1

Anno 159 A vno domini 1596 Warm unnd kaltt ich 1 ball verstalt Mens pia mens hilaris virtutis et artis amatrix Hæ sunt diuitiæ, quas studiosus habet Frisch, frolich, auffrichtig, unnd from Das, kindt der studenten richtung S Siccine verum Irem unnd frey auffrecht darbey mit ehrenn unnd wenigk gelt kompt ein gutter gesell durch die weltt, ist wenig veil, so hoeffe Ich, waß ich will, ist armuth ein Ehr. So dem ich ent grosser hern Eß, was gaw ist Trinck wass klait ist. Redt was wan öst, las ein jeglicher, der er ist. So bleib sü der du bist. C Auff Gott unnd gluck setze ich meine hoeffnung Duck

c) . AcR O N Antonius Bavelingius Anno Domini emptus 14 Ein feiner gesell wierd der genandt Dem diese spruch seindt woll bekandt, und auch mit fleiß darnach thut streben Daß Gott gefall sein heiligs leben 0 Hed.

um 4 Mai uḍær enen 1 Uſſe xen
TEL DEL ARVM INSIGNIORVM THESAVRVS, EX M. T. CICERONE eloquentiae principe collectus, in Locos communes digestus, & libris quatuor comprehensus, PETRI LAGNERII Compendienſis opera. Additi sunt praeterea libri duo, quos cognosce ex pagina uersa. Item Index geminus, alter rerum & uerborum copiosiss. alter auctorum ueterum, quorum dicta passim citat Cicero. Antonius Bavelingh me sure. possidet. emptus 26) AD 17. Aufe ris. Ad editionem Venetam Dusseldorpij excudebant Oridryus & Buysius Affines, Anno 1562.

2 Ser. Lat. 506 [Sarana] 1 Continentur hoc opere Sententiæ generales lib. j. Apophthegmata lib. y. lib. iij. Parabolæ seu Similia lib. iiij. Piæ sententiæ Sententiæ variorum auct. Appendix ex Apophtheg. Eras. ¹⁒ lib. v. Sententiae et similia ex Demost. De doctrina Philosophorum Iacotij Vandoperani docta com lib. vj. mentatio ex Cicerone. 32.181 LANDES UND STADT. SISLOTHEK DossalDORF

bea d. v. lib. vj.
ypographi studiosis eloquentiæ, S. T VOBIS probaremus adolescentes studiosi, nihil nos habere quidquam antiquius, quam ut uestris utilitatibus, labore nostro typographico seruiamus, ut opibus eloquentiae uos sedulo augeamus, en alterum uobis Thesaurum ad eam rem ualde accommodatum, exhi hemus. Dedimus enim nuper eum, quem contexendarum epistolarum uocants nunc damus, quem insigniorum sententiarum thesaurum optime quoque inscribi posse iudicauimus. Ex hoc utroque ad eloquentiam, qua nihil laudabilius uel praestantius; bene constituendam, & magnas opes colligetis, & firma praesidia parabitis. Eloquentia enim quoniam uerbis debet esse grandis, sententijs sapiens, utroque genere grauis, ex altero quidem puras ac certas loquendi formulas ac phrases, tanquam pictura tos flosculos decerpetis: ex hoc uero prudentes, graues & qui buslibet rebus accommodatas sententias quasi clarissimas gemmas eruetis. quibus dum uostra exercitia & epistolaria & declamatoria illuminabitis, maximam ijs cum uenustatem tum dignitatem afferetis. Hos itaque Thesauros tam pretiosos in unum quasi corpus simul colligatos, in sinu semper gestate, uobiscum circunferte, &, ut auari solent pecuniarum suarum the sauros, assidue perlustrate, uoluite, reuoluite, numerate: ut tandem nulla usquam subsit moneta, quam non in numerato ac prom ptu habeatis. Quod ut maiore cum auiditate faceretis, priores nos hunc totum censum ita percensuimus, ut quidquid aliorum impressorum incuria subrepsisset adulterinum, magna cura adhibita, sustulerimus. ea diligentia omnem rubiginem prius contractam defricuimus, ut nihil in eo tale reliquum esse factum existimemus. Quam operam, si paruo aere redimentes, uobis non ingratam esse testabimini, & nos uicissim fructum illius operae & maximum & uberrimum a uobis percepisse, confitebimur. Valete. PETRVS A ij

PETRVS LAGNERIVS LECTORI. VVM omnis oratio sententijs quam uerbis debeat esse ornatior, sitque elaborandum magis, ut sententiarum grauitate, quam lu ce uerborum commendetur ora tio: iſtud ego ferre diutius non potui, cum tam multi lectioni Ciceronianae et dictio ni essent addicti, illustres eius sententias negligi: cum non modo bene dicendi, sed multo etiam magis bene ui uendi ratio ab auctoribus petenda sit. Non enim no bis acuenda solum, aut procudenda lingua est, sed complendum etiam pectus plurimarum grauißima rumque artium cognitione & scientia, ne strepitus ille uerborum, uel ornatißimorum, & sonitus inanis rideatur. Vt enim non admodum capitur legentis animus sententiarum subtilitate, si est orationis siccitas: sic nec flumine inanium uerborum admodum commouetur, ubi nulla subest sententia. Praeclare igitur & grauiter Cicero, Compositè & apté sine sententijs dicere, insania est: sententiose autem sine uerborum ordine & modo, infantia. Nos itaque cum ui deremus quaplurimos plurima eße conatos, quibus ad Ciceronis lectionem excitetur magis, et inuitetur iuuentus: nec hoc quidem alienum studijs nostris duxi mus, aliquot tibi ex eo auctore sententias seligere, quibus

quibus tanquam stellis notaretur & illuminaretur oratio tua. Habes etiam à nobis eadem cura & studio, selecta illustrium & clarorum uirorum Apophthegmata, Similia, & Parabolas aliquot: etiam eas Sententias, quae nobis proxime ad pietatem, religio nemque Christianam uidebantur accedere. Quae nos omnia raptim, diligenter tamen, collegimus: multa etiam consultò omisimus, ne auctorem ipsum potius transcripsisse, quàm ex praecipuis, quae praecipua essent, selegiße uideamur: aliquid non nunquam, sed rarò, addentes de nostro, interdum etiam nonnihil immutantes, quo tibi plenior esset & apertior ora tio. Hunc nostrum qualemcunque laborem si probari audierimus, magnum satis ac uberem fructum nostrorum laborum percepiße uidebimur, ad grauio ra etiam fortasse excitabimur. Vale. AD EVNDEM. Ne nos idem saepius repetamus, quod pluribus locis commodißime possumus, id in eum locum, qui maxime proprius uidetur, reiecimus, adiecto Senten tiarum, Apohthegmatum, Similium, & piarum sen tentiarum numero. Atque ne eadem saepius referamus, quae in Apohthegmata & Similia plenißime contulimus, adiecto principio, quod reliquum est, suo loco disquirendum reliquimus. Iterum Vale. M.T. A 3

M. T. CICERONIS SENTENTIARVM LIBER I. De Deo, eiusq; natura. DIIS immortalibus sunt nobis agendi capienda primordia. 2. de Legib. Omnium rerum à Dijs immor talibus principia ducuntur. In Vatinium testem. Plato epistola VIII. Deus est qui uiget, qui sentit, qui meminit, qui praeuidet, qui regit & moderatur, & est aeternus. In Somn. Scipion. Ea est Dei uita, qua nihil beatius, nihil omninò bonis omnibus affluentius cogitari potest. nihil enim agit, nullis occupationibus est implicatus, nulla ope ra molitur: sua potentia & uirtute gaudet, habet exploratum fore se semper, cum in maximis, tum in eternis uoluptatibus. 1. de Nat. deor. Ista est Epicuri sententia, quam exponit Velleius, refellit Cotta I. de Nat.deor. In mundo Deus est aliquis, qui regit, qui gubernat, qui cursum astrorum, qui mutationes temporum, rerum uicißitudines, ordinesque conseruat, terras & maria contemplans, hominum commoda us

2.2.44
CIC. LIB. I. da uitasque tuetur. 1. de Nat. deor. De hominibus nulla gens est, neque tam immaſuetaneque tam ferrea, quae non, etiamsi ignoret qualem De um habere deceat, tamen habendum sciat. 1. de Leg. Omnibus innatum est, & quasi insculptum, esse Deos. 2. de Nat. deor. Quid potest esse tam apertum, tamque perspicuum, cum caelum conspeximus, caelestiaque contempla ti sumus, quam esse aliquod numen praestantißimae mentis, quo haec regantur? Quis est tam uecors, qui cum suspexerit in caelum, Deos esse non sentiat: et ea quae tanta mente fiunt, ut uix quisquam arte ulla ordinem rerum atque uicissitudi nem persequi poßit, casu fieri putet? de Resp. Aru. Dij semper fuerunt, nati nunquam sunt, aeterni sunt futuri. 1. de Nat. deor. Deum agnoscimus ex operibus eius. 1. Tuse. Commoda quibus utimur, lucem qua fruimur, spiritum quem ducimus, a Deo nobis dari & impartiri uidemus. Pro Rosc. Amer. Diagoras. 3. de Nat. deor. In Apopht. 31. Illud uideto, ut Deum noris, etsi ignores & locum & faciem. 1. Tusc. Firmissimum hoc adferri uidetur cur deos esse credamus, quòd nulla gens tam fera, nemo omnium tam sit immanis, cuius mentem non imbuerit deorum opinio. I. Tuscul. A 4 Deus

SENTENTIARVM Deus ipse qui intelligitur a nobis, alio modo intel ligi non potest, nisi mens soluta quaedam et libera, et segregata ab omni cocretione mortali, omnia sentiens & mouens, ipsaque praedita motu sempiterno. I. Tus. Cum ipsa natura magnam homini facultatem de derit, tamen Deus esse putatur, ut & ipsum quod est hominum proprium, non partum per nos, sed di uinitus ad nos delatum uideatur. I. de Orat. Nemo magnus sine aliquo afflatu diuino unquam fuit.11.de Nat.Deor. Nihil est quod Deus efficere non poßit, & quidem sine labore ullo. III. de Nat. Deor. Vt hominum membra. 3. de Nat. Deo. In Simil. 1. Sit hoc a principio persuasum hominib. dominos esse omnium rerum ac moderatores Deos, eaque quae gerantur, eorum geri ditione atque numine, eosque opti me de genere hominum mereri: & qualis quisque sit, quid agat, quid in se admittat, qua mente, qua pietate colat religionem, intueri, piorumque & impiorum habere rationem. 11.de Leg. Thales qui sapientissimus. 2. de Leg. In Apoph. 28 Deorum prouidentia mundus administratur, ijdemque consulunt rebus humanis, neque solum uniuer sis, uerum etiam singulis. I. de Diuin. Deorum prouidentia mundus administratur. 11. de Nat. Deor. Mala & impia consuetudo est contra Deos disputandi,

CIC. LIB. I. sputandi, siue ex animo hoc fiat, siue simulatè. 2. de Nat. Deor. Homini de potestate Deorum timidè, & pauca dicenda sunt. Pro Leg. Manil. Cum a Simonide. I. de Nat. Deor. In Apoph. 30. Nihil est illi principi Deo, qui omnem hunc mun dum regit, quod quidem in terris fiat, acceptius, quàm cocilia coetusque hominum, quae ciuitates appellantur. In Som. Scip. Obscurum Deo nihil potest esse. 3. de Nat. Deo. Ignorare Deus non potest, qua quisque mente sit. 2. de Diuinat. Immortalia parentibus, omnia dijs immortalibus debemus. Post red. ad senat. Dijs immortalibus nos primum natura conciliat. De resp. Arusp. Prima officia Dijs immortalibus debentur. 1. OffiDonis impij ne placare audeant Deos, Platonem audiant, qui uetat dubitare, qua sit mente futurus Deus, cum uir nemo bonus ab improbo se donari ue lit. 2. de Legib. Cum multum animus praestet, &c. 2. de Legib. In pijs Sentent.22. Pietas grata est Deo, sumptus, &c. 2. de Legib. In pijs Sentent. 19. Natura dux optima. Cato Maior. NATVRA dux optima. Mater A 5

10 SENTENTIARVM Mater rerum omnium natura. Paradox. I. Omnium est natura communis. 5. de Finib. Sua cuiusque animantis natura est. 5. de Finib. Sua cuiq; natura est ad uiuendum dux. 5. de Fini. Multis signis natura declarat quid uelit, ac quae rat ac desideret: obsurdescimus tamen nescio quo modo, nec ea, quae ab ea monemur, audimus. Laelius. Facile indicat natura uim suam, cum homines quod facere ipsi non possunt, id rectè in altero fieri iudicant. Laelius. Si tales nos natura genuisset, ut eam ipsam intue ri & perspicere, eademque optima duce cursum uitae conficere possemus: haud erat sane, quod quisquam rationem ac doctrinam requireret, cum natura sufficeret. Nunc uerò paruulos nobis dedit igniculos, quos celeriter malis moribus opinionibusque deprauatis sic restinguimus, ut nusquam naturae lumen ap pareat. Sunt enim ingenijs nostris semina innata uir tutum, quae si adolescente liceret, ipsa nos ad beatam uitam natura perduceret. Nunc autem simulatque editi in lucem & suscepti sumus, in omni continuò praui tate uersamur, ut pene cum lacte nutricis errorem su xisse uideamur. Cum uerò parentibus redditi, dein de magistris traditi sumus, tum ita uarijs imbuimur erroribus, ut uanitati ueritas, & opinioni confirmatae natura ipsa cedat. 3. Tuscul. A natura ipsa desciscimus, ut nobis optimam na turans

CIC. LIB. I. turam inuidisse uideamur. 3. Tuscul. Omnes natura duce uehimur. 1. de Nat. deor. Natura duce errari nullo modo potest. 1. de Leg. Homo naturae obediens, homini nocere non potest. 3. Officior. Naturam ducem si sequamur, nunquam aberrabimus. 1. Officiorum. Nos naturam sequamur, & ab omni, quod abhor ret ab ipsa oculorum auriumque comprobatione fugiamus. 1. Offic. Omnia quae natura aspernatur, in malis sunt: quae aſciſcit, in bonis. I. Tuſcul. Quicquid homini naturaliter insitum est, eo uti de cet: et quidquid agat, agere pro uiribus. Ca. Maior. Omnia quae secundum naturam sunt, habenda sunt in bonis. Cato Maior. Nihil censeamus esse malum, quod sit à natura datum hominibus. 1. Tusc. Nihil in malis ducamus, quod sit uel à dijs immortalibus, uel a natura parente omnium constitutum. 1. Tuscul. Nihil est aliud gigantum more pugnare cum dijs quam naturae repugnare. Cato Maior. Omnia bonum appetunt, seq; & sua diligunt. SEIPSOS omnes natura diligunt. 3. de Finib. Omnis natura est diligens sui. 4. de Finib. Omnis

SENTENTIARVM Omnis natura est conseruatrix sui. 5. de Finib. Omne animal simulatque est ortum, applicatur ad se diligendum, estque in se conseruando occupatum. 4. de Fi Omne animal ipsum sibi commendatum est, ut se & saluum in suo genere, incolumeque esse uelit. 4. de Fin. Omne animal seipsum diligit: ac simul ut ortum est, ita agit, se ut conseruet. 4. de Finib. Omne animal simul ut ortum est, & seipsum, et omnes partes suas diligit. 2. de Fin. Omnis natura uult esse conseruatrix sui, & ut salua sit, & in genere conseruetur suo. 4. de Fin. Principio generi animantium omni est à natura tributum, ut se, uitam, corpusque tueatur, declinetque ea, quae ei nocitura uidentur, omniaque, quae sunt ad uiuendum necessaria, inquirat & paret, ut pastum ac latibula. 1. Offic. Est non scripta sed nata lex, quam non didicimus, decepimus, legimus: uerum ex natura ipsa arripuimus, hausimus, expreßimus: ad quam non docti, sed facti, non instituti, sed imbuti sumus: ut si uita nostra in aliquas insidias, si in uim, in tela aut latronum, aut inimicorum incidisset, omnis honesta ratio esset expediendae salutis. Pro Milone. Hoc et ratio doctis, et necessitas barbaris, et mos gentibus, & feris natura ipsa praescripsit, ut omnem semper uim, quacunque ope possent, a corpore, a capite, à uita sua propulsarent. Pro Milone. Natu

und
CIC. LIB. I. Natura omnes ea quae bona uidentur, sequuntur, fugiuntque contraria. 4. Tusc. Vt bona natura appetimus, sic a malis natura de clinamus. 4. Tus. Appetuntur ea quae secundum naturam sunt, de elinanturque contraria: & omne animal appetit quaedam, & fugit a quibusdam. 3. de Nat. Deor. Omnes malunt sibi esse rectè. quam alteri. NEMO est tam demens, tamque parum de se cogi tans, qui alienam uitam magis quàm suam diligat. Orat. in Vat. Sibi ut quisque malit quod ad uitae usum pertinet, quam alteri acquirere, concessum est, non repugnante natura. 3. Offic. Nostrae utilitates nobis omittendae non sunt, alijsque tradendae. 3. Offic. Qui multorum custodem se profitetur, eum sapientes sui primum capitis aiunt custodem esse opor tere. Philip.12. Nemo ferè est, qui sui periculi iudex, non sibi se aequiorem, quam reo praebeat. Pro Deiotaro. Tibi potius, quam cuiuis sis amicus. Cicero Dolabellæ, lib. 9, epist. famil. Et nos, liberos: & ferae, partus suos diligunt. COMMVNE omnium animantium est, coniun ctionis

14 SENTENTIARVM ctionis appetitus procreandi caussa, & cura quaedam eorum, quae procreata sunt. 1. Offic. A natura ipsa, ut eos quos genuerimus, amemus, impellimur. 3. de Finib. Bestiae pro suo partu ita propugnant, ut uulnera excipiant, nullos impetus, nullos casus reformident. 5. Tuscul. Ferae partus suos diligunt, & nos in liberos nostros uti debemus indulgentia. 2. de Orat. Id natura tributum est, ut ij qui procreati essent, à procreatoribus amarentur. 4. de Finib. Nihil dulcius hominum generi à natura datum est, quàm sui cuique liberi. Post red. ad Quirit. Nihil nobis natura iucundius, nihil carius esse uoluit, nihil dignius, in quo omnis nostra diligentia indulgentiaque consumatur. Quare dum habemus par uos liberos, et incertum est, quàm longa nostrum eu iusque uita futura sit: consulere uiui, ac prospicere debemus, ut illorum solitudo, & pueritia quàm fir missimo praesidio munita sit. 3. Act. in Ver. Is pater est amens, qui odit eum sine caussa, quem procreauit. Pro Cluentio. Non est boni, neque liberalis parentis, quem procrearit & eduxerit, eum non uestire & ornare, praesertim cum se locupletem esse negare non possit. 11.de Oratore. Nullum est nomē amantius indulgentiusq́;, quā maternum. Pro Cluent. Suns

i
CIC. LIB. I. Sunt obseruandi parentes non violandi. 6 PARENTES carißimos habere debemus, quod ab his uita, patrimonium, libertas, ciuitas tradita est. Post red. ad senat. Parentibus nos primum natura conciliat: quos uon alere, nefarium est. De resp. Arusp. Cuiusmodicunque mater sit, tamen in iudicio filij de turpitudine parentis dici uix oportet. Pro CluNon modo reticere homines parentum iniurias, sed etiam aequo animo ferre oportet. Pro Cluent. Magnam uim, magnam necessitatem, magnam possidet religionem paternus maternusque sanguis: ex quo si qua macula concepta est, non modo elui non potest, uerùm usque eò permanat ad animum ut summus furor atque amentia consequatur. Pro Ros. Amer. Vim neque parenti, neque patriae afferre oportet. Cicero Lentulo, epist. Famil.lib.I. Peccatum est parentes uiolare. 3. de Finib. Magna est uis humanitatis: multum ualet communio sanguinis. portentum atque monstrum certißimum est, esse aliquem humana specie & figura, qui tantum immanitate bestias uicerit, ut propter quos hanc suauißimam lucem aspexerit, eos indignißime luce priuarit: cùm etiam feras inter sese partus atque edis catio, & natura ipſa conciliet. Pro Roſc. Amer. Nullum supplicium satis acre reperiri potest in cum, qui mortem obtulerit parenti: pro quo mori ipsum

16 SENTENTIARVM ipsum, res si postularet, iura diuina atque humana pe stulant. Pro Rosc. Amer. Nemo parricidae supplicio, misericordia commo uetur. 4. Tusc. Maiores nostri cum intelligerent nihil esse tam sanctum, quod non aliquando uiolaret audacia, supplicium in parricidas singulare excogitarunt: ut quos natura ipsa retinere in officio non posset, ij magnitudine poenae maleficio submouerentur. insui uolue runt in culeum uiuos, atque ita in flumen deijci. Atque ui dentur hunc hominem ex rerum natura sustulisse et eri puisse, cui repente caelum, solem, aquam terramque ade merunt: ut qui eum necasset, unde ipse natus esset, ca reret ijs rebus omnibus, ex quibus omnia nata esse dicuntur. Noluerunt feris corpus obijcere, ne bestijs quoque, quae tantum scelus attigissent, immanioribus uteremur. non sic nudos in flumen deijcere, ne cùm delati essent in mare, ipsum polluerent, quo cetera quae uiolata sunt, expiari putantur. Denique nihil tam uile, neque tam uulgare est, cuius partem ullam reliquerint. etenim quid tam est commune, quam spiritus uiuis, terra mortuis, mare fluctuantibus, littus eiectis? ita uiuunt dum possunt, ut ducere animam de cae lo non queant: ita moriuntur, ut eorum ossa terra non tangat: ita iactantur fluctibus, ut nunquam abluantur: ita postremò eijciuntur, ut ne ad saxa quidem mortui conquiescant. Pro Rosc. Amer. Solon,

1
CIC. LIB. I. Solon, cum interrogaretur. Pro Roscio Amer. In Apophtheg. 34. Omnes discendi studio tenentur. TANTVS est innatus in nobis cognitionis amor et scientiae, ut nemò dubitare possit, quin ad eas res hominum natura nullo emolumento inuitata rapiatur. Videmus ne ut pueri ne uerberibus quidem à con templandis rebus, perquirendisque deterreantur, aut pulsi requirant, et aliquid se scire gaudeant, ut alijs narrare gestiant? Quid uerò, qui ingenuis studijs atque artibus ita delectantur, ut nec ualetudinis, nec rei familiaris habeant rationem: omniaque perpeti ipsa co gnitione & scientia captos, & cum maximis curis, & cum laboribus compensare eam, quam ex discendo capiant uoluptatem? 5. de Finib. Est insita quaedam, uel potius innata cupiditas sci entiae: natique sumus ad congregationem, ad societatem, ad communitatemque generis humani. 4. de finib. Omnes trahimur & ducimur ad cognitionis & scientiae cupiditatem, in qua excellere, pulchrum pis tamus: labi autem et errare, nescire & decipi, & ma lum, & turpe ducimus. I. Offic. Cum sumus necessarijs negotijs curisque uacui, tum duemus aliquid uidere, audire, discere: cognitionemque rerum aut occultarum, aut admirabilium ad bene bea teque uiuendum necessariam ducimus. 1. Offic. Fictas fabulas, è quibus utilitas nulla duci potest, cuns

SENTENTIARVM cum uoluptate legimus. Quid? uolumus nomina eorum qui quid gesserunt, nota nobis esse, parentes, pa triam, multa praeterea non necessaria. Quid? homines infima fortuna, nulla spe rerum gerēdarum, opifices denique delectantur historia, maximeque eos uidere possumus res gestas audire & legere uelle, qui à spe gerendi, absunt, confecti senectute. 5. de Finib. In ipsis rebus quae discuntur & cognoscuntur, inuitamenta insunt, quibus ad discendum, cognoscendumque mouemur. 5. de Finib. Nemo est orator, qui se Demosthenis similem esse nolit. De opt. gen. Orat. Optimus & grauißimus quisque confitetur, se mul ta ignorare, & multa sibi etiam atque etiam esse discenda. 3. Tusc. Omnia scire cuiusmodi sint cupere, curiosum est: duci uerò maiorum rerum contemplatione, summorum uirorum est putandum. 5. de Finib. Tu quam sit homo litterarum cupidus, quinto de Finibus leges uberius. Quam certa sint sensuum iudicia. SENSVM ita clara iudicia & certa sunt, ut si optio naturae nostrae detur, & ab ea Deus aliquis requirat, contenta ne sit suis integris incorruptisque sen sibus, an postulet melius aliquid, non uideam quid quaerat amplius. 2. Acad. Littera

CIC. LIB. I. Litterarum laus & vtilitas. ARTES uirtutis sunt magistrae. 4. ad Heren. Suauitate scientiae nihil est homini iucundius. 3. de Oratore. scientia, nulla res est praestantior. 2. de Nat. deor. Si ex litteris delectatio tantùm peteretur, tamen hanc animaduersionem, humanißimam et liberalissimam iudicaremus. nam ceterae neque temporum sunt, neque aetatum omnium, neque locorum. Haec studia adolescen tiam agunt, senectutem oblectant, secundas res ornant, aduersis perfugium ac solatium praebent: delectant domi, non impediunt foris: pernoctant nobiscum, peregrinantur, rusticantur. quòd si ipsi neque attingere, neque sensu nostro gustare possumus, tamen ea mirari debemus, etiam cum in alijs uideamus. Pro Arch. Studijs ac litteris res secundae ornantur, aduersae adiuuantur. Ad Lucceium. 5. Famil. An ullum putas fieri posse ciuem egregium, qui non sit ijs eloquentiae artibus & bonis disciplinis eru ditus? An ulla alia esse putas rudimenta, & incunabula uirtutis, quibus animi ad gloriae cupiditatem aluntur? Resp. in Sal. Vt ager quamuis fertilis. 2. Tusc. in Simil. 35. Multi cum in potestate essent hostium ac tyranno rum: multi cum in custodia, multi in exilio, dolorem suum doctrinae studijs leuarunt. 5. de Finib. Litterae posteritatis causa repertae sunt, quae obli uioni B 2

SENTENTIARVM 20 uioni subsidio esse poßent. Pro Sylla. Exempla omnia iacerent in tenebris, nisi litterarum lumen accederet. Pro Arch. poeta. Nullius agricolae cultu stirps tam diuturna, quam poetae uersu seminari potest. I. de Legib. Alexander cùm in Sigaeo. Pro Archia poeta. In Apophtheg. 78. Non tam praeclarum est scire Latinè, quam turpe nescire. Orat. ad Brut. Nescire quid antea quàm natus sis, acciderit, id est, semper esse puerum. Orat. ad Brut. Praeclarum mihi uidetur adeptus is, qui qua re ho mines bestijs praestant, ea in re hominibus ipsis antecellat. 1.de Inuent. Plato tum denique. epist. ad Qu. fra. in Apopht. 7. Bias, cuius cùm patriam. 1. Para. in Apoph. 65. Quis in eo summe elaborandum non arbitretur, ut quo uno homines bestijs praestent, in hoc hominibus ipsis antecellat? 1.de Orat. Artes coniunctae. OMNES artes, quae ad humanitatem pertinent, habent commune quoddam uinculum, & quasi cognatione quadam inter se continentur. Pro Archipoeta. Omnis ingenuarum & humanarum artium doctrina, uno quodam societatis uinculo continetur. 3. de Oratore. Ceterae artes sese ipsae per se tuentur singulae. 2. de Orat. Non

1### Gipsis
CIC. LIB. I. Non est in litteris desperandum. 10 QVIBVS natura minora data sunt, tamen illud assequi possunt, ut his quae habeant, modice & scienter utantur, ut ne dedeceat. 1.de Orat. Nihil est quod quisquam magnitudinem artium, ex eo quòd senes discunt, pertimescat: namque aut senes ad eas accesserunt, aut usque ad senectutem in studijs detinentur, aut sunt tardißimi. 3. de Orat. Litterae discuntur facilè, si & tantum sumas, quan tum opus sit, & habeas qui docere fideliter poßit, et scias ipse etiam discere: ita ut facilis usus doctrinam confirmet, mediocris opera tribuatur, memoria, studiumque permaneat. 3. de Orat. Non est interdictum aut a rerum natura, aut a lege aliqua, atque more, ut singulis hominibus ne amplius quam singulas artes noße liceat. 1. de Orat. Interest magni eius, qui discere uult, utrum unum omnia, an omnia neminem, sed aliud alium putet con sequi posse. si enim putabit, omnia poße penes unum consistere, ipse quoque ad omnium nitetur facultatem: si is desperabit, in paucis se exercebit: ipsis enim con tentus erit. 3.de Orat. Multi sunt, qui desperatione debilitati, experiri id nolunt, quod se assequi posse diffidunt: sed par est omnes omnia experiri, qui res magnas, & magnopere expetendas concipiunt. Quod si quem aut natura sua, aut illa praestantis ingenij uis deficiet, aut minus instruB 3

SENTENTIARVM instructus erit magnarum artium disciplinis: teneat tamen eum cursum, quem poterit. prima enim sequen tem, honeſtū est in ſecundis, tertijsq; conſiſtere. Non enim in poetis Homero soli locus est, aut Archilocho, aut Sophocli, aut Pindaro. Nec uerò Aristotelen in philosophia deterruit a scribendo amplitudo Pla tonis. Nec ipse Aristoteles admirabili quadam scien tia ceterorum studia restinxit. Nec solum ab optimis studijs excellentes uiri deterriti non sunt, sed ne opi fices quidem se artibus suis remouerunt, qui aut lalysi non potuerunt, aut Coae Veneris pulchritudinem imitari: nec simulachro Iouis Olympij, aut Dorypho ri statua deterriti reliqui, minus experti sunt quid efficere, aut quo progredi poßent: quorum tanta mul titudo fuit, tanta in suo cuiusque genere laus, ut cum summa miremur, inferiora tamen probemus. In oratoribus uerò, graecis quidem, admirabile est quantum inter omnes unus excellat. Attamen, cum esset Demo sthenes, multi oratores magni & clari fuerunt, e antea fuerant, nec postea defecerunt. Quare non est, cur eorum qui se studio eloquentiae dediderunt, spes infringatur, aut languescat industria. nam neque illud ipsum quod est optimum, desperandum est: & in praestantibus rebus magna sunt ea, quae sunt optimis proxima. In Orat. Natura nulla est, quae non habeat in suo genere res complures dißimiles inter se, quae tamen consimit

.
CIC. LIB. I. mili laude dignentur. 3. de Oat. Non dubium est, quin multi, cum ita nati essent, ut quaedam contra naturam deprauata haberent, restituerentur et corrigerentur à natura, cum se ipsa reuocasset, aut arte aut medicina: aut quorum linguae sic inhaerent, ut eloqui non possent, hae scalpello resectae liberarentur. Multi etiam naturae uitium meditatione atque exercitatione sustulerunt: ut Demosthenem scribit Phalereus, cum dicere nequiret, exercitatione fecisse, ut planissime diceret. 2. de Diuin. In Demosthene tantum studium fuisse, tantusque la bor dicitur, ut primum impedimenta naturae, industriae diligentiaque superaret: cumque ita balbus esset, ut eius ipsius artis, cui studeret, primam litteram non posset dicere, perfecit meditando, ut nemo planius eo locu tus putaretur. Deinde cum spiritus eius esset angustior, tantum continenda anima in dicendo est conse cutus, ut una continuatione uerborum, binae ei conten tiones uocis & remissiones continerentur. Quinetiam, ut memoriae proditum est, coniectis in os calculis, summa uoce uersus multos uno spiritu pronunciare consuescebat: neque is consistens in loco, sed inambulans, atque ascensu ingrediens arduo. 1. de Orat. Nihil est, quod longinquitas temporis efficere non poßit.1.de Diuinat. Quaerendi defatigatio turpis est, cùm id quod quaeritur, sit pulcherrimum. 2. de Finib. Non B 4

SENTENTIARVM Non est consentaneum, ullam honestam rem, actio nemue, ne solicitus sis, aut non suscipere, aut susceptam deponere. Quòd si curam fugimus, uirtus fugi enda est, quae necesse est ut cum aliqua cura, res sibi contrarias aspernetur, atque oderit: ut bonitas malitiam, temperantia libidinem, ignauiam fortitudo. Laelius. Sine studio & ardore quodam amoris, in uita nihil quidquam fit egregium. 1. de Orat. Diligentia in omnibus rebus plurimum ualet: haec praecipue colenda est nobis, haec semper adhibenda, haec nihil est quod non assequatur: qua una uirtute omnes reliquae uirtutes continentur. 2. de Orat. Parum ualet doctrina, nisi industria, studio, labore, diligentia comprobetur. 3. ad Heren. Quae bona sunt, fieri meliora possunt doctrina, e quae non optima, acui tamen aliquo modo & corrigi poßunt. 1.de Orat. In omni disciplina infirma est artis praeceptio sine summa assiduitate exercitationis. 3. ad Heren. Nulla ars litteris sine interprete, et sine aliqua exercitatione percipi potest. Cic. Treb. Fam. epist. 7. Studia nihil prosunt perueniendi aliquo, nisi illud, quod eo, quò intendas, ferat deducatque, cognoris. 1. de Oratore. Nihil statim absolutum. NIHIL est simul & inuentum et perfectum. De Clar. Orator. Nihil

CIC. LIB. I. Nihil est in natura rerum omnium, quod se uniuer sum profundat, & quod totum repentè euolet: sic omnia quae fiunt, quaeque aguntur acerrime, leuioribus principijs natura ipsa praetexuit. 2. de Orat. Omnium rerum principia parua sunt, sed suis pro gressionibus usa, augentur. 5. de finib. Nihil in simplici genere omni ex parte perfectum atque beatum natura expoliuit, tanquam ceteris non sit habitura quod largiatur, si uni omnia concesserit. 1. de Inuent. Nihil refert quàm citò, si sat bene. ETSI utile est subitò saepe dicere, tamen illud utilius, sumpto spacio ad cogitandum, paratius atque accuratius dicere. I. de Orat. Non potest in eo esse succus diuturnus, quod nimis celeriter est maturitatem assecutum. 2. de Orat. Sapientis laus, & sapientiæ commendatio. SAPIENTIA est rerum diuinarum & humana rum scientia, cognitioque quae cuiusque rei causa sit: ex quo efficitur, ut diuina imitetur, humana omnia inferiora uirtute ducat. 4. Tusc. Mater omnium bonarum artium est sapientia, a cu ius amore Graeco uerbo Philosophia nomen inuenit, qua nihil a dijs immortalibus uberius, nihil florentius, nihil praestabilius hominum generi datum est. Haec enim una nos, cùm ceteras res omnes, tù quod est B 5

26 SENTENTIARVM est difficilimum, docuit, ut nosmetipsos nosceremus. Cuius praecepti tanta uis, tanta sententia est, ut ea non homini cuipiam, sed delphico Deo tribueretur. Nam qui seipsum norit, primum aliquid se habere sen tiet diuinum, ingeniumque in se suum, sicut simulacrum aliquod putabit, tantoque munere deorum semper dignum aliquid et faciet et sentiet: et cum seipse perspexerit totumque tentarit, intelliget quemadmodum à natura subornatus, in uitam uenerit, quantaque instru menta habeat ad obtinendam adipiscendamque sapien tiam. quoniam principio rerum omnium quasi adum bratas intelligentias animo ac mente conceperit, qui bus illustratus, sapientia duce, bonum uirum, & ob eam ipsam caußam cernat se beatum fore. 1. de Leg. Sapientia est rerum diuinarum atque humanarum scientia, in qua continetur deorum et hominum com munitas & societas inter ipsos. 1. Offic. Sapientia, ars uiuendi putanda est, quae moestitiam pellit ex animis, quae exhorrescere metu non sinit: qua praeceptrice, in tranquillitate uiui potest, cu piditatum ardore restincto. 1. de Finib. Sapientia est sanitas animi. 3. Tusc. Sapientia sola est, quae nos a libidinum impetu, & formidinum terrore uindicet, & ipsius fortunae mo deste ferre doceat iniuriam, & omnes doceat uias, quae ad quietem, & tranquillitatem ferunt. I. de Fin. Sapientia, hominis est custos & procreatrix. 4. Hec de Finib.

CIC. LIB. I. Haec est una omnis sapientia, non arbitrari sese scire quod nesciat: ob eamque rem Socrates ab Apolli ne omnium sapientißimus est dictus. 1. Acad. Sapientia nihil est optabilius, nihil praestantius, nihil homine dignius. Estq́; diuinarum rerum & hu manarum scientia: cuius studium si quis uituperat, haud sane intelligo, quidnam sit, quod laudandum pu tet. 2. Offic. Illa est praestans et diuina sapientia, perceptas pe nitus et pertractatas humanas res habere: nihil admi rari cum acciderit, nihil antequam euenerit, non eue nire posse, arbitrari. 3. Tusc. Sapientia nihil est melius. 2.de Nat.deor. Ad remp. plurima ueniunt commoda, ſi moderatrix omnium rerum praestò est, sapientia: hinc ad ipsos qui eam adepti sunt, laus, honor, dignitas confluit. 1.de Inuent. Oculorum est in nobis sensus acerrimus, quibus sa pientiam non cernimus. quàm illa ardentes amores ex citaret sui, si uideretur? 2. de Finib. Laudem sapientiae statuo maximam, non aliunde pen dere, nec extrinsecus aut bene, aut malè uiuendi suspensas habere rationes. Ad. Lucce. lib. 5. Famil. Nihil est turpius, quam sapientis uitam ex insipi entium sermone pendere. 2. de Finib. Qui ex errore imperitae multitudinis pendet, is in magnis uiris non est habendus. 1. Offic. Ignos

28 SENTENTIARVM Ignobilitas, aut humanitas, aut etiam popularis offensio, sapientem esse non prohibet. 5. Tusc. Cum sapiens & bonus uir, qualis fuit ille, suffragijs praeteritur, non populus à bono consule potiùs, quàm ille à bono populo repulſam fert. 5. Tuſc. Sapientis animus magnitudine consilij, tolerantia rerum humanarum, contemptione fortunae, uirtutibus omnibus ut mœnibus septus, uinci aut expugnari non potest. Paradox. 4. Sapientis animus nunquam est in uitio, nunquam turgescit, nunquam tumet, nunquam sapiens irascitur.3. Tusc. Est sapientis, quidquid homini accidere possit, id praemeditari, & ferendum modicé, si aduenerit. Philippi. 11. Sapienti nihil potest uideri magnum in rebus humanis, cui aeternitas omnis, totiusque mundi nota sit ma gnitudo. nam quid aut in studijs humanis, aut in tam exigua uitae breuitate magnum sapienti uideri potest? qui semper animo sic excubat, ut ei nihil improuisum accidere possit, nihil inopinatum, nihil omnino nouum: atque idem ita in omnes partes aciem intendit, ut semper uideat sedem sibi & locum sine mole stia atque angore viuendi, ut quemcunque casum fortuna inuexerit, hunc apte & quiete ferat. 3. Tusc. Neque laetabitur unquam, neque moerebit nimis, qui semper in seipso omnem spem reponet sui. 5. Tusc. Sapiens

CIC. LIB. I. 29 Sapientia est una, quae moestitiam pellat ex animis, quae nos exhorrescere metu non sinat: qua praeceptri ce in tranquillitate uiui potest, omnium cupiditatum ardore restincto. 5. de Finib. Sapienti malum uideri nullum potest, quod uacet turpitudine: aut ita paruum malum, ut id obruatur sapientia, uixque appareat, qui nihil opinione affingat, assumatque ad aegritudinem. neque id putet eße rectum, sed quam maxime excruciari, luctuque confici: quo prauius nihil eße potest. 3. Tusc. Quisquis est, qui moderatione & constantia pol leat, quietus animo est: sibique ipse placatus, ut neque ta bescat molestijs, neque frangatur timore, nec sitienter quid expectans ardeat desiderio, nec alacritate futi li gestiens deliquescat, is est sapiens. 4. Tusc. Vir temperatus, constans, sine metu, sine aegritudine, sine alacritate ulla, sine libidine, is est sapiens. 5. Tus. Omnes qui in rerum contemplatione studia pouebant, sapientes & habebantur & nominabantur. 5. Tusc. Qui omnibus uirtutibus instructi & ornati sunt, tum sapientes, tum uiri boni dicuntur. 5. Tus. Sapientißimus est, cui quod opus sit, ipsi uenit in mentem. Pro Cluent. Quidquid à sapiente proficiscitur, id continuò debet expletum esse suis partibus. 3. de Finibus nec est ſapientis dicere, Non putabam. Qui ipse sibi sapiens prodesse nequit, nequidquam sapit,

50 SENTENTIARVM sapit, dicebat Ennius. ad Treb. Fam. li. 7. & 3. Offic. In Apoph. 120. μος Ad Caesar. Fam. lib. 3. In Apophtheg. 87. De felicitate sapientis plura leges tertio Tusculanar. & paradox. finali & penultimo. Stultus. SAPIENTISSIMVS quisque aequißimo animo moritur, stultißimus iniquißimo. Paradox. Cat. Ma. Stulti malorum conscientia torquentur: Sapien tes bona praeterita renouata grata recordatione delectant.1.de Finib. Nullus stultus beatus, et sapiens non beatus. 1. de F. Multa sunt incommoda in uita, quae sapientes com modorum compensatione leniunt: stulti nec uitare ue nientia possunt nec ferre praesentia. 1. de Nat. deor. Vt stultitia. 5. Tusc. In Simil. 72. Tu uide primo de Finibus plenissime, quibus curis & angoribus stulti conficiantur, & quibus sapientes perfruantur uoluptatibus. Stultitia. STVLTITIA maius est malum, quam omnia ma la & fortunae & corporis. 3. de Nat. deor. Omnium malorum stultitia est mater. De pet. Cons. Insipientia nullum maius malum est. 3. Tusc. Miserius stultitia quid dicere possumus? 1. de Nat. deorum. Quid abiectius stultitia dici potest? 1.de Leg Omnes stulti insaniunt. 4. Tusc. Est pro

41
eIC. LIB. I. Est proprium stultitiae, aliorum uitia cernere, obliuisci suorum. 3. Tusc. Stultorum plena sunt omnia. Cicer. Papir. Peto. Famil. 9. Quarto paradoxo & quinto plura legere potes. Prudentia. PRVDENTIA, est rerum expetendarum scien tia. 1. Officior. Nihil est homini prudentia dulcius, aut sagaci ac bona mente melius. I. Tusc. Non potest esse iucunda uita, à qua absit prudentia. 5. Tuscul. Omnibus artibus uolumus attributam esse eam, quae communis appellatur prudentia, quam omnes, qui cui que artificio praesunt, debent habere. 5. de Finib. In prudentia duo uitia uitanda sunt: unum, ne incognita pro cognitis habeamus, hisque temerè aßentia mur. Quod uitium effugere qui uolet (omnes autem uelle debent) adhibebit ad considerandas res, & tem pus & diligentiam. Alterum est uitium, quod quidam ni mis magnum studium, multamque operam in res obscuras at que difficiles conferunt, easdemque non necessarias. 1. Off. Vt quisque maxime perspicit quid in quaque re ue rißimum sit: quique acutißimè & celerrimé potest et uidere & explicare rationem, is prudentißimus & sapientißimus rité haberi solet. I. Offic. Laus Philosophiae & vtilitas. Philo

SENTENTIARVM PHILOSOPHANDI ratio eſt triplex: una de uita & moribus: altera de natura et reb. occultis: ter tia de dißerendo, & quid uerum, & quid falsum, quid rectum in oratione, quid prauum, quid consentiens, quid repugnet iudicando. 1. Acad. Philosophia in tres partes est distributa: in naturae obscuritatem, in disserendi subtilitatem, in uitam atque mores. 1. de Orat. Cum tota Philosophia frugifera et fructuosa, nec ulla pars eius inculta ac deserta sit: tum nullus in ea feracior locus est, nec uberior, quàm de officijs, à qui bus constanter, honesteque uiuendi praecepta ducuntur.3.Offic. Philosophia mater omnium bonarum artium, nihil est aliud, nisi (ut Plato ait) bonum & inuentum Deorum. haec nos primum ad Deorum cultum, tum ad modestiam magnitudinemque animi erudiuit, eademque ab animo tanquam ab oculis caliginem dispulit, ut omnia supra, infra, prima, ultima, media uideremus. I. Tusc. Est laudatarum artium omnium procreatrix quaedam, & quasi parens ea, quam Philosophiam Graeci uocant.1.de Orat. Philosophia nihil est aliud, si recte interpretari uolumus, quàm studium sapientiae. 2. Offic. Cultura animi Philosophia est, quae extrahit uitia radicitus, & praeparat animos ad satus accipiendos. 2. Tuscul. Philoe

### 175
CIC. LIB. I. Philosophia medetur animis, solicitudines detrahit, cupiditatibus liberat, pellit timores. 2. Tusc. Est animi medicina, Philosophia: cuius auxilium, non ut in corporis morbis, petendum est foris: omnibusque opibus uiribusque, ut nosmet ipsi nobis mederi possimus, elaborandum est. 3. Tusc. Philosophia mater est omnium benefactorum, beneque dictorum. De Claris Orat. Vitiorum peccatorumque nostrorum omnis a Philosophia petenda est medicina. 5. Tusc. Sine Philosophia fieri non potest, ut sanus sit animus. 3. Tusc. Vt medici, toto corpore curando. 3. Tus. In Sim. I. Radicem omnium malorum stirpitus Philosophia se extracturam pollicetur: demus ergo huic nos exco. lendos, patiamurque nos sanari ab ea, si boni & beati uolumus esse, omnia adiumenta & auxilia petamus bene beateque uiuendi .4. Tusc. Philosophia uirtutes continet, & officij & benen uiuendi disciplinam quam qui profitetur, grauißimam mihi personam sustinere uidetur. In Pisonem. Est Philosophia paucis contenta iudicibus, multi tudinemque consultò fugiens, eique ipsa & suspecta & inuisa. 2. Tusc. Nunquam satis digne poterit laudari Philosophia, cui qui pareat, omne tempus aetatis poßit sine molestia degere. Cato Maior. Nullum C

SENTENTIARVM Nullum bonum Philosophia optabilius, nullum prae stantius neque datum est mortalium generi, deorum consensu, neque dabitur. De Vniuer. O uitae Philosophia dux, ô uirtutis indagatrix, ex pultrixque uitiorum: quid non modò nos, sed omnino uita hominum sine te esse potuisset? Tu urbes peperi sti, tu dissipatos homines in societatem uitae conuoca sti. Tu eos inter se primo domicilijs, deinde coniugijs, tum litterarum & uocum communione iunxisti. Tu inuentrix legum, tu magistra morum & disciplinae fuisti. Tu uitae tranquillitatem largita nobis es, & terrorem mortis sustulisti. 5. Tusc. Nihil est dulcius otio litterario, his dico litteris, quibus infinitatem rerum atque naturae, & in hoc ipso mundo caelum, terras, maria cognoscimus. 5. Tusc. Thales Milesius, ut obiurgatores suos conuinceret, ostenderetque Philosophum, si ei commodum esset, pecuniam facere posse, omnem oleam, antequam florere coepisset, in agro Milesio coemisse dicitur. Ani maduerterat fortasse quadam scientia, olearum uber tatem fore. 1.de Diuinat. Qui ceteris rebus pro nihilo habitis, rerum natu ram studiosè intuentur, & sapientiae studiosi & Philosophi habentur. 5. Tusc. Philosophi uirtutis magistri. 2. Tusc. Magistri uirtutis, philosophi. 5. Tusc. Non ex singulis uocibus Philosophi spectandi sunt,

Cun
CIC. LIB. I. sed ex perpetuitate & constantia: resque spectari opor tet, non uerba. 5. Tusciil. In Philosophia res spectantur, non uerba penduntur. Orat. ad Brut. A Philosopho, si adferat eloquentiam, non aspernor: si non habeat, non admodum desidero. 1. Tusc. Sunt qui in rebus contrarijs parum sibi constent, uoluptatem seuerissime contemnant, in dolore sint mol liores, gloriam negligant, frangantur infamia. 1. Offi. Vt si grammaticum professus se quispiam. 2. Tus. In Simil. 20. Quotusquisque Philosophorum inuenitur, qui sit ita moratus, ita animo ac uita constitutus, ut ratio postu lat: qui disciplinam, non ostentationem scientiae, sed le gem uitae putet: quique obtemperet ipse sibi, ac decre tis suis pareat? Videre licet alios tanta leuitate e iactatione, ijs ut fuerit non didicisse melius: alios pecuniae cupidos: nonnullos gloriae: multos libidinum seruos, ut cum eorum uita mirabiliter pugnet oratio, quod quidem est turpissimum. 2. Tusc. Eloquentia Pacis est comes, otijque socia, & iam bene constitutae ciuitatis quasi alumna quaedam, eloquentia. De claris Orat. Nemo est, qui nesciat, initio genus humanum in montibus ac siluis dissipatum, prudentium consilijs compulsum, & disertorum oratione delinitum, se 2 oppe

36 SENTENTIARVM oppidis, mœnibusque sepsisse. 1. de Orat. Fuit quoddam tempus, cum in agris homines passim bestiarum more uagabantur, & uictu ferino sibi uitam propagabant: nec ratione animi quidquam, sed pleraque uiribus corporis administrabant. Nemo legitimas uiderat nuptias, nemo certos inspexerat liberos. Quo tempore quidam magnus uidelicet uir, dispersos homines in agris, & in locis siluestribus abditos, ratione quadam compulit in unum locum, & congregauit, & eos ex feris & immanibus, mites red didit & manſuetos. 1. de Inuent. Hoc tempore cùm homines nondum neque naturali, neque iure ciuili descripto, fusi per agros, atque disper si uagarentur, tantumque haberent, quantum manu ac uiribus per caedem ac uulnera aut eripere, aut retine re potuissent: extiterunt uiri uirtute et consilio prae stanti, qui dißipatos unum in locum congregarunt, eosque ex ferocitate illa ad iustitiam atque mansuetudi nem transtulerunt, & inuento diuino & humano iu re eos mœnibus sepſerunt. Pro Seſtio. Duae sunt artes, quae possunt locare homines in am plißimo gradu dignitatis: una imperatoris, altera oratoris boni: ab hoc enim pacis ornamenta retinentur: ab illo belli pericula repelluntur. Pro Mur. Grauis est & plena dignitatis dicendi facultas, quae plurimas gratias, firmißimas amicitias, maxima saepe studia peperit. Pro Mur. Eloe

nun.
CIC. LIB. I. Eloquentia principibus maxime ornamento est. 4. de Finibus. Eloquentia grandis est uerbis, sapiens sententijs, genere toto grauis: manus extrema non acceßit operibus eius: praeclarè inchoata multa, perfecta non pla ne. De claris Orat. Nihil est eloquentia laudabilius uel praestantius, uel admiratione audientium, uel spe indigentium, uel eorum qui defensi sunt, gratia. 2. Offic. Nihil est tam inhumanum, quàm eloquentiam à na tura ad salutem & conseruationem datam, ad bonorum pestem perniciemque conuertere. 2. Offic. Nihil est tam incredibile, quod dicendo non fiat probabile. Nihil tam horridum, tam incultum, quod non splendescat oratione, & tanquam excolatur. Parado. Vt hominis decus est ingenium, sic ingenij lumen est eloquentia. De claris Orat. Eloquens & disertus. ELOQVENS hoc uel maximé differt a diſerto. Disertus est enim, qui potest satis acutè atque dilucidè apud mediocres homines, ex communi quadam ho minum opinione dicere. Eloquens uerò, qui mirabilius & magnificentius augere potest, atque ornare quae uult, omnesque omnium rerum, quae ad discendum pertinet, fontes animo ac memoria continet. ι. de Orat. Side laudibus Eloquentiae, delectatione & artis difficultate plura cupias, euolue diligenter librum de Orato. & amplius, quod OraC ij desideres, nihil erit.

SENTENTIARVM Orator. 20 NOMINE oratoris et docti ornandus est, qui ſce lus, fraudemque nocentis poßit dicendo subijcere odio ciuium, supplicioque constringere: idemque ingenij prae sidio innocentiam iudiciorum poena liberare: idemque languentem labentemque populum aut ad decus excitare, aut ab errore deducere, aut inflammare in improbos, aut incitatum in bonos mitigare: qui denique quemcunque in animis hominum motum res & caussa postulet, eum dicendo uel excitare possit, uel sedare. 1. de Orat. Dialecticae & Rhetoricae quaedam differentia. ZENO Rhetoricam palmae, Dialecticam pugno si milem dicebat, quòd latiùs loquerentur Rhetores, Dialectici autem compreßius. 2. de Finib. Zeno ille, a quo disciplina Stoicorum est, manu demonstrare solebat, quid inter Dialecticam & Rhe toricam interesset. Nam cum compresserat digitos pugnumque fecerat, Dialecticam aiebat eiusmodi esse. Cum autem diduxerat, & manum dilatauerat, Eloquentiam esse dicebat: hocque uno (ait Aristoteles) dif ferunt, quòd haec ratio dicendi, latior sit: illa loquen di, contractior. Orat. ad Brut. Docti quid maximè ſit proprium. ERVDITVS oportet semper aliquid ex se pro mat

CIC. LIB. I. mat quod alios delectet, aut seipsum laudibus illustret. L. Lucceius ad Ciceron. Famil. lib. 7. Docti non solum uiui ac praesentes, studiosos discendi erudiunt atque docent, sed hoc idem etiam posi mortem monumentis litterarum assequuntur. 1. OffiIngeniosus laboriosissimè docet. QVO quisque est solertior & ingeniosior, hoc do cet iracundius & laboriosius: quod enim ipse celeri ter arripuit, id cum tardè percipi uidet, discruciatur. Pro Rosc. Comm. Doctus inuisus nisi probus. QVO quis uersutior & callidior, hoc inuisior et suspectior, dectrata opinione probitatis. 2. Offic. Si quis omißis honestißimis studijs rationis & oj ficij, consumit omnem operam in exercitatione dicen di: is inutilis sibi, perniciosus ciuis patriae alitur. qui uerò ita se armat eloquentia, ut non oppugnare com moda patriae, uerum pro ijs pugnare poßit, is mihi uir, & suis & publicis rationibus utilißimus, atque amicißimus ciuis fore uidetur. 1. de Inuent. scientia, ut ait Plato. 1. Offic. in Apoph. 12. Ars militaris. REI militaris uirtus praestat ceteris uirtutibus. omnia nostra studia, & haec forensis laus & industria latent in tutela ac praesidio bellicae uirtutis: et simulatque increbuit suspicio tumultus, artes ilico nostra C 4

SENTENTIARVM strae conticescunt. Omnia denique, quae sunt in imperio in statu ciuitatis, ab ijs defendi & firmari putantur qui militari uirtute antecellunt. Pro Mur. Multo plus adfert dignitatis res militaris, quàm iuris ciuilis gloria. uigilas tu de nocte, ut tuis consultoribus respondeas. ille ut eò, quo intendit, mature cum exercitu perueniat. te gallorum, illum buccinarum cantus exuscitat. tu actionem instituis, ille aciem in struit. Tu caues ne tui consultores, ille ne urbes aut castra capiantur. ille tenet & scit ut hostium copiae, tu ut aquae pluuiae arceantur. ille exercitatus est in propagandis finibus, tu in regendis. Pro Mur. Duae sunt artes, Supra in caput de Eloquentia. Pro Muræna. Consilium & prudentia armis & rebus bellicis praeferantur. 26 MINVENDA est horum opinio, qui arbitrantur, res bellicas maiores esse, quam urbanas. quamuis enim Themistocles iure laudetur, & sit eius nomen quam Solonis illustrius, citeturque Salamis clarißimae testis uictoriae, quae anteponatur consilio Solonis, ei quo primum constituit Areopagitas: non minus praeclarum hoc, quàm illud iudicandum est: illud enim semel profuit, hoc semper proderit ciuitati. 1. Offic. Non minorem utilitatem adferunt qui togati publicè praesunt, quam qui bellum gerunt. itaque eorum consilio saepe aut suscepta, aut confecta bella sunt. Quare

1 .
CIC. LIB. I. 41 Quare expetenda magis est decernendi ratio, quam decertandi fortitudo. temere enim in acie uersari, et manu cum hoste confligere, immane quiddam est, & bel uarum ſimile. 1. Offic. Considerati hominis est, iure decertare, armis non contendere, Pro Caecin: Cedant arma togae, cocedat laurea linguae. 1. Offi. Honestum efficitur animi, non corporis uiribus. (offi. 1. Offic. Parua sunt foris arma, nisi est consilium domi. 1. Non uiribus aut uelocitatibus, aut celeritate corporum res magnae geruntur, sed consilio & auctori tate & sententia. Cato Maior. Maximae respublicae per adolescentulos labefactatae, a senibus sustentatae & restitutae sunt. Cum enim ad gubernacula reipublicae temerarij atque audaces homines accedunt, maxima ac miserrima naufragia fiunt. Cato Maior. Dux ille Graeciae nunquam optat, ut Aiacis similes decem habeat, sed ut Nestoris: quod si acciderit, non dubitat quin Troia breui sit peritura. Cat. Maior. Temeritas cum sapientia non commiscetur. Pro Mur. Haec plenius disputantur I. Offici. capite, sed cum plerisque quæ nos conſulto omiſimus. Consilium rem praecurrat. IN rebus magnis, memoriaque dignis, consilia pri mum, deinde acta, postea euentus spectantur. 2. de Ora. Bene

42 SENTENTIARVM Bene praecipiunt, qui uetant quidquam agere, quos dubites, aequum sit, an iniquum. 1. Offic. Non debemus quidquam agere, cuius non poßimus caussam probabilem reddere. 1. Offic. Ad rem gerendam qui accedit, caueat ne id modò consideret, quam illa res honesta sit, sed etiam ut habeat efficiendi facultatem: in quo considerandum est illi, ne aut temere desperet propter ignauiam, aut ni mis confidat propter cupiditatem. In omnibus autem negotijs, prius quam aggrediare, adhibenda est praeparatio diligens. 1. Offic. Suum quisque noscat ingenium, acremque se & uitio rum, & bonorum suorum iudicem praebeat: ne scenici plus quàm nos uideantur habere prudentiae, ne ut histrio uideat in scena, quod non uideat sapiens in uita. 1. Offic. Non est incommodum ex alijs iudicare: ut si quia dedeceat in alijs, uitemus & ipsi. fit enim nescio quo modo, ut magis in alijs cernamus, quam in nobismet ipsis, si quid delinquitur. 1. Offic. Vt pictores, & ij quisigna fabricantur. 1. Offic. In Similib. 90. Ad ea eligenda, quae dubitationem afferunt, adhibere homines doctos debemus, uel etiam usu peritos & quid ijs de unoquoque officij genere placeat, exqui rere. 1. Offic. Non est satis iudicare quid faciendum, non faciendum

.
CIC. LIB. I. endum ue sit: sed stare oportet etiam in eo, quod sit iudicatum. 1. de Finib. Melius curantur ea, quae consilio geruntur, quam quae sine consilio administrantur. I. de Inuent. Domus, ea quae ratione regitur, omnibus instructior est rebus & apparatior, quam ea, quae temere & nullo consilio administratur. I. de Inuent. Exercitus is, cui praepositus est sapiens & callidus imperator, omnibus partibus commodius regitur, quàm is qui stultitia & temeritate alicuius admi nistratur. 1. de Inuent. Siniſtrum quorundam conſilium. 28 HOC plerunque facimus, ut consilia euentis ponderemus. & cui bene quid processerit, multum illum praeuidiße: cui secus, nihil sensisse dicamus. Pro C. Rabir. Postum. Nedum hominum humilium, sed etiam amplißimo rum uirorum consilia ex euentu, non ex uoluntate à plerisque probari solent. lib. 9. ad Attic. epist. 10. Princeps. MAGNVM est, personam in rep. tueri principis, qui non animis solum debet, sed oculis seruire ciuium. Philip. 8. Nimis multa audire coguntur, neque aliter facere possunt, quibus tota commissa est Respub. Pro Mil. Si quis de contentione principatus laborat, quae nul la esse debet, stultissime facit, si uitijs cum uirtute conten

SENTENTIARVM 44 contendit: ut enim cursus cursu, sic in uiris fortibus uirtus uirtute superatur. Philip. 14. Regium est ita uiuere. Pro Syl. Vide Appetitus. 51. Vt cupiditatib. principum. 3. de Leg. in Simil. 15. Quales in rep. principes. Lent. Fam. I. in Apop. 9. Non tantum mali est peccare principes (quanquam est magnum per seipsum malum) quantum illud, quod permulti etiam imitatores principum existunt. Nam licet uidere, quaecunque mutatio morum in principibus extiterit, eandem in populo secutam. Nobilium enim uita, uictuque mutato, mores ciuitatis mutari solent. Nec solum uitia concipiunt ipsi principes, sed ea infundunt in ciuitatem: neque obsunt, quòd solum ipsi cor rumpuntur, sed etiam quod corrumpunt: plusque exem plo, quam peccato nocent. Pauci enim, atque admodum pauci, honore & gloria amplificati, uel corrumpere mores ciuitatis, uel corrigere possunt. 3. de Leg. Studiose plerique facta principum imitantur. 1. Offic. Turpe est, eum, ex quo pudoris pudicitiaeque petun tur exempla, eundem in aliquo libidinis crimine com prehendi. Pro Deiot. Imperator. 30. IMPERATORES appellandi sunt, quorum uir tute & consilij felicitate, maximis periculis seruitu tis atque interitus liberati sumus. 14. Philip. In summo Imperatore quattuor hae uirtutes inesse debent: Scientia rei militaris, Virtus, Auctori

.
CIC. LIB. I. las, Felicitas. Pro lege Manilia. Hae sunt uirtutes imperatoriae: labor in negotijs, fortitudo in periculis, industria in agendo, celeritas in conficiendo, consilium in prouidendo. Pro lege Ma. Non solum bellandi uirtus in summo atque perfecto Imperatore quaerenda est, sed multae sunt artes exi miae, huius administrae, comitesque uirtutis. Primum quanta innocentia, quanta deinde omnibus in rebus temperantia, fide, felicitate, ingenio, & humanitate Imperatores esse debent? Pro lege Manil. Refraenet primum libidines, iracundiam teneat, spernat uoluptates, coerceat auaritiam, ceteras animi labes repellat: tum incipiat alijs imperare, cum dede cori & turpitudini parere desierit. Parad. 5. Non potest exercitum is cotinere Imperator, qui seipsum non continet. frugi hominem dici non multum laudis habet in Rege: fortem, iustum, seuerum, grauem, magnanimum, largum, beneficum, liberalem & mansuetum, hae sunt regiae laudes. Pro lege Manil. Pro Rege Deiot. Magistratus. MAGISTRATVS, lex est loquens. 3. de Leg. Magistratibus opus est, sine quorum prudentia ac diligentia ciuitas esse non potest, quorum descriptio ne omnis reip. moderatio continetur, neque ijs solum praescribendus est imperandi, sed etiam ciuibus obtemperandi modus. Nam & qui bene imperat, parue rit ali

46 SENTENTIARVM rit aliquando necesse est: & qui modeste paret, uide tur qui aliquando imperet, dignus esse. 3. de Leg. Omnino qui reip. praesunt, duo Platonis praecepta teneant. Vnum, ut utilitatem ciuium sic tueantur, ut quidquid agant, ad eam referant, obliti commodorum suorum. Alterum, ut totum corpus reip. curent, ne cum partem aliquam tuentur, reliquas deserant. Vi enim tutela, sic procuratio reip. ad utilitatem eorum qui commißi sunt, non ad eorum, quibus commisse est, gerenda est. 1.Offic. Huc omnia sunt referenda ab ijs, qui praesunt alijs, ut qui eorum in imperio erunt, sint quam beatißimi estque eius non modo, qui socijs & ciuibus, sed etiam eius, qui seruis, qui mutis pecudibus praesit, eorum quibus praesit, commodis utilitatique seruire. Ad Qu Frat. epist. 1. Sudandum est ijs, qui magistratum gerunt, pro communibus comodis: adeundae inimicitiae: subeundae saepe pro rep. tempestates: cum multis audacibus, improbis non nunquam etiam potentibus dimicandum. Pro Sest. Est boni magistratus, cum auxilia reip. labefacta ri conuellique uideat, ferre opem patriae, succurrere saluti fortunisque communibus: suam salutem posterit rem salute communi ducere, intercludere omnes seditionum uias. Pro C. Rabir. Si populo conſulis, remoue te a ſuſpicione alicun ius tui commodi: fac fidem, te nihil nisi populi utilitatem

2/22. .
CIC. LIB. I. tatem & fructum quaerere. Ex lege Agrar. ad pop. Nulla re conciliare facilius beneuolentiam multi tudinis possunt ij, qui reip. praesunt, quàm abstinentia & continentia. 2. Offic. Est boni magistratus commoda ciuium defende re, non diuellere, atque omnes aequitate eadem continere. 2. Offic. Est proprium munus magistratus, intelligere, se gerere personam ciuitatis, debereque eius dignitatem et decus sustinere, seruare leges, iura describere, & ea fidei suae commissa, meminisse. 1. Offic. Hi qui remp. tuebuntur, in primis operam dabunt, ut iuris & iudiciorum aequitate suum quisque teneat: ut neque tenuiores propter imbecillitatem circumue niantur, neque locupletibus ad sua uel tuenda, uel recu peranda, obsit inuidia. 2. Offi. In primis uidendum est ei, qui remp. administrabit, ut suum quisque teneat, & earum rerum sit copia, quae sunt necessariae. 2. Offic. Magistratus non obedientem, & noxium ciuem mulcta, uinculis, uerberibusque coerceat: ni par, maior ue potestas, populúsue prohibescit 3. de Leg. Qui reipub. praesunt, legum similes sint, quae ad puniendum non iracundia, sed aequitate dicuntur. 1. Officiorum. Munus eorum esse debet, resistere & leuitati mul titudinis, & perditorum temeritati. Pro Mil. Eš

48 SENTENTIARVM Est ei, cui resp. commissa est, necessaria oratio & sapientia, qua regat populos, qua stabiliat leges, qua castiget improbos, qua tueatur bonos, qua laudet cla ros uiros, qua praecepta laudis & salutis apte ad per suadendum edat suis ciuibus, qua hortari ad decus, re uocare a flagitio, consolari poßit afflictos, factaque et consulta fortium et sapientum cum improborum igno minia sempiternis monumentis prodere. Plerunque ta men ad honores adipiscendos, et ad remp. gerendam nudi ueniunt & inermes, nulla cognitione rerum nulla scientia ornati. 1.de Leg. Est boni magistratus, non solum uidere quid aga tur, uerum etiam prouidere quid futurum sit. Pro Mur. Bono uiro non minori est curae qualis resp. post mortem suam futura sit, quàm qualis hodie sit. In Lael Caput est in omni procuratione negotij & muner ris publici, ut auaritiae pellatur uel minima suspicio. 2. Officiorum. Nullum est uitium tetrius, quàm auaritia, praesere tim in principibus, & remp. gubernantibus. habere enim quaestui remp. non modò turpe est, sed sceleratum & nefarium. 2. Officior. Seniorius ordo uitio careat, ceteris specimen sit: nec ueniat quidem in eum ordinem quisquam uit particeps. 3.de Leg. Imitemur nostros Brutos, Camillos, Halas, Decios, Curios, Fabricios, Maximos, Scipiones, Lentulos, & Aemi
### für

CIC. LIB. I. 49 Aemilios, quos in deorum immortalium coetu ac numero repono. amemus patriam, consulamus bonis, prae sentes fructus negligamus, posteritati & gloriae sei uiamus. id esse optimum putemus, quod erit rectißimum. Speremus quod uolumus: sed quod acciderit, feramus. Cogitemus denique, corpus uirorum fortium, magnorumque hominum esse mortale: animi uerò motus, & uirtutis gloriam sempiternam. Pro Sest. O conditiones miseras administrandarum ciuita tum & prouinciarum, in quibus diligentia plena sia multatum est, negligentia uituperationum: ubi seueritas periculosa est, liberalitas ingrata, sermo insidio sus, assentatio pernitiosa, frons omnium familiaris, multorum animus iratus, iracundiae occultae, blanditiae apertae, uenientes praetores expectant, praesentibus inseruiunt, abeuntes deserunt. Pro Flacco. Sunt qui quod sentiunt, etiamsi optimum est, inuidiae metu non audent dicere. 1. Offic. Lex. LEXEST ratio summa, insita in natura, quae iu bet ea quae facienda sunt, prohibetque contraria. 1. de LeLex nihil est aliud, nisi recta & à numine deorum tracta ratio, imperans honesta, prohibensque contraria. Philip. 11. Legibus proposita sunt supplicia uitijs, praemia uirtutibus, 2. de Oratore. Vitiorum emendatricem legem esse oportet, com mendas

30 SENTENTIARVM mendatricemque uirtutum: ab ea enim uiuendi doctrina ducitur. 1.de Leg. Docemur auctoritate nutuque legum, domitas habere libidines, coercere omnes cupiditates, nostra tueri ab alienis mentes, oculos, manus abstinere. 1. de Orat. Leges sunt inuentae, quae cum omnibus una atque eadem uoce loquerentur. 2. Offic. A maioribus nostris nulla alia de caussa leges sunt inuentae, nisi ut suos ciues incolumes conseruarent. In Vatin. Ad salutem ciuium, ciuitatumque incolumitatem uitamque hominum & quietam & beatam, condita sunt leges. 2. de Leg. Ea uirtute & sapientia maiores nostri fuerunt, ut in legibus scribendis, nihil sibi nisi salutem atque utilitatem reip. proponerent. Neque enim ipsi quod obesset, scribere uolebant: & si scripsissent cum esset intellectum, repudiatum iri legem intelligebant. 1. de Inuent. Nihil est tam aptum ad ius, conditionemque naturae quàm lex: sine qua nec domus ulla, nec ciuitas, nec gens, nec hominum uniuersum genus stare, nec rerum natura omnis, nec ipse mundus potest. 3. de Leg. Fundamentum libertatis, fons aequitatis, mens & animus, & consilium, sententia ciuitatis, posita est in legibus. Pro Cluent. Vt membra. Pro Cluent. In Simil. 17.
n. 24

2 . .
CIC. LIB. I. Ius amitti non potest sine magno incommodo ciuâ tatis. Pro Cecin. Omnia sunt incerta, cum à iure discessum est. Ad Pap. Paetum. lib. Famil. 9. Maior haereditas uenit unicuique nostrum a iure et legibus, quam ab ijs, à quibus illa bona relicta sunt. Nam ut perueniat ad nos fundus, testamento alicuius fieri potest: ut retineamus quod nostrum factum est sine iure ciuili non potest. Pro Cecin. Hoc spectant leges, hoc uolunt, incolumem esse ci uium coniunctionem: quam qui dirimunt, eos morte, exilio, uinculis, damno coercent. 3. Offic. Legis est persuadere, non omnia ui ac minis cogere. 2.de Leg. Si esset ista cognitio iuris magna ac difficilis, tamen utilitatis magnitudo deberet homines ad suscipiendum discendi laborem impellere. 1. de Orat. Domus iurisconsulti est totius oraculum ciuitatis. omnia iudicia aut distrahendarum controuersiarum, aut puniendorum maleficiorum caussa reperta sunt. 1. de Orat. Ius ciuile IVRIS ciuilis summo semper in honore fuit co gnitio atque interpretatio. 2. Offic. Nihil est in ciuitate tam diligenter retinendum, quàm ius ciuile. Etenim hoc sublato, nihil est quare exploratum cuiquam poßit esse, quid suum, aut quid alienuns D 2

SENTENTIARVM alienum sit. nihil est quod aequabile inter omnes, atque unum omnibus esse poßit. Pro Cecinna. lus ciuile eiusmodi esse debet, quod neque inflecti gratia, neque perfringi potentia, neque adulterari pecu nia poßit. Quod si non modo oppressum, sed etiam de sertum, aut negligentius adseruatum erit, nihil est quisquam se habere certum, aut à patre accepturum, aut relicturum liberis arbitretur. Pro Cecin. Qui ius ciuile contemnendum putat, is uincula re uellit non modo iudiciorum, sed etiam utilitatis uitaeque communis. Qui autem interpretes iuris uitupe rat, si imperitos iuris esse dicit, de hominibus, non de iure ciuili detrahit. Si imperitis non putat esse obtemperandum, non homines laedit, sed leges & iura labefactat. Pro Cecinna. Veri iuris, germanaeque iustitiae solidam & expressam imaginem nullam tenemus, umbra & imaginibus utimur. 3. Offic. Tu de iuris ciuilis commendatione leges plenissime apud Ciceronem in oratione pro A. Cecinna. Arma legibus contraria. NIHIL est aequitati tam contrarium atque infestum, quàm conuocati armatique homines: nihil iuri tam inimicum, quàm uis. Pro Cecin. Nihil est exitiosius ciuitatibus, nihil tam contra rium iuri & legibus, nihil minus ciuile et humanum, quàm constituta & composita rep. quidquam agi per Silent uim. 3. de Leg.

. “
CIC. LIB. I. Silent leges inter arma, nec se expectari iubent, cum ei qui expectare uelit, antè iniusta poena luenda sit, quam iusta repetenda. Pro Milone. Iudex, & quae sint eius partes. IVDEX est is, quem non minus bene de nobis ex istimare, quam secundum nos iudicare uelimus. Pro Rosc. Comm. Semper iniquus est iudex, qui aut inuidet, aut fauet: debetque in iudicio imbecillis esse inuidia. Pro Plan. Abducuntur nonunquam iudices ab institutis suis magnitudine pecuniae. 6. Act. in Verr. Ingentes diuitiae iudiciorum religionem ueritatemque solent perfringere. 2. Act. in Verr. Plura iudicant homines, aut amore, aut cupiditate, aut iracundia, aut dolore, aut laetitia, aut spe, aut timore, aut errore, aut aliqua permotione mentis, quàm ueritate, aut praescripto, aut iuris norma aliqua, aut iudicij formula, aut legibus. 3. de Orat. Est sapientis iudicis, meminisse se hominem: cogitare sibi tantum esse permißum, quantum commissum sit & creditum. et non solùm sibi soli potestatem esse datam, uerumetiam fidem habitam esse, meminisse: posse quem oderit, absoluere; quem non oderit, condemnare: & semper non quae uelit ipse, sed quid lex & religio cogat, cogitare. animaduertere, quallege reus citetur, de quo reo cognoſcat, quae res in quaestione uersetur. Cum haec sunt uidenda, tum illud est homiD

SENTENTIARVM hominis magni, iudicis atque sapientis, habere in consilio legem, fidem, religionem, aequitatem: libidinem autem & inuidiam, metum, cupiditates omnes amouere: maximi aestimare conscientiam mentis suae, quàm à dijs immortalibus accepimus, quae a nobis diuelli non potest, Pro Cluent. Cùm iudici dicenda sententia est, meminerit, se De um habere testem, id est, mentem suam, qua nihil homini dedit ipse Deus diuinius. 3. Offic. Est sapientia iudicis in hoc, ut non solùm quid pos sit, sed etiam quid debeat, ponderet: nec quantum sibi permissum, meminerit, sed etiam quatenus commissum sit. Pro Rab. Postu. Laborare debent iudices non modò quid dicant pro testimonio, sed etiam quibus uerbis utantur, ne quid minus moderate positum, ne quid ab aliqua cupi ditate prolapsum uerbum esse uideatur. Vultu autem laborare, ne qua significari possit suspicio cupidita tis, ut & cum prodeunt, existimatio sit quaedam taci ta de illis pudoris ac religionis: & cùm discedunt, ea diligenter conseruata ac retenta uideantur. Pro FonNeque contra remp. neque contra iusiurandum ac fidem, amici caussa uir bonus faciet: ne si iudex quidem crit de ipso amico. ponit enim personam amici, cùm induit iudicis. Nam si omnia facienda sint, quae amiçi uelint, non amicitiae tales, sed coniurationes putan dae sunt. 3. Offic. Iudicis

###
CIC. LIB. I. Iudicis semper est uerum sequi. 2. Offic. Est boni iudicis paruis ex rebus coniecturam facere uniuscuiusque & cupiditatis & incontinentiae. 6. Act. in Verr. Iudex bonus nemo esse potest, qui suspicione certa non mouetur. 7. Act. in Verr. Scriptum sequi calumniatoris est: boni uerò iudicis, uoluntatem scriptoris, auctoritatemque defendere: Que lex enim, quod senatusconsultum, quod magistratus edictum, non infirmari aut conuelli potest, si ad uerba deflectere uoluerimus? consilium autem eo rum, qui scripserunt, & rationem & auctoritatem re linquamus. non enim ex uerbis pendet ius, sed uerba seruiunt hominum consilijs et auctoritatibus: nec uer ba ueniunt in iudicium, sed ea res, cuius caussa uerba in leges coniecta sunt. Pro Cecinna. Dubium non est, quin omnes omnium pecuniae po sitae sint in eorum potestate, qui iudicia dant, & eorum qui iudicant: cum nemo nostrum poßit aedes suas, nemo fundum, nemo bona patriae obtinere, cum ad iudicandum detur iudex nequam & leuis, qui de ijs iudicet. 4. Act. in Verr. 36 Præceptores. NVLLVM munus reip. afferre maius, meliusue possumus, quam si doceamus atque erudiamus iuuentutem, ijs praesertim moribus atque temporibus, quibus ita prolapsa est, ut omnium opibus refraenanda atque D 4

SENTENTIARVM atque coercenda sit. 3. de Diuination. Nulli bonarum artium magistri non beati putandi quamuis consenuerint uires atque defecerint. Cato Ma. Paedagogi negligendi non sunt, sed quodam modo colendi. Lælius. Nemo est nostrum liberaliter educatus, cui non edu catores, cui non magistri sui atque doctores, cui non lo cus ille mutus, ubi ipse altus aut doctus est, cum grata recordatione in mente uersetur. Pro Planc, Idem erant antiquitus uiuendi praeceptores, atque dicendi. 3. de Orat. Ciuitas. CIVITAS in seditione non potest esse beata. 1. de Fi. Proprium est ciuitatis atque urbis, ut sit libera, & non solicita suae rei cuiusque custodia. 2. Offic. Millies perire est melius, quam in sua ciuitate sine armorum praesidio non poße uiuere: praesidium caritate & beneuolentia ciuium septum oportet esse, non armis. 2. Philip. Illa non est ciuitas, cùm leges in ea nihil ualent, cum iudicia iacent, cùm mos occidit patrius. Parad. 4. In hoc uel maxime uitiosa est ciuitas, quae largitio ne interposita, uirtutis & dignitatis obliuisci solet. De Peti. consul. Ciuis. QVI periculum non timet proposita inuidia, morte, poena, qui nihilo segnius remp. defendit, is uir uere

a
CIC. LIB. I. uerè & ciuis putandus est. Pro Milone. Ciuis est is, qui patriam suam diligit, ac bonos omnes ſaluos incolumesq́; deſiderat. in Vat. Ab omnibus huiusmodi ciuis laudandus ac diligen dus est, qui non solum reip. ciuem improbum remouet, uerum etiam seipsum eiusmodi fore profitetur, ac praestat, ut sibi non modò communi uoluntate uirtutis atque officij: sed etiam ut quadam magis necessaria ratione, rectè sit honesteque uiuendum. 5. Act. in Verr. Ciuem oportet aequo & pari cum ciuibus iure uiuere, neque summissum & abiectum, neque sese efferentem: tum in rep. ea uelle, quae tranquilla & honesta sint. 1. Offic. Nihil uiro bono & quieto, et bono ciui magis con uenit, quàm abesse à ciuilibus controuersijs. Ad Atti. lib. 9. epist. Ciuis non est habendus, qui ciuile bellum concupiscit. Philipp. 13. Ingratus est iniustusque ciuis, qui armorum periculo liberatus, animum tamen retinet armatum. Pro Marc. Ciuem ab hoste non natura ac loco, sed animo factisque distinguimus. Parad. 4. Hi & audaces & mali & perniciosi ciues putan tur, qui incitant populi animos ad seditionem: aut qui largitione caecant mentes imperitorum: aut qui fortes & claros uiros, & bene de rep. meritos, in aliquan uocant . D 5

SENTENTIARVM 58 uocant inuidiam. Qui uerò sceleratorum impetus & conatus represserunt, qui auctoritate, qui fide, qui magnitudine animi consilijs audacium restiterunt, ij boni ciues semper habiti sunt. Pro Sestio. Respublica & patria. RESPVBLICA nomen uniuersae ciuitatis est, pro qua mori, et cui nos totos dare, & in qua omnia nostra ponere & quasi consecrare debemus. 2. de Leg. Eo omnis uitae nostrae ratio transmittenda est, ut magnam nominis nostri famam, ex maximis in remp. meritis collatis, posteris relinquamus. In Vatin. Bono uiro, nLaelius. In Magistrat. 31. Omnibus bonis expedit, saluam esse remp. Phi.13 Laudandus est is, qui mortem oppetit pro rep. qui doceat cariorem esse patriam nobis, quam nosmetit sos. Estque illa uox inhumana & scelerata eorum, qui negant se recusare, quô minùs ipsis mortuis terrarum omnium deflagratio consequatur. 3. de Fin. Qui pro rep. uitam reddiderunt, nusquam meher cule eos mortem potius, quàm immortalitatem assecu tos putavi. Pro Planc. Nihil est ex omnibus rebus humanis praeclariùs aut praestantius, quam de rep. bene mereri. Ad PlanFamil. 10. Omni timore deposito, debemus libere reip. consu sere. Brut. ad Cic. Famil. II. Imitea

trule the
CIC. LIB. I. 59 Imitemur nostros Brut. Pro Sest. De Magist. 31. His maiores nostri, qui ob remp. mortem obierant, pro breui uita diuturnam memoriam reddiderunt. Philip. 9. Duo haec opto. Philip. 2. In Apoph. 130. Non potest cuiquam malè de rep. merenti, iusta esse caussa de Respon. Arusp. Magnus est in rep. campus, multis apertus cursus ad laudem. Philip. 14. Patria, est communis omnium nostrum parens. 1. Inuect. in Catil. Non potest cognatio ulla propior eße, quàm patriae. 1.de Oratore. Ipsa patria dici uix potest, quid caritatis, quid uo luptatis habet. Philip. 5. Patria nihil duleius, nihil carius in uita esse debet. Ad Quir. post red. Est patriae caritas maxima. In Vat. Commune patriae solum, & carum est & iucundum & delectabile. Cic. C. Caßio, Famil. 12. Nullus locus est domestica sede iucundior. 4. in Ca. Nullus locus nobis dulcior esse debet patria. Ad Marc, Famil. 4. Nostra patria delectat, cuius rei tanta est uis ac tanta natura, ut Ithacam illam in asperrimis saxulis tanquam nidulum affixam, sapientißimus uir immor talitati anteponat. 1. de Orat. Cari

60 SENTENTIARVM Cari sunt liberi, propinqui, familiares: sed omnes omnium caritates patria una complexa est, pro qua quis bonus dubitet mortem oppetere, si ei sit profu turus? 1. Offic. Patriae nos primum natura conciliat. De resp. Arum Patria est. 5. Tusc. in Apoph. 82. Si contentio quaedam, & comparatio fiat, quibus plurimum tribuendum sit officij, principes sunt patria & parentes, quorum beneficijs maxime obligati sumus. I. Offic. Sapientis est, carere patria, & duri non desiderare. Ad Marc. Famil. 4. Malo sine periculo domi meae esse, quàm cum periculo alienae. Ad Marc. Fam. 4. Pro patria, et in patria mori, praeclarum. Ad Att. 9. Nemo est tam ingratus, tam impius, tamque nullius humanitatis, qui si patriae merita resumere uelit, non eam magis, quam se ipsam diligat. In Vatin. Nullus est casus pro dignitate et libertate patria non ferendus. Philip. 13. Omnia, quae à nobis geruntur, non ad nostram uti litatem & commodum, sed ad patriae salutem confer re debemus. In Vatin. Non solum nobis nati sumus. 1. Offi. In Apoph. II. Nullum est periculum, quod sapiens pro salute patriae uitandum arbitretur: haec enim secum loquitur, Non mihi soli, sed etiam, atque adeò multò potius, natus

CIC. LIB. I. 61 natus sum patriae. Vita quae fato debetur, saluti patriae potissimum soluatur. 4. ad Heren. Nihil est praestabilius uiro, quàm periculis patriam liberare: beatique sunt hi, quibus ea res honori fue rit. Pro Milon. Pericula, labores, dolorem etiam optimus quisque pro patria & pro suis suscipit: dolores denique suscipere mauult, quam deserere ullam officij partem. 1. de Fi. Quoniam sunt omnia commoda a patria accepta, nullum incommodum pro patria graue putandum est. At qui patriae pericula suo periculo expetunt, hi sapientes putandi sunt, cum & eum, quem debent, hono rem reip. reddunt, & pro multis perire malunt, quam cum multis. Etenim uehementer est iniquum, uitam, quam à natura acceptam propter patriam conserua ueris, naturae cum cogat, reddere, patriae cum roget, non dare: & cum poßis cum summa uirtute & honore pro patria interire, malle per dedecus & ignauiam uiuere: & cum pro amicis & parentibus & ceteris necessarijs adire periculum uelis, pro rep. in qua & hoc & illud sanctißimum nomen patriae continetur, nolle in discrimen uenire. 4. ad Heren. Cùm dies & noctes omnia nos undique fata circun stent, non est dubitandum, eum spiritum, quem naturae quisque debet, patriae reddere. Philip. 10. O fortunata mors, quae naturae debita, pro patriae potißimum est reddita. Philip. 14. Cuna

SENTENTIARVM 62 Cum omnibus definita sit mors, optandum est magis, ut uita, quae necessitati debetur, patriae potius do nata, quàm reseruata naturae uideatur. Pro Sest. Debemus grata eorum uirtutem memoria prosequi, qui pro patria uitam profuderunt. Philip. 14. Omnibus, qui patriam conseruarint, adiuuerint, au xerint, certus est in caelo & definitus locus, ubi beati aeuo sempiterno fruantur. In Somn, Scip. Peregrinatio. 40 OMNIS peregrinatio obscura & sordida est ijs, quorum industria in patria potest esse illustris. Ad Marc. Caelium. Famil. lib. 2. Omnibus peregrinantibus gratum est, minimarum quoque rerum, quae domi gerantur, fieri certiores. Ca lius ad Ciceronem, Famil. 8. In externis locis, minor est ad facinus uerecundia. Ad Marc. Famil. lib. 4. Multi rem suam bene gessere, & publicam patria procul. Ad Treb. Famil. lib. 7. Gloria. 41 GLORIA, est illustris & peruagata multorum & magnorum uel in suos ciues, uel in patriam, uel in omne genus hominum, fama meritorum. Pro Marcel. Gloria, est solida quaedam res & expressa, non ad umbrata: ea est consentiens laus bonorum, incorrupta uox bene iudicantium de excellenti uirtute: ea uirtuti resonat, tanquam imago gloriae. quae quia rectò factos

### .
CIC. LIB. I. factorum plerunque comes est, non est bonis uiris repu dianda. Illa autem, quae se eius imitatricem esse uult, temeraria atque inconsiderata & plerunque peccatorum uitiorumque laudatrix fama popularis, simulatio ne honestatis, formam eius, pulchritudinemque corrum pit. Tu ergo quae habent speciem gloriae, collecta ex inanißimis splendoris insignibus, contemne: breuia, fugacia, & caduca existima. 3. Tuse. Vera gloria radices agit, atque etiam propagatur: ficta omnia tanquam flosculi celeriter decidunt, nec simulatum quidquam potest esse diuturnum. 2. Offic. Honos est praemium uirtutis, iudicio studioque ciui um delatum ad aliquem. qui eum sententijs, qui suffragijs adeptus est, is mihi & honestus & honoratus uidetur. De claris Orat. ad Brut. Is uerus triumphus est, cùm bene de rep. meritis testimonium à consensu ciuitatis datur. Phil. 14. Is honos uideri solet, qui non propter spem futuri beneficij, sed propter magna merita claris uiris defertur & datur: estque non inuitamentum ad tempus, sed perpetuae uirtutis praemium. Ad. Plan. Fa. lib. 10. Ea est profecto iucunda laus, quae ab his proficisci tur, qui ipsi in laude uixerunt. Ad Marc. Catonem, Famil.lib.15. Is mihi uidetur amplißimus, qui sua uirtute in al tiorem locum peruenit, non qui ascendit per alterius incommodum & calamitatem. Pro Rosc. Amer. Susce

64 SENTENTIARVM Suscepit uita. 2. de Nat. deor. De uirtute. 45. Quae melior in genere hominum natura, quàm eò rum, qui se natos ad homines iuuandos, tutandos, con seruandos arbitrantur? abijt ad eos Hercules: nunquam abijsset, nisi cum inter homines esset, eam sibi uiam munijsset. 1. Tuscul. Eo omnis uitae nostrae ratio. In Vatin. De Rep. 39 Actum praeclarè cum ijs est, quorum uirtus nec ob liuione eorum qui sunt, nec reticentia posterorum sepulta esse poterit. Philip. 14. Breuis uita data est, at memoria bene redditae uitae sempiterna: quae si non esset longior, quàm haec uita quis esset tam amens, qui maximis laboribus & per culis ad summam laudem, gloriamque contenderet. Phi.14. Exiguum nobis uitae curriculum natura circunscribit, immensum gloriae. Pro. C. Rab. Vita breuis est, gloriae cursus sempiternus. Pro Sest. Breue tempus aetatis, satis longum ad bene uiuendum. 1. Tusc. Honos alit artes, omnesque incendimur ad studia gloriae: iacentque ea semper, quae apud quosque impre bantur. 1. Tusc. Trahimur omnes laudis studio, & optimus quismaxime gloria ducitur. Ipsi illi philosophi etiam in illis libellis, quos de contemnenda gloria scribunt, nomen suum inscribunt: in quo praedicationem et nobilita tem despiciunt, praedicari se ac nominari uolunt. Pro Arch. Poet. Opisia

CIC. LIB. I. Opifices post mortem nobilitari uolunt. Quid ea nim Phidias sui similem speciem inclusit in clypeo Mi neruae, cum inscribere non liceret? Quid nostri philosophi? nónne in his ipsis libris, quos inscribunt de con temnenda gloria, sua nomina inscribunt? 1. Tusc. Nemo est tam auersus à Musis, qui non mandari uersibus aeternum suorum laborum facilè praeconium patiatur. Pro Archia. Themistocles. Pro Arch. in Apoph. 3. Poetae post mortem nobilitari uolunt: unde illud: Aspicite ô ciues senis Ennij imaginis urnam: Hic uestrum finxit maxima facta patrum. Mercedem gloriae efflagitat ab his, quorum patres affecerat gloria. Idemque. Nemo me lacrymis decoret, nec fuera fletu Faxit: cur? uolito docta per ora uirum. 1. Tusc. Vix inuenitur qui laboribus susceptis, periculisq . aditis, non quasi mercedem rerum gestarum desideret gloriam. 1. Offic. Nemo unquam sine magna spe immortalitatis, se pro patria offert ad mortem. 1. Tusc. perfecti homines, & excellentibus ingenijs praediti, excitantur spe gloriae, quae habet formam honestatis & similitudinem. Cato Maior. tia Nemo nostrum in reipub. periculis cum laude ac uirtute uersatur, quin spe posteritatis, fructuque ducatur. Pro C. Rabir. Cuna

66 SENTENTIARVM Cum optimus quisque maxime posteritati seruiat: esse aliquid uerisimile est, cuius is post mortem, sensum sit habiturus. 1. Tusc. Licuit esse otioso Themistocli, licuit Epaminondae: sed nescio quomodo inhaereret in mentibus, quasi seculorum quoddam augurium futurorum, quo quidem dempto, quis tam esset amens, qui semper in laboribus & periculis uiueret? 1. Tusc. Pueri efferuntur laetitia cum uicerint, & puder uictos, ut se accusari nolunt, quam cupiunt laudari quos illi labores non perferunt, ut aequalium principes sint? 5. de Finib. Quis tantos labores diurnos, nocturnosque domimilitiaeque susciperet, si ijsdem finibus gloriam suam, qui bus uitam esset terminaturus? Sed optimi cuiusque anmus maximè ad immortalitatem gloriae nititur. C. Ma Est angusti animi atque demißi, triumphi honorem atque dignitatem contemnere. Nam ut leuitatis est. In Piso. In Similib.75. Praestantes uiri nunquam tanta conati essent, qua ad posteritatis memoriam pertinerent, ni animo uidissent, posteritatem ad se pertinere posse. Nónne melius multo fuisset, otiosam aetatem & quietam sic ne ullo labore & contentione traducere? Sed nescio quomodo animus erigens se, posteritatem semper ita prospicit, quasi cum exceßerit e uita, tum denique uicturus sit. Cato Maior. Sapie

67 CIC. LIB. I. Sapiens uirtutis honorem, praemium, haud praedam petit. 3. de Orat. Nullam uirtus aliam mercedem laborum, periculorumque desiderat, praeter hanc laudis et gloriae, qua detracta, iudices, quid est quod in hoc tam exiguo uitae curriculo & tam breui, tantis nos in laboribus ex erceamus? Certè si nihil animus praesentiret in poste rum, & si quibus regionibus uitae spacium circunscri ptum est, eisdem omnes cogitationes terminaret suas: nec tantis se laboribus frangeret, neque tot curis ui gilijsque angeretur, nec toties de uita ipsa dimicaret. Nunc insidet quaedam in optimo quoque uirtus, quae noctes & dies animum gloriae stimulis concitat atque admonet, non cum uitae tempore esse dimittendam commemorationem nominis nostri, sed cum omni po steritate adaequandam. Pro Archia Poeta. Nullam mercedem tanta uirtus praeter hanc lau. dis et gloriae, desiderat: qua etiamsi careat, tamen est seipsa contenta: quanquam in memoria gratorum ho minum, tanquam in luce posita laetetur. Phil. 5. Ex omnibus praemijs uirtutis amplißimum est prae mium, gloria: quae uitae breuitatem posteritatis memo ria consolatur: quae efficit ut absentes adsimus, mortui uiuamus: cuius gradibus etiam homines in caelum uidentur ascendere. Pro Milone. Non uita haec dicenda est, quae corpore & spiritu 1 continetur: illa, inquam, illa uita est, quae uiget memoris E 2

68 SENTENTIARVM ria seculorum omnium, quam posteritas alit, quam psa aeternitas semper intuetur. Pro Marc. Vestra quae dicitur uita, mors est. Somn. Scipio. Nihil est uera gloria dulcius. Philip. 5. Natura nihil praestantius habet, nihil quod magi expetat, quàm honestatem, quam laudem, quam dignitatem, quàm decus. 2. Tusc. Antiquior fit possessionibus gloria. 1. de Diuin. Verum decus in uirtute positum est. Cic. ad Plan cum, Famil. lib. 10. De Morte. 42 OMNIVM rerum mors est extremum. ad TorFamiliar. 6. Mors est discessus animae à corpore. I. Tus. Mors somno similis est. 1. Tusc. Morti nihil est tam simile, quàm somnus. C. Maior Somnus, imago mortis. 1. Tusc. Mors, quasi saxum Tantalo semper impendet.1.de Fi Moriendum certe est, & id incertum, an eo ipse die. Cato Maior. Nemini exploratum potest esse, quomodo sese ha biturum sit corpus, non dico ad annum, sed ad uesperum. 2. de Finib. Quis est quamuis sit adolescens, cui sit explorat tum, se ad uesperum esse uicturum? Cato Maior. Mors omnibus est parata. 4. Inuect. in Catil. Omnibus definita est mors. Pro Sestio. Mortem

CIC. LIB. I. 69 Mortem omnibus natura proposuit. Phil. 4. Necesse est mori. 2. Tusc. Moriendum est omnibus: estque finis miseriae in mor te. 1. Tusc. Commorandi nobis natura diuersorium, non habitandi dedit. Cato Maior Ex ipsa uita discedendum est, tanquam ex hospitio, non tanquam ex domo. Cato Maior. Si hoc tempore diem non obieris, paucis post diebus est tibi moriendum, quia homo natus es. Sulpitius ad Cicer. Famil. lib. 4. Hoc meditatum ab adolescentia debet esse, mortem ut negligamus, sine qua meditatione, tranquillo esse animo quis non potest. Cato Maior. Mortem omnibus horis impendentem timens, quis tranquillo animo poßit consistere? Cato Maior. Qui id, quod uitari non potest, metuit, is uiuere animo quieto nullo modo potest. 2 Tuscul. n Que potest esse in uita iucunditas, cum dies & no ctes cogitandum sit iam iam esse moriendum? 1. Tus. Qui mortem non timet, magnum is sibi praesidium ad beatam uitam comparauit. 2. Tusc. Non deterret sapientem mors, quae propter incertos casus quotidie imminet, & proter breuitatem ui tae nunquam longe potest abesse. 1. Tusc. Vtrum uiuere, an mori sit melius, dij immortales sciunt: hominem quidem scire arbitror neminem. I. Tusc. A malis E 3

SENTENTIARVM 70 A malis mors abducit, non à bonis. I. Tuſc. Ipse animi disceßus a corpore fit sine dolore, & fit plerunque sine sensu. nonnunquam etiam cum uolu ptate: totum hoc leue est, qualecunque sit: fit enim ad punctum temporis. I. Tusc. Tunc erimus beati, cum corporibus relictis, cupiditatum & aemulationum erimus expertes. 1. Tusci Pellantur istae ineptiae pene aniles, ante tempus mori, miſerum eſſe. Quod tandē tempus? naturæ ne At ea quidem dedit usuram uitae tanquam pecunia nulla praestituta die. Quid est igitur quod querare, si repetit cum uult? ea enim conditione acceperas. Quae uerò aetas longa est? aut quid omnino homini longum? Nónne modò pueros, modo adolescentes in cursu à tergo insequens, nec opinantes assecuta est se nectus? Omnia ista perinde ut cuique data sunt, pro rata parte à uita, longa aut breuia dicuntur. 1. Tusc Mors terribilis est ijs, quorum cum uita omnia extin guuntur, non quorum laus emori non potest. Parad. Honesta mors nunquam est fugienda, saepe etiam appetenda. Mari. ad Cicer. Famil. lib. 2. Vetat dominans in nobis Deus. 1. Tusc. in pijs Sententijs. 68. Non est in iussu imperatoris. Cato Maior. In Sententijs 70. Nobis si quid tale acciderit. 1. Tus. In pijs Sent. 72 Tibi & pijs omnibus. I. Tusc. In pijs Sent. 69.

CIC. LIB. I. Nisi Deus. 1. Tusc. In pijs Sentent. 71. Sunt qui se gratum mortuis facere, si grauiter eos lugeant, arbitrantur. Accedit superstitio muliebris quaedam: existimant enim dijs immortalibus se facili us satisfacturos, si eorum plaga perculsi, afflictos se & stratos esse, fateantur. 3. Tusc. Mortuorum corpora nihil sentiunt in sepultura: quantum autem consuetudini famaeque dandum sit, id curent uiui, sed ita, ut intelligant nihil ad mortuos pertinere. I. Tusc. Cum ab amicis rogaretur Diogenes. 1. Tuscul. In Apophth. 37 Mors, bonum sit an malum, plenissime primo Tusculanarum leges, & in dialogo, qui Cato Maior inscribitur. Mortis metus. QVIS EST, aut quotusquisque cui mors cùm appropinquet, Non refugiat timido sanguen, atque exalbescat me tu? 5. de Finib. Emori nolo. 2. Tusc. In Apoph. 43. Virtuti quae sit vis & commendatio. 44 VIRTVS est per se ipsa laudabilis, & sine qua nihil laudari potest. 2. de Orat. Virtus nihil est aliud, quàm in se perfecta, & ad summum perducta natura. 1. de Leg. Virtus E 4

92. SENTENTIARVM Virtus eſt affectio animi conſtans conueniensq́; laudabiles efficiens eos, in quibus est: & ipsa est per se sua sponte, separata tamen utilitate, laudabilis. ex ea proficiscuntuur honestae uoluntates, sententiae, actiones, omnisque recta actio. 4. Tusc. Virtutis multae definitiones consulto a nobis omittuntur. Honestum. ID DICITVR honeſtum, non quod laudetur à multis, sed quia tale sit, ut uel si ignorent id homines uel si obmutuissent, pulchritudine sua tamen esset specieque laudabile. 2. de Finib. Honestum etiam si nobilitatum non sit, aut si etiam a nemine laudetur, laudabile est natura: quod si oculis cerneretur, mirabiles amores citaret sapien tiæ. 1. Offic. Honestum est, quod detracta omni utilitate, sine ullis praemijs, fructibusue, per seipsum iure potest lau dari. 2.de Finib. Si non ipso honesto mouemur, ut uiri boni simus sed utilitate aliqua atque fructu, callidi sumus, non bo ni. nam quid faciet is in tenebris, qui nihil timet, nisi testem uel iudicem? quid in diserto loco, nactus quem multo auro spoliari possit, imbecillum atque solum? 1. de Legib. Si emolumentis, non suapte natura uirtus expetitur, una erit uirtus, quae malitia rectißime dicetur. Nam qui uirtutem pretio metiuntur, nullam uirtur tem,

CIC. LIB. I. tem, nisi malitiam putant. I. de Leg Nulla poteſt eſſe uirtus niſi gratuita. nam quæ uo luptate, quasi mercede aliqua ad officium impellitur, ea non uirtus, sed fallax est imitatio simulatioque uir tutis.5.Tusc. Quidquid praeter id quod honestum sit, expetendum esse duxeris, in bonisque numeraris: & honestum ipsum quasi uirtutis lumen extinxeris, & uirtutem penitus euerteris. 3. de Finib. Difficile est hominibus persuadere, honestum pro pter ipsum eligendum. C. Caßius Cic. Fam. lib. 15. Si ipsam honestatem undique perfectam & absolu tam, rem unam praeclarißimam omnium maximeque ### laudandam penitus uideremus, quo nam gaudio com pleremur, cum tantopere eius adumbrata opinione laetemur? 5. de Finib. 33 ponja Sumus natura studiosissimi, appetentißimique hone statis, cuius si quasi lumen aliquod aspeximus, nihil est quod ut eo potiamur, non parati simus & ferre . crii & perpeti. 2. Tusc. Nihil est uirtute amabilius, quam qui adeptus erit ubicunque erit gentium, a nobis diligetur. 1. de Na. deo. Virtutem necessario gloria sequitur. I. Tusc. Gloria uirtutem tanquam umbra sequitur. I. Tus. Nihil est uirtute formosius, nihil pulchrius, nihil amabilius. 1.de Nat.deor. Nihil est amabilius uirtute, nihil quod magis alliciat E 5

SENTENTIARVM 74 ciat homines ad diligendum: quippe cum propter uirtutem et probitatem eos etiam quos nunquam uidimus quodammodo diligamus. cuius ea est uis, ut eam (quod maius est) in hoste etiam diligamus. in Laelio. Animi hominum mouentur ad diligendum, cum eorum, quibus cum usu coniuncti sunt, uirtutem & bonitatem perspiciunt. In Laelio. Conciliantur animi hominum dignitate hominis rebus gestis, aestimatione uitae: alienanturque ab ijs, in quibus haec non ſunt. 1. de Orat. Suscepit uita consuetudoque communis, ut beneficijs excellentes uiros in caelum fama ac uoluntate tol lamus. 2 de Nat. deor. Quae natio non comitatem, non beneuolentiam, non gratum animum & beneficij memorem diligit Quae superbos, quae maleficos, quae crudeles, quae in gratos non aspernatur, non odit? 1.de Leg. Eos uiros nos suspicimus, maximisque efferimus lau dibus, in quibus existimamus excellentes quasdam O singulares perspicere uirtutes. Despicimus autem eos, & contemnimus, in quibus nihil uirtutis, nihil animi, nihil neruorum putatur. Quamobrem contenuntur ij, qui nec sibi nec alteri prosunt, ut dicitur: in qui bus nullus labor, nulla industria, nulla cura est. Admi ratione autem quadam afficiuntur ij, qui anteire cec teris uirtute putantur. 2. Offic. illud honestum, quod in alio cernimus, nos mouet

—
CIC. LIB. I. atque illi in quo id inesse uidetur, amicos facit. Omnis enim uirtus nos ad se allicit, facitque ut eos diligamus in quibus ipsa inesse uidetur. 1. Offic. Quis est tam dißimilis homini, qui non moueatur et offensione turpitudinis, & comprobatione honestatis? Quis est qui non oderit libidinosam, proteruam adolescentiam? Quis contra, in illa aetate pudorem, constantiam etiam si sua nihil intersit, non tamen dili gat? An obliuiscimur, quantopere in audiendo, in legendoque moueamur, cum piè, cum amicè, cum magno animo aliquid factum cognoscimus? 5. de Finib. Quae magno animo & elato, fortiter & excellenter gesta sunt, ea nescio quo modo quasi pleno ore laudamus. 1. Offic. Cum aliquid clementer, mansuetè, iustè, recte, moderatè, sapienter factum aut legimus, aut audimus, quo studio incendimur, non modò in gestis rebus, sed etiam in fictis, ut eos saepe, quos nunquam uidimus, di ligamus? Pro Marcello. Quis est qui non admiretur splendorem, pulchritudinemque uirtutis? 2. Offic. Conciliatrix amicitiae est, uirtutis opinio. In Lael. Habet hoc uirtus, ut uiros fortes, species eius & pulchritudo, etiam in hoste posita delectet. In Piso. Est proprium uirtutis, conciliare sibi animos hominum, & ad usus suos adiungere. 2. Offic. Virtus conciliat amicitias atque conseruat. In ea enim

76 SENTENTIARVM enim est conuenientia rerum, in ea est stabilitas, in ea est constantia: quae cum se extulit, & lumen suum ostendit, et idem aspexit, agnouitque in alio, ad id se ad mouet: uicißimque accipit illud, quod in altero est, ex quo eorum exardescit siue amor, siue amicitia. In Lael. Propter uirtutem iure laudamur, & in uirtute recte gloriamur. 3. de Nat. deor. Vera laus uerae uirtuti debetur. 3 de Orat. Nihil quidquam sine uirtute laudabile. I. Tuse. Quibus gradibus Romulus ascendit in caelum re bus gestis atque uirtute. Parad. I. Bonus uir proprie & copiose laudari sine uirtutum cognitione non potest. 2 de Orat. Eos, quorum uita perspecta est in rebus honestis atque magnis, & bene de rep. sentientes, aut aliquo ho nore & imperio affectos, observare & colere solemus.1.Offic. Vehementer amor multitudinis commouetur ipsa fama & opinione liberalitatis, beneficentiae, iustitiae, fidei, omniumque earum uirtutum, quae pertinent ad manſuetudinem ac facilitatem: eosq́; in quibus eas uir tutes inesse uidemus, à natura ipsa diligere cogimur 2. Officiorum. Ea uirtus uidetur praestantis uiri, quae est fructuo sa alijs, sibi autem laboriosa aut periculosa, aut certe gratuita. 2. de Orat. Si quod optimum maximumque est, id uolumus adipisci

CIC. LIB. I. pisci, uirtuti opera danda est, sine qua nullam rem ex petendam consequi possumus. In Lael. Verum decus in uirtute positum est. Cic. ad Plan. Famil. lib. 10. Digna est uirtus gloriatione: tantumque praestat ce teris rebus, ut dici uix possit quid intersit. 4. de Fin. Nesciunt multi, nesciunt quantas uires uirtus habeat: nomen uirtutis tantum usurpant, quid ipsa ualeat, ignorant. Paradox. 2. Non sunt isti audiendi, qui uirtutem duram, & quasi ferream esse uolunt. In Lael. Non est inhumana uirtus, neque immanis, neque super ba, quae populos uniuersos tueri, eisque optime consulere soleat: quod non faceret profectò, si a uulgi caritate abhorreret. In Laelio. Virtus quam sequitur caritas, minime repudianda est. In Laelio. Virtus altißimum locum in homine, & maximè ex cellentem tenet. cum autem assumpta est ratio, tantò in dominatu locatur, ut omnia prima naturae, huius tutelae subijciantur. 4. de Finib. Virtus, omnia quae cadere in hominem possunt, subter se habet: eaque despiciens, casus contemnit humanos: culpaque omni carens, praeter seipsam, nihil cen set ad se pertinere. 5. Tusc. Optimè uirtus seipsa nouit, & quam amabilis sit, intelligit. In Laelio. Virtus

78 SENTENTIARVM Virtutis tanta est uis, ut non poßit unquam eſt uir bonus non beatus. In Pison. In uirtute satis est praesidij ad benè uiuendum, satis etiam ad beatè, satis ut fortiter uiuamus, etiam ut magno animo, & quidem ut nulla re egeamus, semperque simus inuicti: sequitur ut nihil peniteat, nihil desit, nihil obstet. 5. Tusc. Praesidij ad uiuendum in uirtute satis est. 5. Tusc Virtus ad beate uiuendum seipsa contenta est. 5. de Fi. Cum fateamur satis magnam uim esse in uitijs ad miseram uitam, fatendum est etiam, eandem uim in uirtute esse ad beatam uitam. Contrariorum enim con traria sunt consequentia. 5. Tusc. Quanti est aestimanda uirtus, quae nec eripi, nec surripi potest, neque naufragio, neque incendio amittitur, nec tempestatem, nec temporum permutatione mutatur? qua praediti qui sunt, soli sunt diuites: soli enim possident res & fructuosas & sempiternas: so liq́; (quod est proprium diuitiarum) contenti ſunt re bus suis. Satis esse putant quod est, nihil appetunt nulla re egent, nihil sibi deesse sentiunt, nihil requirunt. Parad. ult. Virtus in tempestate saeva quieta est, & lucet in tenebris, & pulsa loco manet tamen, atque haeret in pa tria, splendetque per se semper, neque alienis unquam ſordibus obſoleſcit. Pro Seſtio. Amitti uirtus non potest. 2. Tusc. Virtus

CIC. LIB. I. Virtus est altißimis defixa radicibus, quae nunquam ul la ui labefactari potest, nunquam dimoueri loco. Ph. 4 Ei non multum potest obeße fortuna, qui sibi firmius in uirtute, quam in casu praesidium collocauit. 4. ad Heren. Omnes bene uiuendi rationes in uirtute sunt collocandae, propterea quòd sola uirtus in sua potestate est. Omnia, praeter eam, subiecta sunt fortunae dominationi. 4. ad Heren. Maior est uirtutis iucunditas, quàm uoluptas, quae percipitur ex libidine & cupiditate. 3. Act. in Verr. Tu plura si desideres, euolue diligenter quintum Tusculanarum, nos enim ea tantum quae uidebantur grauiora, selegimus, ne potius ex integro librum transcripsisse, quam ex praecipuis praeci pua ſelegiſſe uideamur. Expetendarum rerum tria sunt genera. 46 RERVM expetendarum tria sunt genera. Nam est quiddam, quod sua ui nos alliciat ad sese, non emo lumento captans aliquo, sed trahens sua dignitate: quod genus, uirtus, scientia, ueritas est. Aliud autem non propter suam uim & naturam, sed propter fru ctum atque utilitatem petendum: quod pecunia est. Tertium est ex horum partibus iunctum, quod & suaui, & dignitate nos inductos ducit, & prae se ge rit quandam utilitatem, quo magis expetatur: ut ami citia, bona existimatio. 2. de inuent. vitia

80 SENTENTIARVM Vitia, virtutis speciem plerunque induunt. CERNENDA sunt diligenter, ne ea nos fallan uitia, quae uirtutem uidentur imitari. Nam & pridentiam malitia; & temperantiam immanitas in uoluptatibus aspernandis; & magnitudinem animi superbia in animis extollendis, & despicientia in con temnendis honorib. & liberalitatem effusio; & fortitudinem audacia imitatur, & religionem superstitio: studijsque bonis similia uidentur ea, quae sunt in eo genere nimia. In Partit. Astutiae tollendae sunt, eaque malitia, quae uult quid uideri se esse prudentiam, sed abest ab ea, distatque plirimum: nec ulla pernicies uitae maior inueniri poter quam cum in malitia inest simulatio. 3. Offic. Omnibus ueris falsa quaedam adiuncta sunt, tant similitudine, ut nulla insit iudicandi & assentiendi nota. 1.de Nat. deor. Finitima sunt falsa ueris. 4. Academ. Voluptas. 48 IMITATRIX est boni uoluptas, malorum mater omnium, cuius blanditijs corrumpuntur quae natura bona sunt. 1.de Leg. Malorum esca uoluptas: qua homines capiuntur, ut hamo pisces. Cato Maior. Voluptate capimur omnes.1.de Leg. Voluptates blandißimae dominae saepe maiores partes
M lam cum 1 mur, sed et. sede & ster

CIC. LIB. I. 81 partes animae à uirtute detorquent. 2. Offic. Maximas uirtutes iacere oportet, uoluptate domi nante. Ad Attic. lib. 5. in uoluptatis regno non potest uirtus consistere. Cato Maior. Qui uoluptati deditus est, huic omnia sensu non ratione sunt iudicanda, eaque dicenda optima, quae sunt suauissima. 2. de Finib. Impedit consilium uoluptas, rationi inimica: ac mentis, ut ita dicam, perstringit oculos, nec habet ullum cum uirtute commercium. Cato Maior. Semouenda est uoluptas, non solùm ut recta sequa mur, sed etiam ut loqui deceat frugaliter. 2. de Fin. Quo maior est uoluptas, eo magis mentem a sua sede & statu dimouet. Parad. I. Non est necesse tanquam meretricem. 2. de Finib. in Simil. 46. Nemo est dignus nomine hominis, qui unum diem totum uelit esse in uoluptate. 2. de Finib. Non est eius, qui dolore summum malum metiatur, mentionem facere uirtutis. 3. Tusc. Qui uoluptatibus ducuntur, & se uitiorum illecebris, & cupiditatum lenocinijs dediderunt, missos fa ciant honores, nec attingant remp. patiantur uiros fortes labore, se otio suo perfrui. Pro Sest. Nihil altum, nihil magnificum ac diuinum suspice re possunt, qui omnes suas cogitationes abiecerunt in rem

SENTENTIARVM rem tam humilem, tam contemptam. In Laelio. Fieri non potest, ut animus libidini deditus, amor re, desiderio, cupiditate, copia, inopia etiam nonnunquam impeditus, litteris operam dare poßit. nec est alia caussa, cur in tantis praemijs eloquentiae, tanta uo luptate dicendi, tanta laude, tanta gloria, tanto hono re tam sint pauci, semperque fuerint, qui in hoc labore uersarentur. Omittendae enim sunt omnes uolupta tes, relinquenda studia delectationis, ludus, iocus, con uiuium, sermo etiam pene omnium familiarium desirendus: quae res, in hoc genere homines a labore studioque deterret. Pro M. Caelio. Multa nobis blandimenta natura ipsa genuit, qui bus sopita uirtus conniueret: & multarum rerum iucundissimarum uarietatem dedit, quibus non modò primo aetas, sed iam corroborata caperetur. Pro M. Caelio. Plerique propter uoluptatem & paruam et non ni cessariam, tum in morbos graues, tum in damna, tum in dedecora incurrunt: saepe etiam legum, iudicio rumque poenis obligantur. 1. de Finib. Nulla capitalior pestis, quam corporis uoluptus hominibus à natura data est. Cato Maior. Vitium uentris & gutturis non modo minuit attem hominibus, sed etiam aufert. Pro M. Caelio. Voluptatem dimittamus, & suis se finibus tener iubeamus, ne blanditijs eius illecebrisque capiatur anmi uoluptas. 3. de Finib. Amos
OPT! ceto C.7. geerten

CIC. LIB. I. Amores & delitiae maturé & celeriter deflorescunt. Pro M. Caelio. Fluit uoluptas, & prima quaeque euolat: saepiusque re linquit caussas poenitendi, quam recordandi. 2. de Fi, Vna cum satietate moritur memoria uoluptatis. 2. Officiorum. Omnibus in rebus uoluptatibus maximis fastidium finitimum est. 2. de Oratore. Nos omnes uoluptate quemadmodum natura capiamur, plura primo de Finibus. Animus. OPVS est te animo ualere, ut corpore poßis. Ci cero C. Tironi, Famil. 16. Ex anima constamus & corpore. 4. de Finib. Constamus ex animo & corpore. 3. Tusc. Animus est rationis compos & particeps, quo ni hil ab optimo & sapientißimo genitore melius est procreatum. De Vniuers. Mente nil homini dedit Deus ipse diuinius. 3. Off. Nobis Deus, siue mater rerum omnium natura dedit animum, quo nihil est praestantius, neque diuinius. Parad. 1. Animus est ingeneratus à Deo. 1. de Legib. in pijs Sentent. 35. Est animus caelestis. Ca. Maior. in Pijs 36. Dij immortales. C. Maior in Pijs 26. Humanus animus decerptus ex mente diuina. 5. Tusc. Animus 2

84 SENTENTIARVM Animus cum est secum. I. Tusc. in Pijs 41. Nulla est celeritas. 1. Tusc. in Pijs 38. Duae sunt uiae. 1. Tusc. in Pijs 60. Oportet ut ipsa se mens. 5. Tusc. in Pijs 39. Eorum animi. Som. Scip. in Pijs 61. Animus solus, nec cum adest, nec cum discedit, paret. Cato Maior. Omnium animi immortales sunt: sed bonorum fortiumque diuini. 2. de Leg. Bonorum uirorum mentes mihi diuinae atque aeternae uidentur, & ex hominum uita ad deorum religinem sanctimoniamque demigrare. Pro C. Rabirio. Sic habeto, te non esse mortalem, sed corpus hoc. Somn. Scipion. Corpus hoc est mortale: animi uerò motus, sempi terni. Pro Seſtio. Nihil interest, motu animi sublato, inter pecuden & hominem: ſed ne inter hominem et ſaxum aut trun cum, aut quiduis generis eiusdem. In Laelio. Duplex est uis animorum: una pars in appetitupo sita, altera in ratione, quae docet & explanat quid fa ciendum fugiendumue sit: ita fit ut ratio praesit, a titus uerò obtemperet. I. Offic. Est animorum ingeniorumque nostrorum naturale quasi quoddam pabulum, consideratio contemplatione naturae: doctoque homini & erudito cogitare, est uiue re. Sapientis enim cogitatio non ferme ad inuestigan dum

CIC. LIB. I. 85 dum adhibet oculos aduocatos. 4. Acad. Animus perturbatus & incitatus nec cohibere se potest, nec quo loco uult, consistere omnino. 4. Tusc. Animus aeger. 3. Tusc. in Apoph. 124. Quemadmodum oculus conturbatus. 3. Tusc. in Similib. 33. Animi morbi, sunt cupiditates immensae, inanes di uitiarum gloriae, dominationis, libidinosarum etiam uoluptatum: accedunt aegritudines, molestiae, moerores, quae animos exedunt, conficiuntque curis. I. de Fi. Aegris corporibus simillima est animi aegritudo. 1. de Finibus. Aeque animo dolemus, dum corpore dolemus. 3. Off. Errat, qui ullum aut corporis, aut fortunae uitium animi uitijs grauius existimat. 3. Tusc. Morbi perniciosiores pluresque sunt animi quàm corporis. 3. Tusc. Corpora curari possunt, animorum nulla medicina est.3. Tusc. Animi lineamenta pulchriora sunt, quam corporis. recte solus liber, nec dominationi cuiusquam parens, neque obediens cupiditati: recte inuictus, cuius etiamsi corpus constringatur, animo tamen uincula inijci nul la possunt. 3. de Finib. Corpori tantum praestat mentis excellens perfectio, ut uix possit cogitari quid intersit. 5. de Fin. Deus & ortu & uirtute antiquiorem genuit animum,

86 SENTENTIARVM mum, eumque ut dominum atque imperantem obedienti praefecit corpori. De Vniuers. Vt multò maiora sunt opera animi, quàm corporis sic eae res, quas persequimur ingenio ac ratione, gra uiores sunt, quam hae, quas uiribus. 2. Offic. Quò maior est uis animi, quàm corporis: hoc sunt maiora ea, quae concipiuntur animo, quàm illa, quae corpore. Philip. 11. Cum multum animus corpori praestet. 2. de Leg in pijs Sentent.22. Non uiribus, Cato Maior. Consilium. 26. Maior est animi uoluptas, quam corporis. 2. de Fin Voluptate animi nulla poteſt eſſe maior. C. Maior. Corpore nihil nisi praesens & quod adest, sentire possumus: animo autem et praeterita & futura. 1. de Fi Corpus tandiu gaudet, dum praesentem sentit uoluptatem: animus & praesentem percipit pariter cum corpore, & prospicit uenientem, nec praeteritam prae terfluere sinit. 5. Tuscul. Corpus est quasi uas animi, aut aliquod recepta culum. 1.Tusc. Deus animum conclusit in corpore. De Vniuers. Exercendum est corpus, & ita efficiendum, ut obedire consilio rationique possit in exequendis negotijs, & in labore tolerando. 1. Offic. Redditur terrae corpus. 2. de Legib. Formae dignitas, aut morbo deflorescit, aut uetur state

CIC. LIB. I. state extinguitur. 4. ad Heren. 50 Ratio. MVNVS animi est, ratione uti. 3. Tusc. Nihil est, non dicam in homine, sed in omni caelo atque terra, ratione diuinius: quae cum adoleuit atque perfecta est, nominatur rite sapientia. 1. de Leg. Domina omnium & regina, ratio: connexa per se, & progreßa longius, fit perfecta uirtus: haec ut imperet illi parti animi, quae obedire debet, id uidendum est uiro, uelut seruo dominus, uelut imperator militi, uelut parens filio. 2. Tusc. Bene adhibita ratio cernit quid optimum sit: neglecta, multis implicatur erroribus. 4. Tusc. Societatis humanae uinculum, est ratio & oratio: quae dicendo, communicando, disceptando, iudicando conciliat inter se homines, coniungitque naturali quadam societate. neque ulla re alia absumus a natura fevarum. 1. Offic. de Homine 119. Ratione praestamus beluis. 1. de Leg. Vt patrimonium homini ab homine relinquitur; sic ratio homini à Deo. 3. de Nat. deor. Nihil potest esse aequabile, quod non à certa ratio ne proficiscatur. 2. Tusc. Nihil per se amplum est, nisi in quo iudicij ratio extat. Ad Brutum, Famil. 16. Plus apud nos uera ratio ualeat, quàm uulgi opinio. Parad. 1. Grauior F 2

88 SENTENTIARVM Gravior & ualidior est decem uirorum bonorum sententia, quam totius multitudinis imperitae. Pro Pl. Sunt homines, qui rationem bono conſilio à dijs im mortalibus datam, in fraudem malitiamque conuertunt. 3.de Nat.deor. Appetitus rationi obediant. APPETITVS omnes contrahendi sedandique sunt excitandaque est animaduersio & diligentia, ut ne quid temere ac fortuitò, inconsiderate, negligenterque agamus. 1. Offic. Efficiendum est, ut appetitus rationi obediant, eamque neque praecurrant, nec propter pigritiam aut ignauiam deserant, sintque tranquilli, atque omni perturbatione animi careant: ex quo elucebit omnis constantia, omnisque moderatio. 1. Offic. Tu in hanc sententiam plura lege primo Officiorum, capite, Duplex est enim. Moderari animo & orationi, cum sis iratus, aut etiam tacere & tenere in sua potestate motum animi & dolorem, etsi non est perfectae sapientiae, tamen non est mediocris ingenij. Ad Qu. frat. epist. 1. Animum uincere, iracundiam cohibere, uictoriam temperare, aduersarium non modò extollere iacentem, sed etiam amplificare eius pristinam dignitatem, praeclarum est. haec qui faciat, non ego eum summis uiris comparo, sed simillimum Deo iudico. Pro Marc. Si quis hoc robore animi est, atque hac indole uirtu tis ac

CIC. LIB. I. tis ac continentiae, ut respuat omnes uoluptates, omnemque uitae suae cursum in labore corporis atque in ani mi contentione conficiat, quem non quies, non remissio, non aequalium studia, non ludi, non conuiuia delectent, nihil in uita expetendum putet, nisi quod est cum laude & honore & cum dignitate coniunctum: hunc mea sententia diuinis quibusdam bonis instructum atque ornatum puto. Pro M. Caelio. Regium est ita uiuere, ut non modò homini, sed ne cupiditati quidem seruias: contemnere omnes libidines: non auri, non argenti, non ceterarum rerum indi gere: populi utilitati magis consulere, quàm uolupta ti: nemini cedere: multis obsistere. Pro Sylla. Refraenet primum libidines. Parado. penul. Imperator.30. Esse abstinentem, continere omnes cupiditates, prae clarum magis est, quàm difficile. Ad Qu. fra. Epist. 1. Cum praecipitur, ut nobismetipsis imperemus, hoc praecipitur, ut ratio coerceat temeritatem. 2. Tusc. Cupiditates sunt insatiabiles, quae non modò singu . los homines, sed uniuersas familias cuertunt, totam etiam labefactant remp. Ex cupiditatibus odia, dissi dia, discordiae, seditiones, bella nascuntur. Nec hae sese foris solum iactant, nec tantum in alios caeco impetu incurrunt, sed intus etiam animis inclusae inter se dissident atque discordant. 1. de Finib. Semper in officio manendum. 52 » Nulla F 5

90 SENTENTIARVM NVLLA uitae pars, neque publicis, neque priuatis, ne que forensibus, neque domesticis in rebus, neque si teci agas quid, neque si cum altero contrahas, uacare officio potest. In eoque excolendo sita est uitae honesta omnis, & in negligendo turpitudo. 1. Offic. Nec pretio, nec gratia, nec periculo, nec simul tate a uia recta ostendemus oportere deduci: nec al ulla re honesta, periculi aut laboris magnitudine. ad Herenn. Nullo casu arbitror hoc constanti homine posse contingere, ut ulla intermißio fiat officij. In Laelio. Nulla laßitudo impedire officium & fidem de bet. Cicero Cornifi. Famil.12. Pericula, labores, dolorem etiam optimus quissuscipere mauult, quàm deserere ullam officij pantem. 1. de Finib. Artium studio à rebus agendis abduci, contra offcium est. 1. Offic. Si quis omißis. 1. de Inu. Vide Doctus inuiſus. 24. Et benè & honestè viuendum. OPTIMA uiuendi ratio est eligenda: eam iucun dam consuetudo reddet. 4. ad Herenn. Omnis nostra cura debet in hoc uersari semper, possumus, ut boni aliquid efficiamus. sin minùs, ut certé nihil mali. 2.de Orat. Semper ita uiuamus, ut rationem nobis reddendam arbitremur. 4. Act. in Verr. Non

CIC. LIB. I. Non ob ea solum incommoda. 1. de Fin. Vide Impij. 3. Si impietas. 3. de Finib. Vide Impij. 3. A recta conscientia transuersum unguem non oportet quenque in omni uita sua discedere. Cicer. ad Attic. lib.13. Nobis persuasum esse debet, si deos, hominesque ce lare poßimus, nihil tamen auare, nihil iniuste, nihil li bidinosè, nihil incontinenter esse faciendum: honesta bonis, non occulta quaeruntur. 3. Offic. improbum est, relinquere honestatem propter uti litatis magnitudinem. 3. Offic. Tu honestatem utilitati praeferendam esse disces ex tertio Officiorum. Sobrie viuendum. ESSE OPORTET ut uiuas, uiuere non ut edas. 4. ad Herenn. Victus cultusque corporis ad ualetudinem referan tur & ad uires, non ad uoluptatem. 1. Offic Tantum tibi & notionis adhibendum est, ut reficiantur uires, non opprimantur. Ca. Maior. lucunditas uictus est in desiderio, & non in sacie tate. 5. Tuscul. Cibi condimentum est fames: notionis, sitis. 2. de Finibus. Darius. 5. Tusc. in Apoph. 59. Ptolemaeo 5. Tusc. in Apoph. 60. Timotheum. 5. Tusc. in Apoph. 58. Cuns

SENTENTIARVM Cum Dionysius. 5. Tusc. in Apoph. 61. Non intelligunt homines, quam magnum uectig sit parsimonia. Parad. Qu eritur in re domestica, continentiae laus: in publica, dignitatis. Pro Flacco. Omnium perturbationum fons est intemperantia quae est à tota mente, etiam a recta ratione defectio, sic auersa a praescriptione rationis, ut nullo modo appetitiones animi nec regi, nec contineri queant. 4. Tusci Mente recte uti non possumus, multo cibo & potione completi. 5. Tusc. Quae uirum forma deceat, & qui uictus esse debeat, primo Officiorum lege, capite, Cum autem. Turpitudo fugienda. NIHIL est tam tetrum, nihil tam aspernandum nihil homine indignius, quàm turpitudo. 2. Tusc. Nihil est tam contra naturam, quam turpitudo.3.Off. Nihil est detestabilius dedecore. Phil. 3. (Phi. 7. Periculum minùs fugiendum est, quàm turpitudo. Ne turpitudo suscipiatur uitae cupiditate. Phil.13 Nihil est malum, nisi quod turpe aut uitiosum est. 2. TusSi unum in locum collata sint omnia mala, cum tur pitudinis malo non erunt comparanda. 2. Tusc. Misera est ignominia iudiciorum publicorum. & cuius bona ex edicto possidentur, huius omnis fama & aestimatio cum bonis simul possidetur. Pro Quincta Nemo est tam agrestis. In Parad. Vide Ignomi. 207. .

CIC. LIB. I. 933 Non peccandum. PECCARE est tanquam transilire lineas. Par. 3. Peccare certè licet nemini. Parad. 3. Accipere praestat, quam facere iniuriam. 5. Tusc. Peccati dolor & maximus & aeternus est. Ad At ticum, lib. 11. Quae parua uidentur esse delicta, neque a multis in telligi possunt, ab ijs etiam diligentius est declinandum. 1.Offic. Temperantia. TEMPERANTIA est moderatrix omnium com motionum. 5. de Finib. Est temperantia libidinum inimica. 3. Offic. Temperantia est, quae in rebus aut expetendis aut fugiendis ut rationem sequamur, monet, quae animis pacem affert, & eos quasi quadam concordia placat ac lenit. 1. de Finib. Nihil reperiri potest tam exiguum, quam istam uirtutem, moderatricem animi temperantiam, non latere in tenebris, neque esse abditam, sed in luce. Ad Qu. frat. Epist. 1. Quemadmodum temperantia. 4. Tus. in Simil. 38. Frugalitatis esse uidetur proprium, motus animi ap petentes regere & sedare, semperque aduersantem libi dini, moderatam in omni re seruare constantiam. 3. Tus. Eas tres uirtutes, fortitudinem, iustitiam, prudentiam frugalitas est complexa. 3. Tusc. Non

SENTENTIARVM 94 Non potest temperantiam laudare is, qui ponit summum bonum in uoluptate: est enim temperant libidinum inimica. 3. Offic. Qui uoluptatem summum bonum statuit, esse tem perans nullo modo potest. 1. Offic. Quae laus, quod decus erit tanti, quod adipisci à dolore corporis uelit, qui dolorem summum malum si bi esse persuaserit? 2. Tusc. Mediocritas optima regula. NIHIL est quod tam deceat, quam omni in re seruare constantiam. 1. Offic. His rebus, quae tractantur in uita, modum quendam & ordinem adhibentes, honestatem & decus conseuabimus. 2. Offic. Medioeritas ad omnem usum cultumque uitae referenda est. in omnibus rebus mediocritas est optima 1. Officiorum. Modus est optimus, decus ipsum tenere, nec pro gredi longius. Orat. ad Brutum. Suus cuique modus est, tamen magis offendit nimium, quam parùm. De Orat. Tu quae sint in omni actione seruanda, lege primo Officis rum capite, In omni autem actione. Verecundia. CVSTOS uirtutum omnium, dedecus fugiens, & laudem maximam consequens, uerecundia est. In Partit. Orat. Modeab eo, d

Näm
CIC. LIB. I. Moderator cupiditatis est pudor. 2. de Finib. Sine uerecundia nihil rectum esse potest, nihil ho nestum. 1. Offic. maximum amicitiae ornamentum tollit, qui ex ea tollit uerecundiam. itaque in ijs perniciosus est error, qui existimant, libidinum peccatorumque omnium patere in amicitia licentiam. In Laelio. Saepe uidemus fractos pudore, qui nulla ratione uincerentur. 2. Tusc. Pudor in bello est maximé periculosus. Planc. Ciceroni. Famil. 10. Graue est homini pudenti, petere aliquid magnum ab eo, de quo se bene meritum putet: ne id quod petit, exigere magis, quam rogare, & in mercedis potius, quam beneficij loco numerare uideatur. Cicero Curioni, Famil. 2. 60 Iustitia. IVSTITIA uirtus omnium est domina & regi na uirtutum. 3. Offic. Iustitia omnium uirtutum caussa atque sentina est. 1.de Legibus. Excellentißima uirtus iustitia. 1.de Nat. deor. Iustitia sine prudentia plurimum poterit: sine iu stitia nihil ualebit prudentia. 2. Offic. Fundamentum perpetuae commendationis & famae est iustitia, sine qua nihil esse potest laudabile. 1. Off. Iustitiae inest splendor uirtutis maximus, ex qua boni

96 SENTENTIARVM boni uiri nominantur: cuius primum munus est, ut ne cui quis noceat, nisi laceßitus iniuria: deinde ut com munibus pro communibus utatur, priuatis autem ut suis. 1. Offic. lustitia, ex qua una uirtute uiri boni appellantur mirifica quaedam res multitudini uidetur: nec iniu ria: quis est enim, qui non admiretur splendorem puchritudinemque uirtutis? 2. Offic. Solitario homini atque in agro uitam degenti opinio iustitiae necessaria est. Atque ijs etiam, qui uendum emunt, conducunt, locant, contrahendisque negotijs implicantur, iustitia ad rem gerendam necessaria est: cuius tanta uis est, ut nec illi quidem, qui maleficio & scelere pascuntur, possint sine ulla particula iustitiæ uiuere. 2. Offic. Iustitiae partes sunt, non uiolare homines. 1. Offic. Totius iustitiae nulla est capitalior pestis, quàm eorum, qui tum, dum maxime fallunt, id agunt ut boni uiri uideantur. 1. Offic. Omnia officium, quod ad conuentionem hominum & ad salutem tuendam ualet, anteponendum est ill officio, quod cognitione & scientia continetur: offi cijsque scientiae anteponenda sunt officia iustitiae: con siderate enim agere plus est, quam cogitare pruden ter. 1. Offic. Tu quae dicantur propriè iustitiae & officia & munera, leg pleniſsime apud Ciceronem in libris Officiorum. Pietas
cum, qua. dare ſali

CIC. LIB. I. 61 Pietas. PIETAS est fundamentum omnium uirtutum. parentem ut Deum uereri, atque non multo secus ac parentes, liberos amare debemus. Pro Planc. Pietati summa tribuenda laus est. 2. de Orat. Omnibus est amori pietas. Cic. C. Caßio, Fa. ep. 15. Pietate aduersus deos sublata, fides etiam & socie tas generis humani, & una excellentißima uirtus iis stitia tollatur necesse est. 1. de Nat. deor. Pietas grata est Deo. 2. de Leg. de Deo 1. Pietas maxime & religio. 2. de Leg. in Apop. 64. 62 Humanitas & clementia. HOMINES ad deos nulla re propiùs accedunt, quàm salutem hominibus dando. Pro Lig. Nihil est tam regium, tam liberale, tamque munificum, quam opem ferre supplicibus, excitare afflictos, dare salutem, liberare periculis homines. 1. de Orat. Nihil est tam deforme, quàm ad summum imperi um acerbitatem naturae adiungere. Ad Qu. fra. ep. I. Recte praecipere uidentur, qui monent quantò su periores simus, tantò nos summißius geramus. 1. OffiQui plus propter uirtutem nobilitatemque possunt, eo minus quantum possint, debent ostendere. Pro Quinctio. . In bonis fortunae summa laus est, non extulisse se in potestate, non fuisse insolentem in pecunia, non se praetulisse alijs propter abundantiam fortunae: ut opes & coa

98 SENTENTIARVM & copiae, non superbiae uideantur ac libidini, sed bonitati ac moderationi facultatem ac materiam dei disse.2. de Orat. Nihil est laudabilius, nihil magno & praeclaror ro dignius placabilitate & clementia, quae ita pro banda est, ut adhibeatur reip. caussa seueritas, sinqua administrari ciuitas non potest. I. Offic. In rebus prosperis, & ad uoluptatem nostram fientibus, superbiam magnopere, fastidium, arrogan tiam fugiamus. nam ut aduersas, sic secundas res immoderaté ferre, leuitatis est: praeclaraque est aequab. litas in omni uita, & idem semper uultus, eadem frons. 1. Offic. Omnibus est odio crudelitas, & amori pietas clementia. Cic. C. Caßio, Famil. lib. 15. Est hominum naturae maximè inimica crudelitas. 3. Officiorum. Satis est homines imprudentia lapsos non erigere urgere uerò iacentes aut praecipitantes impellere certè est inhumanum. Pro C. Rab. Postum. Amor & amicitia. AMICITIA nihil aliud est, nisi omnium diuin rum humanarumque rerum cum beneuolentia & ca tate summa consensio, qua quidem haud scio an exi pta sapientia, quidquam melius homini sit à dijs im mortalibus datum. In Laelio. Amicitiam omnibus rebus humanis anteponamus Nihil
intueti.

CIC. LIB. I. 99 Nihil est enim tam naturae aptum, tam conueniens ad res uel secundas uel aduersas. In Laelio. Quae uidentur utilia, honores, diuitiae, uoluptates, & cetera generis eiusdem, haec amicitiae nunquam anteponenda ſunt. In Laelio. Amicitia plurimas res continet: quoquò te uerte ris praestò est: nullo loco excluditur, nunquam intem pestiua, nunquam molesta est. itaque non aqua, non igni, non aëre (ut aiunt) pluribus locis utimur, quam amici tia. nam & secundas res splendidiores facit amicitia, & aduersas partiens, communicansque leuiores. Nec debilitare animos, aut cadere patitur: uerumetiam iam amicum qui intuetur, tanquam exemplar aliquod intuetur sui. Quocirca & absentes adsunt, & egentes abundant, & imbecilles ualent, &, quod difficilius, mortui uiuunt. In Laelio. In amicitia omnia insunt, quae putant homines ex33 petenda, honestas, gloria, tranquillitas animi atque iu7.33 cunditas: ut cum haec adsint, beata uita sit, & sine ijs esse non possit. In Laelio. De amicitia omnes ad unum idem sentiunt, & ij qui ad remp. se contulerunt, & ij, qui rerum codertut gnitione doctrinaque delectantur, & ij, qui suum negotium gerunt otiosè: postremo ij, qui se totos tradiderunt uoluptatibus, sine amicitia uitam esse nullam sentiunt, si modo uelint aliqua ex parte liberaliter uiuere. Serpit enim nescio quo modo per omnium G 2 uitam

700 SENTENTIARVM uitam amicitia, nec ullam aetatis degendae rationem patitur esse expertem sui. in Laelio. Laus & caritas sunt uitae sine metu degendae prae sidia firmissima. 1.de Finib. Amicitiae praesidium est firmißimum. 1. de Finibus Rerum omnium nec aptius est quidquam ad opetuendas ac tenendas, quam diligi: nec alienius, quam timeri. 2. Offic. Carum esse ciuem, bene de rep mereri, laudari, c li, diligi gloriosum est: metui uerò, in odio esse, inuidiosum, detestabile, imbec illum, caducum. 1. Philip Diligi, & carum esse, iucundum: propterea quòd tutiorem uitam & uoluptatem efficit pleniorem 1. de Finib. Sine amicorum beneuolentia, neque in aduersa, ne in secunda fortuna quisquam uiuere potest. Marcel Ciceron. Famil. lib. 4. Amicitia colenda est, quòd sine ea tutò, et sine m tu uiui non possit, ne iucundè quidem. 2. de Finib. Nulla potest esse iucunditas, sublata amicitia, Pro Plancio. Quis est, pro deum fidem, qui uelit ut neque dilige quenquam, ne ipse ab ullo diligatur: circunftuer omnibus copijs, atque in omnium rerum abundantia uiuere? Haec enim est tyrannorum uita, nimirum in qua nulla fides, nulla caritas, nulla stabilis beneuci lentiae potest esse fiducia: omnia semper suspecta atque solicité
1

CIC. LIB. I. 101 solicita sunt, nullus locus amicitiae. In Laelio. Omnis ratio & institutio uitae adiumenta hominum desiderat. in primisque, ut habeas quibuscum familiares conferre poßis sermones. 2. Offic. Nullo modo sine amicitia firmam & perpetuam iucunditatem uitae tenere possumus. Nec uerò ipsam amicitiam tueri, nisi aeque amicos ac nosipsos diligamus. 1. de Finib. Nullius opes tantae fuerunt, aut tantae esse possunt, quae sine multorum amicorum officijs stare possint. Pro Plancio. Omnium rerum, quas ad beate uiuendum natura parauit, nihil est maius amicitia, nihil uberius nihil iucundius: cum solitudo & uita sine amicis insidiarum & metus plena sit. Ratio ipsa monet amicitias comparare: quibus partis, conseruatur animus, et à spe pa riendarum uoluptatum seiungi non potest. 1. de Fin. maximum est bonum amicitia: plurimae sunt dele ctationes in ea. 1. de Inuent. Amicitia nihil est uberius. Cic. Ap. pulch. Fam. 3. Haec est una uia & laudis & honoris & dignitae tis à bonis uiris & sapientibus, & bene à natura con stitutis laudari & diligi. Pro Sestio. Violari amicitiam, apud maiores nostros nefas erat. (Ph. 2. Cic. Ap. pulchro Famil. lib. 3. Violare amicitiam, hoc grauißimum crimen iudico. Quibus in rebus ipsi interesse non possumus, in his opera G 3

SENTENTIARVM 102 operae nostrae uicaria fides amicorum supponitur quam qui laedit, oppugnat commune omnium praesidium, & quantum in ipso est, disturbat uitae societ tem: non enim possumus per nos omnia agere. Aliu in alia re est magis utilis. Idcirco amicitiae comparan tur, ut commune commodum mutuis officijs guberne tur. Pro Rosc. Amerino. Quoniam res humanae fragiles caducaeque sunt, sem per aliqui acquirendi sunt quos diligamus, & à quibus diligamur. caritate enim beneuolentiaque subla ta, omnis est e uita sublata iucunditas. In Laelio Ea est iucundissima amicitia, quam similitudo mo rum coniugauit. 1. Offic. Omnium societatum nulla praestantior est, nulla firmior, quàm cùm uiri boni, moribus similes, sunt f miliaritate coniuncti. nihil enim amabilius, nec co pulatius, quàm morum similitudo bonorum. 1. Offic. Nihil est aptius uitae, nihil ad beatè uiuendum aceommodatius, quam cum uiris bonis, iucundis, amatibus nostri uiuere. Cic. Papi. Paeto, Famil. lib. 9. In quibus sunt eadem studia, eaedem uoluntates, in his fit, ut aequè quisque altero delectetur ac se ipso: effe citurque id, quod Pythagoras uult in amicitia, ut unu fiat ex pluribus. 1. Offic. Nihil minus hominis esse uidetur, quam non respon dere in amore ijs, à quibus prouocere. Cic. ad Brut. Beneuolentiam non adolescentulorum more, ardo reques

103 CIC. LIB. I. re quodam amoris, sed stabilitate potius & constantia iudicemus. 1. Offic. Eodem modo erga amicum affecti simus, quo era nosmetipsos: & nostra in amicos beneuolentia illorum erga nos beneuolentiae pariter aequaliterque re pondeat. In Lelio. Est in amicitia necessarium, ut alter nihilo sese plus quam alterum diligat. quod si tantillum intersit, iam amicitiae nomen occiderit: cuius est ea uis, ut simulatque sibi aliquid, quàm alteri, maluerit, nulla sit. 1. de Leg. Vetus est lex illa iustae ueraeque amicitiae, ut idem amici semper uelint: neque est ullum certius amicitiae uinculum, quam consensus & societas consiliorum et uoluntatum. Pro Planc. Non est sancta amicitia, nisi ipse amicus per se ametur toto pectore, ut dicitur: qui quidem amandus est, desperatis emolumentis & fructibus. 1. de Legi Amicorum bona communia. 1. Offic. Confirmata amicitia & perspecta fide, commemo ratio officiorum superuacanea est. Cicero Ap. Pulchro, Famil.lib.3. Odiosum est sanè genus hominum officia exprobrantium, quae meminisse debet is, in quem collocata sunt, non commemorare qui contulit. In Laelio. Qui fortunis alicuius inducti, amicitiam eius sequuti sunt, hi simulatque fortuna elapsa est, deuolant omnes. Cum enim receßit res ea, quae fuit consuetudi nis caussa G 4

104 SENTENTIARVM nis caussa, nihil superest quare possint in amicitiare tineri. 4. ad Herenn. Vt hirundines. 4. ad Heren. in Simil. 93. Non facilè dijudicatur amor uerus & fictus, nisi aliquod incidat eiusmodi tempus, ut quasi aurum igne sic beneuolentia fidelis periculo aliquo perspici poßicetera sint signa communia. Cic. Pa. Paeto, Fam. lib. 8. Amicus certus in re incerta cernitur. In Laelio. Amare nihil aliud est, nisi eum ipsum diligere qui ames, nulla indigentia, nullam utilitate quaesita. In Lael Nihi est aliud amare, a quo amicitiae nomen dicti est, nisi uelle bonis aliquem affici quam plurimis, eti am si ad se ex ijs nihil redeat. 2. de Finib. Carum ipsum uerbum est amoris, ex quo amicitia nomen est ductum quam si ad fructum nostrum refremus, non ad illius commoda, quem diligimus, non erit ista amicitia, sed mercatura quaedam utilitatum suarum. Prata, & arua, & pecudum greges diligun tur isto modo, quòd fructus ex ijs capiuntur: hominum caritas & amicitia gratuita est. 1. de Nat. deor. Etiamsi nulla sit utilitas ex amicitia, tamen ipamici propter seipsos amentur. etenim si loca, si fa na, si urbes, si gymnasia, si campum, si canes, si equos si ludicra exercendi aut uenandi consuetudine adamare solemus: quanto id in hominum consuetudine fa cilius fieri poterit, & iustius? 1. de Finib. Meipsum ames oportet, non mea, si uere amici fu.

105 CIC. LIB. I. turi ſimus. 1. de finibus Si fructibus & emolumentis & utilitatibus amicitias colemus, si nulla caritas erit quae faciat amicitiam ipsam sua sponte, ui sua, ex se, & propter se ex petendam: non dubium est quin fundos & insulas amicis anteponamus. 2. de Finib. Amicitia non sub dubia utilitatis ratione effici solet, sed ipsa ex se oritur, & sua sponte nascitur. 2 de Fi. Plerique in rebus humanis nihil quidquam bonum norunt, nisi quod fructuosum sit: & amicos tanquam pecudes, eos potißimum diligunt, ex quibus sperant se maximum fructum esse capturos. ita pulcherrima illa & maximè naturali carent amicitia: nec sibi ipsi exemplo sunt, haec uis amicitiae qualis & quanta sit. Ipse enim se quisque diligit, non ut aliquam à seipso mer cedem exigat caritatis suae, sed quod per se sibi quisque carus est: quod nisi idem in amicitiam transferatur, verus amicus nunquam reperietur. In Laelio Est honestius de amicorum pecunia laborare, quàm de sua. Cic. ad Brut. Famil. lib. 13. Multi uitam neglexerunt, ut eos, qui his cariores, quam ipsi sibi essent, liberarent. Part. Orat. In omnibus nouis coniunctionibus interest, qualis primus aditus sit, & qua commendatione quasi ami citiae fores aperiantur. Cic. ad Brut. Famil. lib. 13. Cùm in amicitia quae honesta non sunt postulantur, religio & fides anteponatur amicitiae. 2. Offic. Si in G 5

SENTENTIARVM 106 Si in hominibus eligendis nos spes amicitiae fefelle rit, ut uindicemus, missos faciamus. 4. Act. in Verr. Amicitias, quae minus delectant, & minus proban tur, magis decere censent sapientes sensim dissuere quam repente praescindere. Cauendum erit igitur, ne non solum amicitiae depositae, sed inimicitiae etiam susceptae uideantur. nihil est enim turpius, quàm cum eo bellum gerere, qui cum familiariter uixeris. 1. Offic. Vna ista sit cautio, atque una prouisio in amicitia ut ne nimis citò diligere incipiamus, neue non dignos Digni autem sunt amicitia, quibus in ipsis inest caussa cur diligantur. In Laelio. Nihil est, quod studio & beneuolentia, uel amore potius effici non poßit. Cic. Rutilio, Famil. 13. Sine studio & ardore quodam amoris, in uita nibil quidquam fit egregium. 1. de Orat. Tu de amicitiae amicorumque officijs pluralege apud Cice ronem in dialogo, qui Laelius inscribitur. est enim Cicero in eius laudibus multus. Adulatio. NVLLA in amicitijs pestis est maior, quàm asser tatio, blanditiae, adulatio. In Laelio. Simulatio, amicitiae repugnat maxime: delet enim ueritatem, sine qua nomen amicitiae ualere non po test. In Laelio. Semper auget assentatio id, quod is, cuius ad uolu ptatem dicitur, uult esse magnum. In Laelio. Cauen

2
107 CIC. LIB. I. Cauendum est, ne assentatoribus patefaciamus au res, nec adulari nos ſinamus, in quo falli facile est: ta les enim nos esse putamus, ut iure laudemur. In Lael. Assentatio quamuis perniciosa sit, nocere tamen nemini potest, nisi ei qui eam recipit, atque ea delecta tur. Ita fit, ut is assentatoribus patefaciat aures suas, maxime qui ipse sibi assentetur, & se maxime ipse delectet. In Laelio. In obsequio comitas adsit, assentatio uitiorum adiu trix procul amoueatur, quae non modò amico, sed ne libero quidem digna est. In Laelio. Turpis est assentatio. Ad Attic. lib. 13. Blanditia cùm uitiosa sit ac turpis in cetera uita, tamen in petitione magistratus est necessaria: beneuolentiam tamen ciuium blanditijs & assentationibus colligere, turpe est. De petit. Consul. Mihi haereditates non honestae uidentur, si sunt blanditijs officiorum, non ueritate, sed simulatione acquisitae. 3. Offic. Liberalitas. LIBERALITATE nihil est naturae hominis ac commodatius, sed habet multas cautiones. Videndum est enim primum, ne obsit benignitas, et ijs ipsis, quibus uidebitur benigne fieri, & ceteris. nam qui alijs nocent, ut in alios liberales sint, non benefici neque libera les, sed perniciosi iudicandi sunt. Deinde ne maior fit benignitas quàm facultas. nam qui benigniores esse uolunt.

SENTENTIARVM 108 uolunt, quàm res patiatur, primò in eo peccant, quòt iniuriosi sunt in proximos. Videre etiam licet plerosque non tam natura liberales, quàm quadam gloria indu ctos: ut benefici uideantur facere multa, quae uident tur magis proficisci ab ostentatione, quàm a uoluntae te. Tum illud unum considerandum est, ut pro dignita te cuiusque tribuatur, in quo mores erunt spectandi eius, in quem beneficium conferetur. 1. Offi. Danda est opera, ut ijs beneficijs quàm plurimos afficiamus, quorum liberis posterisque prodatur memoria. 2. Offic. Liberalitate qui utuntur, beneuolentiam sibi conciliant, & (quod aptißimum est ad quiete uiuendum) (de Fin. caritatem. I. de Finib. Beneficium & gratia uincula sunt concordiae. Ea liberalitas est probanda, quae sine periculo exi stimationis est. 4. in Verr. Non ita claudenda est res familiaris, ut eam beni gnitas aperire non possit: nec ita reseranda, ut pateat omnibus. sequuntur enim largitionem rapinae. Cum enim dando egere coeperint homines, alienis bonis manum afferre coguntur, nec tanta studia assequunt tur eorum, quibus dederunt, quanta odia eorum, quibus ademerunt. 2. Offic. Cui res erepta est, est inimicus: cui data est, etiam dissimulat se accipere uoluisse. 2. Offic. Bene praecipit Ennius, ut quidquid sine detrimenta to possi

CIC. LIB. I. 109 to possit commodari, id tribuatur uel ignoto. ex quo sunt illa communia: Non prohibere aquam profluentem: Pati ab igne capere ignem: Si quis uelit consilium fidele deliberanti dare: quae sunt ijs utilia qui accipiunt, danti non molesta. Cuius uersus non pudebit subscribere, Homo qui erranti comiter monstrat uiam, Quasi lumen de suo lumine accendat, facit Vt nihilo minus ipsi luceat, cum illi accenderit. 1. Off. Sunt multi splendoris & gloriae cupidi, qui eripiunt ab alijs, quod alijs largiantur: ijque arbitrantur, se beneficos in suos amicos uisum iri, si locupletent eos, quacunque ratione. Id autem tantum abest ab officio, ut nihil magis officio poßit esse contrarium. 1. Offic. Propensior liberalitas esse debet in calamitosos, . nisi forte erunt digni calamitate. benefacta enim, ut ait Ennius, male locata, malefacta sunt. 2. Offi. Melius apud bonos, quàm apud fortunatos bene. ficium collocari puto. 2. Offic. Liberalis est, qui suis facultatib. aut captos a prae donibus redimit, aut aes alienum suscipit amicorum caussa, aut in filiarum collocatione adiuuat, aut opitulatur uel in re quaerenda, uel augenda. 2. Offic. 1 Tu si quid requiris amplius, leges primum & secundum Officiorum. 66 Prodigus PRODIGI sunt, qui pecunias profundunt in eas res.

SENTENTIARVM 110 res, quarum memoriam aut breuem, aut nullam sunt relicturi omnino. 2. Offi. Largitio fundum non habet. 2. Offic. Multi patrimonia sua effuderunt inconsultè largiendo. 2. Offic. Sequuntur largitionem rapinae. 2. Offic. Ne eos fideles tibi putes. 2. Offic. In Apoph. 72. In referenda gratia quales esse debeamus. IN COLLOCANDO beneficio, et in referenda gratia, hoc maximè officij est, ut quisque opis maxime indigeat, ita ei potißimum opitulari: quod contra fit? plerisque. à quo enim plurimum sperant, etiam si illi ijs non egent, tamen ei potißimum inseruiunt. 1. Offic. Quis est qui inopis & optimi uiri caussa. 2. OffiVide Corrupti mores. 114. Acceptorum beneficiorum sunt delectus habendi, & in primis quo quisque studio, uel beneuolentia fecerit ponderandum est. multi enim multa faciunt temeritate quadam, sine iudicio uel modo in omnes: uel repentino quodam impetu animi, quasi uento inci tati: quae beneficia aeque magna non sunt habenda al que ea, quae iudicio, considerate constanterque delata sunt. 1. Offic. In referenda gratia, si modò Hesiodo credimus, debo onus imitari agros fertiles, qui plus multò adferunt, quàm acceperunt. Etenim si in eos, quos speramus nobis
saist egen Vleisen

.
CIC. LIB. I. VII nobis profuturos, non dubitamus officia conferre, qua les in eos esse debemus, qui iam profuerunt? 1. Offic. Hesiodium illud laudatur a doctis, quod eadem men sura reddere iubet, qua acceperis, aut etiam cumumulatiore, si possis. De claris Orat. Leue est onus, beneficij gratia. Pro Plane. Sera gratulatio reprehendi non solet, praesertim si nulla negligentia praetermissa est. Cicero Curioni, Famil.2. Non est aequum, tempore & die memoriam bene ficij definiri. Ad Quir. post red. Vlciscendae iniuriæ facilior ratio est, quam beneficij remunerandi: propterea quòd superiorem esse contra improbos, minus est negotij, quam bonis exaequari. tum etiam ne tam necessarium quidem est, male meritis, quam optime meritis referre quod debeas. Ad Quir. post red. Aliud pecuniam debere, aliud gratiam. 68 IN officio persoluendo dißimilis ratio debitae pe cuniae est, propterea quòd pecuniam qui retinet, non dissoluit: qui reddit, non habet: gratiam et qui reddit, habet, & qui habet, dissoluit. Ad Quir post red. Dißimilis est pecuniae debitio et gratiae. nam qui pecuniam dissoluit, statim non habet id quod reddidit: qui autem debet, is retinet alienum. Gratiam autem & qui refert, habet: & qui habet in eo ipso quod

SENTENTIARVM 112 quod habet, refert. Pro Planc. Commode dixit, quicunque dixiit, Pecuniam qui ha beat, non reddidisse: & qui reddiderit, non habere Gratiam autem & qui retulerit, habere: & qui habeat retulisse. 2. Offic. Ingratus. NEMO gratiarum immemor, est gratus inueni tus. Post red. ad Senat. Omnes, immemores beneficij oderunt. 2. Offic. In ingratitudine nihil mali non inest. Ad Aitici lib. 8. Nihil est tam inhumanum, tam immane, tam ferum, quam committere ut beneficio, non dicam indignus, sed uictus esse uideare. Pro Planc. Non solùm gratus debet esse qui accepit benefic um, uerumetiam is, cui potestas accipiendi fuit. De Prouinc. Consul. Cui gratia referri non potest quanta debetur, ha benda tamen est quantam maximam animi nostri ca pere possunt. Philip.3. Fortitudo & magnanimitas. VIRI propria maxime est fortitudo: cuius mu nera duo maxima sunt, mortis dolorisque contemptio. 2. Tusc. Est fortitudinis proprium et magnitudinis animi, nihil extimescere, omnia humana despicere, nihil e homini accidere possit, intolerandum putare. 3. Offic. ForttMg. wissen.

CIC. LIB. I. 113 Fortitudo est scientia perferendarum rerum, uel affectio animi in patiendo & perferendo, summae le gi parens sine timore. 4. Tusc. Fortitudo est uirtus, pugnans pro aequitate. I. Officiorum. Fortes & magnanimi sunt habendi, non qui faciunt, sed qui propulsant iniuriam. 1. Offic. Nemo poterit esse celsus & erectus, & ea quae ho mini accidere possunt, omnia parua ducere, nisi oc mnia bona sibi in se posita censebit. V. Tusc. Fortes uiri, non tam praemia sequi solent recte factorum, quam ipsa recte facta. Pro Milo. Est uirorum fortium, uirtute praestare tantum, ut poßint fortuuae culpam non extimescere. Philip. 13. Magna laus & admirabilis uideri solet, tulisse ca sus sapienter aduersos, non fractum esse fortuna, retinuisse in rebus asperis dignitatem. 2. de Orat. Est uiri fortis, ne supplicijs quidem moueri, ut for titer fecisse poeniteat. Pro Milo. Qui magno animo est atque forti, omnia quae cadea re in hominem possunt, despicit, & pro nihilo putat: atque iste uir altus & excellens magno animo, uerò fortis, infra se omnia humana ducit. 3. de Finib. Homines magno animo erectoque uiuentes, semper sunt beati, qui omnes motus fortunae, mutationesque rerum & temporum, leues & imbecilles fore intelligant, si in uirtutis certamen uenerint. 5. de Finib. Eſt

SENTENTIARVM 114 Est situm in nobis, ut & aduersa quasi perpetua obliuione obruamus, & secunda iucunde ac suauiter meminerimus.1.de Finib. Ea, quae eximia plerisque et praeclara uidentur, par ua ducere, eaque ratione stabili firmaque contemner fortis animi magnique ducendum est: & ea, quae uiden tur acerba, ita ferre, ut nihil à statu naturae disceda nihil a dignitate sapientis, robusti animi est, magnae constantiae. 1. Offic. Si qui inducant animum, illa, quorum splendore capiuntur, uires, ualetudinem, pulchritudinem, diuitias, honores, opes contemnere, eaque quae ijs contraria sunt, pro nihilo ducere: tum poterunt clarißima uoce confiteri, se neque fortunae impetu, nec multitudinis opinione, nec dolore, nec paupertate terreri: om niaque sibi in se posita, neque esse quidquam extra suam potestatem, quod ducant in bonis. 5. Tusc. Robustus animus & excelsus omni est liber cura & angore, cum & mortem contemnit, & ad dolores ita paratus est, ut meminerit maximos luctus morte finiri, paruos multa habere interualla requietis, mediocrium nos esse dominos, ut si tolerabiles sint, fera mus: sin minus, aequo animo e uita, cum ea non placent, tanquam ex theatro exeamus. 1. de Finibus. Diuitias contemnere, & pro nihilo ducere, magni animi & excelst est. 3. Offic. Nihil est tam angusti animi, tamque parui, quam amare

CIC. LIB. I. amare diuitias. Nihil honestius, magnificentiusque quam pecuniam contemnere, si non habeas: si habeas, ad beneficentiam liberalitatemque conferre. 1. Offic. Maxime admiramur eum, qui pecunia non mouca tur: quod in quo uiro perspectum sit, hunc dignum spectatu arbitrámur, quòd eas res spernit et negligit, ad quas plerique inflammati auiditate rapiuntur. 1. Offic. Tu plura Offic. I. & de Oratore tertio. Contemptores diuitiarum. MVLTI diuitias despiciunt, quos paruo contentos tenuis uictus cultusque delectat. Honores uerò, quo rum cupiditate quidam inflammantur, quàm multi ita contemnunt, ut nihil inanius esse, nihil leuius existiment: item cetera, quae quibusdam admirabilia uiden tur, permulti sunt qui pro nihilo putent. In Laelio. Caduca semper & mobilia haec esse duxi, non uir tutis atque ingenij, sed fortunae ac temporum munera, quorum ego non tam facultatem unquam & copiam expetendam putaui, quam & in utendo rationem, & in carendo patientiam. Pro Domo sua. Ambitio. MISERRIMA est omninò ambitio, honorumque contentio. 1. Offic. Maximè adducuntur plerique, ut eos iusticiae capi at obliuio, cùm in imperiorum, honorum, gloriae ue cu piditatem inciderint. 1. Offic. Quidquid est huiusmodi, in quo non possunt plures H 2

SENTENTIARVM 116 res excellere, in eo plerunque fit tanta contentio, u difficilimum sit sanctam seruare societatem: difficile est enim, cum praestare caeteris concupiueris, seruare aequitatem. 1. Offic. Multi iniqui. 3. Offic. in Apoph. 81. Nulla sancta societas. 1. Offic. in Apoph. 120. Peſtis maior eſſe nulla in amicitijs poteſt, quàm i quibusdam honoris certamen & gloriae: ex quo inim citiae maximae saepè inter amicissimos extiterunt. Laelio. Facilime ad res iniustas impellitur, ut quisque est Warte tißimo animo & gloriae cupido. 1. Offic. Complures se scelere contaminarunt imperij cupi ditate. 3. Offic. In liberis ciuitatibus regnandi cupiditate nihil te trius, nihil fœdius excogitari potest. 3. Offic. Cauenda est gloriae cupiditas: eripit enim libertat tem, pro qua magnanimis uiris omnis debet esse com tentio. 1. Offic. Timida est ambitio, & solicita cupiditas magistra tus: omnia non modò quae reprehendi palam, sed eti Familien am quae obscurè cogitari possunt, timemus: rumo rem, fabulam fictam, falsam perhorrescimus: ora omni um atque oculos intuemur. Nihil est enim tam molle, tam tenerum, tam aut fragile, aut flexibile, quam uc luntas erga nos sensusque ciuium: qui non modò im probitati irascuntur candidatorum, sea etiam recti factis
pÄisfe

CIC. LIB. I. 117 factis saepe fastidiunt. Pro Milone. Arrogantia Ex COPIA atque rerum omnium affluentia primo arrogantia nata est. De Leg. Agra. ad popul. con tra Rullum. Deforme est, de seipso praedicare, falsa praesertim, & cum irrisione audientium imitari militem glo riosum. 1. Offic. Cum omnis arrogantia odiosa est, tum illa ingenij atque eloquentiae multò molestissima. De Diuin. in Verrem. Est minime inepti hominis, & eiusdem etiam face ti, cùm de sapientia disceptetur, hanc sibi ipsum detrahere, eis tribuere illudentem, qui eam sibi arrogant: ut apud Platonem Socrates in caelum effert lau dibus Protagoram, Hippiam, Prodicum, Gorgiam, ce teros: se autem omnium rerum inscium fingit & rudem. De claris Orat. Temeritas & pertinatia. 74 OMNIS actio uacare debet temeritate & negligentia. 1. Offic. Nihil est temeritate turpius, nec quidquam tam indignum sapientis grauitate & constantia, quam aut falsum sentire: aut quod non satis explorate per ceptum sit & cognitum, sine ulla dubitatione defen dere. 1.de Nat.deor. Nihil est a grauitate sapientis, errore, leuitate, temerio H 3

SENTENTIARVM 118 temeritate disiunctius. 4. Acad. (Cluen Nihil sentire est melius, quàm praua sentire. Pro Vt hoc pulcherrimum est, uera uidere: sic pro ue ris probare falsa, turpissimum est. 4. Acad. Satius est idipsum de quo ambigitur, concedere quam impudenter resistere. 1.de Nat.deor. Quid est tam futile, quàm quidquam approbari non cognitum? I. Acad. Insignis est temeritas, cùm aut falsa aut incognita res approbatur. nec hoc quidquam est turpius, quàm cognitioni & perceptioni assertionem approbationemque praecurrere. I. Acad. Quid est stultius, quam incerta pro certis habere ac falsa pro ueris? Cato Maior. In parum cognitis stulte & diu perseuerare, turpe est.2.de Inuent. Ne cui rei temere aut arroganter assenserimus. 2. de Inuent. Ipſa conſuetudo aſſentiendi periculoſa eſſe uidetur & lubrica. 1. Offic. Temere affirmare de altero, est periculosum, pre pter occultas hominum uoluntates, multiplicesque na turas. Cic. Brut. Cauendum est ne incognita pro cognitis habea mus, ijsque temerè assentiamur, sed adhibeamus ad con siderandas res & tempus & diligentiam. I. Offic. Nos refelli redarguique patiamur: quod hi ferunt anima
lo u

219 CIC. LIB. I. animo iniquo, qui certis quibusdam destinatisque sententijs, quasi addicti & consecrati sunt, eaque neceßitate constricti, ut etiam quae non probare soleant, ea cogantur constantiae caussa defendere. 2. Tusc. Plerique errare malunt, eamque sententiam, quam adamauerunt, pugnacißimè defendere, quam sine pertinacia, quod constantissime dicatur, exquirere. 4. Academ. Vt necesse est lancem in libera. 4. Acad. in Sim. 68. Saepe nulla ratione, quorundam tantum opinione & aucto ritate nitimur. ID RATVM habent homines, quod ab eo, quem probant, iudicatum uident. I. de Nat. deor. Tuemur ea, quae dicta sunt ab ijs, quos probamus. 1. de Finib. Non tam auctoritatis in disputando, quam rationis momenta quaerenda sunt. quinetiam obest plerunque ijs, qui discere uolunt, auctoritas eorum, qui se docere profitentur. Desinunt enim suum iudicium adhi bere: id habent ratum, quod ab eo, quem probant, iudicatum uident. Nec uerò probare soleo id, quod de Pythagoreis accepimus, quos ferunt, si quid affirmarent in disputando, cùm ex eis quaereretur quare ita esset, respondere solitos, ipse dixit.1.de Nat.deor. Concepta semel opinio, vix 76 deponitur. IMPES H 4

SENTENTIARVM 120 IMPETRARI non potest, quin quale quidque ut deatur ei, talem quisque de illo opinionem habea Cicer. ad Brut. Difficile est mutare animum, & si quid est penitur insitum moribus, id subitò euellere. Cic. Qu. frat. Similitudo & exemplum homines plurimùm permouere solent. DVO ILLA nos maximè mouent, similitudo & exemplum. 3 de Orat. Quod exemplo fit, etiam iure fieri putant homines. C. Seruio Sulp. Famil. 4. Populus. MAXIMVS magister, populus. 3. Tusc. Populus sine comparatione probat, esse melius non sentit: illud quod est, qualecunque est, probat. De claris Oratorib. Sic est uulgus, ex ueritate pauca, ex opinione mul ta aestimat. Pro Rosc.Com. Homines opinione non minus famae, quam aliqua certa ratione commoueri solent. Pro Leg. Manil. Fama, & multitudinis iudicio mouentur homines, ut id honestum putent, quod à pleriſque laude tur. 2. Tusc. In imperita multitudine est uarietas & inconstan tia, & crebra tanquam tempestatum, sic sententia rum commutatio. Pro Domo sua. Qui in oculis est multitudinis, tamen illius iudicio stare
foran N H

CIC. LIB. I. 121 stare nolit: nec quod illa putat, idem putet pulcherrimum. 2. Tusc. Nos opinionibus uulgi rapimur in errorem, nec ue (Parad.) ra cernimus. 2.de Leg. Plus apud nos ratio ualeat, quam uulgi opinio. Grauior et ualidior est decem uirorum bonorum sen tentia quàm totius multitudinis imperitae. Pro Plan. Non comitijs iudicat semper populus, sed mouetur plerunque gratia, cedit precibus, facit eos à qui bus est maxime ambitus: denique si iudicat, non delectu aliquo aut sapientia ducitur ad iudicandum, sed impetu nonnunquam et quadam etiam temeritate, non est consilium in uulgo, non ratio, non discrimen, non di ligentia semperque sapientes ea quae populus fecisset, ferenda, non semper laudanda duxerunt. Pro Planc. Nullum fretum, nullus Euripus tot motus, tantas, tam uarias habet agitationes fluctuum, quantas perturbationes, & quantos aestus habet ratio comitiorum. dies intermissus unus, aut nox interposita saepe perturbat omnia, et totam opinionem parua nonnun quam commutat aura rumoris. Saepe etiam sine ulla aperta caussa fit aliud, atque existimamus, ut nonnunquam ita factum esse etiam populus admiretur, quasi uerò non ipse fecerit. Pro Muraena. Timida est. Pro Milon. Ambitio. 72. Libertas. LIBERTAS est potestas uiuendi ut uelis. Is uiuit ut uule H 5

SENTENTIARVM ut uult, qui recta sequitur, qui gaudet officio, cui uendi uia conſiderata atque prouiſa est: qui ne le bus quidem propter metum paret, sed eas sequitu atque colit, quòd salutare maxime iudicat: qui nil dicit, nihil facit, nihil cogitat denique, nisi libente ac libere: cuius omnia consilia resque omnes quas g rit, ab ipso proficiscuntur, eodemque feruntur: nec ulla res quae plus apud eum polleat, quàm ipsius uo luntas atque iudicium. Qui etiam fortuna ipsa cedit Parad. penultim. Liber est is aestimandus, qui nulli turpitudini seruit. 4. ad Heren. Libertatis proprium est, sic uiuere ut uelis. 1.Off. Ille mihi non uidetur liber, cui mulier impare cui lex imponit, praescribit, iubet, uetat quod uidi tur: qui nihil imperanti negare potest, nihil recu sare audet. Si poscit, dandum est: si uocat, uenien dum: si eijcit, abeundum: sì minatur, extimescendum Paradox. penult. Ita praeclara est recuperatio libertatis, ut ne morquidem sit in repetenda libertate fugienda. Phil. 10 Bestiae, quas delectationis caussa concludimus, cucopiosius alantur, quam si essent liberae, non facilet men patiuntur sese contineri. 5. de Finib. Tu plenius uide qui propriè liberi sint, Parad. penult. Seruitus. SERVITVS est obedientia fracti animi & a
Mortse I Exh. Omsse cint, ed.

CIC. LIB. I. 123 iecti arbitrio carentis suo. Parad. penult. Omnibus graue seruitutis iugum esse debet in libertate educatis. Antequam iret in exilium. Nemini animus bene informatus à natura parêre debet, nisi praecipienti aut docenti, aut utilitatis caussa iuste & legitime imperanti, ex quo animi ma gnitudo existit, humanarumque rerum contemptio. 1. Offi. Omnis est misera seruitus. Philip. 10. Nihil est foedius seruitute: ad decus & libertatem nati ſumus. Phil. 12. Cùm omnis seruitus est misera, tum uerò intolerabile est seruire impuro, impudico, effoeminato. Phil. 3. Mors est servitute potior. Philip. 10. Mors seruituti turpitudinique anteponenda. 1. Offi. Exilium. EXILIVM est scelerum poena. Parad. 4. Exilium ibi est, ubi uirtuti non est locus. Pro Mil. Omnes scelerati & impij, quos leges exilio affici uolunt, exules sunt, etsi solum non mutant. Para. 4. Exilium terribile est ijs, quibus quasi conscriptus est habitandi locus: non ijs, qui omnem orbem terrarum unam urbem esse dicunt. Parad. 4. Si abesse à patria miserum est, plenae miserorum sunt prouinciae, ex quibus admodum pauci in patriam reuertuntur. 5. Tusc. Ad omnem rationem Teucri uox accommodari po test: Patria est, ubicunque est bene. 5. Tusc. Exilium

SENTENTIARVM 124 Exilium non supplicium est, sed profugium portusque supplicij: nam qui uolunt poenam aliquam subterfugere aut calamitatem, eô solum uertunt, hoc e sedem ac locum mutant: qui si in ciuitate legis uir subire uellent, non prius ciuitatem, quam uitam amiterent: quia nolunt, non adimitur ijs ciuitas, sed alhis relinquitur atque deponitur. Pro Cecin. Exilium id, quod fit propter alienam et offensa populi uoluntatem, malum est. 5. Tusc. Famae seruiendum. NON EST ulla res tanti, aut commodum ullum tam expetendum, ut uiri boni & splendorem & nomen amittas. 3. Offic. Omen Non est negligenda fama: nec mediocre telum ad res gerendas existimare oportet beneuolentiam ciuil rem um. In Lælio. W Negligere quid de se quisque sentiat, non solùm ari rogantis est, sed etiam omnino dissoluti. 1. Offic. Perditißima ratio est, diligere formam, negligere Quir famam. 4. ad Heren. Ex sententijs omnium, nostra fama pendet. In PilEst hominis ingenui & liberaliter educati, uelle benè audire a parentibus, à propinquis, à bonis etiam uiris: & futurae post mortem famae, etiam detracti usu, consulendum est. 3. de Finib. Bona existimatio pecunijs praestat. 2. de Orat. Antiquior fit possessionibus gloria. 1. de Diuin. Danda

CIC. LIB. I. 125 Danda est diligenter opera, ut hominum aures optimo de nobis sermone compleantur. Nostrum. Veritas. TANTAM semper potentiam ueritas habuit, ut nullis machinis, aut cuiusquam hominis ingenio aut arte subuerti potuerit: & licet in caußis nullum pa tronum aut defensorem obtineat, tamen per se ipsa de fenditur. Ex Orat. in Vatin. O magna uis ueritatis, quae contra hominum inge nia, calliditatem, solertiam, contraque fictas omnium insidias, facile se per se ipsa defendat. Pro M. Cael. Multorum improbitate depressa ueritas emergit, & innocentiae defensio interclusa respirat. Pro CluEst interdum ita perspicua ueritas, ut eam infirma re nulla res poßit: tamen est adhibenda interdum uis ueritati, ut eruatur. Pro Quinct. Homini est propria ueri inquisitio, atque inuestiga tio.1.Offic. Quòd uerum, simplex, sincerumque est, id est natus rae hominis accommodatißimum. 1. Offic. Veritas odium parit in Laelio. Quae valeant ad fidem faciendam, & quibus maximè credamus. 84 IN SVADENDO nihil est optabilius, quàm dignitas. 2. de Orat. Genus hoc sermonum positum in hominum uetea rum aua

126 SENTENTIARVM rum auctoritate, & eorum illustrium, plus nescio quo pacto uidetur habere grauitatis. In Laelio. Opulentos homines, & aetatis spacio probatos, di gnos quibus credatur, putamus. Non recte fortasse sed uulgi opinio uix mutari potest. In Topic. A quibus verum auditur. PVERITIA, somnus, imprudentia, uinolentia insania, eius generis sunt, ex quibus saepißime uerunduditur. In Topic. Multa finguntur, vt ijs tanquam rebus gestis moueamur. FIT plerunque, ut ij, qui boni aliquid uolunt: ferre, affingant aliquid, quò faciant id quod nuntio ant, lætius. Philip.1. Conficta sunt multa à poetis, ut effictos nostros mo res in alienis personis, expressamque imaginem uitae quotidanae uideremus. Pro Rosc. Amer. Mendacium. TOLLENDVM est ex rebus contrahendis omne mendacium. 3. Offic. In uirum bonum non cadit mentiri emolumenti sui caussa. 3. Offic. Cum iudici. 3. Offic. Vide Iudex. 33. Nihil est turpius uanitate. 1. Offic. Sordidi putantur, qui mercantur a mercatoribus quod statim uendant: nihil enim proficiunt, nisi admodum mentiantur. 1. Offic. Menplures De Non ex li Ementum In Port. C. cere niẽer. trebus 2.

CIC. LIB. I. 127 Mendacio & mendaci nulla fides. 88 QVI SEMEL à uarietate deflexit, hic non maore religione ad periurium, quam ad mendacium per luci consueuit. et quae poena a dijs immortalibus peruro, haec mendaci constituta est. Non enim ex pactio ie uerborum, quibus iusiurandum comprehenditur, sed ex perfidia ac malitia, per quam insidiae tenduntur alicui, dij immortales irasci ac succensere consuêrunt. Pro Rosc. Com. Vbi quis semel peierarit, ei credi postea, etiam si per plures Deos iuret, non conuenit. Pro C. Rabir. Non ex libidine aut simultate aut leuitate testium caussae honestorum hominum ponderari debent. Pro Syl. Ementiuntur saepe homines in eos, quos oderunt. In Part. Orat. Si qui ob emolumentum suum cupidiùs aliquid di cere uidentur, ijs credere non conuenit. Pro Fon. Auctoritatem nullam debemus, nec fidem commen titijs rebus adiungere. 2. de Diuin. Non verbis, sed facto probamur. 89 OMNIS uirtus in actione consistit. 1. Offic. Non paranda nobis solum, sed fruenda etiam sapi entia est. 1.de Finib. Non procacitate linguae uitae sordes eluuntur. Cicero in Sallust. Non ex singulis uocibus Philosophi spectandi sunt sed ex perpetuitate atque constantia: resque spectari oporo
"

128 SENTENTIARVM oportet, non uerba. 5. Tusc. Virtus, integritas, probitas in homine, non lingua uolubilitas, non ars, non scientia requiri solet. Pro Plan, Ea magna uoluptas est, aequalem ac parem uerbi uitam agere: atque ita uiuere, ut omnis oratio moribi consonet. Cic. in Sallust. Misera est senectus, quae se oratione duntaxat de fendit. Cato Maior. Ità uiuunt quidam, ut eorum uita refellatur ora tio: atque ceteri existimantur dicere melius, quam facere, eum sit melius facere, quàm dicere. 2. de Finib Sunt qui cum populi non solum commoda, uerùn etiam salutem oppugnent et impediant, oratione as sequi uolunt, ut populares esse uideantur. ut C. Gra chus, cùm largitiones maximas fecisset, & effudij set aerarium, uerbis defendebat aerarium. 3. Tusci Epicurus tantummodo induit personam Philoso phi, et sibi hoc ipse nomen inscripsit, cùm non multi differret a iudicio ferarum, praesertim cum omnem lum dolore definiat, bonum uoluptate. 5. Tusc. Cum philosophorum uita mirabiliter pugnat ortio.2. Tusc. In Philosophia. Orat ad Brut. Vide Philosph. 17. Non est satis iudicare. 1. de Finib. Vide Consilium rem praecurrat. 27. Plus in negotijs gerendis res, quàm uerba prosunt 4. Academ. Sunt
i les, ea tibi / mus Cic.F. Tu quais rerum turp...

129 CIC. LIB. I. Sunt facta uerbis difficiliora. Cic. ad Qu. frat. Est alienum uiro, quod alteri praeceperit, idipsum facere non posse. 3. Offic. Quid uerba audiam, cum facta uideam? 3. Tusc. Qui suos casus aliter ferunt, atque ut alijs auctores psi fuerunt, non sunt uitiosiores, quàm ferè plerique sui auari auaros, gloriae cupidos gloriosi reprehenlunt. 3. Tusc. Noli imitari malos medicos, qui in alienis malis profitentur se tenere medicinae scientiam, se ipsos cu are non possunt. sed potius alijs quae tute praecipere oles, ea tibi subijce, atque apud animum propone. Sernius Cic. Famil. 4. Tu qualis es, talem te esse existimes, ut quantum à erum turpitudine abes, tantum te a uerborum libertae e seiungas. deinde ut ea in alterum ne dicas: quae cum ibi falsò responsa sint, erubescas. Pro M. Caelio. Non ætas in homine, sed virtus 90 consideranda. NON cani, non rugae repentè auctoritatem affere possunt, sed honeste acta superior etas fructus au toritatis praebet extremos. Cato Maior. Virtutis quàm aetatis cursus celerior. Phil. 5. Sermo & oratio. VERBA inuenta sunt non quae impedirent, sed sue indicarent uoluntatem. Pro A. Cecin. Interpres mentis est oratio, uerbis discrepans, sentens

SENTENTIARVM 730 sententijs congruens. 1. de Leg. Sermone eo debemus uti, qui notus est nobis. 1. Of In primis prouideamus, ne sermo uitium aliquot indicet inesse moribus: quod maximè tum solet eueni re, cùm studiose de absentibus detrahendi caussa, aut per ridiculum, aut feuerè, aut maledicè contumelioseque dicitur. 1. Offic. Quoties aliquid aut dicimus aut loquimur, toties de nobis iudicatur. 1. de Orat. Moderari animo & rationi. Cicer. ad Qui frat. Vide Appetitus. 51. Diligentißime linguam continere, mihi uirtus interdum non minor uidetur, quam omnino non irasci. Cic. ad Qu. frat. dipsum dicere nunquam est non ineptum, nisi cum est necessarium. 1. de Orat. Habent suum modum quaecunque opportuna dicun tur. 1.de Finib. Tacere noli ubi non oportet. Pro Rosc. Com. Non est necesse omnium flagitia proferre. Pro Mil. Saepe grauius offendunt animos auditorum, aliena flagitia apertè dicunt, quam qui committunt. Cice. in Sallust. Homines notißimos sumere, odiosum est, cum O illud incertum sit, uelint ne hi sese nominari. Pro Rosc. Amer. Debemus considerare. Orat. ad Brut. Vide Circustantia, 122.
dININ.

131 CIC. LIB. I. Alia est ratio. Pro M. Cael. Vide Circumstantia, 122. Cauendum est, ne quid agendo faciendó ue facias, uius imitatio rideatur. De claris Orat. Fit neſcio quo modo. 1. Offic. Vide Aliena & uide (Part. Orat.) ius.146. Oratio debet esse ornatior sententijs, quam uerbis. Non tam copia, quàm modus in dicendo quaerenlus est. Pro Lege Manil. Decorus est sermo senis, quietus, & remissus, faitque persaepe sibi audientiam diserti senis compta bratio & mitis. Cato Maior. Difficile est dictu, quantopere conciliet animos ho ninum comitas, affabilitasque sermonis. 2. Offic. Sermo familiaris quatenus moderandus sit, lege plenius I. Offic. cap. Et quoniam, cum seq. De nobis in neutram partem loquendum. MINIME sibi quisque notus est, et difficillime de e quisque iudicare ac sentire potest. 3. de Orat. Nemo de se satis honeste, ac sine multorum inuidia loqui potest. Cic. in Vatin. Vt uerecundius ipsi de se omnes scribant necesse est, si quid est laudandum: & praetereant, si qui rebrehendendum est: accedit etiam ut minor sit fides, minor auctoritas. Cic. L. Lucceio, Famil. 5. Multis doctrina non deest, sed oratio. FIERI

132 SENTENTIARVM FIERI potest, ut rectè quis sentiat, & id quod sentit, politè eloqui non poßit. 1. Tusc. Sunt qui se litteris ita abdiderunt, ut nihil poßini ex his neque ad communem afferre fructum, neque in aspectum lucemque proferre. Pro Arch. Poeta. Sunt quidam aut ita lingua haesitantes, aut ita uor ce absoni, aut ita uultu motuque corporis uasti atque agrestes, ut etiamsi ingenijs atque arte ualeant, tamen in doctorum numerum uenire non poßint. Sunt autem seletzen quidam, ita naturae muneribus in ijsdem rebus habim, & eò m: les, ita ornati, ut non nati, sed ab aliquo Deo ficti esso uideantur.1.de Orat. fortunesus Siniſtri quidam laudatores. SVNT qui nihil laudant, nisi quod se imitari pos ſe confidunt. 2. Tuſc. Nunc tantum quisque laudat, quantum se pos rat imitari. Orat. ad Brut. Inmidis. Est iniqua, in omni re accusanda, praetermißis bo Müller nis, malorum enumeratio, uitiorumque selectio. 3. de Leg Est liberum, alterum laudare, de quo quidquid de trahas, necesse est aut infirmitati, aut inuidiae aß gnetur. Cecin. Ciceroni, Famil. 6. Inuidia. INVIDENTIA est aegritudo ex alterius rebus secundis. 3. Tusc. Virtutis comes inuidia, plerunque bonos insectatur. 4. ad Herenn. Latè

CIC. LIB. I. Late patet hoc uitium, & est in multis, inuidere scilicet. Cic. Ap. Pulchro, Famil. 3. Mos est hominum, ut nolint eundem pluribus rebus excellere. De clar. Orat. Plerique sunt inuidi, maximeque est hoc commune ui tium & peruagatum: inuidetur autem praestanti flo rentique fortunae. 2. de Orat. inuident homines maximè paribus aut inferioribus, cum se relictos sentiunt, illos autem dolent euolasse: sed etiam superioribus inuidetur saepe uehemen ter, & eò magis, si intolerantius se iactant, & aequa bilitatem communis iuris, praestantia dignitatis aut fortunae suae transeunt. De Orat. 2. In iudicijs inuidia imbecillis esse debet: nihilque ho ### mini est tam timendum, quam inuidia: nihil innocenti, suscepta inuidia, tam optandum, quàm aequum iudicium. Pro Cluent. Invidia summus ordo caret. 3. de Leg Inuidia uirtute parta, gloria, non inuidia putanda est.1.Inuect.in Catil. 96 Ira. IRA (ut inquit Ennius) est initium insaniae. 4. Tus. Prohibenda est maximè ira in puniendo. Nunquam enim iratus, qui accedet ad poenam, mediocritatem illam tenebit, quae est inter nimium & parum. cauen dum est igitur ne maior sit poena, quam culpa. I. Offic. Omnis animaduersio & castigatio contumelia ua Monicare debet. 1.Offi. I
100

SENTENTIARVM 134 Monitio acerbitate, & obiurgatio contumelia ca reat. In Laelio. Non sunt audiendi, qui grauiter irascendum inimicis putant. 1. Offic. Obiurgationes etiam nonunquam incidunt necessariae, in quibus utendum est fortasse & uocis contetione maiore, & uerborum grauitate acriore. atque etiam illud ipsum quod acerbitatis habet obiurgatio significandum est ipsius id caussa, qui obiurgetur, su sceptum esse. Id agendum etiam est, ut ne ea facere ut deamur irati: sed ut ad urendum & secandum, sic ad hoc genus castigandi rarò inuitique ueniemus, nec ui quam nisi necessario, si nulla reperietur alia medicina. Sed tamen ira procul absit, cum qua nihil recte fieri, nihil considerate potest. 1. Offic. Semper ira procul absit, cum qua nihil recte, nihil considerate fieri potest. Quae enim cum aliqua perturbatione fiunt, ea nec constanter fieri possunt, nec ijs, qui adsunt, probari. 1. Offic. Proprium est irati, cupere à quo laesus uideatur, ei quam maximum dolorem inurere. I. Offic. Non est in nostra potestate, fodicantibus ijs re bus, quas malas esse opinamur, dissimulatio uel opnio.3. Tusc. Difficile est tacere, cum doleas. Pro Sylla. Omnes laesi dolent, irati efferuntur. Pro Mar. Caelio. Habet quendam aculeum contumelia, quem pati prudens
RERVE Offic. Vid. Carum

CIC. LIB. I. 135 prudentes ac boni uiri difficillime possunt. Ex 5. Act. in Verr. Doloris magnitudo uim quandam nobis dicendi dat & tribuit. Ad Attic. lib. 4. Leuiora sunt ea, quae repentino aliquo motu accidunt, quàm ea quae praemeditata atque praeparata infe runtur. 1. Offic. Tu plura in eo libro, quae ad hanc sententiam pertinent, leges. Timor & metus. 97 RERVM omnium nec aptius est quidquam. 2. Offic. Vide Amicitia.67. Carum esse ciuem. Phili. 1. Vide Amic. 67. Beneuolentiae uis maxima, metus imbecillis. 2. Off. Nulla uis imperij tanta est, quae praemente metu poßit esse diuturna. 2. Offic. Multorum odijs nullae opes poßunt obsistere. 2. Off. Quem metuunt, oderunt: quem quisque odit, perijsse expetit. 2.Offic. Oderunt dum metuunt. Philip. 1. Timor non diuturni magister est officij. Philip. 2. Malus est custos diuturnitatis, metus: contraque bene uolentia fidelis est ad perpetuitatem: id igitur ample ctamur, ut metus absit, caritas retineatur. 2. Offic. Millies perire est meliùs, quàm in sua ciuitate sine armorum praesidio non posse uiuere. praesidium ca ritate & beneuolentia ciuium septum oportet esse, non armis. Philip. 2. Tu I 4

136 SENTENTIARVM Tu plenissimè secundo Officiorum capite, Rerum autem omnium. Grauior est plerunque metus, & grauius afficit, quàm res ipsa quae timetur. PLVS IN metuendo est mali, quàm in eo ip quod timetur. Cic. A. Torq. Famil. lib. 6. Maior est ea uis, quae periculo mortis iniecto, formidine animum perterritum loco saepe, & certo di statu dimouet, quam quae ad corpus nostrum uitamo peruenit. Itaque saucij saepe homines cum corpore debilitantur, animo tamen non cedunt, neque eum relin quunt locum, quem statuerunt defendere. Atque ali pelluntur integri: ut non dubium sit, quin maior adhibita uis ei sit, cuius animus sit perterritus, quam illi, cuius corpus uulneratum sit. Pro A. Cecin. Exercitus maximi saepe pulsi ac fugati sunt terro re ipso, impetuque hostium, sine cuiusquam non modo morte, uerùm etiam uulnere. Pro Cecin. Magna est stultitia, idipsum quod uerearis, ita ca uere, ut cùm uitare fortasse potueris, ultro accersa & attrahas. Cic. Bruto. Omnes quorum in alterius manu uita posita est, sa piùs illud cogitant, quid possit is, cuius in ditione ac potestate sunt, quam quid debeat facere. Pro L. Manil. Nos omnia tum uenientia metu augentes, tum magore praesentia, rerum naturam, quàm errorem nostrum
Qvod
Ersit, pusadf.

CIC. LIB. I. 137 strum damnare malumus. 5. Tusc. Quod futurum est, vitari non potest EFFVGERE nemo potest quod futurum est. Et saepe utile est, non scire quod futurum sit. miserum est enim, nihil proficientem angi. 3. de Nat. deor. Nihil est pro certo futurum, quod poßit aliquae procuratione accidere, ne fiat. 2. de Diuin. Factum, infectum esse non potest. 100 QVOD semel iam missum est, coërceri reprimiq; non potest. 1. de Finib. Praeterita mutare non possumus. In Pison. Non potest dies esse saepius, qui semel fuit. 2. de Fi. De praeteritis non est quaerendum. Cicer. Curioni Famil. lib. 7. Quod fuit durum pati, meminisse dulce est. 101 ETSI optabilius est uitae cursum conficere sine dolore & iniuria: tamen ad immortalitatem gloriae plus adfert, desideratum esse à suis ciuibus, quam omni no nunquam fuisse uiolatum. Pro Domo sua. Habet praeteriti doloris secura recordatio delectationem. Cic. Lucceio, Famil. lib. 5. lucunda est memoria praeteritorum malorum. 2. de Finib. Suauis est praeteritorum malorum memoria. 2. de Fi. lucundi I 5

138 SENTENTIARVM lucundi sunt acti labores. 2. de Finib. Non tam cumulus bonorum iucundus esse potes quàm molesta deceßio. I. Tusc. Vllum vix laborem subimus, nisi propoſito præmio aut gloria. NEMO nostrum in reip. periculis cum laude de uirtute uersatur, quin spe posteritatis, fructuque duca tur. Pro C. Rabir. Vix inuenitur, qui laboribus susceptis, periculis aditis, non quasi mercedem rerum gestarum desider ret gloriam. 1. Offic. Pro sua patria pauci post genus hominum natire perti sunt, qui nullis praemijs propositis, uitam suan hostium telis obijcerent. Pro C. Rabirio. Omnes vtilitate mouentur. OMNES expetimus utilitatem, ad eamque rap mur, nec facere aliter ullo modo possumus. nam qui est, qui utilia fugiat? aut quis potiùs, qui ea non stu diosissime persequatur? 3. Offic. Cùm aliqua species utilitatis obiecta est, nos com moueri necesse est. 1. Offic. Nemo est, quin putet expetendam maximè digni tatem, sed uincit utilitas plerunque, cum subest ille li mor, ea neglecta, ne dignitatem quidem posse retin ri.2.de Orat. Cum utilitas ad se rapere, honestas contra reuoc re ad se uidetur, fit ut distrahatur deliberando aut

139 CIC. LIB. I. mus, afferatque ancipitem curam cogitandi. 1. Offic. Haec res plus proficit, si proponatur spes utilitatis futurae, quam praeteriti beneficij recordatio. 2. de Orat. Alterum ne lęseris, tibi vt prosis. 104 QVI alteri exitium parat, Eum scire oportet, sibi paratam pestem, ut participet parem. 2. Tusc. Quod cuique obtigerit, id quisque teneat: eo si quis plus appetet, uiolabit ius humanae societatis. 1. Offic. Animaduertamus, cùm alios iuuare uelimus, ne quos offendamus. Saepe enim aut eos laedimus, quos non debemus, aut eos, quos non expedit. si impruden ter, negligentiae est: si scienter, temeritatis. 2. Offic. Res familiaris quaeri debet ijs rebus, a quibus abest turpitudo: conseruari autem diligentia & parsi monia: ijsdem etiam rebus augeri. 2. Offic. Nostrae utilitates nobis amittendae non sunt, alijsque tradendae, cùm ijs ipsis egeamus: sed suae cuique utilitae ti, quod sine alterius iniuria fiat, seruiendum est. 2. Offi. Alienum est a iustitia, ad quam nati esse uidemur, detrahere quid de aliquo, quod sibi assumat. 3 de Fi. Non est permissum, ut impune nobis liceat, quod alicui eripuerimus, id alteri tradere. 4. Act. in Verr. Vt si unumquodque membrum. 3. Offic. In Simil. 5. Suum cuique incommodum ferendum est potius, quàm de alterius commodis detrahendum. 3. Offic. Rei familiaris amplificatio nemini nocens, non est uitupes

140 SENTENTIARVM uituperanda, sed fugienda semper iniuria. sed detra here aliquid alteri, & hominem hominis incommodo suum augere commodum, magis est contra naturan quam mors, quàm paupertas, quàm dolor, quam cete ra, quae possunt aut corpori accedere, aut rebus externis. illud enim natura non patitur, ut aliorum spolijs nostras facultates, copias, opes augeamus. Neque uerò hoc solùm natura, id est, iure gentium, sed etiam legibus populorum, quibus in singulis ciuitatibus resp. continentur, eodem modò constitutum est, ut non liceat sui commodi caussa nocere alteri, hoc enim spectant leges, hoc uolunt, incolumem esse ciuium coniunctionem. 3. Offic. Tu plenissime leges tertio Officiorum, quatenus commodis proprijs sit inseruiendum. Promissa seruanda. PACTA ſemper et promiſſa ſeruanda ſunt, qua nec ui, nec dolo malo facta sunt: illa seruanda non sunt, quae non sunt ijs ipsis utilia, quibus illa promisiris. 3. Offic. Illis promißis standum non est, quae coactus quis metu, aut deceptus dolo promiserit. 1. Offic. Promissa non sunt seruanda ijs, quibus promiseris inutilia si sint, nec si tibi plus noceant, quam illi pro sint cui promiseris. 1. Offic. Scelerum promißio et ijs, qui expectant, pernicio ſa est, & ijs qui promittunt. Philip. 8 Semper
in periur. CONSCIE Nullum Má cum Conscie

141 CIC. LIB. I. Semper in fide quid senseris, non quid dixeris, con gitandum est, 1. Offic. Quod affirmatiue, quasi Deo teste promiseris, id tenendum est. 1. Offic. Quod ex animi sententia iuraueris, id non facere periurium est. 3. Offic. Quod ita iuratum est, ut mens conciperet fieri oportere, id seruandum est: aliter si non feceris, nullum periurium est. 3. Offic. Conscientia. 106 CONSCIENTIAE graue pondus. 3. de Nat. deor. Nullum theatrum uirtuti conscientia maius est. 2. Tuscul. Conscientiam a Dijs immortalibus accepimus, quae a nobis auelli non potest. Pro Cluent. Si optimorum consiliorum atque factorum testis in omni uita nobis conscientia fuerit, sine ullo metu sum ma cum honestate uiuemus. Pro Cluent. Conscientia rectae uoluntatis maxima consolatio est rerum incommodarum. Ci. A. Torq. Famil. lib. 6. Vacare culpa, maximum est solatium. Cicer. M. Mario, Famil. 7. Nihil est melius, quàm memoria recte factorum, & libertate contentum, negligere humana. Cic. Bruto. Conscientia bene actae uitae, multorumque benefactorum recordatio iucundißima est. Cato Maior. Magna est uis conscientiae in utranque partem, ut neque

142 SENTENTIARVM neque timeant, qui nihil commiserint, et poenam semper ante oculos uersari putent, qui peccarint. Pro Milo. Ego semper hac opinione tractus fui, ut eum, qui nihil commiserit, sibi nullam poenam timere existima rem. In Vatin. Bonum. QVOD rectum & honestum & cum uirtute est id solum opinor bonum. Parad. I. Tria sunt genera bonorum: maxima, animi: secuncunda, corporis: externa, tertia. 3. Tusc. Alia sunt in homine optanda, alia laudanda. Ge nus, forma, uires, opes, diuitiae, ceteraque quae fortuna dat aut extrinsecus, aut corpori, non habent in se ue ram laudem, quae deberi uni solum uirtuti putatur, sed tantùm quod ipsa uirtus in earum rerum usu ac moderatione maxime cernitur. 2.de Orat. Nihil bonum, nisi quod honestum: nihil malum, ni si quod turpe. Cic. Attic. lib. 10. Quidquid est quod bonum sit, id expetendum est: quod autem expetendum, id certe approbandum: quod uerò approbaris, id gratum acceptumque habendum 5. Tuscul. Non sunt dicenda bona illa, quibus abundantem li cet esse miserrimum. Parad.1. Bona non sunt, quae quis habeat, & miserrimus esse possit. 5. Tusc. Nec bonum est illud, quod aut cupias ardentem

CIC. LIB. I. 143 aut adeptus te efferas insolenter. 4. Tusc. Diuitias, quia quiuis, quamuis indignus, habere po test, in bonis non numero. 2. Tusc. Neque pecuniae, neque tecta magnifica, neque opes, neque imperia, neque eae, quibus maxime astricti sint, uoluptates, in bonis rebus aut expetendis numerandae sunt: quippe homines ijs rebus affluentes, ea desidea rant maxime, quibus abundant. Parad. I. Bias. Parad. I. In Apoph. 65. Plura primo Academic. tertio Tuscul. primo Parad. & in lib. de Finibus bonorum & malorum legere potes. Vir bonus. 108 VIR BONVS est, qui prodest quibus potest, nocet autem nemini. 1. Offic. Vir bonus non modo facere, sed ne cogitare quidem quidquam audebit, quod non audeat praedicare. 3. Offic. Homo frugi omnia recte facit. 4. Tusc. Fas nec est, nec unquam fuit, quidquam, nisi pulcherrimum facere eum, qui esset optimus. 3. Offic. Vir bonus nihil cuiquam, quod in se transferat, detrahet. Itaque in uirum bonum non cadit mentiri emolumenti sui caussa, criminari, praeripere, fallere. 3 De Vniuers. Non est res ulla tanti, aut commodum ullum tam expetendum, ut uiri boni & splendorem & nomen amittas. 3. Offic. Neq;

SENTENTIARVM 144 Neque contra remp. 3. Offic. Vide de Iudice. 3 Probus inuidet nemini. De Vniuers. Vt quisque uir est optimus, ita difficillimè esse alio improbos suspicatur. Cic. ad Qu. frat. Omnes boni, beati.3.de Finib. Cum sapiens, & bonus uir. 5. Tus. De Sapientia. 13. Nec bono quidquam mali euenire potest, nec uiun nec mortuo: nec unquam eius res a Dijs immortalibus negligentur. 5. Tusc. Qui omnibus bonis instructi sunt & ornati, tum sapientes, tum uiri boni dicuntur. 5. Tusc. Boni nullo emolumento impelluntur in fraudem: impij ſæpe paruo. Pro Milone. Sancti uiri, & religionem colentes, sunt qui meri tum Dijs immortalibus, gratiam iustis honoribus & meritis & memori mente persoluunt. Pro Planc. Omnes uiri boni aequitatem & ius ipsum amant. nec est uiri boni errare, & diligere quod per se non sit diligendum & colendum.1.de Leg Nemo est omnino negligendus, in quo aliqua uir tutis significatio appareat. 1. Offic. 109 Beatus. BEATVS esse sine uirtute nemo potest. 1. de Natura deor. Tunc erimus beati. 1. Tusc. In Pijs sententijs. 66. Is est beatus, cui nihil humanarum rerum aut intolerabile ad demittendum animum, aut minus laetabili ad eff
diem. 15:

CIC. LIB. I. 145 ad efferendum uideri potest. 4. Tuscul. Beati dicuntur, qui sunt in bonis, nullo adiuncto malo. 5. Tusc. Beati sunt, quos nulli metus terrent, nullae aegritu dines exedunt, nullae libidines cruciant: nullae futiles laetitiae exultantes languidis liquefaciunt uoluptatibus. 5. Tuse. Vir temperans, constans, sine metu, sive aegritudine, sine alacritate ulla, sine libidine, is est beatus. 5. Tus. O Nemo potest non beatißimus esse, qui est totus aptus ex sese, quique in se uno sua ponit omnia. Cui au tem spes omnis & ratio, & cogitatio pendet ex fortuna, huic nihil potest esse certi, nihilque quod exploratum habeat, permansurum sibi, ne unum quidem diem. In Parad. Nisi stabili & fixo & permanente bono beatus . esse nemo potest: nihil enim inueterascere, nihil extin gui, nihil cadere debet eorum, quae in uita beata consistunt. Nam qui timebit, ne quid ex his deperdat, bea tus esse non poterit. 5. Tusc. Qui beatus est, non intelligo quid requirat ut sit beatior: si est enim quiddam quod desit, ne beatus qui dem est. 5. Tusc. Beatus esse in maximarum rerum timore nemo poteſt. nemo igitur eſſe beatus potešt: neq; enim in aliqua parte, sed in perpetuitate temporis uita beata duci solet. Nec appellatur omnino uita beata, nisi confes

SENTENTIARVM 146 confecta atque absoluta: nec enim potest alias quisquam beatus esse, alias miser. Qui enim existimabit posse se miserum esse, beatus non erit. Nam cùm semel est suscepta beata uita, tam permanet, quàm ipsa illa effectrix beatae uitae sapientia, nec expectat ultimum tempus aetatis, quod Croeso scribit Herodotus praeciptum esse à Solone. 2. de Finib. Est uerè fortunatus ille, cuius ex salute non mi nor penè ad omnes, quàm ad illum cui uentura sit li titia, peruenerit. Pro M. Marcello. Omne beatum est, cui nihil deest, & quod in suo genere expletum atque cumulatum est: idque uirtutis est proprium. 5. Tusc. Reliqua tu lege secundo paradoxo, & Tusculana rum libro quinto. Miser. PRAESTANS ualetudine, uiribus, forma, acern mis integerrimisque sensibus: etiam si libet, uelocitatem da, diuitias, honores, imperia, opes, gloriam: si fuerit in qui haec habeat, iniustus, intemperans, timidus, hebeti ingenio atque nullo, is erit profectò miserrimus. 5. TuBeatus est nemo, qui ea lege uiuit, ut non modò in pune, sed etiam cum summa interfectoris gloria interfici poßit. Philip. 1. Cui uita potest esse utilis, cum eius uitae conditio sit, ut qui illam eripuerit, in maxima & gratia futur rus sit & gloria? 3. Offic.
suum

CIC. LIB. I. 147 ita uiuere, ut non sit uiuendum, miserrimum est. Cic. C. Mario, Famil. 7. Impij semper cruciantur. 111 SVA quemque fraus, & suus error maxime uexat, suum quenque scelus agitat, amentiaque afficit, suae malae cogitationes, conscientiaeque animi terrent. Hae sunt im pijs assiduae, domesticaeque furiae, quae dies noctesque poe nas à sceleratissimis repetunt. Pro Rosc. Amer. Sua quenque fraus, suum facinus, suum scelus, sua audacia de sanitate ac mente deturbat. In Pis. Non ob ea solum incommoda, quae eueniunt impro bis, fugienda improbitas est: sed multò etiam magis, quòd cuius in animo uersatur, nunquam sinit eum re spirare, nunquam acquiescere. 1. de Fin. Si qui satis opibus hominum contra conscientiam septi esse & muniti uidentur, deorum tamen numen horrent, easque ipsas solicitudines, quibus eorum animi noctesque diesque exeduntur, à dijs immortalibus sup plicij caussa importari putant. 1.de Fin. Morte, dolore corporis, aut luctu animi, aut offen sione iudicij, hominum miserias ponderamus, quae fa teor humana esse, & multis bonis uiris accidisse. Sce leris etiam poena tristis: & praeter eos euentus qui sequuntur, per se ipsa maxima est. 2. de Leg. Animi conscientia improbi cruciantur, tum etiam poenae timore, qua aut afficiuntur, aut semper sunt in metu, ne afficiantur aliquando. 1. de Finib. Si ima L

SENTENTIARVM 148 Si impietas improbè molita quippiam est, quam uis occultè fecerit, nunquam tamen confidet, id semper fore occultum. Plerunque enim improborum facta primò suspicio insequitur: deinde sermo atque fama: tum ac cusator, tum iudex: multi etia ipsi se indicant. 1. de Fin. Omnibus, quorum mens abhorret a ratione, senper aliquis talis error impendet. 4. Tusc. Eorum animi qui se corporis uoluptatibus dedide runt. Som. Scip. In pijs sententijs, 61. Improbo nemini bene potest esse. Parad. 2. Impij poenas luunt, non tam iudicijs (quae quondam nusquam erant, hodie multifariam nulla sunt) quam angore conscientiae, fraudisque cruciatu. I. de Ley Impijs apud inferos sunt poenae praeparatae. 2. d Inuent. Impij apud inferos poenas luunt. Philip. 14. pijs sentent. 76. Tu plenissimè leges Paradoxo secundo, quibus curis scelerati conficiantur. Sceleratorum & latronum beneficium. NVLLVM est aliud latronum beneficium, ni ut commemorare possint, ijs se uitam dedisse, quibus non ademerint. Philip. 2. Impius meritò, & Tyrannus iure percuti occidique possunt. INSIDIATORI & latroni non potest afferri iniusta
AMVI tio quæda

CIC. LIB. I. 149 iniusta nex. Pro Milone. Non se obstrinxit scelere, si quis tyrannum occidit, quamuis familiarem. 3. Offic. Quem discordiae, quem caedes ciuium, quam bellum ciuile delectat, eum ex numero hominum eijciendum, ex finibus humanae naturae censeo exterminan dum. Philip. 13. Nulla nobis cum tyrannis societas est, sed summa potius distractio: neque est contra naturam, spoliare eum, quem honestum est necare. 5. Tusc. Corrupti mores. 114 A MVLTIS ipsa uirtus contemnitur, et uendita tio quaedam, atque ostentatio esse dicitur. Philip. 13. Iustitia uacillat, uel iacet potius: omnesque hae uir. tutes, quae in communitate cernuntur & in societa te generis humani. 3. Offic. (Orat.) Virtuti & gloriae maximé inuideri solet. 2. de Iam pudori, probitati, uirtuti, rectis studijs, bonis artibus nihil est loci. Cic. Titio, Fam. 5. Est huius seculi labes quaedam & macula, uirtuti inuidere, uelle ipsum florem dignitatis effringere. Pro Cor. Balbo. Durior est conditio spectatae uirtutis, quàm incognitæ. Brut. Cic. Cuius est spectata multis magnisque rebus singularis integritas, minus admirabilem facit honestißimi facti gloriam. Philip.3 Sapie K 3.

SENTENTIARVM 150 Sapientia & magnitudo animi, qua omnes re humanae geruntur, tenues & pro nihilo putantur. 2 de Oratore. Videmus quanta sit in inuidia, quantoque in odio apud quosdam homines nobiles nouorum hominum uirtus & industria. si tantulum oculos deiecerimus, praesto esse insidias: si ullum locum aperuerimus suspicioni aut crimini, accipiendum esse statim uulnus: esse nobis semper uigilandum, semper laborandum uidemus. Ini micitiae sunt? subeantur: labores? suscipiantur. etenim tacitae magis & occultae inimicitiae timendae sunt indictae et apertae. Hominum nobilium non fere qui quam nostrae industriae fauet: nullis nostris officijs beneuolentiam illorum allicere possumus: quasi natura & genere disiuncti sint, ita dissident a nobis an mo ac uoluntate. 7. Act. in Verr. Vigilandum est semper: multae insidiae sunt bonis. Pro Planc. Ad multorum amicitiam faciliorem aditum habet nequitia & audacia, quam cuiusquam uirtus & integritas. 5. Act. in Verr. Quis est qui inopis, & optimi uiri caussae non anteponat in opera danda gratiam fortunati & poter tis? à quo enim expectatur, & celerior remuneratio fore uidetur, in eum fere est uoluntas nostra propen sior. 2. Offic. Fraudis atque insidiarum & perfidiae plena sunt omnio
Mländ Omnes q are div ad Herenz est de la tung des

CIC. LIB. I. 151 omnia. De Petit.consul. Largitione corrupta sunt suffragia. 3. de Legi Ingentes diuitiae. 2. Act. in Verr. Vide Iudex, 35. Malè se res habet, cum quod uirtute effici debet, id tentatur pecunia. 2. Offic. Qui opibus plus ualent, etiam auctoritate plus possunt. Cic. Lentulo, Famil. 1. Hoc tempore obsequium amicos, ueritas odium pa rit. In Laelio. Omnes qui in paupertate sunt, malunt maleficio parare diuitias, quam officio paupertatem tueri. 2. ad Herenn. Qui pauperes sunt, ijs antiquior officio pecunia est.1.de Inuent. Sunt homines, qui rationem bono consilio à dijs immortalibus datam, in fraudem, malitiamque conuertunt.3.de Nat.deor. Sunt homines, quos libidines infamiaeque suae neque taedeat, neque pudeat: qui quasi de industria in odium offensionemque populi irruere uideantur. 2. Act. in Verrem. Sunt quidam non re, sed nomine homines. 1. Offic. O superbiam inauditam, in facinore gloriari. Cic Bruto, Famil. 11. Est in quibusdam tanta peruersitas, ut inuentis frugibus, glande uescantur. Orat ad Brut. Quidam habent aures, tam inhumanas, tamque agre stes, us

SENTENTIARVM 152 stes, ut ne doctissimorum quidem uirorum eos mouen re possit auctoritas. Orat ad Brut. Consuëtudo MAXIMA est uis uetustatis & consuetudinis non modò in hoc, quod est animal, sed in ijs etiam, quae sunt inanima, consuetudo ualet: cum locis etiam ipsis montuosis delectemur & siluestribus, in quibus diutiùs commorati sumus. In Laelio. Consuetudinis magna est uis: pernoctant uenatores in niue, in montibus uri se patiuntur. 2. Tusc. Consuetudo laborum, perpeßionem dolorum efficit faciliorem. nam ferre laborem, contemnere uulnus consuetudo docet. 2. Tusc. Qui multa sunt saepe perpeßi, facilius ferunt quidquid accidit, obduruisseque se contra fortunas arbitrar tur. Vt ille apud Euripedem: Si mihi nunc tristis primum illuxisset dies, Nec tam aerumnoso nauigassem salo: Esset dolendi caussa. ut iniecto equulei Fraeno, repentè iactu exagitantur nouo. Sed iam subiectus miserijs obtorpui. 3. Tusc. Corruptela malae consuetudinis igniculi extinguuntur a natura dati, exoriunturque & confirmantur uitia contraria. I. de Leg. Non ingenerantur hominibus mores tam à stirpe generis & seminis, quàm ex ijs rebus, quae ab ipsa natura loci, & à uitae consuetudine suppeditantur.

CIC. LIB. I. 153 De lege Agrar. ad pop. contra Rull. O consuetudo peccandi, quantam habes iucundita tem in improbis & audacibus, cum poena abfuit, & licentia consecuta est. 5. in Verr. Magna est illecebra peccandi, impunitatis spes. Pro Milone. Consuetudo peccandi maleficij suscipiendi remo uet dubitationem. 2. ad Herenn. Quotusquisque reperitur, qui impunitate & igno ratione omnium proposita, abstinere poßit iniuria: 3. Officiorum. Omnes religione mouentur, & deos patrios, quos i maioribus acceperunt, colendos sibi diligenter, & retinendos arbitrantur. 6. Act. in Verr. Repentina grauiora. 116 VIDENTVR omnia repentina grauiora. nam praemeditatio futurorum malorum lenit eorum aduentum, quae uenientia longe ante uideris. 3. Tusc. Nam qui haec audita à docto meminissem uiro. 3. Tusc. In Apoph. 129. Non est dubium, quin omnia quae mala putentur, sint improuisa grauiora. 3. Tusc. Quoniam multum potest animi prouisio & praeparatio ad minuendum dolorem, sint semper omnia homini humana praemeditata. 3. Tusc. Quod poßit accidere, diu cogitare oportet: haec co gitatio una maxime omnes molestias extenuat & di Hostiluit.3.Tusc. K 5

SENTENTIARVM 154 Hostium repentinus aduentus, magis aliquanto cont bat, quàm expectatus: et maris subita tempestas, quam ante prouisa, terret nauigantes uehementius. 3. Tu Tu plura tertio Tusc. legere potes. Saepe bonum est, ignorare quid futurum est. SAEPE utile est, non scire quid futurum sit: mi rum est enim nihil proficientem angi. 3. Nat. deor. At hoc ne homines quidem probi faciunt, ut amcis impendentes calamitates praedicant, quas illi lo modo effugere poßint. 2.de Diuin. Rem, carendo magis, quàm fruendo, quid valeat, cognoscimus. GRAVITAS morbi facit, ut medicinae egeamu eaque nunc appareat, cuius uim non sentiebamus, cùn ualebamus. C. Varroni, Famil. 9. Amicitiae, consuetudines, uicinitates quid habeat uoluptatis, carendo magis intelligimus, quam fruendo. Ad Quir. post red. Homo. HOMINES mortales sunt. 1. de Nat. deor. Omnia aliorum caussa sunt generata, ut frug atque fructus, quos terra gignit animantium caussa: an mantes autem hominum: ut equum, uehendi cauſ arandi bouem: uenandi & custodiendi canem. Ip autem homo ortus est ad mundum contemplandum & imitandum. 2. de Nat. deor. Horn
homo sit. Duplexes.

CIC. LIB. I. 155 Homines hominum caussa sunt generati, ut ipsi in ter se alij alijs prodesse possent. 1. Offic. Proxime & secundum Deum, homines hominibus maxime utiles esse possunt. 2. Offic. Hoc natura praescribit, ut homo homini quicunque sit, ob eam ipsam caussam tantùm, quòd is homo sit, consultum uelit. 3. Offic. Sic nos nati uidemur, ut inter omnes esset societas suaedam. In Laelio. (3.Offi. Homo naturae obediens, homini nocere non potest. Oportet hominem ab homine, ob hoc ipsum, quod homo sit, non alienum uideri. 3. de Finib. Impellimur natura, ut prodesse uelimus quam pluri mis, in primisque docendo rationibusque prudentiae tra dendis. Itaque non facilè est inuenire, qui quod sciat ipse, non tradat alteri. ita non solùm ad discendum pro pensi sumus, uerumetiam ad docendum. 2. de Fin. Vt magnas utilitates adipiscimur conspiratione hominum atque consensu: sic nulla tam detestabilis pe stis, quae non homini ab homine nascatur. 2. Offic. . Duplex est natura generis humani, sed praestanti us genus est eorum, qui sunt uiri. De Vniuers. Hominum duo sunt genera: alterum indoctum & agreste, quod antefert semper utilitatem honestati: alterum expolitum, quod rebus omnibus dignitatem anteponit. Itaque huic generi laus, honos, gloria, fides, ustitia, omnisque uirtus: illi autem alteri quaestus, emo lumen=

156 SENTENTIARVM lumentum fructusque proponitur, atque etiam uolupi quae est maxime inimica uirtuti, bonique naturam fallaciter imitando adulterat: quam immanissimus qui acerrimè sequitur, neque solùm honestis rebus, sed etiam necessarijs anteponit. In Part. Orat. Hoc solum animal homo natum est, pudoris ac u recundiae particeps, appetens coniunctionem hominum ac societatem, animaduertensque in omnibus rebus quas ageret aut diceret, ne quid ab eo fieret, ni honeste & decoré. 4. de Finib. Hominum similitudo non ex corporis forma, sed animorum quaerenda est. Nostrum. Nihil est unum uni tam simile, tam par, quam omnes inter nosmetipsos sumus. Quòd si deprauatio consuetudinum, si opinionum ueritas non imbecillitatem animorum torqueret et flecteret quocunque coepisse sui nemo ipse tam similis esset, quam omnes essent omnium. Itaque quaecunque est hominis definitio, una in omnes ualet: quod argumenti satis est, nullam dißimi litudinem esse in genere: quae si esset, non una omne definitio contineret. 1.de Leg. Homini natura praescripsit, ut nihil pulchrius, quam hominem putaret: est enim uis tanta naturae, homo nemo uelit nisi hominis similis esse, & quidem formica formicae.1. de Nat.deor. (1.deN.deo. Omnium animantium formam uincit hominis figura Nullum est animal praeter hominem, quod habea aliquam
plurima c. res cùm ser rafertur, ree. temorissecute übus ueſem

CIC. LIB. I. 157 aliquam notitiam Dei. 1. de Leg. Est homini cum Deo rationis societas. 1. de Leg. Deus, animal unum spectabile, hominem, in quo omnia animalia contineret, effecit. De Vniuers. Sunt ex terra homines, non ut incolae atque habitatores, sed quasi spectatores superarum rerum atque cae lestium, quarum spectaculum ad nullum aliud genus animantium pertinet. Sensus autem interpretes ac nun tij rerum, in capite tanquam in arce mirifice ad usus necessarios & facti & collocati sunt. Nam oculi tan quam speculatores, altißimum locum obtinent, ex quo plurima conspicientes fungantur suo munere. Et aures cùm sonum percipere debeant, qui natura in sublime fertur, recte in altis corporum partibus collocatae sunt. Itemque nares, eo quod omnis odor ad supera fertur, recte sursum sunt: & quòd cibi et notionis iudicium magnum earum est, non sine caussa uicinita temoris secutae sunt. Iam gustatus, qui sentire eorum, quibus uescimur, genera deberet, habitat in ea parte oris, quam esculentis & poculentis iter natura pate fecit. Tactus autem toto corpore aequabiliter fusus est, ut omnes ictus, omnesque nimios frigoris & caloris appulsus sentire possimus. Atque ut in aedificijs ar chitecti auertunt ab oculis naribusque dominorum ea, quae profluentia necessariò tetri essent aliquid habitura: sic natura res similes procul amandauit a sensi bus. Adde quòd ipsa natura primum oculos membranis teo

SENTENTIARVM 153 siis tenuißimis uestiuit & sepsit, quas primum per cidas fecit, ut per eas cerni posset: firmas autem, ut continerentur. Sed lubricos oculos fecit et mobiles, ut & declinarent si quid noceret, & aspectum quò u lent, facile conuerterent. Nasus ita locatus est, utque si murus oculis interiectus esse uideatur. Auditus a semper patet: eius enim sensu etiam dormientes eget mus: à quo cùm sonus est acceptus, etiam e somno e citamur. flexuosum iter habet, ne quid intrare possit, si simplex & directum pateret. Prouisum etiam, ut si qua minima bestiola conaretur irrumpere, in sordi bus aurium tanquam in uisco inhaeresceret. Quam ut rò aptas manus, quamque multarum rerum ministra natura homini dedit? &c. 2. de Nat. deor. Principiò corporis nostri magnam natura ipsa u detur h buisse rationem, quae formam nostram reliquamque figuram, in qua esset species honesta, eam po suit in promptu: quae autem partes corporis ad natu rae necessitatem datae, aspectum essent deformem ha biturae atque turpem formam, eas contexit atque abdidit. Hanc naturae tam diligentem fabricam imitata est himinum uerecundia. quae enim natura occultauit, ea dem omnes, qui sana mente sunt, remouent ab oculit, ipsique necessitati dant operam, ut quam occultissimi pareant: quarumque partium corporis usus sunt ne cessarij, eas neque partes, neque earum usus suis nominibus appellant: quodque facere turpe non est, modo occuled eale dum exciter nespenitus etc. qui appNature etc. piendas id. ullo ad si:

CIC. LIB. I. 159 accultè, id dicere, obsecenum est. 1. Offic. Ipsum hominem eadem natura non solùm celerità te mentis ornauit, sed & sensus tanquam satellite at tribuit ac nuncios: & rerum plurimarum obscuras & necessarias intelligentias enudauit, quasi fundamenta quaedam scientiae figuramque corporis habilem et aptam ingenio humano dedit. nam cum ceteras ani mantes abiecisset ad pastum, solum hominem erexit: 1 intra & ad caeli, quasi cognationis domicilijque pristini con um etis spectum excitauit. Tum speciem ita formauit oris, ut npere, in ea penitus reconditos mores effingeret. Et oculi ein quemadmodum animo affecti sumus, loquuntur: & is . qui appellatur uultus, qui nullo in animante esse prae . ter hominem, potest, indicat mores. 1. de Leg. Natura corpus hominis sic formauit & genuit, ut alia in primo ortu perficeret, alia progrediente aetate fingeret: neque sane multum adiumentis externis & aduentitijs uteretur. Animum autem reliquis rebus ita perfecit, ut corpus: sensibus enim ornauit ad res per cipiendas idoneis, ut nihil aut non multum adiumento ullo ad suam confirmationem indigeret. 5. de Fin. Parui primo ortu sic iacent, tanquam omnino sine animo sint. Cum autem paulùm firmitatis accesserit, & animo utuntur & sensibus, connitunturque ut sese erigant, & manibus utuntur, & eos cognoscunt, a quibus educantur: deinde aequalibus delectantur, li bēterq́; ſe cum his cōgregant, dantq̄; şe ad ludendum, fabel=

SENTENTIARVM 160 fabellarumque additione ducuntur: deque eo, quod ipsis superat, alijs gratificari uolunt: animaduertuntque e quae domi fiunt, curiosius, incipiuntque commentari aliquid & discere. & eorum quos uident, uolunt no ignorare nomina: quibusque rebus cum aequalibus de certant, si uincunt, efferunt se laetitia: uicti, debilità tur, animosque demittunt. 5. de Finib. Pueri efferuntur. 5. de Fin. Vide Gloria, 41. Semper in promptu habere debemus, quantum tura hominis pecudibus reliquisque bestijs antecella Illae enim nihil sentiunt nisi uoluptatem, ad eamque runtur toto impetu. Hominis autem mens discend alitur, & cogitando semper aliquid aut inquiri aut agit, uidendique aut audiendi delectatione duci tur. 1.Offic. Si considerare uolemus, quae sit in natura hom nis excellentia & dignitas, intelligemus quam si turpe diffluere luxuria, & delicate ac molliter uiu re: quamque honestum, parce, continenter, seuerè, se bre. 1. Offic. Cùm despicere coeperimus, & sentire quid s mus, & quid animantibus ceteris differamus, tum einsequi incipiemus, ad quae nati sumus. 5. de Finibus Si nihil haberet aliud hominis animus, nisi ut app teret aut refugeret, id quoque ei esset commune cum b stijs. habet primùm memoriam, et eam infinitam innume rabilium, quam quidem Plato recordationem esse uult. 1. Tusc.
mina, sine de Nec figur ut frueretur. tehteſſeirz.

CIC. LIB. I. 161 Hoc unum animal homo sentit quid sit ordo, quid sit quod deceat, in factis dictisque, qui sit modus. Itaque eorum ipsorum, quae aspectu sentiuntur, nullum aliud animal pulchritudinem, uenustatem & conuenientiam partium sentit, cauetque, ne quid indecore effoemi naté ue faciat: tum in omnib. & opinionibus et factis, ne quid libidinosè faciat aut cogitet. 1. Offic. Est natura sic generata uis hominis, ut ad omnem uirtutem percipiendam facta uideatur: ob eamque causam paruis uirtutum simulacris, quarum in se habent semina, sine doctrina mouentur. 5. de Finib. Nec figura corporis, nec ratio excellens ingenij hu mani significat, ad hanc unam rem natum hominem, ut frueretur uoluptatibus. 2. de Finib. Nemo est dignus nomine hominis, qui unum diem uelit esse in uoluptate. 2. de Finibus. Hominem, nihil nisi quod honestum decorumque sit aut admirari, aut optare, aut expetere oportet: nulli neque homini, neque perturbationi succumbere. 1. Offic. Nobis personam imposuit ipsa natura cum excellentia praestantiaque animantium reliquorum. 1. Offic. Homo ceteris animantibus longe praestat. 2. de Fi. Hoc uno praestamus uel maxime feris, quod colloquimur inter nos, & quod exprimere dicendo sensa poßimus. 1.de Orat. Ratione praestabimus beluis, per quam coniectura ualemus, argumentamur, refellimus, disserimus, conficimus

SENTENTIARVM 162 ficimus & concludimus. I. de Leg. Inter hominem & beluam hoc maximè interes quòd haec tantum, quantum sensu mouetur ad id quod adest, quodque praesens est, se accommodat, paulùm admodum sentiens praeteritum & futurum. Homo auqui rationis est particeps, per quam consequentia & nit, caussas rerum uidet, earumque progressus & qui verexigat si anteceßiones non ignorat, similitudinibus comparat, rebusque praesentibus adiungit atque annectit futura facilè totius uitae cursum uidet, ad eamque degendam ncelo fipraeparat res necessarias, &c. 1. Offic. Homines cùm multis rebus humiliores & infirmio res sunt, uidentur hac re maximè bestijs praestare quod loqui possunt. quare praeclarum mihi uidetur adeptus is, qui qua re homines bestijs praestent, ea in implumat. ad parer re hominibus ipsis antecellat. 1. Offic. tolerabil Nulla re longius absumus a natura ferarum, quar aequitate. in quibus inesse fortitudinem saepe dicimus, [um & exceisi auctu. ut in equis, leonibus: iustitiam, aequitatem non dicimus sunt enim rationis & orationis expertes. 1. Offic. Homines etsi multis alijs, tamen hoc uno à besplurimum differunt: quod rationem habeant à natu menti datam, mentemque & acrem & uigentem, lerrimeque multa simul agitantem, & (ut ita dicar sagacem, quae & caussas rerum, & consecutiones deat, & similitudines transferat, et disiuncta com gat, & cum praesentibus futura copulet, omnem

CIC. LIB. I. 163 complectatur uitae consequentis statum. Eademque ratio facit hominem hominum appetentem, cumque ijs natura & sermone & usu congruentem, ut profectus A caritate domesticorum ac suorum currat longius, et se implicet primum ciuium, deinde omnium mortalium societate: atque, ut ad Archytam scripsit Plato, non sibi se solum natum meminerit, sed patriae, sed suis, ut scribatur perexigua pars ipsi relinquatur. Et quoniam eadem natura cupiditatem ingenuit homini ueri inueniendi: nctu (quod facillime apparet, cum uacui curis, etiam quid in caelo fiat, scire auemus) his initijs ducti omnia uera diligimus, id est, fidelia, simplicia, constantia: tum uana, falsa, fallentia odimus, ut fraudem, periurium, malitiam, iniuriam. Eadem ratio habet in se quiddam amplum atque magnificum, ad imperandum magis, quam ad parendum accommodatum. Omnia humana non tolerabilia solum, sed etiam leuia ducens, altum quid dam & excelsum nihil timens, nemini cedens, semper inuictum. 2. de Finib. Videndum est, ne quid humile, ne quid summissum, molle, effoeminatum, fractum, abiectum faciamus. 4. Tusc. In dolore maximè est prouidendum, ne quid abie ctè, ne quid timide, ne quid ignaué, ne quid molliter, ne quid seruiliter, muliebriterue faciamus. 2. Tusc. Turpe, nec uiro dignum uidetur gemere, eiulare, lamentari, frangi, debilitari dolore. 2. Tusc. Turps L 2

SENTENTIARVM 164 Turpe eſt uiro debilitari, dolore frangi, ſuccum. bere. 2. de Finib. Ingemiscere nonnunquam uiro concessum est, id rarò: eiulatus ne mulieri quidem: sin erit ille gemitur lamentabilis, si imbecillus, si abiectus, si flebilis eique se dederit, uix eum uirum dixerim: nihil est enim fa tu muliebri uiro turpius. 2. Tusc. Cùm tibi siue Deus, siue mater rerum omnium N tura dederit animum, quo nihil est praestantius, nec diuinius: sic teipse abijcies atque prosternes, ut nihil inter te atque inter quadrupedem aliquem putes in teresse? 1. Parad. (ro.3.Tuso) Nihil est aut nequius, aut turpius effoeminato u Nos ita liquescimus, fluimusque mollitia, ut apis ac leum sine clamore ferre non possimus. 2. Tusc. Nos ita leues atque inconstantes sumus, ut si mure corroserint aliquid, quorum est opus, hoc unum mor strum putemus. 2. de Diuin. Tu de forma hominis, membrorumque ordine & composition secundo de Nat. deor. uide latius: & quam dedeceat uirum moll ties, Officior. primo cap. Sed pertinet ad omnem officij quaestis nem, lege copiosius. Diuersa hominum studia & iudicia. NON est una omnium facies. 1. de Nat. deor. Quot homines, tot ſententiæ. 1. de Finib. Diuersa sunt hominum studia. Cic. Att. lib. II. Suo quisque studio maximè ducitur. 5. de Finib. Multæ
quemque

Mamom estanti.
CIC. LIB. I. 165 Multae in naturis hominum dißimilitudines sunt, ut alios dulcia, alios ſubamara delectent: alij libidino si, alij iracundi, aut crudeles, aut superbi sint: alij a talibus abhorreant. De Fato. Non in omnes omnia conueniunt. Pro Rosc. Ame. Alij gloriae seruiunt, alij pecuniae: rari sunt, qui ceteris omnib. pro nihilo habitis, rerum naturam stu diosè intueantur: quod qui faciunt, & sapientiae studiosi, & Philosophi habentur. 5. Tusc. Suum cuique pulchrum est: adhuc neminem cognoui poetam, qui sibi non optimus uideretur. sic res ha bet:te tua, me delectant mea. 5. Tusc. Nemo unquam neque poeta, neque orator fuit, qui quemquam meliorem, quàm se arbitraretur. Cicer. Attic. lib.14. In omni re difficillimum est, formam (quod χαρακτής Graece dicitur) exponere optimi: quòd aliud alijs uidetur optimum. Varia enim sunt iudicia: nec facilis explicatio, quae forma maxime excellat. Or. ad Bru. Vt in corporibus. 1. Offic. in Simil. 55. Alij dolore mouentur, alij cupiditate, iracundia etiam multi afficiuntur: & cum in mala scientes irruunt, tamen se optime consulere arbitrantur: itaque dicunt, nec dubitant, Mihi sic est usus: tibi ut opus est facto, face: eorum est querela, qui sibi cari sunt, seseque diligunt. 5. de Finib. Sua cuique ciuitati religio est, nostra nobis, officia non L 3

166 SENTENTIARVM non eadem disparibus aetatibus tribuuntur: aliaque sunt iuuenum, alia seniorum, alia constantis aetatis, sunt extrema quaedam studia senectutis. Ca. Maior. Vt natura alius. 4. Tusc. in Simil. 44. Quisque id sequatur, ad quod natura magis est compositus. QVAM quisque norit artem, in ea se exerceat T. Tusculanarum. Suum quisque noscat ingenium. 1. Offic. Quisque ad id, quod facere potest, detrudendus est. 1. de Orat. Diligentissime hoc est eis, qui instituunt aliquo atque erudiunt, uidendum, quò sua quenque natura maxime ferre uideatur. 3. de Orat. Natura primum atque ingenium ad discendum uim zdfert maximam. 1.de Orat. Ad quas artes aptißimi erimus, in ijs potißimum elaborabimus: sin aliquando necessitas nos ad ea detruserit, quae nostri ingenij non erunt, omnis adhiben da erit cura, meditatio, diligentia, ut ea si non deco re, at quam minime indecore facere poßimus. Nec tam nobis enitendum est, ut bona quae nobis data non sunt, sequamur, quam ut uitia fugiamus. 1. Offic. Quem potißimum uitae cursum sequi uelimus, ut hac deliberatione ad suam cuiusque naturam consili um omne est reuocandum. 1. Offic. Tuenda sunt sua cuique non uitiosa, sed propria, quae contem

167 CIC. LIB. I. contemplantes expendere oportebit quid quisque ha bea sui, eaque moderari, nec uelle experiri, quam alie na deceant: id enim maximè quenque decet, quod est suum cuiusque maxime. 1. Offic. Naturae non attinet repugnare, nec quidquam sequi, quod assequi non queas, quòd nihil decet inuita, ut aiunt, Minerua: id est, repugnante & aduersante natura. 1. Offic. Hoc generi hominum prope natura datum, ut qua in familia laus aliqua forte floruerit, hanc fere qui sunt eius stirpis (quod sermo hominum ad memoriam patrum uirtute celebretur) cupidißime persequan tur. Pro C. Rab. Postum. Tu primo Offic. legito quae ad hunc locum pertinent, cap. Intelligendum. 122 Circunstantia. SAEPE tempore fit, ut quod plerunque turpe ha beri soleat, inueniatur non esse turpe. 3. Offic. Tempore commutatur officium, ut non semper sit idem. 1. Offic. Temporibus quibusdam, aut officijs debitis, aut re rum neceßitatibus, saepe euenit, ut & uoluptates re pudiandae sint, & molestiae non recusande. Itaque earum sic tenetur a sapiente delectus, aut ut reijciendis uoluptatibus maiores alias consequatur, aut perferendis doloribus asperiores repellat. 1. de Finib. Debemus considerare in omni re, quid aptum sit, & cond 4

168 SENTENTIARVM & consentaneum tempori & personae: tum quid dictis factisque dedeceat. Quod si poeta fugit ut maximum uitium, qui peccat etiam, cum probam oratio nem affingit improbo, stultó ue sapientis: si denique ctor ille uidit, cùm immolanda Iphigenia, tristis Calchas esset, moestior Vlysses, moereret Menelaus, obuoluendum caput Agamemnonis esse, quoniam summum illum luctum penicillo non posset imitari: si de nique histrio quid deceat quaerit: quid faciendum ora tori putemus. Orat. ad Brut. In omnibus quid tempora petant, aut quid personis dignum sit, semper considerandum est. 2. de Inuent Habenda est ratio hominum, rei & temporis. de Oratore. Turpe est, ualdeque uitiosum, in re seuera conui uio dignum, aut delicatum aliquem inferre sermonem. 1. Offic. Tanta uis est loci et temporis, ut si quis cùm caussam sit acturus, in itinere, aut in ambulatione secum ipse meditetur: aut si quid aliud, attentius cogitet, non reprehendatur inscitia temporis. I. Offic. Pericles. 1. Offic. in Apoph. 55. Alia fori uis est, alij triclinij, alia subselliorum ra tio, alia lectorum: non idem iudicum, commesatorumque conſpectus: lex deniq; longe alia est Solis & lychno rum. Pro M. Caelio. Nec ijsdem de rebus, nec in omni tempore, nec si

CIC. LIB. I. 169 militer omnes delectantur. 1. Offic. Non omnis fortuna, non omnis honos, non omnis au ctoritas, non omnis aetas, nec uerò locus, aut tempus, aut auditor omnis eodem aut uerborum genere tractandus est, aut sententiarum: semperque in omni parte orationis, ut uitae, quid deceat, est considerandum: quod et in re, de qua agitur, positum est, et in personis eorum qui dicunt, & eorum qui audiunt. Orat. ad Bru. Inconstantis non puto, sententiam aliquam tanquam aliquod nauigium ex reip. tempestate moderari. Pro Cornel. Balb. Nunquam praestantibus in rep. gubernanda uiris laudata est in una sententia perpetua permansio. M. Cic. Lent. Famil.1. Tempori cedere (id est, neceßitati parêre) semper sapientis habitum est. Cic. Marc. Famil. 4. Temporibus parêre omnes politici praecipiunt. Cic. Attic. 12. Est non modò liberale, paululùm nonnunquam de suo iure decedere, sed interdum etiam fructuosum. 2. Offic. Epistolae offendunt non loco redditae. Cic. Bruto, Famil. 11. Multa quae recte committi seruis fidelibus poßunt, tamen sermonis & uituperationis uitandae caussa committenda non sunt. Cic. ad Qu. frat. Plurima ad alieni sensus coniecturam, non ad suum iudicium scribuntur. Cecinna Cic. Famil. 6. Qui L 5

SENTENTIARVM 170 Qui aut tempus quid postulet non uidet, aut plus infralit ra loquitur, aut se ostentat, aut eorum, quibuscum esuel dignitatis, uel commodi rationem non habet, aut denique in aliquo genere aut inconcinnus, aut multus est, is ineptus dicitur. 2. de Orat. Tu, si uoles uideto quid, quo loco, & tempore deceat, Offic. lib. I. cap. Talis est igitur. Ea facillime luduntur, quae neque magno odio, nec misericordia maxima digna sunt. 2. de Orat. Parcendum est maximè caritati hominum, nec tu mere in eos dicas, qui diliguntur. 2. de Orat. Facile multitudo a tristitia, e saepe acerbitati commode ac breuiter & acute & hilari dicto deducitur. 2. de Orat. Orator tristitiam ac seueritatem mitigat ac rela xat, odiosasque res saepe, quas argumentis dilui non fa cile est, ioco risuque dissoluit, 2. de Orat. Tu de duplici iocandi genere uide primum Offic. secundum etiam de Oratore. Verba opportuna aliquando loquitur olitor. SAEPE sub sordido palliolo latet sapientia. 3. Tusi Summi gubernatores in magnis nonnunquam tenPestatibus a uectoribus admoneri solent. Phil. 7. Nihil perpetuum, nihilque non miserum & calamitosum. ABEVNT omnia unde orta sunt. Cato Maior. Infra

171 CIC. LIB. I. Infra lunam nihil est non mortale & caducum, praeter nimos hominum, Deorum munere datos. Som. Scip. Caelestia semper spectato, humana illa contemnito. Som. Scip. Contemnendae sunt humanae res. 4. Tusc. Conferto nostram longißimam aetatem cum aeternitate, sic breuißima reperietur. I. Tusc. Quid ei potest uideri magnum in rebus humanis, cui aeternitas omnis, totiusque mundi nota sit magnitudo? 4. Tusc. Alte spectare si uoles, atque hanc sedem et aeternam domum contueri: neque sermonibus uulgi dederis te, neque in praemijs humanis spem posueris rerum tua rum: suis te illecebris oportet ipsa uirtus trahat ad uerum decus. Som. Scip. Cogitantes supera. 4. Acad. In pijs Senten. 44. Regna, imperia, honores, nobilitas, diuitiae, opes, eaque quae sunt ijs contraria, in casu sita, temporibus gubernantur. 1. Offic. Nihil est opere aut manu factum, quod aliquando non conficiat & consumat uetustas. Pro Marc. O dij boni, quid est in hominis uita diu? mihi ne diuturnum quidem quidquam uidetur, in quo est aliquid extremum. Cùm enim id aduenerit, tunc illud quod praeterijt, effluxit: tantum remanet quidem quod uir tute & recte factis sis consecutus. Cat. Maior. Non est omnino hoc ipsum diu, in quo est aliquid extremum:

172 SENTENTIARVM tremum: quod cum uenerit, omnis uoluptas pro nihilo est habenda, quia postea nulla futura est. Pro M. Mar. Quae aetas longa est, aut quid omnino homini longum? nonne modò pueros, modò adolescentes in cu su a tergo insequens, nec opinantes assecuta est sene ctus? Omnia ista perinde ut cuique data sunt, pro rata parte à uita, longa aut breuia dicuntur. I. Tusc. Horae cedunt & dies, menses & anni, nec praeteri tum tempus unquam reuertitur, nec quid sequatur sciri potest. Cato Maior. Quis est quamuis sit adolescens, cui sit explorat tum, se ad uesperum esse uicturum. Cato Maior. Nulla est tanta uis tantaque copia, quae non ferre debilitari, frangique poßit. Pro M. Marcel. Nihil semper suo statu manet. 1. de Nat. deor. Nihil semper floret, aetas succedit aetati. Phi.II. Volat aetas. 1. Tusc. Formae dignitas aut morbo deflorescit, aut uetustate. 4. ad Heren. Nemo confidat, semper sibi illud stabile & firmipermansurum, quod fragile & caducum sit. 2. Tusc Sensim sine sensu aetas senescit, nec subitò frang tur, sed diuturnitate extinguitur. Cato Maior. Ita ratio comparata est uitae naturaeque nostrae, alia aetas oriatur ex alia. In Laelio. Cursus est certus aetatis, et uia una naturae, eaque simplex: sua cuique parti tempestiuitas est data. C. Maior

CIC. LIB. I. 173 Quae potest esse in uita iucunditas, cum dies ac no stes cogitandum sit, iamiam esse moriendum? 1. Tusc. Nemini exploratum potest esse, quomodo habiturum sit corpus, non dico ad annum, sed ad uesperum. 2. de Fin. In uita nihil est nisi propagatio miserrimi tempo (Ca. Maior.) ris. Cic. Lucceio. Famil. 5. Quid habet uita commodi, quid non potius laboris? Nemo non miser. I. Tusc. Mortalis nemo est. 3. Tusc. in Apoph. 86. Nanque nimis. 3. Tusc. in Apoph. 90. Non nasci homini longè optimum est. 1. Tusc. Oppida, quae quondam tempore floruerunt, nunc prostrata ac diruta sunt. Ser. Sulp. Cic. Famil. 4. Durum à proſpera feliciq; fortuna in aduersam cadere: & talium miseremur facillimè. NIHIL EST tam miserabile, quam ex beato effici miſer. Part. Orat. Hoc natura adfert, ut eis faueamus, qui eadem pericula, quibus nos perfuncti sumus, ingrediuntur. Pro Murena. Regum afflictae fortunae facilè multorum opes alliciunt ad misericordiam, maximè eorum, qui aut reges sunt, aut uiuunt in regno, ut regale ijs nomen ma gnum & sanctum esse uideatur. Pro lege Manil. 126 Fortuna. FORTVNÁ est rerum omnium domina. Pro Marc. Fortu

SENTENTIARVM 174 Fortuna est rerum externarum, & ad corpus potinentium. 5. Tuscul. Fortunam insanam esse & caecam & brutam, perhibent Philosophi. caecam ob eam rem, quia nihil o nat, quò sese applicet. insanam autem aiunt, quia atroincerta, instabilisque sit. brutam, quia multis incomdis conflictatur propter inimensam pecuniae cupidi tatem. 2. ad Heren. Varia est uitae commutabilisque ratio: uaga, uolubi lisque fortuna. Pro Milone. Non solùm ipsa fortuna caeca est, sed eos etiam plerunque efficit caecos, quos complexa est. Illi enim efferuntur fastidio fere & contumacia: neque quidquam insipiente fortunato intolerabilius fieri potest Atque hoc quidem uidere licet, eos, qui antea commo dis fuerunt moribus, imperio, potestate, prosperis re bus immutari, spernique ab ijs ueteres amicitias, indul gere nouis. In Laelio. O fallacem hominum spem, fragilemque fortunam et inanes nostras contentiones, quae in medio spaciosae franguntur & corruunt: & ante in ipso portu obrum untur, quam portum conspicere potuerint. 3. de Orat Vita regitur fortuna, non sapientia. 5. Tusc. O uolucrem fortunam, quam citò omnia ex laetitia & uoluptate ad luctum & lacrymas recidunt. Pro Sy O misera uitae ratio, quae tandiu resides in uolupti te, quandiu fortunae poscit libido. Antequàm iret in Fortw exil.

CIC. LIB. I. 175 Fortunam uitare nemo potest. C. Dolabel. Fam. 9. Fors in armis plus quam ratio potest. C. Atti. li. 14. Nihil est tam contrarium rationi & constantiae, suàm fortuna. 2.de Diuinat. Non sunt omnia committenda fortunae, ne magnam nimis in nos habeat dominationem. 4. ad Heren. Fortunam laudare, est stultitia: & uituperare, superbia est. animi autem laus & honesta est: & uitu peratio uehemens. 1.de Inuent. Ei non multum potest obesse fortuna, qui sibi firmius in uirtute, quam in casu praesidium collocauit. 4.ad Heren. Occupaui (inquit) te fortuna. 5. Tus. In Apop. 83. Magna uis est in fortuna in utranque partem, uel secundas ad res, uel aduersas. nam & cum prospero flatu eius utimur, ad optatos exitus prouehimur: & cum reflauit, affligimur. 2. Offic. Fortitudini fortuna adiumento esse solet. 2. ad He. Fortes fortuna adiuuat. 2. Tusc. 127 Humana ferenda sunt. HVMANA ferenda sunt. Cic. Attic. lib. 15. Nobis hominum ineptiae ac stultitiae deuorandae sunt.De clar. Orat. Homines nos esse meminerimus, ea lege natos, ut omnib. telis fortunae proposita sit uita nostra: neque esse recusandum, quò minus ea, qua nati sumus, condi tione uiuamus: neue tam grauiter eos casus feramus, quos.

176 SENTENTIARVM quos nullo consilio uitare poßimus: euentisque aliori memoria repetendis, nihil accidisse noui nobis cogitemus. Cic. Titio, Famil. 5. Simus ea mente, quam ueritas et ratio praescribi ut nihil in uita nobis praestandum praeter culpam putemus, eaque cum careamus, omnia humana placatec moderate feramus. Cic. A. Torq. Famil. 6. Praeter culpam & peccatum homini accidere nihil potest: quod sit horribile aut pertimescendum. Cic. Meßinio, Famil. 6. Ferenda est fortuna, praesertim quae abest a culgratto m pa. Cic. A. Torq. Famil. 6. Euersis rebus omnibus, cùm consilio profici nihil poßit, una ratio uidetur, quidquid euenerit, ferre mo derate. Cic. Torq. Famil.6. Perditis rebus omnibus ipsa uirtus se sustentare posse uidetur. Cic. Torq. Famil. 6. Magna uis est in uirtutibus: eas excita, si forte do miunt: iam tibi aderit princeps fortitudo, quae te ani mo tanto esse coget, ut omnia, quae possint homini eue nire, contemnas, & pro nihilo putes. 3. Tusc. Ratio in consolando plurimum ualere debet. CicCurioni, Famil. 6. Summa est stultitia, frustra confici dolore, cum in telligas, nihil posse profici. 3. Tusc. Nobis quidquid acciderit, fortiter et sapienter fe ramus, & accidisse hominibus meminerimus. C. Att. Commus lib. 14.

CIC. LIB. I. 17 communem, incertumque casum, quem neque uitare suisquam nostrûm, neque praestare ullo pacto potest, sapienter feramus. Cic. P. Sestio Famil. 5. Vt secunda moderate tulimus: sic non solum aduersam, sed funditus euersam fortunam fortiter ferre debemus. Cic. Messinio, Famil. 5. Nihil est praecipuè cuiquam dolendum in eo, quod accidat uniuersis. Cic. Torq. Famil. 6. Neceßitas ferendae conditionis humanae quasi cum Deo pugnare prohibet, admonetque esse hominem: quae cogitatio magnopere luctum leuat. 3. Tusc. Nihil est quod plus ualeat ad ponendum laborem, quàm cum est intellectum, nihil profici, & frustra esse susceptum. 3. Tusc. Quando praestitimus quod debuimus, moderate quod euenit feramus. Cic. Torque Famil. 6. Est etiam in nobis, ut & aduersa quasi perpetua obliuione obruamus, & secunda iucunde ac suauiter memineris. 1. de Finib. Leuat dolorem communis quasi legis & humana conditionis recordatio. Cic. Cecin. Famil. 6. Leuis est tamen consolatio ex miserijs aliorum. C. Torq. Famil. 6. Eorum qui grauius ferunt luctus, aliorum exemplis leniuntur. Sic perpeßio ceterorum facit, ut ea quae acciderint, multò minora, quàm quanta sunt exe istimata, uideantur. 3. Tusc. 1pſa

178 SENTENTIARVM Ipſa aegritudo lenitur, cum obijcimus mœrentibi imbecillitatem animi effoeminati: cumque eorum graui tatem, constantiamque laudamus, qui non turbulenter humana patiantur. 4. Tuscul. Motus animi, solicitudines, aegritudinesque obliuio ne leniuntur, traductis animis ad uoluptatem. 3. Tu Omnibus modis fulciendi sunt qui corruunt, nec cohaerere possunt propter magnitudinem aegritudinis. 5. Tusc. waqześ Haec sunt officia consolantium, tollere aegritudinem quod ratio funditus, aut sedare, aut detrahere quam plurimum, aut de sunt ui supprimere, nec pati manare longius, aut ad aliantra. Cum ceducere: aut, ut Chrysippo placet, in consolando detra est indie here illam opinionem mœrenti, si se officio fungi cogite tet iusto atque debito. Sunt enim qui gratum mortuis uripsa dia: facere, si grauiter eos lugeant, arbitrantur. Accedi Eror stusuperstitio muliebris quaedam. Existimant enim dijs immortalibus se facilius satisfacturos, si eorum plag perculsi, afflictos se et stratos esse fateantur. 3. Tuso Sunt qui consolationem respuant: sed refert qui modo adhibeatur. ut enim tulerit quisque eorum, sapienter tulerunt, non quo quisque incommodo aff ctus sit, praedicandum est. 3. Tusc. Vt in caussis. 3. Tusc. Vide in Simil. 41. Nihil hoc fieri turpius, aut dici potest, quam eum, qui hanc personam susceperit, ut amicorum contro uersias caussasque tueatur, laborantibus succurrat, ægris

CIC. LIB. I. 179 egris medeatur, afflictos excitet, hunc in minimis te nuißimisque rebus ita labi, ut alijs miserandus, alijo ira ridendus esse uideatur. I. de Orat. Dies dolorem minuit. 128 CONSOLATIONVM multae sunt uiae, sed illa rectißima impetret ratio, quod dies impetratura est. Cic. Attic. lib. 12. Sensim et pedetentim progrediens dolor extenua tur, non quòd ipsa res immutari soleat aut possit, sed id quod ratio debuerat, usus docet, minora esse ea, quae sunt uisa maiora. 3. Tusc. Cum constat aegritudinem uetustate tolli, haec uis non est in die posita, sed in cogitatione diuturna. ipsa enim cogitatio nihil esse in re mali, dolori medetur, non ipſa diuturnitas. 3. Tuſc. Error stultis extenuatur die, ut cum eaedem res ma neant, aliter ferant inueterata, alit er recentia. 4. Tus. Quod allatura est ipsa diuturnitas, quae maximos luctus uetustate tollit, id nos praeripere consilio, pru dentiaque debemus: neque expectare temporis medicinam, quam representare ratione poßimus. Cicero Titio, Famil. 5. Est in potestate, abijcere dolorem cùm uelis, tempori ſeruientem. 3. Tuſc. Dies stultis mederi solet. Cic. Curio, Famil. 7. Dolor in longinquitate leuis, in breuitate grauis sse solet, ut eius magnitudinem celeritas, diuturnitatem M 2

180 SENTENTIARVM tatem alleuatio consoletur. I. de Finib. Nullus dolor est, quem non longinquitas temporis minuat atque molliat. Ser. Sul. Ciceroni, Famil. 4. Est tardailla quidem medicina, ſed tamen magna, quam adfert longinquitas & dies 3 Tusc. Ceteri dolores mitigantur uetustate. C. Att. lib. Non nobis solum nati sumus, sed reip. & posteris. NON solùm nobis diuites esse uolumus, sed liberis, propinquis, amicis: maximeque reip. 1. Offic. Bono uiro non minori curae est, qualis resp. post Indisten mortem suam futura sit, quam qualis hodie sit. In Laelio Haben Non nobis solum nati sumus. 1. Offic. In Apoph. II. Vt ad Archytam scribit Plato, non sibi soli se na tum homo meminerit, sed patriae, sed suis, ut perexigua pars illi relinquatur. II. de Finib. Non dubitat agricola, quanuis senex, quaerenti cui serat, respondere, dijs immortalibus, qui me non acci pere tantummodò a maioribus uoluerunt, sed etiam posteris tradere. Iidemque laborant in eis, quae sciunt nihil omnino ad se pertinere: serunt arbores, quae alteri seculo prosint. Cato Maior. Nec parentes, nec amici negligendi, etiamsi ad amplissimam dignitatem perueneris. SI QVAM praestantiam uirtutis, ingenij, fortunae consecuti sunt nonnulli, impartiant eam suis, com munie

CIC. LIB. I. 181 municentque cum proximis: ut si parentibus nati sunt humilibus, si propinquos habeant imbecilliores uel animo uel fortuna, eorum augeant opes, eisque honori sint & dignitati: ut in fabulis, qui aliquandiu propter ignorantiam stirpis & generis in famulatu fuerint, cum cogniti sunt, & aut deorum aut regum filij inuenti, retinent tamen caritatem in pastores, quos pa tres per multos annos esse duxerunt. In Laelio. Mores crescunt cum aetate. 131 CVPIDITAS agendi aliquid adoleſcit una cum ætate. 5. de Finib. Habenda est ratio diligenter, quos imitemur, quo rum similes uelimus esse. 1. de Orat. Magni interest, quos quisque audiat quotidie domi, quibuscum loquatur a puero, quemadmodum patres paedagogi, matres etiam loquantur. De claris Orat. Que acciderunt in pueritia, meminimus optime saepe.3.ad Heren. Id est difficile, quod cùm spe magna sis ingressus, id non exequi usque ad extremum. Pro C. Rab. Post. Vt superior aetas, sic & posterior 132 esse solet. STVDIA, quae sunt in adolescentia, tanquam in herbis significant, quae uirtutis maturitas & quantae fruges industriae sunt futurae. Pro Caelio. Adolescentia significat ostenditque fructus fututos: reliqua tempora demetendis fructibus, aut percipiens M 3

182 SENTENTIARVM cipiendis accommodata sunt. Cat. Maior. Facilè in optimam partem cognoscuntur adolescentes, qui se ad claros et sapientes uiros, benè consulentes reip. contulerunt: quibuscum si frequentes sint, opinionem afferunt populo, eorum fore se similes quos ipsi sibi delegerunt ad imitandum. 1. Offic. Quis ullam ullius boni spem habebit in eo, cuius primum tempus aetatis palam fuerit ad omnes libidi nes diuulgatum? Ad senat. post red. Perinde ut est opinio de cuiusque moribus, ita quid ab eo factum sit & non factum, facile existimari po test. Pro Cluent. Omnibus in rebus, quae grauiores maioresque sunt quid quisque uoluerit, cogitarit, admiserit, non ex cre mine, sed ex moribus eius, qui arguitur, est ponderandum. Neque enim potest quisquam nostrum subitò fingi, neque cuiusquam repente uita mutari, aut natura conuerti. Pro Sylla. Libidinosa & intemperans adolescentia effoetum corpus tradit senectuti. Cat. Maior. Est quiete & pure & eleganter actae aetatis placda ac lenis senectus. Cat. Maior. Acta ætas honeſtè ac ſplendidé, tantā adfert con solationem, ut eos, qui ita uixerint, aut non tanga aegritudo, aut leuiter pungat animi dolor. 3. Tusci Qui adolescentum peccatis ignosci putant oportere, falluntur: propterea, quòd aetas illa non est impedideißimi: pilitates.

183 CIC. LIB. I. pedimento bonis studijs. At hi sapienter faciunt, qui adolescentes maximè castigant, ut quibus uirtutibus omnem uitam tueri possunt, eas in aetate maturißima uelint comparare. 4. ad Heren. Multi à voluptate ad virtutem se receperunt. MVLTOS uidi & audiui, non modò qui primoribus labris gustassent genus hoc uitae uoluptariae, & extremis (ut dicitur) digitis attigissent, sed qui totam adolescentiam uoluptatibus dedissent, emera sisse aliquando, & se ad frugem bonam, ut dicitur, recepisse: grauesque homines & illustres fuisse. Datur enim concessu omnium, &c. Pro M. Caelio. Vide Iuuentus, 134. Multi & nostra & patrum memoria summi & clarißimi ciues fuerunt, quorum cum adolescentiae cupiditates deferbuissent, eximiae uirtutes firmata iam aetate extiterunt. Pro M. Caelio. Iuuentuti ludus quidam, & voluptas interdum aliqua per134 mittatur. CVM iuuenes relaxare animos, & dare se iucun ditati uolent, caueant intemperantiam, meminerint uerecundiae. 1. Offic. Ludendi est quidam modus retinendus, ut ne nimis omnia perfundamus, elatique uoluptate, in aliquam turpitudinem dilabamur. 1. Offic. Ludo 4

184 SENTENTIARVM Ludo & ioco uti illis quidem licet, sed sicut somno & quietibus ceteris, tum cum grauibus serijsque bus satisfecerimus. Ipsumque genus iocandi ingenuum & facetum esse debet, non profusum, nec immoder stum, sed semper in ipso ioco aliquod probi ingenij li men eluceat. 1. Offic. Pueris non omnem licentiam ludendi damus, sed eam quae ab honestatis actionibus non sit aliena. 1. Offic. Datur concessu omnium huic aliquis ludus aetati & ipsa natura profundit adolescentiae cupiditates. quae si ita erumpunt, ut nullius uitam labefactent, nul lius domum euertant, faciles & tolerabiles haberi solent. Pro M. Caelio. Detur aliquid aetati, sit adolescentia liberior, non omnia uoluptatibus denegentur, non semper superet uera illa & directa ratio: uincat aliquando cupiditas uoluptasque rationem, dummodo illa in hoc genere praescriptio moderatioque teneatur: pareat iuuentus pudicitiae suae, ne spoliet alienam, ne effundat patrimonium, ne foenore trucidetur, ne incurrat in alteri us damnum atque famam: ne probrum castis, labem integris, infamiam bonis inferat: ne quem interimat, ne intersit insidijs, scelere careat. postremò cum parue rit uoluptatibus, dederit aliquid temporis ad ludum etatis, atque ad inanes hasce adolescentiae cupiditates reuocet ſe aliquando ad curam rei domeſticæ, rei fe rensis, reip. ut ea, quae ratione antea non perspexerat, satietate
Estr.

CIC. LIB. I. 185 satietate abiecisse, experiendo contempsisse uideatur. Pro M. Caelio. Tempus iuuentutis sua sponte infirmum, aliorum libidine infectum est. Pro M. Caelio. Voluptate & delitijs facile iuuentus intercipitur. In Vatinium. Semper magno ingenio adolescentes refraenandi potius a gloria, quam inuitandi sunt. amputanda sunt plura illi aetati, siquidem efflorescit ingenij laudibus. Pro M. Caelio. Tu plura in oratione pro M. Caelio. Iuuentus senum prudentia nitatur & regatur. EST adolescentis maiores natu uereri, exque his deligere optimos & probatissimos, quorum consilio & auctoritate nitatur: ineuntis enim aetatis inscitia senum constituenda & regenda prudentia est. Maxi mè autem haec aetas à libidinibus arcenda est, exercendaque in labore patientiaque & animi & corporis: ut eorum & in bellicis & in ciuilibus officijs uigeat industria. 1.Offic. Tribuere plurimum senectuti debemus. 1. Offic. Eum, nos qui aetate anteit, tanquam superiorem colere debemus. In Laelio. Non est rectum, minori parêre maiorem. De Vniuers. Imitandi sunt maiores: primum illud exceptum, sed ne uitia sint imitanda. 1. Offic. Senes M 5

186 SENTENTIARVM Senectutis est proprium, ut adoleſcētulos docea instituat, ad omne officij genus instruat. Ca. Maior Senectus. NIHIL est praeclarius, quam honoribus & reip muneribus perfunctum ſenem poſſe ſuo iure dicere id, quod apud Ennium dicit ille Pythius Apollo: se esse eum, unde sibi, si non populi et reges, aut omnes sui tamen ciues consilium expeterent. 1. de Orat. Omnium aetatum certus est terminus. Senectutis dunt nullus certus est terminus: recteque in ea uiuitur quoad munus officij exequi & tueri poßis. Ca. Ma Misera est senectus, quae se oratione duntaxat defendit. Non cani, non rugae repente auctoritatem afferre possunt, sed honeste acta superior aetas fructus au ctoritati praebet extremos. Ca. Maior. Senibus labores corporis sunt minuendi: exercita tiones animi etiam augendae uidentur. I. Offic. Nihil magis cauendum est senectuti, quam ne lan guori se desidiaeque dedat. Luxuria uerò cum omn aetati turpis, tum senectuti foedißima est. Duplex enim inde malum est: quod & ipsa senectus dedecus concipit, & facit adolescentum impudentiorem in temperantiam. 1. Offic. Studiose & diligenter euolues dialogum, qui Ca. Maior inso bitur, ubi in senectutis laudibus multus, immo etiam totus est Cicer Relaxetur oportet aliquando animus. Hommes
Hab err

CIC. LIB. I. 187 HOMINES quanuis in rebus turbidis, tamen si mo dò homines sunt, interdum animis relaxantur. 2. Phi. Otij non minùs, quam negotij ratio extare debet. Pro Planco. Contentio probanda. 138 CONTENTIO tandiu sapiens est, quandiu aut proficit aliquid: aut si non proficit, non obest. Pro Cael. Malè parta malè pereunt. 135 MALE parta malè dilabuntur. 2. Philip. Quibus facilè ignoscitur. 140 ILLIS facilè ignoscitur, qui non perseuerare, sed ab errato se reuocare moliuntur. In Vatin. Cuiusuis est hominis errare: nullius, nisi insipientis, perseuerare in errore. Philip. 12. Optimus est portus poenitenti, mutatio consilij Philip. 12. Sit erranti medicina confeßio. Cic. ad Qu. frat. Humanum est errare, sed ferinum perseuerare in errore. Nostrum. Voluntas puniatur, etiamsi non 141 impleatur. IN IPSA deliberatione facinus inest, etiamsi ad id non pervenerit. 3. Offic. Non exitus rerum solum, sed & hominum consilia legibus uindicantur. minus quidem dolendum est, re non perfecta: sed puniendum certe nihilominus. Pro Milone. Multæ

188 SENTENTIARVM Multae simulationes, nec fronti vlla fides. IN ANIMIS hominum multae ſunt latebrae & multi recessus. Pro M. Marcello. Multis simulationum inuolucris tegitur, & quasi uelis quibuſdam obtenditur uniuſcuiuſq; natura: frons oculi, uultus persaepe mentiuntur. C. ad Qu. frat. Temerè affirmare de altero, est periculosum, pro pter occultas hominum uoluntates multiplicesque na turas. Cic. ad Brutum. Fronte atque uultu simulatio facillime sustinetur Cic. Lent. Famil.1. Nullus ad nocendum efficacior, quàm domesticus inimicus. NVLLAE sunt occultiores insidiae, quam quae la tent in ſimulatione officij, aut in aliquo neceßitudi nis nomine. nam eum, qui palam est aduersarius, faci le cauendo uitare poßis: hoc uerò occultum, intesti num ac domesticum malum non modò existit, uerùm etiam opprimit, antequam prospicere atque explorare potueris. 3. Act. in Verr. Tacitae magis & occultae inimicitiae timendae sunt, quam indictae & apertae. Act. 7. in Verr. Vultus animum detegit. VVLTVS ac frons animi est ianua, quae signi ficat uoluntatem abditam ac retrusam. De Pet. Cons. Omnis motus animi suum quendam a natura habet uultum
Vigine d ust. Pro Facile

CIC. LIB. I. 189 uultum & sonum et gestum. Animi imago, uultus est: indices, oculi. nam haec est una pars corporis, quae quot animi motus sunt, tot significationes & commutatio nes poßit efficere. Oculi enim sunt, quorum tum intentione, tum coniectu, tum hilaritate motus animorum significemus apte. nam oculos natura nobis, ut equo & leoni setas, caudam, aures, ad motus animorum declarandos dedit. 3. de Orat. Ex oculorum obtutu, superciliorum aut remißione, aut contractione, facile iudicamus, quantus sit in homine dolor aut metus, aut denique tristitia. 1. Offic. Ex coniectura multa discuntur. 145 PERINDE ut est opinio de cuiusque moribus, ita quid ab eo factum sit & non factum, existimari potest. Pro Cluent. De futuris rebus etsi difficile est dicere, tamen in terdum poßis coniectura propius accedere, cum res est eiusmodi, cuius exitus praeuideri potest. Cicero Torq. Famil. 6. Facile in optimam partem. 1. Offic. Vide, Vt supe rior ætas. 132. Artibus ipsis si in dicendo non utimur, tamen apparet atque extat, utrum simus earum rerum rudes, an didicerimus. 2. de Orat. Aliena & videmus & curamus, no146 stra non cernimus. FIT nescio quo pacto, ut magis in alijs cernamus si quid

196 SENTENTIARVM si quid delinquitur, quàm in nobismetipsis. 1. Offic. Aliorum patroni, nostra tenere tuerique non posmus. 3.de Orat. Satis superque sit cuique suarum rerum cura: alien nimis implicari, molestum est. In Laelio. Alterum altertus auxilio eget. NVLLVM est genus rerum, quod aut auulsum: ceteris, per se ipsum constare, aut quo cetera si careant, uim suam atque aeternitatem conseruare possint. 3de Orat. Quae vicinitas probanda. LAVDANDA est, uel amanda potius uicinitas retinens ueterem illum officij morem, non infuscata maleuolentia, non assueta mendacijs, non fucata, non fallax, non erudita artificio simulationis uel suburbano, uel etiam urbano. Pro Planc. Similitudo amicitiam parit: & odium dissimilitudo contrahit. MAGNAM uim habet ad coniungendas amicitias studiorum ac naturae similitudo. Pro Cluent. Pares cum paribus facillime congregantur. Ca. Mai Nihil est quod tam attrahat et alliciat ad amicit. am, quam similitudo: qua sit, ut bonos boni diligan asciscantque sibi quasi propinquitate coniunctos, atque natura, nihil est enim appetentius similium sui, nihil rapacius, quàm natura. hinc constat bonis inter bonos quasi necessariam beneuolentiam esse. In Laelio: Disp.
fecta ſunt: Nulla ara retements

CIC. LIB. I. 181 Dispares mores disparia studia sequuntur: nec ob aliam caussam ullam boni improbis amici esse non possunt, nisi quod tnata est inter eos, quanta maximé po test esse, morum studiorumque distantia. In Laelio. Natura quàm doctrina vtilior. MVLTI sine ulla doctrina naturam ipsam secu ti, multa laudabilia fecerunt. 3. de Finib. Saepius ad laudem atque uirtutem natura sine doctri na, quam sine natura ualuit doctrina. Pro Ar. Poeta. Omnes tacito quodam sensu, sine ulla arte aut ra tione, quae sunt in artibus ac rationibus recta ac pra ua, dijudicant. 3. de Orat. Meliora sunt ea, quae natura, quàm quae arte perfecta sunt. 2. de Nat. deor. (deor. Nulla ars imitari naturae solertiam potest. 1. de Na. Omnis natura artificiosa est, et habet quasi uiam quandam et sectam, quam sequatur. 2. de Nat. deor. Ars quàm natura certior. 151 SINE doctrina si quid bene dicitur, adiuuante na tura: tamen id quia fortuitò fit, semper paratum esse non potest. De claris Orat. Etsi ingenijs magnis praediti quidam dicendi copiam sine ratione consequuntur: ars tamen est dux cer tior, quam natura. Aliud est enim poetarum more uerba fundere: aliud ea quae dicas, ratione & arte de stinguere. 4. de Finib. Quae bona sunt, fieri meliora possunt doctrina: & quæ

192 SENTENTIARVM quae non optima, aliquo modo acui tamen & corrige possunt. 1. de Orat. Nemo scribat, nisi doctè. VIDETVR quidquid litteris mandatur, id con mendari omnium eruditorum lectione decere. Lectio nem sine ulla delectatione negligo. 2. Tusc. Mandare quenquam litteris cogitationes suas, qui cas nec disponere, nec illustrare possit, nec delectatione aliqua allicere lectorem, hominis est intemperanter abutentis & otio & litteris. 1. Tusc. Memoria. MEMORIA est signatarum rerum in mente stigium. 1. Tusc. Memoria minuitur, nisi exerceas eam: nunquam te men quenquam senem audiui oblitum, quo loco thesaurum obruisset. Cato Maior. Rerum omnium thesaurus memoria: quae nisi cu stos inuentis, cogitatisque rebus et uerbis adhibeatur, in telligimus omnia, etiam si praeclarißima fuerint, in oratore peritura. 1.de Orat. Memoria non modò Philosophiam, sed omnis uita usum, omnesque artes una maxime continet. 2. Acad. Principium. PRINCIPII nulla est origo. nam ex princi pio oriuntur omnia. 1. Tusc. & in Som. Scip. Omnium rerum principia parua sunt, sed suis pro greßionibus usa augentur, 5. de Finib. Princip

CIC. LIB. I. 193 Principijs cognitio, multo facilius extrema intel liguntur. Pro Cluent. Vsus. 155 NEC medici, nec Imperatores, nec oratores quan uis artis praecepta perceperunt, quidquam magna laude dignum sine usu & exercitatione consequi possunt.1.Offic. Vſus magiſter est optimus. Pro C. Rab. Poſtu. Vsus frequens omnium magistrorum praecepta superat.1.de Orat. Stylus est optimus & praestantißimus dicendi effector ac magister. 1. de Orat. Addit interdum nonnihil ipſa patria & locus ad ingenium. 156 ACVTIORA sunt ingenia, & ad intelligendum apertiora eorum, qui terras incolunt eas, in quibus aër sit purus ac tenuis: quam illorum, qui utuntur crasso caelo atque concreto: quin etiam cibo quo utaris, interest aliquid ad mentis aciem. 2. de Nat. deor. Themistocles. Cato Maior. In Apoph. 6. Pręclara rara, eaq. difficilia. OMNIA praeclara rara: nec quidquam difficilius, quàm reperire quod sit omni ex parte in suo gene re perfectum. In Laelio. in omni arte, uel studio, u el quauis scientia optinum quidque rarißimum. 2. de Finib. Quod praeclarum, idem arduum. 3. Tuscul. Quo

SENTENTIARVM 194 Quo quid difficilius, hoc praeclarius. 1. Offic. Quae rara atque ardua sunt, ea ex principio pulchra et iucunda hominibus uideri solent. 2. de Inuen Rebus maximis difficultatem ipsa natura propos suit. Nostrum. Difficile, in dicendo omnibus ſatisfacere. MAGNVM onus est atque munus, suscipere ac pro fiteri, sese omnibus silentibus, unum maximis de rebus magno in conuentu hominum audiendum. Adest enim fere nemo, quin acutius atque acrius uitia in dicente quam recta uideat. Ita quidquid est in quo offenditur, id etiam illa, quae laudanda sunt, obruit: & quoties dicimus, toties de nobis iudicatur. nec quidquam estam insigne, nec tam ad diuturnitatem memoriae sta bile, quam id, in quo deliqueris. 1. de Nat. deor. Quae sit caussa paucitatis Oratorum, & quibus de caussis in dicendo timeamus, primo de Orat. ostenditur. Nos vitiorum magis, quàm virtutum meminimus. NON TAM ea, quae sunt recta probantur, quam que praua sunt fastidijs adhaerent. I. de Orat. Nihil tam insigne, nec tam ad diuturnitatis memoristabile, quam id, in quo aliquid offenderis. I. de Ora Multò acrior est memoria improborum, quam bi norum. Pro Flacco. Homines imperiti facilius quod stulté dixeris, reprehenHerdert, ejucunditatis Cuius praemoriæ poi ###. Phili Videdum e. corumlaus Accusate

CIC. LIB. I. 199 prehendere, quàm quod sapienter tacueris, probare possunt. 2. de Orat. Qui citandi ex historijs. 160 EX ANNALIVM monumentis testes excitamus eos, quorum omnis uita consumpta est in laboribus gloriosis. 2. de Finib. Exempla ex uetere memoria & monimentis ac lit teris, plena dignitatis, plena antiquitatis, haec plurimum solent & auctoritatis habere ad probandum, & iucunditatis ad audiendum. 5. Act. in Verr. Cuius praedicatio omnibus nondum grata est, hanc memoriae potius, quam uocis testimonio confirmemus. Philip. 11. videndum est, ne quos ob beneficia diligi uolemus, eorum laudem atque gloriam, cui maximè inuideri solet, nimis efferre uideamur. 2. de Orat. Accusator vacet omni crimine, veniatque ad accusandum non studio du161 ctus, sed officio. CARERE debet omni uitio, qui paratus est in alterum dicere: is demum maledicit, qui non potest ue rum ab altero audire. Recri. in Sall. Nulla salus reip. maior est, quàm eos, qui alterum accusant, non minus de laude, de honore, de fama sua, quam illos qui accusantur de capite, de fortunis suis pertimescere. Itaque semper hi diligentißimè laboriosißimeque accusarunt, qui se ipsos in discrimen existia N 2

196 SENTENTIARVM existimationis uenire arbitrabantur. Ex diu. in Ver Multa esse oportet in eo, qui alterum accuset: pri mum integritatem atque innocentiam. Nihil est enim quod minus ferendum sit, quàm rationem ab altero uitae reposcere eum, qui non possit suae reddere. Accusare enim debent ij, qui nullo suo peccato impediuntur, quô facilius alterius peccata demonstrare possint. Ex diuin. in Verr. Omnes, qui alterum in iudicium uocant, prouider re debent, non solum quid oneris in praesentia tollant sed etiam, quantum in omnem uitam negotij suscipere conentur. Legem enim sibi ipsi indicant innocentie. continentiae, uirtutumque omnium, qui ab altero ratio nem uitae reposcunt: atque eo magis, si id faciunt nulla re commoti, nisi utilitate communi. Nam qui sibi hoc sumpsit, ut mores corrigat aliorum, ac peccat. reprehendat, quis huic ignoscat, si qua in re ipse à re ligione officij declinarit? 5. Act. in Verr. Postulatur ab omnibus, ut ab ijs se abstineant maxime uitijs, in quibus alterum reprehenderunt. Furem aliquem aut rapacem accusaris? uitanda tibi semper erit omnis auaritiae suspicio. Maleficum quempian adduxeris aut crudelem? cauendum erit semper, ne qua in re asperior aut inhumanior fuisse uideare. Corruptorem, adulterum? prouidendum diligenter ne quod in uita uestigium libidinis appareat. Omnia postremo, quae uindicaueris in altero, tibi ipsi uehemente
lugere. Pro resunnosce huindicaris, in ere. Pro 5) Danda est cidas, ne quid e quam inn e ſcelere fier. Accusatores remio C Vtilius est 2. indicere Impediri bo. ezdele.

CIC. LIB. I. 19 menter fugienda sunt. Etenim non modò accusator, sed ne obiurgator quidem ferendus est is, qui quod in altero uitium reprehendit, in eo ipse deprehenditur. 5. Act. in Verr. Nihil est tam inhumanum, quàm eloquentiam, &c. 2. Offic. Vide Eloquentia, 18. Nihil est tam alienum ab eo, qui alterum coniurationis accuset, quam uideri coniuratorum poenam mor temque lugere. Pro Sylla. Sine summo scelere non potes quod maleficium in alijs uindicaris, idem in illorum socio, cùm scires, defendere. Pro Sylla. Danda est opera, ne quid contra aequitatem contendas, ne quid pro iniuria. 2. Offic. Hoc praeceptum officij diligenter tenendum est, ne unquam innocentem iudicio capitis accersas. Id enim sine scelere fieri nullo pacto potest. 2. Offic. Accusatores multos esse. Pro Rosc. Amer. Vide Praemio & poena resp. continetur, 162. Vtilius est absolui innocentem, quam innocentem caussam dicere. Pro Rosc. Amer. Impediri bonam rem est melius, quàm concedi ma læ. 3.de Leg. Tu & quam raro, & quatenus accusandum sit, secundo Offic. legito, capite, Prima igitur. 162 Praemio & poena resp. continetur. NEG domus, nec resp. stare potest, si in ea nec recte N

198 SENTENTIARVM recte factis praemia extent ulla, nec supplicia pecca tis 3.de Nat.deor. Legibus praemia proposita sunt uirtutibus, et su plia uitijs.1.de Orat. Verus, iuſtus atq; honeſtus labor honoribus, premijs ac splendore decoratur: uitia autem hominum atque fraudes damnis, ignominijs, uinculis, uerberibus exilijs, morte mulctantur. L de Orat. Improbis poena statuenda est: nec minor uerò ij qui secuti erunt alterum, quam ijs, qui ipsi fuerint impietatis duces. In Laelio. Quos ipsa natura retinere in officio non potest ij magnitudine poenae maleficio submoueri debent Pro Rosc. Amer. Quotusquisque reperietur, qui impunitate proposita abstinere possit iniuria? impunitas peccandi me xima est illecebra. 3. Offic. Non satis est eum, qui lacesserit, iniuriae suae poen tere, ut ipse ne quid tale posthac committat, & cel ri sint ad iniuriam tardiores. 1. Offic. Est utilius, unius improbi supplicio multorum in probitatem coercere, quàm propter multos impro bos uni parcere. 5. Act. in Verr. Accusatores multos esse in ciuitate utile est, metu contineatur audacia. Verum hoc ita est utile, ne plane illudamur ab accusatoribus Pro Rosc. Am Vt medici membrum saepe putrefactum. In Vatin. IncerIn Simil. 18.
SOCII tita est. 5. In rebus propteres cunalte ditißimieś & fallere

CIC. LIB. I. 199 In corpore si quid est. Phil. 9. In Simili. 16. Vt membra quaedam amputantur. 3. Offic. in Simi. 17. Rebus prosperis, consulendum est aduersis. 163 OMNES cùm secundae res sunt, tum maxime secum meditari oportet, quo pacto aduersam aerumnam ferant. 3. Tusc. Sapienter cogitant, qui temporibus secundis casus aduersos reformidant. 4. ad Heren. 164 Socius, & eius officia. SOCII putandi sunt, quos inter res communicata est. 5. Act. in Verr. In rebus minimis socium fallere, turpißimum est: propterea quod auxilium sibi se putat adiunxisse, qui cum altero rem communicarit. Pro Rose. Amer. Nemo ferè credit nisi ei, quem fidelem putat. perditißimi est igitur hominis & amicitiam dissoluere, & fallere eum, qui laesus non esset, nisi credidisset. Pro Rosc. Amer. Litteras ad se ab amico missas, offensione aliqua interposita, in medium proferre, palamque recitare, nihil est aliud, quam tollere e uita uitae societatem, tollere ami corum colloquia absentium. multa enim loca esse solent in epistolis, quae prolata si sint, inepta esse uideantur: et multa seria, neque tamen ullo modo diuulganda. Ph. 2. Aeque perfidiosum ac nefarium est, fidem frange re, quae continet uitam: & pupillum fraudare, qui in tus N 4

100 SENTENTIARVM in tutelam peruenit: & socium fallere, qui se inn gotio coniunxit. Pro Rosc. Com. Necesse est qui socium fama & fortunis spoliare conatus est, uanum se et perfidiosum & impium est fateatur. Pro Quinct. Tecti ad alios esse possumus: socium uerò cauere qui possumus? quem etiam si metuimus, ius officij ledimus. Vnde maiores eum, qui socium fefellisset, in u rorum bonorum numero non putarunt haberi oportere. Pro Rosc. Amer. Nihil praeter laudem bonis atque innocentibus ex socijs reportandum est. 3. de Leg. Agricultura. OMNIVM rerum, ex quibus aliquid exquiritur, nihil est agricultura melius, nihil uberius, nihil dulcius, nihil homine libero dignius. 1. Offic. vita rustica, quam nos agrestem uocamus, parsimo niae, diligentiae, iustitiae magistra est. Pro Rosc. Ame. Vita rustica, maxime disiuncta est a cupiditate, el cum officio coniuncta. Pro Rosc. Amer. Agricolae semper ita uiuunt, ut quaestum noscant nullum, fructum autem eum solum, quem labore pepe rerint. Pro Rosc. Amcr. Hominum generi uniuerso cultura agrorum est salutaris. Nulla uita beatior esse potest. Neque solum Officio, sed & delectatione & saturitate copiaque rerum omnium, quae ad uictum hominum & cultum ettam

CIC. LIB. I. 201 etiam pertinent. Cato Maior. Ipſa ratio arandi, ſpe magis & iucunditate quadam, quam fructu atque emolumento tenetur. Etenim ad incertum casum & euentum certus quotannis la bor et certus sumptus impenditur. Annona porro pre tium, nisi in calamitate fructuum, non habet. Si autem ubertas in percipiendis fructibus fuerit, consequitur uilitas in uendendis, ut aut male uendendum intelli gas. si proceßit: aut malè perceptos fructus, si rectè licet uendere. Totae autem res rusticae eiusmodi sunt, ut eas non ratio, neque labor, sed res incertißimae, uenti tempestatesque moderentur. 5. Act. in Verr. Tu plenius legito, quibus perfruantur uoluptatibus boni senes agricolae, in libro qui Cato Maior dicitur. Seruiendum est valetudini. 166 VBIQVE moderatio uirium adsit, et tantum, quan tum quisque potest, nitatur. Cato Maior. Non modò quod non possumus, sed ne quantum possumus quidem cogimur. Cato Maior. Habenda est ratio ualetudinis, utendum exercitatio nibus modicis. Ca. Maior. Vide, Sobrie uiuendum, 54. Amor publicus praeferatur privato. 193 TANTVM fraterno amori dandum non arbitror, ut quisquam de salute suorum consulat, commu nem relinquat. Pro Sylla. Non possunt una in ciuitate multi rem atque fortu nas amit5

102 SENTENTIARVM nas amittere, ut non plures secum in eandem calami tatem trahant. Pro Lege Manil. Non est magis uituperandus proditor patriae, quàm communis utilitatis aut salutis desertor propter suam utilitatem aut salutem. 3 de Finib. Ex multis meliora. E VARIIS sumendum est optimum. 1. de Leg. Non solum ex malis minima oportet eligere, sed etiam excerpere ex his ipsis, si quid insit boni. 3. Offi In duobus malis fugiendum maius, leuius est eli gendum. Cic. ad Quinct. frat. In ceteris studijs a multis eligere homines comme dissimum quodque solent. 2. de Inuent. Ex minimis saepe maxima. IN MINIMIS rebus saepe res magnae deprehen duntur. Pro Flacco. Minimis momentis maximae temporum inclinatio nes fiunt. Philip. 5. Dies adfert & hora magnas saepe clades. Phil. 3 Maledictum emissum, per omnium aures statim funditur. NIHIL eſt tam uolucre, ꝗ̄ maledictum: nihil fac lius emittitur, nihil latius dissipatur. Pro Planc. Nemo in re sua testis. More maiorum comparatum est, ut in minimi rebus homines amplißimi testimonium de sua re non dicerent. Pro Rosc. Amer. Nolue
contentum terra frui Conten: ug dinne. EGEN

CIC. LIB. I. 203 Noluerunt maiores nostri, hanc patere inimicitijs uiam, ut quem quisque odisset, eum testimonio posset tollere. ementiuntur enim saepe in eos, quos oderunt. Pro Fonteio. Nemo eo, quod habet, contentus. 172 SVAE quenque fortunae poenitet. Cic. Torq. Fa. 6. Suam quisque conditionem miserrimam putat. Ci. Torq. Famil. 6. Quod cuique. 1. Offi Vide Alterum ne laeseris, 104. Contentum esse. Parad. ultimo. Vide diues. Dives. OMNES sunt diuites (dicunt Stoici) qui caelo et terra frui possunt. 1. Offic. Eum intelligimus diuitem, cui tanta posseßio est, ut ad liberaliter uiuendum facile contentus sit, qui nihil quaerat, nihil appetat, nihil optet amplius. Parad. ult. Contentum suis rebus esse, maximae sunt certißimaeque diuitiae. Parad. ultimo. 174 Pauper. EGENS est, qui non satis habet, & is cui nihil satis potest esse. 4. ad Heren. Improbi & auari quoniam incertas & in casu posi tas possessiones habent, & plus semper appetunt: nec eorum quisquam adhuc inuentus est, cui quod haberet, esset satis, non modò non copiosi ac diuites, sed etiam inopes ac pauperes existimandi sunt. Paradoxo ultimo.

204 SENTENTIARVM Tu qui diues, uel uerè pauper dicatur, lege ultimo Ciceronis Paradoxo. Diues vix bonus DIFFICILE est, uirtutes eum reuereri, qui se per secunda fortuna sit usus. 4. ad Heren. Pecunia & diuitiae. EXPETVNTVR diuitiae tum ad uitae usus necessarios, tum ad perfruendas uoluptates. 1. Offic. Pecuniae quaerendae non solum ratio est, sed etiam collocandae, quae perpetuos sumptus suppeditet, nec solum necessarios, sed etiam liberales. 2. Offic. Pecunia affectrix multarum & magnarum uoluptatum: pecunia uoluptates pariuntur maximae 2. de Finib. Omnia pecunia effici possunt. 5. Act. in Verr. Auaritia. DVAE res sunt, quae maximè homines ad maleficium impellunt, luxuries & auaritia. 2. ad Her. Corrupti sunt deprauatique mores admiratione di uitiarum. 2. Offic. Nihil est tam sanctum, quod non uiolari: nihil tam munitum, quod non expugnari pecunia poßit. 2. Act. in Verrem. Nullum est officium tam sanctum atque solenne, quod non auaritia comminuere atque uiolare sole at. Pro Quinct. Nemo tam firmum habuit praesidium, quod auari tia not

CIC. LIB. I. 205 tia non infregerit atque debilitauerit. In Vatin. Auaritia est opinio uehemens de pecunia. 4. Tus. illi morbo, qui permanat in uenas, & inhaeret in uisceribus, nec inueteratus euelli potest, nomen est Auaritia. 4. Tusc. Magno malo est hominibus auaritia, idcirco quod homines magnis & multis incommodis conflictantur propter immensam pecuniae cupiditatem. 2. ad Her. In quibusdam neque pecuniae modus est, neque cupidi tatum, quos nulla praeda unquam improbè parta minuit, sed auget potius atque inflammat. 1. de Finib. Nunquam expletur nec satiatur cupiditatis sitis: neque solum ea, qui habent, libidine augendi cruciantur, sed etiam amittendi metu. Parad. I. Auaritia insatiabilis, immensa & incredibilia po test. Ita enim hominum mentes obstrictas tenet, ut eas nullo tempore respirare permittat. In Vatin. Nullum est uitium tetrius, quam auaritia, praeser tim in principibus & remp. gubernantibus: habere enim quaestui remp. non modò turpe est, sed sceleratum etiam & nefarium. 2. Offic. Quid foedius auaritia? 1. de Leg. Auaritia senilis uituperanda est maximé. Potest enim quidquam esse absurdius, quàm quo minus uiae restat, cò plus uiatici quaerere? Cato Maior. 178 Muiti pauperes. COPIAE paruae singulorum sunt. Eorum autem, qui

206 SENTENTIARVM qui ijs egeant, infinita multitudo. 1. Offic. Singulorum opes saepe sunt tenues & infirmae ac gratiam referendam, ut opitulari bene merentibus non queant, si maximè cupiant. Antequam iret in exili Quae sit liberis à patribus relinquenda hæreditas. OPTIMA haereditas, quae à patribus traditur liberis, omni patrimonio praestantior, est gloria uirtutis rerumque gestarum, cui dedecori esse, nefas & uitium iudicandum est. 1. Offic. Licet patri apud filium gloriari, ad quem haereditas suae huius gloriae et factoram imitatio pertinet. 1.Off. Nullum monumentum pater clarius relinquere po test, quam effigiem morum suorum, uirtutis, constantiae, pietatis, ingenij filium. Philip. 9. Quid propriè nostrum. NIHIL meum est, neque cuiusquam, quod aufer ri, quod eripi, quòd amitti potest. Parad. 4. Id cuiusque est proprium, quo quisque fruitur, atque utitur. C. Curioni, Famil. 4. Oculi augent dolorem: QVOCVNQVE in loco quiſquis est, idem eſt e sensus & eadem acerbitas ex interitu rerum & publicarum & suarum: tamen oculi augent dolorem, qui ea, quae caeteri audiunt, intueri coguntur, nec auerte re a miserijs cogitationem sinunt. C. Torque Fam. 6. Acerba audire tolerabilius est, quàm uidere. C. Cu Fach rioni, Fam. 7.
ne societate AD AVE do tamer. Mulier

CIC. LIB. I. 207 Facilius ad ea, quae uisa sunt, quam ad illa quae au lita sunt, oculi mentis feruntur. 3. de Orat. A consuetudine oculorum animum abducere, difficillimum est. 2 de Nat. deor. Nihil est difficilius, quàm a consuetudine oculorum mentis aciem abducere. 2. de Nat. deor. Non audire, vel quod audis non intelligere, vtrunque iuxtà existimo. 182 IN HIS linguis, quas non intelligimus, surdi pro fectò sumus. 5. Tusc. Verba neminem mouent nisi eum, qui eiusdem lin guae societate coniunctus est. 3. Orat. Varietas grata. 183 AD AVRES nostras & sermonis suauitatem ni hil est uicissitudine, uarietate et commutatione aptius. 3. de Orat. Nihil est aptius ad delectationem lectoris, quam temporum uarietates fortunaeque uicißitudines: quae etsi nobis optabiles in experiendo non fuerunt, in le gendo tamen erunt iucundae. C. Lucceio, Fam. 5. Mulieres diutiùs quam viri antiqui184 tatem retinent. FACILIVS mulieres incorruptam antiquitatem conseruant: quòd multorum sermonis expertes, ea te uent semper, quae prima didicerunt, 3. de Orat. Mulierum famam, multorum oculis lux clara custodiat. 2. de Legib. Durum

108 SENTENTIARVM Durum est filium patris delicto impediri. EST ACERBVM, parentum scelera filiorum pœnis lui. Cicero Bruto. Pleriq; frustra rogantur. QVI maleuolo sunt animo, deteriores sunt rogo ti. Cic. Curioni, Famil. 2. Frustra eos appellamus, quorum auris atque animus à nobis abhorret. Cic. Quincto frat. Proprium animi ingenui. EST animi ingnui, cui multum debeas, eidem plurimum uelle debere. Cic. Curioni, Famil. lib. 2. Necessitas. NECESSITAS cogit, quod non habeas, aliunde sumere. 3. de Orat. Furtum turpissimum. NIHIL est turpius ingenuo, nihil minus libero dignum, quam in conuentu maximo cogi a magistratu, furtum reddere. 4. Act. in Verr. Care emitur quod precibus im petratur. MALO emere, quàm rogare. 6. Act. in Verr. Est ei serendum, qui cupiat colligere. EST LIBERALE officium, serere beneficium, ut metere poßis fructum. Antequam iret in exilSecunda fortuna ab homine maximè Homi expetitur. 192
OMNES ile est rey um senex igorum. Pro
ferne

CIC. LIB. I. 209 HOMINI nihil est magis optandum, quam pro pera, aequabilis perpetuaque fortuna, secundo uitae sine ulla offensione cursu. Ad Quir. post red. Etsi obtabilius est uitae cursum conficere sine do lore & sine iniuria: tamen ad immortalitatem gloriae plus adfert, desideratum esse à suis ciuibus, quam om nino nunquam esse uiolatum. Pro domo sua. In omni uita nihil est ad laudem illustrius, quam ipsa calamitas. Pro domo sua. Fauendum nobilitati. 19 OMNES boni semper nobilitati fauemus, et quia utile est reip. nobiles esse homines, dignos maioribus suis, & quia ualere debet apud nos clarorum hominum senex de rep. meritorum memoria, etiam mortuorum. Pro Sest. Non minus debemus ijs, à quibus conseruamur, quàm à qui194 bus nascimur. NON MINVS iucundi atque illustres sunt hi dies, quibus conseruamur, quàm illi, quibus nascimur: quòd salutis certa laetitia est, nascendi incerta conditio: et quòd sine sensu nascimur, cum uoluptate conseruas mur.3.Inuect. in Catilinam. Onus dici non debet, quod ſponte suscipias. ONVS NON est appellandum, quod cum laetilla feras ac uoluptate. 5. Act. in Verr. Multi

311 SENTENTIARVM Multi etsi de eadem re contendant, vnus tantum vincere potest. CVM multi pares dignitate sint, unus tamen pro mum locum solus potest obtinere. Pro Muræna. Quidquid est huiusmodi. 1. Officiorum. Vide Ambitio. 72. Pax. PAX EST tranquilla libertas. Philip. 2. Dulce est nomen pacis: res uerò ipsa cùm iucunda, tum salutaris. Phili. 13. Nihil est tam populare, quàm pax: qua non modò ij quibus sensum natura dedit, sed etiam tecta atque agri mihi laetari uidentur. Pro Leg. Agra. contra populum Nomen pacis dulce est, & ipsa res salutaris. Phil. 2. Paci, quae nihil habet insidiarum, semper est consulendum. 1. Offic. Pax est repudianda, si sub eius nomine latitet bel lum. Philip.12. Leges, aut iudicia eße non possunt, pace sublata Philipp. 8. 198 Bellum. SVSCIPIENDA bella sunt, ut in pace sine in iuria uiuatur. 1. Offic. Non solum aduentus belli, sed metus ipse adferi calamitatem. Nam cum hostium copiae non longe al sunt, etiamsi irruptio facta nulla sit, tamen pecoran linquuntur, agricultura deseritur, mercatorum nac vigatio
Armorum ei p Attico, liér CIVILE bei Omnia su

.
216 EIC. LIB. I. igatio conquiescit. Pro Lege Manilia. incerti sunt exitus pugnarum, marsque est commuo nis, qui saepe spoliantem iam & exultantem euertit, & perculit ab abiecto. pro Milone. incertus est exitus, & anceps fortuna belli. Pro M. Marcello. Incerti sunt exitus belli, Marsque communis. Ph. 10 Incertus est belli exitus. Philip. 13. Omnium bellorum exitus incerti sunt. Cicero Tor quato, Famil. lib. 6. Omnis belli Mars est communis, & semper incerti exitus praeliorum sunt. Cic. Torque Famil. lib. 6 Armorum exitus semper incerti & timendi. Cice ro Attico, libro 8. Bellum ciuile. 199. CIVILE bellum perniciosißimum. Cicero Attico, libro 8. Omnia sunt misera in bellis ciuilibus, sed miserius nihil quam ipſa uictoria: quæ etiamſi ad meliores ue nit, tamen eos ipsos ferociores, impotentioresque reddit, ut etiam si natura tales non sint, necessitate tamen esse cogantur. Multa enim uictori eorum arbitrio, per quos uicit, etiam inuito facienda sunt. Cic. Mar cello, Famil. lib. 4. Bellorum ciuilium hi semper exitus sunt, ut non ea solum fiant quae uelit uictor, sed etiam ut ijs mos geren dus sit, quibus adiutoribus parta est uictoria. Cicer. O 2 Nihil Cornific. Famil. lib. 12.

312 SENTENTIARVM Nihil uiro bono et quieto, & bono ciui magis couenit, quàm abesse a ciuilibus controuersijs. Cicere Attic. libro 9. Victoria. 200 VICTORIA est semper insolens. Cic. Ser. Si Familiar. 4. (Marcello Victoria natura & insolens & superba est. Pro Facilis est victoria, si repugnet nemo. FACILE est uincere non repugnantem. I. TusNulla est laus, ibi esse integrum, ubi nemo est, qui dut possit, aut conetur corrumpere. 2. Act. in Verr. Vetus odium vix occidit. Hoc natura est insitum, ut quem timueris, qui cum de uita fortunisque contenderis, cuius ex insidij euaseris, hunc semper oderis. Pro Sylla. Spes. SOLA spes hominem in miserijs consolari solet 4. Inuect. In Catilinam, Non definit quis esse medicus, etiam si non curetur aegrotus. AGRI, quia non omnes conualescunt, non id circo nulla medicina est. 2. de Nat. deor. Non domo dominus, ſed domino domus commendaridebet. NON DOMO dominus, sed domino domus hoc Non
(vis lor in decus tam Nemo esticontumelis ta Partit. Orat. SPECT

CIC. LIB. I. 217 nestanda est. 2. de Diuina. Qui laude non ducitur, nec metu quoque mouebitur. 206 SI LAVS allicere nos ad recte faciendum non potest, nec metus quidem à foedißimis factis potest auocare. Pro Milone. Omnes non tam gloria mouentur, quàm ignominia. 207 QVIS honorem, quis gloriam, quis laudem, quis ullum decus tam unquam expetit, quam ut ignominiam, infamiam, contumeliam, dedecus fugiat? Partit. Ora. Nemo est tam agrestis, quem si non ipsa honestas, contumelia tamen & dedecus magnopere moueat. Partit. Orat. SPECTATISSIMO VIRO PETRO BAVDETIO REgis apud Compendium Procuratori dignißimo Petrus Lagnerius Compendienſis Salutem. ERVM omnium, quibus nos ad litteras, ad uirtutem accendimur, uir spectatiſsime, nihil eſt quòd nos perinde excitet, quam si ad imitandum hi nobis propo nantur, quibus propter singularem probi tatis, aut eruditionis opinionem ab omnibus plurimi. in tribuitur. Dici enim non potest O ij

SENTENTIARVM 215 potest quantopere ad discendum inuitemur, si quando uideamus illud probari, quod effingere, quod imitari conamur. Quo factum e ut ipsa de eruditione, de uirtute tua cogitatio studium nostrum iam inde a puero incredibiliter incenderit probitatis tuae imitandae, nihilque est rerum omnium, quod a nobis expetatur ardentius, quam ut possis aliquando intelligere, qua sit erga te Lagnerius tuus uoluntate, & quantopere cupiat aliquo uel studio, uel officio tuar sibi beneuolentiam adiungere. Etenim quis est tam caeci tam nullius homo iudicij, qui illius beneuolentiam omnibus partibus non am biat, qui sit omni laudis genere dignissimus, quique in omni discipli narum, in omni uirtutum genere ita sit excultus, de eo ut iure addu bitetur, magis ne ob probitatem, quam ob plurimarum maxima rumque artium scientiam & cognitionem sit amandus? Nemo es credo qui de litteris, qui de ingenijs iudicare possit, si modo tenou rit, quin te statim cognitum summa bene uolentia, pari obseruantis coluerit. Accedit ad haec propensus tuus & uerè paternus in me animus, cui carus semper aeque fui ac gratiosus ac si tibi essem eui sceribus natus. Nostrae ut admodum conditioni, Compendioque nostro congratulemur, quod talem domi patronum habeamus, & ub praesit ex Theobaldorum familia iudex aequissimus, ubi regis fiscum tueatur ex filiorum domo acutissimus causidicus, ubi ciuibus atque forensibus a duobus aequissimis praetoribus ius reddatur, ubi summa causidicorum integritate infirmiores iniuria prohibeantur, summa ubi tranquillitate, maiori concordia degatur, reique Christianae libertas & honor omni contentione defendatur quasi quae in singu lis sint optima, in hoc angusto loco, uelut Cornucopiae posita & co acta uideantur, ut ex singuls rebus optimis atque florentissimis lo cum esse conflatum, & inde Compendium dictum existimemus. At que ita iudico, si ad nos fato nescio quo cum suis Musis redeat In piter aut Apollo, suam istic, relicto Helicone, sedem sit positurus quum rex ille noster Franciscus, quem oblitteratis illis & fabulosis dijs longo interuallo praeferimus, propter salubritatem urbis & pulchritudinem eo loco admodum oblectetur nobisque hoc nomine admodum
DERS

214 CIC. LIB. I. admodum congratulemur, quod laudabili et honesta Lagneriorum familia istic & editi & alti sinius, patremque Laurentium habuerimus, quem & natum esse iure gaudemus, & Compendium, dum stabit, perpetuo laetabitur. Cuius uiri reliquias paternamque gloriam filij tres, quorum sum natu minimus, & studiosè & diligenter persequentur. Quod quo fiat commodius, tuae erit singularis humanitatis, ut pari studio familiam nostram foueas, quo tu quondam patrem es prosecutus, quum ipse mihi sim testis optimus,quam te ualde diligat, & qua te beneuolentia complectatur obseruandissimus ille Isaac Lagnerius, patris frater, mihi patruus, beneficio cuius maxima ex parte id sumus, quod sumus. noster autem qui sit, aut hactenus in te fuerit animus, ne qua tibi ex parte esset obscurus, non priuata, sed publica hac epistola testamur: qua nos tibi Apoph thegmata nostra pleno fauore consecramus. Illudque rogo Lagnerio tribuatur, ut existimes nihil esse, quod tua caussa susceptum, non ultro sit ac libenter facturus, Vale. Tholosae, decimo Calend. Septembris. M. D. xli. E R Scripta iam & perfecta epistola, ecce mihi a meis redduntur litterae, quibus audio te apud Syluanectum primarium iudicem esse factum cui ego magistratui congratuler magis, an inuideam, nescio. Gaudeo quidem, eruditioni tuae singulari nouum indies, etsi multo maiora debeantur, accedere ornamentum; doleo contra, priuari consuetudinis tuae & eruditionis O iiij

216 SENTENTIARVM eruditionis fructu nostrum istud Compendium cuius tu, nisi ueha menter fallar, eras decus primarium, uel, ut quod sentio loquar ciuitatis oraculum. rogamus ut quem in tuos induisti affectum, commutato loco nequaquam minuatur. Iterum Vale APOPHT HEGMATA ALIQVOT SEV GRAVES MVL torum Sententiae, ex M. T. Cicerone. LIBER II. Themistocles. 1. PVD Graecos fertur incredibis li quadam magnitudine consilij atque ingenij Athenienſis ille fuiſſe The mistocles, ad quem quidam doctur homo, atque in primis eruditus acceßisse dicitur, eiq artem memoriae, quae tum primum proferebatur, pollicitum esse se traditurum. Cùm ille quaesisset, quid nam illa ars effi cere posset, dixisse illum doctorem, ut omnia meminißet. et ei Themistoclem respondisse, gratius sibi in lum esse facturum, si se obliuisci quae uellet, quàm si meminisse docuisset. Cuius responsi his uerbis & eleganter & ingeniose Cicero meminit: Non sum tanto ego ingenio, quanto Themistocles fuit, ut obliuionis artem quam memoriae malim: gratiamque habeo Simo uidi illi Chio, quem primum ferunt artem memoriae protulisse. dicunt enim cum coenaret Granone, &c. 2. Th. 2. de Orat.
Miltiac Themisto.

EX CIC. LIB. II. 217 2. Themistocli cum Simonides, aut quis alius artem memoriae polliceretur: Obliuionis (inquit) mallem. nam memini eorum, quae nolo: obliuisci non possum, quae volo. 4. de Finib. & 4. Acad. 3. Themistoclem illum summum Athenis uirum dixisse aiunt, cum ex eo quaereretur quod acroama, (id est, dictum) aut cuius uocem libentißime audiret: Eius, à quo sua uirtus optimé praedicaretur. Pro Archia poeta. 4 Themistocles cùm consuleretur, utrum bono ui ro pauperi, an minus probato diuiti filiam collocaret: Ego (inquit) malo uirum, qui pecunia egeat, quam pecuniam, quae uiro. 2. Offic. 5 Noctu ambulabat in publico Themistocles, quòd somnum capere non posset: quaerentibusque respondebat, Miltiadis trophaeis se è somno suscitari. 4. Tusc. 6. Themistoclem ferunt Seriphio cuidam in iurgio respondisse, cum ille dixisset, non eum sua, sed pa triae gloria splendorem assecutum: Nec Hercule (inquit) si ergo Seriphius essem, nobilis essem; nec tu si Athe niensis esses, clarus unquam fuisses. Cato Maior. Plato. PLATO tum denique fore beatas resp. putauit, si aut docti, aut sapientes homines eas regere coepissent, aut qui regerent, omne suum studium in doctrina ac sapientia collocassent. C. ad Quinct. frat. 8. Vir nemo probus ab improbo se donari uult. Donis

219 APOHTHEGMATVM Donis impij ne placare quidem audeant Deos. 2 del 9. Quales in Repub. principes sunt, tales reliqui solent esse ciues. Cicero Lentulo, Famil. lib. I. 10. Beatus est, cui in senectute contigerit, ut sapi entiam uerasque opiniones assequi poßit. 5. de Finibus 11. Non solum nobis nati sumus, ortusque nostri po tem patria uendicat, partem amici. 1. Offic. 12. Scientia, quae est remota a iustitia, callidita potius, quam sapientia est appellanda. 1. Offic. 13. Oculorum est in nobis sensus acerrimus, quibus sapientiam non cernimus: quam illa ardentes ama res excitaret sui, si uideretur: 2. de Finib. 14. Honestum ipsum si oculis cerneretur, mirab. les amores excitaret sapientiae. I. Offic. Socrates. DVAE sunt uiae, duplicesque cursus animorum e corpore exeuntium. Nam qui se uitijs humanis conta minarunt, & se totos libidinibus tradiderunt, ijs deuium quoddam iter est seclusum à consilio Deorum qui autem se integros castosque seruarunt, quibusit minima eum corporibus contagio, suntque in corpo ribus humanis uitam imitati Deorum, ijs ad illos, quibus sunt profecti, facile patet reditus. I. Tusc. 16. Socrates ut est apud Platonem, cum se morti mulctatum uideret: Magna me spes, inquit, tenet tu dices, bene mihi euenire, quòd mittar ad mortem: sed tempus est iam hinc abire me, ut moriar, uos ut ut
(prator) si mihi c. nis essent hab. wilensic muider 19. Søers: diri uel. inc auolatur M Crito eit, ut tibi u. 20. Cur nne bes.

218 EX CIC. LIB. II. tam agatis. 1. Tusc. 17. Socrates interrogatus à iudicibus, quàm aestimationem commeruisse se maxime confiteretur: Respondit se meruisse, ut amplißimis honoribus & prae mijs decoraretur, & ut ei uictus quotidianus in Pry taneo publice praeberetur, qui honos apud Graecos maximus habebatur. Cuius responso sic Iudices exar serunt, ut capitis hominem innocentissimum condem narent.1.de Orat. 18. Cum Socrati scriptam orationem disertißimus orator Lysias attulisset, quam si ei uideretur, edisceret, ut ea pro se in iudicio uteretur, non inuitus legit, & commode scriptam esse dixit: Sed, inquit, ut si mihi calceos Sicyonios attulisses, non uterer, quam uis essent habiles & apti ad pedem, quia non essent uiriles: sic illam orationem disertam sibi & oratori am uideri, fortem & uirilem non uideri. 1 de Orat. 19. Socrates rogatus à Critone, quemadmodum se peliri uellet: Multam uero, inquit, operam amici, fru stra consumpsi. Critoni enim nostro non persuasi, me hinc auolaturum, neque quicquam me relicturum. Verunta men Crito, si me assequi potueris, aut sicubi nactus eris, ut tibi uidebitur, sepelito. Sed mihi crede, nemo me uestrûm, cū hinc excessero, consequetur. 1. Tusc. 20, Cum ex Socrate esset quaesitum, Archelaum Perdiccae filium, qui tum fortunatißimus habebatur, nonne beatum putaret: Haud scio, inquit: nunquam chim

220 APOHTHEGMATVM enim cum eo locutus sum. An tu aliter scire non tes? Nullo modo. Tu igitur ne de Persarum quidem Rege magno potes dicere, beatus ne sit? An ego possum, cum ignorem quàm sit doctus, quà m uir bon Quid? tu in eo sitam uitam beatam putas? Ita prorsu exiſtimo, bonos beatos, improbos miſeros. Miſer ergo Archelaus? Certe, si iniustus. 5. Tusc. 21. Socratem ferunt, cùm usque ad uesperum conten tius ambularet, quaesitumque esset ex eo, quare id face ret, respondisse, se quo melius coenaret, obsonare ama bulando famem. 5. Tusc. 22. Qualis cuiusque animi affectus esset, talem ess hominem Socrates disserebat: qualis autem homo ipse esset, talem eius esse orationem: orationi autem facta simillima: factis uitam. 5. Tusc. 23. Cum multa in conuentu uitia collegisset in ei Zopyrus, qui se naturam cuiusque ex forma perspicere profiteretur, derisus est à ceteris, qui illa in Socra te non agnosceret. Ab ipso autem Socrate subleuatus est, cum illa sibi signa inesse, sed ratione à se deie cta diceret. 4. Tusc. 24. Socrates cum rogaretur, cuiatem se esse diceret: Mundanum, inquit. totius enim mundi se incolam & ciuem arbitrabatur. 5. Tusc. 25. Socrates hanc uiam ad gloriam proximam, & quasi compendiariam dicebat: si quisque id ageret, ut qualis haberi uellet, talis esset. 2. Offic. Cibi
(HALES de Legib. CVM 4. quid aut ç uidetur

EX CIC. LIB. II. 224 26. Cibi condimentum est fames, potionis sitis. 5. Tusculanarum. Apollo Pythius. E VARIIS sumendum optimum. 2. de Leg. 28. Nosce te ipsum. 1. de Legib. Thales Milesius. THALES, qui sapientißimus inter septem fuit, dicebat homines existimare oportere, deos omnia cernere, deorumque omnia esse plena, & fore omnes castiores, ueluti quo infans esset maxime religiosus 2. de Legib. Simonides. 30. CVM A Simonide quaesiuisset tyrannus Hiero, quid aut quale esset Deus, deliberandi sibi unum diem postulauit. Cum idem ex eo postridie quaereret biduum petijt. Cum saepius duplicaret numerum dierum, admiransque Hiero requireret cur ita faceret: Quia quanto (inquit) diutius considero, tantò mihi res uidetur obscurior. 1. de Nat. deor. Diagoras. DIAGORAS cùm Samothraciam ueniſſet, atheos ille qui dicitur, atque ei quidam amicus, Tu qui deos putas humana negligere, nonne animaduertis ex tot tabulis pictis, quam multi uotis uim tempestatis effugerint, in portumque salui peruenerint? Ita fit, inquit: illi enim nunquam picti sunt, qui naufragium fecerunt, in marique perierunt. Itemque cum ei nauigan ti uecto

. 423 APOPHTHEGMATVM ti uectores aduersa tempestate timidi & perterre dicerent, non iniuria sibi illud accidere, qui illum eandem nauem recepissent, ostendit eis in eodem ci su multas alias laborantes, quaesiuitque num etiam in ijs nauibus Diagoram uehi crederent. 3. de Nat. De Solon. SOLON gloriari solebat, se aliquid quotidie ad discentem, senem fieri. Cato maior. 33. Pisistrato tyranno a Solone quaerenti, qua tan dem spe fretus, sibi tam audacter resisteret: respondit, senectute. Cato Maior. 34. Solon cum interrogaretur, cur nullum supplicium constituißet in eum, qui parentem necaßet: te spondit, se id neminem facturum putaße. Sapienter fecisse dicitur, cum de eo nihil sanxerit, quod antea commißum non erat: ne tam prohibere, quam admonere uideretur. Pro Ros. Amer. 35. Solon Remp. duabus rebus contineri dicebat, praemio & poena. Cic. Brut. Diogenes. DIO genes Gynicus Alexandro roganti ut diceret, si quid ei opus esset: nunc quidem paululum, inquit a sole absis. officiebat uidelicet apricanti. Et hic qui dem disputare solebat, quanto Regem Persarum uita fortunaque superaret: sibi nihil deesse, illi uihil sa tis unquam fore: ſe eius uoluptates non deſiderare, quibus ille nunquam satiari posset, suas eum consequinullo
ANAXAG mas in pas uæ.1. T 39. Ferne e Scuban jssesse tace

EX CIC. LIB. II. 222 nullo modo posse. 5. Tusc. 37. Cum ab amicis rogaretur Diogenes, ubi uellet inhumari: Proijcite, inquit, me inhumatum. Tum amici: Volucribusne & feris? Minime, inquit, sed bacillum prope me, quo abigam, ponitote. Qui poteris? illi, non enim senties. Qui igitur mihi ferarum lani atus oberit, nihil sentienti? 1. Tusc. Anaxagoras. 38. ANAXA goras, quaerentibus amicis, uellet ne Cla zomenas in patriam si quid accidisset, referri: Nihil necesse est, inquit. undique enim ad inferos tantundem est viae. I. Tusc. 39. Ferunt Anaxagoram, nunciata filij morte, dixiſſe: Sciebam me genuiſse mortalem. quæ uox decla rat, ijs esse haec acerba, a quibus non fuerunt cogitata.3.Tusc. 40. Leonidas. DVX Leonidas, animans suos milites solebat dicere: Prandite animo forti Lacdamonij, hodie apud inferos fortasse coenabimus. I. Tusc. Lacedaemonij cuiusdam celebre 41. dictum. LACE daemonius quidam, cuius ne nomen quidem proditum est, mortem tantopere contempsit, ut cum adduceretur damnatus ab Ephoris, & eßet uultu hilari atque laeto, dixißetque ei quidam inimicus, Con temnis ne leges Licurgi? respondit: Ego uero illi maximam

224 APOPHTHEGMATVM maximam gratiam habeo, quod me ea poena mulct uerit, quam sine mutuatione & sine uersura poss dissoluere, 1. Tusc. Cuiusdam Lacænæ. LACAENA, cum filium in prœlium misisset, & in terfectum audisset: Idcirco, inquit, genueram, esset qui pro patria non dubitaret mortem occumbere. 1. Tuscul. Epicharmus. EMORI nolo, sed me esse mortuum, nihil existimo.1.Tusc. Cyrenaeus Theodorus. CYRENAEO Theodoro cum Lysimachus rex crucem minaretur: Istis quaeso, inquit, ista horribilia minitare purpuratis tuis: Theodori quidem nihil interest, humi ne an sublime putrescat. 1. Tusc. 45. Theodorus Lysimacho mortem minitanti, Ma gnum uerò, inquit, effecisti, si cantharidis uim consecutus es. 5. Tusc. Theramenes. 46. THERAMENES, cum coniectus in carcerem triginta iussu tyrannorum uenenum ut sitiens obbibisset, reliquum sic e poculo eiecit, ut id resonaret, quo sonitu reddito arridens, Propino, inquit, hoc pulchre Critiae: qui in eum fuerat teterrimus. Lusit uir egregius extremo spiritu, cum iam praecordijs conceptam mortem contineret. I. Tusc. Telay
rum nihil in audiretur. 3 CVM E3 a esse uellet 172 senectutem. Cetos. Sepn CVM EX Sceper gerei, utere: merke.

EX CIC. LIB. II. 225 Telamon. EGO cum genui te, moriturum sciui. 3. Tusc. Theophrastus. 48 THEOPHRASTVS moriens, accusasse naturae dicitur, quòd coruis & cornicibus uitam diuturnam quorum nihil interest: hominibus, quorum maximè in terfuisset, tam exiguam uitam dedisset. quorum si aetas potuisset esse longinquior, futurum fuisse, ut omnibus perfectis artibus, omui doctrina hominum ui ta erudiretur. 3. Tusc. Leontinus Gorgias. CVM EX Leontino Gorgia quaereretur, cur tan diu esse uellet in uita: Nihil habeo inquit, quod incis sem senectutem. Cato Maior. Sophocles. 50 CVM EX Sophocle quidam iam confecta aetate quaereret, utereturne rebus uenereis: dij meliora, inquit: libenter uerò istinc tanquam a domino agresti & furioso profugi. cupidis enim talium rerum odio sum & molestum est fortasse carere: satiatis uerò & expletis iucundius est carere quàm frui. Cat. Maior. Antipater Cyrenaicus. ILLVD Antipatri Cyrenaici est quidem paulo obſcoenius, ſed non abſurda ſententia est: cuius cæcitatem cùm mulierculae lamentarentur: Quid agitis? inquit, an uobis nulla uidetur uoluptas esse nocturna? F. Tusc. Afsaks

226 SENTENTIARVM Asclepiades. Asclepiadem ferunt non ignobilem Eretric philosophum, cum quidam quaereret, quid ei caecitas attulißet, respondisse: Puero ut uno esset comitation 5. Tuscul. Demosthenes. DOLERE ſe aiebat Demoſthenes, ſi quando opificum antelucana uictus esset industria. 4. Tusc. 54. Leuiculus sane noster Demosthenes, qui illo susurro delectari se dicebat aquam ferentis muliercu lae insusurrantisque alteri, Hic est ille Demosthenes. Quid hoc leuius? At quantus orator? sed apud alios loqui uidelicet didicerat, non multum ipse secum. 5. Tuscul. Pericles. PERICLES, cum haberet collegam in prati ra Sophoclem poetam, hiq; de communi officio conue nissent, & casu formosus puer praeteriret, dixisset Sopocles: O puerum pulchrum Pericle: ait, At enim Praetorem Sophocle decet non solum manus, sed eti am oculos abstinentes habere. 1. Offic. Xenocrates. QVVM ad Xenocratem legati ab Alexandro quin quaginta ei talenta attulissent: adduxit legatos ad coenam in Academiam: his tantum apposuit quod si tis esset, nullo apparatu. Cum postridie rogarent eum, cui numerari iuberet: Quid, uos hesterna (inquit) cœnus
ne asperrari: Cyrtod Antescum att. aurum habet. guthaberent Timette TIMOTHE ncipem ciuste. um, eoq; cerc. eum poster. risolum in preser. susunt. 5. Tuse JARIVSI /das inquicandius:

CIC. LIB. II. 127 cœnula non intellexistis, me pecunia non egere? quos cum tristiores uideret, triginta minas accea pit, ne aspernari Regis liberalitatem uideretur. 5. Tuscul. Curius. CVRIO ad focum sedenti magnum auri pondus Samnites cum attulissent, repudiati ab eo sunt. Non enim aurum habere praeclarum sibi uideri dixit, sed eis, qui haberent aurum, imperare. Cat. Mator. Timotheus Atheniensis. 58 TIMOTHEVM clarum hominem Athenis, & Principem ciuitatis ferunt cum coenauisset apud Pla tonem, eoque conuiuio admodum delectatus esset, uidissetque eum postridie, dixisse: Vestrae quidem coenae non solum in praesentia, sed etiam postero die iucundae sunt. 5. Tusc. Darius. DARIVS in fuga cum aquam turbidam & cada ueribus inquinatam bibisset, negauit unquam se bibis se iucundius: nunquam uidelicet sitiens biberat. 5. Tusc. 60 Ptolemæus. PT Olemaeo peragranti Aegyptum, comitibus non consecutis, cum cibarius in casa panis datus esset, nihil uisum est illo pane iucundius. 5. Tusc. 61 Dionysius. CVM tyrannus cœnauisset Dionysius, negauit se iure 2

228 APOPHTHEGMATVM iure illo nigro, quod coenae caput erat, delectatum. Ti is, qui illud coxerat, Minime mirum: condimenta enim defuerunt. Quae tandem? inquit ille. labor in uenatu sudor, cursus ab Eurota, fames, sitis. His enim rebus Lacedaemoniorum epulae condiuntur. 5. Tusc. 62. Dionysio cum quidam ex eius assentatoribus Damocles commemoraret in sermone copias eius, ope maiestatem, dominatus, rerum abundantiam, magnificentiam aedium regiarum: negaretque unquam beatio rem quenquam fuisse: Vis ne igitur (inquit) ô Damo cle, quoniam haec te uita delectat, ipse eandem degustare, & fortunam experiri meam? Cum se ille cupe re dixisset, collocari iussit hominem in aureo lecto strato pulcherrime textili stragulo, magnificis operibus picto abacosque complures ornauit argento auroque caelato: tum ad mensam eximia forma pueros de lectos iussit consistere, eosque ad nutum illius intuentis diligenter ministrare. Aderant unguenta, corone incendebantur odores, mensae conquisitißimis epulis extruebantur: fortunatus sibi Damacles uidebatur. In hoc medio apparatu fulgentem gladium è lacuna ri seta equina aptum demitti, iussit, ut impenderet lius beati ceruicibus. Itaque nec pulchros illos ministratores aspiciebat, nec plenum artis argentum, nec manum porrigebat in mensam, iam ipsae defluebant coronae. Denique exorauit tyrannum ut abire liceret, quòd iam beatus nollet esse. Satis ne uidetur declaVON EST sidio de statim Pietas mar. is, cum rebus BIAS, cuius est. ceterique ita fizendam trent, cunesser taret: Ego 2. Iun porto. Ille he: . . . pluit, que nos: DICEBAT wibus in Ehen uti solere. darep.

EX CIC. LIB. II. 229 claraße Dionysius, nihil esse ei beatum, cui semper aliquis terror impendeat? 5. Tusc. De eius sacrilegio plenissime apud Ciceronem lib. de Natura deorum tertio. Pythagoras. 63 NON EST iniussu imperatoris (id est, Dei) de praesidio ac statione uitae decedendum. Cato Maior. 64. Pietas maxime & religio uersantur in animis nostris, cum rebus diuinis operam damus. 2. de Leg. Bias. BIAS, cuius cum patriam Prienen cepißet hostis, ceterique ita fugerent, ut multa de suis rebus aspor tarent, cum esset admonitus a quodam, ut idem ipse faceret: Ego uerò, inquit, facio: nam omnia mea mecum porto. Ille haec ludibria fortunae ne sua quidem putauit, quae nos appellamus etiam bona. Parad. I. 66 Ilocrates. DICEBAT Isocrates doctor singularis, se calcaribus in Ephoro, contra autem in Theopompofrae nis uti solere. Alterum enim exultantem uerborum audacia reprimebat: alterum cunctantem & uerecundum incitabat. 3. de Orat. zeno. ZENO Rhetoricam palmae, Dialecticam pugno similem dicebat, quòd latius loquerentur Rhetores, Dialectici autem compreßiùs. 2. de Finib. 68. Zeno ille, à quo disciplina Stoicorum est, ma nu deP 3

230 SENTENTIARVM nu demonstrare solebat, quid inter Rhetoricam Dialecticam interesset. Nam cum compresserat digi8os, pugnumque fecerat, Dialecticam aiebat eiusmodi esse: cum autem diduxerat, & manum dilatauerat, palmae illius similem eloquentiam esse dicebat: hocque uno solum differre, quòd haec ratio dicendi latior sit, alia loquendi contractior. Orat. ad Brut. Archytas Tarentinus. ARCHYTAS cum uillico factus esset iratior Quo te, inquit, modo accepißem, nisi iratus eßem. 4. Tu 70. Nulla capitalior pestis, quam corporis uoluptas hominibus à natura data est. hinc patriae proditiones, hinc rerum publicarum euersiones, hinc cum hostibus clandestina colloquia nascuntur. nullum de nique scelus, nullum magnum facinus est, ad quod suſcipiendum non libido uoluptatis impellat: ſtupraue rò & adulteria & omne flagitium nullis alijs illece bris excitantur, nisi uoluptate. Et mentì nihil est tam inimicum, quàm uoluptas, nec libidine dominante, temperantiae locus est omnino, nec in uoluptatis regno potest uirtus consistere. Quocirca nihi tam detestabile tamque pestiferum, quàm uoluptus quidem cum maior est & longior, omne animi lumen extinguit. Cato Maior. Aeschines. AES CHINES cum propter ignominiam iudicij reßisset Athenis, & se Rhodum contulisset, rogatus a Rhody
i, guartũ simesse putare Ne eos tibi fisco ¶ Fit enim detet. c. indura par patemus omnibus. Rex Prusias, c. 2. pignare plac vberent. An tüchtig. im Imperatori ILENVS 2 Sione der

237 CIC. LIB. I. à Rhodijs, legisse fertur orationem illam egregiam quam in Ctesiphontem contra Demosthenem dixerat: qua perlecta, petitum est ab eo postridie ut legeret illam etiam, quae erat contra à Demosthene pro Ctesiphonte edita. Quam cum suauißima et maxima uoce legisset, admirantibus omnibus: Quanto inquit, magis admiraremini, si audissetis ipsum? ex quo satis signifi cauit, quantum esset in actione, qui orationem eandem aliam esse putaret, auctore mutato. 3. de Orat. Philip. Maced. ad Fil. NE eos tibi fideles putes, quos pecunia corrupea ris. Fit enim deterior qui accipit, atque ad idem semper expectandum paratior. Hoc ille filio, sed praeceptum putemus omnibus. 2. Offic. Annibal. REX Prusias, cum apud eum Annibali exulanti pugnare placeret, negabat se audere, quòd exta prohiberent: An tu (inquit) carunculae uitulinae mauis, quàm Imperatori ueteri credere? 2. de Diuin. Silenus. SILENVS a Mida captus cum esset, hoc ei pro sua mißione dedisse scribitur, Non nasci homini longe optimum est: proximum autem, quàm primum mori. 1. Tu. Cyrus maior moriens apud Xenophontem. Nolite arbitrari ô mihi carissimi filij, me quum à uobis discessero, nusquam, aut nullum fore: nec enim

252 APOPHTHEGHATVM enim dum eram uobiscum, animum meum uidebat sed eum esse in hoc corpore, ex ijs rebus, quas gerebam, intelligebatis. Eundem eße creditote, etiam nullum uiebitis. Cato Maior. Cyrus minor. SOCRATES scribit, Cyrum minorem Persarum degem praestantem ingenio atque imperij gloria, cum Lysander Lacedaemonius uir summae uirtutis uenisset ad eum Sardis, eique dona a socijs attulisset, & ce teris in rebus comem erga Lysandrum atque humanum fuisse, & ei quendam conseptum agrum diligenter consitum ostendisse. Cum autem admiraretur Lysan der & proceritates arborum et directos in quincundem ordines, & humum subactam atque puram, & sua uitatem odorum, qui afflarentur e floribus: tum eum dixiße, mirari se non modò diligentiam, sed etiam se lertiam eius, a quo essent illa dimensa & descripta: & ei Cyrum respondisse, Atqui ego ista sum omnia dimensus: mei sunt ordines, mea descriptio: multae eti am istarum arborum mea manu sunt satae. Tum Lysan drum intuentem eius purpuram & nitorem corporis, ornatumque Persicum multo auro multisque gemmis, dixisse: Recte uerò te Cyre beatum ferunt, quoniam uirtuti tuae fortuna coniuncta est. Ca. Maior. Quidam Lacedaemonius. ATHENIENSES sciunt quae recta sunt, sed fadane nolunt. Cato Maior. AlexAlexander. 78
CÁLLICE Suisset Pelopor Omab Argias ten garet: ille reso si, alia parare: posse. I. C7. LAETVS sa-tisset. n.Cic.Lucceio, F.7. NVLTII ATRIA

EX CIC. LIB. II. 233 ALEXANDER cum in Sigaeo ad Achillis tumu lum adstitißet: O fortunate (inquit) adolescens, qui tue uirtutis Homerum praeconem inueneris. Et uere: nam nisi illa ars extitißet, idem tumulus qui corpus contexerat, nomen etiam obruißet. Pro Archia. Callicratides. CALLICRATIDES, cum Lacedaemoniorum dux fuißet Peloponesiaco bello, eique consulerent, ut classem ab Argiuis remoueret, nec cum Atheniensibus dimicaret: ille respondit, Lacedaemonios, claße illa amissa, aliam parare posse: se fugere sine suo dedecore non poße. 1. Offic. Hector Næuianus. 80 LAETVS sum laudari me abs te pater, a laudato uiro. Cic. Lucceio, Famil. 5. Accius. 81 MVLTI iniqui atque infideles regno, pauci boni Teucer sunt. 3. Offic. 82 PATRIA est ubicunque est bene. 5. Tusc. Metrodorus. OCCVPAVI (inquit) te fortuna, atque cepi, omnes aditus tuos interclusi, ut ad me aspirare non poßis. 5. Tuscul. Caecilius. 84 SAEPE est sub sordido palliolo sapientia. 3. Tus. Euripides. IVRAVI lingua, mentem iniuratam gero. 3. Tus. Mor. P 5

APOHTHEGMATVM 234 86. Mortalis nemo est, quem non attingat dol Morbusque multi sunt humandi liberi, Rursus creandi, morsque est finita omnibus: Quae generi humano angorem nequicquam afferi Reddenda est terrae cura: tum uita omnibus Metenda ut fruges: sic iubet necessitas. 3. Tuscul. 87 Μυσως σοφισὴν ὄστις ὄυχ αὐτος σοφος. Cù Cæsari Famil. lib. 13. Hesiodus. Τῆς δὲ ἀρετῆς ἱ δρωτα. Cic. Leptae. Famil. lib. 6. 89 Hesiodium illud laudatur à doctis, quòd eadem mensura reddere iubet, qua acceperis, aut etiam cumulatiore, si poßis. De claris Orator. Homerus. NAMQVE nimis multos, atque omni luce carente Cernimus, ut nemo possit moerore uacare: Quó magis est aequum tumulis mandare peremptos Firmo animo, & luctum lacrymis finire diurnis. 3. Tuscul. Statius Cæcilius. AEDEPOL senectus si nihil quicquam aliud uiti, Apportet secum, cum aduenerit, unum id est satis, Quòd diu uiuendo, multa quae non uolt, uidet: Tum etiam in senecta hoc deputo miserrimum, Sentire, ea aetate esse odiosum se alteri. Cat. Maior. Antimachus. ANTIMACHVM clarum poetam ferunt, qui cum conno
pophia MARCVS ÁWET rum tribuebs: n, disertos en fes neminem infiliter quentiae, quan rer Vut, Orat. ad Brat. Scipio A PVBLIVS S. latus est, dice: quàm cum erit. isset. 3. 6 Aphri

EX CIC. LIB. II. 235 conuocatis auditoribus legeret eis uolumen suum, & eum legentem omnes praeter Platonem reliquissent, Legam, inquit, nihilominus: Plato enim mihi unus instar est omnium. De claris Orat. Antigenidas. TIBICEN Antigenidas dixit discipulo sane fri genti ad populum, mihi cane & Musis. De cla Ora. Marcus Antonius. MARCVS Antonius, cui uel primas eloquentiae patrum tribuebat aetas, uir natura peracutus & prie dens, disertos ait se uidisse multos, eloquentem omnino neminem: insidebat uidelicet in eius mente species eloquentiae, quam cernebat animo, re ipsa non uidebat. Orat. ad Brut. Scipio Aphricanus. PVBLIVS Scipio, qui primus Aphricanus appellatus est, dicere solebat, nunquam se minus otiosum esse, quàm cum otiosus: nec minus solum, quam cum so lus esset. 3. Offic. 96 Aphricanus Socraticum Xenophontem in manibus semper habebat: cuius in primis laudabat illud, quòd diceret, eosdem labores non esse aeque grandes Imperatori ac militi: quòd ipse honos laborem leuiorem faceret Imperatorum. 2. Tuscul. 97 Vt equos propter crebras contentiones praeliorum, ferocitate exultantes, domitoribus tradere solent, ut ijs facilioribus possint uti: sic homines secundis

236 APOPHTHEGMATVM secundis rebus effrenatos, sibique praefidentes, tanquam in gyrum rationis & doctrinae duci oportet, ut perspiciant rerum humanarum imbecillitatem. 1. Offi 98. Cum dissolutus filius, Heume miserum, dixisi set: tum seuerus pater, Dummodo doleat aliquid, doleat quod lubet. morderi est optimu conscientia pocommissum facinus. 4. Tusc. 99. Cum ab Aphricano quidam uetus affectator ex numero amicorum non impetraret, ut se praefectum in Aphricam duceret, & id ferret moleste: Noli (inquit) mirari, si tu a me hoc non impetras: ego iampridem ab eo, cui meam existimationem caram fore arbitror, peto ut mecum praefectus proficiscatur, & adhuc impetrare non possum. 4. Act. in Verr. 100. Cùm Aphricanus censor monebat eum Centurionem, qui in Pauli pugna non adfuerat (cùm illi se custodiae caussa diceret in castris remansisse) quae reretque cur ab eo notaretur: Non amo (inquit) nimium diligentes. 2. de Orat. Fabius Maximus. SALINATORI, qui amisso Tarento fugerat in arcem, glorianti atque ita dicenti, Mea opera, QuinctFabi, Tarentum recepisti: Certe, inquit, ridens: nam nisi tu amisisses, nunquam recepissem. Cato Maior. 102. Salinatori, cum Tarento amisso, arcem tamen Liuius retinuisset, multaque ex ea proelia praeclarafcisset, cum aliquot post annos Maximus id oppidum rectVETVS Lìdi Cù Seatebet quidisset. O tist aut si esset: ir non casu id eius. 104. Cum ex Cem familiari excesse fundum, Satis de fire. Quid quartum est, dixisset, quid um (inquit) ecc:### 105. Amicine gum discindenis CIPIO Eig. he potuisse Effeoportere. Auci poße. i.t.

EX CIC. LIB. II. 237 recepißet, rogaretque eum Salinator, ut meminißet. opera sua se Tarentum recepisse: Quid ni (inquit) meminerim: nunquam ego recepissem, nisi tu perdidisses.2.de Orat. Cato Censorius. 103 VETVS illud Catonis admodum scitum est, qui mirari se aiebat, quod non rideret aruspex, aruspicen cùm uidißet. Quota enim res quaeque euenit praedicta ab istis? aut si euenit quippiam, quid afferri potest, cur non casu id euenerit? 2. de Diuinat. 104. Cum ex Catone quaereretur, quid maxime in re familiari expediret: respondit, Bene pascere. Quid secundum, Satis bene pascere. Quid tertium, Bene ue stire. Quid quartum, arare. Et cum ille, qui quaesierat, dixißet, quid foenerari? Tum Cato, Quid hominem (inquit) occidere? 2. Offic. 105. Amicitiae, quae non placent, dissuendae magis, quàm discindendae sunt. Cato Maior. Scipio minor. 106 SCIPIO negabat ullam uocem inhumaniorem ami citiae potuisse reperiri, quam eius, qui dixisset, ita amare oportere, ut aliquando esset osurus: nec uerò se adduci poße, ut hoc, quemadmodum putaretur, a Bi ante dictum eße crederet, qui sapiens habitus est unus è septem: sed impuri cuiusdam & ambitiosi, aut omnia ad suam potentiam reuocantis esse sententiam. Quónam enim modo quiſquam amicus eius eße pote rit,

238 APOPHTHEGMATVM rit, cuius se putabit inimicum esse posse? In Laelio. 107 Nihil est difficilius, quam amicitiam usque ac extremum diem uitae permanere. Mutantur enim res saepe, alias diuersis rebus, alias ingrauescente aeta te: aut dirimuntur contentione, uel luxuriae conditione, uel commodi alicuius, quod idem adipisci uter non poßit. In Lælio. 108 Querebatur Scipio, quòd in omnibus rebudiligentiores homines essent: capras & oues quotque que haberet, dicere posse: amicos quot haberet, non posse dicere: & in illis quidem parandis curam adhi bere: in amicis eligendis negligentes esse. In Lel. Scipio Nasica. SCIPIO Nasica cum ad poetam Ennium ue nisset, eique ab ostio quaerenti Ennium, ancilla dixisset domi non eße. Nasica sensit illam domini iußu dixisse & illum intus esse. Paucis post diebus cum ad Nasicam uenisset Ennius, & eum a ianua quaereret, excla mat Nasica, se domi non eße: tum Ennius, Quid ego non cognosco uocem (inquit) tuam? Hic Nasica, Homo es impudens: ego cum te quaererem, ancillae tuae cre didi, te domi non esse, tu mihi non credis ipsi. 2. de 110 Orat. C. Laelius. CAIVS Laelius, cum ei quidam malo genere na tus diceret, indignum eße suis maioribus: At hercule (inquit) tu tuis haud indignus. 2. de Orat. C. Pontius Samnis. Vtinam
L. Heluius Lc. hretodiose Cr: bellum puerunt inquit Lamis qui Tum hic: E. unarrisum est M. Crassusire sor habuit, tur hominibus. quæ autem: da se uinci, pan natura MCRASSVS. C. R. un ſatis m inceps uellet ej. toßet. 1. Of.

EX CIC. LIB. II. VTINAM (inquit C. Pontius Samnis) ad illa tem pora fortuna me seruasset, & tunc essem natus, quando Romani dona accipere cepißent: non eßem paßus diutius eos imperare. 1. Offic. M. Crassus Orator. 112 L. Heluius Lamia deformis, ut nostis, cum interpellaret odiosè Crassum: Audiamus (inquit Crassus) pulchellum puerum. Cum esset arrisum: Non potui mihi (inquit Lamia) formam ipse fingere, ingenium potui. Tum hic: Audiamus, inquit, disertum, multò etiam arriſum est uehementius. 2. de Orat. 113 M. Crassus in oratione, quam contra collegam Censor habuit, dicebat: Quae natura aut fortuna darentur hominibus in ijs se uinci posse, animo aequo pa ti. quae autem ipsi sibi homines parare possent, in ijs rebus se vinci, pati non posse. 2. de Orat. M. Crassus Diues. 114 M. CRASSVS, qui ditißimus est habitus, negabat ullam satis magnam pecuniam esse ei, qui in repub. princeps uellet eße, cuius fructibus exercitum alere non poßet. 1. Offic. C. Lucilius. 115 C. LVCILIVS homo doctus & perurbanus dice re solebat, ea quae scriberet, neque ab indoctissimis, ne que à doctißimis legi uelle: quòd alteri nihil intelli gerent, alteri plus fortasse quam ipse de se. 2. de Orat. Catullus. 116 Catullus

240 APOPHTHEGMATVM CATVLLVS cùm uidißet quendam ex iudi bus, quos Clodius pecunia corruperat, Quid uosi nobis praesidium postulabatis? an, ne nummi uobis e perentur, timebatis? Cic. Attic. lib. I. qui errénie. 117. Catullus cuidam oratori malo, qui cum in lumen de sus logo misericordiam se mouisse putaret, postquam assi lominus 1 dit, rogauit hunc, uidereturne misericordiam mouisNequidquam se: At magnam quidem, inquit: neminem enim puto tenequit. 3. tam durum, cui non oratio tua miseranda uisa sit Flagitij prima 2. de Oratore. Siculi cuiusdam iocus. 14.Tusc. CVM Siculo nescio cui familiaris quidam quae Animus reretur, quòd diceret uxorem suam suspendiße sede Iere nunquam et ficu: Amabo te (inquit) da mihi ex ista arbore quos seram surculos. 2. de Orat. expetit. 2.0.F.Scæuola. 5. Amicus certe SCAEVOLA Septumuleio illi Anagnino, cui pro C. Gracchi capite erat aurum repensum, roganti OBSEQVIVV.7 ut se in Asiam praefectum duceret: Quid tibi uis, in 128. Omnes ci. quit, insane? tanta malorum est multitudo ciuium, tibi ego hoc confirmem, si Romae manseris, te pauci mi secum annis ad maximas pecunias eße uenturum. 2. Orat. Ennius. BENEFACTA malè locata, malefacta arb tror. 1. Offic. 121. Quidquid sine detrimento potest commodi ri, id tribuatur uel ignoto. Ex quo sunt illa commi

EX CIC. LIB. II. 241 tia: Non prohibere aquam profluentem. Pati ab igne apere ignem. Si quis uelit consilium fidele delibeanti dare, quae sint ijs utilia qui accipiunt, danti non nolesta. lomo qui erranti comiter monstrat uiam, Quasi lumen de suo lumine accendat, facit st nihilominus ipsi luceat, cùm illi accenderit. 1. Off. 122. Nequidquam sapit ille sapiens, qui ipse sibi prodesse nequit. 3. Offic. 123. Flagitij principum est, nudare inter ciues cor pora. 4. Tusc. 124. Animus aeger neque pati, neque perpeti potest: cupere nunquam desinit. 3. Tusc. 125. Quem metuunt oderunt: quem quisque odit, pe rijße expetit. 2. Offic. 126. Amicus certus in re incerta cernitur. In Lael. Terentius. 127 OBSEQUIVM amicos, ueritas odium parit. In Lae. 128. Omnes cum secundae res sunt maximè, tum maxime Meditari secum oportet, quo pacto aduersam aerumiam ferant, Pericula, damna, exilia. Peregré rediens semper ogitet, (filiae: Aut filij peccatum, aut uxoris mortem, aut morbum communia esse haec: fieri poße: ut ne quid animo sit nouum. Quida

242 APOHT. EX CIC. LIB. II. Quicquid praeter spem euenit, id deputandum in cro.3. Tuscul. Theseus apud Eurip. NAM qui haec audita à docto meminissem uir Futuras mecum commentabar miserias, Aut mortem acerbam, aut exilij moestam fugam Aut semper aliquam molem meditabar mali: Vt si qua inuecta diritas casu foret, Ne me imparatum cura laceraret repens. 5. Tusci M. Cicero. DVO haec opto, ut moriens Pop. Romanum libe rum relinquam: hoc mihi maius à dijs immortalibus nihil dari potest. Alterum, ut ita cuique eueniat, ut de Repub, quisque mereatur. Philip. 2. Idem. Is mihi proprié, & solus honos uidetur, quem si neque maiorum commendatione, neque per alterius calimitatem assecutus. Pro Rosc. Amer.
beo tempo quere, ni ude perficere. 27

1 HVMANISSIMIS RIS, BERENGARIO, FERNANDO & Francisco Ferreio, Legum Doctoria bus, atque praeceptoribus suis Petrus Lagnerius S. ANTA sunt uestra in me uel studia uel officia, uiri humanissimi, partim ut pu deat toties habere gratiam, partim ut no ua mihi forma non occurrat, qua id faciam. Ego enim uos hactenus habui, cui carus aeque fui femper ac periucundus, acsi uestrum utrique essem uel frater, uel filius itaque ab eo tempore, quo me in familiaritatem uestram et amicitiam contuli, memoria teneo, mihi summam uestram beneuolentiam & fauorem nullo loco defuisse, fed saepius etiam recusanti & pudenti officium uestrum obtrusisse. Nunc autem quum maxime cupiam aliquo officij genere testatiorem animum meum apud uos relinquere, nihil mihi in mentem uenit, quo possim quod cupio, commode perficere, nisi illud unum, quod uobis omnium credo fo re gratissimum Faciam, ut beneficia uestra, quibus respondere non possum, grata recordatione & memoria colam maiora sunt enim & illustriora, quam soluendo ijs esse possit tenuis & angusta suppellex nostra nisi hoc nobis forte tribuatur. de quo satis confidimus, ut nos gratiam retulisse, cum habuerimus, existimemur. Quod si nobis detur, haudquaquam uereor, quin magna ex parte reponatur quod debemus, cum eo uos natos ingenio, & eo iudicio esse intelligam, ut ab ijs beneficium accepisse existimetis, quos insi gni alioqui beneficio ornaueritis. Qua nos opinione recreati, non dubitamus, quin Similia haec nostra & Parabolae, quibus uos admodum oblectamini, a u obis probentur. Quae si pari candore, & eo, quò a uobis omnia solent, animo accipiantur, fructum iam nos laboris nostri maximum atque uberem percepimus, Valete Tholosæ nono Cal. Septemb. Anno M. D. xli. M. T. ②

24. M. T. CICERONIS PA RABOLAE ALIQVOT ET SIMILIA. T HOMINVM membra, nulla contentione, mente ipsa ac uolun tate mouentur: sic numine deoru omnia finguntur, mouentur atmutantur. 3. de Nat. deor. 2. Vt corpora nostra sine men te, sic ciuitas sine lege suis partibus & neruis ac san guine & membris uti non potest. Pro Cluent. 3. Vt nec domus, nec Resp. ratione quadam & disciplina designata uideatur, si in ea nec recte factis praemia extent ulla, nec supplicia peccatis: sic mun di diuina in homines moderatio profectò nulla est si in ea discrimen nullum est bonorum & malorum 3. de Nat.deor. 4. Vt tutela, sic procuratio reip. ad utilitatem et rum, qui commißi sunt, non ad eorum, quibus commißa est, gerenda est. 1. Offic. 5. Vt si unumquodque membrum hunc sensum habe ret, ut poße putaret ſe ualere, ſi proximi membri ua letudinem ad se traduxisset, debilitari & interire tu tum corpus necesse esset: sic si unusquisque nostrum ad se rapiat commoda aliorum, detrahatque quod cuique possit, emolumenti sui gratia, societas hominum & commuali, ut aares

EX CIC. LIB. III. 245 communitas euertatur necesse est. 3. Offic. 6. Vt contemnendus est qui in nauigando se, quàm nauim mauult incolumem: ita uituperandus, qui in reip. discrimine suae plusquam communi saluti consulit. 4. ad Heren. 7. Vt tauris natura datum est, ut pro uitulis con tra leones summa ui impetuque contendant: sic ij, qui ualent opibus, atque id facere possunt, ad seruandum genus humanum natura incitantur. 3. de Finib. 8. Vt leges omnium salutem singulorum saluti an teponunt: sic uir bonus & sapiens & legibus parens & ciuilis officij non ignarus, utilitati omnium plus quam unius alicuius saluti consulit. 3. de Finib. 9. Vt in membris alia sunt tanquam sibi nata, ut oculi, ut aures, aliqua etiam ceterorum membrorum usum adiuuant, ut crura, ut manus: sic immanes quaedam bestiae sibi solum natae sunt. 3. de Fin. 10. Vt in nauigando tempestati obsequi artis est, etiam si portum tenere non queas: cum uerò id poßis mutata uelificatione aßequi, stultum est eum tenere cum periculo cursum, quem ceperis, potius, quam eo commutato, quò uelis tandem peruenire: sic cum omnibus nobis in administranda rep. propositum esse debeat id, quod a me saepissime dictum est, cum digni tate otium: non idem ſemper dicere, ſed idem ſemper spectare debemus. Cic. Lent. Famil. lib. I. II, Vt ex medicina nihil oportet putare proficisci, nist

SIMILIVM 246 nisi quod ad corporis utilitatem spectat, quoniam ei caussa est instituta: sic à legibus nihil conuenit arbitrari, nisi quod reip. conducat, proficisci, quoniam eius caussa sunt comparatae. 1. de Inuent. 12. Non quemadmodū in palæſtra qui tædas candentes accipit, celerior est in cursu continuo, quam il le, qui tradit: ita melior imperator nouus, qui accipit exercitum, quam ille, qui decedit: propterea quòd defatigatus cursor integro facem, hic peritus imperator imperito exercitum tradit. 4. ad Heren. 13. Vt nec medici, nec imperatores, nec oratores quamuis artis praecepta perceperint, quicquam magna laude dignum sine usu & exercitatione consequ possunt: sic officij conseruandi praecepta traduntur illa quidem, ut faciamus ipsi. 1. Offic. 24. Vti citharœdus cum prodierit optimè ueſtitus, palla inaurata indutus, cum chlamyde purpurea coloribus uarijs intexta, & cum corona aurea magnis fulgentib. gemmis illuminata, citharam tenenexornatissimam auro, & ebore destinctam: ipse praeterea forma & specie sit & statura apposita ad dignitatem: ſi tum magnam populo commouens his re bus expectationem, repentè silentio facto uocem emittat acerbißimam cum turpissimo corporis motu: quo meliùs ornatus sit, & magis fuerit expectatus, eo ma gis derisus & contemptus deijcietur. Item si quis in Excelso loco, & in magnis & in locupletibus copijs collos
incceat, je te

EX CIC. LIB. III. sollocatus, fortunae muneribus & naturae commodis omnibus abundabit, si uirtutis & artium (quae uirtutis magistrae sunt) egebit, quo magis ceteris rebus erat copiosus & illustris & expectatus, eo uehemen tiùs derisus & contemptus, ex omni conuentu bono rum eijcietur. 4. ad Heren. 15. Vt cupiditatibus Principum & uitijs infici so let ciuitas: sic emendari & corrigi continentia. I. de Legib. 16. In corpore si quid eiusmodi est, quod reliquo corpori noceat, uri ac secari patimur, ut membrorum aliquod potius, quam totum corpus intereat: sic in reip. corpore, ut totum saluum sit, quidquid est pe stiferum, amputetur. Philip. 8. 17. Vt membra quaedam amputantur, si & ipsa san guine & tanquam spiritu carere coeperunt, & nocent reliquis partibus corporis: sic ista in figura homi nis feritas & immanitas beluae à communi tanquam humanitate corporis segreganda est. 3. Offic. 18. Vt medici membrum saepè putrefactum incidunt, atque in totum eradicant, ne aliam corporis partem labefactare aut corrumpere possit: sic necesse est, si remp. saluam esse uolumus, ut perditissimos homines ex urbe penitus extirpemus, ne corruptus integro, uiolatus casto labem infringat. In Vatin. 19. Vt si medicus sciat eum aegrotum, cui iussisset uinum sumere, meracius sumpturum, statimque periturum.

248 SIMILIVM turum, magna sit in culpa: sic doctus reprehenden dus, qui docet eos, quos sciat doctrina peruerse & improbe usuros.3.de Nat.deor. 20. Vt si grammaticum se professus quispiam bar bare loquatur: aut si absurdè canat is, qui se uelit ha beri musicum, hoc turpius est, quod in eo ipso peccat, cuius profitetur scientiam: sic Philosophus in re tione uitae peccans, hoc turpius est, quod in offici cuius magister esse uult, labitur: artemque uitae pro feßus, delinquit in uita. 2. Tusc. 21. Histrio, si paulò se mouit extra numerum, aut si uersus pronunciatus est syllaba una breuior aut lon gior, exibilatur & exploditur: in uita quae omni gestu moderatior, omni uersu aptior eße debet, ut in syllaba te peccare dices? Parad. 3. 22. Vt histrioni actio, saltatori motus non quiuis sed certus quidam est datus: sic uita agenda certog nere quodam, non quolibet. 3. de Finib. 23. Vt in fidibus ac tibijs quanuis paululùm discri pent, tamen id a scienti animaduerti solet: sic uiuen dum est in uita, ne forté quid discrepet, uel multo et am magis, quo maior & melior actionum, quam sono rum accentus est. 1. Offic. 24. Vt in fidib. musicorum aures uel minima sentiunt: sic nos magna saepe intelligimus ex paruis. 1. Off. 25. Vt in uita, sic in oratione nihil est difficilius quàm quod deceat, uidere. Orat. ad Brut Vt ad
Vtobscr. u.ficrer. ssehen. 1 7bre. Ph. 1

EX CIC. LIB. III. 26. Vt ad cursum equus, ad arandum bos, ad inda gandum canis: sic homo ad duas res, intelligendum & igendum natus est, quasi immortalis Deus. 2. de Fini. 27. Quemadmodum saepe fit, ut is, qui commenda tus sit alicui, pluris eum faciat, cui commendatus sit, quàm illum a quo sit: sic minimè mirum est, primum nos sapientiae commendari ab initijs naturae, post autem ipsam sapientiam nobis cariorem fieri, quàm illa sint, a quibus ad hanc uenerimus. 3. de Finib. 28. Vt obscuratur & offunditur luce solis lumen lucernae: sic rerum corporearum aestimatio splendore uirtutis & magnitudine obscuretur & obruatur atque intereat necesse est. 2. de Finib. 29. Vt multo maiora sunt opera animi, quam corporis: sic hae res, quas persequimur ingenio, gratiores sunt, quam illae, quas uiribus. 2. Offic. 30. Vt maior est uis animi, quàm corporis: sic sunt grauiora ea, quae concipiuntur animo, quam illa, quae corpore. Phil. 11. 31. Vt membrum turgidum ac tumidum uitiose se habet: ita inflatus animus & tumens in uitio est. 3. Tusc. 32. Vt ciuitas in seditione non potest esse beata, nec in discordia dominorum domus: sic animus à seipso dissidens secumque discordans nullam gustare par tem liquidae uoluptatis ac libere potest. I. de Fin. 33. Quemadmodum oculus conturbatus non est probe Q 5

250 SIMILIVM propè affectus ad suum munus fungendum, & relle quae partes, reliquumue corpus, cum a statu est mor tum, officio suo & muneri deest: sic conturbatus ani mus non est aptus ad exequendum munus suum. Munus autem animi est ratione uti. 3. Tuscul. 34. Vt agri non omnes frugiferi sunt, qui colum tur. sic animi non omnes culti fructum ferunt. 2. Tuf 35. Vt ager quamuis fertilis, sine cultura fructuosus esse non potest: sic sine doctrina animus. 2. Tu 36. Vt medici toto corpore curando, minimae etiam parti, si condoluit, medentur: sic Philosophia, cum uni uersam aegritudinem sustulerit, tamen si quis error aliunde extitit, si paupertas momordit, si ignominis pupugit, si quid tenebrarum offudit exilium, sempe ad eundem fontem reuertendum est. 3. Tusculi. 37. Vt equos propter crebras contentiones prae liorum ferocitate exultantes domitoribus tradere se lent, ut ijs facilioribus possint uti: sic homines secun dis rebus effraenatos, sibique praesidentes tanquam in gyrum rationis & doctrinae duci oportet, ut perspe ciant rerum humanarum imbecillitatem uarietatemque fortunae. 1. Offic. 38. Quemadmodum temperantia sedat omnes a petitiones, & efficit ut hae recte rationi pareant, con seruantque considerata iudicia mentis: sic huic inimica intemperantia omnem animi statum inflammal, conturbat, incitat. 4. Tuscul. Vt mes
Vierde treuer

EX CIC. LIB. III. 251 39 Vt medici causa morbi inuenta, curationem eße inuentam putant: sic nos aegritudinis causa reperta, medendi facultatem reperiemus. 3. Tusc. 40. Qui suos casus aliter ferunt, atque ut alijs auctores fuerunt, non sunt uitiosiores, quam fere pleri que, qui auari auaros, gloriae cupidos gloriosi reprehendunt. 3. Tuscul. 41. Vt in causis non utimur semper eodem statu, sed ad tempus, ad controuersiae naturam, ad personam accommodamus: sic in aegritudine lenienda. Nam quam quisque curationem recipere possit, uidendum est 3 Tuscul. 42. Vt fit in praelio, ut ignauus miles ac timidus, simulac uiderit hostem, abiecto scuto fugiat quantum poßit, ob eamque causam pereat nonunquam etiam integro corpore, cum ei, qui steterit, nihil tale euenerit: sic qui doloris speciem ferre non possunt, abijci unt se, aque ita afflicti atque exanimati iacent: qui autem restiterint, discedunt saepissime superiores. 2. Tusc. 43 Vt onera contentis corporib. faciliùs feruntur remißis opprimunt: simillime animus intentione sua depellit pressum omnem ponderum, remißione autem sic urgetur, ut se nequeat extollere. 2. Tuscul. 44. Vt natura alius ad aliquem morbum procliui or: sic animus alius ad alia uitia est propensior. 4. Tuscul. 45 Vt turpes sunt, qui se efferunt laetitia, tum cum fruunt

SIMILIVM 252 fruuntur uenereis uoluptatibus: sic flagitiosi, qui est inflammato animo concupiscunt, 4. Tusc. 46. Non est neceße, tanquam meretricem in matronarum coetum, sic uoluptatem in uirtutum concilium abducere. 2. de Finib. 47. Vt medicorum scientiam non ipsius artis, se bonae ualetudinis causa probamus: & gubernatoris ars, quia benè nauigandi rationem habet, utilitate non arte laudatur: sic sapientia, quae ars uiuendi putandi est, non expeteretur, si nihil efficeret: nunc expetio tur, quia est tanquam artifex conquirendae & comparandae uoluptatis. I. de Finib. 48. Quemadmodum gubernatores optimi uin tempestatis, sic sapientes fortunae impetum superare non possunt. Cic. ad Qu. frat. 49. Sicut medico diligenti, priusquam conetur aegro adhibere medicinam, non solum morbus eius, cui mederi uolet, sed etiam consuetudo ualentis, & natura corporis cognoscenda est: sic equidem cum ag gredimur ancipitem caussam & grauem ad animos iudicum pertractandos, omni mente in ea cogitatio ne curaque uersari debemus, ut odorari quàm sagaciß me poßimus, quid sentiant, quid existiment, quid ex pectent, quid uelint, quò deduci oratione facillimi posse uideantur. 2. de Orat. 50. Vt nulla materies tam facilis ad exardescendum est, quae nisi admoto igni ignem concipere poßit: sic nulla
a office didicerie am ſciart; 1 de C. Utgenne: Mtann quam ptimam Rogent. Stunden wurde

EX CIC. LIB. III. 25 sic nulla mens est tam ad comprehendendam uim ora toris parata, quae possit incendi, nisi inflammatus ipse ad eam & ardens accesserit. 2. de Orat. 51. Vt cùm in sole ambulamus, etiamsi aliam ob caussam ambulemus, fit natura tamen ut coloremur: sic cum doctorum libros studiosiús legimus, sentimus orationem nostram illorum cantu quasi colorari. 2. de Oratore. dip. 52. Vt qui pila ludunt, etiamsi non utuntur in ipsa ux lusione artificio proprio palaestrae, sed indicat ipse tativ motus, didicerint ne palaestram, an nesciant: & qui aliquid fingunt, etsi tum pictura nihil utuntur, tamen utrum sciant pingere an nesciant, non obscurum est: sic in dicendo facile declaratur, utrum is, qui dicat, ad dicendum omnibus ingenuis artibus instructus ac ceßerit. 1.de Orat. 53. Vt gemmae, quamuis abijciantur in lutum, fulgorem tamen & proprietatem non amittunt: sic mul ti, qui quamuis in tenebris inuoluti fuerint, non tamen optimam naturam, quam non ab homine, sed ab ipso Deo genitam putamus, non amiserunt. In Vat. 54. Vt membra nobis ita data sunt, ut ad quandam rationem uiuendi data esse appareant: sic appetitio ani mi, non ad quoduis genus uitae, sed ad quandam formam uiuendi uidetur data, itemque & ratio & perfe cta ratio.3 de Finib. 55. Vt in corporibus magnae dissimilitudines sunt: (alios

SIMILIVM 254 [alios enim uidemus uelocitate ad cursum, alios uiri bus ad luctandum ualere: itemque in formis, alijs digni tatem inesse, alijs uenustatem) sic in animis existunt ctiam maiores uarietates. 1. Offic. 56 Vt in graecis artificibus aiunt, eos aulcedos es qui citharœdi fieri nnn potuerunt: sic nonullos uide mus, qui oratores euadere potuerunt, eos ad iuris studium deuenire. Pro. Murae. Vorsége. 57 Vt qui mortem in malis ponit, non potest eam non timere: sic nemo ulla in re potest id quod malum decernit, non curare, idque timere. 3. de Finib. semmels 58. Vt equus indomitus, quamuis natura bene comsse uidex. positus sit, idoneus non potest esse ad eas utilitates; 4. Ure & aptus ad ea, quae desiderantur ab equo: sic homo indoctus quamuis ingeniosus, ad uirtutem non potest fespente pecc. peruenire. 4. ad Heren. In violent ist. 59. Vt locus in mari sine portu nauibus non potest esse tutus: sic animus sine fide stabilis amicis non potest esse in ijs rebus, quae sub eandem rationem ca teberts dunt.1. de luuent. 60. Vt qui stadium currit, eniti & contender Alma debet quam maxime possit, ut uineat: supplantar cum, qui cum certet, aut manu depellere nullo modo debet: sic in uita sibi quenque petere quod pertintat ad usum, non iniquum est: alteri deripere ius non est 3. Offic. 61. Vt non omnem frugem atque arborem in omni agro

EX CIC. LIB. IIII. 255 agro reperire poßis: sic non omne facinus in omni uita nascitur. Pro Rosc. Amer. 62. Vt ignis in aquam coniectus continuo reſtina guitur et refrigeratur: sic referuens falsum crimen, in purißimam & castißinam uitam collatum statim concidit & extinguitur. Pro Rosc. Com. 63. Vt tempestates saepe certo aliquo caeli signo commouentur, saepe improuiso, nulla ex certa ratione, obscura aliqua ex causa concitantur: sic in comitiorum tempestate populari saepe intelligas, quo signo commota sit: saepe ita oscura est, ut casu excita ta esse uideatur. Pro Muræna. 64. Vt mare, quod sua natura tranquillum est, uentorum ui agitari uidemus, ac turbari: sic populus sua sponte pacatus, hominum seditiosorum uocibus & uiolentißimis tempestatibus concitari solet. Pro Cluent. 65 Vt imperatores instructa acie solent, quanquam paratißimos milites ad praeliandum uideant, eos tamen cohortari, ita iuuenes ardentes & electi, ad lau dem, ad litteras sunt adhortandi. Philip. 4. 66. Vt si gladium paruo puero, aut si imbecillo seni aut debili dederis, ipse impetu suo nemini noceat, sin ad nudum uel fortissimi uiri corpus accesserit, poßit acie ipsa & ferri uiribus uulnerari: ita cum hominibus eneruatis atque exanguibus Consulatus tanquam gladius esset datus, qui per se pungere neminem

SIMILIVM 256 minem unquam potuissent, hi summi imperij non armati, remp. contrucidauerunt. Pro Sestio. 67. Quemadmodum theatrum cum commun sit, rectè tamen dici potest eius esse eum locum, quem quisque occuparit: sic in urbe, mundoue commun non aduersatur ius, quo minus suum quidque cuius sit.3.de Finib. 68. Vt enim neceße est lancem in libra ponderibus impositis deprimi: sic animum perspicuis cedere. 2. Academ. 69. Vt fures earum rerum, quas ceperunt, signa commutant: sic multi alienis sententijs pro suis utun tur, nomina tanqua rerum notas mutantes. 5. de Fin. 70. Quemadmodum uolucres uidimus procreationis atque utilitatis suae caussa fingere & construere nidos, easdem autem cùm aliquid effecerint, leuandi laboris sui caussa passim ac liberè solutas opere uolitare: sic nostri animi forensibus negotijs atque urbano opere defeßi gestiunt, ac uolitare cupiunt uacul cura atque labore. 2. de Orat. 71. Vt cygni praeuidentes quid in morte boni sit eum cantu & uoluptate moriuntur: sic omnibus & bonis & doctis est faciendum. 1. Tusc. 72. Vt stultitia, etsi adepta est quod concupiuit, nunquam se tamen satis consequutam putat: sic sa entia semper eo contenta est quod adest, neque unquam ſui pænitet. 5. Tuſc.
itatem vſi, uereli. Vt leur toutes numbrasens mim, lacer miest fran ure. In Pisczen 6. Vt plen um, ubi aliquas Eres, urgente Tanquaciter. gauimorbo recorat. pore fueru ne perceptant J. Vt grauwe ntur, in euch. wiliberam. reno21tus Famil.

EX CIC. LIB. III. 257 73. Vt mulieres ideo bene olere, quòd nihil olent, uidentur: ita hoc ipso est ornatior oratio, quòd ornae menta negligat. Cic. Attic. lib. 2. 74. Vt quidam morbo aliquo, & sensus stupore suauitatem cibi non sentiunt: sic libidinosi auari, facinorosi, uerae laudis gustum non sentiunt. Phili. 2. 75. Vt leuitatis est inanem aucupari rumorem, et omnes umbras etiam falsae gloriae consectari: sic leuis est animi, lucem splendoremque fugientis, iustam gloriam, qui est fructus uerae uirtutis honestißimus, repudiare. In Pisonem. 76. Vt plerunque bestiae fame dominante, ad eum locum, ubi aliquando pastae sunt, reuertuntur: sic latrones, urgente inopia. Pro Cluent. 77. Tanquam bona ualetudo iucundior est ijs, qui è grauimorbo recreati sunt, quàm qui nunquam aegro corpore fuerunt: sic omnia desiderata magis, quàm assidue percepta delectant, Post redit ad Quirit. 78. Vt grauius aegrotant ij, qui cum leuati morbo uidentur, in eum de integro inciderunt: sic uehemen tius nos laboramus, qui profligato bello ac penè sublato, renouatum bellum gerere conamur. Cicer. Cornificio, Famil. 12. 79. Vt ijs, qui imprudenter laeserunt, ignosci conuenit: ita ijs, qui necessariò profuerunt, haberi grati am non oportet. 1. de Inuent. 80. Vt in aedificijs architecti auertunt ab oculis naris

SIMILIVM 258 naribusque dominorum ea, quae profluentia necessatetri essent aliquid habitura: sic natura res similei procul amandauit a sensibus. 2. de Nat. Deor. 81. Vt innocens is dicitur, non qui nocet leuite séd qui nihil noceat: sic sine metu is habendus est, ne le ouvres fois qui parua metuit, sed qui omnino metu uacat, 5. Tu Sic hoc deum 82. Vt oculus, sic animus se non uidens alia cern bationem est 1. Tusc. tia, moderatione in 83. Vt nauem & edificium idem destruit facilli11 Offic. me, qui construxit: sic hominem eadem optime, que Vt pictores, conglutinauit, natura dissoluit. Cato Maior. tiam poetae sic rei 84. Vt adolescentem in quo senile est aliquid: sic ut si quid represi senem in quo adolescentis probi est aliquid, laudamus. nique & securi &c. Cato Maior. exquirunt sic ab 85 Vt adolescentibus bona indole praeditis sapientes senes delectantur, leniorque fit eorum senectus, quia 1. Ofic. iuuentute coluntur & diliguntur: sic adolescentes se num praeceptis gaudent, quibus ad uirtutum studia tiam (neq erant.) ducuntur. Cato Maior. 86 Adolescentes sic mori uidentur, ut quum aqua openst ad lib. multitudine uis flammae opprimitur: & quasi ponit spe mercedis ex arboribus, si cruda sint, ui auelluntur, si matura pso amore. & cocta, decidunt: sic uitam adolescentibus uis ad fert, senibus maturitas. Cato Maior. 87. Vt petulantia & libido magis est adolescentum, quam senum, nec tamen omnium adolescentum, se non proborum: sic ista senilis stultitia, quae deliratio bulſeres. ppellari

EX CIC. LIB. IIII. 259 appellari solet, senum est leuium non omnium. Ca. Ma. 88 Vt non omne uinum, sic non omnis aetas uetustate coacescit. Cato Maior. 89 Vt pulchritudo corporis apta compositione membrorum mouet oculos, et delectat hoc ipso, quòd inter se omnes partes cum quodam lepôre consentiunt: sic hoc decorum, quod elucet in uita, mouet approbationem eorum, quibuscum uiuitur ordine & con stantia, moderatione omnium dictorum atque factorum. 1. Offic. 90 Vt pictores, & ij, qui signa fabricantur, & ue ri etiam poetae suum quisque opus a uulgo considerari uult, ut si quid reprehensum sit a pluribus, id corriga tur, hique & secum & cum alijs quid in eò peccatum sit exquirunt. sic aliorum iudicio permulta nobis & facienda & non facienda, & mutanda & corrigenda sunt. 1. Offic. 91. Vt benefici liberalesque sumus, non ut exigamus gratiam (neque enim beneficium fœneratur) sed natura propensi ad liberalitatem sumus: sic amicitiam, non spe mercedis adducti, sed quòd omnis eius fructus in ipso amore inest, expetendam putamus. in Lælio. 92 Vt aurum igne, sic beneuolentia fidelis pericu lo aliquo perspici solet. Cic. Pap. Paeto, Fam. 9. 95 Vt hirundines aestiuo tempore praesto sunt, frigore pulſæ recedunt: ita falſi amici ſereno uitæ tem 2 pore

260 SIMIL. EX CIC. LIB. III. tempore praesto sunt, simulatque fortunae hiemem ui derint, deuolant omnes. 4. ad Heren. 94. Amici noui ueteribus non sunt anteponena ut equis uetulis teneros anteponere solemus. Non enim amicitiarum esse debent, sicut aliarum rerum satietates: ueterrima quaeque esse suauißima deben Nouitates tamen non repudiandae: uetustas autem suo loco conferuetur. In Laelio. 95. Vt monere & moneri proprium est uerae ami citiae: & alterum liberè facere, non aspere: alterum patienter accipere, non repungnanter: sic haben dum, nullam in amicitijs pestem esse maiorem, quam adulationem, blanditias, assentationem. In Laelio. PETRVS LAGNERIVS COMPENDIENSIS FRANCISCO ab Oliua Tholosano, ſummae ſpei adolescenti S.D.P. PTIMA haereditas, mi Francisce, qui liberis a patribus relinquitur, est uia uir tutis, multarumq artium cognitio atq ſcientia, quæ mihi iuxta Ciceronis ſente tiam, uidetur omni patrimonio præstus or. Itaque non possum satis probare larem illam patris tui in promouendisſ dijs tuis diligentiam, qui a ceteris patribus uoluntate longée dio dissimilis, hoc sibi solum credit negotij dari, optimuito noribus
ordatio, Elterz a pietate meacete.

261 moribus & litteris tua illa rudis aetas imbuatur, etsi praepostera sit hodie multorum cura & diligentia, qui nihil eo habent neglectius, quo ijs nihil esse debet commendatius in eo tantum occupa ti, ut habeat filius unde splendidè uiuat, non admodum soliciti, ut habeat unde rectè uiuat corporum magnam, animi uero & men tis aut nullam, aut seram curam habentes. Praeclarè igitur pater tuus, qui non tam pulchrum ducit bene nasci, quam praeclarum be ne institui: cuius nunc necesse est, ut ingrauescens aetas in tuis mo ribus & litteris conquiescat si modo is esse uis, quem te semper esse uoluit. Mihi profectò dubia non est, aut obscura illius erga te uoluntas, quae tibi ut nullo loco defuit, sic nullo quoque tempo redeerit: tu uide ipse tibi ne desis. Magna est illius de te opinio, nec uulgaris multorum de tuis studijs expectatio, quae tibi non retinenda modò aut sustinenda, sed cura & studio augenda & am plificanda est. Scito enim, ea abs te expectari, quae ab ingenuo ado lescente & Ioannis ab Oliua & aduocati regij filio expectanda sunt: fac tibi paternae uirtutis maiorumque tuorum ueniat in mentem recordatio, quae te officij tui obliuisci non sinet, quae te dies noctesque commouebit, atque perficiet, ut aliquando excitatam de te opinionem tueri & sustinere possis. Atque ne ipse boni & stu diosi praeceptoris officio uidear defuisse, ego te, cum multis de caussis, tum amore incitatus meo, rogo & moneo, ut candidis mo ribus & litteris, ad quas tu natus uideris, omni cura & studio inuigiles. quod quo fiat commodius, ego Ciceronis eas sententias, quae ad pietatem Christianamque religionem uidebantur proxime accedere, tibi & dico et deuoueo: quas ut diligenter amplectare, studiose euoluas, totusque in ijs uer ſere, pro mea in te beneuolentia & hortor & obſecro Vale, Tholoſæ octauo Cal. Septemb. Anno M.D.xli. M.T. Cle R 3

262 M. T. CICERONIS PIAE ALIQVOT SENTENTIAE I quod optimum maximumque es id uolumus adipisci, uirtuti opera danda est, ſine qua nullam reu expetendam consequi possumus. in Laelio. 2 Omnium rerum magnarum à dijs immortalibus principia ducuntur. in Vatin. 3. A dijs immortalibus sunt nobis agendi capien da primordia. 2. de Legib. 4 Nemò magnus sine aliquo afflatu diuino unquam fuit. 2. de Nat. Deor. 5. Quum ipsa natura magnam homini facultatem dederit: tamen esse deus putatur, ut & ipsum, quod est hominum proprium, non partum per nos, sed diuinitùs ad nos delatum uideatur. 1. de Orat. 6 Commoda, quibus utimur: lucem, qua fruimur spiritum, quem ducimus, à deo nobis dari & impartiri uideamus. Pro Ros. Amer. 7. Sit hoc a principio persuasum hominibus, dominos esse omnium rerum ac moderatores deos, ea quae gerantur, eorum geri ditione atque numine, eosque time de genere hominum mereri: & qualis quisque quid agat, quid in se admittat, qua mente, qua pieta te colso
Marian munisurés 10 Nihil est vndum re um consilia, cœ: (istes appellantes) u. Illud n. y locum et facien portet, etiam n Quis est ta deos esse non se tuix quisqua In murieren qui cursiore am nich. Mconter 11de Nr. ⛪ Deug

263 EX CIC. LIB. III. te colat religionem, intueri, piorumque & impiorum habere rationem. 2. de Legib. 8. Deorum prouidentia mundus administratur, ijdemque consulunt rebus humanis: neque solum uniuer sis, uerumetiam singulis. 1. de Diuin. 9. Mundus regitur numine deorum, estque quasi communis urbs & ciuitas hominum. 3. de Finib. 10 Nihil est illi principi Deo, qui omnem hunc mundum regit (quod quidem in terris fiat) acceptius, quàm consilia, coetusque hominum iure sociati, quae ciuitates appellantur. Som. Scip. II. Illud modo uideto, ut Deum noris, etsi ignores & locum et faciem. sic animum tibi tuum notum esse oportet, etiamsi ignores & locum & formam. I. Tusc. 12 Quis est tam uecors, qui cum suspexerit in caelum, deos esse non sentiat? et ea, quae tanta mente fiunt, ut uix quisquam arte ulla ordinem rerum ac uicißitudi nem persequi poßit, casu fieri putet? de Resp. Arus. 13. In mundo Deus est aliquis, qui regit, qui guber nat: qui cursum astrorum, qui mutationes temporum, rerum uicissitudines ordinesque conseruat, terras & maria contemplans, hominum commoda uitasque tuetur. I. de Nat. Deor. 14. Deus ipse, qui intelligitur a nobis, alio modo intelligi non potest, nisi mens soluta & libera & segregata ab omni concretione mortis, omnia sentiens R 4

264 PIARVM SENTENT. tiens & mouens, ipsaque praedita motu sempiterne Somn. Scipion. 15. Ea est Dei uita, qua nihil beatius, nihil omnino bonis omnibus affluentius cogitari potest. Nihil enim agit, nullis occupationibus est implicatus, nulla opra molitur, sua sapientia & uirtute gaudet, habet e ploratum fore se semper tum in maximis, tum in aeter nis uoluptatibus. 1. de Nat.deor. 16. Vt hominum membra nulla contentione, mente ipsa & uoluntate mouentur: sic numine deorum omnia finguntur, mouentur, atque mutantur. I. de Nat. deorum. 17. Mala & impia consuetudo est contra deos di sputandi, siue ex animo id fiat, siue simulate. 2. de Nat. deorum. 18. Homini timide de potestate deorum, & pauca dicenda sunt. Pro Lege Manil. 19. Pietas grata est Deo: sumptus est remouendus. Quid enim est cur paupertatem deorum aditu arceamus, praesertim cum ipsi Deo nihil minus gratum futurum sit, quam non omnibus patere ad se pla candum & colendum uiam Numae Pompilij? 2. de Leg. Vide de Deo, 1. 20. Nulla est erga deos pietas, nisi honesta de nu mine deorum ac mente opinio. Pro Planc. 21. Color albus praecipuè decorus deo est. 2. de Le. 22. Cum multum animus corpori praestet, obserueturque
Deum habere si Firmißigen mus, quòd na. timmanis, ca. 5. 01. Tuse. 26 Dijimme mana, ut esset: nem comten: constantia. ij. Deus ani. ma animalia con 5. Sunt ex terra njed qu.

EX CIC. LIB. IIII. 265 ueturque ut casta corpora adhibeantur, multò est in animis id obseruandum magis: nam incoestum uel asper sione aquae, uel dierum numero tollitur: animi labes nec diuturnitate euanescit, nec manibus ullis elui po test.2.de Legib. 23. Nullum est animal praeter hominem, quod habeat aliquam notitiam Dei. 1. de Legib. 24 De hominibus nulla gens est, neque tam inmansueta, neque tam ferrea, quae non etiamsi ignoret qualem Deum habere deceat, tamen habendum sciat. 1. de Legib. 25 Firmißimum afferri uidetur, cur deos esse cre damus, quòd nulla gens tam fera, nemo omnium tam sit immanis, cuius mentem non imbuerit deorum opi nio. 1. Tuse. 26 Dij immortales sparserunt animos in corpora humana, ut essent qui terras tuerentur, quique caelesten ordinem comtemplantes imitarentur eum uitae modo atque constantia. Cato Maior. 27. Deus animal unum spectabile, hominem, in quo omnia animalia contineret, effecit. De Vniuer. 28. Sunt ex terra homines, non ut incolae & habitatores, sed quasi spectatores superarum rerum atque caelestium, quarum spectaculum ad nullum aliud genus animantium pertinet. Sensus autem interpretes ac nuntij rerum in capite, tanquam in arce, mirificè ad usus necessarios & facti & collocati sunt. Tu re liqua R 5

266 PIARVM SENTENT. liqua uide supra, de Homine 119. secunda de Natura Deor. 29. Cum natura ceteras animantes abiecisset ad pe stum, solum hominem erexit, & ad caeli quasi cognationis domicilijque pristini conspectum excitauit: tum speciem ita formauit oris, ut in ea penitus reconditos mores effingeret. I. de Legib. 30. Omnia aliorum causa generata sunt, ut fruges atque fructus, quos terra gignit, animalium causa: animantes, hominum: ut equus uehendi causa, arandi bos uenandi & eustodiendi canis. Ipse autem homo ortus est ad mundum contemplandum. 2. de Nat. Dec. 31 Nobis persuasum esse debet, si omnes deos hominesque celare poßimus, nihil tamen auare, nihil in iuste, nihil libidinos è, nihil incontinenter esse faciendum. 3. Offic. 32. Quum dispicere coeperimus & sentire quia simus, & quid ab animantibus caeteris differamus tum ea insequi incipiemus, ad quae nati sumus. 5. a Einib. 33. Si considerare uelimus quae sit in natura hominis excellentia & dignitas, intelligemus, quàm si turpe, diffluere luxuria, & delicate ac molliter uiuere: quamque honestum, parce, continenter, ſeuerè, şe briè. I. Offic. 34. Nec figura corporis, nec excellens uis ingenij humani significat ad hanc unam rem natum homi
ostura a ter37. Hamanas um alio nullo nparari pcte: mes ita curata e fecta mens, id est, tus. 5. Tusc. 38 Nulla est cea sitate comparar. necesse est ita fer. telum hoc, in quo te9. Oportet #, coniunft: winsatigkeit 40. Cum 27. poris chsecu

267 EX CIC. LIB. III. nem, ut frueretur uoluptatibus. 2. de Finib. 35. Animus est ingeneratus à Deo, ex quo uere uel agnitio nobis cum caelestibus, uel genus, uel stirps ap pellari solet. I. de Legib. 36. Est animus caelestis ex altißimo domicilio de pressus & quasi demersus in terram, locum diuinae naturae aeternitatique contrarium. Cato Maior. 37. Humanus animus decerptus ex mente diuina cum alio nullo nisi cum ipso Deo, si hoc fas est dictu, comparari potest. Hic igitur si est excultus, et si eius acies ita curata est, ut ne caecetur erroribus, fit perfecta mens, id est, absoluta ratio, quod est idem uirtus. 5. Tusc. 38 Nulla est celeritas, quae possit cum animi celeritate comparari: qui si manet incorruptus, suique similis necesse est ita feratur, ut penetret & diuidat omne caelum hoc, in quo nubes, imbres uentique coguntur. I. Tu. 39. Oportet ut ipsa se mens uitijs exutam cognoscat, coniunctamque cum diuina mente se sentiat, ex quo insatiabili gaudio compleatur. 5. Tusc. 40. Cum animus, cognitis perceptisque uirtutibus, acorporis obsequio indulgentiaque discesserit, uoluptatemque sicut labem aliquam decoris oppresserit, omnemque mortis dolorisque timorem effugerit, societatemque caritatis coniecerit cum suis, omnesque natura coniunctos suos duxerit, cultumque deorum & puram religionem susceperit, & exacuerit illam ut oculo

268 PIARVM SENTENT. oculorum, sic ingenij aciem ad bona deligenda & re ijcienda contraria, quae uirtus ex prouidendo est ap pellata Prudentia: quid eo dici aut cogitari poterit beatius? Idemque cum caelum, terras, maria rerumque omnium naturam perspexerit, eaque unde generata, quò recurrant, quando, quomodo obitura, quid in ijs mor tale & caducum, quid diuinum aeternumque sit, uiderit, ipsumque ea moderantem & regentem penè praehenderit, seseque non unis circundatum moenibus popularem alicuius definiti loci, sed ciuem totius mun di, quasi unius urbis agnouerit: in hac ille magnificentia rerum, atque in hoc conspectu & cognitione na turae, dij immortales, quam se ipse noscet, quod Apol lo praecepit Pythius? quam contemnet, quam despiciet, quàm pro nihilo putabit ea, quae uulgo ducuntur amplissima. 1. de Legib. 41. Animus cum est secum, secumque, ut dicitur, uiuit, tum quae ad se pertinent, ea curat: quae sua sunt, cognoscit, noscit seipsum. 1. Tusc. 42. Si quis est hoc robore animi, atque hac indoli uirtutis ac continentiae, ut respuat omnes uoluptates, omnemque uitae suae cursum in labore corporis atque in animi contentione conficiat, quem non quies, non remißio, non aequalium studia, non ludi, non con uiuia delectent, nihil in uita expetendum putet, niſ quod est cum laude & honore & cum dignitate con iunctum: hunc mea ſententia diuinis quibuſdam bonis instrua
exigua ff. Q cui aeternitatis gnitudo? Nam xigua uitae breui semper a sum accidere rouum? Atgum dit, ut semper stisatq; angere minuexerit.b.re. 46. Conferenz tate, & breu J. Cælesti. rto. Som. Sc. 48. Nihil est Olib. 19. Abra10. No

EX CIC. LIB. IIII. 269 instructum atque ornatum puto. Pro M. Caelio. 43. Altè spectare si uoles, atque hanc sedem & aeter nam domum contueri: neque sermonibus uulgi dederis te, nec in praemijs humanis spem posueris rerum tuarum: suis te illecebris oportet ipsa uirtus trahat ad uerum decus. Som. Scip. 44. Cogitantes supera atque caelestia, haec nostra ut exigua & minima contemnamus. 4. Acade. quaest. 45. Quid potest ei uideri magnum in rebus huma nis, cui aeternitas omnis, totiusque mundi nota sit magnitudo? Nam quid aut in studijs humanis, aut in tam exigua uitae breuitate magnum sapienti uideri potest, qui semper animo sic excubat, ut nihil ei improuisum accidere possit, nihil inopinatum, nihil omnino nouum? Atque idem ita in omnes partes aciem intendit, ut semper uideat sedem sibi ac locum sine molestia atque angore uiuendi, ut quemcunque casum fortua na inuexerit, hunc apte & quiete ferat. 4. Tusc. 46. Confer nostram longißimam aetatem cum aeter nitate, & breuißima reperietur. I. Tusc. 47. Caelestia semper spectato, illa humana contem nito. Som. Scip. 48. Nihil est melius, quàm memoria rectè factorum & libertate contentum negligere humana. Cicer. Bruto. 49. Abeunt omnia unde orta sunt. Cato Maior. 50. Nemo confidat, semper sibi illud stabile et firmum

270 PIARVM SENTENT. mum permansurum, quod fragile & caducum sit. Tuscul. 51. O dij boni quid est in hominis uita diu? Mihi na diuturnum quidem quicquam uidetur, in quo est alquid extremum. cum enim id aduenit, tum illud quod praeterijt, effluxit: tantum remanet quod uirtute & recte factis sis consecutus: horae quidem cedunt e dies & menses & anni, nec praeteritum tempus unquam reuertitur, nec quid sequatur, sciri potest. Cato Maior. 52. Quis est, quamuis sit adolescens, cui sit exploratum, se ad uesperum eße uicturum? Cato Mai. 53. Nemini exploratum potest esse, quomodo sese habiturum sit corpus, non dico ad annum, sed ad uesperum. 2. de Finib. 54. Homines nos esse meminerimus, ea lege natos, ut omnibus telis fortunae proposita sit uita nostra: neque esse recusandum, quò minus ea, qua nati simus, conditione uiuamus: neue tam grauiter eos ca sus feramus, quos nullo consilio uitare possumus, euen tisque aliorum memoria repetendis, nihil accidisse no ui nobis, cogitemus. Cic. Titio, Famil. 5. 55. Vtrum uiuere an mori sit melius, dij immortales sciunt: hominem quidem arbitror scire neminem. 1. Tusc. 56 Ex ipsa uita discedimus tanquam ex hospitio, non tanquam ex domo: commorandi enim nobis natu ra dis
rimorun manis uitijs c sdediderunt m à consilio ciPuruarut, quibus igio, suntq. in diorum, his ad illos atreditus. 1.T1s 61, Eorum derunt, egr: libidir. Obominum i. psamuel. lum, nisi

EX CIC. LIB. IIII. 271 ra diuersorium, non habitandi dedit. Cato Maior. 7 Mors terribilis est ijs, quorum cum uita omnia extinguuntur: non ijs, quorum laus emori non potest. Parad. 58. Sic habeto, te non esse mortalem, sed corpus hoc. Som. Scip. 59 Corpus hoc est mortale, animi uero motus sem piterni. Pro Seſt. 60 Duae sunt uiae, ut ait Socrates, duplicesque cur sus animorum e corpore excedentium. Nam qui se humanis uitijs contaminarunt, & se totos libidinibus dediderunt: ijs deuium quoddam iter & seclusum à consilio deorum. Qui autem se integros castosque seruarunt, quibusque fuit minima cum corporibus con tagio, suntque in corporibus humanis uitam imitatideorum, his ad illos, a quibus sunt profecti. facilis pa tet reditus. 1.Tusc. 61. Eorum animi, qui se corporis uoluptatibus dediderunt, earumque se quasi ministros praebuerunt, im pulsuque libidinum uoluptatibus obedientium, deorum & hominum iura uiolarunt, corporibus elapsi, circa terram ipsam uolutantur, nec in hunc locum caelestem.i. in caelum, nisi multis exagitati seculis, reuertuntur. (Somn. Scip.) 62 Qui recte et honeste curriculum uiuendi à natura datum confecerit, ad astra facile reuertetur: non qui aut immoderate, aut intemperanter uixerit. De Vni.

272 PIARVM SENTENT. 63. Omnibus qui patriam conseruarint, adiuuerint auxerint, certus est in caelo ac definitus locus, ubi beati sempiterno aeuo fruantur. Som. Scip. 64. Omnium animi sunt immortales, sed bonorum fortiumque diuini. 2. de Leg. 65. Bonorum uirorum mentes mihi diuinae atque aeternae uidentur, & ex hominum uita ad deorum reli gionem sanctimoniamque demigrare. pro C. Rab. 66. Tunc erimus beati, quum corporibus relicti. cupiditatum & aemulationum erimus expertes. Tuscul. 67. Vestra quae dicitur uita, mors est. So. Scip. 68. vetat dominans ille in nobis Deus, iniuſſu hinc nos suo demigrare. Quum uero causam iustam Deus ipse dederit, nae ille medius fidius uir sapiens laetus ex his tenebris in lucem illam excesserit: nec tamen illa uincula carceris ruperit, leges enim uetant: sed tanquam a magistratu aut ab aliqua potestate legit. ma, sic a Deo euocatus atque emissus exierit. I. Tusci 69. Tibi & pijs omnibus est animus in custodia corporis retinendus: nec iniussu eius à quo ille est nobis datus, ex hominum uita migrandum est, ne munus assignatum à Deo defugisse uideamur. Som. Scip. 70. Non est iniussu Imperatoris, id est, dei, depra sidio & statione uitae decedendum. Cato Maior. 71. Nisi Deus istis te corporis custodijs liberaui rit, ad caelum aditus patere non potest. Som Scip.
70 to, at horrit portalibus, uel 2 um. Non enim temus, sed profecio ret humano, rer 12 clauisset onn: um sempitern Nec unquam: ortalibu.

EX CIC. LIB. IIII. 72. Nos si quid tale acciderit, ut a Deo denuntiatum uideatur ut exeamus è uita, laeti & agentes grae tias pareamus, emittique nos e custodia & leuari uinculis arbitremur, ut aut in aeternam & planem nostram domum remigremus, aut omni sensu molestiaque carea mus. Sin autem nihil denunciabitur, eo tamen simus animo, ut horribilem illum diem alijs, nobis faustum putemus: nihilque in malis ducamus quod sit uel à dijs immortalibus, uel a natura parente omnium constitutum. Non enim temere nec fortuitò sati & creati sumus, sed profectò fuit quaedam uis, quae generi con suleret humano, nec id gigneret aut aleret, quod quum exanclauisset omnes labores, tum incideret in mortis malum sempiternum. 1. Tusc. 73. Nec unquam bono quidquam mali euenire po test, nec uiuo, nec mortuo: nec unquam eius res à dijs immortalibus negligentur. 1. Tusc. 74. improbo bene esse non potest. In Par. 75. Animi conscientia improbi semper cruciantur. 2. de Finib. 76. Impij poenas luut, &c.1. de Leg. Vide Impij.3. 77. Cuiusuis est hominis errare: nullius, nisi insipientis, perseuerare in errore. Philip. 12. 78. Facilius ijs ignoscitur, qui non perseuerare, sed ab errato se reuocare moliuntur: est enim humanum peccare, sed beluinum in errore perseuerad re in Vatin. Opti

274 VARIORVM AVCTORVM 79. Optimus est portus poenitenti, mutatio conssilij. Philipp.12. 80. Sit erranti medicina confeßio. Cic. Octa. Permulta nos consultò omisimus, & ea in primis, quae ad dicendi facultatem & exercitatio nem magis quàm ad institutum nostrum pertinere uidebantur: quibus aliquādo proprius & suus locus à nobis, si hunc nostrum laborem probari intellexerimus, tribuetur. ILLVSTRES QVAE DAM SENTENTIAE EX OPTImis quibusque alijs auctoribus selectae, per eundem Petrum Lagnerium. Virtus. IRTVTE homini a dijs immortalibus nihil melius datum est. Amplissimum sibijpsi praemium est uirtus Ipsa quidem uirtus sibimet pulcherri ma merces. Sil. Ital. Omnia ei adſunt bona, quem penes eſt uirtus. Plautus. Sola uirtus expers sepulcri. Virtuti fortuna cedit. Virtus fortunae non est indiga. Virtus fortunare solet. Sall. Nunquam potest non esse uirtuti locus. Seneca, Virtuti omnia parent. Domat omnia uirtus. Sallust Famam extendere factis, Hoc uirtutis opus. Virg. Virtutis & gloriae comes inuidia.
artutemus.

SENTENT. LIB. V. 275 Virescit uulnere uirtus. Virtutis praemium honor. Sall. Ipsa sese uirtus satis ostendit. Virtus neque dono datur, nec accipitur. Virtus eripi nec surripi potest unquam, neque naufragio, neque incendio amittitur. Cicer. Nunquam Stygias fertur ad umbras Inclyta uirtus. Seneca. Virtus aeterna praeclaraque habetur. Plautus. Qui per uirtutem perit, non pol interijt. Bonum est, quidquid ex uirtutis geritur imperio. Quod rectum & honestum & cum uirtute est, hoc demum est bonum. Cicero. Sat habet fautorum semper, qui rectè facit. Plautus. Sera nunquam est ad bonos mores uia. Bene uiuere, bis uiuere est Ad uirtutem una & ardua est uia. Ad gloriam uirtutis uia peruenitur. Virtutem incolumem odimus, Sublatam ex oculis quaerimus inuidi. Horatius Probitas laudatur & alget. Iuuenalis. Haud facilè emergunt, quorum uirtutibus obstat Res angusta domi. Bonos imitari, quàm ijs inuidere praestat. Vbimalos praemia sequuntur, haud facilè quisquam gratuitò bonus est. Sallustius. Plerunque nos fallit uitium specie uirtutis & umbra. Prosperum ac felix scelus, Virtus uocatur. Seneca Pauore carent, qui nihil commiserunt: at poenam semper ob oculos uersari putant, qui peccarunt. Vacandum non modò omni crimine, sed & criminis cuiuscunque suspicione. Oderunt peccare boni uirtutis amore Horatius. Oderunt peccare mali formidine poenæ Semita certè Tranquillae per uirtutem patet unica uitae. Iuue. Affee S 2.

276 VARIORVM AVCTORVM Affectibus bene uti, uirtus male uti uitium. Nobilitas sola est, atque unica uirtus. Iuuenal. Statuae huiusmodi relinquendae, quae uirtutis sint monimi magis, quam staturae corporis. Virtute decet, non sanguine niti. Claudian. Sola perpetuo manent Subiecta nulli mentis atque animi bon Omnis spes in uirtute ponenda. Seneca. Prudentiæ PRVDENTES dij amant, & oderunt malos. Priusquam initium rectè constitueris, stultum est de exitu consilium capere. Istuc est sapere, non quod ante pedes modò est, uidere, sed etiam illa, quae futura sunt, prospicere. Terent. Priusquam incipias consulto, & ubi consulueris, maturè facto opus est. Sallust. Praeterita reprehendi possunt, corrigi non possunt. Cum re mutare consilium, prudentis est. In capiendis consilijs festinatio rationis inimica mentis praestrin git oculos. Haud facilè animus uerum prouidet, ubi odium, amicitia, ira, atque misericordia intercedunt. Nunquam ita quisquam bene subducta ratione ad uitam fuit, Quin res, aetas, usus semper aliquid adportet noui etc. Terenti Perbeati sunt, qui eum tenent uitae cursum, ut uel in negotio sim periculo, uel in otio cum dignitate uersentur. Ciceros Serae sunt hominum lamentationes, prorsusque uituperandae, quam occupatas in ijs lugendis cernimus, quae uitio suo, desidias contigerunt. Primus ad sapientiam gradus, seipsum nosse quod ut omnium de ficillimum est, ita longe utilissimum. Feliciter is sapit, qui periculo alieno sapit. Plautus. Felix quicunque dolore Alterius disces posse carere tuo. Titul. Scitum est, periculum ex alijs facere, tibi quod ex usu siet. Tu
Fortunam de timmest in plpræcipit. nodus in 1 gultraciti

SENT. LIB. V. 27 Ita comparata est omnium hominum natura, aliena melius ut uideant & iudicent, quàm sua. Ibid. Suus cuique attributus est error. Sed non uidemus manticae quod in tergo est. Catul. Aliena sic nobis tractanda sunt, ut nostrarum no obliuiscamur. Sal. Stultitiae est, alienam rem suo periculo curare. Prudentis est mortis meminisse. Sapientissimus quisque animo aequissimo moritur, stultissimus vniquissimo. Aestas non semper fuerit, componite nidos. Hesiodus. Carpediem, quam minimum credulus postero. Horat. Viue memor quàm sis æui breuis. Seranimis uita est crastina, uiue hodie. Martial. Dum lucet, uiue. Vtendum praesentibus. Memineris iuuenis, quòd aliquando senex eris. Est sua rebus pulchritudo, sed & interim desinit. Siultus est, qui quae obtulit opportunitas, non amplectitur. Bene qui latuit, bene uixit, & intra. Ouid. Fortunam debet quisque manere suam. Optimus est in omnibus rebus modus, laudabilisque mensura. Boeto, Quod praecipiti uia Certum deserit ordinem, Lætos non habet exitus. Est modus in rebus, sunt certi denique fines, Quos ultra citraque nequit consistere rectum. Horat. In omni re uidendum, ne quid nimis. Terent. flagitium est, te alijs consilium dare, foris sapere, tibi non posse auxiliarier. Terent. Lente festinandum est. Habent paruae commoda magna morae. Ouid. Quod cauere possis, stultum est admittere. Terent. Prudentis est in plerisque conniuere. In auido ingenio saepe prauum uincit consilium. Ineuntis aetatis inscitia senum constituenda & regenda est proui dentia. Stultuns s iij.

278 VARIORVM AVCTORVM Stultum est dimensionibus terrarum studere, & seipsum nescire metiri. Dijs proximus ille est, Quem ratio non ira mouet. Claud Vtilia iucundis praeferenda sunt, cum obtineri utrunque non potest Vix sibi ipsi, nedum alij credet prudens. Ab altero expectes, alteri quod feceris. Terent, Omnia prius experiri quàm armis, sapientem decet. Euentus stultorum magister. Dulce est desipere in loco. Horat. Fortitudinis. FORTIOR est, qui se, quàm qui fortissima uincit Moenia, nec uirtus altiùs ire potest. Omne solum forti patria est. Ouidius. Patria est, ubicunque uirtus sedem sibi elegerit. Fortium uirorum est magis mortem contemnere, quàm ama re uitam. Quemcunque fortem uideris, miserum neges. Seneca. Fortes fortuna adiuuat. Terentius. Magnum faciunt hominem res aduersae, quemadmodum se cundae felicem. Crescit in aduersus uirtus. Necessitudo etiam timidos fortes facit. Sallust. Scilicet aduersis probitas exercita rebus. Ouidius. Tristi materiam tempore laudis habet. Quanta cuiusque animo audacia natura, aut moribus inest, tanta in bello patere solet. Sallust. Platt. In re mala animo si bono utarem, iuuat. Lucret. In dubijs homines spectare periclis Conuenit, aduersisque in rebus noscere qui sint. Animus aequus, optimum est aerumnae condimentum. Plaut. Explorant aduersa uiros, perque aspera duro, Silius Ital. Nii itur ad laudem uirtus interrita cliuo. In suo quisque periculo magnum habet animum
Nibiltam Inuia uirtu Eneruos: Nihilint

SENTENT. LIB. V. 279 Scitum est profectò quiddam, & in medijs malis ea quenquam sapere, quae sapere est opus. Virg. Tune cede malis, sed contra ardentiùs ito. Haud eſt uirile terga fortunæ dare. Seneca. Facere ſolent extrema ſecuros mala. Ouid. Apparet uirtus, arguiturque malis. Facilè supplicium perpeti, se supplicio liberare est. Vt ualeas multa ferenda tibi. Virgilius. Superanda omnis fortuna ferendo est. Audaces fortuna iuuat, timidosque repellit. Mors terribilis est ijs, quorum cum uita omnia extinguuntur, non ijs quorum emori uirtus non potest. Audendum tibi aliquid, si uis esse aliquid. Non fit sine periculo facinus magnum et memorabile. Terent. Laus erit in magnis & uoluiſſe ſat est. Vt desint uires, tamen est laudanda uoluntas. Ouid. Nihil tam altè natura constituit, quò uirtus non possit eniti. Inuia uirtuti nulla est uia. Tendit in ardua uirtus. Ouid. Eneruos animos uirtus odiſſe ſolet. Nihil intentatum relinquit uirtus. Amicitiae. 4. NEque salsum prorsus, neque suaue esse potest quicquam, ubi amor non admiscetur. fel quod est amarum, id melfaciet. Plau. Non aqua, non igni, non aere pluribus locis utimur, quàm amicitia. Cicero. Solem e mundo tollunt, qui amicitiam è uita tollunt. Cic. Tantum boni est in amicitia, ut ad eam rem perficiendam deo rum atque hominum munera uideantur concurrere. Xenoph. Amicus est desiderabile nomen, homo uix apparens, infelicitatis refugium, uix inuenienda possessio, secretorum receptor, indeficiens quies, amanda felicitas. Aequalitate animorum constat amicitia. Idem

280 VARIORVM AVCTORVM Idem uelle atque idem nolle, ea demum firma est amicitia. Sar Eadem cupere, eadem odisse inter bonos, inter malos factio est Solus est homo amico amicus. Amicitia omnibus rebus humanis anteponenda. Senec. Odit uerus amor nec patitur moras. Tardo amico nihil est quidquam inaequius. Plautus. Amor qui renuit operari, amor non est. August. Vbi amici, ibidem opes. Plautus. Is amicus est, qui in re dubia, re iuuat, ubi re est opus. Amicus certus in re incerta cernitur. Cic. Scilicet ut fuluum spectatur in ignibus aurum, Tempore sic duro est inspicienda fides. Ouidi. Stat nulla diu mortalibus usquam Fortuna titubate fides. Oui donec eris felix multos numerabis amicos Tempora si fuerint nubila, solus eris. Ouid. Fidem secunda poscunt, aduersa exigunt. Seneca. Extra fortunam est, quidquid donatur amicis: Martial. Quas dederis, solas semper habebis opes. Si quid erga amicum benefeceris, aut consulueris fideliter, non ui deris meruisse laudem munere functus tuo. Reconciliata simultate, quamlibet leues suspiciones fugiendae sunt. Verus amor nullum nouit habere modum. Proper. Coniunctio animorum maxima cognatio est. Qui uere amat, praeter unum amare non potest. Opitulandum amicis, sed usque ad aras. Contra patriam arma pro amico sumenda non sunt. Cic. Est quatenus amicitiae dari:enia possit. Omnia cum amico discutienda sunt primùm autem discutiendus probandusque amicus ipse est. Amicitijs non est utendum ut floribus, tandiu gratis quandiu recentibus. Sallust. Veteres amicitias pro consequentium nouitate non fastidias. Plau Amicorum nunquam cuiquam hominum satis fuit. Amicos
nf.

281 SENT LIB. V. Amicos res inuenit. Amicorum communia debent esse omnia. Nomen amicitiae barbara corda mouet. Ouid. Amandi nec multi, nec nulli. Amicitiae immortales esse debent, mortales inimicitiae. Cic. Periculosum est, inter amicos de re aliqua statuere nam ita necessum est alterum ex his prorsus inimicum habere. Bias. Optimam uitae suppellectilem sibi coparauit, qui amicos parauit. Paupertatis ac diuitiarum. MAGNVM uectigal est parsimonia. Cicer. Diuitiae grandes homini sunt, uiuere parce. Lucret. Sires tua non sufficiat tibi, tu parcendo fac ut sufficias rei tuae. Pauper non est is cui rerum suppetit usus. Horat. Egens aeque est is cui quod est non sufficit, atque is, qui nihil habet. Quod satis est, cui contingit nil amplius optet. Horat. Bene est, cui Deus obtulit Parca quod satis est manu. Facinus audax incipit, Qui cum opulento pauper coepit rem ha bere, aut negotium. Plautus. Curia pauperibus clausa est. Ouidius. Paupertas nulli malum est, nisi repugnanti. Magnum pauperies opprobrium iubet & facere & pati. Horat, Nil habet infelix paupertas durius in se, Quàm quòd ridiculos homines facit. Iuuenal. Magister artis, ingenijque largitor Venter. Persius. Paupertas omnes artes perdocet. Difficile est pauperem philosophari. Seruiet aeternum, qui paruo nesciet uti. Horat. Inopiae pauca desunt, auaritiae omnia. Locum uirtutis deseruit, qui Semper in augenda festinat & obruitur re. Horatius Auaritia adeoque pecuniae studium, fidem, probitatem ceterasque bonas artes subuertit. Lucribonus est odor ex re Qualibet Iuuenal. NunS 5

282 VARIORVM AVCTORVM Nunquam expletur cupiditatis sitis. Horatius. Pecunia auaro supplicium est. Semper auarus eget. Nimium ad rem in senecta attenti sumus. Crescit amor nummi, quantum ipsa pecunia crescit. Iuuen. Et minus hanc optat qui non habet. Rape, congere, aufer, posside relinquendum est. Mart. Solius temporis honesta auaritia est. Vbi quis pecuniam habet, necesse est, ut aut seipsum aut pecumiam uilem habeat. Auarus multa multis saepe suasit perperam. Plaut. Solus ferrum, mortemque timere. Auri nescit amor. Luca. Diuitiarum fluxa est atque fragilis gloria. Animus hominis diues, non arca appellari solet. Diuites non solum cruciantur libidine augendi ea, quae habent sed etiam amittendi metu. Cicero. Et genus & uirtus nisi cum re, uilior alga est. Horat. Omnia pulchris diuitijs parent. Prima peregrinos obscoena pecunia mores Iuuenal. Intulit, & turpi fregerunt saecula luxu Diuitiae molles. Diuitiarum cupido ibi est, ubi & luxus ususque. Qui suis contentus est, is uere ditissimus est. Cicer. Cui tanta possessio est, ut ad liberaliter uiuendum facile contentus sit, qui nihil quaerit, nihil appetit, nihil optat amplius, his demum diues appellandus est. Cicero. Virtute qui praediti sunt, soli sunt diuites. Opes sunt sarcinae mentis. Cicero. Imperat aut seruit collecta pecunia cuique. Horat. Aurum omnes uincta iam pietate colunt. Propert. Aureanunc uerè sunt saecula, pluribus auro Vænit honos. Nemo extollere sese, & diuina mortalis attingere potest, ni Sallustius. omissis pecuniæ & corporis gaudijs. Fortunae bonorum uti initium, sic finis est. In pretio pretium nunc est. Quidius. CrescenExercitiu

283 SENTENT LIB. V. Crescentem sequitur cura pecuniam, Maiorumque fames. Pecuniam in loco negligere, maximum interdum est lucrum. Ter. Exercitij, seu laboris, & ignauiae. 6. DII nobis laboribus omnia uendunt. Quifelices aliquando esse uolunt, laborare debent. Qui studet optatam cursu contingere metam, Multa tulit fecitque puer, sudauit & alsit. Horatius. Vigilando, agendo, bene consulēdo, prospere omnia cedūt. Sall. Mala mille affligunt hominem, cui segne & inutile corpus. Nemo unquam ignauia immortalis factus est. Difficilia quæ pulchra. Qui dormiunt libenter, sine lucro & cum malo quiescunt. Plau. Sinon Intendes animum studijs & rebus bonestis, Inuidia uel amore uigil torquebere. Horat. Desuetudo pigritiam, pigritia ueternum parit. Virgilius. Exercitium potest omnia. Labor omnia uingit improbus. Virgilius. Spe otij sustentatur labor. In tenui labor, at tenuis non gloria. Magnae curae, magna merces, Quae laboriosa sunt iuuentuti studia, haec sunt Iucunda senectuti otia. Laboris condimentum est otium. Par est fortuna labori. Quod fuit durum pati, meminisse dulce est. Si quid feceris honestum cum labore, labor abit, honestum ma net. Si quid turpe cum uoluptate, turpitudo manet, uoluptas abit. Blando ueneno desidiae uirtus paulatim euicta senescit. Nihil tam difficile, quin quaerendo inuestigari possit. Omne opus difficile apparet, antequàm tentaueris. Teren. Nihil tam facile, quin difficile fiat, si inuitus facias. Voluptatis. IN regno uoluptatis uirtuti non est locus. Nae illi falsi sunt, qui diuersissimas res pariter expectant, uoluptatem & præmia uirtutis. Volupta

284 VARIORVM AVCTORVM Voluptatibus simul & uirtuti nemo seruire potest. Voluptas est malorum esca, quòd ea non minus homines. Quàm hamo capiantur pisces. Plautus. Hominis praestantia indigna est uoluptas. Est uirtus placitis abstinuisse bonis. Facilè ingenia adolescentum ab honesta disciplina ad luxum dilabuntur, Luxum suadet licentia. Suadent breuem praesentia fructum. Copia, luxusque nimius, ad uoluptatem facillime allicit. Nulla est adeo uoluptas, quae no assiduitate sui fastidium pariat. Copia fastidium parit. Plin. Voluptates commendat rarior usus. Iuuenalis Poenitentia dolorque uoluptate comparantur. Plaut. Ita dijs placitum, uoluptati ut moeror comes consequatur. Dolor ac uoluptas Inuicem cedunt, at breuior uoluptas. Sene. Voluptatum usurae morbisunt. Sperne uoluptates nocet empta dolore uoluptas. Horat. Miscentur tristia laetis. Ouidius. Qui minus delitiarum nouit in uita, minus timet mortem. Fortunae. FORTVNA opes auferre, non animum potest. Fortuna fortes metuit, ignauos premit. Seneca Oblatam utranuis fortunam iuxta suscipere discat, qui animo esse tranquillo cupit. Fortuna meliores sequitur. Seneca. Probitatem, industriam, ceterasque bonas artes, neque dare neque eripere cuipiam fortuna potest. Sallustius. Fortuna cùm blanditur, tunc uel maximè metuenda. In secundis nihil minus, quàm confidendum. Parcius obsequenti fortunae potius fidendum, quàm usque quaqui fauenti. Fortunae muneribus utendum, non fidendum. Seneca. Fortuna nunquam perpetuo est bona. Fortie.
Prinder Omnib. nobis c. Bonafortur.

SENT. LIB. V. 285 Fortuna saeuo laeta negotio, & Ludum insolentem ludere pertinax. Transmutat incertos honores, Nunc mihi, nunc alij benigna, Nulli praestat uelox fortuna fidem. Horat. Caeca fortuna est, & eos plerunque efficit caecos, quos complexa est. Fortuna, ut medicus ignarus, multos caecat. Cic. Res secundae non habent unquam modum. Seneca. Lasciuiam amant atque superbiam res secundae. Sallust. Omnes, cùm secundae res sunt maximè, tum maxime meditari secum oportet, quo pacto aduorsam aerumnam ferant. Teren. Cui spes omnis & ratio & cogitatio pendet à fortuna, huic nihil oportet esse certi, nihilque quod exploratum habeat perman surum sibi, ne unum quidem diem. Cicero. Faber est quisque fortunae suae. Fortuna non mutat genus. Suam cuique mores fingunt fortunam. Perinde ut quisque fortuna utitur, ita praecellit. Plautus Omnibus nobis ut res dant sese, ita magni atque humiles sumus. Te Bona fort unae perinde sunt, ut animus illius, qui ea possidet Qui uti scit, ei bona qui non utitur recte, mala. Fortunam citius reperias, quàm retineas. Fortunam cum abire permiseris, frustra postmodum Fugientem implorabis. Plin. Naturam plerunque fortuna corrumpit. Martial. Dira libido fortunae comes. Ouid. Fortuna multis nimis dat, satis nulli. Martial. Dat quodcunque libet fortuna, rapitque Ouid. Fortuna in omni re domiuatur. Sallust. Turba tremens sequitur fortunam semper & odit: Iuuenal. Ad ſaturitatem non est opus fortuna Nam quod necessitati sat est, tollit irata. Leuis magnas opes huc fert & illuc casus. Breuis est magni fortuna fauoris. Minùs in paruis fortuna furit. Felicitatis comes inuidia. Sencca. Fortæ

286 VARIORVM AVCTORVM Fortuna simul cum moribus immutatur. Seneca Successum fortuna, experientiam laus sequitur. Sallust. Quem res plus nimio delectauere secundae, Mutatae quatient. Horat. Laeta omnia raro sine infelicitate aliqua eueniunt. Fortuna arbitrijs tempus dispensat ubique. Ouidius. Hominem esse calamitosum. DII nos quasi pilas homines habent. Plautus. Ludit in humanis diuina potentia rebus, Et certam praesens uix habet hora fidem. Ouidius. Quemcunque miserum uideris, hominem scias. Seneca. Ea est humanarum rerum natura, ut nihil sit omni ex parte beatum Vt sunt humana, nihil est perpetuum datum. Plautus. Nihil est homini perpetuum bonum Iam huic uoluptati hoc ad inuentum odium est. Prima pars aeui sese nescit media curis obruitur ultima molesta senectute premitur. Plautus. Iuuenta nihil est fugacius, quae ubi auolarit semel, redit nunquam Optima quaeque dies miseris mortalibus aeui Prima fugit subeunt morbi, tristisque senectus, Et labor, & durae rapit inclementia mortis. Virgil Senectus ipsa morbus est. Terentius. Obrepit non intellecta ſenectus. Iuuenalis. Multa ferunt anni uenientes commoda secum, Multa recedentes adimunt. Horatius Formae gloria fluxa atque fragilis est. Res est forma fugax. Forma exigui temporis donum est. Nec forma aeternum, haud cuiquam est fortunaperennis: Longius aut propius mors sua quenq; manet. Propert. Oculi nostri tum demum miserrimi sunt, ubi coguntur pauper tatem nostram conspicere. Ita plerique ingenio sumus omnes, nostri nosmet paenitet. TerRes humanae fluxae & mobiles saepius in aduersa mutantur. Sali Immor
(xrarumse) mniaortao

SENTENT. LIB. V. 287 Immortalia ne speres monet annus, & almum Horat. Quae rapit hora diem. Seneca. Nouit paucos Secura quies. Nulla dies moerore caret. Tu quancunque Deus tibi fortunauerit horam, Grata sume manu. Horatius. Gaudia non remeant, sed fugitiua uolant. Martialis. Finis alterius mali, Gradus est futuri. Seneca. Leue est miserias ferre, perferre est graue. Nihil iucundum, quod nemo uidet, ne ipsae quidem opes. Omnium rerum uicissitudo est. Terentius. Sæuis inter ſe conuenit urſis Ast homini ferrum lethale incunde nefanda Iuuenalis. Produxisse parum est. Vnicuiq; dedit uitium natura creato. Propert. Curarum somnus domitor, pars est humanae melior uitae. Omnia orta occidunt, auctaque senescunt. Sallust. Homo se prius morti, quàm uitae parare debet, atque adeo putare, extremum sibi semper adesse diem. Vita & mors iure naturae sunt. Haec est hominis conditio, ut quam citò in lucem exeat, moriturus existat. Quis furor est atram bellis accersere mortem? Imminet, & tacito clam uenit illa pede. Tibullus. Mors aequat summis infima, inuoluit humile pariter et celsum ca Ipse iubet mortis nos meminisse deus. Martialis puta Stat sua cuique dies, breue & irreparabile tempus Virg Omnibus est uitae, Fata manent omnes, Mille modis lethi miseros mors una fatigat. Quem sors dierum cunque dabit, lucro Appone. Horatius. Omnes una manet mors. Et calc anda semel uia lethi. Et pace & bello cunctis stat terminus aeui. Sil. Ital. Viue uelut rapto, fugitiuaque gaudia carpe, Perdiderit nullum uita reuersa diem. Martial. Qais

288 VARIORVM AVCTORVM Quis scit an adijcient hodierna crastina uitae Tempora dij superi? Horatius. Nemo tam diuos habuit fauentes, Crastinum ut posset sibi polliceri. Seneca. Mors ultima linea rerum est. Horat. Mors sola fatetur Quantula sunt hominum corpuscula. InuenNemo quam bene uiuat, sed quandiu, curat: cum omnibus possit contingere, ut benè uiuant ut diu, nulli. Vita humana similis est ferro, quod si exerceas, atteritur si non exerceas, rubigo consumit. Sallustius. In luctu atque miserijs mors aerumnarum requies, non cruciatus est. Vt bene uiuitur, diu Viuitur. Plautus. Dominij ac seruitutis. LIBERTATEM nemo bonus, nisi cum anima simul amittit. Omnes profectò liberi libentius Sumus, quàm seruimus. Propriae telluris herum natura neque illum, Nec me, nec quenquam statuit. Horatius. Libertas per inertiam amittitur. Liber est is existimandus, qui nulli turpitudini seruit. Natura mortalium auida est imperij. Plautus. Ea demum tuta est potentia, quae uiribus suis modum imponit. Vim temperatam dij quoque prouehunt In maius: ijdem odere uires, Omne nefas animo mouentes. HorFacilitate nihil est homini melius, neque clementia. Pudore & liberalitate liberos Retinere, satius esse credo, quàm metu. Deteriores omnes sumus licentia. Terentius. Immodicus libertatis usus seruitutis quandoque occasio fuit Durum & inuisum & graue est, Seruitia ferre. Pessimus quisque asperrimè rectorem patitur. Serui aere parati iniusta imperia Dominorum non perferunt. Facile est imperium in bonis. N

SENTENT. LIB. V. 289 Non qui iussus facit aliquid miser est, sed qui inuitus. Non decet superbum esse hominem seruum. Plautus. Plautus. Plus oportet scire seruum, quàm loqui. Omnis animi debilitata & humilis & fracta timiditas seruitus est. Cicero. Asperius nihil est humili, cùm surgit in altum. Claudia. Nulla fides regni socijs, omnisque potestas Impatiens consortis erit. Lucanus. Particeps dominationis neque fuit quisquam, neque, si pati potuisset, orbis terrarum bello concussus foret. In maxima fortuna minima licentia esse debet Minimum decet licere cui multum licet. Sallustius. Seneca. Multos timeat oportet, qui timetur à multis. Raro contingit, eum à multis diligi, qui non merito, sed arrogan tia pluribus nititur anteferri. Seneca. Odia qui nimium timet, regnare nescit. Ars prima regni est, posse inuidiam pati. Malus est miniſter regij imperij pudor. Timendus tibi populus apud quem multa possis. Tutus esse non potest, quem maxima pars hominum extinctum esse cupiat. Seneca. Estregis alti spiritum regi dare. Multa cura summo imperio inest. Quiquaerit alta, is malum uidetur quaerere. Plaut. Venenum in auro bibitur. Seneca. Iniqua nunquam imperia retinentur diu. Regna cum scelere omnibus Sunt exilijs grauiora. Senec. Virtus & summa potestas Non coëunt. Lucan. Vtnemo doceat fraudis, & sceleris uiam Regnum docebit. Seneca. Nemo alteri imperium uolens concedit, & quamuis nouus atque clemens sit, qui plus potest, tame cui malo esse licet, formidatur. Non bene conueniunt, nec in una sede morantur Maiestas & amor. Ouid. Regum

290 VARIORVM AVCTORVM Regum pernicies adulatio. Errat longe mea quidem sententia, Qui imperium credit grauius esse, aut stabilius Vi quod fit, quàm illud quod amicitia adiungitur. Terent. Non exercitus, neque thesauri praesidia regni sunt, uerùm amic quos neque armis cogere, neque auro parare queas, officio fide parantur. Sallustius. Regiae uoluntates plerunque ut uehementes, sic mobiles sunt, a saepe ipsae sibi aduersae. Sallustius. Regis ad exemplum totus componitur orbis. Circa regna tonat. Nunquam placidam sceptra quietem Certúmue sui tenuere diem. Seneca. Vis consili expers, mole ruit sua. Horatius. Imperium his facilè artib. retinetur, quibus initio partum est. Sal. In seruitutem cadere de regno, graue est. Seneca. Amoris. Qui in amore praecipitauit, peius perit, quam si saxa saliat. Plau Vis magna mentis, blandus atque animi dolor, Amor est. Amor amoris expers non est. Seneca. Nox & amor uinumque nihil moderabile suadent Illa pudore uacat, Liber amorque metu. Ouid. Libertas quoniam nulli iam restat amanti, Nullus liber erit, si quis amare uolet. Propert. Insanum est & malum, in hospitium diuorti ad cupidinem. Quisquis in primo obstitit, Pepulitque amorem, tutus ac uictor fuit. Qui blandiendo dulce nutriuit malum, Sero recusat ferre, quod subijt iugum. Seneca. Solus amor morbi non amat artificem. Propert. Quae res Nec modum habet, neque consilium, ratione modoque Tractari non uult in amore haec sunt mala Bellum, pax rursum. Terent. Amorem sectari solent, cura, aegritudo, dolor, nimiaque elegantia Nemo
mento conse minemperurat. printempere: interamentis.

291 SENTENT. LIB. V. Nemo ſine grandi malo, Plaur. Praeter quam res patitur, studet elegantiae. Pulchra mulier nuda, erit quam purpurata pulchrior. Meretrix non absimilis mari quod das deuorat, nunquam abunPlautus. dat. Hoc unum in ore perpetuò habent meretrices, da mihi, atque affer mihi. Amori accedunt haec uitia, Insomnia, aerumna, error & terror & fuga, Ineptia, stultiaque adeò & temeritas, Incogitantia, excors immodestia, Petulantia, cupiditas, & maleuolentia Inhaeret etiam auiditas, desidia, iniuria, Inopia, contumelia & dispendium, Multiloquium, pauciloquium, &c. Plaut. Improbe amor, quid non mortalia pectora cogis? Saeuus amor docuit natorum sanguine matrum Virgilius. Commaculare manus. Crudelis amor cuius parua flamma primo uapore delectet at fomento consuetudinis exaestuans, immodici ardoris totum hominem perurat. Amor in tempore uires capit, & paulatim totum hominem am plexatur. Amantes amentibus haud dissimiles, qui seipsos nesciunt, & quid agant ignorant. Celerem habet ingressum amor, regressum tardum. Dulce est insanire in loco. Qui amat, si quod amat habet, id satis habet sibi. Pro cibo, uidere, amplecti, osculari, atque alloqui. Amantium est, etiam naeuos eius quod amant, exosculari, Nulla non hora somniamus, quod amamus. Vbiuanis somnijs enutritur amor, praecordijs insedit Amoris praemium, fructusque libidinis, aliquando sola cogitatio Supplicium uero graue, frustratio cupiditatis. Consuetudo & mores fugant duritiam, & obstinaciam inimicam amori. Falſa T 2

292 VARIORVM AVCTORVM Falsa dulcedine fouentur amantes: Haec tum demum se procùm dirimitur amor. Dulces amorum insidiae Facilè irati uerbo mutantur amantes. Propert. Amantium irae amoris redintegratio est. Terent. Rara est concordia formae Atque pudicitiae. Iuuenal. Nimia est miseria, pulchrum esse hominem nimis. Plaut. Tunc uiuere castè Asperius, cum prompta Venus. Claud. Nec regna socium ferre nec tædæ sciunt. Non bene cum socijs regna Venusque manent. Seneca. Amor perennis coniugis castae manet. Caecus amor nonnunquam admiratur neglecta. Seneca Omnia uincit amor. Virgilius. Sobrietatis. BVCCAE. Noscenda est mensura tuae. Iuuenal. Non uinum moderari, sed uino solent, qui quidem probi sunt. PlauVina parant animos Veneri. Ouidius. In uinum mutum confertur plerunque culpa quod si loqui posset, defenderet. Nimis est uile uinum, atque amor, Si ebrio atque amanti impune facere quod lubeat licet. Plaut. Homini cicuta est uinum. Plinius. Vino forma perit, uino corrumpitur aetas. Propert. Vinum memoriae mors. Plin. Magnum hoc uitium uino est, pedes captat primum, luctator delosus est. Plautus. Quem tu asseruare rectè ne aufugiat, uoles, Esca atque potione uinciri debet. Apud mensam plenam homini rostrum deliges, Dum tu illi quod edat, & quod potet praebeas Arbitratu suo affatim quotidie, Nunquam aedepol fugiet. Verecundari neminem Apud mensam decet. Plaut. Taciturnitatis. Qui non nouit tacere, nescit loqui. Panis
guasimfrae umorganum e. tum bono
Bene.

SENT. LIB. V. 293 Poenituit aliquando locutum esse, tacuisse nunquam. Optimus est homini linguae thesaurus, & ingens Gloria, quae parcis mensurat singula uerbis. Hesiod, Effraeni oris, & exlegis dementiae extremum infelicitas occuHoratius. pat. Linguam compescere, uirtus non minima est. Seneca. Mors & uita in manibus linguæ. tenent. Maledicentia stultorum thesaurus, quem in lingua reconditum Qui inconsideratè loquitur, sentiet mala. Inter pocula praesertim seruandum silentium. Stultus non nouit silentium seruare. Percontatorem fugito, nam garrulus idem est. Horat. Alium silere quod uoles primus sile. Seneca. Langua hominum ad iudicia praeceps. Semel emissum uolat irreuocabile uerbum. Horat. Lingua si infraenis est & prodiga, interdum maximarum cladium organum est. at si parca & prouida, in ea particula ingentium bonorum fomites latent, & prudentia inde excerpitur. Qualis uir, talis oratio. Pudicae mentis, pudicus sermo. Os sanctum, sancta promit eloquia. Imago homini ſermo est. Detrahentem auersatur uir bonus. Huic non licet alterius uituperationem patienter audire, qui nec ab alijs optat suum recipi. Verecundia silentium imperat. Beneficentiae & ingratitudinis. 14. Quod bene fit bonis, Haud perit. Plaut. Nec aurum, nec argentum, nec quidquam eorum quae accipiuntur, beneficium est, sed eius qui tribuit, animus. Benefacta benefactis cumulanda. Aliquando gratius est, quod facili, quam quod plena manu datur. Quid

294 VARIORVM AVCTORVM Quidquid sine detrimento commodari potest, id tribuatur etiam ignoto. Cicero. Serò beneficium dedit, qui roganti dedit. Eodem animo debetur beneficium, quo datur. Reddit beneficium, qui libenter debet. Nemo licenter debet reddere quod non accepit, sed extorsit. Meminisse debet is, in quem collatum est beneficium, non com memorare qui contulit. Cicero. Odiosum hominum genus officia exprobrantium. Beneficium nec in puerum, nec in senem conferendum est in hunc, quia perit antequam gratiae referendae detur opportunitas in illum, quia non meminit. Improbus est homo, qui beneficium Scit sumere, & reddere nescit. Plautus. Ingratus qui beneficium accepisse se negat, quod accepit ingratus, inquam, qui id dissimulat rursum ingratus, qui non reddit: at omnium ingratissimus, qui oblitus est. Ita sunt omnes isti nostri ciues, Plautus. Si quid benefacias, leuior pluma gratia est Si quid peccatum est, plumbeas iras gerunt. Est aliqua ingrato meritum exprobrare uoluptas. Ouid. Immunifico cantari solet, quod habes, nec habeas. Regem armis, quàm munificentia uinci, minus flagitiosum. Eruditionis ac Scientiae. OPES eiusmodi parandae, quae naui fracta simul cum domi no queant enatare. Honos alit artes, omnesque incenduntur ad studia, gloria in centque ea semper, quae apud quosque improbantur. Dignum laude uirum Musa uetat mori. Litterae pulcherrimae sunt hominis diuitiae. Quemadmodum corpus medicina, sic animum Philosophi curat. Hom

295 SENT. LIB. V. Hominis mens discendo alitur. Vita hominis sine litteris mors est, & hominis sepultura. Strenua ingenia, quo plus recessus sumunt, hoc maiores impetus edunt. Ingenium quondam fuerat pretiosius auro: Ouidius. At nunc barbaria est grandis, habere nihil. Terent. Homine imperito nunquam quidquam iniustus, Qui nisi quod ipse fecit, nihil rectum putat. Seneca. Iners malorum remedium, ignorantia est. Reliqua confuse & sine ordine. 16. LAVDIS cupiditas & timor ignauiae ad uirtutem excitant. Gloriam, honorem, imperium bonus & ignauus aequè sibi exoptant. Sallustius. Gloria alitur industria. Aequa laus est à laudatis laudari, & ab improbis improbari. Seneca. Laudare se, uani uituperare, stulti est. Qui fauoris gloriam uere petit, Animo laudari magis, quàm uoce uolet. Laus uera humili ſaepe contingit uiro. Sperat quidem animus quò eueniat dijs in manu est. Plaut. Tibullus. Credula uitam Spesfouet. Miserrimum est timere, cum speres nihil. Insperata saepius accidunt, quam quae speres. Seneca. Auxilium petendum ab omnibus, etiam ab infimis. Nihil tam firmum cui periculum non sit, etiam ab inualido, Inhumanum est male mereri de immerente. Plautus. Certa amittimus, dum incerta petimus. Nihil est quod non assidua meditatio facillimum reddat. Cui plus licet, quàm par est plus uult, quam licet. In extrema inopia constitutis haud facile est emergere. Animi molles & aetate fluxi dolis haud difficulter capiuntur. Claudia. Plus T 4

296 VARIORVM AVCTORVM Plus est seruasse repertum. Quàm quaesisse, decus. Non minor est uirtus, quàm quaerere, parta tueri. Vbi intenderis ingenium, ualet. Sall. Hoc deterius habet Respub. quo magis res priuatae florent. S. Suum cuique pulchrum. Rex suus Reginae placet. Est amor & rerum cunctis tutela suarum. Flacc. Domi industria foris iustum imperium animus in colendo liberneque delicto neque libidini obnoxius, illustres et magnos fecere plerosq;. Necesse est facere sumptum, qui quaerit lucrum. Tum denique omnes nostra intelligimus bona, Quum, quae in potestate habuimus, ea amisimus. Plautus, Laudata uirtus Crescit, & immensum gloriam calcar habet. Nimia omnia Nimium exhibent negotium. Plurimum facere, minimum de seipso loqui, prudentioris est. Quibusdam Somnum rixa facit Iuuenal. Cupienti etiam celeritas mora eſt. Nunc nunc qui foedera rumpit, Ditatur qui seruat, eget. Multa promptius est cauillari, quàm aemulari. Nullus dolor est quem non longinquitas temporis minuat atque molliat. Cicero. Dies adimit aegritudinem hominibus. Antiqua nouis praefert inuidia. Concordia paruae res crescunt, discordia maximè dilabuntur. Sal. In irrecuperabilibus optimum est remedium obliuio. Negat sibi ipsi, qui quod fieri non potest petit. Seneca. Qui timide rogat, Docet negare. Omnes res perinde sunt, ut agas, ut eas magnifacias. Ignosce alijs multa, nihil prorsus tibi. Plautus. Ingenio stat sine morte decus. Propert. Gaudet patientia duris. Lucanus. Quidquid facimus uenit ex alto. Seneca. Vulgus ingenio mobili, seditiosum est atque discordiosum, cupidum

SENT. LIB. V. 297 dum rerum nouarum, quieti & otio aduersum. Virtus est, ubi occasio admonet, despicere. Flaccus. Valerius. Nulla caelum reparabile gaza. Qui ſe habet, nihil perdidit. Non rete accipitri tenditur, neque miluio. Terent. In gerendis negotijs sequendae temporum opportunitates. Irritatae necessitatis grauissimi sunt morsus. Naturae sequitur semina quisque suae. Propert. Nitimur in uetitum semper, cupimusque negata. Ouid. Quod licet, ingratum est quod non licet acrius urit. Illicita amari ſolent. Nemo recusat ferre sortem quam omnes patiuntur. Dum uiuit, hominem noueris: ubi mortuus est, quiescas. Plaut, His nunc praemium est, qui recta praua faciunt. TerenNulli te facias nimis ſodalem, Caudebis minus, & minus dolebis. Auson. Quod quisque patitur, id uerò omnium grauissimum quisq; putat. Dociles imitandis. Turpibus ac prauis omnes sumus. Iuuenal. Melius est in coruos, quàm in adulatores incidere: hi enim uiuen tes, illi mortuos exedunt. Pœna est uehemēs, nocte dieq suū geſtare in pectore teſtē. Sall. Omne bellum sumitur facilè, ceterum aegerrimè desinit. Plau. Non laudandus est, qui plus credit quae audit Quàm quæ uidet. Horat. Teren. Ius summum saepe summa malitia est. Horat. Neglecta solent incendia sumere uires. Non licet hominem esse saepe ita ut uult, si res non sinit. TerenVenienti occurrendum est morbo. Lento gradu ad uindictam sui diuina procedit ira, tarditatemque supplicij grauitate compensat. Valer. Quem saepe transit casus, aliquando inuenit. Seneca. Omnes res laudantur atque appetuntur, ut earum rerum usus est. Cicero. Carca

298 SENTENT. EX Carere debet omni uitio, qui in alterum paratus est dicere. Semper nocuit differre paratis. Lucanus. Suus cuiq; mos genuinus est. Velle suum cuiq; est, nec uoto uiuitur uno. Persius. Quot homines, tot sententiae. Terent. Maxima pars hominum morbo iactatur eodem. Horat. Inique comparatum est, hi qui minus habent Teren. Vt semper aliquid addant ditioribus. Viue tibi, tecumque habita, nec grandia tentes Effugit immodicas paruula puppis aquas. Ouid APPENDIX SENTEN. TIARVM EX PROBATISSI. mis quibusque auctoribus selectarum, praecipue uerò ex libris Apophthegmatum D. Eras. Roterod. Deus. Rbitrio numinis res hominum sursum deorsumque uoluuntur & reuoluuntur. Qui facinus arduum concipit animo, prius a dijs optare debet animū facinori parē. Deorum, cum sint optimi natura, proprium est benefacere omnibus, nocere nemini. Deus unicus totius mundi monarcha, ma lis genijs ac impijs hominibus nonnunquam abutitur ad utilita tem Ecclesiae. Deus omnium sapientissimus sermonis est parcissimi. Deus impiorum precibus irritatur magis ad uindictam, quàri ad opitulandum flectitur. Adijs optanda potius mens bona, quàm ea quae nihil conferunt ad hominis felicitatem. Abſg
SIC huiz quam in gvls farerum homene Hominis est perremendare. Prins debet e. ratis alterae lereft, ut de le

299 APOPHT. LIB. V. Absque prouidentia Dei nihil geritur in rebus mortalium, magisque fidendum diuino sauori, quàm humanis consilijs aut uiribus. Euentus rei in manu Dei est, & huic debetur gratia, si quid fe liciter cesserit; sed interim uult nostram operam accedere. Hominis est peccare, at Dei aut hominis Deo proximi emendare peccata. Dijs carior hominum est salus, quàm multa templorum ornamenta. Dij, qui quos uelint possunt laedere, nec à quoquam laedi uicissim, non nocent nisi improbis: homines hominibus ex aequo metuendi sunt: proinde qui superbè minantur alijs, aut dij sibi uidentur, aut non cogitant id quod minantur alijs, in ipsos posse recidere. Nume magis delectatur frugalitate, quam optimis uictimis. Non eget Deus nostris impendijs: amat autem homines, quorum necessitati potest illis impendijs succurri. Deus optime nouit quid nobis bonum sit, quid non. Homo. SIC homines secundis rebus effraenati, sibique praefidentes, tanquam in gyrum orationis ac doctrinae duci oportet, ut perspe ctarerum humanarum imbecillitate uarietateque fortunae, reddantur imbecilliores. Hominis est peccare, Dei uero & hominis Deo proximi peccata emendare. Prius debet esse homini, ut malo accepto medeatur, quàm ut regerat in alterum. Ferè fit, ut de leuioribus malis querantur homines, grauiora dissimulent. Aequum est, ut homo se suis ac proprijs bonis metiatur potius, quàm externis, quae fortuna cum libet dat. cum uisum est eripit. Ciues mundi omnes ſunt homines. Nullum est animal cui tam uaria uox sit, quàm homo. Non magnae artis est, hominem eo propellere, quò suapte natura est pronus. Nemo magis est hostis homini quàm ipse sibi, dum libidinem, dion

300 SENTENT. EX dum iram, dum ambitionem uariasque cupiditates adhibet in cosilium. Homo est, cui deest pecunia homo non est, cui deest erudit Homines sunt ad uolupta tem proniores, quàm ad uirtutem Homo nullare melius cognoscitur, quàm oratione. Homo expers philosophiae, ad omne uitae functionem est inutilis Mundus hic fanum est Deo dignum, in quo constitutus homo semper honestè uelut in conspectu numinis omnia cernentis uersari debet. Animus. HABET hominis mens in alto illo silentio, corporis sen sibus iam feriatis, aliquid diuinitatis, si sese intenderit ad rerum sublimiorum speculationem. Hominis animus est corpori ceu carceri inclusus, quod quo reddas habitius, hoc magis grauatur animi uis. Animus in profunda tranquillitate constitutus ueros affectus prodit. Contra, quae uigilantes non audent profari aut agere, et noctu occurrunt in somnis. Miserior est egestas animi quàm corporis Corporis uigorem adimit aetas animi uis ad extremam uf durat ætatem. Quod animo insculptum est, nisi cum uita eripi non potest. Animus habet quo se delectet, etiam occlusis sensibus. Vt ornamenta ingenij longè pulchriora sunt externae nobili tatis insignibus ita animus natura multo praestantior est corpori. Mentis integritati corporis etiam habitum & cultum oportet congruere. Animorum morbi sunt cupiditates. Animi domicilium est corpus. In eruditis, ac sobrijs uis animi non elanguescit, sed uiget pe stiùs, augeturque usu & exercitatione. Animus in corpore ueluti praesidio collocatus est nonnunguam
VIRTVS 2. tute ad ett Nenrefer urtuten

APOHT. LIB. V. 301 quam tamen corpori plurima ab animo ueniunt mala. Animo aegrotanti medicus est oratio. Non recte amat uxorem, qui corpus amat potiùs quam animum. Animi robur & uis naturae, magno usui possunt esse Reip. Animus nec inepto pudori, nec superstitioni est obnoxius. Bona animi. IN ANIMI bonis nullum ius habet fortuna. Tum externa bona reddemus nobis stabiliora, si quaedam sepo suerimus, nec fortunae uolubili commiserimus. Frustra parat opes, qui ueris animi bonis uacat. Sola animi bona non sunt uiolentiae obnoxia, nec possunt A fortuna eripi. Virtus. VIRTVS abundè sui est praemium, quicunque sequatur euentus. Lacedaemonij quoniam seueriores erant & moribus incorruptioribus, bellique gloriam potissimum spectabant, contemnebant omnes artes, quae ciuium animos uidebantur emasculare, & à ue ra uirtute ad otiosam ostentationem traducere. Non refert quo quid apparatu fiat, sed quantum efficiatur, siquidem hoc speciosior uictoris gloria, quo minùs habet praesidij præter uirtutem. Saepe fit, ut hominis uirtus magistratui per se contempto & humili, dignitatem conciliet. In conciliandis matrimonijs magis est spectanda uirtus, quàm census. Praemijs animi iuuenum ad uirtutem accenduntur: quae si detrahas, ipsa uirtus elanguescit. Virtutis caput est caruisse úitijs. Qui uirtute praediti sunt, ijdem sunt & nobiles. Imbecillitas corporis frequenter impedit uirtutis usum. Arctiora sunt uincula uirtutis, quam sanguinis: & omnis bo nus

SENTENT. EX 302 nus bono proxime cognatus est ob animorum similitudinem. Egregia res est, iam inde à teneris uirtuti assuescere. Non infimum erga Remp. est meritum, si non solum te praestiteris egregium uirum, sed aliquem tibi similem gignas, educesque patriae. Qui nihil aliud habet quàm maiorum imagines, opinione nobilis est uerius, quàm re. at qui uirtute praeditus est, unde manat illa uulgaris nobilitas, germanam ac natiuam habet nobilitatem Egregiorum meritorum conscientia magnam homini fidem præſtat. Virtus pulcherrimum genus est nobilitatis, quam sibi quisque proprijs uirtutibus conciliat. Qui uera uirtute praeditus est, nihil spectat, nisi ut prosit reipPraemijs inuitatur uirtus at ignaui ignominia excitantur. Non solum honos artes alit, uerum & uirtutem. Laudibus humanis uirtus non eget, ducit enim secum laudem suam & decus. Studium uirtutis hoc magis intendendum est, quo minus superest uitæ. Voluptates non aliter quam Sirenas et praetermittendas esse, qui properat ut uirtutem ueluti patriam conspiciat. Virtus usu magis discitur quam lectione. Virtus libris expressa, quodammodo picta uirtus est. Ille infelicissime egenus est, qui nulla uirtute praeditus est. Nihil sapientia pulchrius, nihil uirtute amabilius. Iucunda est uirtus eam exercentibus unde mirum est, quosdam ad id mercede uelle conduci, ut bene uiuant, cùm ipsa uirtus abun dè magnum sui sit praemium. Vera uirtus nihil moratur hominum laudes eas qui praedicant, plus debent ijs, quos laudant, quàm ipsis qui laudantur. Non uere sunt probi, qui non improbos detestantur. Pulchrius est benefaciendo, quàm potentia uincere. Vir bonus undequaque uenatur stimulos ad uirtutem. Verithe tis acced Nemo Ph.7

APOHT. LIB. V. 303 Veritas. VERITAS in dicendo maximè probanda est & is optimè dicit, cuius oratio congruit rebus, ex quibus petenda est orationis qualitas, potiùs quàm ex artificio. Veritas multis uerbis non eget: & rectius meminimus quae paucis uerbis comprehensa sunt. Philosophia. Qui experimentis addiscunt administrare regnum, licet inge nio felicissimo nati sint, tamen & sero, & magno Reipub. malo tandem euadunt boni reges. At qui Philosophiae praemunitus praeceptis accedit, si adsit mens integra, uix poterit ab honesto deflectere. Nemo Philosophiae expers est idoneus regno. Lapidis est non sentire discrimen inter laudantem & uituperantem sed philosophi est, non ita commoueri, ut ab honesto recedat. Vulgatum est, neque solem neque aquam, neque ignem magis utilem eſſe hominibus, quam amicos. Sed ingenij philosophici est, quemadmodum periti medici ex bestijs ac serpentibus noxijs uitalia quaedam remedia colligunt, ita ex inimicorum odio decerpere aliquid, quod uertat in suum bonum. Delicati pueri ad philosophiam non sunt idonei. Turpissimum est Philosopho secûs docere quàm uiuit. Is uere liber est, quem philosophia liberum facit. Philosophum ut uestis neglectior, ita et oratio decet inaffectata. Philosophia res est usque adeò difficilis, ut eam uel simulare, ma gna ſit pars philoſophiæ. Natura dat uiuere, Philosophia dat rectè uiuere. Illa ad uirtutem dociles, non doctos gignit. Proprium est philosophi mederi uitijs hominum. Liberales disciplinae uelut pedissequae sunt moralis Philosophiae,

364 SENTENT. EX sophiae, quae cum primis habenda est, & cuius gratia discuntur omnia. Philosophi libertas est molesta omnibus. Quod ars medica praestat corpori, hoc Philosophia praestant animo. Non est idoneus philosophiae discipulus, qui stultum pudorem non poſsit contemnere. Sola philosophia praestat uitam ueram, tranquillam & suauem. Solus philosophus uiros uincit. Praestantius est quod praestat philosophus, quam quod oratori Munus oratoris inferius est, quàm ut philosopho conueniat. Sponte mortem asciscere, posteaquam desijt esse usui ad uitam humanam, est ueri philosophi. Quemadmodum equus indomitus ad omnem modum incommodus est, ob inscitias ac ferociam ita qui rapitur affectibus, quos sola domat philosophia, ad omnem uitae consuetudinem inutilis est. Vulgus legum scriptis arcetur à peccando, philosophus ratio nem habet pro legibus, non ideo quod rectum est faciens, quia lex iussit, nec à scelere temperans, quia lex uetuit sed quia nouit illud per ſe rectum eſſe, hoc per ſeturpe. Probitas. APVD bonos in bona causa superuacua est commendatio, quum ipsa res impetret quod precibus exoratur. Probus uir ob loci infamiam non fit deterior immo ex dignita te hominis honor loco additur nec solus magistratus ostendit uirum, sed uir ostendit magistratum. Bonorum probrum est, uirum probum egere necessarijs. Probis uiris & iniuratis est habenda fides leuibus, ne iuratu quidem. Non uerè sunt probi, qui improbos non detestantur. Immodica bonitas saepe contemptum parit. Etiam

APOPHT. LIB. V. 305 Etiam improbis in necessitate succurrit uir bonus debetur enim hoc officium, si non meritis illius qui iuuatur, certe naturae. Prudentia. PRVDENTIS est pro re nata nouare consilia: at sine caussa subinde alium fieri, inconstantiae uitium est. Prudentia urbes bene gubernat ac domat nec cantilenis, nec modis regitur probe. Mederi maleuolis potius quam ulcisci, prudentia est & ciuilitas. In bello plus habet momenti unus uere prudens & cordatus, quàm turba imprudentium. fit enim saepe ut cordati uiri auctores sint uictoriae, solique fortes habeantur. Vnus uir cordatus potest hoc totum praestare quod reip. interest. Est ubi loquendum sit seuerius, est ubi blandius, est ubi magnificentius, est ubi submissius, est ubi iucundius, est ubi durius id si fiat citra perfidiam, prudentia est. Prudentis non est ob fortunae successum intumescere, quum ipſe ſit nihilo maior. In bello plus habet momenti prudentia solertiaque, quam uires consilij expertes. Prudentis est naturae suae morbum agnoscere, & uitio materiam praeripere. Regnum quod beneficijs & beneuolentia tenetur, perpetuum est quod uero ui metuque, non est diuturnum. Parentum est obiurgare liberos, sed intra domesticos parietes nec ea conuitia sunt eliminanda. Solertia ac prudentia in consilijs plus habent momenti in imperatore, quàm uires in proelijs. Est prudentiae infido diffidere, donec periculum feceris. Tutissimus est murus prudentia, neque enim collabitur nec proditur. Oculi praelucent toti corpori, nec ulla est uirtus absque prudentia. Vbi plus est periculi, ibi maior adhibenda est cautio. Haec est praecipua pars boni consultoris, dispicere non solum quid

306 SENTENT. EX quid per se optimum sit, sed quid pro temporum ratione possit obtiner Fortitudo. APVD Lacedaemonios admirabilis erat malorum tolerar tia, quae si suscipitur ob res honestas, magnam promeretur laudem sin ob turpes, non solùm non meretur fortitudinis laudem qui tolerat, sed hoc miserior est ac uir peior, quo constantiùs se gesserit. Non perinde refert quàm numero sum militem educas in praelium, at quàm fortem & exercitatum. Maiestas dignitasque regia non uestium splendore, sed pruden tia ac fortitudine paranda est. Non a militum numero pédet uictoria, sed à fortitudine rei gerendæ celeritate. Magis refert quam fortes uiros habeat ciuitas, quàm quam multos. Viris fortibus non opus est mœnibus. Ciuitas non eget moenibus, quae iuuentutem alit bellis idoneam. Insignis est tolerantia, quae ex hoste capitali reddit amicum ac propugnatorem. Non perinde refert ubi confligas cum hoste, sed ut quàm strenue se gerat dux aut miles in bello. Fortius est diutinam seruitutem quanuis duram perferre, quàm morte finire dolores multoque sanctius est, quod docet Sc crates, non esse fas animam de corporis praesidio decedere iniu ſu imperatoris. Clypeus tuetur, sed gladius fortitudinis organum est. Extremae ignauiae est tum non praestare fortem animum, ci audacia spem praebet incolumitatis, timiditas autem nihil aliud, quàm certum promittit exitium. Bona est timiditas, quae deterret à turpibus, & reddit hom nem circunspectum. Illi fortes non sunt, qui quouis modo uitam contemnunt qui tanti faciunt uirtutem, ut huius gratia uitam alioquicare Excellenz negligant.
adi potest. fortium uirer. duersus fortare abgetreten.

307 APOPHT. LIB. V. Excellentium uirorum est negligere contumeliam, quae à palam improbis proficiscitur, à quibus etiam laudari turpe. Aliquid concedendum est uiris fortibus & de Rep. bene meritis: & bene pensat linguae uitium, qui factis egregius est. Ciuitas pro saxis ac moenibus incolentium uirtute munienda est, quos si iungat concordia, nullus potest esse murus in expugnabilior. Vulnus factum gladio fortitudinem arguit, at telo factum ca tapultae, indiligentiae signum est. Nihil prosunt munimenta, nisi uir fortis ea tueatur. Pulcherrimum est inimicum suis ipsius armis opprimere. Inertiae genus est, de fortitudine Philosophorum more disputare, sed protinus factis exercenda uirtus, quae paucis dogmatibus tradi poteſt. Fortium uirorum est malè facere ijs, qui malo digni sunt, non autem malè dicere. Aduersus fortunae procellas tuetur sapientem animus impauidus. Animus impauidus naturam pro lege sequitur, cui si repugnet lex, eam contemnit. Animus impauidus cupiditatum tumultus ratione compescit. Non est fortitudinis, sed amentiae semet in uitae discrimen conijcere. Excelsi animi est, ingratitudine non deterreri à studio bene merendi de omnibus. Honesta mors est, oppetere pro amicis liberandis. Frequentior desperatio magnum robur addit animo, non minus quam ſpes uictoriæ. Prius esse debet homini, ut malo accepto medeatur, quàm ut regerat in alterum. Temeritatis est, non fortitudinis, subire periculum, ni ob cauſam grauem & honeſtam fiat. Animi fortis est mortem contemnere, quoties aut ineuitabilis 2

308 SENTENT. EX lis necessitas urget, aut caussa grauis & honesta suadet. Egregium imperterriti pectoris est documentum in caussa hy nesta piaque nec certam mortem perhorrescere. Felicitas. NEMO appellandus beatus, nisi ad supremum uitae dien peruenerit. Tota hominis felicitas animi bonis metienda. Felicitas honesto metienda. Post hanc uitam felices erunt, qui hîc piè iusteq uixerun non qui fictis ceremonijs fuerit initiatus. Quidam ex contemplatione alienae felicitatis suam exasperant calamitatem. nestices Qui feliciter absoluit uitam, huic nihil sinistri potest accidere, repœne. quod felicitatem aegritudine aliqua contaminet. At quibus res lenerosæ něm: sunt secundae, ij nihil magis optant quàm diuturnam uitam. venui padre. Nihil est ad ueram felicitatem efficacius, quàm uirtutem pro pter se amare, uitium propter se odisse. Praecipua regum felicitas est, quòd nulli seruiunt. Infelix est felicitas quae hominem reddit insolentiorem, ead non plausum meretur, sed lacrymas. Iustitia. CVM iustitiam oporteat esse clementia temperatam, quo ties nacta est grauem interpellatorem, & minus habet inuidiae, & plus impetrat gratiæ. Fortitudinis nullus usus est, nisi adsit iustitia. Quid uerò fortitudine fuerit opus, si iustitia suum cuique ultri reddens adfuerit? Nihil ui praeter aequum faciendum est. Iustitia & aequitas maximè reddunt diuturnum imperium Nemo potest esse iuscitiae tenax, qui supra quam satis est, cor gerendi studio tenetur. Iure agere uolentibus, non est opus armis.

APOPHT. LIB. V. 309 Pro iniustis orare, fortassis humanitatis est: at exorari, est à justitia deflectentis. Qui magnis in rebus se iustitiae cultorem haberi uelit, eum in paruis interdum illam uiolare oportet. Gloria. PRAECLARVM est non aliud uirtutis praemium am lire quam gloriam, nec pacem hosti uendere milite fraudato. Fucis parta gloria, ut non est uera gloria ita nec diuturna est. Gloriae studium amorem excutit uoluptatum. Gloria uitae anteponenda. Honestius est uitam cum laude impendere patriae, quàm cum dedecore poenæ. Generosae mentis est, laudis potius honore teneri, quam pecuniae. Ingenui pudore et laudis amore melius ducuntur ad honesta. Laus praemium est recte factorum, & ea demum opitulans gra ta est, quae adfertur in ipso discriminis articulo. Patriae potius nascimur quàm gloriae. Non uidendum an gloriae satis, sed an patriae satis uixerimus. Viri fortes gloria, uirtutis praemio contenti sunt. Parum illustris est, qui praeter imagines & cognomen nihil habet uerae nobilitatis. Excelsi animi est, quum praeclara gesseris, gloriam contemnere. Vt umbra corpus sequitur, sic uirtutem gloria. Primam oportet esse curam factorum. gloria nanque ultro consequitur. Eximiam uirtutem sponte suum consequitur decus. Nec ullae speciosior statua, quàm honorifica bene actae uitae memoria. Praeclarum facinus gestum, monimentum est eius qui gessit. Quisquis laudat uictum, uictoris gloriam illustrat. Egregiorum meritorum conscientia magnam homini praestat fidem. Matte V 3

SENTENT. EX 310 Mansuetudo & comitas. MANSVETVDIMEM cum iustitia oportet esse con iunctam in principe. Est quidem praecipuauirtus in principe comitas & mansuetudo uerum ob malum ingenium haec ita temperanda est, ut prin cipi sua constet auctoritas. Principis in facinorosos lenitas quid aliud est quàm in bonos crudelitas? Erga improbos mansuetudo nimia inutilis est ciuitati. Barbaricae feritatis est in prostratos saeuire. Ita temperanda est clementia, ne nobis sit exitio. In colloquijs adhibenda est sermonis comitas. Comitatis est benignè polliceri sed quoniam omnibus opera praestari non potest, eligendi sunt quibus illam impertias. Potentia clementia comitateque fit diuturna, ferocia breuis. Non uere uictor est, qui iracundiae uindictam flagitanti frenum nescit imponere. Beneuolentiam maximè conciliat benignitas. Ira contentioque melius soluitur blandis uerbis & benignitate, quam repugnando. Sobrietas. BONO stomacho satis est obsonium esse coctum, etiamsi nihil accedat delitiarum. Non est dignus nomine Romano, qui plus appetit, quàm quod ad uictum frugalem satis est. Immodice bibere, quouis loco turpe est. Sobrietas salubrium consiliorum est parens neque enim uinc ad consultandum sunt idonei. Facillimè uiuit, qui paucissimis contentus est. Fames & sitis optime condit omnia. Qui paucis ac necessarijs contentus est, sibi facit uilem sic. nonam. Expes
ADOR tils et Bonorum

311 POPHT. LIB. V. Expeditissima est ratio augendi census, detrahere sumptibus. Tenuè prandium optimè condit coenam. Optimum condimentum est fames. Ebrijs omnia in gyrum uersari uidentur. Studium ac uictus persimonia pallorem conciliant homini. Sobrietas in primis decet principem. Victus moderandus est non ex rerum copia, sed ex usu ac neceſsitate naturæ. Lacedaemonijs nulla non in re placebat simplicitas atque frugalitas. Nihil similius est insano quàm ebrius. 16. Verecundia. PVDOR ut multis ad honestas actiones obstat, ita nonnunquam improbae mentis homines a turpibus reuocat. Pudor, uirtutis tinctura. Probis uiris ubique placet uerecundia. Honesta formidolositas est, quae à turpibus deterret. Rubor probam indolem arguit, pallor non item. Inutilis est uerecundia quae obstat quo minus negemus obsequium ad inhonesta uocanti. Pudor teneram aetatem optimè deterret a peccando qui nusquam non adest, si quis reuereatur seipsum. Bonorum probrum est, uirum probum egere necessarijs. 17. Pudicitia. PRIMA laus pudicitiae matronalis est, nulli notam esse, praeterquàm suo uiro, qui cum cubat. Sat dotata uenit puella, quae pudicitiam & honestos mores secum adfert. Virgines nullo cultu meliùs ornantur quàm simplici. Obedientia. IMPERARE & parêre imperio, ars omnium pulcherri ma quae duae res à ciuibus excludunt seditiones, & tuentur conNon iiij cordiam.

312 SENTENT. EX Non sunt gerendo magistratui idonei, qui legibus ac magistri tibus nesciunt obsequi. Parere dicitur, qui quod didicit optimum esse factu, facit. Moderatio & mediocritas. DECET eum qui multa possidet, non pro libidine, sed pro ratione uiuere. Pernitiosae sunt diuitiae, ni adsit animus diuitijs superior, qui possit earum usum non ex copia, sed ex necessitate moderari. Admirabilis Leonidae moderatio fuit, qui uati tristia nuntianti non tantùm non succensuit, ut principum uulgus solet, sed et uitae & famae eius consultum uoluit. Hîc temperantia adhibenda est, ut princeps nec amicos alienet tyrannica saeuitia, nec patiatur illos regia familiaritate abuti ad quiduis audendum praeter ius, aduersus plebeios, qui nimium irritati ſæpe Reges ſuos excuſſerunt. Satis uindictae est, quod licet cum libet ulcisci, cum illis nihi aliud reliquum sit quam male loqui. Moderata uitae cura calcar addit ad fortiter agendum, & immodicus mortis pauor ab egregijs factis deterret. Quae moderata sunt, in longum tempus durant, & hoc ipso meliora ſunt. Non est tutum eos maledictis irritare, quibus in manu est cum uelint re ipſa lædere. Hoc non solùm moderationis & clementiae, uerum etiam eximiae cuiusdam magnanimitatis est documentum, ingratorum sibilos regem negligere. Nihil aure tyranni uiolentius apud bonos etiam principes ad monendi libertas uerbis placidis est temperanda. Calor aetatis uix sinit iuuenes seruare modum. Mediocritas in omni re est optima. Quod excedit modum tametsi uitiosum est, tamen ad excitan dam aliorum socordiam conducibile est. Tutissiimbonesti dep. mocentia.

APOPHT. LIB. V. Tutissimum est mediocribus, ac parabilibus delectari. Innocentia. 20. NON MISERI sunt, quibus praeter meritum incolumiq innocentia accidit aliqua calamitas sed ij uere deplorandi, qui sua sponte discesserunt ab honesto, etiamsi nulla sequatur calamitas. Certius innocentiae signum est, ita rem gerere, ut nemo uelit accusare, quàm si postulatus elabaris è iudicio. Elabuntur interdum & innocentes: at qui absoluitur, licet poenam effugiat, cicatricem tamen criminis circunfert. Innocentem punire scelus est culpam interdum condonare in gratiam honesti deprecatoris, humanitas est. Expedit ad bonos mores, ut in iudicijs succumbat prauitas, uin cat innocentia. Aequalitas. 21. AEqualitas, pacis & tranquillitatis est altrix inaequalitas uerò ſeditionis ſeminarium. Aequalitas & ad frugalitatem & ad concordiam in primis conducit. Aequalitas occasionem murmuris excludit. Malus ciuis ille est, cui non satis est id quod ceteris satis est. Inter quos est aequalitas, & ex aequalitate concordia, ij tutio res sunt ab hostium incursu. Amicitia. 22 AMICITIA est animorum coniunctio, quos non dirimit locus. Non est aliquid amicis quibus fidimus committendum, quod se effutiant, pariat nobis infamiam. Hostes in hoc utiliores nobis sunt quàm amici, ut errata nostra cognoscamus, & cognita corrigamus. Insolenter utentes rebus prosperis amici destituunt. Aliquousque amicis gratificandum est, sed citra uiolationem religionis. Queme V 5

SENTENT. EX 314 Quemadmodum non quaeuis damus omnib. ita spectandu est, cui in qua causa gratificemur. Nimia amicitia causam aliquando dat odio. Nulla possessio melior est, quàm amicitia. Simultatem oportet morte finiri, amicitiam non item. Amici admonendi non modo manifestè, sed cum quadam acrimonia. Amicitia no reperta est ad reprehensionem, sed iucunditatem. Non utilitatis causa amicitia expetenda est. Qui commodi gratia sunt amici, sublata commodi spedeserunt amicitiam. Non rectè amat uxorem, qui corpus amat potius, quàm animum. Sic ama tanquam osurus, & sic oderis tanquàm amaturus. Amicis minari, parum est humanum. Rebus prosperis aduolant quilibet etiam minùs amici quiuero adsunt reflante fortuna, hi uere sunt amici. Reuerentiae comes est amor, metus odium. Vt illis statuas faciendas committimus, a quibus uidemus aliquot statuas eleganter factas: ita non sunt in amicitiam admit tendi, nisi quos cognouerimus erga alios praestitisse fidos & uti les amicos. Maior utilitas est à fidis amicis, quàm à uasis & plus damni est nisi deligas. Non fucanda facies, sed animus honestis studijs exornandus est haec enim forma ueros conciliat ac perpetuos amicos. Nullum est grauius testimonium, quàm inimici de inimico. Amici plerunque obstant, ne liceat ubique rectum clauum tenere. Amicos secundae res parant, aduersae probant. Instabiles quorundam sunt amicitiae, qui consequuti quod uolunt, negligunt amicum: ijdem dum sperant, obseruiunt. Amicus ab amico quod est iniustum non debet petere. In amico fido diffidere, prudentiae est.
id quod uer dlexaria.

APOPHT. LIB. V. 315 De amico humanius est bene sperare, quàm diuinare peiora. In rebus afflictis potissimum fidis amicis utendum est, qui uel re opitulentur, uel consolando molestiam mitigent. Non satis est, si comites nos praebeamus amicis, sed comitati comes est adiungenda benignitas. Inconstantes & perfidi amici sunt, qui amicitiam commodo netiuntur, cuius spe adempta, protinus ab amicitia recedunt. Reuerentia cum amore coniuncta est. Metuimus autem illos maxime quos odimus. Haec puero maxime debetur. Quisquis docet, admonet, instituitque ad uirtutem adolescen tes, utique amat atque is demum uerus est amor. Nam qui uulgo dicuntur amare, suum uenantur commodum, cum incommodo adamati. Vulgatum est, neque solem, neque aquam, neque ignem magis utilem esse hominibus, quàm amicos. Sed ingenij philosophici est, quemadmodum periti medici ex bestijs ac serpentibus noxijs utilia quaedam remedia colligunt, ita ex inimicorum odio decerpere aliquid quod uertat in suum bonum. Grauissimè laedunt amici, qui expiscantur arcana. Arctiora sunt uirtutis uincula quàm sanguinis: & omnis bonus bono proximę cognatus est, ob animorum similitudinem. Amicitia facit omnia communia. Non est bonus amor aut sincerus, nisi quem conciliat uirtus. Is uere & constanter amat, qui iudicio amat. Illi ex animo suo amici, qui principem magis amant quàm timent. 23. Consilium. IN consultationibus non solùm quid sit pulcherrimum, spectandum est: sed quid fieri potest. Inconsulta consilia nonnunquam feliciter cedunt. Consultius est se non committere periculo, quàm dare operam,

316 SENTENT. EX ram, ut ingressus periculum temet expedias. Non praecipitanda sunt consilia, sed moribus senilibus utem Non semper tutum est regibus optimum dare consilium. Omnes aegrotis damus recta consilia sibi uerò pauci conse lunt. Ad bene consulendum non refert quam sis uocalis, sed quàm pportuna suadeas. In bello plus habet momenti prudentia solertiaque quàm uires consilij expertes. Eloquentia. VT fabula nonnunquam exploditur uitio histrionis, ita saepmelior causa uincitur à peiore, patroni infantia stultitiáue In teste spectatur fides, in patrono eloquentia. Actori uoce opus est, quae uincat multitudinis fragorem orator talis esse debet, ut populus ipsum ultro tacitus et attentus auscultet. Ars. ARS omnis ut a naturali simplicitate recedit, ita dolo affinis Quae per se tristia sunt, ea decet arte exhilarare. Prorsus contemnendum est imperitae multitudinis iudicium quum artis abunde magnum praemium sit ipsa conscientia. Quam quisque nouit artem, eam canat licet. Principum est ignominia, non artis, si caret suis praemijs. Ex minimo uestigio artifex cognoscit artificem. Cito nata cito pereunt diu elaborata ferunt aetate. rimum. Consultum est, unuquenque in ea se arte exercere, in qua ualet plu Quae natura deformia sunt, plus habent & artis & uoluptatis in tabula. Illud potius artis est, quae magna sunt ita tractare, ut auditori quoque magna uideantur, & contra. Nemo rectè de artificio potest iudicare, nisi artifex. Ex minimo artificio agnoscitur artifex. Artes bonae ubique sunt in precio, nec possunt à fortuna eriti
NAGN wair at gai ENEFICI ligratitudo erg. mars takrifef escatpriere.

APOPHT. LIB. V. 317 Oratio. 26. VT in nummo non spectatur elegantia sculpturae, sed pondus ac materia ita non refert quàm sit elegans oratio, sed quam grauis & utilis. Loquentis orationem commendat forma, rursusque oratio com posita gratiam addit formae. Animo aegrotanti medicus est oratio. Auctoritas. 27. MAGNO obuioq́; lucro auctoritas est anteponenda. Primum auctoritas ac fama tardè paulatimque nec sine negotio paratur at qui iam innotuit, facilè magnam assequitur laudem. Beneficium. 28. BENEFICII accepti meminisse, dati obliuiſci oportet. Ingratitudo erga bene meritum morte plectenda. Beneficij memoria breuissima, at iniuriae solet esse tenacissima. Benefacta benefactis addenda sunt ne si desinamus benefacere obsolescat priorum benefactorum memoria. Senectus. 29. SENIBVS ita uiuendum est, ut adolescentibus exhibeant rectè uiuendi formam. Peculiaris querela est senibus de rebus in deterius prolapsis. Senectus multis nominibus uulgò male audit. Non praecipitanda sunt consilia, sed moribus utendum senilibus. Optimum est uiaticum ad senectutem eruditio. Magna pars incommodorum, ob quae uulgò malè audit senectus, ab intemperantia uitae proficiscitur. luuentus. 30. AETATEM teneram optimè deterret a peccando pudor qui nuſquam non adest, ſi quis reuereatur ſe ipſum. Iuuenili aetati remedium adhibendum est pro supplicio. Quemadmodum tinctores eum potissimum colorem inducunt, qué

318 SENTENT. EX quo uident homines maximè delectari: ita iuuentus ad ea studi potissimum incumbit, quibus populus defert honores. Iuuentus corrumpitur si permittatur otio, luxus ac malorum omnium magistro. Magna res est, iam inde a teneris uirtuti assuescere. Quae prosunt iuueni, nocent seni: et contra quae iuuant coelo tepido, laedunt frigido. Si adolescentes malè morati euadant, id primae aetatis formatoribus potissimum imputandum est. Sapiens. SAPIENS non nisi cum res postulat, pluribus uerbis quànopus sit utitur. Fallit tragoedia tractans argumenta conficta, sed adeò scit ut uera credantur iustior autem ille uidetur qui fallendo prodesi & sapientior est, qui per fictas fabulas discit quid sit turpe, quis sit honestum. Vir eruditus ac sapientia praeditus, non perit nisi graui Reipdispendio. Pro uarietate occasionum uir probus & sapiens saepenumero cogitur mutare consilium, quum scriptura nunquam mutetur. Sapiens uates est optimus. Nulla meenia tam sunt munita, quin machinis aut suffossio nibus, aut, ut nihil horum, proditione cupiantur: at sapientis decreta sunt inexpugnabilia. Sapienti nihil peregrinum esse debet, nisi quod cum uitio si coniunctum. Silentio stultitiam tegere, est pars aliqua sapientis. Sapiens secum in pectore circunfert, quo se commendet quibuslibet. Insipientis est, dolere amissis potiùs, quàm gaudere relictis. Memoria. NON expetenda est honorifica memoria, nisi recte factis promerita est. Tans
IGREGIE atriæpas Mlakrej. atriæ potius na Non infimum ergo iteru egregio bis libertas est:

APOHT. LIB. V. Tantum scimus, quantum memoria tenemus. Facile meminimus quae uolumus, at non licet obliuisci quae uolumus. Tenacissima est iniuriae memoria, at beneficij breuissima. Veritas multis uerbis non eget & rectius meminimus quae paucis uerbis comprehensa sunt. Memoria hominum est adeò labilis, ut aegrè reperias duos, qui quae simel audierunt, eodem modo referant. Patria. EGREGIE inculpatus est, cui nihil obijci potest praeter patriam. Nemo patriae parem refert gratiam, etiamsi uitam impendat. Non tam refert unde natus sis, sed qui sis. Patriae potius nascimur, quàm gloriae. Non infimum erga Remp. est meritum, si non solum ipse te praestiteris egregium uirum, sed aliquem tibi similem gignas educesque patriae. Non uidendum, an gloriae satis, sed an patriae satis uixerimus. Vrbis libertas est uita carior nec turpiter occumbit, qui pro patria pugnans moritur. Patriae periclitantis potiùs habenda est ratio, quàm priuatae incolumitatis. Reip. subleuandae curis immori pulchrum est, at patriam in extremo discrimine nostra cessatione deseri, turpissimum est. Respublica. RESPVBLICAE nullo munimento tutiores sunt quam uirtute ciuium. Publica utilitas anteponenda est odio priuato. In Rep. bene instituta omnia proficiunt in melius. Animi robur & uis naturae magno usui possunt esse Reip. Vnicuique pluris facienda est utilicas communis quàm propria. Quis

320 SENTENT. EX Quisquis alienam Remp. uehementer adamat, suam quodam INR modo uituperat. Ea Reip. species non est utilis ciuitati, quam nemo uelit essei sua familia. Respub. duabus rebus continetur, praemio & poena. Respub. malè morata est, ubi licet impune maledicere nihil mali commeritis. Tempore pacis magis quàm belli, Reip. uiget auctoritas, ut inus habeat decernendi, quod ad tuendam ciuitatis tranquillitatem censuerit conducere. Qui sunt iracundioris ingenij, ad disciplinas quidem idonei sunt, ad gerendam Remp. non item. Multo absurdiùs est, ei commendari Remp. qui gubernand artem non tenet, quàm si asinum pro equo adhibeas aratro. Priuata simultas posthabenda est Reip. commodis. Non infimum erga Remp. est meritum, si non solùm ipse praestiteris egregium uirum, sed aliquem tibi similem gignas edu cesq; patriæ. Hoc praecipuum hulcus est omnium Rerumpub. quod omnimunia per uicarios administrantur, interdum alteros ac tertios. Priuati affectus utilitati publicae posthabendi sunt. In omni negotio magni refert quales sunt, quibus gerendae re creditur auctoritas. Publicae saluti priuata incolumitas est postponenda. Reip. corruptelano alia ex re magis nascitur quàm ex delitijs. Qui praeclaros uiros eijciunt è ciuitate, Remp. laedunt potius, quàm eos quos expellunt. Inutile est Reip. subinde mutare duces, sed satius est, quem ido neum ac fidum nactus sis, eum non mutare. Non potest consistere Respub. ubi non est honos uirtuti, nec pœna scelerosis. Reip. dignitas praeserenda est priuato commodo. Lex.
ui contra les ges non omnia: sit honesti

APOPHT. LIB. V. 321 IN Rep. bene instituta suprema auctoritas est legibus defe renda nec ulli magistratui fas est quidquam contra leges publicas tentare. Non aliunde florent Resp. quàm si legum uigeat auctoritas. Ibi tyrannis oriri non potest, ubi ex arbitrio priscarum legum veruntur omnia. Norma coniugis uir est, quae rectè uiuit, si illa publicis legibus obtemperet. Negotium quod pro legibus ac iure suscipitur, oportet omni carere iniuria. Legibus conuenit auctoritas in homines, non contra. Multò pulchriu s est ac difficilius, regnum rectis legibus sanctisque moribus exornare, quam armis regnum regno addere. Qui contra leges aliquid admiserit, non conuenit ut regi pituletur. Leges non omnia praescribunt: at uirtutis regula docet ubique quid sit honestum, quid turpe. Quilegibus ac magistratibus nesciunt obsequi, non sunt gerendo magiſtratui idonei. Vbi summa est legum auctoritas, ibi est minimum tyrannidis. Quisquis uiolat leges, non unum ciuem laedit, sed totam Remp. quod quidem in ipſo est. Princeps. PRINCIPI non minus indecorum est & pernitiosum, ab inhonestis institui, quàm nasci. Principi non quaelibet artes discendae sunt, sed hae duntaxat, quae tradunt rationem rectè administrandi regnum. Principi non omnes litterae conueniunt, sed eae quae politicen tradunt aut ethicen, quaeque rectè ac secûs gestorum exempla com monstrant, id quod facit historia. Domini tantum timentur à seruis, quo mali metu coerceantur, quos non corrigit pudor. Pater quoniam liberis consulit potiùs

322 SENTENT. EX tius quàm sibi, diligitur ab illis, sic ut auctoritatem comitetur: uerentia. Aduersus hos adeo non est opus satellite, ut non alii sit satellite fidelius illorum stipatu. Quòd si rex beneuolentis ac benefactis adiungeret sibi ciuium animos, non esset opus barba rico conductitioque satellitio, sed nullos haberet corporis sui custo des tutiores quàm ciues, erga quos patris gereret affectum. Por ro quibus placet hoc dictum, Oderint dum metuant, nullos magis habent suspectos, quàm quibus oportebat maxime confiac multos metuat oportet, quem metuunt multi. Principis est, non mollitie delitijs ue, sed temperantia ac saper entia priuatis hominibus antecellere. Principem facere quod ab alijs fieri uelit, genus efficacissimum est exhortationis. Bonus Imperator legum imperatis parêre debet. Imperatoris officium est, erga rebellantes audacia, erga subit ctos beneuolentia uti. Rex ueluti legum est architectus. Non conuenit ut regi opituletur, qui contra leges aliquid admiserit. Multò regalius est condere urbes, quàm conditas demoliri. Breuiloquentia principem decet & Laconem. Quod decet plebeium, non semper decet principem. Multum habet momenti principis integritas, sed multò plus ciuium recta institutio. Regem nasci nihil magni est, at regno dignum se præstare, maximum est. Gloriosius est regnum uirtute partum, quam si haereditate obuenerit. Bono principi nihil iucundius est ciuium concordia: at tyra no nihil formidabilius. Quemadmodum qui medendi est imperitus, non ideo med cus est, etsi uulgò medicus appellatur: ita non statim princeps est, aut magistratus, qui populi suffragijs declaratus sit, nisi artin guber

APOPHT. LIB. V. 323 gubernandæ ciuitatis nouerit. Qui fauentibus uult uti ciuibus, ad multas iniurias conniuendum est. Plurimum utilitatis ex principum sapientia nascitur. Quidquid pugnat cum legibus, hoc uelut insciente principe tentatum haberi decet: cum ipse nihil aliud sit quàm legum minister. Vbi reges non nascuntur, sed ciuium suffragijs eliguntur, hoc ipso publicis calculis princeps iudicatus est ceteris melior, quòd ad regnum adſcitus est. Nemo principatum debet suscipere, nisi melior sit his, in quos suscipiat. Debet enim princeps uirtute praecellere ceteris ciuibus, quibus præest. Nihil principi magnificentius, quàm si ditionem quam accepit, reddat statu meliorem. Decet principis auctoritatem sartam tectam ubique praestare. Quemadmodum Deus unicus totius mundi monarcha, malis genijs ac impijs hominibus nonnunquam abutitur ad utilitatem Ecclesiae. Ita principes cordati norunt & probis & improbis uti non quòd ipsi per malos aliquid mali faciant, sed quòd per ma los puniant malos. Turpissimum est regi, uacare unquam à Reip. negotijs. Principibus in priuatis offensis debet esse satis, potuisse ulcisci. Is optime ducis nomine fungitur, qui res hostium quàm maximè cognitas habet. Est principis munus unicum alijs prospicere, & publicis consulere commodis. Tum maximè principi inuigilandum, cùm populus maximè indulget genio neque oportet unquam principem genialiter uiuere. Solertia ducis non solum terrorem eximit animis militum, ue rumetiam commoda interpretatione addit alacritatem. X 2 Nomesia

324 SENTENT. EX Nomenclatorum laus est, quàm plurimos nosse: at egregij ducis est, ob egregia in Remp. merita, nulli ciuium ignotum esse. Praestat principem è Philosophiae praeceptis haurire sapientiam potius, quàm experimentis, ut uocant, miseram colligere prudentiam. Regi nihil prius aut carius esse debet probis ac fidis amicis. Principe dignius est, honorem & opes eorum quibus imperat augere, potius quàm imminuere. Non minus cogitur princeps obseruire populo, quàm populus principi nisi quòd princeps id facit cum dignitate alioqui reuera mutua ſeruitus est. Vt nulla re melius constabilitur imperium quàm ciuium beneuolentia ita difficillimum est iam regnum administranti, ergo quoslibet esse humanum non solum quòd regia potestas opposit. sit inuidiae, uerumetiam quòd Resp. non possit esse incolumis, nisi scelera supplicijs coerceantur. Praecipua regum debet esse cura, ut cognoscendis caussis uiros præficiant incorruptos. Non tam magnum est regnum adipisci, quàm promeruisse. Imperatoris est, ciuium multorum salutem suae unius antepouere incolumitati. Regibus temperanda est humanitas erga ciues, ut interim regiam tueantur auctoritatem. Praecipua regum ars est, nullum reijcere, sed ad publicam uti litatem omnium operam accommodare. Est animus principis uere philosophicus, qui nouit etiam ex inimicis capere utilitatem nec, quod uulgus solet, hoc tantum spectare, ut maledicos afficiat malo, sed ut ipse minûs malus reddatur, illorum maledictis admonitus. Pulchrius est, bonum praestare ducem, quàm quemuis militem. Regi nihil beneuolentia firmius aut munitius esse potest. Regnum armis & austeritate frequenter paratur, sed non nisi honesta opinione ciuiumque beneuolentia retinetur. Magn.
MILVM rium, uirture tuCummulti Nemo idoneve alta præter bonsNihildi. PRAESTA. re libert.

POPHT. LIB. V. 325 Magni refert ut bonus princeps quàm diutissimè uiuat. Multum regis habet, qui scite regis personam potest gerere. Rex non honesti iustique regula, sed honesti justique minister est. Bonus princeps, qui magis à suis diligitur quam timetur, habet quidquid ciues poſsident. Ad priuatas iniurias oportet principem esse facilem ad ignoscendum in ijs quae Remp. laedunt, decet esse seuerum. Imperium. 37. BELLVM non nisi iustè suscipiendum, imperiumque uirtu te partum, uirtute tuendum. Cum multis pugnet oportet, qui multis uult imperare. Virtute propagandum est imperium, non dolis aut pecunia. Graue documentum uniuersis, imperia uirtute parari auaritia, luxu delitijsque uel perire, uel uerti in tyrannidem. Nemo idoneus est magistratui, qui non potest dissimulare multa praeter bonum & aequum facta. Philosophia uel imperium non tollunt affectus. Imperator per omnem uitam in Reip. negotijs uersari debet, nec a domesticis delitijs ad imperium accersi. Nihil difficilius quam bene imperare. Libertas. 38. PRAESTANTIVS est, suam seruare, quàm alijs adimere libertatem. Nemo liber, qui seruit cupiditatibus. Nullum imperium speciosius & liberius, quàm si quis animo ſuo poſsit imperare. Nulla uoluptas uiris ingenuis suauior est libertate. Vbi regnat luxus, ibi libertas diu non potest esse. Libertas urbis est uita carior, nec turpiter occumbit, qui pro patria pugnans moritur. Quonia moriendi potestatem nullus hostis potest eripere, quisquis morte contemnit, habet quo cum uult semet in libertate asserat. Peßin X 3

SENTENT. EX 326 Pessimus est Imperator, qui sibi non potest imperare. Liberi non sumus, quando alicui consulimus utilitatis, aut alicuius rei gratia. In ciuili consessu cuique liberum est quae uidentur dicere. Non est uerè liber, nisi cuius animum spe metuque liberauit sapientia. Inhumanitatis est, si princeps nihil indulgeat amicis ac familiaribus. Sed pernitiosum est, illis licere quicquid libet. Is uerè liber est, quem Philosophia liberum facit. Pestilentissimum genus est adulationis, sub libertatis imagi ne blandiri. Haec non minima laus est seruorum, nolle fugere, si liceat at nolle tyrannicam seruitutem commutare libertate, si detur opportunitas, animi seruilis est. Omnibus regibus natura inuisa est populi libertas. Seruus est qui suis cupiditatibus imperare non potest. Libertas bene magno emitur, nec sine negotio seruatur. Qui seruit uitijs, uerè liber non est dicendus. Qui multis eget, liber esse non potest. Ibi iustitiae locus non est, ubi ut quisque potentior est, ita licen tius opprimit imbecilliorem. Non uerè liber est quisquis ingenuus natus est. Nihil beatum, si absit libertas. Libertas quamuis inops, omnibus diuitum delitijs praeferenda est, ubi ipsa minuitur. Fama. FAMA uelut odor quidam est hominis. Insanus est, qui pro nihilo habet qua sit opinione apud suos. Honestius est fama quàm pecunia ditescere. Iacturarei facilè sarciri potest fama cotaminata uix unquam diluitur. Qui loquitur quae sunt optima, & facit quae honestissima, famam honestam habebit. Eximiam
nitatio

327 APOPHT. LIB. V. Eximiam uirtutem honesta fama ultro comitatur: at generosis animis amor laudum ueluti stimulus ad praeclara facinora innatus est. Satius est ad parandam honestam famam, unum quiddam insigne praedicere, quàm de friuolis quibuslibet diuinare. Praestat uno opere edito, sed egregio, parare famam eruditio nis, quam minùs accurate scribere de singulis. Regium est, cùm benefacias, malè audire. Primûm auctoritas ac fama, tardè paulatimque nec sine negotio parantur at qui iam innotuit, facile magnam assequitur laudem. Vrbis celebritas nonnihil facit ad illustre nomen. Sequitur fama fugientem, & ob idipsum auidiùs expetitur, qui scholam uitat. 40. Exercitium & exercitatio. MODERATI labores corpora reddunt firmiora. Exercitatio plus habet momenti ad honestatem, quam natura. Exercitia ad confirmandum corporis robur adhibentur, non ad exhauriendas uires. Hominis ingenium si exerceatur, ad res optimas est accommo dum sin ad uitia degeneret, longe est infra mutas pecudes. Inuita Minerua frustra laboratur recte dicitur à doctis, exercitatio consummat eruditionem. 41. Honor. HONOR non auctoritati, sed meritis tribuendus est. Honor non solum alit artes, uerumetiam uirtutem. Honor est uirtutis merces & praemium. 42. Diuitiae. POTENTES non oportet humiliorum dictis admodum commoueri. Stultissimum est locupletes pugnare cum his, quibus non est multum quod eripiatur. Diuis X 4

328 SENTENT. EX Diuitibus opus est multis praeceptis, ut frugaliter uiuant, ut corpus exerceant laboribus, ne corporis ambitioso cultu delectentur, aliaque innumera, quae omnia seipsam docet paupertas. Immodicae possessiones ut non sine negotio parantur, ita non absque lite perueniunt ad haeredes. Hoc miserius egeni sunt diuites, quòd non intelligant quàm pretiosa, quàm necessaria re careant. Externis bonis homo nihilo fit melior. Nihil est tam munitum quod auro non expugnetur. Iniquae sunt diuitiae, quae uirum reddunt deteriorem: at forti bus uiris non est opus pecunia. Ii non facile parent salubribus monitis, qui successu rerum ela ti sibi felices uidentur. Nulli uitio datur, ea sibi parare, quibus opus est si desint nec hîc spectanda est ætas, sed egestas. Frustra parantur bona, si qui parauit, tueri nesciat. Inter egenos habendus non est, qui bonas artes ac probos ami cos sibi parauit, certissimum senectutis uiaticum. Diuitias comitatur luxus, luxus exit in tyrannidem, dum foenum migrat in cornua. Opes ac nominis splendor conciliant inuidiam. Mores. NON minùs interest quos asciscas praeceptores, quàm quos nactus sis parentes. Etenim ut liberi referunt ferme maiorum ingenium unde pronati sunt, ita praeceptorum uitia demigrant in eos, quos instituunt. Et honestae uitae institutio po tissimum ab illis petenda est, qui uirtutem ipsis factis prae stiterunt, non ab ijs qui compositis arte uerbis de uirtute nugantur. Sola uirtus primum ac statim à teneris unguiculis discendat nec ulla aeui portio artibus friuolis danda, quae ut in pueris habent

APOPHT. LIB. V. 329 bent ostentationem plausibilem, ita nec grandibus decorae sunt, nec ad seria uocatis utiles. Quemadmodum canes ad uenatum habiles reddit educatio, ita uiros bello & Reip. utiles reddit recta institutio. Visum est Laconi ineptum, per omnem uitam de uirtute dispu tare, ueluti de re controuersa: cùm oporteat à prima statim adolescentia habere certissima decreta de honesto impressa animo, & secundum uirtutem exerceri, non quaerere quemadmodum faciunt Philosophi, qui magna contentione inter ipsos de summo bono ac malo digladiantur, ne in hoc quidem consentientes quid sit uirtus ac beatitudo. Ne nobis quidem nobilitas, quam miratur hominum uulgus, ductumque ab Hercule genus profuerit, nisi ea gesserimus, per quae ille mortalium omnium clarissimus ac generosissimus extitit, ac per omnem uitam quae honesta sunt & discamus & exerceamus. Eruditi qui sunt, recteque educati, probant quid pro ratione tem poris expediat. Satis est, ciues honestè fuisse institutos: hi sua sponte uidebunt, quid pro tempore facto sit opus. Multum habet momenti principis integritas, sed multo plus ciuium recta institutio. Si adolescentes malè morati euadant, id primae aetatis formatoribus potissimum imputandum est. Mores sunt uulgarium, ut alienae inuideant, suam autem deplorent ſortem. Suadet loquentis uita, non oratio. Non absque discrimine mores ciuitatis corruptae uitijs ad meliorem frugem reuocantur. Quemadmodum plantae ac semina, sic hominum mores ad regionis habitum immutantur. Matronae nihil pulchrius, nihil pretiosins, quàm liberi recte educati. QuemX 5

SENTENT. EX Quemadmodum laudi est, apud Barbaros natum Graecorum disciplinas scire ita turpe apud Graecos natum ad Barbarorum mores degenerasse. Nemo alienis factis dehonestatur, sed suis quisque morit testimandus est. Mentis integritati corporis etiam habitum & cultum oportet congruere. Multa bene nata ingenia pereunt uitio instituentium. Sic est multorum ingenium, ut si desint inimici, in quos naturae malitiam exerceant, amicos impetant. Eruditio perniciosa est, si in animum inciderit prauis affec bus corruptum: & quo quaeque disciplina sanctior, hoc fit pernciosior, si contigerit improbo. Qui tam prauo sunt ingenio, ut eos irrideant, qui de ipsis bene meriti sunt, grauius nocent, si quis illos malefactis prouocet superuacare. Regium est, cùm benè facias, malè audire. mnes prae Non habendi pro liberis sunt, qui degenerant à parentum in stitutione. Quales nascantur liberi, nulli in manu est: at ut recta institu aprotir. tione euadant boni, nostrae potestatis est. upotest. Qui natura probus est, ubique & apud omnes probus est. E sermonis procatia colligitur & morum impudentia. Generosa indoles si accedat institutio magno bono est patriae Intuna non alsin ad uitia degeneret, magnum adfert malum. Naturae beneficio uiuunt & ignauissimi, at honestè moriren litrang contingit nisi uirtute praeditis. Maxima pars incommodorum, ob quae uulgo malè audit sene ctus, ab intemperantia uitae proficiscitur. Res efficax est natura, sed potentior est institutio, quae me Iam naturam corrigit. Res verbis anteponendae. 4 WITE MVLTO praeclarius est res magnificas gerere frequente fünster

APOPHT. LIB. V. habere linguam ad magnificè loquendum expeditam. Quod per se rectum est & utile, non eget prolixa oratione. Ipsa caussae bonitas facilè seipsam commendat. Quod si usquam locus est loquacitati, eam oportet ad inhone stas caussas adhibere. Res operum est uirtus, non autem plurimis uerbis, multisque disciplinis eget. Reprehendendi sunt, qui cùm re sint fideles, tamen officium orationis asperitate corrumpunt his peiores sunt, qui sermone benigni, re laedunt pessimi, qui uerbis molesti sunt, tamen factis noxij. Multo praestantius est, res egregias gerere, quam gestas celebrare. Rectiùs suo fungitur officio, qui ex animo facit, quàm qui me tu mali. Superuacaneum est in eo laudando sumere operam, quem uno ore omnes praedicant. In omni actione spectandum decorum personae. Inertiae genus est de fortitudine philosophorum more disputare, sed protinus factis exercenda uirtus, quae paucis dogmatibus tradi potest. Fortuna. 45 EVENTVS homini non est in manu. Fortuna non addit sapientiam. Non omnia omnibus aequè feliciter cedunt. In tranquillissimis rebus interdum existit periculum quod nul lus expectat. Tota belli fortuna pendet à uirtute prudentiaque ducis. Fortuna saepe sua indignis largitur munera. 46. Spes. MVLTA sibi promittunt inania, qui spe ducuntur. Ingenia erecta no desperanda, sed quod redundat recidendum est Frequenter desperatio magnum robur addit animo, non miVictonus quàm spes uictoriae.

SENTENT. EX Victoria. PVLCHRVM est uincere lacessentes, praesertim praesidijs, quibus hostes potissimum sese iactant. Ad uictoriam plurimum momenti est in Imperatore Victis solet esse solatio, uir tute praestantis uiri dextraca Victoria magno empta, non est uictoria, sed calamitas inter dum enim felicius est non assequi, quam nimio mercari quod am Vnius ducis ingenio uictoriam acceptam ferri oportet, no uirtuti militum. Moderanda est uictoria, nec saeuiendum in eos, qui contrà re arma desistunt. Victoriae spes extenuat omnia, quae solent à bello deterrer In bello prima ducum debet esse cura, ut quàm minima ciui iactura paretur uictoria. Is longe inferior est, qui honeſto uincitur. Nulla speciosior est uictoria, quàm uirtnte uincere. Miles. NON perinde refert quàm multos educas milites in prelium, sed quam strenuos & exercitatos. Bonus miles institutione fit. Facilius est nouum inuenire imperatorem, quàm nouum & ex ercitatum militem. Mendicitas ad omnem desperationem uocat armatum. Turba militum, nisi adsit dux cordatus ac uigilans nulli est usu Peritibellatoris est, non minus scire fugiendi artem, quam pugnandi. Ii demum utiles sunt bello milites, quibus decretum est intro lio aut uincere, aut mortem oppetere. Nihil in bello praeclarae rei geret, cuius animum mortis mi tus occupat. Militis non est dare consilium, sed ubi res postulat, bonam rauare operam.
<delet> rror inbe inbello cela hiello n

APOHT. LIB. V. 333 Bellum. 49. Qui bellum susceperunt, oportet per omnia seruire belli neressitatibus. In bello aut uincendum, aut fortiter occumbendum. Metus mortis in bello, est res ignominiosa. In bello plus habet momenti quales ducas milites, quàm, quam multos. Nullum negotium periculosius, quàm bellum. Pro patria pugnantem occumbere, pulcherrimum est. Cibo uinoque graues ad praelium non sunt idonei. In bello non liberum est, quae cuique uidentur, dicere. Non est optandum bellum, sed nec in bello, nec in pace liberta tem tueri licet, nisi mortis timorem abieceris. Error in bello mors est. In bello celanda sunt consilia principum. In bello non refert quàm multi sint duces, sed quàm bello gerendo accommodi. Maiore Reip. discrimine pacta uiolantur in bellis, sed illic quaeque uiolantur ab his, qui domi consueuerunt fallere. Pax bello paratur, nec eam tueri licet, nisi ciues sint ad belu minſtructi. Sola animi bona non sunt bellorum uiolentiae obnoxia. Ad uictoriam plurimum habet momenti, si imperator strenuus, praesens regat exercitum. Non est turpe fugere, quoties magis expedit hosti dare locum, quàm conſerere manus. Iustitiae leges non possunt tueri, qui ditionis ampliandae gloriaeue causa bellum inferunt alienis ciuitatibus. Affectus priuati frequenter & ciuitates & regna bellis com mittunt ac pessundant. Bellum non nisi iustè est suscipiendum. Tota belli fortuna a ducis uirtute prudentiaque pendet. Occa

SENTENT. EX 334 Pro tempore, proque re nata uariandus est sermonis habitus. Scriptura non mutatur, cum pro uarietate occasionum probus & sapiens cogatur saepe mutare consilium. Inimici per occasionem utiles sunt nobis, per quos non licet in pune secureque negligentes esse. Ira. TVTVM est iram premere, ne prorumpat in uerba. Ira contentioque melius soluitur blandis uerbis & benignitat quàm repugnando. Ira eſt breuis inſania. Minus sui compos est ira, quàm ebrietas. Probis etiam ingenijs adiuncta iracundia est, sed hoc uitu tolerabile est, si celeriter ad se animus redeat, & pro ira ration in consilium adhibeat. At si perturbatio penitus insideat animo, ita ut excussa ratione feratur effraeni impetu, certa pernicies est. Ira ad omnem functionem inutilis est & prouerbio quoque princeps iubetur & aequa & iniqua audire. Error. HOMINIS est peccare, at Dei aut hominis Deo proximi emendare peccata. Par est ut nos nostra ipsorum feramus errata. In alienis erratis perspicaces sumus, ad sua quisque lusciosus est. Ex leuissimis offensis, si negligantur, nascuntur atroces tragoedia Error est immediabilis, cum transit in habitum et consuetudinem. Raris lapsibus danda est uenia. Iuuentus facilius in errorem impellitur, quàm senectus. Vulgus. NIHIL imitari solet uulgus libentius, quàm quòd a uiri principibus conspexerit factitari. Quid tam impium est, quod mortalium uulgus non admitta ampli principatus gratia? Quod decet plebeium, non semper decet principem. Quae recta sunt, semper paucissimis placent.
IONAVIA pro Non estreprebendae iper fas & myas Otium in parLuxus & otium Honestae occupatio. Otium omnia ma.2. buentus corrumpit. commagistro. Volup: gibus obne ptauoli

APOHT. LIB. V. 335 Vulgus hominum cupiditatibus agitur non ratione. Apud Graecos cum certarent artifices, de his iudicabant artis expertes. Vni nihil placet omnium, quae uulgus uel facit uel dicit. Vulgus hominum ea tantum approbat, quibus assueuit ab exoticis abhorret, non quia per se mala sint, sed quia peregrina. Vulgo ingens probrum est, paupertas magna gloria, diuitijs per fas nefasq; partis abundare. Otium. 54. IGNAVIA pestis maxima est Reip. Non est reprehendendum otium honestis rebus partum. Qui per fas & nefas otium sectantur, uituperio digni sunt. Otium in pace delicias alit, & omne flagitiorum genus. Luxus & otium in iuuenibus stultitia est, in senibus uerò crime. Honestae occupationes inutili turpique otio praeferendae sunt. Otium omnia mala docet adolescentes. Iuuentus corrumpitur, si permittatur otio, luxus ac malorum omnium magistro. Voluptas & Luxus. 55. NIHIL seruilius abiectiusque est, quàm gulae uentrisque uoluptatibus obnoxium uiuere. tura. Inepta uoluptas est, magis delectari ipsa simulatione, quàm na Insaniam aufert medicus, uoluptas cum aeque mentem eripiat homini, uix ſanabile malum est. Oleum inunctum reddit corpus firmius & iniuriae patientius infusum in uiscera, delicatius ac segnius. Luxu nihil turpius, libido pecudem ex homine reddit. Voluptates uenientes fucata specie blandiuntur, abeuntes autem paenitentiam ac dolorem relinquunt. Ex priuatis affectib. ferè omnis humanae uitae pernities nascitur. Occasio. 56 ADVERSVS hostes nulla praetereunda est occasio. Luxus

36 SENTENT. EX Luxus ferè alit amorem, tempus omnia tollit, aut certè mitigat. Luxus est maximus, naturam artificio corrumpere. Vestium luxus arguit animum parum sobrium, & intuentium oculos ad libidinem solicitat citius, quàm ad honestam opinionem. Quàm optimè hoc natura comparatum est, ut hae duae ressese inuicem comitentur, uoluptas ac dolor. Voluptati inhonestè parata est comes paenitentia. Fastidio se delicatus uidetur, qui inter uarias delitias cibunt: petit uilem ac plebeium. Vnguentum in homine arguit uitae molliciem. Non turpe est uti concessa uoluptate sed ei seruire deditum. esse, in turpibus habendum est. Amplecti uoluptatem, foeminarum potius est, quàm uirorum. Homines proniores ad uoluptatem sunt, quàm ad uirtutem Nulla capitalior pestis hominibus à natura data est, quàm uo luptas nam ex hoc fonte prodit, quicquid est in hominum uita sce lerum & calamitatum. Ea delectant, quae contingunt expetita quae ultro obijciuntur, non perinde iuuant. Corruptela è muneribus. PECVNIA uincere, speciosum non est. Qui Remp. administrant, tamen a capiendis muneribus non temperant, nec boni sunt uiri, nec tales habendi. Insincerus fauor est, qui donis emitur quae si minuas, ingens murmur, si tollas, seditio grauis oritur. Imuria. AD priuatas iniurias oportet principem esse facilem ad igne scendum, in ijs quae laedunt Remp. decet esse seuerum. Qui iniuriam faciunt, infeliciores sunt, quàm qui patiuntur. Qui ueterem impunè fert iniuriam, inuitat nouam. IniuExtremain probus est, qui Eximprobis co itatie filice at in

APOPHT. LIB. V. 337 Iniuriae memoria tenacissima est, at beneficij breuissima. Infamia. 58. TVRPITVDINIS alienae species uelut in theatrum producta, deterret à uitijs, et ad uirtutem extimulat ingenia non omnino deplorata. Remissa culpa, manet tamen prioris infamiae uestigium. Quo fedius est crimen, hoc tenacius haeret apud multos crimi nis suspicio, uel in innocentissimum. Non est aliquid amicis quibus fidimus committendum, quod si effutiant, pariat nobis infamiam. Improbitas. 59. Extrema improbitatis est linea, etiam illudere quos afflixeris. Improbus est, qui scit beneficium accipere, nescit reddere. Ex improbis conuictoribus nihil capitur nisi probrum & igno minia. Magnae felicitatis est ab improba muliere liberari. Impunitas. 60. IMPVNITATI nihil periculosius est, quae semper ad deteriora inuitat. Impunitae iniuriae exemplum omnibus iniuriam minatur. Ete nim si liceat impunè laedere, quis tutus erit ab improborum uiolentia? Simultas. 61. SIMVLTATEM exercere cum sepulto, indecorum est, ut in mortuum ſæuire. Simultatem oportet morte finiri, amicitiam non item. Loquacitas. 62. Ex multiloquio pleraque nascuntur incommoda. Quidam hoc praeclarum existimant, si nunquam sileant, cùm id sit certissimum fatuitatis argumentum ut contra, silentium, ubi loquendi tempus non est, prudentiae signum est, Multis

SENTENT. EX Multiloquium non solum molestum est auditori, uerumete ad persuadendum inutile, praesertim apud principes, tum uarij, curis occupatos, tum auribus fastidiosis. Peculiaris erat Lacedaemonijs uerborum paucitas: unde & ab ea regione breuiloquentia Laconismus dicitur. Stolidioratoris inanis loquacitas responso indigna est. Frustra de his uerba fiunt, ad quae perficienda non suppetit facultas. Est hoc omnibus Spartanis peculiare, offendi sermone, quam caussa postulat, longiore, adeo nusquam no placebat frugalitas. Nam ad caussam non magnam adhibere superuacuam rerum copiam, luxuriæ genus est. Effectu caret loquacitas taciturnitas aut certiora habet con Breuiloquentia ducem decet maximè. Multa uerba nequaquam arguunt sapientem opinionem Equo effraeni nemo non metuit insidere: at plus est periculi lingua effræni. Est aliqua sapientis pars, silentio stultitiam tegere. Indecenter is magnificè loquitur, cui uires non suppetunt ora tioni pares. Nihil est uiolentius aure tyranni apud bonos etiam principes admonendi libertas uerbis placidioribus est temperanda. Silentij tuta sunt fidi præmia. Multis uerbis ueritas non eget & rectiùs meminimus, quae paucis uerbis comprehensa sunt. Orationis expedita breuitas est probanda. Ad caussam non magnam adhibere superuacuam uerborum copiam, luxuriæ genus est. Prius cogitandum quid loquaris, quam lingua prorumpat in uerba Aduersus nil male meritum audire maledicam linguam, iniuriæ genus est. Nihil oratione melius, si parcè promas linguae thesaurum. Nihil effutiendum est, si quid liberiùs dictum sit in conuiuit. Male(Sepenumero accia) madeant uitr inprudenter in 27 d ipsi uicissim ciMENDACI. mutores, infidi remalorium excurtalium. NIHIL estat. Lutte du. ant con.

APOPHT. LIB. V. 339 63. Maledicentia. Qui passim maledicunt omnibus, eos palàm est id naturae uitio facere, non ex eorum merito, quibus obtrectant. Maledicentia contemnenda est, quae non a iudicio, sed ab omni morbo proficiſcitur. Aduersus nihil male meritum audire maledicam linguam, iniuriæ genus est. Turpiter obijcit alteri uitium, à quo ipse immunis non est. Periculose maledicit alteri, cui uel idem, uel simile, uel diuersum, uel deterius uitium potest obijci. Res omnium rerum nocentissima est calumnia. Saepenumero accidit, ut qui alios insectantur, ipsi grauioribus madeant uitijs. Imprudenter in alterum uitium torquet, si in promptu est quod ipsi uicissim obijciatur. Mendacium. 64. MENDACII nomine continentur assentatores, calumniatores, infidi consiliarij, peruersi educatores, qui fontes sunt fere malorum omnium, quibus sursum deorsum turbatur uita mortalium. Perfidia. 65. NIHIL eis tutò credi debet, qui in patriam perfidi fuerint. Stultè dubitat de peierando, qui facinus periurio par non dubitauerit committere. eoque in atrocibus sceleribus nihil ponderis habet iusiurandum nam quisquis audet dare uenenum, audebit et cum periurio inficiari. Inuidia. 66, Qui auide obtrectant alienae laudi, magis produnt morbum suum, quàm detegunt mores alienos: & qui ob res parùm honestas laudant quempiam, aut ob laudabiles uituperant, indicant stultitiam suam peruersumque iudicium. Inuidus abunde dat poenarum, etiamsi nemo ulciscatur. Ve x 2

340 SENTENT. EX Vt ferrum absumitur rubigine, ita inuidus suo ipsius uitio con * abescit. Inuidus tam inutilis est ciuitati, quàm lolium tritico ignauus bello. Ii quos habet inuidia, magis sunt misericordia digni quàm ira Inuidus non minus discrutiatur aliena felicitate, quàm sic incurspectam infortunio. Ambitio. KONESTA NESCIT pietatis iura regnandi cupiditas. Ambitio malè profundit quod malè collegit auaritia. Cupiditates animi sunt morbi. Morientibus præci Malus ciuis est, cui non satis est. id quod satis eſt ceteris. Vityranni uxori: Turpior est ambitio e uilitate cultus, quam ex amictu splendido, Artampen Turpis est ambitio ex fuco uirtutis laudem captans Optimum est, ex re Adulatio. Multos mortis corBLANDILO quio nihil nocentius. cri, mortisob Somnus pro Ingenium hominum ad aliena uitia perspicax est, ad sua caecim. Pestilentissimum est genus adulationis, sub libertatis ima essus, aliq. gine blandiri. Mors qu. Aliena rectius perspicimus quàm nostra, & sibi quisque adulator est. Ne non uiu. Lapidis est non sentire discrimen inter laudantem & uitu Mors omnium me perantem: sed Philosophi est, non ita commoueri, ut ab hene sto recedat. Coruus tantum mortuos impetit, adulator etiam uiuis insidiatur Nemo suam turpitudinem perspicit, sed sibi quisque adulator est. Vt adulationem affectare turpe est, ita ingerentem se no cpo tet omnino repellere. prodest enim in hoc, ut homo perspiciat qualis eſſe debeat. Audacia. FIT saepenumero, ut qui fragili quaerit illidere dentem, in fringat solido.

APOPHT. LIB. V. 341 Periculosa est audacia, si uires non suppetant spiritibus. Expensio periculi reuocat hominem ab audacia. Assiduitate nimia facilitas magis quàm facultas, nec fiducia, sed temeritas paratur. Bona est timiditas, quae deterret a turpibus, & reddit hominem circunspectum. Mors 70. HONESTA mors est oppetere pro amicis liberandis. Magis metuunt mortem, qui domi habent uinde possint sua uiter uiuere. Morientibus praecipuum solet esse solatium spes uindictae. Vt tyranni uiuunt insuauius ijs qui mortem uehementer optant, ita mortem perinde metuunt, quasi uitam suauissimè degant. Optimum est, exire de uita cum res sunt prosperrimae. Multos mortis consideratio deterret ab honestis actionibus contrà, mortis obliuio multos inuitat ad licentiùs peccandum. Somnus profundior adimit omnem sensum: & animus a corpo re digressus, aliquando in suum domicilium rediturus est. Mors quidem mala non est, sed iter ad mortem miserum est. Somnus mortis est imago. Ille non uiuit, qui perpetuo mortis metu ui uit. Mors omnium malorum sensum adimit. SENTENY 3

342 SENTENTIAE COLLE. CTANEAE, ET SIMILIA EX Demosthenis orationibus & epistolis in certa virtutum ac vitiorum capita collectae. De Deo. MNIS serij dicti & facti principium à dijs immortalibus maxime ducendum esse censeo. Ex Epist. 1. Tanto plures occasiones ad Deorum beneuolentiam conciliandam habemus, quanto magis pia iuſtioraq́; facere pergi Imus. Ex orat. ad Philip. Omnibus uno consensu auctor est, ut ij acerbe puniantur, qui hostibus aliquid indulserunt, Iupiter, Dione & reliqui dij. Ex orat. de falſa legat. Ii, qui petulanter & flagitiose leges institutaque uestra despi ciunt, quique impudenter impij erga deos fuerunt, duas ob caussas graui supplicio afficiendi sunt, ut & hi scelerum suorum poenas luant, & alij curent caueantque ne quidquam in Deos & Remppeccent. Contra Neæram. Bona quidem expectare, & à dijs ut dent precibus exposceri oportet, sed omnia humana existimare. Ex orat. ad Leptin. Omnium rerum exitus, ut Deus uoluerit, consequitur conslium autem ipsum consultoris mentem declarat. Pro corona. Equidem arbitror, eum oportere qui sit templum ingressurus, et uasa sacra & canistra tractaturus, & rerum in eos spectantium curationi praefuturus, non certorum dierum spacio purè uiuere modo, sed per totam uitam. Contra Androtionem, & contra Timocratem. Propter
Iſcung; Vortr. Ex orat. aman Humanam quidem remus. Ex orat. 21 OMNIS uren profortitudo. tatur. Ex orat. für Principium mosse existime um multos de Pulchrun ⸸⛨ illu

DEMOST. LIB. V. 343 Propterea quòd res quidem Graecas fideliter, Deorum uero religionem & sacra piè tractabant, quaeque ad se pertinebant, ex aequo administrabant, magnam merito adepti sunt felicitatem. Olynth. 3. Oportet eum qui maximis laudibus dignus sit, non dijs carissi mum uideri, sed hominibus partim quidem propter se, partim uero propter fortunam admirationi esse. Ex orat. amatoria. Philosophia aut Doctrina. OMNIS natura praeclarior & illustrior fit, si ratio quaedam conformatioque doctrinae accesserit: longe uero maxime ijs, quibuscunque initio meliorem paulo quàm alijs sortiri contigit illis enim sese tantum uincere, his uero alijs etiam praestare accidit. Ex orat. amator. Humanam quidem mentem rerum omnium ducem, hanc autem Philosophiam solam, recte instituendi uiam doceri posse inuenimus. Ex orat. amator. De prudentia. OMNIS uirtutis principium quidem est prudentia, finis uerò fortitudo. & ut illa quid agendum indicat, ita haec seruat et tuetur. Ex orat. funebri. Principium quidem est rectè iudicandi omnia, ut nihil antè uos nosse existimetis, quàm intellexeritis, cùm alioqui sciatis sae pè iam multos de sententia decessisse, Ex 6. procemio. Pulchrum quidem est, ob unum aliquod praeclarum facinus cla rum & illustrem esse: sed longè pulchrius est omnia amplecti ob quae uir prudens gloriae studeat. Ex orat. amator. Etsi mos est ferè communis plurimorum, ut eos qui laudant et blandiuntur, ament, eos uerò qui increpant & probè consulunt, odio habeant: ueruntamen prudentis officium est, eniti ut cupidita tem rationi semper habeat obtemperantem. Ex 57. procemio. Principio aliquod non dare, prudentum hominum est officie r

144 SENTENT. EX officium habentibus autem eripere, inuidentium. Ex orat. a Leptin. Debetur hominibus modestis ac prudentibus uereque rem exminare uolentibus multo maior honor, quàm aerea statua. Ex orat. contra Aristocrat. Quae quis proferre ueretur, ea quoque scribere caueat. Ex 4. Epist. Cum unus, qui iniuria affectus est, non sumpserit poenas, tum unumquenque expectare oportet, se primum postea fore cui sacienda sit iniuria nec huiusmodi contemnere decet, neque per manere dum ad id perueniat, sed ex longinquo praecauere. Ex orat. contra Midiam. Norunt Cecropidae ducem suum partim Draconem partim hominem dici, non aliunde profecto, nisi quòd prudentia sua homini, uiribus Draconi similis esse diceretur. Ex orat. Funebri Omnia quae praeclara sunt quaeque augusta, et per quae ci uitas decoratur ac conseruatur, liberorum erga parentes obser uantia, iuuenum erga natu maiores reuerentia. Ex orat. 1. con tra Aristog. Illud existimo prudentium hominum munus esse, ut parem cu ram & prouidentiam rerum uestrarum priuatarum, quam alienarum habeatis, ne humani solum, sed etiam prudentes uideamini. Ex17. Proem. De stultitia. MVLTARVM & grauium calamitatum multis hominibus stultitia caussa est. Ex orat. de Rhodiorum libertates Turpe est, sibi fucum facere & omnibus quae molesta sunt procrastinandis omnium rerum occasionem amittere. Ex orat. 3. in Philip. Facillimum est omnium, sesedecipere. Olynth. 3. Stultum est, ipsos res uestras negligentes dicere, alienarum re rum curam uos habere, & praesentia contemnentes defuturis alios
PARVAE rat. ad Leptinen. Occasione parua & Et atque euertit. Ex Oportet eum qui ex fectibus ad ir@rebusij iter concide tere. Ex orat. 2. ſiiamreſi e hoc quidem cu rexisti

DEMOST. LIB. V. 345 alios terrere. Ex orat. 3. in Phil. Priusquam principium rectè subieceritis, ridiculum, de fine qualiacunque uerba facere. Olynth. 3. Epilepsia laborantes praedicat se sanaturum, cùm ipse omni im probitate & malitia laboret. Ex orat. 1. contra Aristogit. Illud quidem turpe est postea aliquando dicere, si quid acciderit, quis enim putasset haec futura esse? haud dubie oportebat unum acere & alterum non facere. Ex orat. 3. in Philip. Neque quidquam prospicitis, priusquam aut factum quid, aut quid fiat audieritis. Ex orat. 1. in Philip. Occasio. PARVAE occasiones magnarum rerum causae existunt. Exorat. ad Leptinem. Occasione parua & prima quaeque offensio celeriter omnia distulit atque euertit. Ex orat. de Cherrhonesicis. Oportet eum qui ex uobis Remp. administrare uult, non subitò affectibus ad iracundiam impellentibus obtemperare, sed rationi & rebus ipsis & temporis opportunitati seruire. illa enim celeriter concidere solent, haec uero permanere et in longum tem pus existere. Ex orat. 2. contra Aristogit. Vos, si iam resistatis, prudenter facturos dicam, si uerò reieceritis, ne hoc quidem cùm uolueritis, facere poteritis. Ex orat. 3. in Philip. An existimatis ipsam rei bene gerendae occasionem aliquando ualere etiam absque iure id quod conducit efficere? iam uero cùm in id ius simul & occasio & utile consentiunt, aliud quoddam tempus expectabitis uestrae simul & aliorum Graecorum libertatis recuperandæ? Ex orat. de fœdere Alexand. Quirectè occasione usi non sunt, ij ne si boni quidem aliquid à dijs acceperint, eius recordantur. Olynt. 1. De legibus & earum laudibus. VNIVERSA hominum uita, Athenienses, siue magnam urbens X 5

SENTENT. EX 346 urbem incolant, siue paruam, natura & legibus gubernatur. rum porro natura quidem incerta & uersatilis est, & sua cui hominis: leges autem communes & ordinatae sunt, idemque prae scribunt omnibus itaque si natura praua est, saepe mala capit ce silia atque inde tales in delicta ruere facilè inuenire licet le uero iustum, honestum & utile imperant, & idipsum quaeritam quod cùm fuerit inuentum, commune istud fit edictum ac prefonitur omnibus par & aequale, idque lex est, cui parere decet, cum propter multa, tum maximè, quia omnis lex inuentum sanè & ex num est deorum, decretum uerò hominum prudentum, recta porrò uel spontaneorum uel culpa admissorum delictorum correctio, Enitendum ciuitatis praeterea communis conuentio, iuxta quam omnes uiueest in primis aure oportet qui in ciuitate sunt. Ex oratione 1. contra Aristociuitatem haeuer gitonem. vernunt, quæq; cem Legibus & earum obseruantia exornantur omnia. Exorat ead Leptin. 1. contra Aristogit. Duas ob causas Nihil omnino neque pulchrum, neque decorum reperiri po :m iniuſtilice test, quod non cum lege aliqua communicet. Ex oratione 2. concio affectis, ceterim tra Aristogit. stogitonem. Si leges abrogentur & cuiuis licentia faciendi quidquid uolue Cùm leges ferunt rit data sit, non solum Resp. pessum ibit, sed nec quidquam inter vero latæ sunt, ea: ci erit inter nostram & ferarum uitam Ex orat. 1. contra Aristog Postquam omnibus in confesso est, secundum deos ciuitate tueri, oportet uos omnes perinde ac si sederetis ad tributum exigen dum, obtemperantem quidem istis laudare tanquam integrum Decet uos, qui in quare, G'easna salutis tributum pensitantem patriae, minùs obedientem uero puobi improbis mi nire. Ex oratione 1. contra Aristogit. Par & aequum legibus acceptum ferre debetis, & quae bona Lacrer. sunt omnia, legum benignitate habetis. Ex oratione contra Midiam. Legum uis & auctoritas quae est? utrum si quis uestrum in iurijs affectus exclamauerit ut ipsae accurrant, & praesen sua opem ferant? minimè gentium litterae enim depictae sunt,

i corre
DEMOST. LIB. V. 347 istud praestare possunt: quaenam igitur earum uis est? si uos eas confirmetis & semper ratas firmasque exhibeatis earum opem im ploranti. Ex oratione contra Midiam. Omnia quae praeclara sunt quaeque augusta, & per quae ciuitas decoratur ac conseruatur, liberorum erga parentes obseruantia, iuuenum erga natu maiores reuerentia & moderatio, legum ad ditamento & ope turpitudinem, immodestiam, audaciam, impudentiam fugiant. Ex orat. 1. contra Aristogit. Quae sanè corporibus eueniunt aegrotationes medicorum in dustria & ope curantur, animorum uero ferocitatem propulsant ac eijciunt legumlatorum sententiae. Ex orat. 2. cont. Aristog. Enitendum est profecto, ut omnes leges quàm rectissime se ha beant in primis autem hae, per quas paruam aut magnam licet esse ciuitatem hae uerò sunt, quae boni aliquid facientibus praemia decernunt, quaeque contra facientibus supplicia constituunt. Ex ora tione ad Leptin. Duas ob causas omnes feruntur leges tum ut nemini quidquam iniusti liceat agere, tum ut ijs, qui istaec transgressi sunt, sup plicio affectis, ceteri meliores efficiantur. Ex oratione 1. contra Aristogitonem. Cùm leges feruntur, uidendum est quales & quae nam sint ubiuerò latae sunt, eas conseruare, ijsque uti decet: nam et iura menti sanctitas & alioqui iustitia flagitat. Ex oratione contra Midiam. Decet uos, qui iudicijs exercendis semper praefecti estis, leges conseruare, & eas ualidas & fortes reddere: harum enim benefcio probi improbis meliores euadunt. Ex oratione 1. contra Aristogit. Illi Locrenses sic putant oportere ueteribus latis uti legibus, & instituta moresque patrios tueri, nec ad cuiusque uoluntatem & iniuriam, impunitatum leges ferendas esse ut si quis uelit legem ferre, in laqueum collum inserens legem ferat: etsi honesta & utilis uideatur esse lex, uiuit qui eam tulit, & abit: si minus, con

348 SENTENT. EX constricto laqueo perit. Ex orat. contra Timocrat. Solon existimat, argentum quidem numisma esse priuatarum commutationum causa inter priuatos repertum, leges autem pu tat ciuitatis numissa esse itaque iudices oportet multò magi quis istud, quod ciuitatis sit numisma, corrumpat & adulterinum inducat, odisse & punire, quàm si quis illud, quod priuatum sit. Et orat. contra Timocratem. Primùm lex est populo lata, ne liceret Atheniensem crean quemquam, nisi qui propter uirile quoddam facinus erga populum Atheniensem dignus sit fieri ciuis. Contra Neaeram. Nonne ridicula existimabitur esse ciuitas, si legem tulisse uidetur, quae sacrilegos tueatur & conseruet? Contra Timoc. Si quis iniurijs quempiam affecerit, siue puerum, siuem mulierem, seu ex liberis aut seruis uirum, aut quicquam legibus prohibitum, in istorum aliquem fecerit, Atheniensium ex his quibus l cet, quicunque uolet eum apud thesmothetas deferat. Contra Midiam. Sileges & Remp. prodideritis, non inuenietis qui uestri mise reantur. De falsa legat. Longè profecto grauius est scĕlus, scribere contra leges, quàm tributum non soluere. Ex orat. contra Andr. Sic porrò exactissime cognoscetis quanta proficiscitur utili tas ex bonarum receptarumque legum obseruatione, quantumque damnum & ex earum contemptu, si legum commoda seorsum, et quae ex earum uiolatione eueniant damna, ob oculos posita persp. ciatis. Ex orat. 2. contra Aristogit. Nullus est usus ciuitatis, quae neruos ac uires aduersus scelera tos & iniurios non habet, neque Reip. in qua uenia & amicorum preces plus ualent quàm leges. Ex orat. de falsa legat. Illud est Democratiae summum praesidium, hostes uel consulendo, uel pugnando superare, legibus autem siue uolentes, siuere pugnantes minores se gerere. Ex orat. contra Aristog. Neminem quaeso censeatis tantae apud uos auctoritatis esse
RECTE rantissimam flirim seruat simul ixo. quam Orphevis: guxta Ici Exit. Exorat. 1. c. Madcou. arit, & missa eum dii Nausim. Arbitre.

DEMOST. LIB. V. 349 ut qui leges transgressus fuerit, inultus maneat. Olynth. 3. Oportet legum uiolationes omnibus communes existimare in quocunque tandem deprehendantur, neque ullum tantum beneficium in Remp. neque homo quisquam, neque dolus aliquis, aut aliud quidquam excogitari debet, cuius gratia qui leges uiolauerit, non luat poenas. Contra Midiam. Illud ab omninatione alienum censeo, cùm is qui contra leges aliquid loquutus fuerit, si conuincitur, tertia parte corporis sui multetur infamia eos qui non dictis, sed factis leges transgressi sunt, nullas dare poenas. Ex orat. de coro. praefect. naualis. Deiustitia. RECTE iudicare par est, & Eunomiam illam æquitatis amantissimam plurimi facere, quae omnes & urbes & regiones conseruat simul inexorabilem uenerandamque iustitiam colere de cet, quam Orpheus is qui sacratissimas ceremonias nobis tradidit, iuxta Iouis solium assidere, & omnium hominum facta cerne re dixit. Ex orat. 1. contra Aristogit. Ius adeò ualet in omnibus, ut si quis fortuitae caedis alterum con uicerit, & plane purum non esse ostenderit, posthac uero iniuria remissa eum dimiserit, non amplius eum eijcere licet. Ex orat. con tra Nausimach. Arbitror nihil perinde decere eos, qui in Democratia uiuunt, ut æqui & iuris studium. Ex orat. de foederé Alexand. Decet nos cum propter nosipsos, tum propter reliqua nostrae ciuitatis praeclara facinora, operam dare, ut ostendamus omnibus hominibus, nos & antea & nunc, & semper fuisse & esse iuris & aequi studiosos. Ex procem. 53. Et iustitiae & aequitatis & uerecundiae, omnibus hominibus sunt arae, aliae quidem pulcherrimae & sanctissimae, in animo & natura cuiusque aliae uerò communes omnibus ad colendum positae, sed non impudentiae, non calumniae,non periurij, non ingratiudinis, Ex orat, 1. contra Aristogit. De

SENTENT. EX De immodica plus habendi acquirendiq cupiditate seu iniustitia. Ex maleuolentia aliquem dedita opera omnibus in rebus insectari, suamque potestatem & uires tanquam legibus ipsis supe riores iactitare, indignum hercle ac non iustum est. Ex oration contra Midiam. Ob priuatam utilitatem unumquenque reperietis ad multa perpetranda impulsum, quorum nihil uolebat facere. Ex oratione de pace. Iis qui de industria contumeliosi sunt, leges acerbas esse cerni re licet. Ex orat. contra Midiam. Iniuriam infert aliquis sua uoluntate? ira & supplicium contra ipsum peccauit quispiam inconsulto? uenia pro poena huic datur. Ex oratione de Coron. Quaecunque quis ui adhibita facit, communes esse iniurias, etiam ijs ad quos negocium nihil attineret, existimauit legisla tor. Ex oratione contra Midiam. Leges sunt de caedibus latae, quae eos qui consultò interfecissent, morte, perpetuo exilio, omnium denique bonorum publicatione mulctant eos autem qui inconsulto, uenia & magna huma nitate dignos iudicant. contra Midiam. Nullus eorum qui beati sunt & felices, terminum aut finem habet cupiditatis habendi. Ex orat. contra Aristog. Non est apud istos, quorum studia, cogitationes denique omnes ad immodicam habendi cupiditatem referuntur, quidquam uel firmi uel sancti. Ex orat. contra Aristocrat. Nihil est profecto molestius, quàm uicinum auarum atque in iustum habere. Ex orat. 1. contra Callic. de fund. Quum ex immodica habendi cupiditate & improbitate quod potens euaserit, prima quaeque occasio leuissimaque offensio omnia dissipauit atque dissoluit. Olynth. 2. Fieri nequit iniurijs, periurijs & mendacijs ut firmum imperium
un. Exorat. de pis uos in civitate ſun res, neque ar gratia dicu se contra AristoNon cùm rerum le interferre oporte: eutem qui præſus perspicitu, quem: Dehon BONI ciuis ratiæ anteferre. Non disc uquidur

DEMOST. LIB. V. 351 rium comparetur. sed talia semel breuique tempore durant, & uehementer quidem, spe si usu uenit, nituntur, temporis autem proressu deprehenditur, & in ipsis concidit. Olynth. 2. Qui propter immodicas cupiditates habendi acquirendique a rediuntur ea quae minimè decet, ij non quae difficilia sunt cogita resolent, sed rerum secundarum felicem successum. Ex orat. contra Aristocrat. Si quis priuatim ulla in re aliquem offenderit, illud recordari & memoria tenere, neque quietem agere, iniustum est atque perfidiosum. Ex orat. de Coro. Siquis uos interroget, quodnam genus omnium hominum qui in ciuitate sunt, improbissimum sit, neque sunt agricolae, neque mercatores, neque argentarij, neque eiusmodi quidquam, sed qui quaestus gratia dicunt, rogationemque proferre consueuerunt. Ex oratione contra Aristocrat. Non cum rerum uestrarum quicquam interire permisistis, tum grauiter ferre oportet, sed dum res uestrae quidem in tuto sunt, eos autem qui praesunt, propter auaritiam non eam suscipere curam perspicitis, quam decebat. Ex orat, de corona praefect. De homine iusto ac bono. BONI ciuis esse iudico, rerum salutem eloquentiae uenusta tig gratiæ anteferre. Olynth. 3. Non discedere ab ijs quae ciuitati conducere constat, siue obstrepi, seu quiduis aliud pati per uos ei contingat, boni & iusti ciuis id eſſe iudico. Ex 4. Procem. Duo Athenienses haec, natura modestum ciuem habere oportet, sic enim mihi de meipso dicenti absque inuidia uerba facere licebit, in magistratu quidem ut generosi & principis uiri uolunta tem & animum erga ciuitatem conseruet, in omni uero tempore & actione beneuolentiam huius enim natura domina est, potentiæ autem & uirium altera. Ex orat. de coron. Certamina nullare alia tantopere uideo indigere, ut bonis & for

SENTENT. EX 252 & fortibus uiris. Ex oratione de coro. Praestat simplicem uideri quàm improbum esse. Ex oration ad Leptin. Ob pecuniam ista facere uideri, non est bonorum uirorum nam neque elationi magnitudinique animi uestrae, neque reliquo instituto uestro consentaneum esse uidetur. Ex epist. 3. Coronae, immunitates, alimenta, & huiusmodi, praemia sun quae uir bonus si quis sit, assequatur. Ex orat. ad Leptin. Neque uero mihi uidetur istud esse boni ciuis, eam Reip. ge rendae rationem instituere, qua ego statim futurus sim primus ut strum, uos autem aliorum postremi. sed oportet ciuitatem una cri scere cum bonorum ciuium rationibus, et quod maximè in rem si semper, non facilè omnes dicere. huc enim natura ipsa sponte fertur, illuc oratione oportet progredi optimum ciuem populum docentem. Ex orat. de reb. Cherrh. Oportet ciues iustè inter se Reip. communione uti, locuplete quidem ad uitam suam opes tutò & sine metu possidere se existi mantes, ac de ijs non timentes in periculis autem pro salute p triae facultates publicas & communes facientes ceterùm reli quos, communia quidem quae sunt, communia existimantes, eo rumque partem accipientes quae autem cuiusque, priuata possider tes sic & parua ciuitas magna fit, magnaque seruatur. Ex oration 4. in Philip. De improbitate. IMPROBITAS, res est temeraria, audax & alienici pida. Ex orat. 1. contra Aristogit. Par est, eos qui bona & iusta re non rectè & decenter usi sunt; uituperare. Ex appellatione contra Bubulid. Omnis improbus per se parum potest. Ex oratione 1. contra Aristogit. Si quis alios homines nouit optimos ac modestissimos, suantura quae oportet omnia ultro faciunt, alios uerò istis deteriores,
INVIDIA Viriest optir rese honora imperlibente Omnino Miscal.
De cal.

DEMOST. LIB. V. 353 quos tamen pudet palam improbos uocari, metu uestri & turpitu dinis & dictorum & infamiae dolore peccare cauent, deterrimos uero & quos consceleratos appellant, solis supplicijs ad modestiam redigi posse ferunt. Ex orat. 1. contra Arist. De inuidia. INVIDIA prorsus inditium est malitiae & uitij naturae, nec excusationem habet, propter quam consequatur ueniam hoc malo affectus. Ex orat. ad Leptin. Quando aequitas & publica utilitas superantur inuidia, tum omnia sursum ac deorsum uersa esse existimandum est. Ex orat. f. contra Aristogit. Aduersus inuidiam nihil prodest uera dicere. Ex 2. Epist. Viri est optimi propter ea quae ipse gessit in Remp. potius postulare se honorari, quàm rebus propter quas alij qui fecerunt, or nati sunt, inuidere. Ex orat. ad Leptin. Omnibus hominibus natura insitum est, ut maledicta & cri mina perlibenter audiant laudantibus autem ipsi grauiter succen seant. Ex orat. pro Coro. Omnino commune est opprobrium Athenienses & uniuersae ciuitatis calamitas, inuidiam uideri plus ualere apud uos quàm be neficiorum gratias, cum praesertim illa sit morbus, hae uero in Deorum numerum relatae sint. Ex 3. epist. Etsi ijs qui adhuc sunt in uita, obstet inuidia, quo minus iustos er debitos honores obtineant, suis tamen liberis licebit merita præmia à uobis reportare. Ex 3. epiſt. De calumniatore & calumnia. MALA res Athenienses, mala res est perpetuo calumniator, & undique res inuidiosa & contentiosa. Ex orat. de Corona. Ea est calumniatoris natura, in crimen uocare omnia, probare uero nihil. Ex appellat. contra Eubulid. Periurium alique & perfidum appellare, neque rem ita se habere osten

SENTENT. EX 354 ostendere, inane conuitium esse quis iure dixerit? Olynth. 2. Neminem unquam uestrum fortasse uipera momordit, neque phalangium, & absit ut mordeat unquam: sed tamen omnia eiusmodi animalia ubi conspexeritis mox interficitis: itidem & cum delatorem & crudelem hominem uideritis uiperinam habere naturam, ne expectate donec aliquem uestrum mordeat, sed cum pro mum occurrerit, puniatur. Ex orat. 1. contra Aristogit. Nullus eorum profecto, qui in belli periculis fugiunt, seipsum accusat, sed uel duce, uel propinquos, uel omnes potius quam sesuicti sunt tamen, culpa nimirum eorum omnium qui fugerunt ma nere enim decebat eum qui alios accusat, quòd si istud fecissent sin guli, uicissent. Olynth. 3. De iureiurando. IVSIVRANDVM maximum & potentissimum apud omnes homines esse censetur. Ex orat. in Boeot. de dote. Iustum sanctumque iuramentum omnibus maximi faciendum est. Contra Aristogit. Si qui pecunias habent, eas perdere minime uolunt, quopa cto uos honestè iusiurandum contemnetis? Ex oratione con tra Midiam. De Republica. TVM aiunt remp. optimè se habuisse, cùm modesti & pru dentes uiri ipsam administrabant. Ex orat. contra Theocrin. Ciuitatis ego diuitias arbitror, socios, fidem, beneuolentiam. Ex orat. 4. in Philip. & de rebus Cherron. Decet uos in armis & bello formidabiles, in iudicijs autem humanos esse. Ex orat. de ordin. reip. Nihil ingenuè simpliciterque facere, non solum uobis est indi gnum & parùm generosum, sed etiam maxima habet pericula. Ex1. Epistola. Non rumore solum uos uestras res cognoscere, uerumetiam praesentes spectare oportet. Ex orat. 1. in Philip.
di, neque es titatus.
De né

DEMOST. LIB. V. 355 Res ciuitatis non ita tractabant, ut opes immensas pararent, sed remp. sibi amplificandam esse singuli putabant. Olynth. 3. Oportet Athenienses, eum qui boni aliquid facere nostrae ciui tati cupit, primum uestras aures sanare corruptae enim sunt, adeo falsa & multa & quaeuis potius quàm optima audire consueuistis. Ex orat. de ordin. ciuitatis. De iudicibus & iudiciorum laudibus. IN iudicijs uobis est salus, uosque decet iudicijs exercendis temp. conseruare. Ex orat. de ordinatione ciuit. Bonorum & incorruptorum iudicum est, eos ciues, qui cum diuitijs circunfluunt, ultro citroque pecunias in publicum erogant, & aui in trecentorum classe, si istius indiguerint refocillare, qui uerò id se perdere existimant quod in reip. commodum conferunt, eorum numero qui primi tributum persoluunt, sunt inscribendi, neque est sinendum ut effugiant. Ex oratione contra Phænippum. Si spectare & quaerere uelitis, qua tandem re qui ex uobis ius dicunt semper potentes sint, & omnium ciuium domini, siue du centi, siue mille sint, siue quotquot ciuitas constituerit, reperietis id non eò fieri, quòd soli ex ceteris ciuibus armis insignes aut corporibus optimis & fortissimis praediti sint iudices, aut aetate florentissimi, aut re ulla simili, sed quod legibus ualeant. Ex orat. contra Midiani. Oportet uos ipsa ueritate, ex accusatione & defensione uerè cognita, ita tum sententiam ferre & pro dijs, legibus, iustitia & uobis ipsis. Ex orat. contra Neaeram. Si occulta est sententia, non idcirco deos latebit. Ex oratione contra Midiam. Humana cogitatione id perspexerit aliquis, quod omnium ernitiosissimum & formidolosissimum est, si is qui ciuitati praefectus est ijs permittatur familiaris esse, qui non eadem cum populo sentiZ 2

356 SENTENT. EX ſentiant. Ex oratione de falſa legat. Semper profecto Athenienses, conuenit odio habere punireque proditores & corruptos potissimum uerò nunc opportune etiam communi omnium hominum utilitate id fieri potest. Ex oratione de falſa legat. Qui in Rep. administranda muneribus corrumpuntur, punire omnino oportet & odisse semper & ubique, ut probi ciues & qui se praestant castos ac integros uideantur & alijs & sibi optime consuluisse. Ex oratione de rebus Cherrhon. Aequum esset, Athenienses, uos pari & eodem odio esse in eos qui uos decipere conati sunt, quo ijs qui potuerunt: quod enim in istis fuit, fecerunt, uosque eo induxerunt quòd autem eorum contus exitum & finem destinatum non habuerunt, fortuna in causa est. Ex16. Procem. Quem Athenienses munera accipientem uideritis, hunc & proditorem esse existimate quòd si alius tempora, alius negotia, alius milites prodiderit, quarum rerum quisque uestrum opinor po testatem habuerit, eas perdit, eiusmodi tamen omnes aeque odio habere par est. Ex orat. de falsa legat. Solon supplicia priuatis hominibus tardiora constituebat, ma gistratibus uero & Reip. administratoribus uelocia existi mans posse quocunque tempore de illis poenam sumere, hos au tem uindictae sumendae spacium non admittere. Ex oratione 2. contra Aristogit. Par est homines cùm simus, talia & dicere & legibus statui re, quae nemo reprehenderit. Ex orat. ad Leptinem. Leges spectandae sunt iudices, nam iuxta eas uos caussa iudicaturos esse iurastis. & uidete quanto maiori supplicio dignos eos esse uulgo censent, qui sua uoluntate & per contumeliam piaculum admittunt, quàm alios qui casu & imprudentes pu cant. Ex orat. contra Mid. Quae iusta cognouistis, haec custodite & mementote, quoad usque decreueritis ut iustam & religiosam sententiam aduersit prava
Quo exactia um de eis ferem mest,uereatur. lignaest n4, mor dandæq Qsi pro c. ates

DEMOST LIB. V. 357 praua suadentes feratis. Ex orat. ad Leptinem. Illos iuuare oportet iudices, qui legum uocem uestram esse censent, & uestram hanc quae in foro iudiciali editur, miseria & calamitate affectis, non sceleratis ac iniurijs opem laturam esse pu tant. Ex orat. contra Phaenip. Qualescunque uidebimini amare & defendere, ijs similes iudicabimini. Ex orat. contra Androt. Quicunque neque inimicitia, neque beneuolentia, neque ulla alia ini qua caussa ductus nullam aduersus ea quae nouit fert sententiam, piè sancteque facit. Ex orat. contra Aristocrat. Quanto magis declaratam à nobis improbitatem nihil curaueritis, tanto maior in uobis infamia inerit. Ex oratione I. contra Aristogit. Quo exactius quae gesta sunt intellexeritis, eo iustiorem & san ctiorem de eis feretis sententiam. Ex oratio. contra Aphobum falsi testimonij. Censeo, neque legum, neque stipulationis & cautionis ullius utilitatem esse ullam, nisi qui pecunias accipit uir sit admodum iustus, hocque pacto duorum alterum sit, aut uos timeat, aut eum quo cum pactus est, uereatur. Ex orat. contra Dionysodorum. Magna est iniurijs & sceleratis omnibus pars, & ad nequititiam ansa, morum uestrorum lenitas & mansuetudo. Ex orat. contra Midiam. Haud aequum est, ut qui pro legum conseruatione adsunt, longis narrationibus et criminationibus animum attendant, sed ijs, quae omnes facilè assequamini. Ex Delatione contra Theocrinem. Eum qui leges & Reip. administrationem sibi curae esse praedicat, uelut nunc iste, etsi nihil aliud, hoc certè habere oportet, ijsdem dolere, ac ijsdem de rebus laetari quibus populus, & non sub proposito administrandae Reip. aduersariorum parte stare. Exorat. de Cor. Qui pro ciuitate nonnihil facere conatur, uosque mansuetos & clementes experiri studet, eum huius ciuitatis mores tenere par Z

SENTENT. EX 358 par est. ij uero quinam sunt? imbecillium misereri, ualidorum potentum petulantiam reprimere, ac non multitudinem crudel ter tractare, adulari autem semper potentiorem ac ditiorem. Ex orat. contra Timocrat. & Ex oratio. contra Androt. Talianon semper laudibus afficere, neque admirari uos oportet, neque publicam ex eis magnificentiam & liberalitatem metiri, si quis aedificet splendidè, aut ancillas habeat multas, aut amplan suppellectilem: at is honorandus est, qui talibus in rebus largus est & magnificus, quarum commoditas ad uos omnes redit. Ex oratione contra Midiam. Vt is omnibus gratus sit, qui suadet aliquid, & remp. gerit, fieri non potest. Ex 3. epiſt. Oportet quidem cogitare semper & agere quae iusta sunt, una porrò obseruare, ut haec quoque profutura sint. Ex oration de Rhodiorum libertate, Omnes appetunt societatem cum ijs inire & consentire, quo uiderunt esse paratos, & uelle ea facere quae oportet. Ex orat, 1. in Philipp. Absurdum est eum ius & aequum uos docere, qui quae iusta sunt non facit. Ex orat. de Rhod. libertate. Scimus hoc uniuersi, quòd omnes etiamsi quae iusta sunt nolunt, tamen hactenus certe non agere erubescunt, & hominibus siniuriam facientibus palam aduersantur, praesertim si qui laedun tur, & istud esse quod corrumpit & labefactat omnia, reperit mus, hocque omnium malorum esse principium, nolle uidelicet qua iusta sunt simpliciter agere. Ex oratione pro Megapolit. Non licet maledicére magistratibus, etsi flagitiosissimi sint, aut traducere ut sibi sint quam simillimi. Ex oratione contra Androt. Nemo talia ignorat, priuatorum hominum uitam tutam ac facilem & periculorum esse expertem remp. uerò administrantium contentiosam & periculosam & quotidie laborum malorumque plenam. Ex orat. 4. in Philip. Varia
Auobis omentiri æquam est. faciatis quin a alegatione Non est, non e irabilius conticansit. Exorat. Dierarchus Amiri korat, de corona DELI retum fuerit, Non qu.

DEMOST. LIB. V. 359 Varia sunt profectò excogitata ad urbium custodiam salutemque propugnacula, ut aggeres, muri, fossae & quaecunque alia huiusmodi istaque omnia certè sunt manibus confecta, sumptuque magno egent natura uero unum commune sapientum in se habet munimentum, quod quidem omnibus bonum est & saluta re, potissimum autem plebeculae aduersus tyrannos. quod nam illud est? diffidentia hanc si seruaueritis, nihil mali accipietis. Ex oratione 2. in Philip. Si omnes uerè suppliciorum legibus constitutorum metu a quouis scelere recedant, omnesque beneficiorum aemulatione, quae oportet facere instituant, quid uetat maximam esse ciuitatem & omnes bonos, neminem autem improbum? Ex oratione ad Leptinem. Auobis omnibus ea postulo, quae etiam non petentibus impartiri aequum est, ut nullam gratiam, nullum ue hominem plu ris faciatis quàm aequitatem & iusturandum. Ex oratione de falsa legatione. Non est, non est Athenienses omnium rerum quidquam intolerabilius contumelia, neque propter quam potius irasci consentaneum sit. Ex orat. contra Midiam. Trierarchus, qui pro rep. dimicat, sperare non debet se diuitem factum iri de publico, sed de suis facultatibus reip. opem laturum. Exorat. de corona praefecturae naualis. De Deliberatione. DELIBERANDVM est quidem lentè quod autem decretum fuerit, mature ac celeriter faciendum. Ex10. Procemio. Non qui celeriter & extemplo consilium dant, quae in rem sunt maximè consulunt. Ex orat. 1. in Philip. Ego censeo eum oportere, qui de rebus ad ciuitatem pertinentibus dare consilium instituit, potius ut consideret quae decreta fuerunt utilia fore, quàm ut extemporales orationes gratiam habes Z 4

360 SENTENT. EX habeant. Ex 10. Procemio. Oportet eos qui magnis de rebus consultant, nullam ulla a caussa cogitationem praetermittere. Ex orat. de ordinat. ciuitat Cùm res malè se habent, de quibus oportet deliberare, diffici les esse necesse est de eis consultationes. Ex 47. Procem. Non arbitror eius, qui uobis consilium det, esse munus ullum praeterquam dicere quae maximè sunt ex usu. Ex oratione derebus Cherroneſicis. Facere ipso dicere & decernere posterius ordine sit, potesta te prius & praestantius est. Olynth. 3. Neque coquo cultri ullus est usus profectò qui non secat, neque uolenti per eum negotia & mala omnibus suboriri, uenditurus haec calumniator, nulla in re commodus est. Ex oratione 1. contra Aristogition. Rectè deliberandi principium hoc est, ut ne deliberetur, pri usquam ea de quibus decernere oportet, audita fuerint. nam neque tempus, neque ratio eadem confirmandi ea quae uidentur & quid ante omnia conducere uideatur. Ex 19. Procem. Qui pro ciuitate aliquid facit, illum oportet ciutatis mores imitari. Ex orat. contra Androt. Par est eos aequis animis audire uelle, qui consilium dare uolunt. Olynth.1. Optima suadere, quàm difficile est. Ex 9. Procem. Precari facilè est omnia, quae quis uult in unum & eundem locum breui tempore collecta eligere autem quum de rebus quid consultandum propositum fuerit, non peraeque facile sed oportet optima pro iucundis, si utraque non liceat, accipe re. Olynth. 3. Democratiae cum multa alia habent & honesta & iusta, quae hominem prudentem sibi uendicare decet, tum loquendi liberta tem ueritate fultam, quae retineri non potest, quin uera crimina obiectet. Ex oratione funeb. Oportet Athenienſes, eum qui boni aliquid facere noſtrae ciuitati
usemenprae. & de coron. gereoportet. Non debe

DEMOST. LIB. V. 361 uitati cupit, primum uestras aures sanare corruptae enim sunt, adeò falsa & multa & quaeuis potius, quàm optima audire consueuistis. Ex oratione de ordinat. ciuitat. Tumultuando sanè, celeriterque stomachando, multis utilibus consilijs priuari potestis; sed si modestè taciteque audire uolueritis, ut omnia praeclare se habeant, efficietis, & si quis delirare uideatur, contemnetis. Ex 5. procem. Cùm deliberare natura ipsa difficile sit ac graue, uos ipsum adhuc multo grauius reddidistis Athenienses; nam reliqui omnes homines, ante rem rerumque euentum deliberatione uti consueuerunt, at uos post res tum demum deliberatis. Ex orat. de Pace. Non minus impiè fecerunt qui consilium dederunt, quam qui manibus suis facinus admiserunt. Ex orat. de falsa legat. Qui semen praebuit, is est natorum malorum auctor. Ex oratione de coron. Rectè deliberata, & summo studio laboreque probata, saepe quia praefecti aliter utantur, corrumpuntur. Ex I. epist. Eum qui alios accusaturus est, omnesque iudicaturus, omni uitio carere oportet. Ex orat. 1. contra Aristogit. Non debet acerbè inquirere, quid alij gesserint, nisi ipsi antè officium nostrum fecerimus. Olynth. 2. Cauere conabor, ne in ea ipse incidam, in quibus alios reprehendo. Ex 12. prooem. Non est aequum neque conueniens ut eius, qui offensus est, metus illi qui omnes suae contumeliae habenas laxauit, particulam ad salutem praebeat, sed eum per quem non steterit quo minus crudelissima quaeque perpetrarentur, punire decet. Ex oratione contra Midiam. Eum probum & incorruptum se praestare debere iudicabant, qui ad Remp. accederet, immo uerò illi largitatem usque adeo inunicam & inutilem esse ciuitati existimabant, ut in nulla actione, neque homine fieri timebant. Ex orat. de falsa legat. Sidederitis uos in hanc consuetudinem, ut oratoribus & auZ ctori

SENTENT. EX 362 ctoritatem habentibus potius credatis quàm impotentioribus, ea consuetudo in uosipsos redundabit. Ex orat. contra Calip. Si nostis Athenienses, quid optimum sit factu de rebus praesen tibus, peccatum est, eas, ad deliberandum proponere. quae enim ipantequam sententias audiueritis utilia esse iudicatis, quid opus est istis audiendis frustra cruciari? Ex 2. Proaem. Accusare profectò ad eos qui res gestas arguunt & damnant, pertinet, sed consilij dandiratio de rebus praesentibus & futuris propositum est. Ex 12. Procem. Oportet cum summae utilitatis, tum gloriae uestrae causa, dare operam, ut simul & quae utilia, quaeque iusta sunt deliberare uideamini. Ex 50. Proæm. De Oratore. Equidem uideo oratorum facultatem & uim maxima ex parvnnat te in auditorum esse potestate. Ex orat. de Coron. Oratoris oratio non est magni pretij, neque uocis intentio, sed in idem cum populo consentire, & eosdem odisse ac amare quos patria. Ex oratione de Coron. Aliae facultates abundè satis per me sufficiunt, sed uis illa diquit, mirum Atchic enim aquam. cendi, si a uobis auditoribus reclametur, mutila est & manca. Ex oratione de falsalegat. Vt uos approbaueritis ac erga unumquemque beneuolo ani mo fueritis, ita orator sapere uidebitur. Ex orat. de Coron. Non unus neque duo ista norunt, neque sub ala, ut aiunt, prouocatio facta est, sed in medio foro multis praesentibus. Ex oratione ròsic se gerunt. contra Aphobum falsi testimonij. Aggressinegotia quae declarare uerbis pro dignitate nemo possit, ipsi quidem eloquentiae laudem reportant, sed efficiunt, ut de illorum uirtute concepta apud auditores opinio minus apreat. Ex 80. Procem. Nunquam oratores uos neque probos neque improbos efficient, sed uos istos quales uolueritis. Ex orat. de ordinat. ciuitat. Nihil est grauius Athenienses, quàm quòd ijsdem moribus Sagratular

DEMOST. LIB. V. 363 quos culpant, oratores utuntur. Ex 37. Proaem. Equidem aquam bibens, non abs re difficilis & morosus homo sum. Ex oratione 2. contra Philip. Quodnam maius crimen dicere quis possit in uirum oratorem, quàm quòd non eadem sentiat ac loquatur. Ex orat. de coron. Non est quidquam indignius ac molestius, quàm cùm uir aucto ritatem habens & facultate dicendi praeditus, testibusque abundans audet mentiri: tum enim necesse est, reum non iam de re tan tùm dicere, uerùm etiam de ipso dicente, quod ei propter auctoritatem credere non par sit. Ex orat. contra Callip. Videte Athenienses ne diuersum distinctumque sit, orationem habere commodam & suscipere negotia utilia, illudque oratoris munus sit, hac hominis mente praediti. uos itaque plebeij & potissimum natu maximi, dicendi facultate summis oratoribus pares esse non debetis: istud enim eorum qui sunt exercitati, negotium est, sed prudentia ijs uel similes esse, uel potius uincere. experientia enim multarum rerum & usus eam ingenerant. Ex 27. procem. Quum admodum superbè surrexisset Philocrates, Nihil est, inquit, mirum Athenienses, non eadem mihi & Demostheni uide ri. hic enim aquam, ego uerò uinum bibo. Ex orat. de falsa legat. Illa die profectò de adulterijs et proteruitate orationes aduer so, quod aiunt, flumine fluxerunt. Ex orat. de falsa legat. Qui infelicium miserorumue casus & mala norunt, uidentes, quod prouerbio fertur, non uident, & audientes non audiunt illi porro sic se gerunt, in ijs quae faciunt, ut constet eos sua tegere in commoda, & infamiam metuere. Ex orat. 1. contra Aristogit. Minime hercle censeo oportere, ut superbi homines & eloquen tiae opinione elati, res alienas appetant, aut dicendi promptitudine freti, eripiant haec enim improbi sunt sophistae & flagris digni. Ex oratione contra Aphobum de falso test. Cùm sanè uideritis eloquentiam aut uocis claritatem, aut ali quam aliam eiusmodi uirtutem in uiro bono & munifico uigere, congratulari & unà excolere uos omnes oportet: commune cning

SENTENT. EX 364 enim uobis omnibus alijs id bonum est, sed cùm in sordido & improbo quouisque quaestu uicto, eum eijcere acerbeque & hostiliter a dire oportet. Ex oratione de falsa legat. Quò promptius ipsa oratione uti uidemur, eo magis illi diffidunt omnes. Olynth. 3. Ipsa orationum elegantia & lepos, auditorum beneuolentia indiget, qua cum si etiam mediocriter dixerit, gloriam reporta bit. nec non gratiam sibi conciliabit citra hanc, etiam si bene dicendo excellat, ab auditoribus tamen negligetur. Ex oratione funebri. Omnis oratio si res ac facta absint, uanum quidpiam & inant uidetur. Olynth.3. Omnis oratio uana est & infrugifera, quae actionum expers fuerit. Ex oratione ad Epist Phil. Nonnullos adnimaduerti reorum, qui cùm rebus ipsis damnarentur, nec possent probare se culpa uacare, alij ad anteactae ui tae moderationem & temperantiam confugiebant, alij ad maiorum suorum praeclara facinora & liturgias, alij ad cetera eiusmo di, per quae iudices ad misericordiam & humanitatem flectebant. Ex oratione 1. contra Aristog. Si ad gratiam concionari oportet, quaecunque oratione praeter miserit aliquis, ut ne molestus sit, eadem de rebus ipsis praetermit. tentur. si uero orationis uenustas & gratia rebus consentanea no fuerit, damnum affert. Ex orat. 1. contra Philip. Id unum reliquum est ijs qui causam tutari non possunt, ut ef fugia & praetextus quosdam inueniant, qui ablata praesentis cau sae memoria in ijs uos retineant, quae ad hoc ipsum crimen nihil spectant. Ex orat. contra Theocr. De Imperatoribus. Quotidianis rebus praeesse, & ex tempore subitis casibus recte uti, & quanque occasionem nosse ac iudicare, quas res ex fa miliari colloquio conciliare possibile sit, quas porro ui extorquerello
Non sunttur Ex 2. orat. 1. F. Prorsusres est. resertim sif. POPVLVS prudenti ontingit: m gern Ne ostendite ditaglor

DEMOST. LIB. V. 365 re licet, imperatorum rebus praefectorum est officium. ExI. Epist. Si quis reuera pace ipsa gaudet, ipsis ducibus, quos omnes accu sant, gratiam habeat. Ex orat. de falsa legat. Amicos & familiares, & militum duces inuenietis gloria ualere ob res fortiter gestas, anxiè tamen et mediculosè magis quàm qui obscuri & inglorij sunt, uitam degere. his enim militibus, ab hostibus suis solum imminet periculum, illi uerò duces suos adulatores & fraudatores magis quàm praelia formidant. Ex oratione ad Epist. Philip. De Tyranno & Tyrannide. Rex & Tyrannus omnis inimicus est libertati, & legibus con trarius. Ex 2. orat. in Philip. Non sunt tutae ciuitatibus istae tyrannorum nimiae familiaritae tes. Ex 2. orat. in Philip. Prorsus res est infida & formidabilis ciuitatibus tyrannis, praesertim si finitima loca possideat. Olynth. 2. Populus. POPVLVS sanè turba est, & res omnium instabilissima ac imprudentissima, ut in mari fluctus flexibilis & inquietus, qui ut contingit agitatur, alius uenit, alius recessit, ac nemo Reip. curam gerit, immo ne meminit quidem. Ex orat. de falsa leg. Ne ostendite utilius esse externas amicitias sibi conciliare, quàm populi fidei seipsum committere. Ex 2. epist. Pecuniae comparandae nunquam populus studiose operam dedit. sed ita gloriae, ut nihil aliud magis expeteret. Ex orat. contra Androt. Non est quod prae ceteris magis cauere oporteat, quàm ne aliquis permittatur, ut in populo maior potentiorque fiat. Ex orat. de falsa legat. De Patria. ARBITRATVR ingenuorum quisque non patri & ma tri

SENTENT. EX 366 tri solum se esse natum, uerumetiam patriae quid uerò interest? quòd qui parentibus se solùm esse natum existimat, fatalem, natu ralemque mortem expectat qui uero etiam patriae, ne hanc seruientem uideat, mortem oppetere non dubitabit, magisque metuendam esse reputabit ignominiam & infamiam, quas in seruiente ci uitate ferre necesse est. Ex oratione de coron, Non solùm ad patrem & maiores suos uiritim genus ortum suum referre unicuique licet, sed ad totam communiter patriam, cu ius omnium consensu indigenae sunt. Ex orat. funeb. Quis adeo est infelix, qui seipsum, parentes, sepulchra, pa triam parui quaestus gratia prodere uelit? Ex orat. de classibus. Cui utilia sunt eadem tempora quae & ciuitatis hostibus, is amator patriae nullo modo esse potest. Ex orat. de coro. Fieri non potest, ut leges & iusiurandum ijs curae sint, qui in perniciem eorum quae patriae prosunt, seipsos uendiderunt, sedipsis nominibus solis contenti seducunt eos, qui uelut perfunctoris & frigidè ibi ac non sedulò & accuratè concionibus intersunt, neque existimant hoc praesens otium aliquando futurum causam magni & horrendi tumultus. Ex orat. de foedere Alexand. Eos qui patriae consulunt Athenienses, quaerere oportet, non eum cuius desperationis sunt socij, sed eum potius, cuius & mentis prudentiam & diligentiam sectantur. Ex orat. 2. cont. Aristog. De fortitudine. NON est difficile neque cum deliberare opus fuerit, fortitudinis opinionem consequi neque cùm aliquod institerit periculum uehementem in dicendo uideri sed illud & difficile est & conueni ens, in periculis fortitudine ostendere. Ex orat. de ord. ciuit. Nunquam fieri potest, opinor, ut qui paucis & uilibus rebus occupantur, magnos & audaces animos capiant, quemadmodum neque qui circa res praeclaras & splendidas uersantur, parua & te nuia cogitent. Ex orat. de ord. ciuit. Nunquam, opinor, fieri potest, ut magnum ac generosum sensum induat, qui circa parua & abiecta uersatur. Olynth.3.
Ganimiteric uAmatori. uanko natu sexpectes, citra pareſt, ut. k, Øresneſn

DEMOST. LIB. V. 367 Qualiacunque hominum studia fuerint, tales eos etiam habere animos necesse est. Ex oratione de ordinatione ciuitatis, & Olynth.2. De diligentia. PRAECLARVM quidem est, etiam per fortunam inter illustrissimos admirationi esse: sed multo praestantius est, industria sua quidquid gloriosum ac illustre sit, adeptum esse illa enim sceleratis etiam interdum sese obijcit, huius autem societas & communicatio nemini adest, nisi qui generoso animo atque forti ex cellat. Ex orat. amatoria. Par est quibus in rebus quisque se exercet, ac in quae incumbit, in ijs ut plus ualeat. Ex orat. 2. in Phil. Recta prudensque rerum gerendarum in adolescente inquisitio, & animi boni & uegetae mentis commune signum est. Ex ora tione Amatoria. Quanto naturam habes praeclariorem, tanto maiores dignitates expectes, citiusque tui periculum facere uelis, censeo. Ex oratione Amat. Haud par est, ut quum quis nihil agat uel amicis quidem mandet, sua caussa aliquid ut faciant, nedum dijs immortalib. Olynt. 2. Quando fortuna cessat, & hostes iuuat, reliquarum rerum sa tagite sin minus, prouidete, ne uos una & magistratus singulos ac cusetis, & res uestrae Athenienses pessum eant. nam fieri nequit, ut hae absque magno quodam malo consistant, nemine eas conseruante. Ex 3. prooem. Non mirandum est illum ipsum qui militat, laborem non detractat, & rebus gerendis omnibus adest, neque ullam occasionem, neque temporis momentum rei bene gerendae praetermittit, uobis cunctantibus, decernentibus, & sententias rogantibus, superiorem esse. Olynth. 2. Nihil est cautis hominibus & circunspectis adeò formidabile, quin diligentia praecaueri possit neque ullum malum est, quin incau is & pigris euenire queat. Ex 25. Procem. Si quis

SENTENT. EX 368 Si quis existimat Alexandrum eò fortunatum, quia ad eum quem optabat exitum perducebat omnia, illud cogitet, quòd ager do & laborando & audendo, non desidendo, felix fortunatus sit. Ex1. Epist. De Ignauia. RERVM occasiones, tarditatem nostram & ignauiam non expectant. Ex orat. contra Philip. Si quod quisque uult, quaerens desidebit, & ut ipse nihil faciat se cum reuoluens, primùm sane nullos unquam inueniet, qui facturi sint. Ex oratione 1. contra Philip. Cùm non pauca reip. sint errata, neque ex paruo tempore col lecta, quibus haec Reip. negotia malè se habent, nihil est omnium Athenienses in praesentia nocentius, quàm quòd uos animis, alienati istis à rebus, & tantisper operam datis, dum audientes sedetis, si quid noui nunciatum fuerit. Ex orat. 4. contra Philip. Turpe quidem est, proh supreme Iupiter omnesque caelites, & indignum uobis, & ciuitatis amplitudine, & rebus gestis maiorum, uestrae ignauiae causa reliquos omnes Graecos in seruitutem proijcere. Ex orat. de rebus Cherrhonesicis. Quòd multa bello perdidimus, ignauiae nostrae iure adscribi conuenit. Olynth.1. Eodem modo quo qui tempestatem expectant, mihi uidentur contemplari, tum singuli precantur ne ad se perueniat, prohibere uero nemo conatur. Ex oratione 3. contra Philip. Quo magis securo erunt animo, eo citius peccabunt. Ex 49. Proæm. Quoniam uos neque paruum, neque magnum quidquam eorum quae oportebat, fecistis, res nostrae malè se habent: quòd si omnia quae decebat fecissetis, rebus ita affectis, ne spes quidem erat, ip meliores fore. nunc autem ignauiam uestram & negligentiam ui cit Philippus, ciuitatem uero non uicit, neque uos estis uicti, immo ne moti quidem. Ex oratione 3. contra Philip. Quæs
at Exorat. 2. Jope est uel peruando f. ratos à fortur Fortunau funt, ea certas ERITAS; de falsa legat inullius cui. & nefanderas RưỞ Nữ

DEMOST. LIB. V. 369 Quaenam est caussa cur ille plures res quàm nos superiori bel lo ex animi sententia gessit? hic ipse militat, labores perfert, periculis adest, neque occasionem rei benè gerendae praetermittens, neque ullam anni partem omittens nos uero, dicetur uerum, nihil facientes, hîc perpetuo sedemus cunct abundi, tum decernentes, tum interrogantes, si quid noui in foro dicatur. Ex oratione ad Philip. Saepe contingit ut multarum magnarumque rerum occasio breui tempore suboriatur quam si quis sua uoluntate hostibus, condo narit & prodiderit, nequidquam facere poterit, ut eam postea recuperet. Ex orat. de falsa legat. Turpe est uel potius turpissimum, non solum urbes & loca, quorum aliquando fuimus domini, proijcere uideri, uerumetiam comparatos a fortuna socios & occasionem. Olynth. 2. Fortuna uolubiles habet mutationes, & in utramque partem, uel secundas ad res uel aduersas quae uero per ignauiam hominum fiunt, ea certas clades afferunt. Ex 49. Procem. Veritas. VERITAS potens est, & contrarium infirmum. Ex ora tione de falsa legat. De taciturnitate. Qui nullius culpae sibi conscius est, si taceat, silentio ipso prauorum & nefandorum particeps esse uidetur. Ex oratione de falsa legation. Nemo unquam conuictus est, qui uel sileret, uel qui peccasse fa teretur, sed cum opinor, nihil ueri eloqui deprehenditur, tum qua nente, quoque animo praeditus sit, cognoscitur. Ex ora. de fal. leg. De ira & irascentium natura. Neque priuatae iracundiae seruiendo, publicum commodum portere laedere puto, neque priuati odij cum reip. commodis quidtiam admisceo uerum ad quae alios adhortor, ea ipse arbitror decea A

SENTENT. EX 576 decere me primum facere. Ex 1. Epistola. Non eadem res est Athenienses, in uestrum conspectum ad cientem falsum testari, & apud arbitrum. apud uos enim ingeiracundia & supplicium testantibus falsum imminet, sed apud arbitrum tuto & sine infamia quidquid uoluerint testantur. Exortione contra Aphobum de falso testimonio. Quae aliquis de repente nulla ratione inita, facere coactu fuerit, & si contumeliose istud fecerit, per iracundiam tamendi cere licet se fecisse quae uero diu multumque antea excogitau m. ExI. Kouckis continenter per multos dies aduersus leges facere deprehenditur dum omnia per non solum abest ab eo, ut ira motus fecerit, sed etiam constat iam eiusmodi hominem dedita opera iniuriam fecisse. Ex orat. contra Midiam. Irascentium est, eum à quo molestijs affecti sunt subito ulciSI paxque i sci offensorum, ut quocunque tempore sontem & iniurium nactanti tumultus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . fuerint, tum de eo paenas sumere. Ex orat. contra Timocrat. ceterquam quod ralle corruperunt De odio. Proh Iupiter SI quis aliquid accepit, risui est si fateatur, uenia conuicti u, quàm rebus par odium, si quis istos increpet. Ex orat. 3. contra Philip. ſtimet? nem Neque securius est in multorum, etiam in paruis delinquenti Simulatq um, odium incurrere, quam paucorum & in multis: neque uere rem tren popularius multitudinis delicta quàm paucorum obseruare. E àm difficile & orat. contra Androt. De hoste. INGEN Qui calumniatorem tuetur, bonorum hostis est natura & genere: nisi quis sycophantae & improbi semen & radicem ue lut agricola putat oportere relinquendam esse in urbe. Exorat. Exer. 1. contra Aristogitonem. Qui ea quibus ego capiar agit & parat, hic mihi hostis est, etsi nondum feriat neque iaculetur. Ex orat. 3. contra Philip Armis hostes uincendi sunt, & in his est salus reip. Ex ora de ordinatione ciuitatis. Fien

DEMOST. LIB. V. 371 Fierinon potest ut externos hostes uincatis, nisi animaduerteritis in domesticos hostes & intestinos illius ministros: uerum necesse est incurrentes in hos ut scopulos, serius occurrere illis. Ex orat. de rebus Cherronesicis. De bello. BELLVM gloriosum pace turpi optabilius est. Non idem habent periculum res, quas tum cum uultis, agere licet, saepe sententiam & consilium mutare, & hae propter quas imminet bellum. Ex 1. epist. Existimo uobis conducere, prospicere belli principium, ut sit iustum: omnia porrò quae conueniunt apparetis, idque uestro iudicio subijciatur. Ex oratione de classibus. De pace. SI pax quae alijs bonorum caussa est, tantarum rerum, & tanti tumultus nobis caussa fuit, quid aliud id esse dixerit quis, praeterquam quòd muneribus acceptis, hi rem natura praeclaram praue corruperunt? Ex oratione de falsa legat. Proh Iupiter est ne aliquis recte sapiens? qui ex uerbis potius, quàm rebus pacem agentem aut bellum gerentem secum existimet? nemo profectò. Ex oratione 3. contra Philip. Simulatque de Philippo mentio incidit, statim surgit aliquis & dicit, pacem tueri quam salutare est, magnum exercitum alere quàm difficile & durum. Ex orat. de rebus Cherronesicis. De liberis. INGENVIS, etsi maxima perpetrent facinora, istud ta men corpus seruare licet. Ex orat. contra Androt. Homini libero maxima necessitas est, rerum turpitudo atque dedecus. Ex oratione de rebus Cherronesicis, & Philip. 4. De seruis. SERVIS corpus flagitijs plagisque omnibus obnoxium est. Exorat. contra Androt. & Midiam. Alteri subdito ut seruo maxima necessitas est plagae et corpo ris pulAa 2

SENTENT. EX 372 ris pulsatio. Ex orat. de rebus Cherrhonesicis. De muliere. PLVRIMI facienda est mulier in morbis, quae adsit homini aegrotanti. Ex orat, contra Neaeram. Multo magis profectò soliti sunt uir & uxor contentiones & inimicitias inter se subortas propter liberos mitigare, quàm propter iracundiam communes liberos odio habere. Ex oratione contra Boeot. de dote. Meretrices quidem uoluptatis gratia habemus concubina uerò propter quotidianam corporis curationem uxores porro ad ligitimos liberos procreandos, & fidelem custodiam rei domesti cae habendam. Ex orat. contra Neæram. Ne mulieri liceat ingredi in fana publica, cum qua fuerit aduter deprehensus, quod si ingrediatur, impunè ferat quidquid pati tur praeter mortem. Ex orat. contra Neæram. Durum est patri & matri liberis orbari, & carissimis suae se nectutis educatoribus priuari: sed praeclarum est amplissimos honores, memoriam uirtutis & eos publice comparatos conspi cere, sacrificijsque & certaminibus dignatos immortalibus. Molestia plenum, liberos orphanos relictos, patre in proelio fulsc praeclarum uero est paternae uirtutis & gloriae haeredem esse Ex orat. funebri. De fama seu gloria. SOLI homines gloriam praeclaris rebus gestis partamo mni inuidia fortiorem reliquerunt. Olynth. 3. Non solum spectandum est an non pecuniam perdatis, sed et am an fanam & gloriam bonam, cuius magis studiosi estis quam pecuniae. Ex orat. ad Leptinem. Quanto quis plura & grauiora supra dignitatem conditionemque suam fecit, tanto apud omnes admirabilior existimatur. Olynth. 2. Populus nunquam de pecunia coaceruanda ualde laborauit. de gli
funebri Si in paruis qui terea conſe nira Androt Qui unà cum laut, ut succensear gesserunt, quae tione ad Philip. HON.

DEMOST. LIB. V. de gloria uerò acquirenda sic, ut de nulla re alia, argumentum sane est, quam cum aliquando maximam & innumerabilem inter Graecos pecuniam possideret, omnem pro honoris augendi studio, insumpsit, pro gloria quoque de suo tributum pendere non dubitauit, neque ullum periculum unquam detrectauit, unde immort alia bona sibi peperit. Ex orat. contra Timocrat. Beati hac iusta ratione censendi sunt, primum quidem qui pro modico tempore incredibilem & immortalem gloriam relinquunt, in qua & horum liberi clari ac illustres depingentur, & parentes istorum conspicui facti in ipsa senectute nutrientur, luctui suo consolationem istorum gloria & celebritate adhibentes. Ex oratione funebri. Sim paruis quis glorietur, tantum abest ut honorem aliquem propterea consequatur, ut ineptus esse uideatur. Ex oratione contra Androt. Qui unà cum Philippo uersantur, eum ita honoris studio teneri aiunt, ut dum omnia pulcherrima facta sua uideri cupit, magis succenseat ducibus & imperatoribus, qui laude aliquid dignum gesserunt, quàm ijs qui rem infeliciter administrarunt. Ex oratione ad Philip. epist. De pudore. HOMINI quidem libero maxima necessitas est rerum turpitudo atque dedecus, & maiorem ista haud scio, quàm quis dicere possit seruo autem uerbera & corporis cruciatus. Ex orat. 4. contra Philip. Equidem opinor liberis hominibus maximam esse necessitatem in rep. gerenda pudorem. Ex orat. 1. contra Philip. Probra hercule omnia fugienda sunt. Ex orat. ad Lept. Omnia quidem cauenda sunt, tam quae uidentur, quam quae turpia sunt: potissimum autem ea, quopter quae aliquis uidetur dijs succensere. Ex orat. ad Lept. Quae à paucis reguntur dynastiae, metum ciuibus suis incutiunt, uerecundiam autem eis inserere nequeunt. Ex orat. funeb. Impud Aa 3

SENTENT. EX 374 Impudens. Qua ex re impudens appellatus est, nisi quia ista, quae neque sunt, neque facta sunt, propter impudentiam palàm dicere nihil pi det? Ex orat. 1. contra Aristogit. Id profectò nostis, quòd ex quo tempore nati sunt homines & iudicia fieri coeperunt, nemo unquam qui peccasse se fateretur, deprehensus est, sed impudenter loquuntur, inficiantur, mentiuntur, excusationes fingunt, omnia faciunt ne dent poenas. Ex orat. de falsa legatione. De spe. MVLTI saepè maiorum bonorum spe allecti, praesentia per diderunt. Ex oratione contra Timocrat. De humanitate. HVMANITAS contra inuidiam, & iustitia aduersus improbitatem, bonaque omnia contra mala uelut in acie collocantur. Ex orat. contra Lept. Miror si nemo uestrum cogitat, turpe esse populum Atheniensem sapientiae doctrinaeque opinione ceteros omnes antecellere, ad quem in rebus aduersis, tanquam ad commune perfugium con fugi solet, Philippo inhumaniorem uideri, qui, ut in delitijs libe raliter educatum credibile est, à nemine admonitus, tamen cùm prosperis rebus usus esset, tum maxime humana se agere opor tere putauit, ab ijs qui contra in acie steterant, & cum quibus de summa rerum contendisset, qui, & cuiates essent, neque inquire re, neque declarare passus est. Ex 3. epist. Optarem uos Athenienses, qua erga alios omnes uti consueui stis humanitate, eadem etiam erga uos ipsos uti. Ex 17. Procem Misericordia. NEMO misericordiam consequi dignus est, qui neminis ma seretur: neque dignus est uenia, qui nemini dat ueniam. Ex ora tione contra Midiam. Quam
Nemo um aliquod dentian Famicum à ius eſſe cœper. pundo in sito odio uelit 2 esmeo quidem kcasionum neuVerorum

DEMOST. LIB. V. 375 Quam quisque natura legem erga reliquos omnes habet, eandem uicissim erga ipsum alios habere aequum est. Ex oratione i.contra Aristogit. Absit iudices pauperes despiciatis, sufficiens enim satisque gra ue eis est supplicium ipsa paupertas, neque eos qui labore & industria ex aequo & bono uiuere uolunt. Ex oratione. 1. contra Aristogitonem. De amicitia. NVLLVM maius bonum uobis contingere potest, quam omnium beneuolentiam, nulla adiuncta suspicione, summa illorum uoluntate consequi. Ex orat. de libertate Rhod. Cum rebus quidem omnibus priuari acerbum & graue sit, prae sertim si ab inimico istud eueniat, tum uero maxime beneuolentia uestra & humanitate, quantò à uobis ea consequi maximum est. Ex oratio. de corona. Nemo amicus & beneuolus eis esse potest, à quibus sibi damnum aliquod impendere sperat. Ex 50. Procem. Prudentium hominum esse non existimo, uel cùm familiarem & amicum aliquem esse putarint, sic illi fidere, ut etiam si iniurius esse coeperit, ulciscendi facultatem sibijpsis eripiant uel quando inimicum aliquem censeant, sic odio prosequi, ut si deposito odio uelit amicus esse, impediant ne ista facere liceat, sed eos meo quidem iudicio, & amare & odisse oportet, ut earum occasionum neutra praetereatur. Ex oratione aduersus AristogVerorum amicorum officium est, his quibus bene uelis, haud in eiusmodi rebus gratificari, à quibus & illis, & sibijpsis pendet aliquod damnum sed in ijs quae utrisque conducere possunt, opitu lari' quod autem ipse melius illo prouideas, id pulchre admini stres, neque praesens obsequium quam totius reliqui temporis commodum pluris faciendum. Ex orat. contra Aristog. Omnium est grauissimum, cùm quis nomine quidem frater nonnullorum uocitetur, sed re ipsa istos habeat inimicos, & multis grauiAa 4

76 SENTENT EX grauibusque ab ijs affectus iniurijs, in iudicium uenire cogatur. oratione de dote contra Boeotum. De beneficentia. Equidem censeo eum qui beneficium accepit, oportere omni tempore meminisse eum autem qui dedit, continuò obliuisci, quidem illum oportet boni, hunc uero pusilli & liberalis hominis officium facere. nam beneficia sua commemorare ac referre, exprobrationi fere simile est. Ex oratione de corona. Omnes profectò mutuam gratiam recipere digni sunt, qui in bene merendo de uobis priores partes occupant, praesertim uero qui in extrema necessitate id faciunt. Ex oratione ad Lept. Quae est lex tantae iniustitiae & inhumanitatis plena, ut eum qui de suo nonnihil donauit, & rem perhumanam liberalemque fe cit, gratia priuet, & in calumniatorum manus conijciat? eosque iu dicijs rationum reddendarum eorum quae dedit praeficiat? nulla est profecto. Ex oratio. de corona. Qui indignum aliquem honore afficiunt, simplicitatis ac stul titiae opinionem aliquam habent: qui uerò de se bene meritis pa ria non referunt, malitiae suspicionem incurrunt. Ex oratione ad Leptinem. Plures quàm par est honorare, est multos ad bene merendun prouocare. Ex orat. ad Leptin. Apud omnes homines inualuit consuetudo propter multos bene meritos, etiam de alijs quibusdam sceleratis, potius bene me reri, quàm propter perditos & flagitiosos auferre quae data fue runt ijs, qui sine controuersia digni sunt beneficio. Ex oratione ad Leptinem. De diuitijs & diuitibus. DIVITIAE & celeritas & robur & quaecunque alia isti similia amplo & copioso fructui sunt suis possessoribus, & in ijs psis excellunt quibus intersunt, licet nullus alius uelit. Ex oratione funebri. Nulla
suerne de ordinat. c. MVLTA nos paupertas itum d.

DEMOST. LIB. V. Nulla re omnium perinde ac pecunia opus est ciuitati ad ingruentia negotia. Ex orat. 4. contra Philip. Pecunijs certe opus est, cùm sine his eorum non licet quidquam fieri, quae facienda sunt. Olynth. 1. Cum in alteram partem uelut in trutinam argentum attule ris, idipsum argentum aufert, & ad sese ratiocinationem omnem detrahit, nec amplius qui hoc fecerit rectè neque syncere ulla de re ratiocinari poterit. Ex oratione de pace. Vndecunque quis accessionem uel paruam fecerit, plurimum ad fert momenti. Olynth. 2. Existimate quoque aliquando iuuenem, & ea qua nos aetate nunc sumus, fuisse: consilijs autem & rebus à te gestis, talem & tantum euasisse, quod & nobis accidere poterit. Ex 5. Epist. Opulentus audax, superbus magniloquus, uiolentus impudens. Ex orat. contra Midiam. Quis est, qui malit seipsum suaque omnia bona interire, quàm fortunarum suarum partem pro seipso & reliquis conferre? Ex orat. de ordinat. ciuit. De paupertate. MVLTA uilia & seruilia negotia liberos homines ac ingenuos paupertas agere cogit, ob quae misericordiam potius quàm interitum demerentur. Ex appellatione contra Eubulidem. Absit iudices, pauperes despiciatis, sufficiens enim satisque gra ue est eis supplicium ipsa paupertas, neque eos qui labore & industria ex aequo & bono uiuere uolunt. Ex appellatione contra Eubulidem. Ego neque si quis paupertatem uituperat, eum prudentem esse duco neque si quis in rerum copia educatus fuerit, ob id gloriari debet. Ex orat.de coro. Rebus necessarijs nonnullos priuare, est multò homines reddere maleuolos & a rebus publicis alienos. Ex oratione 4. contra Philip, De Aa 5

SENTENT. EX 378 De rebus secundis. RES secundae profligatorum, uim habent maximam tegi di et obscurandi domestica uitia, at si qua in re offenderint, tum planè eorum facta discutientur. Olynth. 2. Nonnulli propter rerum successum clari & illustres habiti sunt. Ex orat. Amat. Oportet modestè se gerere in rebus secundis, & quid futurum sit prospicere. Ex orat. ad Leptinem. Secundis rebus praeter dignitatem & meritum uti, occasio est incautis despiciendi. Olynth.1. Res secunda seu fortuna, uniuersam quae in hominibus inest, sagacitatem & sapientiam excellit. Ex orat. de pace. ipsi felices rerum successus ad contegenda & occultanda hominum peccata apti sunt, sed si quid usquam aduersi contingat, tum plane haec omnia deteguntur hominibusque nota fiunt. Ex orat. ad Philip. epist. Cùm in omnibus humanis rebus duo sint bona, unum princep omniumque maximum, secundis rebus uti alterum, hoc quidem mi nus, ceterorum maximum, rectè deliberare non simul utrius, possessio obtingit hominibus. Ex orat. contra Aristocrat. Istis fortasse fatale est, nunquam secundis in rebus recte sape re. Ex 53. Prooem. De fortuna. MAGNVM quidem momentum, immo uero potius totum est, ipsa fortuna, ad omnium hominum negotia. Ex oratione ad Philip. epist. Fortuna rerum omnium domina exitum suo arbitratu tribuit. Ex oratione funeb. Magna potentia uel potius summa est ipsa fortuna in omnibus hominum negotijs. Olynth.1. Multa fortunae uoluntate gubernantur, multaeque sunt causa eur non omnia ex animi sententia hominibus succedant. Ex 3. Procem.
us euaſeru biles mulieres. Ex Aequum est m. mmerite me contra Si quos æra & obmum tet. Ex orat Cumneq; ini. Nemo unquas

DEMOST. LIB. V. 379 In alijs quibusdam rebus superari ab aduersarijs, non tam dedecus quàm infortunium dici possit nam & in fortuna & praefe ctis, & multis aliquid inest, cur potius res praeclarè uel contrà gesta sit. Ex 53. Procem. Si quaecunque quis acceperit, etiam seruauerit, magnam habet fortunae gratiam si uero imprudens prodegerit, interijt una quoque memoria beneficij a fortuna accepti. Olynth. 1. Bona quidem uoluntas praesto est, quam si fortunae benignitas iuuet, res ipsa confici possit. Ex 5. epist. Neque gubernabam nauem, diceret aliquis, quemadmodum nec ego exercitum ducebam, neque fortunae dominus eram, sed illa rerum omnium. Ex orat. de coron. Ex mendicis nonnulli celeriter diuites euaserunt, & ex obscuris & ignobilibus clari & illustres. Ex orat. contra Philip. Multae & nutrices & lana uictum quaeritantes, & uindemia trices euaserunt, ob reip. illorum temporum calamitates, ciues ac nobiles mulieres. Ex appellat. contra Eubulidem. De aduersa fortuna & calamitate. Aequum est misereri non flagitiosorum hominum, sed eorum qui immerito aduersa fortuna calamitateque conficiuntur. Ex ora tione contra Aphobum. Si quos aerariorum dimittere oportet modestissimos, optimos, & ob minima delicta mulctam passos, hos inquam liberare oportet. Ex orat. 1. contra Aristog. Cùm neque iniurius est aliquis, neque peccat, sed in ea quae omnibus conducere uidentur se tradit, nec in omnibus ex animi sententiaegit, haud exprobrare, neque conuitium facere eiusmodi homiui par est, sed condolere. Ex oratione de coron. Aequum est misero & afflicto utut factum est, opem & auxilium ferre. Ex orat. contra Midiam. Nemo unquam fortasse uestrum quaesiuit Athenienses, cur tandem

380 SENTENT. EX tandem miseri & infelices rectius, quàm fortunati rebus suis co sulunt non autem alia de causa istud fit, praeterquam quod istis euenit, ut ne quidquam formident, neque si quispiam periculae graues casus recenseat, ad se pertinere putant, illos recens adhu delictorum memoria, quando in infortunia inciderunt, modesti ad reliqua & moderatos reddit. Ex 25. Procem. Nullius rei institutum consiliumue magni fit, nisi finem etia utilem & honestum consequatur. Ex 35. Procem. De desperatione. DESPERATIO cum ei ipsi maximo & exitiali sit ma lo qui ea affectus est, tum acerba & grauis omnibus, & reip. minime toleranda. Ex orat. 1. contra Aristogit. Desperatus omnis seipsum proijcit, etiam quam consilio & ra tione tenere licet salutem, & praeter omnium expectationem fit, si forte incolumis seruetur. quis igitur sana mente praeditus seipsum, aut patriae commoda isti commiserit? quis non pro uiribus fugerit, & eum procul submouerit ne quis in talem uel inuitus in cidat? Ex orat. 1. contra Aristog. Neque uos consternatis animis esse oportet, praesertim cum scia tis desperationem neque praesentibus rebus conducere, & uobis indignam esse. Ex 49. Proæm. De futuro. FVTVRVM omnibus hominibus est incertum. Ex orat. ad Leptin. Oportet eos, qui prospera optataque utuntur fortuna, erga afflictos & oppressos semper optima uideri consultare: quandoque dem uniuersis hominibus incertus est ac dubius rerum euentus. Ex orat. de Rhodio. libertate. Praeterita semper apud omnes omittuntur, & nemo unquam de ijs deliberationem habendam proposuit futura autem uel prae sentia consultoris munus & officium postulant. Ex oratione de corona.
Atumqui? cum ex alij quam qui ad fc minuirtute restarent, il atercat pero cen

DEMOST. LIB. V. 381 Id ipsum quod praeter sententiam accidit, uirum perturbat, siq magnum dolorem adfert. Olynth. 1. Necessario euenit, cum pugna committitur, ut alij superentur, dij uincant. Ex oratione funeb. Ex postremo euentu quae praeterierunt omnia ut plurimum estimantur. Olynth.1. Saepe contingit ut idem homo in hoc non rectè dicat, in altero uero rectè sentiat. Ex 5. procem. Defunctorum curam habere oportet. Quantum quidem ciuitas de ijs qui in bello perierunt solicita sit, cum ex alijs rebus perspicere licet, tum maxime ex hac lege, per quam qui ad funera haec publicam orationem habiturus eligi solet, sciens à frugi & probis uiris facultatum possessiones & uoluptatum deliciarumque usum non magnifieri, sed eorum omne stu dium in uirtute & laudibus esse, orationibus ijs qua illis ea maximepraestarent, illos ipsos oportere honoribus afficere dixit. ut quam cum adhuc uiuerent praeclaram famam & gloriam nacti essent, ea quoque defunctis ipsis tribueretur. Ex orat. funeb. Qui natura liberi sunt, etiamsi cum patribus adhuc uiuentibus altercati fuerint, eos tamen uita functos laudibus exornant qui uero censentur filij, cùm ex illorum satu non sint, ut facile cum uiuis ipsis dissentiunt, nihil pudet eos defunctis ipsis maledicere. Ex orat. de dote contra Boeotum. Leges defendite & defunctorum curam habete, ne eorum nomen & familia pereat. Ex orat. contra Nicom. Ecquis omnium non nouit, uiuentibus quidem omnibus subesse quandam aut maiorem aut minorem inuidiam mortuos porro, ne hostium quidem ullum praeterea odisse? Ex orat. de coron. Illa est ex legibus Solonis, quae uidentur rectè se habere, nemi tidefuncto maledicendum. Ex orat. ad Leptin. Solon in legibus, & Deus in oraculo mandat, ut cognati & affines

SENTENT. EX 382 affines mortuis inferias certis diebus exhibeant. Ex orat. cont. Maio Macartatum. Nulla potest dici uel uerior, uel honestior causa, cur hostium dominus propinquis & familiaribus defunctorum amicus esse ut TVRPE lit, quàm rursum pro toto dimicare maluerit, quam uirtutis torum admiratio. Ex orat. funeb. Diligenter exquirens atque considerans, satis dignè pro defunctis uerba facere, unum eorum quae fieri nequeunt esse reperi Ex orat. funeb. Cùm aliorum bonorum nulla sit defunctis communio, sed ei res praeclare gestas laudationes eorum qui sic interierunt, sun ueluti propria merces neque enim amplius tunc eis aduersatur re Iuremo de Vobis solis Aruidia. Ex orat. de falsa legat. iutiexemplis, Parentes honorandos esse. PAR est parentibus definitum ex utrifque praemium, & à ne illustres fuer tura, & a lege, iuste referre, & ultro soluere. Ex oratione 4. intimatis in c. contra Philip. q opus est.] Equidem eum perfidum & dijs inuisum non modo hominibus Hac pote esse existimo, qui parentes negligit. Ex orat. 1.cont. Aristogit Vbi pater est & filij iam uiri facti fortasse & eorum liberi, ndere, non ora necesse est uarias & nulla in re similes esse uoluntates non enim ratione cui ijdem sunt sermones & facta iuuentutis, quae senectutis ueri Non alieni. men adolescentes quaecunque agunt, si modò sint modesti, sic tatis licet. Ex ciunt, potissimum ut clam habere conentur, ne parentes & ser Cogitaten offendant, dissimulant id se uidere & senes uicissim si fortè su pericula. ptus iusto maiores uiderint, aut potationem, aut ludos immodWautemne tos, sic ista uident, ut non uidisse uideantur. Ex oratione 1. conSuellefert. Aristogit. Ab initio aetatis in omnibus disciplinis clari & illustres runt, ea exercentes, quae quanque aetatem decerent, ijsque omni quibus par erat gratum facientes parentibus, amicis, familia bus. Ex orat. funeb. tis, Exz. Maiorus

DEMOST. LIB. V. 383 Maiorum nostrorum virtutes imitandas esse. TVRPE est Athenienses, turpe inquam ordinem magnitudinis animi uestri deserere, quem maiores uobis tradiderunt. Ex orat. de ordinat ciuit. Multa & praeclara pedestri certamine naualique praelio pugnantes trophaea statuerunt, de quibus etiam nunc gloriamur atqui uos considerare oportet ipsos haec erexisse, non ut nos ipsa spectantes solùm admiraremur, sed etiam ut eorum qui erexerunt, uirtutes imitemur. Ex orat. de ordinatione ciuitatis, & in extremo de Rhodio. libertate. Vobis solis Athenienses licet prae caeteris hominibus domesticis uti exemplis, & maiores quos iure laudatis, re & factis imitari, tametsi proelia, neque expeditiones, neque pericula, in quibus clari & illustres fuerunt, imminere tempora non sinunt, sed uos praesenti uiuatis in otio, eorum uero prudentiam imitemini ea enim ubiq; opus est. Ex orat. de falsa legat. Hac potentia opus esse censeo, nemini imperare neque uerbo, neque facto iniusto, sed nostra facta ut maioribus digna sint perpendere, non orationes quae in suggesto habentur. Ex orat. de ordinatione ciuit. Non alienis exemplis, sed domesticis usi, quae facienda sunt, sciatis licet. Ex oratione de ordinat. ciuit. Cogitate turpissimum esse, patres uestros multos labores ma gnaque pericula, contra Lacedaemonios bellum gerentes sustinuisse uos autem ne pro his quidem quae iustè assequuti uobis tradiderunt, uelle fortiter uos defendere. Ex orat. ad Philip. epist. Scire uos oportet quòd in ijs rebus desidetis, ob quas mortem maiores uestri perpessi sunt. Ex orat. de falsa legat. Reliqui omnes homines aliorum exemplis usi cauti magis ipsi fiunt: uos autem ne auditis quidem aliorum infortunijs, metuere potestis, Ex 24. Procem. Tur

SENTENT. EX 384 Turpissimum quidem est, maiores uestros pro legibus tuendi etiam mortem oppetere non dubitasse uos autem in eas delinquentes, & prorsus euertere conantes, nolle punire. Ex orat. 2 contra Aristog. Non puto maiores haec tribunalia & porticus uobis aedificasse, ut eiusmodi homines in eis saginetis, sed contra, ut coerceatis & puniatis, ac ne quis aemuletur aut expetat improbitatem Ex orat. 1. contra Aristog. De morte. MORTALIBVS omnibus uitae finis est mors, etiam si quis in domuncula conclusum se conseruet: decet autem uiros fortes & strenuos semper omnia quae praeclara sunt, aggredi, spem bonam uelut propugnaculum sibi proponentes, & fortiter quidquid dederit Deus, ferre. Ex oratione de coron: Qui in animis omnium mortalium insitum atque innatum uiuendi desiderium contemnendum duxerunt, & honestè morimaluerunt, quàm uiuentes Graeciam uidere in miserijs et calamita tibus uersari, nonne singularem & praestantissimam omni oratio ne uirtutem suam reliquerunt? Ex orat. funeb. Omnibus omnium peccatorum terminus est mors. Ex 3. epist. EX DEMOSTHENIS ORATIONIBVS ET EPISTOLIS SIMILIA. T approbaueritis & erga unumquenq beneuolo animo fueritis, ita orator saſ re uidebitur. Ex orat. de coron. Quemadmodum domus, opinor, na uigij, & aliorum id genus firmissimafundamenta esse oportet, sic etiam negotiorum actionumue principia & causas ueras at
Cùmfor mea usque ad

DEMOST. LIB. V. 385 ras ac iustas esse decet. Olynth. 2. Per deos, quis uestrum usque adeò stolidus est, qui ignoret illinc bellum huc uenturum, si negligentius egerimus? at uerò id si euenerit, uereor Athenienses, ne eodem modo, ut qui aes alienum grande conflant, facile usuris exiguo tempore ditati, paulò post etiam auitis bonis cedunt. Sic nos quoque si diutius segnes & ignaui esse uideamur, cunctaque ad uoluptatem quaerere, postea adducamur in necessitatem faciendi multa etiam grauia quae nolebamus, & de ijs quae sunt in hac regione periclitemur. Olynth. I. Quemadmodum per hos magnus & potens euasit, quum singuli censebant ipsum utile quippiam sibi facturum esse sic rursus per ipsos debet deijci, postquam omnia utilitatis suae gratia facere conuictus est. Olynth. 2. Cùm fortasse possim quemadmodum & alij accusare, & gratificari populo, & publicare, & reliqua factitare quae isti faciunt, ne in ulla quidem huiusmodi re unquam uersatus sim, neque eo sim adductus, neque lucro, neq; gloriae cupiditate & ambitione, ue rùm ea usque adhuc dicere perseuerem, quibus ego multis inferior sim apud nos, uos autem si me audiretis, maiores essetis, sic etiam inuidiosum dicere non fuerit. Ex orat. de rebus Cherronesicis. Vt in corporibus nostris etiam si pars aliqua malè sit affecta, tamen non dolet, donec alioqui recte ualemus ubi uerò acciderit aegrotatio aliqua, singulae partes cientur, siue ruptura, siua luxa tio, siue earum quae uitiatae sunt aliqua fuerit sic se habet res ciuitatum & tyrannorum donec foris bellum gerunt, domestica uitia non sunt multitudini conspicua. cùm uerò finitimum bellum gerendum est, priuata omnia flagitia patefiunt. Olynth. 2. Equidem optarem, quemadmodum scio in rem uestram esse, ut optima dicentem audiatis, sic scire me idem optima licenti esse profuturum multo enim iucundius dicerem nunc uerò metuo, sed tamen utilia uisum iri credo, etiamsi uos non pareatis, dicere non desinam: Ex 52. Procem: Turpe Bb

SIMILIA EX 386 Curpe est Athenienſes decipere uos ipſos, & omnia proroges do quae factu difficilia sunt intempestiue agere, hocque non posse intelligere, quod eos oportet, qui rectè bellum administrare uo. lunt, non sequi res, sed antecedere rebus eodemque modo quemad. Heatis. no modum quispiam iudicet, imperatorem debere copijs praeesse, sic etiam rebus bonos consiliarios praeesse oportet, ut quaecunque illis uisa fuerint, ea gerantur, & non cogantur quaelibet persequi. Ex 1. orat.cont. Philip. bet. Exorc. Quemadmodum barbari pugnis decertant, ita uos bellum ge ritis cum Philippo. Etenim qui ex illis uulneratus est, semper plagam contrectat, & si quis alibi ictus fuerit, illic manus sunt ictum autem depellere aut contra intueri neque nouit, neque uult sic uos si Exorat. de audiueritis Philippum esse in Cherrhoneso, illuc mittenda essi Quemat auxilia decernitis, si in Pylis, si alibi, unà cursitatis sursum ac derobustus est, orsum, & ab illo certè gubernamini nihil porrò decernitis, quod uero aegrota uobisipsis in bello gerendo utile sit, neque de pecunijs quicquam pro spicitis, priusquam uel factum esse aliquid, uel fieri audiueritis. Ex oratione 1. contra Philip. ut, obscura & Quemadmodum scio uobis conducere, ut optima audiatis, sic annum præter etiamsi scirem utile fore ei qui optima dixerit, multo iucundiùs conflagitia. Ex ac libentiùs dicerem. Ex orat. 1. contra Philip. Si quem mexir Non per Iouem reliquosque Deos omnes in odium incurrere uolo, edum tum dixit uerùm haec commemoro, ut uestrum quisque hoc cognoscat ac uideat, quòd quotidiana quies & inertia quemadmodum in priuatu nere? fieri na uitis, sic & in ciuitatibus, non ex singulis eorum quae negligunalius dixerit tur, statim mouet sensum sui, sed in summa rerum occurrit. Ex orat. 4. contra Philip. Vt uniuscuiusque nostrum aliquis est parens, sic totius ciuitatis ciues omnes parentes communes existimare oportet, hisque dicet non solùm no ex his quae ciuitas donat, quidquam adimere, immò uero, si nihil horum esset, aliunde prospicere deceret, ne ullius rei indigentes contemnerentur. Ex oratione 4. contra Philip pum.

DEMOST. LIB. V. 387 Vt quemadmodum ille paratum habet exercitum profligandae, & in seruitutem redigendae uniuersae Graeciae, sic uos saluta rem & auxiliarem omnibus paratum tanquam in procinctu habeatis. non enim fieri potest ut mittendis subsidijs unquam quidquam rectę commodeque geratur. Ex orat. de rebus Cherrho. Vt si quis illorum qui leges uiolarunt, antea damnatus esset, tu ista non scripsisses: sic tu si nunc pcenas dederis, alius non scribet. Ex oratione aduersus Androt. Quemadmodum exercitum quem ciuitas habet, dissoluere stu dent, ducem & stipendium curantem ei criminantes apud uos, sic ostendant Philippi copias dissolutum iri, si uobis istud persuaserint. Ex orat. de rebus Cherrhon. Quemadmodum in corporibus nostris quum quis certe ualens & robustus est, nihil eorum sentit, quae singulatim uitiata sunt, ubi uero aegrotauerit, omnia mouetur, siue ruptura, siue luxatio, siue aliud quodpiam membrum non est perfecte sanum sic & in re gnis ac omnibus potestatibus, donec sanè in bellis res prosperè ge runt, obscura & incognita uitia sunt uulgo sin casus aliquis & damnum praeter spem acciderit, omnia omnibus fiunt aperta illorum flagitia. Ex orat. ad Philip. Si quam maximè fieri potest, in rem esset loquutus, quemadmodum tum dixit, uos autem per segnitiem & ignauiam neglexissetis, neque paruissetis, an gestum esset eorum quae tum ciuitati euenere? fieri non potest. sic igitur in ijs quae ego nunc loquor & quiuis alius dixerit facta à uobis ipsis quaerite. Ex orat. de rebus Cherrhon. Videant ut quemadmodum ad interrogandum prompti sunt, sic etiam alacres & promptos ad agendum se praestent. Ex orat, derebus Cherrhon. Vt si quis grauia supplicia sceleribus constituat, ipse quidem minime iniuriam facere paratus esse uidetur: sic si quis honores & praemia bene meritorum tollat, ipse nihil boni facere paratus uidebitur. Ex orat. ad Leptinem, Bb 2

SIMILIA EX 388 Vt istorum quisque suis & huius commodis student, ita uos ut bisipsis & legibus, mihique ipsi ad uos confugienti studete, & hansententiam, in qua nunc estis seruate. Ex orat. cont. Midiam. Si profecto ut modestis poenas sumere sufficeret, ita leges san xisset, impunitate & licentia fore multos improbos censebat sin autem ut securis & dicendi peritis, futurum ut priuati homines non possent eodem modo quo illis poenam sumere. Contra AndrQuemadmodum reliqui iuris ciuitatis aequa pars inest cuique sic quoque legis oequam partem singulis tribuendam esse putauit, qui eam tulit, & propterea scripsit, non licere legem ferre deuiro, nisi eadem ad omnes Athenienses pertineat. Ex orat. contra Aristocrat. Non hoc solùm ciuitatis nostrae donum contemptum & uile euasit, sed etiam reliqua omnia propter sceleratorum, & dijs in festorum oratorum, qui talia sceleriter & consultò scribunt, im probitatem, quorum uita turpiter quaestuosa tam in immensum excreuit, ut honores & munera uestratia, quemadmodum qui par uarum rerum & admodum uilium actionem faciunt, sic uili pre cio ementes uendunt, & multis ob eum ipsum quaestum statuentes quidquid uoluerint. Ex orat. contra Arist. Quemadmodum quum in magistratu sunt, priuatos homines existimant oportere sibi morem gerere ita posteaquam ipsi rur sus priuati facti sunt, legibus reip. moderatricibus iure obtemperent. Ex orat. 2. contra Aristog. Admonere istum, insania est. qui enim tumultibus, quibus po pulus uniuersus sibi molestos admonet, nunquam cessit, neque conmotus est, unius scilicet alicuius oratione commouebitur? imme dicabile Athenienses malum est huius improbitas: itaque quem admodum medici quum tumorem malignum praedurum quidem, aut ulcus uicina omnia membra depascens, aut aliquod immedia bile malum uiderunt, urunt, aut omnino excidunt, ita uos omnes oportet beluam hanc determinare, & ex urbe eijcere, nec expo ctare dum uobis damnum aliquod attulerit, quod absit ut in Reip
y Timocra est fic in Ch stas. Exo Ego enim torat. cor Vos At Manita.

DEMOST. LIB. V. 389 pernitiem sit, sed praecauendum est. Ex orat. 1. contra Aristog. Quemadmodum si quis illorum damnatus fuisset, tu ista non scripsisses, sic tu nunc si damnaberis, alius non scribet. Ex orat. contra Androt. Existimo per Iouem olympium, iudices, non fortuitò petulantiam & insolentiam istam subortam esse Androtioni, sed à deae immissam esse, ut quemadmodum qui uictoriae donaria circunciderunt, ipsi mortem sibi consciuerunt, sic & isti iudicio contenden tes perierunt, aut pe cuniam duplam iuxta leges persoluerent, aut capitis poenas luerent. Ex orat. contra Timocrat. Vt alius ciuitatis aequam partem unicuique dari uult, sic etiam legum istarum bonae partis esse unumquemque cupit. Ex orat. con tra Timocrat. Quemadmodum enim Chalcis in Euboeo loco ad Boeotiam si tus est sic in Cherroneso ad Thraciam sita est Cardianorum ciuitas. Ex orat. contra Aristoc. Quemadmodum isti sibijpsis succurrunt aduersus uos, sic & uos oportet uobis ipsis opitulari. Ex orat. contra Timocrat. Ego enim quemadmodum & istum tot tantaque retinere conuici, sic & illorum utrunque non pauciora istis habere ostendam. Ex orat. contra Aphobum. 1. Vos Athenienses, naturae bonitate, quod dixi, alij erga alios humanitate & clementia utentes, quemadmodum consanguinei qui in eadem domo habitant sic uos eandem urbem publice incoli tis. Ex orat. 1. contra Aristocrat. Vt quemadmodum uobis ego testimonijs multis & argumentis ostendi matrem meam talentum pro dote attulisse, istud uero me de paternis bonis non accepisse, uobis autem domum in id con structam exemptam esse sic & istam iubete uobis iudicare, aut uera non esse quae dico, aut me non debere dotem recipere. Ex ora tione contra Boeotum de dote. Si semel permiseritis Remp. capessentibus, ut iniquè & contra leges agant, & praefinitum ius despiciant, necesse erit uos omnes Bb 3

SIMILIA EX 390 omnes illorum improbitatis incommodum capere, qui hanc ure bem incolimus: quemadmodum enim ex erratis quae in nauibus in ter nauigandum contingunt, si quis praesertim nautarum peccet leue & paruum adfert damnum uerum si gubernator aberret aut delinquat, omnibus simul nauigantibus commune infortunium ac periculum struit ita priuatorum hominum delicta non in plebis sed in ipsorum incommodum referuntur, magistratuum autem & remp. administrantium peccata in uos omnes sparguntur. Ex Ex orat. 2. contra Aristogit. Quem admodum iudices, maxime uos ipsi nolletis malè audi re à uestris liberis: sic nec istum patri conuitium facere sinatis Etenim graue esset, si ipsi cum ijs, qui in paucorum dominatu multos ciues indicta causa iudicatos interemerunt, reconciliati stetis pactis & conuentis, quemadmodum probos & bonos decet istum, qui cum patre uiuente negotium iudiciale transegit, & multis rebus per iniuriam potentior euasit, nunc memoriam discordiarum renouare permittatis, eique maledicere. Ex orat, contra Boeotum. Quemadmodum publicè ijs omnibus opitulati estis, qui infodinis iugiter laborant, sic & priuatim nunc mihi auxilio sitis ete nim si seruus uester, non ciuis essem, uisa ac cognita industria mea & erga uos beneuolentia, leuassetis me sumptibus, & in aliquem alium fugitiuum irruissetic. Ex orat. contra Phaenip. Peto à uobis iudices, quoniam omnia quae iusta sunt, declara ui, fidemque uobis praestiti, quemadmodum unusquisque eum à qui iniuria afficeretur, odio haberet, sic pro me aduersus Cononem istum iram euomatis, nec talium quidquam proprium existimetis, quod etiam alteri forte contingere potest, sed cuiçunque tandem euenerit, opem ferte, & quae iusta sunt tribuite. Ex orat. con tra Cononem. Deinde subdole agit, dicitque oportere, quam de nobis domo al latam haberis opinionem negligere, ut quum arbitramini pecu nias alicui superesse rationem subducitis: quod si uera sit subduris, eam uestra utueretis, & ſmata memon reJus af rem daxi dpopulares ligionem kere, si quem: Quemadmod. tum esse teum quie. gita demunere noribus, ut quem munibus ec. utissima ac Mnatura, uersic his wind.

DEMOST. LIB. V. 391 ctio, nihilque supersit, acquiescitis: sic nunc quoque & oratione ijs est assentiendum, quae rationem prae se ferunt. Ex oratione de Corona. Cùm hortarentur me priuatim omnes, meque conuenirent ut ad supplicium sumendum de ijs quae ab eo passi sumus, conuertere mur, & ut eum omnium mortalium ignauissimum incesserent, si tanta mihi cum his sit familiaritas, non exigerem supplicium pro sorore & affinibus & neptibus & uxore mea, quae neque aperte in Deos impia fuit, neque in ciuitatem contumeliosa, legesque uestras contempsit, ea ad uos adducta, eiusque sceleribus declaratis & cognitis, eam uestro iudicio subijcerem, ut quidquid uelletis de ea statueretis, & quemadmodum Stephanus iste contra leges & sophismata me meis familiaribus & necessarijs priuauit, sic & ego ingressus apud uos, ostenderem istum peregrinam uxorem contra legem duxisse, alienigenos pueros adducere tunc ad tribules, tunc ad populares, alienas porro despondere filias pro suis, & deorum religionem polluisse, populi auctoritatem irritam & nullam facere, si quem uelit ciuem creare. Ex oratione contra Neæram. Quemadmodum qui emit, eum uicit qui pecuniam acceperit, si eum emerit sic qui non accepit pecuniam, neque corruptus est, uicit eum qui emit. Ex orat. de coron. Constituinobilitatis rerumque maximarum repetita memoria, ita demum orationem coniungere cum egregijs illorum facinoribus, ut quemadmodum natura fuerunt cognati, sic etiam communibus eos laudibus exornem, existimans haec & illis esse gratissima ac potiùs utrisque placitura, si mutua uirtute, nedum natura, uerùm & laudibus communicent. Ex oratione funebri. Ingentem fortasse excessum memorare uidebimur, dicendum tamen. quemadmodum enim si quis ex hoc consistenti mundo lumen tollat, laboriosa & difficilis reliqua omnis uita futura est sic his uiris sublatis, in tenebras magnamque turpitudinem omnis Bb 4

392 SIMILIA EX omnis qua antea fulserunt Graeci, claritudo incidit. Ex oration funeb. Sensi profectò statim ab initio omnem hominem, qui Reip. cu ram gerit, decere, modò bonus ciuis sit quemadmodum liberi ergo parentes, sic erga omnes ciues se habere, beneuolos tamen ferat, qualescunque fuerint, nam in eiusmodi rebus à sapientibus praeclara & illustris uictoria existimatur. Ex 3. epist. Ego uero oportere censeo, ac mihi propter id quod dicturus sum ne reclametis & obstrepatis, sed ubi audiueritis, iudicate quemadmodum de accipiendo ad concionem retulimus, sic etiam de ciuibus in certos ordines redigendis, in comparandis rebus ad bellum necessarijs, concionem assignare, & seipsum praebere, non modo haec audire uolentem, sed etiam facere cupientem, ut Athenienses bonorum spes habeatis, nec hunc neque illum quid gerat interrogetis. Ex orat. de ord. ciuit. Fortassis ut neque priuatim facile est omnia rectè agere, sic neque publice, sed tamen res maximas negligere non opertet. Ex 24. Prooem. Istis statim ab initio nihil curae fuit huius syngraphae, sed ut nostra pro sua usi sunt pecunia, sic sunt hi scelerati sophistae & iniqui homines. Ex orat. contra Aphobum de falso destimonio. Quemadmodum Athenienses, scelestos ac profligatos alios qui scelera fatentur, sine iudicio supplicijs affici leges iubent, sic etiam iste, quandoquidem leges deprauare deprehensus est, non concessa dicendi potestate, nec auditis eius excusationibus condemnandus erit confessus est enim altera priore lege, se contra ria ista ferenda haud aequum facere. Ex oratione. contra Timoçratem. Quemadmodum si quale sit argentum, iudicandum esset, ut lud explorandum & probandum existimaretis, sic etiam postu lo, ut habitam orationem ex his quae uos contra disseruimus, iu dicantes, utilem quidem si inuenietis, fauente fortuna sequamini, Ex 39. Prooem. Peto
scripti sunt, n. detiam sua ut qui eos in um negotijne explicandis Acensuerin ###

DEMOST. LIB. V. 393 Peto à uobis quemadmodum ego uobis modestum & utilem me praebui, sic & uos nunc mei rationem habeatis. Ex oratione aduersus Polyclem. VIRO DE LITTERIS OPTIME MERITO D. NICOLAO TARTRERIO MECOENATI suo Desiderius lacotius Vandoperanus S. VM Philosophici curriculi tempus tua singulari liberalitate erga me pene absoluissem Meçoenas, quasi de uia fessus ad Ciceronem tanquam in locum quendam amoenum relaxandi animi caussa mihi con fugiendum putaui. Qui enim ab eo de phi losophia & eloquentia libri uariè copioseque perscripti sunt, non solum ut nosti, admirabili quadam scientia, sed etiam suauitate dicendi & copia legentium ita mouent animos, ut qui eos in manus sumpserit, deponere nunquam uelit. Hoc unum negotij nonnihil exhibere solet, quòd cum magnam partem in eorum philosophorum, qui tum florebant sententijs & praeceptis explicandis sit occupatus, libri autem non extent, ex quibus, quid censuerint, possimus cognoscere, haesitare plerunque & dubitare solemus, nonnulli etiam ex Platone aut Aristotele depromè re aliquid, quanquam alienum, quod rudioribus ad rem facere ui deatur, ne in suspicionem ignorationis ueniant. Quod cum doctissimorum uirorum iudicio ineptum intelligerem, philosophos illos prope omnes, quorum sententiae quaedam latinè expressae sunt a Cicerone, unum in locum, quo ad per uires licuit, conduxi, & nominatim cuiusque decreta in uno duntaxat Cicerone conquisit a breuiter conscripsi, ut eloquentiae & philosophiae studiosi dispue Bb 5

DE DOCTRINA 394 disputationum capita, quae sunt apud Ciceronem in medio posita haberent, & ex Cicerone Ciceronem interpretarentur. Quam re si à me praetermissum quid fuerit, quod equidem in tanta libro rum uarietate & opinionum multitudine non dubito, ab aequis li brorum alienorum aestimatoribus ueniam peto, & haec si aliqui ex parte ad palatum fecerint, commodius & uberius me, cum licebit, tractaturum promitto. Alios nihil moror. Te autem Mecoenas, ut hoc qualecunque tandem est, aequi bonique consulas, & dum grauioribus incumbimus, nostra, ut coepisti, studia foueas, uehementer etiam atque etiam rogo. Vale. Lutetiæ VIII. Calend. Ianuarij, M. D. LIIII. DESIDERII IACOTII tusium, er. VANDOPERANI DE PHILOmen habuer SOPHORVM DOCTRINA LIrunt, nam in spacio bellus ex Cicerone. Cicerone curricula VM eſſent plures orti ferè à Socrate, plerunque inan quòd ex illius uarijs & diuersis & in om gitur, ut dixi intenem partem diffusis disputationibus a Ferebat. Abg. Platone potiſsimum immortalitatitra tatutriſq; Gezir ditis, alius aliud apprehenderet, proſemi titio. De quin natae sunt quasi familiae dissentientes in nõmalo ter se, & multu disiunctae & dispares cum ciuidemur Gratamen omnes se Philosophos Socraticos & dici uellent, & ess Retiam arbitrarentur. Inter quos praecipuum locum tenent Academici Peripatetici, Stoici, Epicurei. De quibus singillatim, & distinint,mu ctè dicere difficilè est, ob eam praecipue caussam, quòd cum eor decreta quaeruntur, uariari inter Ciceronis interpretes, & dul tari uidetur. Sed primum illud tenendum est, quod à uiris doctionis est animaduersum, Ciceronem omnia prope ex Stoicorum Acamicorum nouorum disputationibus sumere, ex reliquis pa ide de ca guPHIL

PHILOSOPH. LIB. VI. 595 ai quaedam aspergere. Cuius rei fidem facere aiunt dialectica, quae usurpat, in quibus Platonicum, aut Aristotelicum nihil probe agnoscas. Verum dicamus articulate, quoad fieri poterit de Peripateticis & Academicis, tum de ceteris, quorum a Cicerone praecepta notata sunt, & quaedam Latinè expressa, Academici & Peripatetici. ACADEMICI & Peripatetici ueteres rebus congru entes, ait Cicero, nominibus differebant. Nam cum Speusippum sororis filium philosophiae quasi haeredem reliquisset Plato, duos autem praestantissimos studio, atque doctrina xenocratem Chalce donium, & Aristotelem Stagiritem: qui erant cum Aristotele, Pe ripatetici dicti sunt, quia disputabant inambulantes in Lycio. Illi aut qui Platonis instituto in Academia, quod est alterum gymnasium, erant, secum & sermones habere soliti, ex loci uocabulo nomen habuerunt. Quibus tamen nec suae ambulationes defuerunt. nam in spaciorum umbraculis arboribus opacorum, quae à Cicerone curricula multiplicium uariorumque sermonum appellantur, plerunque inambulantes de philosophia disputabant. Nihil igitur, ut dixi inter Peripateticos, & illam ueterem Academiam differebat. Abundantia quadam praestabat Arist. Sed idem fons erat utrisque, & eadem rerum expetendarum, fugiendarumque par titio. De quibus multae sunt illustres laudes. 4, & 5. de Finib. bono rum & malorum. quod eum locum, quem ciuilem recte appellaturi uidemur Graece politicon, grauiter & copiosè tractarint. Vnde etiam olim propter eximiam rerum maximarum scientiam à Graecis politici philosophi sunt appellati quòd multa de Rep. scripserint, multa de legibus, multa non solum praecepta in artibus, sed etiam exempla in orationibus bene dicendi reliquerint. Primum enim illa ipsa, quae subtiliter disserenda erant, politè, apteque dixerunt cum definientes, tum partientes deinde ea, quae require bant orationem ornatam, et grauem, magnificè sunt dicta ab illis, splendide de iustitia, de fortitudine, de amicitia, de aetate degendade philos

396 DE DOCTRINA philosophia, de capescenda Rep. & fortitudine hominum. I ex hac tanquam ex omnium artium officina innumer abiles in e mni genere scientiae praestantes uiros prodijsse ait Cicero. Aca demici ueteres quidam fuerunt, quidam noui. In ueteribus numerantur à Cicerone Plato, Aristoteles, Speusippus, xenocrat. Polemo, Crantor. In nouis Arcesilas, Lacydes, Euander, Eg nus, Carneades, Clitomachus Philosophus. Quorum omnium de creta quia numerabimus suo loco, de ueteribus, & nouis pau haec nunc sufficiat in uniuersum posuisse. Omnem uirtutem esse mediocritatem. Bruto. Sapientes non semper esse beatissimos. 5. Tusc. Finem bonorum secundum naturam uiuere, id est frui primis à natura datis. 2. de Finib. & 3. Offic. Omnem ciuilem orationem in horum altero uersari, aut def nita controuersia certis temporibus, ac reis, aut indefinitè de uni uerso genere quaerere. 3. de Orat, Academici noui. ACADEMICI noui, cum nihil percipi posse dicerent, in suo ipsi decreto sicut in ceteris rebus fluctuabant, ac de Dijs im mortalibus errantem habebant, et uagam sententiam. Hanc Aca demiam adolescentiorem Cicero & uolaticam appellat, & sui milem, modo huc, modò illuc, philosophiae ueteris perturbatri cem quàm exoratam cupit ut sileat, submouere non audet. Huius erat institutum aduersari omnibus in disputando, & contracon munem opinionem ratione aliqua pugnare, nihil affirmare, inue dere in ea quae satis scitè ceteris philosophis instructa, & comp sita erant, & ruinas edere denique quasi desperata cognitione cer ti, id sequi quod uerisimile uideretur. Solebat uerò is, qui audire uellet, cum quaesiuisset, tacere, tum alius perpetua oratione contra disputabat. Quam disputandi consuetudinem susceperunt Tusculanae disputationes, ut est in libro de Fato. Huius itaque perpetuum decretum fuit, Nihil posse percipi. 2. Acade. & 1. de
PHIL Nat. deo PERIPAT. sent ut multa ressariamatheria anam ex rebus peronem attulerunt. stiendi, & def. mnia à Kromn. mmen

PHILOSOPH. LIB. VI. 397 Nat. deorum. Quod quibusdam adeo placuit, ut extremum bono rum & summum munus sapientis esse dicerent, obsistere uisis, assensusque suos firme sustinere. Peripatetici. PERIPATETICI cum uiderent nos ita esse natos, ut communiter ad eas uirtutes apti essemus, quae notae, illustresque sunt, iustitiam dico temperantiam, ceterasque generis eiusdem quae omnes similes artium reliquarum materia tantum ad meliorem partem, & tractatione differunt, easque ipsas uirtutes uiderent nos magnificentius appetere, & ardentius, habere etiam insitam quandam, uel potius innatam cupiditatem scientiae, natosque esse ad congregationem hominum, & ad societatem, communitatemque generis humani, eaque in maximis ingenijs maximè illucere, totam philosophiam tres in partes diuiserunt. Vna pars est, in natura, disserendi altera, uiuendi tertia. Natura sic ab ijs inuesti gata est, ut nulla pars caelo, mari, terra, ut poetice loquar, praeter missa sit. Quinetiam cum de rerum initijs, omnique mundo locuti essent ut multa non modò probabili argumentatione, sed etiam necessaria mathematicorum ratione concluderent maximam materiam ex rebus per se inuestigatis ad rerum occultarum cognitionem attulerunt. Ad placandos animos multa afferebant, spinas partiendi, & definiendi permittebant. De his sic ait Cicero. Si omnia à philosophicis essent petenda, Peripateticorum institutis commodius fingeretur oratio. Quo magis tuum, Brute, iu dicium probo, qui eorum, id est, ex uetere Academia philosophorum sectam secutus, es quorum in doctrina, atque praeceptis disserendi ratio coniungitur cum suauitate dicendi, & copia. Quan quam ea ipsa Peripateticorum, Academicorumque consuetudo in ratione dicendi talis est, ut nec perficere oratorem possit ipsa per sese, nec sine ea orator esse perfectus. Horum sententiae, & prae cepta ſunt huiuſmodi. Esse in mentibus hominum tanquam oraculum aliquod, ex quo futura

DE DOCTRINA 398 futura praesentiant, aut in furore diuino incitatus animus, somno relaxatus solut è moueatur, ac liberè. 2. de Diui. Quae autem coniectura explicantur, aut euentis, animadu sa et notata sunt, ea genera diuinandi non naturalia, sed artificia ciosa, in quo Aruspices, Augures, Coniectoresque numerantur, in probanda. 1. de Diui. Deos esse, & quatuor ex rebus omnia constare. 4. Tusc Plurimum & longè lateque plurimum tribuendum honestat sed tamen & in corpore, & extra, esse quaedam bona, quae ex alt ra parte collocata minimi momenti instar habeant. 2. de Finibus Tria bonorum genera, maxima animi, secunda corporis, ex terna tertia. 5. Tusc. 3. Offic. 3. de Finib. Corporis commodis compleribeatam uitam. 3. de Finib. Me, sem defende nutis conclusio diocritatem esse inter minimum & parum. 1. Offic. raculeos. Mediocritatem uel perturbationum, uel morborum animi non probandam omne enim malum, etiam mediocre magnum esse. Quod est: est, omne ho 3. Tusculanarum. Perturbari animos necesse, sed adhibendum modum quendant, iamem maxum que sententia. quem ultra progredi non oporteat. 4. Tusc. ppe abſe Perturbationes non solum naturales, sed etiam utiliter a na tent, niſi eori tura datas. uide 4. de Finibus. & primo Officiorum de laudibus tenente fortitudinis, & iracundiae. Stoici. s unde STOICORVM disciplina, quos Cicero in Officij Tuscul. de Legibus, Paradoxis, de Natu. deor. sequutus est, qui rum denique in omnibus ferè libris plurimas sententias latine expressit, à Zenone profecta est. Zeno enim relicta ueteri Peripate ticorum, & Academicorum disciplina, multa in philosophiam uauit. cui mox se Arcesilas opposuit. Alij etiam Stoicorum de plinam Academiae ueteris correctionem aestimabant. Antioch enim Stoicorum, et Academicorum, qui Stoica multa usurpabi sectam conciliare uoluit, & utrorumque decreta bona conturbau

PHILOSOPH. LIB. VI. Et Cicero ait à Peripateticis & Academicis omnia transtulisse, nominibus alijs easdem res secutis: Et alio loco una de re esse solum dissensionem, quippe cum antiqui omnes quod secundum naturam esset, quo iuuaremur in uita, bonum esse decreuerint, Zeno nihil, nisi quod honestum esset putauerit bonum Alij non de terminis, sed de tota possessione contentionem esse aiunt. Qua de re uide in Antiocho. Doctissimi uiri fuerunt, & omnes fere in disse rendo prudentissimi; idque arte faciebant, tum definiendo, tum par tiendo articulate, et distincte, erantque architecti pene uerborum. Iudicandi uias diligenter persecuti sunt, inueniendi tamen artem totam reliquerunt. Subtile praeterea, uel spinosum potius disseren digenus sequebantur, ut est libro tertio de Finibus, qui fere totus est in defendenda ea disciplina. nam contortulis quibusdam, & minutis conclusiunculis quasi punctis, quae dumeta & laqueos & aculeos disputationum Cicero nominat, concludebant hoc pa cto: Quod est bonum, omne laudabile est quod autem laudabile est, omne honestum est. Bonum igitur quod est, honestum est. Et tame maxime forti, et ut ita dicam, uirili ratione utebantur, atque sententia. Ceterum quia uim uirtutis mirificè tenebant, prope absoluti & perfecti, denique soliphilosophi iudicati essent, nisi eorum licentiae Carneades restitisset. Et ut uerba mor dicus tenentes, quae sibi ex ore euelli nolebant, horridiores erant indicendo, sic moribus quoque duriores euaserant. Ex omnibus philosophicis plurima nominauerunt, studiosissimè exquirentes unde uerba essent ducta, & suo quamque rem nomine appellantes. Quibusdam etiam nominibus utebantur, quae prima specie admiratione, re explicata risum mouerent. Aegrotationes ap pellabant arrastimata, de quibus disputabant enucleatè. Bona quae alijs dicebantur, eadem praecipua uel producta dicebant, quibus beatam uitam compleri negant. Item media officia, quae comunia sunt, & latè patent, quae & ingenij bonitate multi assequuntur, & progressione dicendi. rectum uerò quod appellant, perfectum atque absolutum esse, & omnes numeros habere, nec praeter sapientiam cadere

DE DOCTRINA 400 cadere in quem quam posse, Omologian quoque conuenientia dicebant, & idonin communi nomine corporis, & animi uoli ptatem. Ceterum portenta & flagitia ab his, ut a poetis dicuntur, multa cum superstitiosa solicitudine creduntur, multa etiam praeclarè, ut ex eorum sententijs & praeceptis, quae acutissimè de fendebant, intelligi potest. haec fere sunt apud Ciceronem Deos esse qui mundum administrent: quique consulant rebus humanis pronian dicunt prouidentiam. 2. & 3. de Nat. deorum & 4. de Finibus. Mundum esse sapientem, habere mentem, quae & se, & ipsum fabricata sit, & omnia moderetur, moueat, regat &c. In Luc. Fore ut ad extremum omnis mundus ignescat, cum humor consumpto neque terra ali possit, neque remeet aer, cuius ortus aqua omni exhausta non esse possit. 2. de Nat. deor. Mundum natura constare, & administrari, non ut gleba con stat aut fragmentum lapidis: aut aliquid huiusmodi nulla cohae rendi natura, sed ut arbor, ut animal, in quibus nulla temeritas, sed ordo apparet, & artis quaedam similitudo. 2. de Nat. deor. Aerem interiectum inter mare, & caelum Iunonis nomine consecrari, quae est soror, & coniux Iouis, quòd & similitudo est aeris, & cum eo summa coniunctio. 2. de Nat deo. Quatuor ex rebus omnia constare. 4. de Finibus Fato omnia fieri. de Fato. Fatalem autem illam necessitatem quam eimar menin dicunt esse, ut quidquid accidat, id ex aeterna ueritate, caussarum continuatione fluxerit. 5. Tuscul. 2. de Di uinat. in Top. Multa fallsa esse, longeque aliter se habere, ac sensibus uideam tur. In Luc. Sensus ipsos assensus esse, quos quoniam appetitio consequatur actionem sequi tolli autem omnia, si uisa tollantur. In Luc Visa quaedam mitti a Deo uelut ea quae in somnijs uideantur quaeque oraculis, auspicijs, extis declarantur. In Luc. catalipsis citur diuinatio. 3. de Nat. deor. 1. de Diu. 2. refellitur.
PHIL iad ſe conſeruan: ia sunt eius status, quæ interitas: Plerisque tamen ir. tem non esse poner Diumanjuros & 1. Tuscul. Quæ in terris giẽ: Sautem hon prodesse possen. spienten. noscere, no

— PHILOSOPH. LIB. VI. 401 Non singulis iecorum fossis, aut auium cantibus interesse deum, sed ita a principio inchoatum esse mundum, ut certis rebus certa signa praecurrerent, alia in extis, alia in auibus, alia in ful guribus, alia in ostentis, alia in stellis, alia in somniantium uisis, alia in furentium uocibus. I. de Diuin. Eos anhelitus terrae. qui frigidi sint, cum fluere coeperint, uen tos esse, cum autem se in nubem induerint, eiusque tenuissimam quamque partem coeperint diuidere, atque disrumpere, idque crebrius facere, & uehementius, tum & fulgura, & tonitrua existe re si autem nubium conflictu ardor expressus se emiserit, id esse fulmen. 2. de Diuinat. Simul atque natum sit animal, ipsum sibi conciliari, & commen dari ad se conseruandum, & ad suum statum, & ad ea quae conser uantia sunt eius status deligenda alienari autem ab interitu, ijsque rebus, quae interitum uidentur afferre. 3. de Finibus Plerisque tamen in principio naturalibus diligendi sui uoluptatem non esse ponendam. 3. de Finib. Diumansuros animos, cum corpore excesserint sed non semper. 1. Tuscul. Quae in terris gignuntur, ad usum hominis omnia creari, homines autem hominum caussa esse generatos, ut ipsi inter se alij alijs prodesse possent. 1. Officior. Sapientem gratia nunquam moueri, nunquam cuiusquam deli cto ignoscere, neminem misericordem esse, nisi stultum & leuem Viri non esse neque exorari, neque placari Solos sapientes esse, si distortissimi sint, formosos si mendicissimi, diuites si seruitutem seruiant, reges eos autem qui sapientes non sint, fugitiuos, exules, hostes, insanos denique. Omnia peccata esse paria. Omne delictum scelus esse nefarium nec minus delinquere eum, qui gallum gallinaceum, cùm opus fuerit, quàm eum qui patrem suffocauerit. Sapientem nihil opinari, nullius rei paenitere, nulla in re falli, sententiam mutare nunquam. pro Muren. Sapiente omnia recte facere. 4. Tusc. Sapienti etiam ignoto esse amicum. 3. de Nat. deo. C E Amatua

DE DOCTRINA 402 Amaturum, & amorem ipsum, conatum amicitiae faciendae ex pulchritudinis specie. 3. Tuscul. Bonum nihil nisi honestum, quo uirtus mista nullam requirit uoluptatem, atque ad bene uiuendum, seipsa est contenta. 1.2.3. de Finib. 5. Tusc. 3. Offic. Nullum esse pilum omnibus rebus talem qualis sit pilus alius. In Lucceio. Voluptatem, sublationem animi sine ratione, opinantis se ma gno bono frui nec laetitiam nec gaudium in corpore. 2. de Finib. Non optabiliorem, nec magis expetendam beatam uitam, sit longa, quàm si breuis. 3. de Finib. Non crescere bonorum finem. 3. & 5. de Finib. Finem bonorum in una uirtute. 4. de Finibus. id est secundum naturam uiuere. 3. Officio. Quo tria significantur, unum eiusmo di, uiuere adhibentem scientiam earum rerum, quae natura euenirent, ut Zeno alterum ut diceretur officia omnia media, aut pleraque seruantem uiuere. tertium omnibus, aut maximis re bus ijs, quae secundum naturam sint, fruentem uiuere. Vide 4. de Finibis. Si ad illam uitam, quae cum uirtute degatur, ampulla, aut stri gilis accedat, sumpturum sapientem eam uitam potius, quòd haec adiecta sunt, nec beatiorem tamen fore. 4. de Finib. Dolorem non esse malum. 2. Tusc. abesse a sapiente aegritudinem. 3. Tusc. Voluntatem, quae Graece uoulisis dicitur, id est appetitio eius quod bonum uideatur, ad quod adipiscendum impellit ipsa natura, esse quae quid cum ratione desiderat. 3. Tusculan. Vide initium 4. Tusculanarum. Ea quae turpia re non sunt, nec uerbis esse flagitiosa. 1. Off. Modestiam scientiam esse earum rerum, quae aguntur aut decenter suo loco collocandarum. Ordinem uero compositionem re rum aptis, & accommodatis locis. 3. Off. Vrbanitatem esse uirtutem. 3. Epist. Famil. Omnes
PHIL W Sgientem nº 9 . PICVRVSZ. tinominat tati, niñus. sultans cautus, sec. adolescent wurz Neichen. deret, guldne e ### ###

PHILOSOPH. LIB. VI. 403 Omnes esse diuites, qui caelo & terra frui possunt. 7. libro Epist. Familiar. Nihil esse sapientis praestare nisi culpam. 9. lib. Epist. Famil. Nihil esse obscoenum, nihil turpe dictu. Nam si quod sit in obscoenitate flagitium, id aut in re esse, aut in uerbo nihil esse tertium. 9. lib. Epist. Famil. Crepitus aequè liberos ac ructus esse oportere. libro 9. Epist. Familiarium. Fugere non esse sapientis. 15. Epist. ad Brutum. Sapientem non irasci. 3. de Orator. Eloquentiam uirtutem, ac sapientiam esse. 3. de Orat. Epicurei. EPICVRVS à quo Epicurei, à doctissimis quibusque con tempti, nominati sunt, homo fuit mollis, & uoluptarius, quasi pue ridelicati, nihil cessatione melius existimans, sine arte, sine litteris, insultans in omnes, sine acumine ullo, sine auctoritate, sine le pore, cautus, secum pugnans, non tam facetus quam ad iocandum liber. Pamphilum quendam Platonis ait à se Sami auditum. Ibi enim adolescens habitabat cum patre & fratribus, quòd in eam pater eius Neoctes Agripeta uenerat. Sed cum agellus eum non satis aleret, ludi magister fuit. Nihil olet ex Academia, nihil ex Lyceo, nihil ne è puerilibus quidem disciplinis. In Physicis Demo critum, in quem tamen fuit ingratus, secutus est. cui adiecit per pauca mutans, sed ita, ut ea quae corrigere uult deprauare uideatur. Pleraque dicit eadem, atomos, inane, imagines, infinitatem lo corum, innumerabilitatem mundorum, eorum ortus, et interitus, omnia fere, quibus naturae ratio continetur. Habuit & Nansiphanem magistrum, quod non negat, omnibus tamen contumelijs uexat, metuens nequid unquam ab alijs didicisse uideatur. Nam & Aristoteli, & Phedoni Socratico turpissimè maledixit, & Metrodori sodalis sui fratrem Timocratem, quia nescio quid in Philosophia dissentiebat, totis uoluminibus concidit, & saepe Cc 2 in scria

404 DE DOCTRINA in scriptis gloriatus est se magistrum habuisse nullum. Sua quae dam nomina habuit, ut prolipsin Graecè appellauit, quam ante nemo eo uerbo nominarat, anteceptam animo rei quandam informationem, sine qua nec intelligi quidquam, nec quaeri, nec disputari potest. Eius selectae, breuesque sententiae, cyriae doxae, nominatae sunt. Eius est & titillationis uerbum, qua uoluptas sensibus adhibetur. Et cum tertium quendam motum diceret oriri extra pondus, & plagam, cùm declinat atomus interuallo minimo, id ap pellat elachiston. Isonomian quoque, aequabilem tributionem, dixit eam naturam, quae est in summa illa ui infinitatis, ut omnia omnibus, paribus paria respondeant. Scripsit libros de regula & iudicio, de summo bono, de uoluptate, qui ait Cicero 2. de Diuin. si corrosus esset, putarem annonam in macello cariorem forè. Item de sanctitate, de pietate aduersus Deos. Duos & septuagin ta annos uixisse tradunt. Quem familiares, praeter quos non ferì in cuiusquam manus ueniebat, tanti fecerunt, ut eius imaginem non modo in tabulis, sed etiam in poculis, & anulis haberent, assererentque unum uidisse uerum, maximisque erroribus animos ho minum liberauisse, & omnia tradidisse quae pertinerent ad bene, beateque uiuendum sed plerosque minus eo delectari, quòd ista Platonis, Aristotelis, Theophrasti orationis ornameta neglexerit. In physicis totus fuit alienus. Dialecticam uero, quòd in ea planè inermis esset, & nudus, contemnebat & irridebat. Tollebat defnitiones, nihil de diuidendo, ac partiendo docebat, non quomodo efficiatur, concludaturque ratio, tradebat non quauia captiosa soluantur, ambigua distinguantur, ostendebat. Si enim, inquit, al terutrum concessero, aut uicturum cras Epicurum aut non, necessarium esse, necesse erit, cras Epicurum aut uiuere, aut non uiuere. Nulla autem est in natura rerum talis necessitas. In ea Philosophiae parte, qua mores conformari putantur, ceteris uoluit uide ri acutior. Cuius sententiae, & praecepta sunt huiusmodi. Deos esse, quod necesse sit praestantem aliquam esse naturam. 2. de Nat, deor. quodque in omnium animis eorum notionem impress
PHIL 1.4.D. Deum animanten num, nec iussi. nem, sed ... porum conc 3.& Natur. Deos beatos e Deorum operam. ### ### th, complex semmänen Wemquasizei

PHILOSOPH. LIB. VI. 405 pressisset ipsa natura. Anticipationem quandam uocat deorum sine doctrina. Nonnullis tamen uisum est, eum, ne in offensionem Atheniensium caderet, uerbis reliquisse deos, re sustulisse. 1. & 3. de Nat. deorum. Nihil curare deos, nec sui, nec alieni, sed monogrammos & nihil agentes, membris humanis praeditos, sed eorum nullum usum habere. In quo circuitione quadam deos uidetur tollere ludens. 2. de Nat.deorum. Deorum, quos perlucidos, & perflatiles induxit, sedem esse tanquam inter duos ludos, sic inter duos mundos propter metum ruinarum. 2. de Diuin. In Deo opemnullam, neque gratiam. 1. de Natu. deorum, ubi refellitur. Deum animantem esse, specie hominis, quia sit pulcherrimae omnium, nec tamen eam esse corpus, sed quasi corpus, nec habere sanguinem, sed quasi sanguinem. Fugiebat enim indiuiduorum corporum concretionem, ne interitus, & dissipaetio consequeretur. 3. de Nat. deorum. Deos beatos esse & æternos. 2. de Finib. Deorum opera mundum non esse fabricatum, sed ex atomorum, id est indiuiduorum & solidorum corporum, quae suo deorsum pondere ad lineam ferretur, qui est naturalis omnium corporum motus, complexionibus, & copulationibus, & adhaesionibus inter se, mundum omnesque partes mundi, quaeque in eo essent, effici1. de Finibus. Solem quasi pedalem, aut bipedalem, posse etiam minorem esse quàm uideatur, aut maiorem, sed non multo, ut oculi aut nihil, aut non multum mentiantur. 2. Acad. & 1. de Finib. Nunquam sensus mentiri, sed omnes ueros esse, in ijsque iudicia rerum posita. Quorum si unus semel in uita mentitus sit, sublatum esse omne iudicium ueri, & falsi. 1. de Finib. Nullam in natura rerum necessitatem. Opinionem a perspicuitate seiungendam, quae ueri conturbæ Cc 3

DE DOCTRINA 406 bat cognitionem. 2. Academic. Quidquid aut sit, aut fiat, naturalibus fieri aut factum esse ponderibus & motibus. 1. de Finib. Pecudis & hominis idem bonum. 1. Acad. Ad uoluptatem & dolorem, & quae fugiamus, & quae sequa mur, referri omnia. 1. de Finib. & 2. omnes animi & uoluptates, & dolores ad corporis uoluptates, & dolores pertinere. Vltimum bonorum in uoluptate, idque sensibus iudicari, & com moneri, ut ne argumentandum quidem de eo sit. 1. 2. & 3. de Fin. Voluptatis autem uerbo significari saporem, & corporum complexum, & ludos, atque cantus & formas eas, quibus oculi iucundè moueantur. 3. Tuse. Summum malum dolorem. 1. de Finib. & 2. Tusc. Inter uoluptatem, & dolorem nihil medium. Nam omnidolore carere non modo uoluptatem esse, uerumetiam summam ue luptatem, eam enim augeri, amplificarique non posse. 1. de Finibus & 3. Tusculan. Non minorem percipi uoluptatem ex contemptissimis escu & notionibus, quàm rebus exquisitissimis ad epulandum.1.de Fini. Cupiditatum tria genera, unum earum quae essent & natura les, et necessariae, alterum quae naturales essent, nec tamen necessariae, tertium, quae nec naturales, nec necessariae. quarum nec modus ullus, nec finis inueniri potest. 1. de Finibus reprehenditur quod partem in genere numeret. Duo enim genera esse, natura les, & inanes naturalium item duo, necessarias, et non necessarias, Non posse iucundè uiui nisi sapienter, honestè iusteque uiuatur nec sapienter, honestè, iuste, nisi iucundè. 1. &. 2. de Finib. Rem definiri non placere. 2. de Finib. Sapientem semper esse beatum, finitas habere cupiditates, ne gligere mortem. 3. de Finib. Honestum expeti propter uoluptatem: qui negant, eos inani uoce sonare, uel, ut est in Tusc. 3. uoces inanes fundere. Sic enim loquebatur. Parere
inorem uolup: 2: sempiterna 2.20 Nullam in ferFinibus. Magnum deinem 2. Tuscaler Vec' gaziere con kFinibus. Morten nicht solvitur Suran S

407 PHILOSOPH. LIB. VI. Parere animum rationi posse, & quo illa ducat, sequi. 3 Tusculanarum. Leuationem aegritudinis in duabus rebus positam esse, auocatione a cogitanda molestia, & reuocatione ad uoluptates contemplandas. 3. Tusc. Opinionem mali aegritudinem esse natura, siue illud antè pro uisum & expectatum sit, siue inueterauerit neque enim uetustate minui mala, nec fieri praemeditata leuiora. 3. Tusc. Naturales diuitias parabiles esse, quod paruo esset natura contenta. 3. de Finib. Diuturnitatem temporis ad beate uiuendum nihil afferre, nec minorem uoluptatem percipi in breuitate temporis, quàm si illa sit sempiterna. 2. de Finib. Nullam in sapientem uim esse fortunae. 3. Tusculan. & 2. de Finibus. Magnum dolorem breuem, longinquum leuem. 2. de Finib. & 2. Tusculan. Nec gaudere quenquam nisi propter corpus, nec dolere. 2. de Finibus. Mortem nihil ad nos pertinere, quòd sine sensu sit, id quod dissoluitur .2.de Finib. Si uratur sapiens, si crucietur, in Phalaridis tauro si erit, di cturum, quàm suaue est hoc, quàm hoc non curo. Zeno. ZENO Citieus ex Cipro insula Stoicorum princeps & pater fuit, homo acutus, uerecundiam & libertatem loquendi amans. Is cùm Polemonem audisset, ualdeque subtiliter dissereret, & peracute mouerentur, Peripateticorum satis copiosè & eleganter constitutam disciplinam corrigere conatus est. Partitionem Philosophiae in tres partes retinuit. In ceteris sentiebat idem, aliter loquebatur, nihilque praeter nouitatem uerboe Cc 4

408 DE DOCTRINA uerborum deferebat. Cui tamen cur hoc faceret nullam caussam fuisse ait Cic. 4. de Fini. ubi de eo multa dicuntur. Si enim ea qua dicit ita sentiret, inquit, ut uerba significant, nihil inter eum uel Pyrrhonem, uel Aristonem praeceptorem interesset sin autem eos non probabat, quid attinuit cum ijs, quibuscum re conueniebat, uerbis discrepare? Breuibus & acutulis conclusionibus, quod uellet, efficiebat, similitudine saepe utens, et uisum, assensum, comprehensionem & scientiam gestu & similitudine manuum distinguebat. Nam cum extensis digitis aduersam manum ostenderat, uisum, inquiebat, huiusmodi est deinde cum paulum digitos contraxerat, assensus huiusmodi tum cum plane compresserat, pugnumque fecerat, comprehensionem illam esse dicebat. Qua ex similitudine etiam nomen ei rei, quod ante non fuerat, catalipsin imposuit. Cum autem leuam manum admouerat, & illa pugnum arcte uehementerque compresserat, scientiam talem esse dicebat cuius compotem, nisi sapientem esse neminem. Cum eo Aacademiae nouae magna rixa fuit. Magnam praeterea molestiam primus suscepit, & minime, ut ait Cic. necessariam commentitiarum fa bularum reddere rationem, uocabulorum cur quidque ita appella tum sit, caussas explicare. Itaque cum Hesiodi Theogoniam inter pretatur, tollit omnino usitatas, perceptasque cognitiones deorum. Denique neque Iouem, neque Iunonem, neque Vestam, neque quenquam qui ita appelletur, deorum habendum numero, sed re bus inanimatis, atque mutis per quandam significationem haec tri buta nomina. 2. de Nat. deorum. Aethera summum Deum, mente praeditum, qua omnia regan tur. In Luc. I. de Nat. deorum. Quatuor solum initia rerum quintam Arist. naturam non adhibendam. 1. Academ. 4. de Finibus. Animum ignem. 1. Tusc. Naturam esse ignem, quae quidque genuerit, & mentem, atque sensus. Ignem autem artificiosum ad gignendum progredientemuia. 2. de Nat. deorum. Deum
PHILO re animoru 1. Academ. Visisnon on rentur. Hocem Quod cum acceptum marpellari, f.x. Quod erat seg. terat com rsin aliter, & cum fui scientiam cometer in prauis namensensibus fidem zurasset & Naturamentum principia /. muitærep. Eurem dinem werden

PHILOSOPH. LIB. VI. 409 Deum esse mundum, eumque animantem, & ratione praeditum nihil enim posse effici ab eo, quod esset expers corporis. 1. Acad. Sensus iunctos esse è quadam quasi impulsione oblata extrinsecus, quam nos uisum appellemus licet. 1. Acad. Quae uisa sunt, & quasi accepta sensibus, assensionem adiungere animorum, quam esse uult in nobis positam & uoluntariam. 1. Academ. Visis non omnibus adiungendam fidem, sed his solum, quae pro priam quandam haberent declarationem earum rerum quae uiderentur. Id autem uisum, cùm ipsum cerneret comprehensibile. Quod cum acceptum iam, & approbatum esset, comprehensionem arpellari, similem his rebus quae manu prenderentur. 1. Aca. Quod erat sensu comprehensum, idipsum sensum appellari, & si ita erat comprehensum, ut conuelli ratione non possit, scientiam sin aliter, inscientiam, ex qua existeret opinio, quae est imbecilla & cum falso, incognitoque communis. Sed inter scientiam, et inscientiam comprehensionem collocari, eamque neque in rectis neque in prauis numerari, sed soli credendum esse. 1. Acad. Sensibus fidem tribuendam, quòd comprehensio facta sensibus & uera esset & fidelis. 1. Acad. Naturam quasi normam scientiae, & principium sui dedisse, unde postea notiones rerum in animis imprimerentur, è quibus non principia solùm, sed rationes quaedam ad rationem inueniendam uitae reperiuntur. I. Acad. Errorem & temeritatem & ignorantiam, & opinionem et suspicionem à uirtute sapientiaque remouendam. 1. Acad. Naturalem legem diuinam esse, eamque uim obtinere recta im perantem prohibentemque contraria. 2. de Finib. Rationem quandam per omnia pertinentem naturam ut diuinam esse. Astris hoc idem tribuendum, tum annis, mentibus, ani morumque mutationibus. 1. de natu. deor. Mundum animantem ratione regi, sapientem, alioqui ex se non posse animantem, compotemque rationis procreare. 2. & 3. de Ipsius C 6 5 nat.deo.

DE DOCTRINA 410 PHIL Ipsius mundi, qui omnia complexu suo coercet & continet, na turam non artificiosam solùm, sed planè artificem, consultricem & prouidam utilitatum, opportunitatumque omnium. 2. de natura Deorum. Contrahi animum & quasi labi atque concidere, & ipsum esse dormire. 2. de diuinat. Omnem uim loquendi in duas diuisam partes: Rhetoricam palmae, Dialecticam pugno similem. 2. de Finibus, & in Oratore. tione staõ In una uirtute, quae est ingenij praestantia, omnia quae ad bea futter tam uitam pertinent, posita. in Luc. 5. de Finibus & 5. Tuscii magestatis C lanarum. foritate ac ea Cetera autem etsi nec bona, nec mala essent, tamen alia sefimis & institutio cundum naturam, alia naturae contraria ijs ipsis, alia interiecta Metaporto ef. & media. Vide in Luc. sub finem & 4. de Finib. ampermaras. Esse uerum quoddam & simplex bonum, quod non possit ab houm quibusdam eum neſtate ſeiungi. in Luc. qui putet, cum f. Sapientem etiam si mendicus sit, non beatum modò, sed diuinis uiribus ea quæ tem, semperque beatissimum. 5. de Finibus. Nihil malum, nisi quod turpe & uitiosum sit. 2. Tuscul. alabj dest. Virtutem non posse constare, si in ceteris rebus esset quidMes, aures clara quam, quod aliud alio melius esset aut peius. 4. de Finib. hagoreorum annum Dolorem asperum contra naturam, difficilem perpessu, tripermultis ante fuerit. stem, durum. 2. Tusc. urbuteximatio Perturbationem siue pathos esse auersam à recta ratione con tungen der tra naturam animi commotionem, uel appetitum uehementiorömfen. rem, qui procul absit à naturae constantia. 4. Tusc. Pythagoras. PYTHAGORAS Pherecidis discipulus fuit praestanti sapientia & nobilitate, summa auctoritate, sine ulla hilaritate. Quietem atque otium sequutus à regendis ciuitatibus toum set ad ocs. R.

411 PHILOSOPH. LIB. VI. ad cognitionem rerum transtulit. Cumque ubi quid esset, quod disci posset, eo iudicaret ueniendum, ultimas terras peragrauit, Aegyptum lustrauit, & Persarum Magos adijt, difficiles Barba rorum regiones pedibus obijt, multa maria transmisit. Venit etiam Phliuntem, & cum Leonte principe Phliasiorum doctè & copiose quaedam disseruit, non sine admiratione eius ingenij & eloquentiae. Philosophi nomen primus inuenit, cùm ante eum sapientes & haberentur, & nominarentur, qui in rerum contemplatione studia ponerent. Inde Superbo regnantem, in Italiam, in qua fuit temporibus ijsdem, quibus L. Brutus patriam liberauit tenuitque magnam Graeciam cum honore & disciplina, tum etiam auctoritate: ac eam & priuatim & publicè exornauit praestantissimis & institutis & artibus. Locus, sedesque, ubi uitam edidit, in Metaponto est. Doctrina uero cùm longe lateque flueret, Romam permanasse dicitur, idque cum coniectura probabile esse, tum quibusdam etiam uestigijs indicari ait Cicero. Quis enim est, qui putet, cùm floreret in Italia, Graecia potentissimis & maxi mis uiribus ea quae magna dicta est, in hisque primum ipsius Pythagorae, deinde postea Pythagoreorum tantum nomen esset, ut nulli alij docti uiderentur, Romanorum ad eorum doctissimas uoces, aures clausas fuisse? Quinetiam arbitratur propter Pythagoreorum admirationem, Numam quoque regem, etsi annis permultis ante fuit, quàm Pythagoras, Pythagoreum à posterioribus existimatum. Nam cum Pythagorae disciplinam, & instituta cognoscerent, regisque eius aequitatem, & sapientiam a ma ioribus suis accepissent, aetatem & tempora ignorarent propter uetustatem, eum qui sapientia excelleret, Pythagorae auditorem fuisse crediderunt. Pythagoreos autem, qui Philosophi Italici no minantur, carminibus solitos esse dicunt & praecepta quaedam oc cultius tradere solebant enim multa celare alienos, & mentes suas à cogitationum intentione cantu, fidibusque ad tranquillitatem traducere. Praeterea si quid affirmarent in disputando, cum ex ijs quaereretur, quare ita esset, respondere solitos, ipse dixit. 1pſe

412 DE DOCTRINA Ipse autem erat Pythagoras. Tantum opinio praeiudicata potirat, ut etiam sine ratione ualeret auctoritas. Eius sunt hae sen tentiæ. Ex numeris & Mathematicorum initijs proficisci omnia 1. Academ. Aram deorum sanguine non aspergendam 1. de natura Deorum uide in Diogene Laer. Metempsichosin. Animum Deum per naturam rerum omnem intentum & commeantem, ex quo nostri animi carperentur. 1. de natura deor. ubi refellitur. delibatos animos ex uniuersa mente diuina. de Sen. Tum maximè pietatem, & religionem uersari in animis, cum rebus diuinis operam damus. 2. de leg. in Acad. Iniussu Imperatoris Dei de praesidio & statione uitae non decedendum. 2. de Leg. Ad harmoniam canere mundum. 1. de natu. deor. uide Somn. Scip. & Arist. 2. de cælo. Qui ceteris omnibus pro nihilo habitis, eorum naturam stu diosè intuerentur, sapientiae studiosos, id est enim Philosophos. 5. Tusc. Summae sapientiae rebus nomina imponere. 1. Tusc. Plato in crat. Ad dormiendum, quo in somnijs rectiora uideamus, praepararato quodam cultu, atque uictu proficisci oportere, fabaque abstinere, quasi eo cibo mens non uenter infletur. 2. & 4. de Diuin. Socrates. IN Socrate uitia quaedam Zopirus ex eius forma notauerat. Quae tamen ipse ratione ita deiecit, ut sanctissime uixerit, doctusque plane ac omnibus etiam Apollinis oraculo sapientissimus iudicatus fuerit, omniumque eruditorum testimonio, ait Cicero, & totius iudicio Graeciae, cùm prudentia, & acumine & uenusta te, & subtilitate, tum uero eloquentia, uarietate, copia quam se cunque in partem dedidisset, facilè princeps. Archelaum Anaxagore
PHILO rundec interua bi occusa communem rebus, & mais ad bene vivendam. nium de cælodere re sermonitos. 2. pti sunt di das, nicht dilliquent

PHILOSOPH. LIB. VI. 413 gorae discipulum audiuit. Diuitias ita contempsit, ut in pompa, cum magna uis auri, argentique ferretur, dixerit, quàm multa non desidero. Nudis pedibus, ijsque durissimis fere semper erat. Quem fidibus docuit senectute fere confectum nobilissimus fidicen, qui Canus uocitatus est. Dicendi exercitationem exagitauit, atque contempsit cuius tamen sermones ab ijs, qui illum audierunt, cum ipse nullam litteram reliquisset, perscripti uariè copioseque, Cicero ita studiosè legit, ut cum eo uixisse sibi uideri dicat. Dixit pleraque mirabilia Stoicorum quae paradoxa nominantur, primusque à rebus occultis, & ab ipsa natura inuolutis, ut sunt numeri, motusque, & unde omnia oriantur, quoue recedant, siderum magnitu dines, interualla, cursus & cuncta caelestia, in quibus ante eum Philosophi occupati fuerunt, auocauit Philosophiam, & ad uitam communem adduxit, ut de uirtutibus, & uitijs, omninoque de bonis rebus, & malis quaereret caelestia autem uel procul esse a nostra cognitione censeret, uel si maxime cognita essent, nihil tamen ad bene uiuendum conferre, ob eamque caussam eum aiunt Phi losophiam de caelo deuocasse, & in domos introduxisse. In omnibus ferè sermonibus, qui à Platone & xenophonte & Aeschine perscripti sunt diligenter, ita disputat, ut nihil affirmet ipse, refellat alios, nihil se scire dicat, nisi idipsum, eoque praestare ceteris, quòd illi, quae nesciant, scire se putent. Ipse se nihil scire id unum sciat, ob eamque caussam se arbitrari ab Apolline omnium sapientissimum esse dictum, quòd haec esset unà sapientia, non arbitrari se scire quod nesciat. Quae cùm diceret constanter & in sententia permaneret, omnis eius oratio tum in uirtute laudanda, & in omnibus hominibus ad uirtutis studium cohortandis consumebatur, perfectum sibi opus esse ratus, si quis satis esset concitatus sua cohortatione ad studium cognoscendae, percipiendaeque uirtutis. Quibus enim id persuasum esset, ut nihil mallent se esse, quàm bonos uiros, ijs reliquam facilem esse doctrinam. Sophistarum, qui arrogantibus sane uerbis docere se profitebantur, quemadnodum caussa inferior fieri superior posset, opiniones percontando

DE DOCTRINA 414 tando & interrogando, ut ex Platone intelligi potest, elicereſo lebat, ut ad ea, quae hi respondissent, si quid uideretur, diceret, de omnibus disputans. Hac enim ratione contra alterius opinionem disserendi facillime, quòd uerissimum esset, inueniri posse iudica bat. xantippe eius uxor praedicare solita est, eodem uultu semper se uidisse exeuntem illum domo & reuertentem. Cum enim mentis, à qua is fingitur, nulla fieret mutatio, erat quoque semper idem uultus, eademque frons. Inductione, quae ex pluribus collationibus peruenit quo uult, quaeque Graec e paragoge nominatur, plurimum est usus in sermonibus, & societatibus' faceta etiam & eleganti ironia dissimulantiaque longe omnibus praestitit. Homo enim minimè ineptus, & idem etiam facetus, cùm de sapientia disputare tur, hanc sibi ipse detrahebat, eis tribuere illudens, qui eam sibi ar rogarent, ut apud Platonem, in caelum fert laudibus, Prothagoram, Hyppiam, Prodicum, Gorgiam, ceterosque se autem omnium rerum inscium fingit & rudem. Dicuntur ab eo dissociati diserti à doctis, & deinceps à Socraticis omnibus philosophi eloquenti am despexisse, oratores sapientiam hincque dissidium illud extiti se quasi linguae atque cordis, ut alij nos sapere, alij dicere docerent. Scelere tandem et iniquitate iudicum in carcerem coniectus est. in qua nec patronum quaesiuit ad iudicium capitis, nec Iudicibus supplex fuit, quorum magister & dominus uidebatur esse potius quàm supplex aut reus, adhibuitque liberam contumaciam, à magni tudine animi ductam, non à superbia, & supremo uitae die de im mortalitate animorum multa disseruit, & paucis ante diebus, cum facilè posset educi è custodia, noluit. cumque penè iam manu mortiferum illud teneret poculum, locutus ita est, ut non admortem trudi, uerùm in caelum uideretur ascendere, Critoni uero suo familiari dixit sibi post tertium diem esse moriendum: uidisse enim in somnis pulchritudine eximia foeminam, quae se nomine appellans diceret homericum quendam eiusmodi uersum Tertia te Phtiæ tempestas læta locabit. Quod ut est dictum, sic scribit Plato contigisse. Vide de Sepu& LyPHILC the orat. 1. 1 Animos homin. excedentia. Wyn bonis verso nreditum p. Bonos, beatos, Boncrumuitam. Peter Alois tem haberet, e sitatem à nat. Voluptatemn. m,potionis fu. Omnes in eo, c. PLATO I. Ecopiosus, galari Afturme, r. edissent. V. mungen.

PHILOSOPH. LIB. VI. 415 & Lysiae orat. in Apoph. Huius ferè decreta sunt haec apud Ciceronem. Animos hominum esse diuinos, eorumque duplices cursus è corore excedentium. Impijs quoddam iter esse seclusum a concilio deorum bonis uerò & castis, ad deos, à quibus essent profecti, facilem reditum patere. I. Tusc. & de Amic. Bonos, beatos, improbos miseros. 5. Tusc. Vide Apoph. Bonorum uitam beatam. 5. Tusc. Inter Alcibiadem summo loco natum, & quemuis baiulum, ni si uirtutem haberet, nihil interesse. 3. Tusc. Vtilitatem à natura non esse seiungendam. 1. de Leg. & 3. Officior. Voluptatem nullo loco numerandam. Cibi condimentum esse famem, optionis sitim. 2. de Finibus & 5. Tuscula. in Apoph. Omnes in eo, quod scirent, satis esse eloquentes. 1. de Oratoribus. Plato. PLATO Isocratis fuit aequalis. Homo uarius & multi plex & copiosus, doctus & plane sapiens ac diuinus, magna uere cundia, singulari eloquentia, & suauitate orationis, quae promissa est futura, cum illi in cunis paruulo dormienti apes in label lis consedissent. Vnde & Iouem aiunt Philosophi, si Graece loquatur, sic loqui: & eum non dicendi solùm, sed etiam intelligendi grauissimum auctorem & magistrum multis locis Cicero uocat. Quem tanti fecit, ut Deum & principem Philosophorum crediderit, & cum eo errare maluerit, quàm cum alijs bene sentire, eius ipsa solum auctoritate fretus. Ab eo etiam qui dissident, plebeios & minutos esse Philosophos putat. Ob eamque caussam à Platone tanquam sancto, augustoque fonte multa de bene, beateque uiuendo praecepta commodè mutuatus, Latine explicauit. Se in musicis, geometria, numeris, asiris fere contriuit, in quibus etiam fuit praestantissimus. Aegyptum peragrauit, ut à Sacer=

DE DOCTRINA 416 Sacerdotibus barbaris numeros, & caelestia acciperet, post Tarentum ad Archytam, Italiam, ad ceteros Pythagoreos, Eteroatem, Timaeum, Acrionem, Locros, ut cùm Socratem expressisset adiungeret Pythagoreorum disciplinam, eaque quae Socrates repudiabat, addisceret. Dionem Syracusium & Demosthenem do ctruia expoliuit. Remp. non attigit, quia cùm offendisset populum Atheniensem prope iam desipientem senectute, cumque eum nec persuadendo, nec cogendo regi posse uidisset, cùm persuaderi diffideret cogi fas esse non arbitrabatur. Nouam quandam finxit in libris ciuitatem usque eò illa quae dicenda de iustitia putabat, à uitae consuetudine, & à ciuitatum moribus adhorrebant. In ceteris, qui dialogi dicuntur, in quibus locutio & si absit à uersu, ta men quod incitatius feratur, & clarissimis uerborum luminibus utatur, potius poema putanda, quàm comicorum poëtarum, nihil affirmatur, & in utranque partem multa disseruntur, de omnibus quaeritur, nihil certi dicitur, omnibus fere Socrates exprimitur. Iniquitate Dionysij Siciliae Tyranni cui se commiserat, in maxi mis periculis, insidijsque uersatus est. Tandem uero uno & octoge simo anno scribens mortuus. Ab eo una & consentiens duobus uc cabulis Philosophiae forma instituta est de qua diximus in Aca demicis & Peripateticis. Huius fere decreta sunt haec a Cicerone notata. Asomaton id est, sine corpore ullo. 1. de Nat. deorum. Opificem, aedificatoremque mundi. De VniuerPatrem huius mundi, qui quid sit inquirendum Deum non esse. 1. de nat. deo. Donis ab impijs non esse placandum, cùm uir nemo probus ab improbo ſe donari uelit. 2. de legib. Casta dona Deo consecranda. Vide 2. de Leg. Ex materia in se omnia recipiente mundum esse factum à Dei sempiternum. In Luc. Mentem
PHILIentem, idem Nam moze Ei Tescat. rimiduas tem. In partu estem, id est plaz. vius turbidos, tum tationi, qui G-a. simam triplicem pit in arce, ira in ir teram de na ### Fediuinum. 1.7. Fintellige

PHILOSOPH. LIB. VI. 417 Mentem, ideam solam cui crederetur, quia sola cerneret id quod semper esset simplex, & unius modi, & tale quale esset. 1. Acad. Duos esse motus, unum suum, alterum externum quae sua spon te moueantur, diuiniora esse. Animum seipsum mouere, nec unquam desinere moueri, sed esse ceteris quae mouentur, fontem & rincipium mouendi, & proinde immortalem & aeternum. Som. Scip. & I. Tuscu. 1. de natu. deor. de Senect. Animi duas esse partes alteram rationis participem, alteram ixpertem. In participe rationis ponit, Pythagoram secutus, tran quillitatem, id est placidam, quietamque constantiam. In illa altera motus turbidos, tum irae, tum cupiditatis, contrarios inimicosque rationi, qui Graeci pathi dicuntur, nostris perturbationes. 4. Tuscul. Animam triplicem esse cuius principatus, id est ratio, in capite sicut in arce, ira in pectore, cupiditas subter praecordia. I. Tuscul. Philosophandi rationem triplicem, unam de uita & moribus alteram de natura, & rebus occultis tertiam de disserendo. i. Acad. In ideis, quas rectè species, aut formas possumus dicere, quidlam esse diuinum. 1. Acad. eas non gigni, sed semper esse, & ratione, & intelligentia contineri. 1. de Orat. cetera, quòd oriantur & intereant, non esse. 1. Tusc. Mundum sempiternum, animantem, beatum & rotundum, quod ea forma nulla sit pulchrior, Deum item, & caelum, & astra, & terram, & aerem. 1. de nat. deo. Omnem doctrinam ingenuarum & humanarum artium uno uodam societatis uinculo contineri. 3. de Orat. Memoriam recordationem esse superioris uitae, & discere niil aliud quàm recordari. I. Tusc. & de Senect. Titanum e genere esse eos. qui ut illi caelestibus, sic hi aduerantur magistratibus. 3. de legib. Quæs Dd

DE DOCTRINA 458 Quaecunque mutatio morum in principibus extiterit, eand in populo secuturam. 3. de Leg. & 1. Epist. Famil. Ei qui Reip. praefuturus sit, duo tenenda, unum, quidquid agitur, ad utilitatem ciuium referendum; alterum, totum corfu Reip. curandum. 1. Offic. Naturales quasdam esse conuersiones rerump. 3. de Diuin Philosophos in ueri inuestigatione uersari, eosque iustos. Tuscul. Nihil praeter uirtutem bonum. 5. Tuscul. Oculorum sensum acerrimum. 2. de Finibus. Poëtas ex ciuitate eijciendos, quòd neruos omnes uirtutis elldant. 2. Tusc. Bonos beatos, improbos miseros. 5. Tusc. Sapientem efficineminem, si bis in die saturus fiat, nec unquam pernoctet solus. 5. Tuscul. Nihil tam effluere in animos teneros atque molles, quàm uarios canendi modos. 2. de Leg. musicorum cantibus mutatis, mutari ciuitatum status. 3.de Leg. Iusta funerum ad interpretes religionum pertinere, sepulchre rum nullam partem ex agro culto, eoue, qui coli possit, sumendam.2.de Leg. Sic ad somnum proficiscendum corporibus affectis, ut nihil sit, quod errorem animis, perturbationemque afferat. 1. de Diuinat. Voluptatem malorum escam. de Senect. Vim neque parenti, neque patriae afferendam. 1. Epist. Famil. Vide reliqua in Apoph. Aristoteles. ARISTOTELES. Stagirites longe omnibus, Platern excepto, ingenio, & diligetia praestans, in rebus uel inueniendis, uel iudicandis accerrimus, admirabili quadam scientia et copiace terorum studia restinxit. Platonis alumnus fuit. A quo tamen uno at quis
PHIL iùfresset, brev que uitæ degens templatione & ut simillima, faciet ndida est eius & ut, unum pepria rum limatius, omnium animam atatum non Græs. ta, disciplines. tims Renestes Platonen chendebat, sunt ad n m lſta

419 PHILOSOPH. LIB. VI. ut quidam aiunt, dissentiens in tertio Philosophiae libro multa turbauit modò enim menti tribuere omnem diuinitatem, modo alium praefecisse mundo, eique eas partes tribuisse asserunt, ut replicatione mundi quadam motum regat, atque tueatur tum caeli ardorem Deum esse dixisse, cùm non intelligeret caelum mundi esse partem, quem alio loco designarit Deum, & primùm eas species, quas mirificè magister Plato erat amplexatus, labefactasse, Veteres Philosophos accusans, qui existimassent Philosophiam suis ingenijs esse perfectam, dicebat eos aut stultissimos, aut gloriosissimos fuisse, sed se uidere, quòd paucis annis magna accessio facta esset, breui tempore Philosophiam planè absolutam fore. Itaque uitae degendae ratio maxime quidem illi placuit quieta, in contemplatione & cognitione posita rerum quae quia Deorum erat simillima, sapiente uisa est dignissima, atque ijs de rebus & splendida est eius & illustris oratio. Duo genera eius librorum sunt, unum populariter scriptum, quòd exotericon appellatur, alterum limatius, quod in commentarijs relictum est. Persecutus est omnium animantium ortus, uictus, figuras: tum omnium ferè ciuitatum non Graeciae solum, sed etiam Barbariae mores, instituta, disciplinas qualem in Rep. principem esse conueniat, qui esset optimus Reip. status docuit, omnemque hunc ciuilem locum post Platonem principem illustrauit: Grauiuer & uere eos reprehendebat, qui has effusiones pecuniarum non admirarentur, quae sunt ad multitudinem deliniendam. Tandem uero cum florere Isocratem, cui paulo infensius aduersatus fuisse uidetur, nobilitate discipulorum uideret, quod ipse suas disputationes à causis forensibus & ciuilibus ad maiorem sermonis eloquentiam transtulisset, mutauit repente totam formam prope disciplinae suae, uersumque quendam de Philoctete paulo secus dixit. Ille enim turpe sibi ait esse tacere cum Barbaris, hic autem cum Isocratem pateretur dicere. Itaque ornauit, & illustrauit doctrinam illam omnem, quam pomeridianis horis docebat, rerumque cognitionem cum ors Dé 2

420 DE DOCTRINA orationis exercitatione coniunxit. De Rhetorica scripsit accurate, eiusque originem sic docuit. Cùm sublatis in Sicilia tyrannis res priuatae longo interuallo iudicijs repeterentur, tum primum, quod esset acuta illa gens, & controuersanatura, artem & prae cepta Siculos Coracem, & Tysiam conscripsisse. Nam antea se litum neminem uia nec arte, sed accurate tamen & de scripto plerosque dicere, scriptasque fuisse & paratas à Protagora rerum illustrium disputationes, quae nunc communes dicuntur loci. A principe igitur illo, atque inuentore Tysia ueteres artis scriptores repetitos unum in locum conduxit, & nominatim cuiusque praecepta magna conquisita cura conscripsit, atque enodata diligenter exposuit ac tantum ipsis inuentoribus suauitate, & breuitate dicendi praestitit, ut nemo illorum praecepta ex ipsorum libris cognoscat, sed omnes qui, quòd illi praecipiant, uelint intelligere, ac hunc quasi ad quendam multò commodiorem explicatorem reuer tantur. Huius mos in docendo fuit, ut adolescentes non ad Philoso phorum morem tenuiter disserendi, sed ad copiam Rhetorum in utranque partem, ut ornatius et uberius dici posset, exercerentur. Idemque ut in omni causa duas contrarias rationes explicarent, locos, sic enim appellat, quasi argumentorum notas tradidit, unde omnis argumentatio, & ad Philosophorum disputationem, & ad hanc qua in causis utimur, inueniretur. Quo factum est, ut Philippus rex sapientissimus hunc filio suo Alexandro doctorem accierit, à quo eodem ille et agendi acciperet praecepta, et eloquendi. Cum uero argumentandi genus, quod per ratiocinationem expe litur, summe ab eo esset frequentatum, postea Stoici, qui Dialectici dicuntur, spinosiora multa pepererunt. Ciceronis temporibus ab ipsis philosophis praeter admodum paucos, ignorabatur. Quos in Topicis reprehendit Cicero, quod non modo rebus his, quae ab illo dictae & inuentae sunt, allici debuerunt, sed dicendi quoque quadam cùm copia, tum etiam suauitate. Huius sunt decre ta, hæc notata a Cicerone. Deos esse huius mundi moderatores. 2. de Nat. deo. Mund
PHIL Mandunnant otampræslari Duntum ngzlare. Animam eere Opereccion Eudemison Quemoxentur 2. wirdenat.deo. Ortum quorund gnenda animalia: Somnia fieri ex re. dans gesseris, au. Omnes ingenie nis præsagiens ad pud Hypanum f. it, bestiolas qui Gruescum. förman efter deinde seria et. Kommenen Onusquester meſtetes. hören. the

PHILOSOPH. LIB. VI. 421 Mundum non eſſe ortum, quod nulla fuerit nouo conſilio initio tam praeclari operis inceptio. In Luc. 4. & 1. Tusc. Quintum esse genus uacans nomine, e quo sint astri, mentesque singulares, quatuor elementorum dissimile. 1. Academ. & 1. Tusc. Animum entelechian nouo nomine, id est quandam continua tam & perennem motionem. 1. Tusc. Vide 1. de diuina. de animo in Eudemi somnio. Qu e mouentur aut natura moueri omnia, aut ui, aut uoluntate. 2.de nat.deo. Ortum quorundam animalium in igne uel aethere, quòd sit ad gignenda animalia aptissimus. 2. de nat. deo. Somnia fieri ex reliquijs inhaerentibus earum rerum, quas uigilans gesseris, aut cogitaris. 2. de Diuin. Omnes ingeniosos, melancholicos, habere etiam aliquid in a nimis praesagiens ac diuinum. I. Tuscula. Apud Hypanem fluuium, qui ab Europae parte in pontum influit, bestiolas quasdam nasci, quae unum diem uiuant. I. Tusc. Grues cùm loca calidiora petentes maria transmittunt, trian guli formam efficere eius enim summo angulo aerem ab aduerso pelli deinde sensim ab utroque latere tanquam remis, ita pennis cursus auium leuari. 2. de Nat. deor. Omnia quae secundum naturam sint, bona, quae autem contra, mala. Diuitias, bonum. 4. de Finib. Honestatem non solùm expetendam, sed omni pondere grauio rem esse habendam, quàm reliqua omnia. 3. Offic. Virtutem ad supplicium cum beata uita in taurum descendere.3.Tusc. Rhetoricam quasi ex altera parte respondere dialecticae. in Orat. Tribus in generibus rerum uersari rhetoris officium, demonstratiuo, deliberatiuo, iudiciali. 1. de Iuuent. In deliberatiuo finem esse utilitatem, 2. de Iuuent. Ia Dd 3

DE DOCTRINA F.22 In oratione numerum, non uersum esse debere. Orat. Qui pedes seruandi sint, uide ibidem. Eam figuram, quam Rhetores hypallagen appellant, metouymiam grammatici, ut cum pro Afris immutamus Africam translationi subiungi, & abusionem, quam catachresim uocan cum minutum dicimus animum pro paruo. in Orat. Speusippus. SPEVSIPPVS à Platone auunculo relictus est, quasi philosophiae haeres cùm xenocrate in Academia. Censuit uim quandam esse, qua omnia regantur, eamque animalem, uolens euellere ex animis cognitionem deorum. 1. de Natu. deor. Xenocrates. VENOCRATES Aristotelis discipulus de natura Deorum libros scripsit, in quibus nulla species diuina describitur. Tantopere uirtutem exaggerauit, & extenuauit cetera, & abiecit, ut inde philosophorum grauissimus sit habitus, cum tamen esset hebes & tardus ingenio. Hinc ciues eum testimoniun dicentem iurare prohiberunt, uide eius Apoph. Huius uerò haec ſunt præcepta. Nullam esse animi figuram & quasi corpus, uerum numerum, cuius uis in natura maxima esset. 1. Tusc. In uirtute non beatam modò uitam, sed etiam beatissimam. 5. Tuscul. Deos esse octo quinque eos, qui in stellis uagis nominantur unum qui ex omnibus sideribus, quae infixa caelo sunt, ex dispersis quasi membris simplex sit putandus Deus septimum solem octauum Lunam. 2. de nat. deor. Polemo. POLEMO Atheniensis cùm in adolescentia uoluptarius essei & impudicus, xenocratis oratione de temperantia seipsum cotte
lgaris ba Euthyious part Sic fuit utilias fa Nullamposse inmanitatis 1225 CHRYSIPP tacerrimo iaget. diquibus ab eius. kursiculus. Contra Auius mupossie ### G anstattet shuys

423 PHILOSOPH. LIB. VI. sollegit, & eum postea insequutus. Disputauit, cum Zenone, sum mumque bonum esse dixit secundum naturam uiuere, finiri tamen adiuncto aliquo. uide 4. Finib. Crantor. CRANTOR Solensis xenocratis auditor, Polemonisque socius indicendo fuit, in ueteri Academia uel in primis nobilis. Scripsit de luctu aureolum, & ut Tuberoni Panaetius praecepit, aduerbum ediscendum libellum, ubi illud erat, Terinaeum quendam Elesium, cùm grauiter filij mortem moereret, uenisse ad Psy commanlium, quaerentem quae fuisset tantae calamitatis caussa, huic in tabulis tres huiusmodi uersiculos datos. Ignaris homines in uitamentibus errant Euthynous potitur fatorum munere laeto. Sic fuit utilius finiri ipsiq́;, tibiq́;. Nullam posse esse indolentiam tenuit. Nam istud nihil doleti, immanitatis in animo, stuporis in corpore. 2. Tusc. Chrysippus. CHRYSIPPVS Solensis Cleanthis discipulus, homo fuit acerrimo ingenio, qui fulcire porticum Stoicorum dictus est, in quibus ab eo nihil praetermissum putabatur. Notus enim ille uersiculus Contra Academicos & Aristonem de summo bono diligentissime disputauit. De quo putabat tres solas esse sententias, quae defendi possint. aut enim honestatem esse finem bonorum, aut uo luptatem, aut utrunque. Nam qui dicant summum bonum inesse, si uacemus omni molestia, eos inuidiosum nomen uoluptatis fugere, sed in uicinitate uersari. Quod facere eos etiam, qui illud idem cum honestate coniungerent nec multò secus eos; qui ad honesta tem prima naturae commoda adiungerent. De uoluptate autem cum honestate non magnam cum ceteris habuit contentionem. Multum operae consumebat dum morbis corporum compararetur morborum animi similitudo. Cumque de perturbationibus Dd 4

424 DE DOCTRINA nibus animi disputaret, magnam partem in ijs partiendis, & defniendis erat occupatus. Illa sicut ceterorum Stoicorum perexigoratio erat, qua mederetur animis, nec eos turbulentos esse patere tur. Studiose omnia conquisiuit contra sensus, et perspicuitatem contraque omnem consuetudinem, contraque rationem. In quo queri sole bant Stoici ipsum sibi respondentem inferiorem fuisse, & inde armatum Carneadem. Totam de diuinatione duobus libris explicauit sententiam, uno praeterea de somnijs, uno de oraculis, quae innume rabilia collegit, nec ullum, ut erat in omni historia curiosus, sin locuplete auctore, atque teste. Stoicorum etiam somniorum uaferrimus interpres fuit, & de natura deorum libros scripsit. quorum argumenta sunt 1. & 2. de Diuin. praeterea de Legibus. Ex quibus tota de lege Ciceronis disputatio sumpta est, tametsi Pla tonis exemplo de legibus disseritur. Denique de Rhetorica, sed sic ait Cicero, ut si quis obmutescere concupierit, nihil aliud legere debeat. De dialecticis ab eo maxime est elaboratum. In quibus quaedam proponebat, quae ne ipse quidem potuit dissoluere, qua le illud est, Si dicis te mentiri, uerumque dicis, mentiris dicis autem te mentiri, uerumque dicis mentiris igitur. Ad dissoluendas captiones Soritarum uolebat aliquanto prius, quàm ad multa perueniat, quiescere, nec ultra progredi, quod ysychazin dicitur. In hac Stoicorum arte, quae Ciceronis aetate florebat, parùm inter hunc & Diodorum conueniebat, ut Cicero scribit in Epistola quadam ad Varronem. Diodorus enim id solum fieri posse dicebat, quòd aut esset uerum, aut futurum esset uerum ut quidquid futurum esset, id fieri necesse esset, quidquid futurum non esset, id fieri non posset: Chrysippus autem quae non sunt futura posse fieri, ut frangi hanc gemmam, etiam si id nunquam futurum sit neque necesse fuisse, Cypselum regnari Corinthi, quanquam id millesimo ante anno Appollinis oraculo editum esset. Contagionem etiam probabat, rerum conuenientiam ex coniunctione naturae & quodam tanquam contactu, cum ipsa rerum natura continuata sit & cohaerens sympaPHII erbis utitur fuit, (eti confirmet ira) solens & ignon r, negationes: aconnexaper. icula, & is in B. sentis porrecta erogatiuncula da, quema. setbonum, desiam. am. Præcepta art. Deumhe tordosem 1.2.63.2e Nei murtut.

PHILOSOPH. LIB. VI. 425 sympatheian Graeci uocant. Itaque fati assertor, uoluntatis libertatem retinebat. Fatum enim non ex necessarijs caussis & principalibus necti, sed ex ijs quae praecursionem afferunt, & antecessionem, sine quibus res effici non possit. De quo sic Cicero de Fato: Cum, inquit, duae sententiae fuissent ueterum Philosophorum, qui censerent omnia ita fato fieri, ut id fatum uim ne cessitatis afferat, in qua sententia Democritus, Heraclitus, Empedocles, Aristoteles altera eorum quibus uiderentur sine ullo fato esse animorum motus uoluntarij, Chrysippus tanquam arbi ter honorarius, medium se ferre uoluit, sed applicat se ad eos potius, qui necessitate motus animos liberatos uolunt. Dum autem uerbis utitur suis, delabitur in eas difficultates, ut necessitatem sati confirmet inuitus. Itaque aestuans laboransque, orationis genus insolens & ignotum Medicis, Geometris, & reliquis sequebatur, negationes infinitarum coniunctionum potius, quàm infinita connexa ponens, hoc modo, Non & natus est quis oriente Ca nicula, & is in mari morietur. In Ceramico statua eius erat sedentis porrecta manu. Quae manus significabat illum in hac esse rogatiuncula delectatum, Nunquid nam manus tua sic affecta, quemadmodum nunc est, desiderat? nihil sanè. At si uoluptas esset bonum, desideraret. Ita credo. Non est igitur uoluptas bonum. Praecepta ab eo sunt eiusmodi. Deum homine meliorem, quòd res caelestes, omnesque, quarum est ordo sempiternus, confecerit, quae ab homine confici non possunt. 2. & 3. de Nat. deorum. Mundo undique perfecto inesse mentem & rationem, & propriam uirtutem, & proinde sapientem, & deum. 2. de Nat. deor. Vim diuinam in ratione esse positam, & uniuersae naturae ani mo atque mente ipsumque mundum deum esse, & eius animi fusionem uniuersam, tum eius ipsius principatum, qui in mente & ratione uersetur, communemque rerum naturam uniuersam, atque omnia continentem fatalem umbram ob necessitatem rerum futu rarum. Ignem praeterea, & eum, que ante dixi & aethera: tum ea que Dà 5

DE DOCTRINA 426 quae natura fluerent, atque manarent, ut aquam, et terram, & aëre Solem, Lunam, sidera, uniuersitatemque rerum, qua omnia continerentur atque homines iam eos, qui immorta. &c. Vide 2. de Diuinat. Diuinationem esse uim cognoscentem, & uidentem, & explicantem signa, quae a Dijs hominibus protendantur. Officium au tem eius esse, praenoscere. Dij erga homines mente qua sint, quidque significent, quemadmodumque ea procurentur, atque ex pientur. 2. de Diuinat. Somniorum coniectionem esse uim cernentem, & explanan tem quae a Dijs hominibus significentur in somnijs. 2. de Diuin. Ad hostiam deligendam ducem esse uim quandam sentientem, atque diuinam, quae tota mundo confusa sit. 2. de Diuin. Animantium alias corpore excellere, alias autem animo, non nullas ualere utraquere. Cum autem homo in eo genere sit, ut ei tribuatur animi excellentia, summum bonum esse non excellere animo, sed uti nihil esse praeter animum. 4. de Finib. Cetera nata esse hominum caussa, & deorum eos autem communitatis, & societatis suae, ut bestijs homines uti ad utili tatem suam possint sine iniuria. Qui id conseruaret eum iustum, qui migraret iniustum fore. 2. de Finibus. & 3. de Natu. deorum. Fruges atque fructus, quos terra gignit, animantium caussa, animantes item hominum: Hominem autem ortum ad mundum contemplandum, & imitandum, nullo modo perfectum, sed quandam particulam perfecti, id est mundi. 2. de Natur. deorum. Sui animali, ne putresceret, animam ipsam pro sale datam esse. 3. de Nat. deorum. Aegritudinem lipyn, quasi lysin, solutionem totius hominis appellari. 3. Tusc. Ad recentes quasi timores animi remedium non adhibendum, 4. Tusco. FortituJarium est. Fato omnia f.a I In rebus quedam prietur eo die S. rs Laio, quia ita fa. Exea Ordinum Caussarum proximas de F THEOPHR. mit, mutte Gitarrächen msten for

427 PHILOSOPH. LIB. VI. Fortitudinem esse scientiam perferendarum rerum, uel affectionem animi in patiendo, uel perferendo, summae legi parentem sine timore. 4. Tuscul. Quod prouisum ante non sit, id fieri uehementius. 3. Tusculanarum. Detracta utilitate, ne digitum quidem bonae famae uel gloriae caussa porrigendum esse. 2. de Finib. Omnia uera in praeteritis necessaria. de Fato. Non ualere in omnibus. Si quod primum in connexo est, necessarium est, fieri etiam quod consequitur, necessarium. 1. de Finibus. Fato omnia fieri. uide ibidem quibus rationibus utatur. Omnem enunciationem, aut ueram, aut falsam esse. de Fato. In rebus quaedam simplicia, quaedam copulata. Simplex esse, morietur eo die Socrates: copulatum & confatale, nascetur Oedi pus Laio, quia ita fatum sit. & concubiturum cum uxore Laium, & ex ea Oedipum procreaturum. de Fato. Caussarum alias perfectas & principales, alias adiuuantes & proximas. de Fato. Theophrastus. THEOPHRASTVS à diuinitate loquendi nomen inuenit, multa enim disertè copioseque dixit uir & oratione suauis, & ita moderatus, ut prae se probitatem quandam & ingenuitatem ferret. Institutus ab Aristotele locum ciuilem, quem poli ticon dicimus, illustrauit, & de magistratibus multa quaesiuit sub tilius. Athenis uixit, unde cum percontaretur ex anicula quadam quanti aliquid uenderet, & respondisset illa atque dixisset, hospes non posse minoris, tulit molestè, se non effugere hospitis speciem, cum Athenis aetatem ageret, optimeque loqueretur. De libris eius sic accepimus. Primum tractauit locos ab Aristotele ante tracta

428 DE DOCTRINA tractatos. Stirpium naturas omniumque ferè rerum, quae è terra gignerentur, caussas atque rationes persecutus est, qua ex cogi tione facilior facta est inuestigatio rerum occultissimarum. De beata uita librum scripsit, & de diuitijs, in quo multa praeclarè, illud absurdè. est enim multus in laudanda magnificentia & apparatione popularium munerum, taliumque sumptuum facultatem, fructum diuitiarum putat rectè laudata est hospitalitas. Ceterum taxatus est & libris & scholis omnium Philosophoru, quòd in Callistene laudarit illam sententiam: Vitam regit fortuna non sapientia. Callistenes autem illi sodalis erat. Cuius interitum deplorans, rebus Alexandri prosperis angebatur. Itaque dice bat Callistenem incidisse in hominem summa potentia, summa fortuna, sed ignarum quemadmodum rebus secundis uti conueniret. In eo etiam inconstantiae notatur, quòd modò menti tribueret diuinum principatum, modò caelo, tum signis sideribusque caelestibus. Et cùm statuisset uerbera, tormenta, cruciatus, patria euersiones, exilia, orbitates magnam uim habere ad malè miserec uiuendum, non est ausus elatè & amplè loqui, cum humiliter, de misseque sentiret. Quam bene non quaeritur, constanter quidem certe, ait Cicero. Tauriscum quedam dixit, eum actorem auersum solitum esse dicere, qui in agendo contuens aliquid pronunciaret. Tandem moriens accusare naturam dicitur, quod ceruis & cor nicibus uitam diuturnam, quorum id nihil interesset, hominibus, quorum maxime interfuisset, tam exiguam uitam dedisset. Qu rum si aetas potuisset esse longinquior, futurum fuisse, ut omnibus perfectis artibus, omni doctrina hominum uita erudiretur. Que rebatur enim tum, cum quaedam uidere coepisset extingui. Huius ſunt hæ ſententiæ. Esse quaedam & corporis, & fortunae mala, in quibus omnibus qui sit, beatum fore, si sapiens sit. 2. Acad. Cum fortuna, dolore, cruciatu corporis, beatam uitam nulle modo coniungi poſſe. 5. de Finib. In sola uirtute non esse positum beatè uiuere. 1. Acad. & 5. de Fi. OratioPHIL bigerbaueris. CVM im Fi timexerte Se. Cùm enim F riacingerij: * Operuer putære.I

PHILOSOPH. LIB. VI. 429 Orationem, quae quidem sit polita atque facta quodammodo, non astrictè, sed remissius numerosam esse oportere. 3. de Orat. item ornatum illud suaue, & affluens. Orat. In uerba uerecundam translationem.16. Epist. Famil. Arcesilas. CVM iam Philosophorum disciplinae grauissime constitissent, tum exortus est, ut in optima Rep. T. Gracchus, qui otium, sic Arcesilas, qui constitutam philosophiam euerteret, & in eorum auctoritate delitesceret, qui negassent quidquam sciri, aut perciiposse. Cùm enim Polemonem audisset, copiaque rerum & dicen diui, ac ingenij acumine plurimum ualeret, multa aperte, perspi cueque & peruersa & falsa persuasit, ac ex uarijs Platonis libris, sermonibus Socraticis, hoc maximè arripuit, nihil esse certi, quod aut sensibus aut animo percipi possit. Hinc recentior Academia emanauit, cuius ratio primo non admodum probata est. Sic igitur instituit omne animi, sensusque iudicium aspernatus, unde illa necessariò nata est epochi id est, assentionis retentio, non quid pse sentiret, ostendere, sed contra id, quod quisque se sentire dixisset, disputare. Itaque Zenoni qui tum florebat, se uehementer oppo suit, eiusque definitiones labefactare conatus est, & ei obtrectare, nihil noui reperienti, sed emendanti superiores immutationes uer borum. Quod fecisse dicitur non pertinacia, aut studio uincendi, sed earum rerum obscuritate, quae ad confessionem ignorationis adduxerunt Socratem, & ueluti amantes Socratem, Democritum, Anaxagoram, Empedoclem, qui nihil cognosci, nihil percipi, nihil sciri posse dixerunt angustos sensus, imbecillos animos, breuia curricula uitae, opinionibus & institutis omnia teneri, nihil ueritati relinqui, deinceps omnia tenebris circunfusa esse dixerunt. Hoc sic intelligi dicit Cicero in Lucullo. Nemo unquam su periorum non modo expresserat, sed ne dixerat quidem posse hominem nihil opinari, nec solum posse, sed ita necesse esse sapienti Visa est Arcesilae tum uera sententia, tum honesta, & digna sapiente

DE DOCTRINA 430 piente. Quaesiuit de Zenone fortasse, quid futurum esset, si nec percipere quidquam posset sapiens, nec opinari sapientis esset. Ille, credo, nihil opinatur, quoniam esset quod percipi posset. Quid ergo? id est uisum credo. Quale igitur uisum? Tum illum ita definiuisse ex eo quod esset, sicut esset impressum & signatum, & effectum. Post requisitum, etiam ne si eiusmodi esset uisum uerum, quale falsum. Hic Zenonem uidisse acute, nullum esse uisum, quod percipi posset: si id tale esset, ab eo quod est, ut eiusmodi ab eo, quod non est, posset esse. Recte consensit Arcesilas ad definitionem additum, neque enim falsum percipi posse, neque uerum, si esset tale, quale uel falsum. Incubuit autem in eas disputationes, ut doceret nullum tale uisum a uero, ut non eiusdem modi etiam à falso possit esse. Is cum arderet podagrae doloribus, uisitassetque hominem Carneades Epicuri perfamiliaris & tristis exiret, ma ne quaeso, inquit, Carneade noster nihil illinc huc peruenit osten dit pedes & pectus attamen hic malebat non dolere. Huius haec sunt decreta. Omnia falsa esse, quae sensibus uideantur. 1. de Nat. deor. Sapientem non opinari, & proinde nulli rei assentiri. 2. AcaSapientis uim esse maximam, cauere ne capiatur, ne fallatur, videre. 2. Acad. Carneades. CARNEADES Cyrenaeus in nouis Academicis qua tus ab Arcesila numeratur. Audiuit enim Egesinum, qui Euan drum audiuerat, Lacidis discipulum, cum Arcesilae Lacides fui set. Diuina celeritate ingenij, dicendique copia uir fuit, nullius phi losophiae partis ignarus, & memoria diuina dicebat enim se tan quam litteris in cera, sic imaginibus in locis quos haberet, quae me minisse uellet, perscribere. Multos auditores Athenis habuit, ut Qu. Metellum clarissimum uirum, & Romae Scaeuolam, qui ad modum floruerunt. Itaque cum multa dissereret, nouam Athenum Academiam obtinens cum Clitomacho & Aeschine, excitauit homia
. ateris an chustumacer irrchta . JAN mocaret. In 2 nam non préez. mm in dialectic sic ludeba enesreddat. perces erat D. se suam ca. andere. Nam ulunterum 2 ville essentia f. um, curas p:

PHILOSOPH. LIB. VI. 431 homines non socordes ad ueri inuestigandi cupiditatem. Ab Athe niensibus legatum missum esse ad senatum cum Diogene dicit Ci. 4. Tuscul. Epicureus Zeno quanquam ab eo plurimum dissentiebat, unum tamen praeter ceteros mirabatur, incredibili quadam fuisse facultate. Hinc Cicer. 3. de Orat. ait, Si eximiam dicendi speciem adamet Orator, Carneadeam, aut Aristoteleam uim esse comprehendendam. Et de uniuers. Fuit, inquit, uir ille cum ceteris artibus, quae quidem dignae libero essent, ornatus omni bus, tum acer inuestigator & diligens earum rerum, quae a natura inuolutae uidentur. Denique sic iudico post illos nobiles Pytha goreos, quorum disciplina extincta est quodammodo, cum aliquot secula in Italia Siciliaque uiguissent, hunc extitisse, qui illam reuocaret. In disptuationibus nullam unquam rem defendit, quam non probarit, nullam oppugnauit quam non euerterit. Erat enim in dialectica summus, & egregie exercitatus. Cuius igna ros sic ludebat, Si rectè conclusit taceo, sin uitiosè minam Diogenes reddat. Ab eo enim Stoico dialecta discebatur, haec autem merces erat Dialecticorum. De Epicureis sic statuit, eos potuisse suam caussam sine commentitia atomorum declinatione defendere. Nam cum doceret esse posse quendam animi motum uoluntarium à se ortum, cuius antegressae, & externae caussae nullae essent, id fuit defendi melius, quam introducere declinatio nem, cuius praesertim caussam reperire non possunt. Quo defen so, facilè possent Chrysippo resistere. Contra Stoicorum uero, quos studiosissimè semper refellebat, disciplinam, ingenium eius exarserat, et in omni hac quaestione, quae de bonis, & malis appel latur, pugnare non destitit, non esse rerum Stoicis cum Peripate ticis controuersiam, sed nominum. Nam cum alij externa ne bona quidem dicerent, omnia in animo reponerent, eorum controuersiam solebat tanquam honorarius arbiter iudicare. Cùm enim quaecunque bona Peripateticis, eadem Stoicis commoda uiderentur, neque tamen Peripatetici plus tribuerent diuitijs, bonae valetudini, ceterisque generis eiusdem quàm Stoici cum ea re, non

DE DOCTRINA 432 non uerbis ponderarentur, caussam esse disserendi negabat. Mo? eius erat disputandi sicut ceterorum Academicorum, contra omne quod esset propositum, & prouolin pugnis, & retentionem aurigae similem faciebat. Tandem uerò nonaginta annos natus obijt. Decreta Mortale omne animal, et dissolubile, et diuiduum necessario, quod habeat patibilem naturam. 3. de Nat. deorum. Nullum corpus sempiternum. 3. de Nat. deo. Non fato fieri quaecunque fiunt, esse enim multa in nostra po testate.de Fato. Diuinationem non esse, etsi immutabilitas in futurorum uertate sit, nisi in ijs quae naturalibus & necessarijs caussis continerentur. An enim Iupiter cornicem à leua, coruum à dextra canere iussit? de Fato. Ne Apollinem quidem futura posse dicere, nisi ea quorum caussas natura ita contineret, ut ea fieri necesse esset. Quid enim spe ctans deus ipſe diceret? de Fato. Duo esse uisorum genera. In uno hanc diuisionem alia uisa esse, quae percipi possint, alia quae non possint in altero autem, alia uisa esse probabilia, alia non probabilia. Itaque quae contra sensus, contraque perspicuitatem dicantur, ea pertinere ad superiorem diuisionem contra posteriorem nihil dici oportere. Quare ita placere, tale uisum nullum esse, ut perceptio consequeretur ut au tem probatio, multa. Item contra naturam esse, si probabile nihil esset. In Luc. Virtutem satis habere ad beatam uitam praesidij. 5. Tusc. Sapientem interdum opinari. In Luc. Nihil improbe faciendum, etiam si impune fieri possit. 2. de FinEos qui Rhetores nominarentur, et qui dicendi praecepta tra derent, nihil planè scire, neque posse quenquam facultatem assequi dicendi, nisi qui Philosophorum inuenta didicisset. 1. de Orat. Philo. Philo
Je, errore guebat. Alio chorum instin temporit lebravit. delicatas uer mas Epicuri se re10 à Catullo regne vedam comAcamicor. 7. t docuit Anno nim ita negat. tolumus esse aca. ſum, iam enim a triumag, ude esse non: situm rectiscere. ANTIOCH untiaque exce pt
the

PHILOSOPH. LIB. VI. 433 PHILO Antiochi magister, uir magnus fuit, & Academiae nouae patrocinium suscepit. Cumque ille, cum Atheniensium optimatibus Mithridatico bello domo profugisset, Romamque ue nisset, Ciceronem habuit auditorem. Negabat duas Academias esse, erroremque eorum, qui ita putabant, uehementissime coar guebat. Alio tempore Rhetorum praecepta tradere, alio Philoso phorum instituit, atque harum caussarum, quae uniuersae sunt, uel temporibus, locis, ac rei definitae, cognitionem, exercitationemque celebrauit. Epicureos uero ferre non poterat aspernari molles, et delicatas uoluptates. Summa enim memoria pronunciabat plurimas Epicuri sententias ijs ipsis uerbis, quibus erant scriptae. Por ro à Catullo reprehensus est. Dum enim, ait Cic. 1. Acad. noua quaedam commouet, quòd ea sustinere uix poterat, quae contra Acamicorum pertinaciam dicebantur, & apertè mentitur, et, ut docuit Antiochus, in idipsum se induit quod timebat. Cum enim ita negaret quidquam esse, quod comprehendi posset, id enim uolumus esse acatalipton, si illud esset, sicut Zeno definiret, tale uisum, iam enim hoc pro phantasia uerbum satis hesterno sermone triuimus, uisum igitur impressum, effictumque ex eo unde esset, quale esse non posset, ut ex eo unde non esset, id nos à Zenone definitum rectissime dicimus &c. Antiochus. ANTIOCHVS Philonis, ut dixi, auditor, cum ingenio, scientiaque excellere putaretur, cum Lucullo quaestore fuit, et post aliquot annos imperatore, ut est in Lucullo Ciceronis ubi de Antiocho multa, quae hic breuitatis caussa omisimus, uarie dicun tur, & aliquot locis reprehenditur, quod cum Academicum se ue terem profiteretur, tamen à disciplina ueteris Academiae descisceret, quae censebat sapientem interdum opinari: & inconstantiae notatur, quòd cum Academiam nouam diu laudasset; postea uituperauerit. Qua in re uidebatur nominis Academiae ueteris dignitatem, cum a re desciscer et retinere uoluisse, quòd erant qui illum EE

DE DOCTRINA 154 illum gloriae caussa facerent sperare, etiam fore, ut ij, qui se sequerentur, Antiochij uocarentur. In Bruto sic scribitur: Ser menses cum Antiocho ueteris Academiae nobilissimo, & pruden tissimo philosopho fui, studiumque philosophiae nunquam intermissum, à primaque ipsius adolescentia cultum, & semper auctum, hoc rursus summo auctore; & doctore renouaui. Postquam uero ipse coepit, qui se audirent habere, à Philone praeceptore non di scessit modo, sed contra eum scripsit, & maxime perturbatum dixit. Ceterum Stoicorum fuit astipulator, quanquam ab ijs quibusdam in rebus dissentiebat, librumque scripsit, in quo Stoicos cum Peripateticis re conuenire dicebat, uerbis discrepare. De quo sic Balbus, ad quem missus fuerat, ait lib. 1. de Nat deor. Mi ror Antiochum hominem in primis acutum non uidisse, interesse plurimum inter Stoicos, qui honesta a commodis non nomine, sed genere toto distinguerent, & Peripateticos, qui honesta commi scerent cum commodis: ut ea inter se magnitudine, et quasi gra dibus, non genere differrent. Haec enim est non uerborum parua sed rerum permagna dissensio. Decreta præcipue ſunt hæc. In una uirtute positam beatam uitam, sed non beatissimam. 5. Tusc. vn Luc. Omnia peccata non esse paria. In Luc. Praeter honestatem multa bona, praeter turpitudinem multa mala, quae & uenientia metuat sapiens necesse est, & uenisse doleat. In Luc. cetera ibidem quære. Cleanthes. CLEANTHES, de quo in libris de Natu. deor. multa dicuntur, cum primum pugil fuisset, Athenas uenit, Zenonemque audiuit unà cum Aristone, & quasi maiorum fuit gentium Stoi cus, ingenio obtuso atque hebeti sed laborum patiens, unde & phreantlis Craece dictus est, quòd noctu exhauriendis puteis uictum sibi quaereret. Librorum, quos scripsit contra uoluptatem, Cicero mentiotriretur a tibi serviremus. præcepiſſe ait C Mundum de hoc nomen tr tususum & ex dorem, qui ætrent deorum. Sidera igate factus & ecclesiae Ali Selen. narris, e-má.: ediatur cbo. z. de No. Migrer

PHILOSOPH. LIB. VI. 438 mentionem fecit, in quibus fingebat formam quandam & speciem Deorum, tum diuinitatem omnem tribuebat astris. Verbis etiam pingere tabulam solebat. Iubebat eos qui audierant, secum ipsos cogitare in tabula uoluptatem, pulcherrimo uestitu, & ornatu regali, in solio sedentem: praesto esse uirtutes, ut ancillulas quae nihil aliud agerent, nullum suum officium ducerent, nisi ut uoluptati ministrarent, & eam tantum ad aurem admonerent, si modo id pictura intelligi posset, ut caueret ne quid perficeret imprudens, quod offenderet animos hominum, aut quidquam, è quo oriretur aliquis dolor. Nos quidem ad uirtutes sic nati sumus, ut tibi seruiremus, aliud nihil negotij habemus. Ceterum haec eum præcepiſſe ait Cicero. Mundum deum esse, tum totius naturae menti, atque animo hoc nomen tribuendum, tum ultimum & altissimum, undique cir cunfusum & extremum, omnia cingentem atque complexum ardorem, qui aether nominetur, Deum certissimum. 1. de Natura deorum. Sidera ignea, idque duorum sensuum testimonio confirmari, tactus & oculorum. 2. de Nat. deor. Ali Solem, Lunam, reliquaque astra aquis alia dulcibus alia marinis. eamque caussam esse, cur se sol referat, nec longius progrediatur solstitiali orbe, itemque brumali, ne longius discedat à cibo. 3. de Nat.deor. Solem dominari, & rerum potiri. In Luc. Magnam caloris uim inesse in omni corpore, quòd nullus sit tam grauis cibus, quin is die, & nocte concoquatur cuius etiam in reliquijs inest calor, ijs quas natura respuerit. 2. de Nat. deor. Quatuor de caussis in animis hominum informatas deorum notiones. Vna est, quae est orta ex praesensione rerum futurarum Altera ex perturbationibus tempestatum, & reliquis motibus. Tertia ex commoditate rerum quas percipimus & copia. Quarta ex actorum ordine & constantia. 3. de Nat. deor. uide haec latius explicata. 2. Nihi Ec 2

DE DOCTRINA 436 Nihil ratione diuinius. 1. de Nat. deorum. Nihil esse malum quod turpe non sit. 3. Tusc. Consolantis officium, malum illud omnino non esse, suaderi s. Tusc. Diogenes. DIOGENES Babylonius magnus & grauis Stoicus cum Carneade ad senatum ab Atheniensibus missus est legatus. quòd in eo principes temporibus illis, singularis fuisse studia doctrinae uiderent. Is fuit, qui diceret artem se tradere bene disserendi, & uera, & falsa dijudicandi, id est Dialecticam. Quam qui audire uellent, mina ut daretur, fecerat. Chrysippea quaedam retinuit, ut cum in eo libro qui de Minerua inscribitur, partum Iouis, ortumque uirginis ad Physiologiam traducens, disiungit à fabula decreta uerò reliquit huiusmodi. Aliquid praedici posse, duntaxat quali quisque natura, & ad quam quisque maximè rem aptus futurus sit, cetera nullo modo posse sciri. 2. de Diuin. Diuitias non eam modò uim habere, ut quasi duces sint ad uoluptatem, & ad ualetudinem bonam, sed etiam ut ea contineant no idem facere eas in uirtute neque in ceteris artibus, ad quas esse dux pecunia potest, continere autem non potest. 3. de Finib. Bonum esse id, quod esset natura absolutum. 3. de Finib. Eudoxus. EV doxus Aeschini filius, Cnidius, Platonis auditor, geomecra, medicus, legumlator, & in astrologia, iudicio doctissimorum hominum, facilè princeps, in scriptis reliquit Chaldaeis, id est Mathematicis, qui ex natalitio sidere futura praesagiunt. quòd illa natio siderum obseruandorum peritissima fuerit, in prae dictione, & in notatione cuiusque uitae ex natali die minime esse credendum. 2. de Diuin. Hecato. HECATONIS Rhodij, qui Panaetium audiuit, & eum sequus
ALOMAE mas auftere cepit uero Soli, D umitatem inesse.: PANAETI Antipatri, S. geta non c.m.c.a. tauit, & an muy non est ausus a speritatem fagien di spinas pr strior, Eum 2c. tissimum secundae. erat accurat. didit, trigret. k dolore tieni, deinde

PHILOSOPH. LIB. VI. 437 sequutus de officijs libros scripsit, praecepta sunt haec. 3. Offic. Vtilitate officium dirigi magis, quàm humanitate. & alio loco eiusdem libri. Sapientis esse nihil conta mores, leges, instituta facientem, babere rationem rei familiaris. Alcmæo. ALCMAEO Crotoniates & Pythagorae auditor primus auctore Phauorino de naturae ratione scripsisse uidetur, prae cepit uero Soli, Lunae, reliquisque sideribus, animoque praeterea diuinitatem inesse. 1. de Nat. deor. Panaetius. PANAETIVS Rhodius, Posidonij doctor, discipulus Antipatri, Stoicorum princeps fuisse dicitur quorum tamen decreta non omnia rata habebat. Nam & uim esse diuinandi dubitauit, & an mundus ad extremum ignesceret humore consumpto non est ausus affirmare. Praeterea Stoicorum tristitiam atque asperitatem fugiens, nec asperitatem sententiarum, nec disserendi spinas probauit, fuitque in altero genere mitior, in alterò illustrior. Eum de officijs Cicero correctione quadam adhibita potissimum secutus est. De officijs enim sine controuersia disputauerat accuratissime, ut est lib. 3. Off. Quos libros posteaquam edidit, triginta uixit annos. Scripsit etiam ad Qu. Tuberonem, de dolore patiendo, quid esset, & quale quantumque inesset alieni, deinde quae ratio esset perferendi, Platonem omnibus locis diuinum, sapientissimum, sanctissimum. Homerum denique Philosophorum appellare solebat, a quo tamen de immortalitate animorum dissentiebat. Haec praecepit Quidquid natum sit interire, nasci autem animos, quod declas rat eorum dissimilitudo, qui procreantur quae etiam in ingenijs, non solum in corporibus appareat. Praeterea nihil esse, quod dole at, quin id aegrum esse quoque possit, quod autem in morbum credit, idetiam interiturum dolere autem animos, Ergo etiam interi re, u. Tusch A Ec 3

DE DOCTRINA 438 Animum ex igne constare. 1. Tusc. Dubium esse an ad extremum omnis mundus ignesceret. 2. de Nat. deor. uide Stoic. Dubium an esset assentiendum & credendum augurijs, qua ceteri Stoici putabant uerissima. In Luc. & I. de Diuin. Praedicta Astrologorum reijcienda. Archelaum enim, & Cassandrum summos astrologos illius aetatis, cum in ceteris astrologis partibus excellerent, hoc praedictionis genere non usos. 2. de Di. Tria genera exquirendi officij esse, unum cum deliberamus ho siestum, an turpe sit alterum utile, an inutile tertium cum haec inter se pugnare uideantur, quomodo iudicandum fit, qualis cau sa Reguli, cedere honestum, manere utile. de duobus primis tribus libris praeclare disseruit: de tertio pollicetur se deinceps scri pturum, sed nihil scripsit. Quem locum Posidonius in commenta rijs breuiter tractauit. uide 1. 2. Offic. 16. Epist. ad Attic. & 3. Off. ubi hic locus copiose explicatur. Solum bonum quod honestum sit quae autem huic repugnent specie quadam utilitatis, eorum neque accessione meliorem uitam fieri, neque discessione. 3. Off. Ea quae uidentur utilia cum honestis pugnare aliquando pos se. Nihil uero utile, quod non idem honestum, nec honestum quod non idem utile sit. 3. Off. Xenophon. VENOPHON Grylli filius Atheniensis, Archiaeusphi losophus fuit Socraticus, cuius uoce Musas quasi locutas ferunt. Aiunt eum, auctore Laertio, cum Socratem in angiporto quodam habuisset obuium, porrecto baculo transire prohibitum, percontanti uerò, ubi nam uenirent, quae humanis usibus sunt necessaria, cum ille respondisset rursus ubi nam boni, ac probi homines fierent, haerente illo dixisse Socratem, sequere igitur & disce ex eo tempore Socratis auditor factus. Cuius sermones diligenofficium di urtus expensis. ternasturciam I ditur exim mento matris di moriens hab. lege Cicero explicat in Ora milem esse c. aforenſi

PHILOSOPH. LIB. VI. 439 ligentissimè scripsit. In quibus, ait Cicero. 1. de Naturadeorum, facit Socratem disputantem, formam Dei quaeri non oportere, eundemque & solem & animum deum dicere, & modo unum, tum autem plures deos: quae sunt ijsdem in erratis ferè, quibus ea, quae de Platone diximus. & 2. & 3. de Nat. deorum. Quaerit apud xenophontem Socrates, unde animam arripuerimus, si nulla fuerit in mundo. Cyrum scripsit, non ad historiae fidem, sed ad effigiem nostri imperij, ut est in 1. Epist. ad Qu. fratrem. Cuius summa grauitas ab illo philosopho cum singulari comitate coniungitur. Quos quidem libros non sine caussa Aphricanus de manibus ponere non solebat. Nullum est enim praetermissum in ijs officium diligentis, & moderati imperatoris. Persarum in ijs uirtus exponitur quos negat ad panem adhibere quidquam praeter nasturcium. Somnia scribuntur, quorum exitus mirabiles extiterunt. Cyrum uero antiquissimo sepulturae genere uti facit redditur enim terrae corpus, & ita locatum, ac situm, quasi operimento matris obducitur. Ceterum de eo sermone, quem Cyrus moriens habuit, de Oeconomico libro, de Agriculturae laudibus, lege Ciceronem de senectute. Quali autem sermone usus sit, idem explicat in Oratore his uerbis. Nactus sum qui xenophontis similem esse cuperet: cuius sermo est ille quidem melle dulcior, sed à forensi strepitu remotissimus. & 2. de Oratore. A philosophia profectus princeps xenophon Socraticus ille, post ab Aristotele Callistenes comes Alexandri, scripsit historiam: & hic quidem Rhetorico penè more, ille autem superior leniore quodam sono est usus, & qui illum impetum Oratoris non habeat, uehemens fortasse minus, sed aliquanto tamen est ut mihi quidem uidetur dulcior. Idem Cicero eius has sententias Latine expressit. Esse aliquam mentem ex ipsa hominum solertia, & eam quidem acriorem, & diuinam. unde enim hanc homo arripuit, si nul la fuerit in mundo? de Nat. deor. Animum immortalem & deum non apparere, sed ex ijs rebus quas gerit, intelligi qui cum omni admistione corporis liberatus, purus Ee 4

DE DOCTRINA purus & integer esse coeperit, tum sapiens erit. de Senecttute Deos hanc mundi pulchritudinem tueri & regere. Ibidem. Eosdem labores non esse aequè graues imperatori, & militi, quod ipse honos laborem leuiorem faceret imperatorum. 2. TusDemocritus. DEMOCRITVS Milesius xerxe rege magos quosdam & Chaldaeos audiuit, similisque philosophus quinque certaminum uictori habitus est. Erat enim uerè pentathlos id est quinque certaminum, cum in Physicis, philosophia morali, mathematica, liberalium disciplinarum rationibus, artiumque omnium cognitione excelleret. Itaque fere ab omnibus praeterquam ab Epicuro, cuius tamen fontibus hortulos suos irrigauerat, laudatus est. de quo sic Cicero in Lucullo. Quid loquar de Democrito? quem cum eo conferre possumus, non modo ingenij magnitudine, sed etiam animi, qui ita sit ausus ordiri? Haec loquar de uni uersis. Nihil excipit de quo non profiteatur. Quid enim potest esse extra uniuersa? Quis hunc philosophum non anteponit Cle anthi, Chrysippo, reliquisque inferioris aetatis? Qui mihi cum illo collati quinque classis uidentur. Pauca de uirtute dicit, nec ea ipsa enucleate. In omnibus uerò libris, quos multos emisit, sermone usus est eleganti, & ornato. Atomorum auctor fuit, siue etiam Leucippus, ut est apud Laertium, & 1. de Natura deorum. Quas sic est amplexatus, ut accipere maluerit necessitate omnia fieri, quàm ab ijs naturales motus euellere. Posuit uim quandam motus impulsionis, quam plagam ille impellat, Cræce Plutarchus γενος τῆς κινήσεος κατὶ πληγήν. Gloriabatur à gloria se abfuisse, Veni, inquit, Athenas, neque me quisquam ibi agnouit. Denique cum putaret impediri animi aci em aspectu oculorum, dicitur oculis se priuasse, ut quam minime animus à cogitationibus abduceretur. Patrimonium neglexit, agros deseruit incultos, nihil aliud quaerens nisi beatam uitam. Itaque cum
PHIL Luc. & I. de F Simulacra cõ. cirerum, turipra hos esse tum nocere’tam. et mundum quodam pa. Mnatura Arimis in Ornieite

PHILOSOPH. LIB. VI. 441 cum alij saepè, quod esset ante pedes, non uiderent, ille in infinita tem omnem peregrinabatur, ut nulla in extremitate consisteret. Sententiæ & præcepta ſunt eiuſmodi. Naturam in profundo ueritatem penitus abstrusisse, in Luc. Animum, caelum, terras, omnia denique atomis, id est leuibus & ro tundis corpusculis, indiuiduis propter soliditatem, nulla cogente natura, sed concursu quodam fortuito effici. Corpuscula autem illa, quaedam leuia, alia aspera, rotunda alia, partim autem angulata, curuata quaedam, & quasi adunca. I. de nat. deo. 1. Tusc. & 1.de Finib. Nulla censet esse Cicero. Innumerabiles esse mundos & quidem sic quosdam inter se non solum similes, sed undique perfecte & absolute ita pares, ut inter eos nihil prorsus intersit. omnes uero oriri, & interire quotidie. in Luc. & I. de Finib. Simulacra & imagines diuinitate praeditas inesse uniuersitatirerum, tum principia, mentesque quae sunt in eodem uniuerso deos esse tum animantes imagines, quae uel prodesse nobis solent, uel nocere: tum ingentes quasdam imagines, tantasque ut uniuersum mundum complectantur extrinsecus. Quod uidetur deos esse quodam pacto negare. 1. & 2. de Natura deorum. & alio loco, Imagines, earumque circuitus in deorum numero refert, tum illam naturam, quae imagines fundat ac mittat, tum scientiam, intelligentiamque nostram imagines denique illas à corporibus solidis, & à certis figuris fluere. Nihil esse sempiternum, quia nihil semper suo statu maneat. 3. de Nat. deor. Animos in somniando externa & aduentitia ui pulsari. 2. de Nat. deor. Omnia ita fato fieri, ut id fatum uim necessitati afferat. de Fato. Habitu & colore exterorum declarari pabuli genus, & earum rerum, quas terra procreet, uel ubertatem, ueil tenuitatem, salubritatem etiam, aut pestilentiam, 1. & 2. de Diuin. Sine Ee 5

DE DOCTRINA 442 Sine inflammatione animorum, & sine quodam afflatu quasi furoris poetam magnum esse non posse. 1. de Diuinat. & de Oratore. Ante lucem gallos cantare, hac de caussa, quòd depulso depo ctore, & in omne corpus diuiso, & modificato cibo, cantus quiete satiati edunt qui quidem silentio noctis, ut ait Ennius, fauent fau cibus rursus cantu, plausuque premunt alas. 2. de Diuin. Atomos in infinito inani, in quo nec summum, nec infimum, nec medium, nec ultimum, nec extremum sit, ita ferri, ut concursationibus inter se cohaerescant, ex quo efficiantur ea quae sint, quaeque cernantur omnia, eumque motum atomorum nullo à principio, sed ex aeterno tempore intelligi conuenire. 1. de Finib. Concursionem autem illam fortuitam concalefactam, & spirabilem ẽd est animantem esse. 1. Tuscul. Beatam uitam in rerum cognitione ponendam quam ex inue stigatione naturae consequimur, ut simus bono animo. Id enim illud summum bonum euthymian & saepe acacian appellabat, id est securitatem, quae est animi tanquam tranquillitas, & animus terrore liber. 1. & 5. de Finib. Cyrenęi uel Cyrenaici, & Annicerij. CYRENAEORVM, qui minimè contempti Philosophi fuerunt, Philosophia ab Aristippo Cyrenaeo manauit. Cum finem bonorum esse dicerent uoluptatem corporis, id est iucun dum quendam & leuem motum ad intimos sensus permanentem, & quasi in medullis corporis prurientem, iudicium ueritatis in in timis sensibus posuerunt. Negarunt enim esse quidquam, quod percipi possit extrinsecus, ea se sola percipere, quae tactu intimo sentiant, ut dolorem & uoluptatem neque se, quo quid colore, aut quo sono sit scire, sed tantum sentire affici se quodammodo. In Luc. 2. de Finib. sic ait. 3. Offic. Ab Aristippo Cirenaici, & An uicerij Philosophi nominati, omne bonum in uoluptate posuerunt
ANACHAT honomregis frais imam uolureatur tantum abesse à ronibilo pecun .s. Tusc. ANACHT cythicum tegnen Culpamenti fermi un me licet, atque ciuibus tuis, vel ANasge 4,quem fi portalen. fernnt c. mjot T

PHILOSOPH. LIB. VI. 443 uirtutemque censuerunt, ob eam rem esse laudandam, quòd efficiens esset uoluptatis, quibus obsoletis floret. Epicurus eiusdem ferè adiutor auctorque sententiae, neque tamen cum Cyrenaicis de ipsa uoluptate consentiens. 2. Acad. Item. Non omni malo aegritudinem effici, sed insperato, nec opinato mald. 3. Tusc. In tactu doloris aut uoluptatis & eo quidem interiore ueri esse iudicium, quia sentiatur. in Luc. Anacharsis. ANACHARSIS Scythes Gnuri filius, Caduidae Scytharum regis frater, Soloni amicus, dixit uitem uuas tres ferre, primam uoluptatis, secundam ebrietatis, tertiam moeroris & tantum abesse à morte qui nauigant, quanta est nauis crassitudo. pro nihilo pecuniam duxit. Cuius epistola haec apud Ciceronem est. 5. Tusc. ANACHARSIS Hannoni salutem. Mihi amictui est Scythicum tegmen, calceamentum solorum callum, cubile terra, pulpamentum fames. lacte, caseo, carne uescor. Quare ut ad quietum me licet, uenias. munera autem ista, quibus es delectatus, uel ciuibus tuis, uel dijs immortalibus dona. Anaxagoras. ANaxagoras Aegesibuli filius, Clazomenius ab Anaximene accepit disciplinam. Maxima fuit & grauitatis & ingenij gloria, quem ferunt nunciata morte filij dixisse, sciebam me genuisse mortalem. Quae uox declarat ijs esse haec acerba, à quibus non fuerunt cogitata. Et cùm Lampsaci moreretur, quaerentibus amicis, uelletne Clazomenas in patriam, si quid accidisset afferri, Nihil necesse est, inquit. Vndique enim ad inferos tantundem uiae est. Commentus est homiomerian, id est similitudinem partium, ueluti siluam, & materiam, Graece hylin rerum omnium gignendarum. Censuit enim in singulis rebus particulas vnesse similes infinitas, ex quibus compositae sine

HIL 444 DE DOCTRINA sint, resque omnes gigni & interire congregatione & seiuncti particularum similium. Vnde sui operis principio de mente diui ata scripsit. Omnia simul erant deinde mentis infinitae ui ac ratione omnium rerum descriptio, & modus designatus est, & confectus contra quod disputat Aristot. 4. primae Philosophiae, & Cice. 1. de nat.deor. Huius igitur decreta sunt haec. Materiam infinitam, sed ex ea particulas inter se, minutas eas primum confusas postea in ordinem adductas mente diuina. in Luc. & I. de nat. deor. Niuem esse nigram, quòd perspicuum sit aquam nigram esse INTIPATES unde illa concreta sit, & quòd oculi continenter in ea defixi, mutentur, & se colorem nigrum cernere credant. in Luc. tando curi 4 Anaxarchus. ret, & nulla Anaxarchus Abderites Democritius fuit. Qui cum in manus Duos libros se Neocreontis tyranni incidisset, cui in conuiuio coram Alexanit, más dro iniuriam fecerat, nullum genus supplicij deprecatus est, neque ut. Cenfuite recusauit. Cum enim mortuo Alexandro eum in olmon iniecisset cunationem Neocreon, iussissetque ferreis malleis caedi, ingeminauit: Tunde, tunde Anaxarchi uasculum, nam Anaxarchum nihil teris. Iuben te uerò illo ipsius praecidi linguam, aiunt praecisam dentibus in ANTISI eius faciem conspuisse, tandem excarnificatum esse. Cicero. 2. como acute. Tusc. & 3. de nat. deor. Laertius de uita Philosopho. anin Secretar Stoicer Anaximander. Anaximander Milesius summus fuit in Physicis. In primis gnomonem inuenit, oroscopia frabricatus est, ac primus terra marisque circuitus descripsit, & sphaeram construxit. Cicero ait primo de Diuinatione ab eo monitos fuisse Lacedaemonios, ut urbem, ac tecta linquerent, armatiq; in agro excubarent, quod ter raemotus instaret, tum cùm & urbs tota corruit, & ex monte Taygeto, extrema montis quasi puppis euulsa est. Huius est haec opinto. Natie

PHILOSOPH. LIB. VI. 445 Natiuos esse deos, longis interuallis orientes, occidentesque eosque innumerabiles esse mundos. 1. de nat. deor. Infinitatem naturae esse, è qua omnia gignuntur. In Luc. Anaximenes. Anaximenes Euristrati filius, Milesius Anaximandri auditor, censuit acra Deum, eumque gigni, esseque immensum & infinitum, & semper in motu. primo de natura Deor. sed ea quae ex eo orirentur, definita gigni autem terram, aquam, ignem, tum ex ijs omnia, in Luc. Antipater. ANTIPATER Tyrius Stoicus fuit, summus in Dialecticis, sed opiniosissimus. Reprehensus est, quod multus fuisset in disputando cum Academicis, praesertim cum id minus subtiliter faceret, & nulla ratio esset cum ijs, qui nihil probarent, disputandi. Duos libros scripsit de Diuinatione, in qua probanda qua ratione usus sit, uide primum de Diuinatione. Athenis tandem mor tuus est. Censuit uerò duo praecepta à Panaetio praetermissa, ualetudinis curationem, & pecuniae. 2. Offic. Antisthenes. ANTISTHENES Antisthenis filius, Atheniensis fuit, homo acutus magis, quàm eruditus ab eo, qui patientiam & du riciem in Socratico sermone adamarat, Cynicorum primûm, deinde Stoicorum pene Cynicorum secta profecta est. Quorum ra tio tota est eijcienda est enim inimica uerecundiae, sine qua nihil rectum esse potest, nihil honestum reprehendunt enim & irrident, quod ea, quae turpia re non sint, uerbis flagitiosa dicantur illa autem, quae turpia sunt, nominibus appellentur suis, ut est. 1. Offic. Inter cetera in eo libro, qui Physicus inscribitur, censuit Populares deos multos, naturalem unum esse, 1. de Natura Deorum. Archytas Tarentinus. Archys

DE DOCTRINA 446 ARCHYTAS Tarentiuus magnus in primis & praeclarus uir fuit. Eum 4 Tuscul. Cicero ait, cum uillico factus esse iratior, dixisse. Quo te modo accepissem, nisi iratus essem? & de Amicitia Verum illud est, quòd à Tarentino Archyta positum, nostros senes commemorare audiui ab alijs senibus auditum: si quis caelum ascendisset, naturamque mundi, et pulchritudinem siderum, perspexisset, insuauem illam admirationem ei fore, quae iucundissima fuisset, si aliquem cui narraret, habuisset. Nearchus Tarentinus se a maioribus natu accepisse dicebat, illum oratione quae est in libro de Senectute, persuadere uoluisse, nullam capitaliorem pestem, quam corporis uoluptatem hominibus à natura da tam. Cui sermoni interfuit Plato Atheniensis, quem Tarentum uenisse L. Aemilio, Appio Claudio consulibus, eodem loco ait Cicero. Archymedes. ARCHYMEDES ex Syracusana urbe summo ingenio fuit ac disciplina, in quo tantus studij ardor fuit, ut dum in puluere quaedam describeret attentius, ne patriam quidem a Marco Marcello captam esse senserit, cuius interitum princeps tulit mo leste. Eum arbitrantur, ait Cice. 2. de natu. deor. plus ualuisse in imitandis sphaerae conuersionibus, quàm naturam in efficiendis, praesertim cum multis partibus sint illa perfecta, quam haec si mulata solertius, &c. 1. Tus. Cum Archymedes Lunae, Solis, quin que errantium motus in sphaeram alligauit, effecit idem, quod ille qui in Timaeo mundum aedificauit Platonis deus, ut tarditate & celeritate dissimillimos motus una regeret conuersio. Quòd si in hoc mundo fieri ſine deo potest, ne in ſphaera quidem eoſdem motus Archimedes sine diuino ingenio potuisset imitari. Idem dicit 5. Tusc. se, cùm quaestor esset, ignoratum à Syracusanis, cum ess omnino negarent, septum undique ac uestitum uepribus & dumetis indagasse sepulcrum. Tenebam enim, inquit, quosdam senariolos, quos in eius monumento esse inscriptos acceperam: qui declara bant in summo sepulcro spaeram positam esse cum cylindro. CenMultis suit,
PHIL ARISTIPI nomnium ferma: um audie let, quasi a posuit. Ot 12* uptatem, eamque uin libro de fectum habere e. lude Cicero ces sententias maicorum unoluptate

PHILOSOPH. LIB. VI. 44 Multis partibus solem, qui Deus est, maiorem esse quàm terram. In Luc. Aristoxenus. ARistoxenus Philosophus aetatem ferè consumpsit in Musicis. Putauit animum esse harmoniam intensionem enim ipsius corporis quandam uelut in cantu & fidibus, quae harmonia dicitur, sic ex corporis totius natura, & figura uarios motus cieri, tanquam in cantu sonos. 1. Tusc. ubi refellitur. Aristippus. ARISTIPPVS Cyrenaicus cum Socratis famam com muni omnium sermone in dies percrebrescere uideret, Athenas ad eum audiendum profectus est. Qui cum se totum uoluptati de disset, quasi animum nullum haberet, uoluptatem summum bonum posuit. Ob eamque caussam Xenophon in eum scripsit contra uoluptatem, eamque Socrati disputationem tribuit. Plato quoque in libro de animo illum conuitij agit. Non erubuit, cum esset obiectum habere eum Laida. Habeo, inquit Laida, non habeor a Laide Cicero in Epistolis & secundo de Finibus, Omnes simplices sententias eorum, in quibus nulla est uirtutis adiunctio, omnino a Philosophia semouendas puto. Primum Aristippi, Cyrenaicorumque omnium qui ab eo sunt profecti, quos non puduit in ea uoluptate, quae maxima dulcedine sensum moueret, summum bonum ponere, contemnentes istam uacuitatem doloris. Hinon uiderunt, ut ad cursum equum, ad arandum bouem, ad indagandum canem, sic hominem ad duas res ut ait Aristoteles, intelligendum & agendum esse natum, quasi mortalem Deum contraque ut tardam aliquam, ut languidam pecudem ad pastum, & procreandi uoluptatem hoc diuinum animal ortum esse uoluerunt quo nihil mihi uidetur esse absurdius. Atque haec contra Aristippum, qui eam uoluptatem non modò summam, sed solam etiam dicit, quam omnes unam appellamus uoluptatem, idque ex eo intelligi uolebat, quod omne animal, simulatque natum es

DE DOCTRINA 448 est, uoluptatem asciscat ut summum bonum, & reprobet doloren ut sommum malum. Indolentiam autem & doloris uacuitatem quam tuetur Epicurus, non putabat uoluptatem, ut dixi, neque pri uationem uoluptatis dolorem, quia uoluptas & dolor uersantur in aliquo motu iucundo aut aspero. Sapientem uero & beatum esse, non qui sit in perpetuis uoluptatibus, sed qui maiore ex parte ijs fruatur. In Luc. 1. & 2. de Fin. 2. Tusc. 3. Offic. & 3. de Orat. Aristonij. TRES potissimum sectae à scholis explosae, & eiectae fuerunt, Herilliorum, Megacicorum, siue Eretriacorum, & Aristoneorum, siue Pyrrhoneorum. Aristonei ab Aristone Chio profecti funt: is cum Zenonis fuisset auditor, reprobauit illa, quae ille uerbis, nihil esse bonum, nisi uirtutem, neque malum, nisi quod uirtuti esset contrarium. Rerum delectum nullum ponebat exaequabat omnia. De quo sic est apud Ciceronem quarto de Finibus. Ex his angustijs ista euaserunt deteriora, quam Aristonis, illa tamen simplicia, uestra uersuta. Roges enim Aristonem, bonane ei uideantur haec, uacuitas doloris, diuitiae, ualetudo? nihilo magis. Zenonem roges respondeat totidem uerbis. Admirantes quaeramus ab utroque, quonam modo uitam agere possimus, si nihil interesse nostra putemus, ualeamus, aegri ne simus, uacemus, an cruciemur dolore, frigus tamen propulsare possimus, necne possimus. Viues, inquit Aristo, magnifice, atque praeclarè quod erit cunque uisum ages, nunquam angere, nunquam cupies, nunquam timebis. Quid Zeno? portenta haec esse dicit. Item secundo de Finibus. Aristoni & Pyrrhoni uisum est, ut inter optime ualere, & grauissime aegrotare nihil prorsus interesset. Contra quos recte iam pridem desitum est disputari. Dum enim in una uirtute sic omnia esse uoluerunt, ut eam rerum selectione expoliarent, nec ei quicquam, aut unde oriretur, darent, aut ubi niteretur, uirtutem ipsam, quam amplexabantur, sustulerunt. Hoc tenuit Fors
PHII Formam de ferentia, in tutem &c 75 de F. Inmedijs Esse gienn quod cuique in m et 4. de Fruin Nihil differre Fuitia, interdum Præterum. aut appetendam Nocere. retarentur: schola exire. 3.25. BIAS sententia, N. quàm eius quidem III. de Armein CALIPEC kir e pahr. Fünf

PHILOSOPH. LIB. VI. 449 Formam dei intelligi non posse, neque in Dijs sensum esse dubium etiam omnino deus animans necne sit. 1. de nat. deo. Summum bonum, in rebus neutram in partem moueri: quae adiaphora ab ipso dicitur. in Luc. Quo uerbo significatur indifferentia, ut si quis indifferenter uixerit, & promiscuè inter uirtutem & uitium nulla habita ratione huius uel illius. Vide 2.3.4. & 5. de Finib. & 1. Offic. In medijs ea momenta, quae Zeno uoluit, nulla esse. in Luc. Esse quaedam, quibus commotus sapiens appeteret aliquid, quod cuique in mentem incideret, & quodcunque tandem occurreret. 4. de Finib. Nihil differre aliud ab alio, nec esse res ullas praeter uirtutes & uitia, inter quas quidquam omnino interesset. 4. de Finib. Praeter uitia, atque uirtutes nullam esse rem aut fugiendam, aut appetendam. 5. de Finib. Nocere audientibus Philosophos ijs qui bene dicta malè inter pretarentur posse enim asotos ex Aristippi, acerbos è Zenonis ſchola exire. 3.de nat.deor. Bias. BIAS unus è septem sapientibus habitus est. Cuius illa est sententia, Nullam uocem inimiciorem amicitiae potuisse reperiri, quàm eius qui dixisset, ita amare oportere, ut aliquando esset osurus. de Amicit. Vide Apoph. Callipho. CALIPHONEM reprehendit Cic. 3. Offi. qui dirempturum se sectarum controuersiam putauerat, si cum honestate uoluptatem, tanquam cum homine pecudem copulauisset quanquam honestatem sic est amplexus, ut omnia, quae sine ea sint, longe ac retro posuerit. Hoc igitur unum eius perpetuum decretum fuit, Ad honestatem adiungi uoluptatem oportere. 2. & 5. de Finibus, & 5. Tusculanarum, ubi omnium fere sententias de summo bono numerat. Quaeramus, inquit, unam quamque reliquorum ſenten

DE DOCTRINA 450 sententiam si fieri potest, ut hoc praeclarum quasi decretum beatae uitae possit omnium sententijs, & disciplinis conuenire. Sunt autem hae de Finibus, ut opinor, retentae defensaeque sententiae. Primum simplices quatuor nihil bonum, nisi honestum, ut Stoici nihil bonum nisi uoluptatem, ut Epicurus nihil bonum nisi uacuitatem doloris, ut Hieronymus nihil bonum, nisi naturae primis bo nis aut omnibus, aut maximis frui, ut Carneades contra Stoicos disserebat. Haec igitur simplicia, illa mista tria genera bonorum, maxima animi, secunda corporis, externa tertia, ut Peripatetici, nec multò ueteres Academici secus. Voluptatem cum honestate Clitomachus, & Callipho copulauit. Indolentiam autem honesta ti Peripateticus Diodorus adiunxit. Hae sunt sententiae, quae stabilitatis aliquid habent. Nam Aristonis, Pyrrhonis, Herillinonnullorumque aliorum euanuerunt. Clitomachus. CLITOMACHVS Pœnus, ualde studiosus ac diligens, usque ad senectutem cum Carneade praeceptore fuit: cui tandem successit in Academia, & eius dicta maximè illustrauit. Scripsit librum ad C. Lucilium poetam, cum scripsisset ijsdem de rebus ad L. Censorinum, eum qui cum M. Manilio Consulfuit, in quo haec sunt, auctore Cic. in Luc. Academicis placere esse rerum eiusmodi similitudines, ut aliae probabiles uideantur, aliae contra. id autem non esse satis, cur alia percipi posse dicas, alia non posse, propte rea quòd multa falsa probabilia sint, nihil autem falsi perceptum & cognitum possit esse. Itaque ait uehementer errare eos, qui dicant ab Academicis sensus eripi, à quibus nunquam dictum sit, aut colorem, aut sapore, aut sonum ullum esse. illud sit disputatum, non inesse in his propriam, quae nusquam alibi esset, ueri & certi notam. Quae cum exposuisset, adiungit, dupliciter dici assensus sustinere sapientem uno modo, cum hoc intelligatur omnino eum rei nulli assentiri altero, cum se à respondendo, ut aut probet quid, aut improbet sustineat, ut neque neget aliquid, neque aiat.
querdam lai: wembeld tionem & temlitum, nasque nam. Misnerus ad captixos eius quam ait me riforein e rit Carnezius & Aeschine, CRATIPI epter, gaen ctoritate

PHILOSOPH. LIB. VI. 451 Id cum ita sit alterum placere, ut nunquam assentiatur alterum tenere, ut sequens probabilitatem, ubicunque haec aut occurrat, aut deficiat, aut etiam, aut non, respondere possit nec, ut placeat eum qui de omnibus rebus contineat se ab assentiendo, moueri tamen & agere aliquid, reliquit eiusmodi uisa, quibus ad actionem excitemur. Item ea quae interrogati in utranque partem respon dere possumus, sequentes tantummodo quod ita uisum sit, dum sine assensu neque tamen omnia eiusmodi uisa approbari, sed ea, quae nulla re impedirentur. De Carneade scripsit ita Herculis quendam laborem exantlatum à Carneade, quod ut feram & immanem belluam, sic ex animis nostris assensionem, id est opinationem & temeritatem extraxisset. Item Carneadem dicere solitum, nusquam se fortunatiorem, quàm Praeneste uidisse fortunam. Misit etiam euersa Carthagine librum consolandi caussa ad captiuos ciues suos. In eo est disputatio scripta Carneadis, quam ait in commentarium retulisse, cum ita positum esset uideri fore in aegritudine sapientem patria capta quae contradixerit Carneades scripta sunt. tenuit Academiam cum Carneade & Aeschine, & uoluptatem cum honestate copulauit. Cratippus. CRATIPPVS Ciceronis familiaris, eiusque filij praeceptor, quem summis Peripateticis parem iudicabat, summa auctoritate & eruditione uir fuit, Athenisque docuit illius aetatis philosophorum princeps. De quo scriptum ita est 16 Epist. Famil. Cratippo me scito non ut discipulum, sed ut filium esse coniunctis simum nam cum & audio eum libenter, tum etiam eius propriam suauitatem uehementer amplector. Ex ipsis exemplis uerarum uaticinationum, & somniorum solebat rationem concludere hoc modo: si sine oculis non potest extare officium, & munus oculorum, possunt autem aliquando oculi non fungi suo munere qui uel semel ita est usus oculis, ut uera cerneret, is habet sensum oculorum uerd 2

DE DOCTRINA 452 uera cernentium. Item igitur, si sine diuinatione non potest e munus diuinationis extare, potest autem quis, cùm diuinationem habeat, errare aliquando, nec uera cernere, satis est ad conformandam diuinationem, semel aliquid ita esse diuinatum, nihil ut fortuito cecidisse uideatur. Sunt autem eius generis innumerabilia esse igitur diuinationem. Censuit etiam animos hominum quadam ex parte extrinsecus esse tractos, & haustos. Vide 1. & 2. de Diuin. 1.2. & 3. Offic. Brut. Critolaus. CRITOLAVS, qui simul cum Diogene fuit, Aristotelem imitari uoluit, & quidem est grauitate proximus, & redun dat oratio tamen in patrijs institutis manet, ut ait Cicero. 2. de Oratore, & 5. de Finibus. Is cum ad alteram lancem librae animi bona imponeret, in alteram corporis, & externa tantum propen dere illam boni lancem putabat, ut terram & maria deprimeret. 5. Tuscul. Diagoras. DIAGORAS omnino deos esse negabat hinc atheos di ctus est, posteaque Theodorus. 1. & 3. de Nat. deor. Dicarchus. DICEARCHVS Peripateticus magnus fuit, & copio sus, Aristoxeni aequalis & condiscipulus. Ei magna controuersia fuit cum Theophrasto, quòd ille id uitae genus, quae in actione po sita est, longe omnibus anteponeret, hic autem quae in contempla tione. Multa scripsit, in primus tres libros, qui Lesbiaci uocantur, quod Mitylenis sermo haberetur. Primo libro multos loquentes facit duobus Pherecratem quendam Pythiotam senem, quem ait à Deucalione ortum, disserentem inducit, nihil esse om nino animum, & hoc esse nomen totum inane, frustraque animalia et animantes appellari neque in homine inesse animum, uel an mam, nec in bestia uimque omnem eam, qua uel agamus quid, uel sentiamus, in omnibus corporibus uiuis aequaliter esse fusam, nec sepa
PHIL DINOMAC tem.s.de Finib. DIODOET infuit, quem sédicit, Phila scùm locus effeca tes uersas mais tumq; einer unegebat, tenend me munus quamq lineam inter Aesd. sent, sine natür

PHILOSOPH. LIB. VI. 453 separabilem à corpore esse, quippe quae nulla sit, nec sit quidquam corpus unum, & simplexit a figuratum, ut temperatione naturae uigeat & sentiat, ad quod credendum inductus est, quia difficilis erat animi, quid & qualis sit, intelligentia. Scripsit etiam & de interitu hominis, ut est 1. Offic. & duo genera diuinandi probauit. Vide 1. Tuscul. 1. de natu. deo. & 2. Epist. ad Attic. Dinomachus. DINOMACHVS uoluptatem adiunxit ad honestatem.5.de Finib. Diodorus. DIODORVS fuit ualens, ut ait Cicero, dialecticus: Is enim fuit, quem Laertus cognomento Chronum appellatum fuisse dicit, Philosophus ex Megarica schola eorum, qui eristici & dialectici dicebantur. Cuius dialectica imbutus Arcesilas fuerat, Is cùm locus esset, in philosophia multò etiam magis assidue, quàm antea uersabatur, & cùm fidibus Pythagoreorum more uteretur, cumque ei libri noctes & dies legerentur, quibus studijs oculis non egebat, tamen quod sine oculis fieri posse uix uidetur. Geome triae munus tuebatur, uerbis praecipiens discentibus, unde, quo quamque lineam scriberent. Huius sententia aduersus Stoicos utebantur Academici peri dynaton, ut uera ex aeternitate futura essent, sine naturalium causarum antecessione ac proinde Carneades diuinationem esse negabat. Censebat enim Diodorus, quod futurum dicunt, esse necessarium, à Chrysippo dissentiens, qui uoluit fieri posse ut non eueniat. Vide Ciceronem de Fato. & in Chrysip. Diogenes Apolloniates. DIOGENES Apolloniat es, qui Anaxagorae temporibus uixit, summus fuit in Physicis Anaximenis auditor. Aere uti tur deo, 1. de natu. Deor. f 3 Dioges

DE DOCTRINA 454 Diogenes Cynicus. DIOGENES Cyrnicus improborum posteritates, secundasque res redarguere uim omnem deorum ac potestatem dixit. I & 3. de Natu. Deor. Dionysius Heracleotes. HERACLEOTES Dionysius cùm à Zenone fortis esse didicisset, à dolore deuictus est. Nam cum ex renibus, uel, ut es 5. de Finib. oculis laboraret, ipso in eiulatu clamitabat, falsa esse illa, quae antea de dolore ipse sensisset. Quem cum Cleanthes condiscipulus rogaret, quaenam ratio eum de sententia deduxisset, respondit, quia cum tantum operae philosophiae dedissem, dolorem tamen ferre non possem, satis esse argumenti, malum ess dolorem. Plurimos annos in philosophia consumpsi, nec ferre po sum malum est igitur dolor. 1. Tusc. Empedocles. EMPEDOCLES Agrigentinus Parmenidis aemulus, uel, ut Hermippo placet, xenophanis, carminibus Graecis uaticinatus est, & Physice docuit. Qualia sunt Quae in rerum natura, totoque mundo constant, quaeque mouen tur, ea contrahere amicitiam, dissipare concordiam. de Amic. Quatuor naturas, ex quibus omnia constarent, diuinas esse. 1. Tuscul. Animum, cordi suffusum sanguinem. 1. Tusc. Abstrusa esse omnia, nihil nos sentire, nihil cernere, nihil oinnino, quale sit, posse reperire. In Luc. Epicharmus. EPICHARMI Siculi hae sunt sententiae, Neruos atque artus sapientiae, non temere credere, de Petitione consulatus. un de illud I. Epist. ad At. νηφε, καὶ μεμνασο ἄπισεῖν, ἄρθρα ταῦ τα τῶν φενων. Item illud, Emori nolo, sed me esse mortuum, nihili aestimo 1. Tusc. HeraPHIL HERACI cosulto di Dixit univer cipem suum Hern Nemo de nciscio apud alios sic. animum igitur. HERILLVS num esse terrarum 24. O5. 21. HIERONN sequiudent osuisset Finibus. METRO pientis nove. ro, tannin fueur Gfang:

PHILOSOPH. LIB. VI. 455 Heraclides HERACLIDES Ponticus Platonis, Speusippi, Aristotelis, Pythagoraeorumque auditor fuit & discipulus. In libris scripsit modò mundum, tum mentem diuinam esse errantibus etiam stellis diuinitatem tribuit, sensuque deum priuat, & eius formam mutabilem esse uult ibidemque rursus terram & coelum refert in deos 1. de Nat. Deor. Heraclitus. HERACLITVS cognomento scotinos, de natura consultò dixit obscurè, nequid diceret, intelligere quisquam posset. Dixit uniuersos Ephesios esse morte mulctandos, quod cum principem suum Hermodorum ciuitate expellerent, ita locuti sunt Nemo de nobis unus excellat, sed si quis extiterit, alio in loco & apud alios sit. 5. Tusc. Censuit ignem esse principium, in Luc. & animum ignem. Herillus. HERILLVS Zenonis auditor scientiam summum bonum esse tenuit, nec rem ullam aliam per se expetendam. In Luc. 2.4. & 5. de Finib. Hieronymus. HIERONYMVS Rhodius cum à Peripateticis, quos sequi uideri uolebat, in ijs rebus, quae secundam naruram essent, posuisset non dolere, hoc summum bonum esse dixit. 2. & 5. de Finibus. Metrodorus. METRODORVS Chius pene alter Epicurus fuit, sapientis nomen haud professus, sed cùm ita appellaretur ab Epicu ro, tantum beneficium repudiare noluit. Beatum esse describit ijs ferè uerbis: cùm corpus bene constitutum sit, & sit exploratum ita futurum, 2. de Finib. in Luc. 3. Offic. 2. & 4. Tuscul. Parmenides. Par

DE DOCTRINA 456 PARMENIDE S xenophanis discipulus duas in Physicis causas statuit, ignem & terram, & illum quidem opificis, hanc uero materiae rationem habere censuit. In Luc. & 1. de Na tura deor. Commentitium quiddam coronae similitudine efficit. Stephanem appellat, continentem ardore lucis orbem, qui cingit caelum, quem appellat Deum, in quo neque figuram diuinam, neque sensum quisquam suspicari potest multaque eiusdem monstra, quippe qui bellum, qui discordiam, qui cupiditatem, ceteraque generis eiusdem ad Deum reuocat, quae uel morbo, uel somno, uel obliuione, uel uecustate delentur. eademque de sideribus. Perseus. PERSEVS Zenonis auditor, eos dicit habitos esse deos, à quibus magna utilitas ad uitae cultum esset inuenta, ipsasque res utiles, & salutares deorum esse uocabulis nuncupatas: ut ne hoc quidem diceret, illa inuenta esse deorum, sed ipsa diuina. 1. de Nat. deor. Pherecydes. PHERECYDES Syrus Pythagorae magister, primûm quod literis extet, dixit animos hominum esse sempiternos. Is cum uidisset aquam e puteo haustam, terraemotum dixit futurum. 1. Tusc. & 1. & 2. de Diuin. Pittacus. PITTACVS qui in septem sapientibus est numeratus, omnino accedere quenquam uetabat in funus aliorum. 1. de Leg. Pisistratus. PISIS TRATVS primus Homeri libros confusos antea, sic disposuisse dicitur, ut nunc habemus. 3. de Orat. Posidonius. POSIDONIVM ferè semper, cùm de eo loquitur, familiarem si um appellat Cicero. De Natura deorum libros scripsit, in quorum quinto disseruit, nullos esse Deos Epicuro uideri. PrætePHIL Innatur em 2.72 Třiřśmsz reuident atur altero, quia tanquam ipsi cž dormientiçi temorte, ut 2m Nihil essebo esse malum, itiam PRODICUI nium uitæ, decram ABDERITEI ulmaximus, nequenter e a que agro est 1. Tenuit. & Nat. deen

PHILOSOPH. LIB. VI. 457 Praeterea quinque de diuinatione. & sphaeram effecit cuius singulae conuersiones idem efficiebant, in Sole & Luna, & in quinq; stellis errantibus, quod efficitur in caelo singulis diebus & noctibus. Censuit uerò In natura signa quaedam esse rerum futurarum. 1. Off. Omnem uim diuinandi, rationemque primum repetendam a deo, deinde à fato, deinde à natura.1.de Diuin. Tribus modis deorum appulsu homines somniare uno, quòd praeuideat animus ipse per sese, quippe qui deorum cognatione tene atur altero, quòd plenus aer sit immortalium animorum, in quibus tanquam insignitae notae ueritatis appareant tertio, quòd ipsi dij cum dormientibus colloquantur idque facilius euenit appropinquan te morte, ut animi futura augurentur. 1. de Diui. Nihil esse bonum, nisi quod honestum. 2. Tusc. dolorem non esse malum, ibidem. Prodicus. PRODICVS Chius Physicus ea, quae prodessent hominum uitae, deorum in numero habita esse dixit. 1. de Nat. deo. Protagoras. ABDERITES Protagoras Sophistes temporibus illis uel maximus, cum in principio libri sic posuisset de dijs, neque ut sint, neque ut non sint, nihil habeo dicere, Atheniensium iussu urbe atque agro est determinatus, librique eius in concione combusti. Tenuit id cuique uerum esse, quod cuique uideatur. In Luc. & 1. de Nat. deor. Pyrrho. PYRRHO Eliensis, à quo Pyrrhonij nominati sunt, omnia exaequauit, nihilque uirtute constituta, quod appetendum sit, reliquit & introduxit apatheian, id est uacuitatem affectuum, ut sapiens omni perturbatione liberatus, nihil appetat, nihil fugiat, nec hoc potius quam illud sequatur, sed omnibus in rebus indifferenter Ff 5

DE DOCTRINA 458 rentur, & sine ullo affectu se habeat. In Luc. & 3. & 4. de Fin Simonides. DE Simonide poeta non solum suaui uerum etiam docto sapienteque cum quesiuisset Tyrannus, quid, aut qualis esset deus, deliberandi caussa sibi unum diem postulauit. Cum idem ex eo postridie itidem quaereret, biduum petiuit. Cum saepius duplicaret numerum dierum, admiransque Hyero quaereret, cur ita faceret, Quia quanto, inquit, diutius considero, tanto mihi res uidetur ob scurior. Cum enim multa uenirent in mentem acuta atque sub tilia, dubitans quid eorum esset uerissimum, desperauit omnem ueritatem. Primus memoriae artem protulit, de quo uide 2. de Orat. & 1. de Diuinat. Solon. SOLON Atheniensis unus è septem sapientibus fuit, & ex ijs solus legum scriptor. Viguit Seruio Tullo regnante qui quo & tutior uita esset, & plus aliquando Reip. prodesset, fu rere se simulauit. Areopagitas praeterea primus constituit. Ne gabat uelle mortem dolore amicorum, lamentisque uacare. Dice bat tum denique iudicari beatus ne quis fuerit, cùm extremum ui tae diem morte confecerit & capite sanxit, si qui in seditione non alterutrius partis fuisset. 10. Epist. ad Atticum. 15. ad Brutum, & de Senect. 1. Off. de Diuin. & 3. de Finib. Stilpho. STILPO, uel rectius Stilpho à Cicerone in Academicis dicitur, qui non solum Megarensis fuit, uerûm etiam secta Megaricus. Nam Megarici quadem philosophi ab Euclide sunt appellati. Hunc scribunt ipsius familiares & ebriosum & muliero sum fuisse neque hoc scribunt uituperantes, sed potius ad laudem uitiosam enim naturam ab eo sic edomitam & compressam essi doctrina, ut nemo unquam uinolentum illum, neque in eo uesti gium libidinis uiderit. de Fato. StræPHIL liuieronie Luc. & Acad. p. THALES liquos conser busdam uiderum. retq; etiam phiic facere posse, ceter Milesio cecasse 2 entia, olearum solis, quae Astispe dixit esse jenem cuncta fingeret. Cz. de Oratere. XENOPET ein L. ZENO

PHILOSOPH. LIB. VI. 459 Strato. LAMPSACENVS Strato Theophrasti auditor Physicum se uoluit in quo etsi magnus est, tamen noua pleraque, & perpauca de moribus. Huius Lyco & oratione locuples, rebus ipsis ieiunior. Concinnus deinde, & elegans huius Aristo. sed ea, quae desideratur a magno philosopho grauitas, in eo non fuit. Scripsit sanè & multa & polita: sed nescio quomodo auctoritatem oratio non habet. Dixit uacationem deos habere, & uim diuinam in natura censuit esse sitam, quae caussas gignendi, au gendi minuendiue habeat, sed careat omni sensu & figura. In Luc. & Acad. 5. de Finib. & 1. de Diuin. Thales. THALES Milesius unus è septem sapientibus, cui sex reliquos consensisse ferunt, primus de natura rerum disputasse quibusdam uidetur. Is ut obiurgatores suos conuinceret, ostenderetque etiam philosophum, si ei commodum esset, pecuniam etiam facere posse, omnem oleam, antequam florere coepisset, in agro Milesio cecasse dicitur. Animaduerterat fortasse quadam scientia, olearum ubertatem fore, & quidem primus defectionem solis, quae Astiage regnante facta est, praedixisse fertur. Aquam dixit esse initium rerum deum autem eam mentem, qui ex aquae cuncta fingeret. In Lucul. 1. de Natur. & 1. & 2. de Diuinat. & 3. de Oratore. Xenophanes. VENOPHANES Colophonius unus, qui deos esse diceret, diuinationem sustulit funditus. Putauit habitari in Luna, eamque esse terram multarum urbium & montium. In Luccullo. Zeno Epicureus. ZENO Epicureus, quem Philo Corypheum appellare Epicureorum solebat, Athenis docuit. Is non eos solum

DE DOCTRINA 460 solum qui tum erant, Apollodorum, Syllum, ceterosque figebat ma ledictis, sed Socratem ipsum parentem philosophiae, Latino uerbo utens, scurram Atticum fuisse dicebat. Contendere & magna uoce dicere solebat eum esse beatum, qui praesentibus uoluptatibus frueretur, consideretque se fruiturum aut in omni, aut in magna parte uitae, dolore non interueniente. 3. Tusc. & 1. de Nat. deo. TABVLA OPINIONVM de ſummo bono ex 5. Tuſcul. & 2. de Finibus. Stoici a Zenone Nihil bonum, niſi profecti.pa.398 honestum. 407. 412. - QuaNihil bonum, nisi Epicurei ab Epituor uoluptatem. C curo. 403. simpliNihil bonum, nisi ces. frui primis bonis Carneades. paSententiæ a natura datis, aut gin.430. de bonorū omnibus, aut ma& malorum ximis. Hieronymus finibus, quæ Nihil bonum, nisi pag. 455. stabilitatis uacare dolore. aliquid haSAcademici & Tria bonorum bent, ſunt Peripatetici ue genera septem. Tres Animi, corporis, Cteres. p. 395. 396 Clitomachus, mistae. externa. Voluptatem cum Callipho. pa. 450.449. honeſtate copulari. In indolentia ho Diodorus PeOripateticus. nestati adiecta pag. 435.
Exsecundo de Finitz ONI. ARIS nuerunt sententis ad officij inuerimo sententia extantum cedere. probatas, suam. tesunt &

461 Aristippi Voluptas uel Epicuri. Tres hoS Doloris nestatis Hierony Quacuitas species Carnea. Frui principijs Cdis. naturalib. Ex ſecundo Tres in quibus de Finibus se uirtus & hone Calliphontis. ptem quoque stas cum aliqua Dinomachi. accessione po Diodori Peripatetici. nuntur. Vna simplex posi. Zenonis ta in decore tota & honesto. patris. ARISTONIS, Pyrrhonis, Herilli, nonnullorumque euae nuerunt sententiae, inquit Cicero, qui tamen haberent ius suum disputandi de officio, si rerum aliquem delectum reliquissent, ut ad officij inuentionem aditus esset. Aristoteles Ethicorum libro primo sententias de summo bono aliter distinxit, & generatim sex tantum celebratas & defensas posuit tres uulgares & improbatas, suauitate, facultatem, scientiam tres alias, quae retentae sunt & defensae à uoluptarijs, magistratibus, platonicis uoluptatem, honorem & ideam. Ex quo intelligitur qualis ueterum illorum philosophorum philosophia fue rit, quae in eo à quo orta est, & quod unum spectare, & sequi debet, tam uarie feratur.

INDEX RERVM AC VERBORVM HVIVS OPERIS. Inimus retirende Bsolutum nihil. 24 11 Aggressio 252 49 Abstinentia 91 54 Agricultura 200 165 Animus mollis A Accusator 195 161 Albedo 264 21 Animi bona 350 Aliena videre 189 146 Acquisitio Animis sempiternus 384 Ambitio 115 72 340 67 Actionis principium the 220•21 Administratio 252 47 & seq. Ambulatio 181 132 Amor 201 197 290 11 Adolescentia 296 Animi immortanza 314 30 Amor sui Adde Iuuentus Animus leuis 258 87 Amor & amicit. 98.63 Adolescentum libido 258 86 Amicitia 190 149 279 4 Animi appetit. Adolescens moriens Animus se non Adolescent senum praeceptis 313 22 nimi relaxatio 258 85 Amicus 241 127 & seq. gaudet Animorum uarietate 219 II Adoleſcens ſenilis 258 84 Amici Animi celeritas Adoleſcēs bonæ indolis 158 85 Amici non negligendi. 180 Animus defeſſe 130 297 Adulator Animus praestantien Amicus in quibus nullus 254 Adulatio 106 64 260 95 340 68 Amici ueteres praeferendi 260 199 163 Aduersa Aedificij destructio 258 83 Appetitio boni Amicus falsus 259 9 296 Aegritudo Amicitia 237 105 & 3 sepetitus ratiori Aegrótus 241 124 247 19 Amicitiae proprium 26095 257.78 Amicitia cur expetenda 259 91 296 Aemulatio Amicitiae pestis 26095 Architectus Aequalitas 313 21 Amissione rem cognoscimus Aetas 259 88 154 118 181 132 Aetas 236 101 269 46 Amissum Aetas breuis Animus 83 49 251 43' & Aeternitas Ibid. seq. 267. 40 & 2 seq. 3003 Ager 250 35 & seq. Anima

INDEX. Anima à Dijs sparsa 265 26 Aruspex 237 103 Animus à Deo ingeneratus Auaritia 204 177 267 36 37 38 Auaritia uitanda 266 31 Ammilibertas Avari 257 74 Auarus Animus retinendus 272 69 251 40 Animi spes 296 Audacia 229 66 Animus mollis Ibid. Audire 207 182 208 186 Animi bona 3014 Audire optima 386 Animus sempiternus Auri periculum 271 59 259 92 Animi e corpore decedentis 271 Aurum 227 57 Actor 230 71 Animi immortalitas 272 64 Auctoritas 119 75 Animus leuis Auxilium 257 75 190 147 Animi appetit. 253 54 Animus se non uidens 258 82 Beatus 144 109 219 10 Animi relaxatio 228 62 186 137 Animorum uarietates 253 55 Beatus bonus 218 18 Beatitudo Animi celeritas 267 38 272 66 Animus defessus Bellum 211 198 & 333 49 Animus praestantior corpore 371 264 22 Bellum ciuile 210 199 Animus sine fide 254 59 Bellum renouatum 257 78 Animare 222 40 Bellicæ res an urbanis præſtent Appetitio boni 40 26 113 Appetitus rationi obediant Nihil refert quàm cito ſi ſat be88 51 ne 25 12 Aqua 240 121 Beneficium 110 67 240 120 Architectus 257 80 & sequent. 234 89 240 Arma legibus contraria 52. 121' 317' 28 Beneficus 259 91 Ars 252 47 316 25 Beneficentia 293 14 Beneuolentia Ars natura certior 181 151 384 Arrogantia 117 73 Beneuolentia fidelis 259 92 Bonus

INDEX. 245. 8 Coniectura Bonus 189.145 142.107.244.3 Consanguinei Bonum 157 76 Consilium & prudentia, an arBestia 218 20 mis & rebus bellicis praefeBonus beatus 143 108 rantur 39 26 Bonus uir 273 73 Contentus Bono nihil mali 203 172 229 65 Corpus 247 2 247 16 249 Bona 249 26 29 & seq. Bos Corpus mortale 271 59 Caelestia 269 44 & 48 Corporis partes 159 in cap. Homo. Calamitas 170 124.286 9 353 Corporis dissimilitudo 254 55 Calumnia 249 26 Corporis ualetudo, 201 166 Canis Corporis pulchritudo 259 89 Carendo rem cognos. 154 118 Corruptela 297 336.50 Casus Corrupti 251 72 240 110 295 Cauillatio Conscientia 141 106 236 267 38.295 Celeritas 367 122 98·297 Circunstantia Conseruatio 209 194 246 14 Citharœdus Ciuitas 5637'2443'263 10 Consiliarij Consilium 40 26 241 121 285386 249 32 Ciuitas seditiosa 315 23 5638 Consilium rem praecurrat 4127 Ciuis 218 9 Consilium quorundam sinistrum Ciues Clementia 97 62 43 28 152 115 228 61 Consuetudo Cœna 187 13 310 14 Contentio Comitas 267 33 255 63 Continentia Comitia 125 74 Commendatio 249 27 Credendum quibus 245 5'389 Credulitas 238 109'297 Commodum 255 62 Commune 256 67 Crimenfalsum 350 Concordia 297 Cupiditas 256 71 Condimentum 221 26 Cygnus. Debi
Debitum Decertati Deliberati Desiderat Detrectatis Deus CIPITI 441' 27' 1. Deos beatos A Deo principi 262 2.3. Ex Deo felicitas Deus omnium rer. tor 2627 & Deus animam sp. Deum agnoscere Dei administratio Deum habendiDeus albedine dele Deipietas Deipotesta Deinumine ex.ni. Contra Deu-

INDEX. Dicere 293 52 111 68 Debitum Dicere optima 386 Decertatio 386 Dicendo difficile ut omnibus ſa 259 89 296 Decus tisfaciamus 194 159 239 112 Deformitas Dilectio partus 13 5 Deliberatio Dilectio sui 359 113 Desiderata delectare 257 77 Diligentia 237 100 367 Detrectatio 244 Discendum 323 32 Deus 6 I'221 29 & sequ. Discordia 296 244 I 298 1. Disertus 235 94 239 112 Deos beatos 264 15 Dives 203 173' 204'175' A Deo principium sumendum Diuitiæ 204 176' 281 5' 262 2.3. 327 42 Ex Deo felicitas ibid.45 Diuitiarum contempt. 11571 Deus omnium rerum modera229 64 Diuinum tor 262 7 & 4 sequent. Docilis 297 Deus animam spargit 265 26 Doctrina 247 19 343 Docti proprium 38 22 Deum agnoscere 263 II Doctus inuisus, nisi probus 39 Dei administratio ibid. 13 Deum habendum 265 24 Deus albedine delect. 264 21 Dolor 179 128 207 181 Dei pietas ibid. 19 & sequ. 234 86' 251'42 288 10 ibid. 18 Dominium Deipotestas 212 705 Dei numine omnia fiunt ibid. Domus 249 32 Domus seditiosa 239 III Contra Deum non disputan Donum dum ibid. 17 35 18'37 263 12 Eloquentia Deum esse 19.316 24 Deus quid ibid. 14 235 94 Dei uita 264 15 Eloquens 208190 Dialectica 229 67 & sequ. Emptio 391 Dialecticae et Rethoricae quae Emptor 241 121 dam differentia 38 21 Errans Error G

INDEX. 232 76 233 83'239 1137 334 52 Error 294 15 242 128'252 48' 284 Eruditio 254 58 331 45 Equus 250 37 Fortuna prospera & aduersa Equi 254 58 173 125 Equus indomitus Exemplis quorum moueamur. Fortunae telis subiecti 270 54 Fructus 254.61 195 160 233 69 Exercitatio 246 12 327 40 Fuga Fundamentum 384 Exercitium 283 6 327 40 Fur 256 99 123 81 Exilium Furtum 208 185 Expetendarum rerum tria geFortuna ineuitab. 137 95 nera 79 46. Futurorum ignorantia 154 117. 257 74 Facinorosi 255 61 Facinus Gemma 253 fl Factum 233 77'293 14 Gloria not. laus. Facta probant, non uerba 127 Gloria 62 41·295·246 Factum, infectum non 137 257 75 Gloria falsa 100 Gloria iusta eodem numero Fama 124 82 326 39 231 40 Gloriosus 257 76 Fames Grammaticus 248 20 Familiaris res 237 104 258 75 Gratia 308 11 Felicitas Aliud pecuniam debere aliud 226 86 Fictio 111 68 gratiam 208 185 Filius 110 67 Gratiarum actio 241 123 Flagitium Gubernator not. Administra. 237 104 Fœnus H. Formae dissimilitudo 254 221 25 Habitus 206 179 Hæreditas Fortitudo 112 70 268 42 260 91 Hirundo 306 10 366 Fortuna 173 126 221 31 Histrio 248 21 & sed Homo
Homo 15411 16.2992 Homoiustus Homo Hominis 26528273 Homoexary Homoirden lomosedir Hominis diff. Homofercx Homo effrann. Hominis natura Homoeffræsse Homines ben Hominum d. 27. Hominis calamite Honestum Honestarita Honor 215 : Humanitas Hummerum Humana gnorarefutis groſcenden

INDEX. Homo 154 119 220 22' 249 Immortalis 233 78' 242 130 26° 299° 2 Impetrare petita 236 99 Homo iustus 240 119 Homo spectabilis 266 27 Imperator 44 30 246 Hominis notitia 12' 364 265 23 Homo supernarum spectator Imperatoris cohortat: 254 65 265 28 29 30 Imperium 325 37 Homo exanguis 255 66 Impius not. improbus Homo indoctus Impius 147 III 254 58 Homo seditiosus 255 64. Impiorum beneficium 148 112 Hominis dissolutio Impius iure occiditur 149 113 258 83 Homo ferox 247 17 improbitas 337 59 352 Homo effrænat. Improbus 218 8 220 20 250.37 Hominis natu excell. 267 33 273 74 usque ad 77 Homo effraenatus rebus secun- Impunitas 337 60 dis 236 99 Incertitudo 27053 Homines boni 272 65 Indignus maioribus 239 110 Hominum diuersa studia & iu- Infamia 250 36' 337 58 dicia 164 120 Ignis 241 121 255 62 Hominis calamitas 2869 Ingeniosus laboriosissimè docet Honestum 72 45 218 14 39 23 Honesta uita 90 53 Ingenium 193 156 239 Honor 219 17' 242 131' 112' 249 29 267 40 Ingenij actes 327 41 208 187 Hostis Ingenuus 57.38 Humanitas Ingratitudo 293 14 97 62 112 69 Humanarum contemptio 269 Ingratus 188 143. Inimicus 47 usq; ad 53 336.57 Humana ferenda 176 127 Iniuria 266.31 Iniustitia 313 20 Ignauia Innocentia 283 6’368 258 81 Ignorare futura Innocens quis 154 117 232 95' 339 66 Ignoscendum Inuidia 187 140 Ina

INDEX. Legum uiolator 207 182 Intellectus Legis aequalitas Ira 133 96'230 69' 335 51 388 Liberalis 259 91 369 240 116) Liberalitas 107 65 Judices Liberi Iudex & quæ sint eius partes Libertas 121 79 325 38 53 35 242 130 18 Iudicium Libido 259 87 266 31 Iudicia diuersa 165 120 Libidinoſi Iudicium alienum sequendum 259 74 Litterarum laus & utilitas 259-90 19•8 Iuramentum 234 85 51 33 Non esse in litteris desperanIus ciuile dum 2110 354 Iusiurandum Iustitia 95 60 218 12 308 Locus ab homine honestatur 213 205 12’349 351 Loquacitas 337 62 Iustus 226 54 Iuuenes ardentes 255 65 Locutio Loqui de nobis uitandum 131 317 30 Iuuentus 92 Iuuentus senum prudentia niLuctus 235 90 186 135 tatur Lusus 253 52 Iuuentuti ludus permittendus Luxus 335 55 183 134 266 33 Luxuria 235 96 Labor Magistratus 45 31 388 & Læsio 139 104 257 79 389 251 45 Lætitia 112 70 Magnanimitas 257.76 Latro 248 24 Magnum Laus 213 206 & seq. 217 8 339 63 Maledicentia 233 80' 257 74 Maledictum 203 170 Laus á laudato 217 3 187 139 Lectio Malè parta 253 51 Malum 244 3'254 57 Lex 49 32' 244 2' 245 8 233 81 Malus 246 II' 320 35' 345 Man=
Mansuetud Mare ag Matronae maximum Medicus 21. 248.19.2737 Mediocritas 54 Membrum 244 17 & seq. 17 Memoria 13-12. 2161 Mendacium 339 64 Mens 244 2' Mens perfecta Meretrix Metus 135 Metmestr. res ipsa Nils . Misere Moder Merer

INDEX. Mansuetudo 310 14 Morbus ibid. 86' 251 39 & Mare 41 254 59 Mare agitatum 255 64 Morbo leuati 257.78 252 46 Matronae Morboſi ſuauitatem non ſenti202 169 maximum unt 257 747 Medicus 213 204 246 13. Mores 328 43 248 19' 250 36 Mores corrupti 149 114 Medici scientia 252 47 Mores crescunt cum ætate 181 Medici diligentia ibid. 49 131 Medicina 245.11 Mors 68 42' 71 43' 219 16' Mediocritas 94 58 312 19 223 39' 224 41 & 42 cum 202 168 Melius sex seq. 234 86.270 52.272 Membrum 244 5' 245 9' 247 67 usq; ad 73 17 & seq. 253 54 Mors quibus horribilis 271 Memoria 137 101 192 153 216 1 & seq. 318 32 Mori an melius 270 55 Mendacium 126 87 & 88 Mors in malis 254·57 339 64 Moriendum cum uoluptate 257 Mens 244 2'252 50'267'39 Mortalitas 271 58 Mens perfecta 267 37 Mulier 207 184. Meretrix 252.46 Mulier quando oleat 257 73 Metus 135 97' 241 125' 258 Munus 239 III Munera 336 Metus est plerunq; grauior quam Muſæ 235 93 res ipsa quae timetur 136 N. Natiuitas 18 129: 209 Miles 251 42' 332 48 194: 232 74: 245 9 Militaris ars 39 25 Miser 146 110 Natura 9 2: 239 113: Miserum 170 124 252 44 Misericordia 240 117 Naturae facultas 262 5 Moderatio 312 19 Naturae dona 266 31 Meror 23490 Gg 3 Natu

INDEX. Natura utilior doctrina. Oculus se non uidens 258 82 191150 Naturae similitudo 190 Odium 212 202: 241 125:370 149 Officium 246 13 Natura appetitio. 258 Semper manendum in offi 80 cio 8952 Natura dux 166 121 Onus 210 195:2514 Nauigium 2456: 24 Opifices 2265 Opinio 119 76 Nauis destructio 258 Oratio, Not. Verba Oratio 219 18: 22022: Neceßitas 208188 773:31726 386 Negligentia Orator 3820254 56: Negotiorum princip. 385 362 296 Nimium Otium 235 95:335 Nobilitas 209 193 Nominum mutatio 256 246.12 Palæstra 180 22860 Panis 221.27 Nosco Parsimonia 26733 Nostrum quid 206180 22234 Parens Parentes non negligendi Obedientia 311 18 180.130 Occasio. hic titulus cum una li Parentes obseruandi 15 6 nea sequente positus in fine 13 Partus folij 335. tit. 56. debebat col 208 185 Pater locari initio folij 334 tit. 50 Oculi Patria 218 II: 22024: 2881 224
Patris Pauper Paupertas Peccatum 7701 Non peccar: Pecunia No. 7 Pecunia 200 4: 226.50 239 116 Aliud pecuni ud gratis Perdere Peregrinatie Perfidia Perpetuum. Perfinacia Petulæ Philippber

INDEX. 224 42: 233 82: 318 Philosophiae utilitas 31 33: 365 Philosophus 248 20 Patriam conseruandam 253 52 Victor 272 63 Pictores 259 90 Patria & Resp. 58.39 Pietas 97 61: 22664 Patria Not. Resp. Pauper 203174: 205 Pœna 198 162: 223 178 Paupertas 2815 Pænitentia 27479 Populus 120 78: 365 Pax 211 197 371 Peccatum 248 22: 273 Populus pacatus 255 64 77 & seq. 3 387 Non peccandum 93 56 Potestas Preces 209 190 Pecunia Not Aurum. Praeceptores 55.16 Pecunia 204176:217 251 42 Proelium 4: 226 56: 231 72: Præmium 138 102: 197 239 116 162: 223 35 Aliud pecuniam debere ali ud gratiam 11168 Praeuidentia 242 129: 269 45 Perdere 236 101 & Principes 43 29: 219 seq. 9: 239 114: 24715: Peregrinatio 62 40 33965 321 36 Perfidia Perpetuum nihil 171 124 Principium 192 154 11774 Principium à dijs immora Pertinacia 258 87 talibus 262 Z. 3 Petulantia 304 8 343 Probitas Philosophia Probus

INDEX. 217 8 35: 242 130: 245 68 Probus 139 104 10 II: 244 3 4: 24 Prodesse 109 66 16 & 18:319 34 354 Prodigus Reipub. nati 180 129 Promissa seruanda 140 Resp. & patria 5839 105 Proprium 206180 Resp. quibus constet 19 162 Prospera 199 163 Prudentia 31 16: 40 26: Rhetorica 229 67 & 268 40: 276 2: 305 sequent. Rhetoricae & Dialecticae 9:343 Pudicitia 311 17 differ. 3821 Puero gladium 255 66 Rogare 208186 238 73 Rumor inanis 25675 Pugna R. Sapiens 245 8: 252 48: Rara praeclara 193 157 31831 Ratio 87 50: 88 51:119 Sapientis laus & sapien75:26154 Receptum 236 101 & tiae commendatio 25 sequent. Rectum Sapientia 2081012 & 232 75 Regnum seq: 234 84: 24927 38 Religio 229 64 & seq. 252.72 Sapientia praesentibus con Repen tina grauiora 153 116 tenta 25672 Res uerbis anteponendae Scientia 218 12: 294 330.44 239 115 Respub. 217 7 & 9:223 Scripta Scria
Senilis st. Sepultura sequique dté: Serendian Sermo, lege VeSeruitus Seueritas Serui Similitudo Simulatio Simultas Sobrietas

INDEX. Scripta docta 192 152 Solitudo 236.95 Senectus 186 136: 222 Somnus 217 5 32 & seq. 264 50 & Spes 212 201: 331 46 91:31729 Stadium 254 60 Senex imbecil. 255 66 Status immutab. 25141 Senex adolesc. 25784 Studium 17 7 Stultus Senibus maturitas uitam 30 14 aufert 258 86 Stultitia 30 15: 344 Senilis stultitia 258 8 Stultitia optata conſecuSepultura 218 19: 222 25672 Supplicium 37:224 44 22234 Sequi quae debeam. 269 Surculus 240 118 Serendum 209 191, Taciturnitas 292 13:369 Sermo, lege Verba Theatrum 256 67 Seruitus 122 80 Temeritas 11774 Severitas 26633 Temperantia 92 57: 251 Serui 371 Similitudo 120 7 Tempestas 25563 Simulatio 188 142 Temporis opportunis 297 Simultas 337 61 Testis 202 171 Timor sitis 135.67 227 59 Sobrietas 9054:266 Tutela sui 298 33 & seq. 310 15 Turpitudo fugienda 92 Socius 199 164 2445 Tyrannus 365 Societas V. Sol 249 28 Vale3g 5

INDEX. Valetudo 201166 Virtutis specimē uitia ple Valetudo quibus iucundi= runque induunt 8047 275 77 Ad uirtutem qui peruenire or non possunt 254 58 Varietas 207183 Venerea cupido 22550 Virtus absoluta 2673. Venerea uoluptas, 251 Vt ad uirtutem trahamur 269 4 45 Virtuti opera danda 262 330.44 Verba Quae ad uirtutem inciVerba opportun. 170 123 tent Multis doctrina non deest sed oratio 13163 Virtus hominis attenden129 90 da Verba cur inuenta 129 Vita 248 21.22 & seq. & 25 Verecundia 94 59: 230 In vita beata quae peten66:3II 16 252 60 da Veritas 125 83: 126 85: Vita mollis 2663 241 127: 303 6: 369 Et bene & honeſté uiVicinitas 190 148 uendum 905 Victoria z10 196:ziz Sobrie uiuendum 9154 zoo & zol: 332 47 Vita recta 27262 259 88 Vinum Vir 207184: 217 4 5: Vita an melior morte 27055 56 245.8 22123 Virtus 7144 & 45:183 Vitia 133: 144 159: 232 76: Volucres 25670 249 28 252 46: 252 Voluntas punienda 188 141 46: 274: 301 Volua
INDE Accius Aeschines Alemsen

INDEX. Voluptas 80 48: 183 Voluptate non fruendum 133: 223 36: 230 70: 266 34 225 50 51: 249 32: Vsus 193155 251 45: & 246: 283 Vulgus 334 53 7:335 54 (61 Vultus animum detegit Voluptas pernitiosa 271 188 144 INDEX AVCTORVM ET PHILOSOPHORVM, QVORVM SENTENTIAE PASSIMA Cicerone citantur: & quorum ex eodem uitae & decreta in postremo sexto libello paucis describuntur. Annibal 231 73 A. 442 Annicerius Cademici 395 Antigenidas 23593 A 234 92 Antimachus 233 81 Accius Antiochus 230 71 Aeschines 433 Antipater 445: 22551 Alcmaeon 437 Antipater Cyrenaicus Ib. 23278 Alexander Antistenes 445 Anacharsis 222 18 Apollo pythius 221 27 Anaxagoras . 429 Arcesilas 443 Archytas Tarent. 230 Anaxarchus 444 Anaximenes 69:445 445 ArchyAnaximander 444

INDEX. ALTER 446 Cyrenaeus Theodorus Archymedes 447 224 44 Aristippus 448 Cyrus maior Aristonij 23175 418. Cyrus minor. 232.76 Aristoteles D. Aristoxe nus 447 Darius 226.52 Asclepiades. 22755 Democritus 440 Demosthenes Bias 449:229 65 2265 Diagoras 452: 22131 233 84 Dicarchus Cæcilius 452 Caius Laelius 238 110 Dinomachus 453 Diodorus Caius Lucilius 239 115 Caius Pontius Samnis 238 Diogenes 436 III Diogenes Apolloniate Callipho 449 453 Callicratides 233 79 Diogenes Cynicus 454: Carneades 430 22336 Cato Censorius 237103 Diog Heracleotes 454 Catullus 239 116 Dionysius 227 61. Chrysippus 42 Cleantes 454 434 Empedocles Clitomachus 240 120 450 Ennius Crantor 423 Epicharmus 454 224 Cratippus 451 43 Critolaus 403 452 Epicurei 436 Curius 227 57 Eudoxus Cyrenæus 233.85 142 Euripides Fabius Cyrenaicus Ibid.
Hieronymus Homerus Isocrate Lacedamer Leonida Leontin: St M.Cicer Marcus Cr. Merc. lassen

INDEX ALTER Metrodorus 455:233 83 Fabius Maximus 236 101 Panaetius 437 H. Parmenides 436 455 Hecato Pericles 226.55 Hector Naeuianus 233 80 Peripatetici 397 Heraclides 455 456 Perseus Heraclitus Ibid. Philippus Macedo ad fiHerillus ibid. 23172 lium Hesiodus 234 88 432 Philo 455 Hieronymus 456 Homerus 234 90 Pittacus 456 Pherecydes 456 Isocrates 229 66 Pisistratus 415 217 Plato 422 Polemo Lacedaemonius 222 40: Posidonius 456 23277 Prodicus 457 Leonidas 222 40 Protagoras Ibid. Leontinus Gorgias, 225 Ptolemaeus 227 60 49 Pyrrho 457 M. Pythagoras 410: 229 M. Cicero 242 130 & 131 Marcus Crassus orator 240 119 Scaeuola 239 1/2 Scipio Africanus 235 95 Marcus Crassus diues ibi. Scipio minor 237 106 114 Marc. Antonius 235 64 Scipio Nasica 238 109 Silea

INDEX ALTER Thales Milesius 4 23174 59:221 Silenus 29 240 118 Siculus Themistocles 2161 Socrates 412:Z1915 Theophrastus 427: 225 458 Solon Theramenes 22332 224 46 Solon Theseus 242 129 Sophocles 225 50 422 Themotheus Atheniensis Speusippus 227 58 Status Cæcilius 23491 X. 458 Stilpho 398 Xenocrates 422 226: Stoici 56 Strato 459 Symonides 458 221 30 Xenophanes 459 Xenophon 438 Z. Telamon 225 47 Terentius 241127 Zeno 407:229 67 233 82 Zeno epicureus Teucer 459 FINIS INDICIS.
I have been a very well. Joann bers

DVSSELDORPIL Ioannes Oridryus & Al bertus Busius Affines excudebant, Anno a Christo nato M. D. LXII. Mense Septemb.

ONI m, v uo in ipte ppi psa. si no a di am mis l aut pect aco que me 1ti ent 19107 b T is ea ure yeti. in mor

Kä
Nullum animal est præter hominem quod habeat aliquam noticiam Dei Nihil est melius quam memoria recte factorum et libertate contentum necliore humana Abeunt omnia vnde orta sunt orpus hoc est mortale, animi motus Pero sempiterni. Pro. SEST IVVENALIS Haud facile emergunt, querum virtu tibg obstat Fortun viv: rum est magis mortem contemnere, quam amare vitam In Deo spes mea est posita. Christus spes mea PETRVS HIR T2

.