ex Grevenbicht
Leo Custodis Dusselanus
Maurus Ahn ex Bardenberg
Albertus Krüchen ex Giesenkirchen
1763.
22.
1763.
20.
1763.
24.
1764.
20.
1764.
20.
1767
20.
1768
20.
1770.
24.
1770.
19.
1770
20.
1770
24.
1770
Defuncti sub eodem.
Wolphelmus Hessenmenger sacerdos et mon. 1751.
Ludovicus Dickmann conversus 1751.
Dionysius Dahmen pastor Vorstensis 1752.
Michael Scheffen sacerdos et monachus 1752.
Eugenius Heussen quondam prior claustralis 1753.
Aemilianus Goirmans pastor in Weyler 1754.
Athanasius Baumann sacell. Kempensis 1754.
Placidus Fischer pastor Vorstensis 1755.
Josephus Herringen pastor Kempensis 1755.
Marcus Etscheid novitius Bonnensis 1755.
Stephanus Jansen sacerdos et monachus 1756.
Aegidius de Hesselle sacrista 1756.
Damianus Zerres sacell in Hardt 1757.
Andreas Philipsen sacerdos et monachus 1757.
Vitus Kannegiesser sacerdos et monachus 1759.
Thomas Le Naitf sacell. Kempensis 1760.
Mathias Müller diaconus Clemens Harnischmacher past. ad S. Anton. Bernardus Coenen sacell. Dülkensis Carolus Pelzer sacerdos et monachus Sebastianus Berchem pastor in Wyler Laurentius Schröders pastor in Oedt Hyeronimus Meyer prior in Rolandswerth Benedictus la Hay pastor et dec. Dulckensis Lucas Menghius pastor Gladbacensis Wolphelmus Knoblauch sacell. Kempensis Maurus Specht pastor Kempensis Servatius Forst prior in Königsdorff Augustinus Le naiff prior Kempensis Michael Hoster cellerarius in Cornelymünster Leander Scherer cellerarius in Boicholz Antonius Titzen conversus
1760. 1762. 1763. 1764. 1766. 1767. 1767. 1769. 1769. 1770. 1770. 1771. 1771. 1771. 1771. 1771.
aVLante speCht CorVVs Intrat nID VM.
Fahne: von Bocholtz UT.
21

82
Lambertus Raves.
Abbas XLVI. in reformatione XV.
ambertus patria Dulckensis ex pastore ad sanctum Antonium oppidum 1772 3. Augusti electus praesidente electioni domino Aemiliano Behren abbate Tuitiensi, confirmatus, et 25. Octobris a reverendissimo Domino Carolo Aloysio comite de Königsegg Aulendorf episcopo Myrinensi suffraganeo Coloniensi assistentibus reverendissimis abbatibus Aemiliano Beiiren Tuitiensi et Amando Herringen Brauweilerensi in nostra ecclesia intra Gladbacum benedietus. Obiit 1799
24. Juni in senectute bona dierum meritorumque locuples aetat. 86, profess. 67, sacerd. 63, reg.
27. Sepultus ante aramS. Stephani. Vir secundum cor dei, deo et hominibus gratus et amicus.
Sub huius regimine professi.
Ambrosius Thonett ex Uedesbeim Servatius Morsches Kempensis
Lambertus "Wortberg Dusselanus
Cornelius Kircbratb Bonnensis
Antonius Schrick Bonnensis
Martinus Alberz Sittardiensis
Nicolaus Heyer ex Hardt
Michael Rosier Bonnensis
Hyeronymus Langens Dulckensis
Augustinus Raves Dulckensis
Aegidius Savels Aquensis
Martinus Krosch ex Vetweiss
Henricus Messat Confluus
aetatis
anno.
20.
1772.
22.
1774.
18.
1774-
22.
1774.
20.
1774.
22.
1774.
22.
1774.
22.
1777.
22.
1777.
18.
1777.
22.
1778.
23.
1780.
22.
1780.
Mathaeus Engels ex Wisdorff Carolus Wirz ex Nederempt Godefridus Berger ex Boisheim Petrus Koelges Gladbacensis Christianus Hover Kempensis Goswinus Bämuges Dulckensis Ludowicus Hansen Gladbacensis Antonius Reichelstein ex Zinsich Antonius Püz ex Oberaussem Henricus Praest ex Zonsbeck Lambertus "Willems Dusselanus Adamus Hüsges ex Büttgen Johannes Mommen ex S. Thönis
aetatis
anno.
21.
1780.
20.
1781.
22.
1782.
22.
1782.
22.
1783.
21.
1783.
22.
1783.
20.
1783.
22.
1791.
23.
1791.
18.
1791.
21.
1794.
18.
1794.
Defuncti sub eodem.
mensis. annus.
Martinus Mühlen pastor in Wyler 23. Oct. 1772.
Fridericus Blum pastor in Oedt 14. Dec. 1772.
Emmanuel van Daelen past. in Vorst 2. Dec. 1777.
Martinus Alberz diaconus 7. Jan. 1778.
Matheus Engels quondam prior clau-
stralis 9. Oct. 1778.
Henricus Birkenbusch past. ad S.Ant. 4. Apr. 1779-
Theodorus Brandts sac. et monach. 12. Apr. 1779.
Sandrardus Reisser sac. et organista 23. Jan. 1780.
Beda Aegidii pastor in Hardt 6. Eebr. 1780. Ignatius Koelges pastor et decanus
Dulckensis 4. Juli 1780.
Mathias "Withoff sacel. Kempensis 26. Nov. 1781.
Gerardus Siegers sac. in Koenigsdorff 19. Dec. 1781.
DominicusMenghius prior in Neuwerk 17. Aug. 1788.
Bemigius Rüttges sacel. Gladbacensis 12. Oct. 1788.
Johannes Schnabels prior in Neuwerk 12. Juni 1789.
Gero Heuster prior in Rolandswerth 27. Dec. 1789.
Philippus "Widdershoven sacel. in
Koenigsdorff 31. Dec. 1790.
Bruno "Wiez sacerdos et monachus 22. Mai. 1792.
Paulus Maus pastor Kempensis 6. Juni 1793.
Benedietus Koch sac. Kempensis 9. Nov. 1793 -
Isidorus Pütz sac. Dülkensis 3. May 1794.
Auselmus Nolten pastor Kempensis 15. May 1795.
Ambrosius Tonett sac. Dülcken 2. Juli 1796.
Antonius Schrick sacrista 9. Aug. 1796.
Josephus Boosfeld pastor in Hardt 29. Dec. 1796.
Gregorius Menghius past. Vorsten. 22. Juny 1797.
Laurentius Hall pastor ad S. Ant. 5. Nov. 1797.
Michael Rosier cellerarius 26. Apr. 1798. Jacobus Reuther quondam prior
Kempensis 17. Dec. 1798. Ferdinand Golsheim quondam prior
in Insula 15. May 1799.
Etmundus Schmitz prior in Neuwerk 17. Apr. 1799.

83
Itlani'us Alm ex llabenberg.
Abbas XL VII. in refor. XVI. et ultimus omniu
in.
aurus anno 1799 1. July ex zeloso pastore in Hardt electus, praesidente electioni domino Hermanno Josepbo Braun abbate S. Pantaleonis, confirmatus 3. Aug. et 4. eiusdem Coloniae a reverendissimo domino demente Augusto de Merle episcopo Betlisadiensi, suffraganeo Coloniensi, benedictus, assistentibus dominis abbatibus H. J. Braun S. Pantaleonis et Melcbiore Syberti S. Martini maioris intra Coloniam.
Maurus plures annos, antecedentes pastratui suo, in nativo monasterio officium magistri novitiorum et prioris claustralis laudabiliter gesserat et ideo nominabatur amator fratrum suorum. Fuit versus Israelita in quo dolus non erat.
Novellos nullos admisit nee admittere potuit. Anno enim 1802 23. Juni a regimine gallico, has provincias jure belli dominante decreta fuit buius et omnium monasteriorum, titulorum et funda- tionum euiuseunque ordinis generalis suppressio, postquam a 6 annis antecedentibus omnibus ordinibus a regiminis commissario Rudier, Moguntiae praesidente, inbibitum erat, novitios admittere. Religiosi mona- sterium nostrum inbabitantes 2 Octobris 1802 patriam domum relinquere per commissarium Fassier advocatum Aquensem coacti sunt. 19. eius mensis luctuosissima dies erat, qua ab invicem separati et in omnem terram dispersi ut in diebus babylonicae confusionis.
Sub huius abbatis regimine defuneti sunt.
mensis anmis. 2. Jan. 1800.
Carolus Wirz sacell. Vorstensis Gailus Koster prior in Koenigsdorff 13. Juli 1800. Clemens Merzbach priorin Rolandswertb 1. Aug. 1800. Odo Kalker cellerarius in Boicliolz 23. Dec. 1800.
Dionysius Deters sacell. in Oedt
Petrus Schmoll prior in Neuwerk
Coelestinus Bergmann pastor Gladb. 25. Nov. 1801.
mensis. annus.
9. Febr. 1801. 9. März 1801.
annus. Henricus Messat sacell. Gladbacensis 1802.
Ludovicus Hansen sac. Kempensis 23. May 1803.
Aegidius Savels primus vicarius ad S.
Folianum Aquisgrani 15. Jan. 1804.
Willibaldus Schäfer obiit in Breysich 3. July 1804. Franciscus Brandts quondam pastor
Oedensis 28. Aug. 1805.
Albertus Kruchen pastor in Hardt 15. März 1806. Andreas Wacker pastor in Herkenbusch 1808.
Bernardus Contzen pastor Kempensis 7. Juny
Post suppressionem obierunt. mensis.
Vitus Bungs pastor Dülkensis
6. Jan.
Servatius Morsches pastor Vorstensis 22. Jan. Amandus Schiefer quondam prior
Kempensis 9. Sept.
Hyeronimus Langen ult. cellerarius 11. Febr. Placidus de Stockmanns senior obiit
in Caster 19. Sept.
1811. 1812. 1814.
1814. 1816.
1816.
Athanasius Beys quondam pastor in S.
Thönis 5. Mai.
Augustinus Raves obiit vicarius in
Leuther Heide 12. Dec.
Leo Custodia obiit Düsseldorpii past.
Castrensis in Febr.
Henricus Praest vicarius in Wenne-
kendonck 22. März 1820,
Rmus. d. Maurus Ahn, quond. abbas 15. Dec. 1821, Petrus Kelges, pastor in Boisheim 11. Juni Cornelius Kirchrath parochus in Grladb. 15. Oct. Antonius Reickelstein pastor in Ge-
velsdorf 18. Juni
Mantinus Krosch in Vetweis 5. Jan.
Nicolaus Heyer, Gladbaci 17. May
1817.
1819.
1820.
1822. 1824.
1825.
1828. 1828.
De statu monasterii Gladbacensis succineta narratio.
emporibus primae construetionis huius monasterii locus, quia hie totus circumjacens, fuit quaedam sylvestris, inhabitabilis et inculta solitudo. Monasterium hoc ad eulturam redigendum ma- xima ex parte cum incolis vel in feodnm, vel in curmedam, vel sub annuo censu emphiteutico distribuit, (sicut et in hodiernum diem maxima pars bonorum eiusdem naturae et monasterio obligata est) et usque ad tempora Hermanni XVII. abbatis merum et mixtum in subditos imperium exereuit, unde nomen: Mönchen-Gladbach. Hermannus Wilhelmum Comitem Kesselensem in Broch (Grevenbroch) in advocatum, ut monasterii jura tuerentur, circiter 1243 assumpsit. Sed advocatus Wilhelmus ipse et sui successores, de quibus seeundus Henricus 1274 et tertius Wal- ramus 1304, ambo comites Kesselenses nuneupati, quaesiverunt magis quae sua, quam quae monasterii, quo facto paulatim potestas et auetoritas abbatum decreuit, ut quidam advocati, quae monasterii nomine agere debebant, proprio nomine egerint et hoc et alio modo monasterio magnum in suis saepissime praeparaverint impedimentum.
Fnline: von Bocholtz III.
22

84
Ante 200 circiter annos monasterium plurimas churmedas, census et capitalia in ducatu Gelderensi et Cliviensi possedit, quorum haec fuit obligatio, ut ex antiquissimis registris et ex litteris sigillatis de anno 1493 et 1509 constat: Alle Jahr vor ihr Hoffrecht geben ein alt Morcken of die "Werde vnd wannehe sie sich heiligen oder bestaden zu der Ehe 12 alter Mörcken. Litterae de 1493 habent: 6 Pfenning, einen alten Graten vor 4 Pfenning, vnd lassen sich zu Buch setzen in demselben Jahr, als sie sich gehieligt hatten, vnd darbeneben müssen sie zu erkennen geben, ob Jemant von ihrem Geschlecht verstorben oft gehieligt wäre, die wären vnserm Gotteshaus schuldig, die Mannspersonen das beste von einem Stück, wie das in seinem Haus oder Hoff gelegen, die Frawenpersonen aber das beste Kleid, zu lösen auf Gnade, es wäre dann sach, das sie sonderlich von vnser Gotteshaus priviligirt wären, was sie mit Siegel und Brief beweisen müssen. Haec jura post tempora abbatis Aegidii a Bocholz propter continua et exorbitantia in locis bella cesserunt. In hodiernum tarnen usque diem omnes hujus opidi Gladbacensis et totius territorii consules, jurati, cives, nuntii judicii, et portarii civitatis, adhuc abbati uti fundi domino juramentum praestant, abbasque in propriis causis per suum specialem praetorem, qui et judicio compraesidet, executionem et muletam similiter, et probam. vini et cerevisiae, jusque stationis in publicis nundinis, visitationem mensurarum, ponderum et taxationem panis et carnium, institutionem nuntiorum judicii, venationem et his similia plura habet; non solum huius loci, sed et in Oedt, Dunck et in Bocholtz fundi, judicii, feudorum, deeimarumet curmedarum dominus est, gaudetque jure gladii in Bocholtz.
Specificatio S. Beliquiarum in monasterio S. Viti Gladbacensii asseruatarum.
I. In Theca signata A. in superiori parte: de veste purpurea; de spongia domini; de lancea domini vel potius de manubrio, medietas aleae missae super vestem domini. In inferiori parte: magna pars mensalis domini, in quo cum diseipulis coenavit; de lapide super quo Christus jaeuit in horto; particula quaedam de saneta cruce; de sepulcro domini; de columna, ad quam fuit flagellatus; de veste domini; de Veste B. M. V.; de velamine eiusdem; de veste S. Johannis Euangel.; de tunica S. Petri; de sepulcro S. Catharinae virginis.
In Theca B. in superiori parte: de S. Petro apost.; de cruce et baculo ejusdem; dens ejusdem in the- cula argentea deaurata; de S Paulo; de capite S. Barlholomaei et duae parlieulae notabiles de eodem; de veste eius ferrea; de S. Thimoteo; de veste S. Johannis Euang. In media parte: de ligno crucis S. Andreae in cruce deaurata; diversa ossa de eodem; os de digito S. Barbarae; ossiculum S. Mathiae apost. et ejus dens; dens S. Thomae apost.; particulae de S. Jacobo majore, de S. Matheo Euangel. de S. Simone et Juda apostolis. In inferiori parte: pars virgae Moysis, de virga Aronis et parvae particulae de arca Noe.
In Theca C. in superiore parte: diuersa ossa de S. Stephano prothomartyre et de lapide, quo lapidatus fuit. In parte media: de S. Lamberto, Stephano papa et M., Fabiano papa et M., demente papa et M., Feliciano papa et M. S. Marcello papa et M., de Sexto papa et M., Feiice papa et M. S. Ignatio, Cornelio et Cypriano, Ewaldo nigro. Ewaldis presbiteris, Apollinare, Blasio, Valentino, Pancratio sanetis et martyribus. In inferiori parte: digitus S. Nicolai; digitus et dens S. Agnetis, digitus Emundi abbatis.
In Theca D. in superiore parte: de sudario domini; de ejus vestimentis, de ligno S. Crucis; de veste qua illusus ab Herode; de manna. In inferiori parte: de panno, vestimentis et peplo B. M. V., de vestimento Johannis Euangel.
In Theca E. in superiore parte: particulae de S. Quirino, Victore, Sebastiano, Victorino, Gangotho Christophoro, Kiliano martiribus. In inferiori parte: costa S. Justini pueri, particulae de S. Erasmo, Hypolito, Tiburtio, Siwaldo, levita, Gregorio puero, Mauritio, Pantaleone, Anastasio, Albino, Albano, Georgio, Ciriaco, Maurino Patroclo, Piaco, Johanne et Paulo, Cosma et Damiano, Vitale, Meliano et Mercurio martiribus et magna pars vexilli S. Georgii cum sigillo approbationis.
In Theca F. in superiori parte: de S Maximo ärchiepiscopo, de Brictio, Annone, Donato, Nicasio, Huberto, episcopis, S. Lendelino confessore et S. Pirano. In inferiori parte: de S. Brictio, Mansueto, Ansberto, Seuerino, Valerio, Eucherio, Materno, episcopis, Aegedio, Michberto, Wandregesilo abbatibus, Wioperto, Celso, Alexio, Chrysostomo, Lendelino, confessoribus, de S. Martino, Oswaldo, Druthmaro, Ludolpho. Costa Leonis papae et duae partes linguae S. Uldarici.
In Theca G. in superiori parte: de S. Agneta, Ceciüa, Lucia, Barbara, Dorothea et Agatha virg. et mart. de velamine S. Agathae. In inferiori parte: de S. Appollonia, Vrsula, Catharina, Juliana, Spe, Aquila, Columba, Aphra, Constantia,. Anastasia, Prisca, Benigna, Spinnosa, Regina, Helena, Margaretha, Christina, Virminia virg. et mart. de Aethereo, sponso S. Vrsulae; duo dentes S. Vrsulae et costa S. Apolloniae.
In Theca H. omnia ossa tarn superiori quam inferiori parte sunt de S. Balbina filia S. Quirini; item cochlear dietae Balbinae.
In Theca I. in superiori parte: in vitro cingulum S. Catharinae. In inferiori parte: de St. Verena, regina, Miltrude, Brigida, Modesta, Priscilla, Maria aegiptiaca, Glodeshilde, Elisabeth ex Purasia, Walburge, Seuera, Beatrice, Gertrude, Segelinde, Speciosa, Pruina, Theodula, et de Praxede, de monte, in quo Christus oravit.
II. Praeterea asseruantur capita et ossa plurima Sanctorum et Sanctarum thecis ligneis honorifice inclusa, quorum nomina diuturnitate et injuria temporum interierunt.
III. Demum asseruantur duae pretiosae pyramides multo argento circumornatae, in quibus habentur reliquiae sequentes: pars anterior brachii S. Cunonis siue Conradi archiepiscopi Treuirensis. Os maghum

85
de Sandrardo primo abbate hujus monasterii, bracbium Aetherei sponsi S. Ursulae, de capite Alberici monachi hujus loci.
IV. In rubro serico de societate S. Ursulae sequentes particulae: de S. Pruina, Formosa, Sophia, Glismunde, Catharina, Osilia, Thena, Pinnosa, Podesta, Agatha, Petronella, Clavia, Menella, Regina, Dilecta Plagia, Otilia, Anastasia, Eugenia, Ehsabetha, Pesima, Rosa, Isitrude, virginibus et mart. et de S. Alexandro magistro navium S. Vrsulae martyris. In flauo serico: octo majora ossa de societate Gereonis et quatuor particulae de S. Januario et sociis.
V. In sex thecis sex brachia inclusa, videlicet: S. Andreae apostoli, S. Stephani protomartyris, S. Viti M. et patroni, S. Stephani papae et M. S., Benedicti abbatis, patriarchae monachorum, S. Wolphelmi septimi abbatis hujus loci.
VI. In quinque monstrantiis sunt sequentes reliquiae inclusae, in 1. multae particulae de seypho domini; in 2. scutella domini; in 3. argentea deaurata, sanguis qui ex arido osse S. Viti profluxit: in 4 argentea, ossa de martyribus S. Vito et Laurentio; in 5. ossa S. Annae, et Seruatii episcopi Tungrensis.
Duae monstrantiae ex ligno continentur in 1.: os de uno trium regtim, dens S. Nicolai episcopi in cry- stallo. Dens S. Benedicti, de Seruatio et ejus casula, de Johanne Bapt. et de sudore saugineo Christi in horto, in 2.: ossa de S. Martino episcopo, S. Anna matre B. M. V. et Martha. De ossibus et crinibus Mariae Magdalenae, de Maria aegyptiaca, de praesepe domini et particulae de S. Innocentibus.
VII. Quatuor capita: S. Viti patroni cranium et frons, S. Laurentii leuitae et mart. S. Christine V. etM. S. Alberici monachi Gladbacensis.
VIII. Crux argentea, in qua continentur paricula de cruce domini, de panno quo christus lauit pedes discipulorum, de sudario domini, de Corona spinea domini; de columna domini; de spongia, de clauo, prae- sepio et sepulcro domini, cum qua cruce datur benedictio et sie finitur ostensio reliquiarum.
IX. Quiescit etiam in ecclesia Gladbacensi corpus S. Alberici 0 ) monachi ibidem, de quo haec in crypta monasterii dicti antiquissima extitere carmina:
Armiger Albertus, qui vir virtute refertus
More Joseph sine re, rem luit eius herae Insons caecatus, mala passus, Job simulatur,
Hue peregrinatur, hie sibi cella datur. Hie manet, hie habitat christo viuens, mala vitat,
Austera vita viuere, flnit ita. In doinino moritur et mortuus hie sepelitur,
Corpus et in tumulo visitur a populo. Et plura ob merita, quae fecerat hio eremita
Donorum genera plebs capit innumera. Praecipue febri, verteginibus crebi'i
Auxiliante deo cura fit hie ab eo. Ob hujus Christe meritum, quo fulserat iste
Qui poseunt veniam redde polique viam.
X. Sequentes versus incripti reperiuntur sarcophago seu cistae antiquissimae quae adhuc dum asser- uatur circum duetae et ornatae cupro affabre elaborato: continentur in ea reliquiae Sanctorum innominatae.
^flammis. ignito. bitunt. luminc. vito. ^Frrtur. ft. Ulcso. nt3tobta. erlica. «so. Itebbitur. insana. mumis. artba. $almaiw. (gt. patris. orbati. luiitcn. titsus. prtrr. nati. JJostquam. munbatum. regt, bat. bemmte. natum. jijjutr. abes. obstruso. saluator. carrerr. truso. jjälurhna. trausaetns. »atfcns. tormenta. profani. ijtosUtt. f. rlibani. fkmma. nee. corpore, toctus. M. quem, tmbrbat. prope. tc. bum christc. srbfbat. (Krtptt. amftttrm. subita, bc. mortr. timnitem. Jnrumbit. prreibus. bum. tenbtt. ah actljfra. uitus. 5lb. qurm. »or. christi. fit. siut. rata, quequr. prttstt. $tstrahit. en. nasta. pucrtlia. membra. catasta. ÖTorpora. tortorum. stfruit. futnten. ntiserorum. $irtus. runrtarum. sprculunt. uatura. ferarum. 2?rritbens. mansuesrtt. übt. trttr. Ijomo. pamre. nesrit.
*) Manuscriqtum meum dicit: St. Adelberti, quem alii Albertum, vulgus autem Albericum vocat.

86
Appendix
vidc pa«. 41.
I>ivisio proucntuum Abbatiae inter abbatem et conventuales monasterii.
$raöGacensis 1315 17. Septemöer.
Uniucrsis presentes litteras inspecturis Wilhelmus diuina permissione abbas totusque conuentus monasterii s. Viti Gladcbaccnsis, Coloniensis dyocesis, ordinis s. Benedicti, salutcm in vero salutari cum notitia veritatis. Virorum felicis memorie vencrabilium dorainorum Sibergensis et Brunwilrensis monastcriorum quondara abbatura, ordinis eiusdera, ordinationcm super diuisione bonorum monasterii nostri predicti bono zelo propter bonum pacis cxcogitatam et factain commendabilera intuentes, et insuper quanta fratribus nostris aduersitas, quanta discordia, quanta paupertas, quanta si- militcr eorundcm bonorum temporibus eandem ordinationcm precedentibus dispendia fuerint, et quod prosperante domino post ipsara ordinationem et eadem mediante quictiorem et tranquilliorem, tarn in spiritualibus quam in temporalibus, suc- cessum habuerimus ad memoriam reduccndo, tota mentis intentione gratulantcs in domino pro salute animarum eorundcm ordinatorum non cessamus diuinam clementiam cotidianis affectibus et orationibus implorare, sed qnoniam in ordinationc iam dicta licet bono zelo facta quedam tarnen grosso modo cum aliqua scrupulositate sunt posita, de quibus forte sibi peruicaces et contentiosi litis et discordic. seminarium de facili congregarent, quorum peruersitati nos Wilhelraus abbas humilis supradictus remediura et quietis fratribus prestantc domino solatium ponere cupientes, ad huiusmodi scrupolositatcs abolendas et declarandas cum deliberatione sufficienti, mediante conuentu nostro predicto et eodem consentiente per omnia et assentiente, dietam ordinationcm diligeutins consideratam et exarninatam subtilius innouando, super eam unanimiter per modum concordauimus infrascriptum. In primis quidem reseruabuntur nomine depositi sub communi nostra et conuentus custodia de reditibus seu bonis monasterii nostri predicti certioribus annuatim centum maldra siliginis, centum et viginti quinque maldra auenc cum viginti quinque raarebis brabantinis, pagaraenti currentis in Gladebach pro tempore, ad redi- mendura vexationcs et exaetiones eiusdera monasterii si contingant, sinautem idera depositum vel residua pars ciusdem de voluntate nostra communi in usus iam dicti monasterii conuertetur; si vero depositum illud forte non sufficiat ad redi- mendum vexationcs et exaetiones predietas, tercia pars defectus huiusmodi de portione substantie nos abbatem predictum contingente, residuum defectus eiusdera de prefati conuentus portionibus integraliter supplebuntur. Hoc etiara presupposito, quod pensiones et prebeude viginti quinque personarum nuraerum trinscendentes cum prebendis siue sallariis officiatorum nostrorum communitati seruientium, videlicet rectoris scole, campanarii, portarii, coci, ortulani, barbitonsoris, pistoris, braxatoris et oinncs expense quaeunque de causa nostro monasterio superuenientes de iam dicto deposito principaliter ex- soluantur; de reliquis vero reditibus, prouentibus et bonis eiusdera nostri monasterii euiuseunque generis tercia pars in portionem cedet Iibere nobis abbati predicto seeundum distinetioncin inferius declaratam, qua distinetione mediante deputata sunt nobis bona subscripta, videlicet curtis in Damme, deeime in Aelst, molendinura in Damme, deeime in Bettenrode, curtis in Racslciden cum decirais, censibus et omnibns aliis einsdera curtis attinentiis, iura scabinorum feodalium et mi- nisterialium in Gladebach et de hiis eraergentia cum minutis deeimis in Gladebach et ceteris nostri monasterii bonis ubi- eunque locorum sitis, exceptis bonis in Kempen et in Ude, que Iibere cum integritate speetabunt ad ipsura conuentum, saluo nobis ibidem similiter iure de nostris feodalibus et ministerialibus emergente. Item nobis abbati predicto deputate sunt nouem marche cum dimidia in Zolenghen pagaraenti currentis ibidem pro tempore; item census in Bechusen prout iacent, item de cella nostra in Buechout tercia pars residui bonorum, siquidem fuerit supra suraraam prebendarum fratrum illic habitantiura pensionum et aliarum, prout ipsius loci necessitas requisierit, expensaruin; item novum pratura ex altera parle Nerse situm iuxta pontem et duo iurnales prati vulgaritcr dicti veltbaint, item tercia pars paludis et salicum a communitate ville separatarura, certis metis si necesse fuerit distinguenda; item piscationes et piscine ubieunque site preter maiorem piscinam in Gladebach sitam iuxta Scharremolen. Supradictis autem bonis et quibusdam aliis inferius exprimen- dis particulariter et distinete, solum nobis in portionem deputatis, exclusis; oranes alii reditus, prouentus et bona prefati nostri monasterii, quoeunque nomine censeantur, dicto conuentui nostro relinquuntur Iibere suarum noraine prebendarum, salua nobis earundem una prebenda in eadera quantitate, qua ministrabitur uni fratrum simplici de conuentu. Item officia camerarie, karitatis et alia similiter officia Iibere cum integritate sicut ab antiquo seruient conuentui, salua nobis similiter de dictis offieiis portione fratrum unura simplicera contingente; collatio tarnen eorundem officiorum similiter et benefieiorum speetabit ad nos solum diuisim, similiter prout antique consuetudinis est hactenus obseruatc, exceptis offieiis prioratus, cellerarie et camerarie, de quibus per ipsum conuentum nostro mediante consensu et consilio disponetur, ecclesiam vero nostram de Gladebach parochialem, eo quod incorporata sit nostro monasterio praefato, nulli secularium personarum sed uni fratrum eiusdera monasterii dum vacaucrit conferemus, saluo tarnen nobis quam conuentui nostro predicto omni iure contento in litteris super incorporatione ipsius ecelesie impetratis; officium preterea villicatus in Ude priori solum et conuentui relinquitur conferendum. Item ligua in nemore dicto Kamervorst coquine similiter et caminate nostre sufficientia cum opus fuerit secari Iibere faciemus, conuentus tarnen soluramodo lignis ad coquinam communem, pistrinuin et braxa- torium sufficientibus contentus per omnia reinanebit, hoc addito quod quilibet fratrum tenens hospitium sibi de tribus plaustris lignorum annuatim ex ipso nemore valeat prouidere. Item cum facultates dicti nostri monasterii reuersione forte bonorum pignori obligatorum legatione seu largitione fidelium aut alio quoeunque modo iusto fauente domino fuerint augmentate, pars augmentationis huiusmodi tercia singulis temporibus nobis cedet in portionem, seeundum quod iusta computatio demonstrarit, excepto quod nobis aliquid non deriuabitur, nisi quantum uni fratrum de bonis post primam ordinationem pignori obligatis. Item siqua fratribus peeunia forte prompta legaretur aut in elcmosinam conferretur, que suminara decem marcharum non excederet, aut siquis fratrum nostrorum aliquos infra marcham unam reditus annuos compararet pro quoeunque memoriali perpetuo faoienclo, de qnalibet sorte predieta non obtinebimus, nisi duas prebendas seeundum contingentiam duoriim fratrum diuisione media competenti. Item in expensis fratrum nulluni faciemus iter, nisi vocati per priorem et conuentum predictos, excepto quod ad itinera capitulorum in crastinis Remigii et lnvocauit cele- brandorum iidem prior et conuentus nobis sex marchas brabantinas pagaraenti currentis in Gladelbach pro tempore de expresso superius deposito ministrabunt. Item ordinattim est, quod nullus clericus siue laycus nobiscum fruetum reci- piens prebendarum, aliquam cedentem de offieiis nostris, videlicet karitatis, ecelesie nostre parrochialis, camerarie, infir- marie, officii de Lobbruec,- molendini in Ude, siue de pullis, anseribus, carnibus et piseibus habeat portionem, sed hec omnia nobis et fratribus chorum et claustrum frequentibus equa sorte, prout unumquemque contigerit, diuidentur. In
3uorum oraniura testimonium et munimen nos Wilhelmus abbas et conuentus predicti sigilla nostra presentibus litteris uximus apponenda, rogantes humiliter venerabiles viros dominos s. Pantaleonis, s. Martini Coloniensium et Sigebergensis monastcriorum abbates, quatinus sigillorum suorum appensione dignentur easdem litteras similiter communire. Et nos Theodcricus s. Pantaleonis, Arnoldus s. Martini Coloniensium et Theodericus Sibergensis monastcriorum diuina miseratione abbates ad petitioncin rcligiosorum virorum domini Wilhelmi abbatis et conuentus monasterii Gladebacensis predictorum sigilla nostra presentibus similiter apposuimus in testimonio premissorum. Datum et actum anno domini M CCC XV ipso die b. Lambert! martyris.

A. Index personanim.
[. Papae.
Ädrianus V. 36.
VI. 53, 55. Alexander II. 10.
III. 30.
IV. 34.
V. 43.
VII. 74. Benedictus VII. 7.
VIII. 8, 9. XII. 43.
Clemens II. tO.
IV. 36.
V. 39.
VI. 41. VIII. 65.
Coeleslinus 34.
V. 36. Eugenius III. 29. Gregor V. 8, 19.
VII. 27.
X. 35, 36.
XL 43.
XII. 43.
XIII. 68. XV. 73.
Hildebrand, 18. Honorius III. 32, 34.
IV. 36. Innocentius II. 29.
III. 31, 32.
IV. 34.
V. 36 VIII. 43.
Johann XV. 8, 15.
XIX. 8.
XX. 36.
XXI. 40.
XXII. 40.
XXIII. 43. Leo 15, 17.
X. 53. Lucius IL 30. Martinus IV. 36.
V. 43, 44. Nicolaus III. 36.
IV. 36. Paschalis II. 28. Paul III. 65, 67.
V. 73. Urbanus IV. 36.
V. 42. VIII. 73.
Victor in. 27.
II. Archiepiscopi. 1. C o 1 o n i e n s e s.
(Mkdolfus 55. Anno I. 10, t5, 17, 18. Anno IL 29. Arnoldus I. 29. Bruno. 28, 29. Diederieh. 46. Eneelbertus I. 32. 6 II. 36.
III. 42. Euergerus. 5, 7. Fridericus I. 28. Folkmarus. 2. Gebhardus Truchesius. 68. Gero. 1, 7. Henricus I. 32.
II. 39, 40. Heribertus. 9, 10, 12, 23, 25. Hermannus. 13, 15, 16,17,25, Hermannus comes de Weda. Hyldolphus. 16, 17, 18, 19.
53. 67.
Philippus. 30.
Max Henricus. 70.
Pilgrim. 13, 15, 17.
Sigwius. 19, 24, 27.
Theodericus. 31, 45.
Walramus de Juliaco Licent. I. 41.
Warieus. 4. 7.
Suflxaganei Colonienses.
Franken-Sierstorp-Casp. 81. Königsegg Aulendorf Carl Aloys.
82. Merle August de 83. Strauius Paul. 75.
2. Constantinopolitani. Josephus. 45.
3. L e o d i e n s e s. Notger. 8.
4. Mirrensium. St. Nicolaus. 15.
5. Treuirenses. Balduin. 38, 39.
Cuno. 80. Engelbertus. 23. Jacobus. 45. Johannes. 31.
6. Ultrajectenses. Adelbertus. 9. Ausfridus. 8. 9. Balduinus. 8. Bernoldus. 9. Bernulphus. 8.
7. Wirceburgenses. Emehardus. 22.
III. Abbates et abbatissae. 1. Brauweilerenses.
ijsjuiiandus Herringen 82.
Arnoldus de Quadt 45.
Henricus 35.
Hermannus. 10.
Johannes. 5|.
Tegeno. 14, 15.
Wolphelmus. 10, seq.
2. St. Eucharii treuirensis.
Godefridus. 31.
3. Knechtstenses. Leonardus Janssen. 81. 4. In Lacu. Theodericus. 37, 38.
5- St. Martini colon. Arnoldus. 88. Gerhardus. 51. Franz Spitz. 81. Melchior Siberti. 83-
6. St. Maximini treuir. Bernardus. 12, 13. Conradus. 31. 7. St. Pantaleonis colon. Egid Romanus. 78. Hermannus. 25, 26. Josephus Braun. 83. Theoderius. 88. Wilhel. de Bocholtz. 45. Wolbero. 29.
8. Sigbergenses. Reginhardus. 26. Theodericus. 88.
9. Tuitienses. Aemilionus Behren. 82. Gerlacus. 51. Hermaneus. 19.
10. Vilicenses. Aleidis. 21.
IV. Imperatores et reges 1. Romanorum.
Albertus. 39.
Aleidis. 4.
Carolus Magnus. 1, 3, 8.
IV. 42.
V. 56, 65. Conradus. 9, 25, 29. Constantia Mater Friderici. II. 34. Ferdinandus. 65.
Fridericus. I. 30.
II. 30, 32. Henricus I. 8, 9.
II. 10, 15, 16, 17, 19. Agnes ejus uxor. 10.
III. 25.
IV. 25, 27, 28. VII. 40.
Lotharius. TV 41. Maxmilianus. 53, 65. Otto II. 3, 7, 25.
HI. 8, 25. Philippus. 31. Rudolphus I. 35, 36, 65. Sigismundus. 43.
2. Daniae et Angliae. Canut. 9. Maria. 65.
3. Galliae. Robertus. 9.
4. Hyerosolimitani. Johannes. 34.
5. Hispaniarum. Philippus. 65. 66.
6. Hungarorum. Ferdinandus. 65. Lerdowicus. 67.
Maria ejus uxor. 67.
7. O r i e n t i s. Constantinus Paleologus.
8. P o 1 o n o r u m. Richeza. 15, 16, 17. -
9. Thünisii. N. 34.
V. Principes.
2j>elgii Gebernatrices.
Isabella Eugenio. 73-
Maria. 67- Croy Eug. & Phil. 78. Hassise Landgiavius. 34. Juliae dux Wilhelmus. 40, 43, 44.
55. Oranien Wilhelmus de. 41.
VI. Comites.
1. Bra tuspan ti um.
^Ausfridus. 8. Hilsmundis ejus uxor. 8. 2. Franciae. Baldericus. 1, 3- Hitta ejus uxor. 1, 3. 3. Hogenses vi de Bratu- sp anti um.
4. Kesselenses. Catharina uxor Walrami. 39. Henricus. 29, 83. Walramus. 38, 83. Wilhelmus. 38, 83. eorum extitus. 40.
5. Palatii. Hermannus. 16, 17. Matildis ejus uxor. 16.
6. Ripuariorum. Berta. 21. Frumoldos. 10, 21. Eueza ejus uxor. 10. Henricus, abb^s. 10. Oswerda. 21. Sicco. 10. Wolphelmus abbas. 10. seq.
7. Teister bandiae videBra- tuspan tium.
VII. Nobiles.
ci&Ädvocatus-Almarus. 29. Agris Joh. de 46, 47, 51. Aldendorp Henricus de. 29. Anstel Joh. de. 45. Asselt Godfried de. 45. Bassenheim vide Walpot. Beeck Adam de. 42. Fried. 49. Sibert. 42. Beckhausen Nicolaus de 48.
Theod. 48. Bertolphus. 18. Bezelinus. 18. Biland Otto de. 59. Birgel Laurentius. 54. Bocholtz Aegidius de. Abbas in Gladbach. 46,47,51,53,
54, 68. Alexander. 51. 57, 58- Praepos. in Bocholt. 58. Alexander abbas in Steinfeld. 67. Arnoldus Scultetus . in
Gladbach 56. Arnoldus Canonicus eccl. Cathed.MoguntetLeod. Officiatus in Bingen 64. Fridericus (coloniensis).
72, 74. Fridericus. 72, 74. Johannes de Wede dictus
Bocholtz 45. Petrus abbas in Gladbach 51, 54, 56, 59, 60, 63, 64, 65. Reinerus. 51. posteacor-
beiensis. abbas 68.
Wilhelmus Cellerarius
glad. postea abbas sti
Pantaleonis f 1493 45.
Wilhelmus. 46. Frater
abbatis Petri. 56, 57.
Boedberg Everhardus a. 54, 68.
Bongard Maria de. uxor Ottonis
de Biland. 59. Borchardus. 22. Bosch, Borchard. 53. Breidbach Wilh. a. Bürresheim 64 Breidenrode. N. de. 30. Broel. Nobiles de.
Arnoldus senior et junior. 45. Conradus. 40, 43. Diedericus et eius filius Conradus 43. Philip. Died. 56. Sigfridus. 36, 38, 40. Broichusen Aegidius de. 47, 51. Godfridus. 47. Johannes. 46, 51. Bruken Theod. de. 31., Brunsberg Augustinus.
Marscalcus. 56, 58. Wilhelmus. 60, 63. Dicka Wolterus de. 44. Dirisch Bernardus de. 42.
Reinerus. 45. Dorth Wilhelm. 54. Dücker ab Hüls Henricus. 48.
Theodericus 42, 45. Dussel Tillmann von der. 64. Epsendorf Hermannus de. 48.
Johannes. 46, 47. Erp Antonus ab. 46, 47, 51.

88
Eyl, Elbert de 43. Johannes 35. Eyse, Theod. Advocatus de 37. Ezelinus, 34. Flatten, Anna de 53. Geisbusch. Anna de 52. Gladebach. Adelgerus de 29. Grein. Johannes 68. Groit. Johannes de 45. Guntreve. Johannes miles de 36, 37. Harken. Johannes de 43. Haust. Died. 52. Heidhausen. Johannes de 40. Heipenstein. Wilhelmus de 40. Heresbach. Wignadus de 18. Hochsteden. Johannes de 46, 47. Holthusen. Johannes de 48. Honseler. Goswin dorn, in Huls-
dunk 59. Hostaden, Gerardus de 29.
Johannes 51. Huchelhouen Arnoldus. 72. Christianus de 41. Hucking. Henricus de 48. Imstenradt. Vitus ab. 74.
Kalze. Frid. etHenr. fratres de 31.
Kelle. Rodgerus de et eius uxor Cath. 40.
Kempenich. Ludw. de 35.
Kessel. Mathias de 45.
Kettenis. Petrus de 43, 47.
Kettig. Died. de 53, 59. Otto 53.
Kolenburg. Wilhelmus de 47, 51.
Leie. Theod. de 41.
Linnich. Georg de 42.
Lovenich. Petrus de 41.
Louvenberg Henricus de 45, 47.
Lutzenrode. Goswin de 30.
Goswin ejus filius 30.
Lyskirchen. Johannes de 43.
Malbere (Reifferscheid) Rud. de 31.
Manfredus 34.
Mansfeld. Agnes de 68.
Matlar. Otto de 39.
Micheling. Jacobus de 45.
Milendonc. Theod. de 30.
Monte Claro (mont cleir) Johannes de 31.
Montfort. Johannes de 45.
Nersa. Arnoldus de 47. Nersa. Conradus 41. Nesselrode. Wilhelmus de 46, 47. Nivenheim. Daniel de 40, 45. Hermannus 41. Theod. 45. Nussia. Godfridus de 40.
Johannes 45. Oppendorp. Fried, de 41. Oranien. Wilhelmus de 40, 41. Reineck. Burgravii de
Johannes praep. 38. Johannes ejus nepos 38. Theodericus 37. Rosceio. Johannes de 31. Rouuerde Weuelinghouen. Ad. 48. Gerardus 42, 45, 64. Henricus frater abb. Wilh. et Irmgard, ejus uxor 46. Wernerus 47. Wilh. abbas 42. 45, 46. Sande. Hermannus de 45. Sinzich. Christianus de 41, 42. Spee. Godfridus 47.
Spee. Henricus 45. Sprinckelhouen Walterus de 45,48. Steinbüchel. Arnoldus et Theodericus de 34. Stommel. Euerhardus 51. Troistorp. Johannes de 42, 43. Tuschenbroich. Alard. de 30.
Henricus 32. Ulfde. Thiedericus de 29. Velsen. Alard. de 46, 51. Vlecke, Godefridus de 41. Volmestein. Hermannus de 49. Vrimersheim. Sigerus de 46,47,51. Wachtendonc. Theodericus de 5|. Walpot von Bassenheim. Joh. 64. Wels. Georg de 42.
Giselb. de abbas 41, 42.
Henricus 67, 71.
Johannes 54, 68. Wevelinghouen, vide Rouuer. Wickrath. Marsilius de 35. Wyenhorst. Wilh. de 46, 47, 51. Wylberich (Wiltberg). Emund dominus in Arenthal 58. Zoppenbroich. Johannes de 42.
B. Index locorum.
Äldenrode. 39.
Alest. 87.
Altena. 8.
Amer 54.
Ainersford 8.
Andernach 40.
St. Anton 54.
Apulia 34.
Arenthal 58.
Bechusen 87.
ßeeckhausen 40.
Bettenrode 87.
Bingen 64.
Bommel 8.
Brauweiter 10, 13. 24, 27.
Br'empt 59.
Brocl 30, 36.
Briindiisium 34.
Bocholtz 30, 36, 38, 87.
Bruche (Grevenbroich; 38, 39.
Bruxella 65.
Burente 9.
Burgbrol 40, 41, 43
Burreshcim 64.
Celtan (Zeltingen) 31.
Cisse 41. (Motten 14, 15. Colonia 34,42. Comburg 15. Dacia 26. Damme 87. Driel 8. Dulken 58. Fesula 43. Florentia 43, 45. Geroldishouen 27. Gladbach 1, 38, 59, 87. Grcnsse 36. Herde 29. Hohorst 8. Hoybecke 9. Hude 30. Hüls 42. Hülsdonk 59. Kammervorst 47. Kanerburg 12. Kempen 31, 39, 55, 87. Kirdorp 23. Knopshof 40. Konigsfeld 64.
Konigslautem 67. Kulenhof 30. - Lobbruck (Lobbrich) 6,46, 54, Lutzerode 30. Lutzink 37. Machenstein 29. Mesenieh 23. Mirebecke 9. Neil 10. Nersbroch 33- Nerse 88- Nuceria 34. Nussia 40. Odlobolo 9. Oedt 30. Olbruck 64. Orweiler 40. Osteradt 55. Piperloe 29. Pistoria 43- Polheim 27. Ramersbach 62. Rasleide 29, 30, 87. Reidt 6, 59. Rien 8.
Roma 32, 33, 34, 43.
Roremunda 54.
Ryle 33, 44.
Salevelt |5.
Scharemole 87.
Schiffban 55.
Seheim 23.
Sena 43.
Siegburg 10, 13.
Solingen, vide Zolenghen.
Strompholtz 54.
Tegelen 6.
Tuitium 9, 14, 23, 42.
Vde 87.
Venu an dem 43.
Venlo 6.
Volatera 43.
Vorst 34.
Waldhausen 42.
Weiler 36, 37, 39, 41.
Weisenburg 4.
Westerlo 9.
Woudreghem 9.
Zolenghen 87.
C. Index nonmillarum rerum.
<Jj&dvocatia in Bocholtz, Wyler 37, 52, 53, 56. in Eisse 37. Gladbach. 40, 59. Advocatus modus investiendi 56, 58, 59. Differentia inter here- ditarium et non hered. Gl, 62. Primo non seeundo senbini iura mento tenentur 61. Sedet in judicio post dominum terrae 60. Ejus Stipendium. C3. Beedae 53. Conf. Ritterbeeden. Bibüa Gladbac. 10. Buresfeldensisis reformatio 47, 51. Calendarium Gregor 68. Copitula ord. Bened. 86. Caroli V. abdicationis oratio 65.
Somnium 67. Confessio aeeeptata 60. Comitatus-Rien, Teisterband, Bra-
tuspantimn et Hoyensis 8. Conciliuin Alexandrinum 68. Basiliense 45. Constantinense 43. Ferariense 45. Florentinum 45. Lateranense 53. Lugdunense 34, 35. Nlcenum 68.
Conciliuin Pisanum 43. Romanum 32. Tridentinum 65. Vinnense 40.
Curmut 70, modus reeipiendi 70,84.
Demonstrationes scabinorum in Weyler 57, 59, in Ramersbach 70.
Divisio paludis in Gladbach 38.
Doerenstoss 60.
Euangelii publica lectio 19.
Festum immaculatne coneeptionis B. M. V. 73.
Fluvii Moseila 19, 36. Rhenus 3, 25, ejus diluvium 42, Wipper 2.
Gespannene Bank 57.
Gewalt et Grundherr 58, 59, habet praesidium judicii 60.
Gibellini et Guelphi 34.
Gladbach unde nomen 1, jura abbatum ibid. 53, 59, 80.
Jagd 63.
Judicium in Weyler post meridiem tenendum 56, 57, estjudicum clausuni (gespannene Bank) 57.
Ileretici Almerius 32, Berengarius 14, Bucer 67, Hieroniinus de Prag 43, Huss 43, Lutherus 46, 53, 65, Wiclef42.
Homines proprii 59, 65.
Hungari 1, 3.
Jejunium quadragesimale 23.
Kaecks 68.
Leodinensis dioeesis 4, 5, 6.
Locationes 36, 42, 64, 65, 68.
Magister scolarum 12.
Messerzug 60.
Miracula Wolphelmi 22, 24, 26, Oswendae 21.
Molensium fines 3.
Monasteria, Brauweil. 10, 13, 35, 86, Cassinense 33, Grafschaft 35, St. Martini col. 7, 35, St. Maxiniini treu. 7, 12, Novi operis 29, St. Pantaleonis co- loniensis 9, 10, 29,35, Rylense 33. Sigbergense 10, 13, 35, tuiteense. 9, 35. Weylerense 29.
Monetae. Graden 84, Morken 84, Rader (albus) 70.
Pagamentum Andernacense 40.
Procedendi modus in judicio 61.
Quaestio de symboli interpreta- tione 45.
Rauchhuhn 61, 63.
Reliquiae Gladb. 1, 3, 5, 65, 76.
84, corum expositio permit- titur 46.
Ritterbeeden 59.
Saraceni 34.
Scabini ipsis a novo domino vi- num oifertur 59, sunt in po- testate domini, qui ipsos in Stock et Block mittere potest 60, Domini terrae sub poena periurii demonstrare debent 58, 59, 60, non advocato non hereditario 61, 62, Dominus terrae documentat eorum de- monstrationis et sententias 57. 58, 60, recusationem praeten- dunt 61.
Scultetus in Weyler et ejus jura 57, seq. in Ramersbach 70.
Signum angelicum primo datum 40-
Teinplarii 40.
Titulus dueis et marchionis co- mitibus Geldriae et Juliae con- cessus 41.
Vilicationis jus. 63.
Vini defectus 36, abundantia 42.
Wapenschrey 60.
Warandia 40.
Wedemhof 58. 68.
Zoppe 70.
«^^^ ►g^Sg EMgzb^BB