- «MMMH|Mr«tWj

I
M
Nicht ausleihbor

< II I ......■«
m

Dicht ausleihbar
<

//
r
*$\ * *( *
c 6
3.
JtfjcJ&tZ

U »*-mj*.
•-! <.
'*? r
' \\.

GVILHELMVS LVDOVICVS
COMES NASSOVIVS,
/ T> EST, A O T X> 2 EniTA*lOS,
quo genus, vita, res gefta?, & mors hujufce Comitis in N*J[oit y Caf^eneäcnbogcnjriitndmJDiei'^ Domini in Bielflein, Frifia?, Groninga? & Omlandia», Drentie^j gubernatoris,fupremi^ 5 ibidem armorum prffeßi,herois op* timi & fortifsimi fuccin&e expofita funt
A B
V B -B ö N E E M M I O,
Hiftoriarum ac Gr$ c$ lingu? in Äcadcmiä Groninganä profefforc.
yicceßit in calce Muftrifs'mA & antiquifs. dotnus 2{,jffov/<e Jchema gtnedoghum cum indi- ce i» totum librum,
NDEM BONA CAVSA TRIVMPHAT.
**^^ G R 0 N I N GAE
Excudebat Iohannes Sassivs, Ordinum & Acad. typographus, Ann» m dc %xu
*,

Firmm CO NCO 3^D IJ vallum> ht murus aheneus, armls Fix cxpugnabih* ullis.
«
.«r
I IJ
'■■f*--J ot tV
^
I ft

Muftrißmo & celßfsimo Trincipi
D. MAVRICIO,
PRINCIPI AVRANTIAE,
COMITt N AS SOVILE, MEVRSiE, Bura:, Catzenellenbogii, Viand$, Dietze^ Lingar, Leerdami, Marchioni Vera: & Vlif- finga:, Domino & Baroni Breda:, G ra via:, rc- gionis Cükia:, Diefta:, Grimbergar, Arlsi, NozeroiijS. Viti, Daef burgijHerftalla:, Cra- nendonci, Warneftoni, Lecae,Polani, Nijer- vaerte. , S. Martenfdückii See. harreditario Vice-Comici Antvverpia: & Vefontionis* Gubernatori Geldria:, Holland^, Zelandiar, Weftfrifi?, Zutphanie,, Vlcraje&j, Tranf- ifälania:, Groninga: ac Omlandia:, Drentie.6^ &c. fupremo miJitig fociorum Belg. duci, & generali rerum maritima- rum prefe&o:
ET
* *
/vetyt

w
Inclyto ac generoßfslmo domtm,
DERNESTO CASIMIRO,
COM1TI NASSOVU CATZENEL-
LENBOGH, VIAND^, DIETZ^, DO-
mino in Bielftein, Gubematori Frifise, & ejuldem
provincia: fummo rerutn bellicarum prsefe&o,
univerfarque militix fcederatorum
Marefcallo,
Dominis fuis clcmcntifsimis.
\Vod DE V 'S benc vortat >opuf- culum hoc alieno meo tempore \conceptum £?< natum exire in publicum jam fino forma, quidem nonfatü cultum , fed materid 'egregiü. Complexus enim eofum fummatim illuslrifsimi herois domini Gvih- HELMI LVDOVICI Comitis Naffovii pridem gubernatoris noÜri genus, vitam, ft) res pracipuas domi militi&que pr<eclare geßas } non hu« jus foliimifedfequentis etiam <zvi cogriuione & memoria digmjsimas. Sffigiem quippe optimi,fapien- tifsimi y prudentifsimi,fortifsimi principe exhibent^ in qua, <-uaria.rumac illußrium <~uirtutum 3 ajeraqs ac fincer* pietatü exempla elucent , que movendü atque excitandü etiam aliis adfimilium virtutum sludium,qugrendamq\ veram gloriam ejfe qucant. Atque hfc omni* ßmplice orationü fihjcujußnodi
rviritatem

r veritatem maxime decct y expofui y quantoq\ potui compendio conslrinxi^ complexus maximas pluri- **zfq\ res inBclgio prolihcrtatcfeedcratorum contra Hifpanos fel'mter gc.fi as, ut compend'mm hoc pro brcpiarlo quodamaut ruvfyci eorum^minhis regionibas ab anno MDLXXV II ad atmum M D C XII 11 acciderunt, kfioribuspoßit efß\ HtncvcrbrvcluttahuUm honori {£? memorie he- rois defitnßi in pubücofufpenfkm & dicatamMlu- ttrifsimc Trinceps, &generopfsime fortifsimeque c °mes,ad <-uos primum mittendam, atque inclytü nominib. rveßris infcribendam eße magnis ratio* mb,, comottis cxislimavi. Sslis enim alter defun- ßipatruelis, alter frater germanus, ($-uterque r veßrttm inpartem muneris 3 $rgubernationis ejuf- demjamfucceflißis. Tum njerb tantafemperfuit Wer ?vos 9 {%) hunc noftrum ammorum ftj conß- liorä conjunffio, acplurimis in rebus magnis agen- dis ac perßciundü focietaS) i? laborum periculo- r mji commumo>utfeparari in fcribendo pleraque " H ]us arv'ßris Hon potuennt: atque ita accidit y ut e °ru m commemwatiO) qug avobügeßafunt, non ynm usprope i quam qug hujus juntpropria s omnent ^ Ua Ppaginam heic mihi compleat. »Accedit, quod r°bis majores harum rerum i quas expofui, tesles
(i) facienda

w
facienda fidei reperirc nequeam: quodq-, fpcrc 1 >hanc mfcriptione libejlo ipßapud bonos baudparumgra* tia ejje conciüatura. jQttpdrellat^oro atq\ obfecra humlliter & cnixe Celjitudraes "veÜras,ut conß- llurn ffifaßÜ hoc meum dementer acc'ipere^e^m homq\ confulere^neqmipfun inter eos, quinonfor- tttnam f fed <-virtutem njeslram colunt ac admiran- tur> habere non dedignemini. guodfacluros ejfe Vos vel ob pratißimam vobis deflinffi her oh memo - riam 3 qui olim ipfejum njiveret ,fcripiwnem hart* » verum, totiufq-, adco belli "\Belgici contra Hifpanos geffi nonfemelmcfligitaVit, in ettmqueßnem com- mentarios manufaiptos fidifßmos atque optimos y qtios '"jelut tbefattrum preciofum ab autore ßbi le- gatos in rebttt carifsimü aßervabat, legendos mihi dedit y admtrabili dementia ($f bonitaie <-ucsird fretus fperäre, ac pene certo polliceri mihi attdeo. T^EVS opt.max. ut fecit baÜent44,ßc imposie- rum qttoq'ic confiliis {§) atiiombus njeHrüs adno- minü ßui glräam^fg) regionum harum 3 ft) fantia- mm eccleßarum defenßonem contra omnes hoßes benedicat: Amen.
V. V. CeHitudinum cultor V» jo E m m i v s.
■^■^■H

*n hanc tabulam memoria &
tetiruitati confecratam
'tTrlypct/spct.
C Armine Ma?onid* varis cclcbratus Achilles Vivit,& hunc prohiberdia Camcena mori. Heros haud aKo cantari debuit ore- Non alius Mufa digrlus Homere tu|. aolus Alcxandrtim divinus pifixit Apcllc«, Solus & hie tabula digntis Apeius erat. Haud fecus Vn»ov,, Gn lhhlmvm „,,,,'„ A((& ;
Kc&orem Frifia», paginaadaftravehit. l'albi? an ipfa, liram Phcebo pnlfante, folutis _His Cho numeris arma virumque canif J>J menta Herois fpeftes & gefta, negabis
Debcrc hxc aliodida rWe ftilo. Ergo immortalis vjvct poft funera virtus, Vbbonis calamo pidla vetante mori.'
Nicolais Mp^lerivs
HcMmheßot profejjer,
li

r '
AVguftosvuItus,& majeftate verendas Heroüm cffigies piclis fignare rabcllis Artificum Iabor eft, quinil nifi corporis umbram Objiciunt oculis : multum majorib. aufis Illuftris Gvilhelmh tuos ex horte triumphos, Effigiemque animi & virtutes principe dignas V b b o n i s calamus vero vivoque colore Depingit, ferofque vetat nefeire nepotes, Virtutes, inquam, eximias, quas nulla vetuftas Obfcuret, nullumve fequens oblitereta»vum: Aurea vidturae queis pandunt limina famae Nefcia feripta mori, magnum vulgata per orbem. His alis füblime volant, hoc munerc vivunt Iüuftres anima?,quasvirtus mifeuit aftris.
HENR. Schonenborch
cotlegio Deputatorum afecretis.

LECT.ORI BENIGNO.
REsaccidit mihi fancinepta atque abfurda, cnt>* fcriberem h*c; qua in luccmjam exeunt. Nam a reverendis & clarifsimts collegis meis roga.
tut, ut orationem fttnebrem conciperem , qua illußrif. fimo gubematori no'siro , Leorverdix nuper defuntto,
-Icademi.« noßrt nomine• parentaretur y exorßts quidem jttm quafi id facturus, quodin me reeeperam^quanquam
long« invaletudine feßus adbuc languerem:verum cum poB exordium conveniens locum etiam de ßemmate
defuneli, & incuaabilü, ac de educatione atque indolc, printifque rebus geHü in chartam conjeeißem , ineidi tn febrim tertianam ardentifsimam , qua utplurimum
mortisnuncia fenibia effeetis eßcfolet. Ea me co'egit^
qutcquid habebam in manibtu abjicere , & reliquias
"virium infirm Ar um tum ingenii tum corporis pror- fum oppreßit. Eadem vero agn (uperata per DE! gratiam,& virium aliqua parte fenßm recuperatk^poB aliquot hebdomadas tedii quidem ad intermißum^ßed quafi immemor mei , quodfebrientih. feiet evenire ä\ forma orationis instituta, c&pi nonnihil declinare , & pro iTiöHitTMa filo fequi ßlum narrationis bittoricae mihifamiliarius. Et cum allubefeeret hoc studium dul- cedinememoriaherois defuncli^per intervalla tempo- ris^quotjts in^rmitatis me<z ratio patiebatur^ Briclim r tspene omnes^aut certe praeipuas inhisregiomb. fee- deratü ac vieims ab eo geßas feeundum feriem anno- rum feribendo perfecutusjum: atque ita non fo/um d$. ** n di gtnus in decurfu fltli mutavi^ fed etiam faclus J Uf » prolixior, quam orationis funebris modus pofeit. " f v <?rbodicam , aeeidit mihi beic , quod po'eta vc- tUs > vitiaferiptorum carpens, ait,
Amphora

Amphora coeplf InßituijCurrcntc rotä tarnen urceus cxif.
Fdteirje&oryfr^ut venia mihi dctnrfatifienti tap-
fiftifff oro. Ketexere ob virium dcfecJum^ quodmatc
hoc modo texui , nequaqnam pottti. In bis verb fcri-
bendis (nebocquoquc ignoresjetior) adjutus fum va-
riorum autorum commentariis diver fis, partim in Itt-
cem editis, partim non edttis, omnibns fide dtgnis. In
quibus excellunt ab Eberbardo Reidano, viro doftißi.
mo ejr prudentifsimo , rerumfa Betgicarum lotige pe~
ritifsimo , quem magno in bonore , & afsiduo (ecttm
per mukös annos ad ufque mortem ipfius gubemator
hie noster habuit^ idiomate patrio fapientifsime con-
firipti. Quorum legendorum eopiam primum atttor
ipfepro familiaritate, qn/t ei mecum erat^ante annos
plus minus xxri i, cum opus vixdum ad medium per-
venißet, deinde a morte ejus ante fexennium guber-
tlator, qui opus jam confummatum, velut x,&pij>ior, ab
autore morituro acceperat , mihi fecire. In menfrnm
dieb. notandis pafsim ßcutusfum Jultanum Kalenda-
rium^non Cre^orianum. Fale, & ignofce, ac quod
peccatum, [enefU infirmitatifa mea\ imputa.
Script! Kal.MartiiIuli.ini anno attatis me«c I xxi in er Noiüs Dctcmb.

Errata cnormiora fic cmenda,
'Vt- *3 Uu.zt frt fii'is fcg*, fiim. Vag, 3$ Im, 2 prt potui/icr, '?'» potaiflc, P<t| 1 jj Un 4. in marine finbt niimtrum /j ;pp,
m*rgme pu nfn i U! nuturut löof Pag. 19p Im. 7 dtit p^r infi- mit.
■
1 ! i1 -

'<;
I
Cuilhelmus Lud. ComeS tfaßiuia, *& Gütern. Friß*, Gronrng«, zt OmUnäia S5

S'CHEMÄ GENEÄLÖGICVM
PROSAPU
NASSAVIORVM
in diverfas familias divifas,& omnibus fe* rc Principum Comuumq; Germania^ac non paucis efiam Galiise familiis per con- nubia infcrtae, a poftremis temporibus imperatorum Fraiicicorum ex Carolo A^agno defcendentium dcdüötx ufque ad nos.
Quae antiquiora bisab aliis prodita
funt, ut parum comperta y in-
ccrta% certis bis pramit-
tere non libuit.
PORTES CREANTVR FORTIBVS ET BONIS.

loann«. tf
atnli £1. Phil
«ff. %btt- i»pi nepe>U
Georgiern N»ff. »atti fuccelsit.
AdolfusNaff. (suis hxies.
" "*s Otto Comcs in NafTbu Pub Hcntico Aiüupc imp. pia»- fcäus militis contra vn^aios: fepuf-
lus Noiinbeij;» an»
»0 tjz.
*OttO juvenis inluditroequcf- tri periit ktr*n
X
VValramusCom.
Nafs. obiit xtarc con- feftus anno iozo.
X
VValramus Com.
NaPs. obiit Noiinb«- gxanno i6tl.
RobertUS Com. Nafl'. •biit Noiinbergs anno 1110.
Nar. i ii Noilif
Amoldus c»m. Nals. obiit iv«i{
VValramus Com.
flormt fub Conrado imp. vir i'oitii ; obiit bcrgx anno ns 6.
1
Robertus Com. Nafl". cum Friderico i imp. pro- fe&us in Orienten) Tyji •biit«
Rieharda filia unica, nuptaGeratdoiii Naf fovio Geldriz Comic. Obiit anno 1131.
Hcnricus Com- Nafl". prxfuit pattls annos 4«: obiit Norinbergx anno II»».
JL
Otto M Com. Nafl". habi- tavit Scfacultates ä maiorib.re- liftas poflied't in uibe Norica.Sc extra tarn: dominus Suahachli otalloium in vicinia oppidorü ;
icpuitss in arce Nafs. in, uji.
OttO Nafl". poÄ focerum Geldri« piatfeAut: ab Henri co in 1 imp.pri- rous Geldtiz Comcs crcatus ann* 107»; obiit anno 11*7.
Gerirdus 1 Naff . com.
Gcdnx&Zutrani*. obiit anno 1131,
X
-------—"..... ->
GcrlacilS Nafl". Com. Zutfaniacpet matrcm, obil* «*■«> anno 11 CT.
Hcnricus 1 N »ir. Geldn« &Zutfan. Comes: cuipet «"teinuxorisErabantinxac- ceflitvciua:oJsiiraji.u6«,
Gcrardus 11 Nafl". GeKirix&zutf Com
obiit *t«s an. 11S0.
JL
—■—-"\
Adelbertus Naff. cpifcop. Leodienfis paratioiad arma quj ad (acta, obiit anno 1IJ-1.
*->Cto I i NäIT Get-
rfiix&Zutfan.Com. obiit anno 1202.
Maria nupta Com.de Locii.
Margare-
i«a nupta Engelberto.
Maria mip*a Comiti inMS- dctftch,
Hcnncus 1 1 N»f». Geld. 8c * utf »n- Com.
Gcrardus in
Nali.Coir.Gel- «'rix & Zutf'an. °oiii an. 1129: euinxer Richar. da Nafl. ex o/ia IibeaJ fequetci.
B
OrtOepif. copus VI-
traieüinus ob;it anno
1:;«..
Adelheids nupta Gull.
iiclmo Com. Holland^ 0»
lilitlXlS.
Margare- tha nupta Adolfe c», MarcanQ.

Henticus u ottonis n fit.
Comes Naff.cofinomcntoDivej, j'olus pofl'edit Naflbvia, Dille nb. Beilltem VVelsbad. VVeilb. Sc Idftcin : fcpultus inarce Nafl. anno 1254.
VValramUS Com.Nafl'. opib. patemis cum ftatre Qttonc dt- »ifll retinuit ditione» I ddein , Weisbad. Weilbur<r. ad Loni fl arce Naffovil cum oppldo roancnte cöaiunl: obiit anno litt. — -^-
Ütco 1 n
»ifionetcnu Sigenam.H eis Lcnain tetrttoiiom bat anno 1
Comcs Naff. ex dl- iiDil'enb. Beilftei", erbornain cum alii« fl, aice Nafl'. eunvj anciuc cominuiii; o- 292.
Diciherus ex Hionacho Do» minicanofa&us archiep. Tievi- lenf.
ADOLIVS Naff. Rom. IMP.ekönsjrnor-» 1 - a!» All'eito Aultiiaco jemulo cxfus anno 129S.
__1
Robtrtus
Naff. pra> feiäus imp. belloBohe- mico.genet VVenceflal legis Boh.
Geilacus com. NalV. Weifbad. VVeilb. Idftein o- blit anno 1361. oui uxot Ai;ne» filia Contadi Lantgta^ vllHalsiz.
Walra.
mus Nafli
Adolfus
Naff. na- tus patti Impctan- ti.
VValramus Naff.in Idftein & VVeilb»
l
Philippus
Nafl'pro pa- ttuoimp.ptS feftm ° e "i in Miihia.
_1
Gerlacus Naff. aichlepifcopus Treviitnf. Elect, «biitanno «371.
AdolfuSCom. Naff. in Weifbad. 8c Idftein obiit an. 137°'
IoanncsCom. • Nafl'. in VVeilb. aeper «onjugem In Sarbrug. Obiit anno 137I'
C"
Adolfus
Nafl.atchi- ep.Mogüt. jt. Elcttor obiit anno
Mtl.
loannes
Naff. poft fratrem at- chiep.Mo- gunt. obiit an. W».
Gerlacus
Com. Naff. .Weis, 1.8c . Idllein.o. biit anno 13*3.
Philippus
Com. Naff. Weilb.Saiö- pöt. obiit anno 142$.cui duaeconjuges Lotliarinpa, fcHohcnloi.
dtittd loannituU. timt SaropontA'i* filu& lureiunh ta, nuptA loa»*:
Elizabeth
nupta Hcn- iko Haffi Lanigr.
P.

B
OttO (I ; Naff. Geld. * Zntfan Comes be- Srficioitwp Novioma. {um Geldrix adjmuut: obiit an. 1271.
I
Hcnricus Naff.
Ciifcop. . I.eodi- enf. obiit anno 128+,
Irmgardr Naff. »upta Theodorito
v 1 1
rix.
Coiuiti Cli-
Keinoldus i N»ff. Co-
mcs Geld. & Zutfani.v, bcllicofm, capitis ä Joanne Brabantisc duce Cef- fit ei Liinburgum : obiit anno 1325.
.1.
Margaretria
»upta Theo- dorico x Cli- vixCoinici.
Marga- letha nup
poft fra- trum mot- tem_i de Gcldria cötendit: ebiit an. »3»
ReUlOldus I I Naff. cogno. memo Rufus a Ludovlco Ba- Vaiö imp. Francofurti anno 13 39 ptinuis Gcldria: DVI cicatus,obiit anno 1341.
.1.
lfabclla nupta 1
Adolfo Montenfi.a Fiiderico in Au- fttiaco Csiari in.
auguiato.
Reinoldus 1 1 1
Naff. dux Geld.Cö, Zutfan ä iratie cap- tus.Sc deiennlum_> eultoditus , illoque moitno icftitutn« in intej;rü obiit *5T«it anno 1371, ultimus N afforioium in Geldcia.
JEduardus Naff.
capto fratrcGcld« dnx & Zutfani* Com. periit ante fiatrem an. 13 71 die,-' zz AugulU «tsr«i{.
Maria Naff.«
nupta Guil- helirio (in duci IuliacS- ii poft motte fiattum & fo. lotl» Geldri- am cum 1111. ritopofledit: obiit anno
»3»7-
.Guilhel* mm im
dux Jnl.
er fir h-
Xo:e quo- que dux Geld. & Com, Z**t-
Jesrntts >
mArculittu
ui<mtits Anilin*,
loanna nupta Io anni Ar
cuJ.'.u.
Guilbclmui dux lullaci & Geld.Com Zut- fan.gener Albet- ti Bavati Comi- tis Holljndias 2c Hannon. obiit Ärr*»i an. 1402.
Rcmolduj
fratri luccc{- fit in ditio- nib. Iuliacä Geldtic, Zut£ Obiit «ar«r; anno 14;) •
Maria nupta loannl Comici f. mondaro.
.!
ArnoIrlllS Egmond. jure matris Gcldtiam itZi.tfa- fiiam occupav't: paterA» «loln", avns Catoli ultiin', «eWriat diicis,

AdfiJfuS F,erlacif>HiU,Con>. Nafs. VVeifbad.fc Idfteln, obiit anno mi«. Cuiuxol Margarc- flitliadcniis.
AdolfusNafs. aichi- epiCc. Mojuntin. pi, E- J«(äoi ofciit 1475.
1
Ioannes com« Ntit.
VVeifbad. & Uftcin, 0- büt anno 14I0.
' Maria NaflT.filia Engelberti NaiTo« vli in Dllleb.naf
ta loanui Nofl',
AdolfllsCom. Nafs.VVeif- l>aden& !d(tcin,pra:fe&»Gel- *ii:x!k Zutfan. obiit anno 1511. cui uxot Margaretha Hanoria.
—---------------------™^
l'hilippus Com.Nafs. V Veilbad. Idflein, obiit *buu anno i^s 0.
.1
PhilippUJCom. NalT. Weifbad. Idftein.obiit anno 1520.
Catha- fina nupta Comi- ti in Rei- poltz- Mücbeji,
-JL
Margarctha NaJT.
nupta Ludovico NalT. VVeiburg.
PJiilip-
pus ado-
l.-fceni
obiit.
Marga»
tetlia ab- b.itil r a VValf- doifia.
AdolfusCom. Naß. Weifbad. Idftein obiitln autis floic.Cui Cx mrorc Francif tä Lutzcnber» fiiä, vidul Bet- nai'di Badenlij, Data
JL
Kdjgdälefia
nupta loachi- 1110 Co niti In Manderfceit.
Atnalia
pnclia obiit.
Elizabeth
puclla o- biit.
Baltha(ar*CoK. Antia
Nau.VVciibad.Id monj. ftein, ai.rr ruorte aju. frairis Adolfi Cö- mrndator ordlnil Teutonicl: ftatti dcr'urißo lucccfliu obiit 4 n.15 6t.Cui uxor Reiiiolda I« fenbergia-
/—'*—>
Ioannes Ludovicus Com. NaiT VVeithad. IdlUin patii fuccefsit: obiit anno 1 s■> 6. Cui uxor Maria filia Io»n- nis <:< ni.Nalj.ienioii* in Dillcnb.
jL.
, . ~N
Margare-
Anna
Maria Mag-
Ifliana
'oannes
Loannes Ludo«
tfia nuptt
Cstha-
d.tc :a nupta
inuuptt
Philippus
vicus adolefcens
AdolroCo-
rina
V ■. i'lrpango
obiit tn-
puei ob|.
obiit anno i6of.
miti Ben-
nupta
Menrico Com,
Jio 1505.
it.
Cui in d.tiooibiiJ
tliemlo in
Simoni
lfeuberg.
pateini; f u.ceisit
Tduilea«
C 01 n.
i-uo.mcus Nal«.
beig.
Li pi
cjik
Weil». öcSato fc-«t.

D
Margarctha
«a»a ex Lotha ,f ngiä , nutta Serardo Cro- •enbwtjjio.
Joannes Com. Nafi. VVeilb. Saropont- Philippi filiusnatus ex Lotharingia, obiit anno 147z: coi uxor priot Ioanna Hcinfb. altera Elifabeth V Vlr- Knbergia.
Ioanna nup. ta Georj;io Com. Hcnne- bereiamata ex Hoiicnloi.
'— ..... -s
Philippus Com., NafT. VVeilbuig, obiit anno 14911 ratus ex Hohen- loä.
Elifabeth na- »a ex Ioanna, XuptaGuilhcU ibo duci lulia- tenCGeiaidi »lie.
1
loana «ata ex ckdi lo- annäHeinlb. Iiupta Ioan- ni Palatino Sinmieiio : obiit anno
Ioannes Ludnvicuj
poftumuscx Elifabctha narus Com. Nafl", Weil biiifr. Saropont« Obiit grandxvus anno 154$ : cui nati ex ElifabethJ Faistina v^ldcut/.i.i
Phiüppus
Cum. Mail". Saropont.
Ol-Ilit ItTI-itlj
a sno 1 j 5 4.
J.
Adolf'us
Com. NafT. Saiooont. obiit «xae« anno 1559.
loanne*
Lud.Cnno- nicus Aige- tinenfis ce- lebs.
Oiilia nnpta Ioanni Comitl
Sanzo«
His fratrib.fine prole mortui« fuc- tefsit Albeitui NafT- VVeilb. in ditionc Saropontanä,
Joannes Com.NaC
VVeilb. obiit anno 4S0. ante patienv. cui ex Elifabctha Ludovi» ei l.antjgravii Hefsix filiä natu; filiiis Uni- cu»
'----—»
Ludovicus Com.NsiT. VVeilb. avo rhilippo fuc- ceftit: obiit anno 1 s z3. Cui uxor fuit Margaret ha filia Adolti com. Kaff, in VVeisbaden.
iii
fi'dia fWr
Pililippus Com, N.ilT.Vveilburg. o- biit anno 155? :cul- dnxconjiiget.
. Arndt»
ICtnlxtf %ia K.veT
Anna Kaff-
Jinifa Manri- «ilpriscipis.
1
ludovicus com.
Nafl-.vvcilb. Saro- »ont. Weilbad.Id ircin: cni nxor Anna Maria Guilhclml lnnr ; ;. Hafsja filia «■«AV7MI;.
Albertus Com.NajrT. VVcilburjj. Saropont- cui uxor Anna NaiT. foror liuilheltni pr. Au-
Gtillhel- mii» N.ifl. cui uxor Erica t- fcnj.
ioannesCa-
fimi;us Nafl*. etil uxor Elifa. belli Hella
Datuift.
Philipons Coro. Naß*. Weüb. Saropont,
Anna Ama-
lia niipra _ e - orf.Cem, Naß*.
Dillfnluirgio»
Anna Ama- lianupit *rhJ
lippo Ri*ä»>

EngelbertusCom Naff.Vian- dx.Baro in Bieda, Leeck &c. eques auiei vcllcris , prifeöus Biab^ntiz, & prafes geneialis tctiusBelgii fub Philippo A.ul~- triaco duce Burgund . Viceco- mes Antvvcrpix:obiit «;r«ij»n- no ijo^.. Cui uxor Limbuigis Caioli Maren.Badenf.nlii.
Anna Naff.fe-
cundis nu. tiis •copulata Otto- ni duci Btunfvi- cenü&Atmeb.
loanncs Coro. Naff. Vjand.&c. in divifione faarrcditatis cum fta- trc rerinuit Jitiones orrmes ado- lientem Rheni fl. ä moite fratris ei quoque in leliqui« fuccefsit. Cui uxöi Elifabeth filia Henrici lant;ravii HaiT.cV: Anna: ha-redis in Catzcnellenb. quz dotis nomine Cornitatü Dietz maritoat- talit, itemque moituo fiatreli- tem de arce & ditione Catzenel- lenbog.Hsfsismovit. Obiitann» 1516.
Adriana
Nafl". nu» ta Philippo Comi- ti Hanofi« enii.
fhtlibertm Chf
hmtu *Auranti* princeps hu)ui jk- 7ni:i* uitimui %9" natum fororu fih- Mm banden fcif- fit.
Claudia Cht- —
Uni*, ftcuncU Henna 1(aß.
-HcnriCUS Dives Com.Naff. Viand. &c. in diviConc^* hsreditatis foititu's eft om- niaadoeeidentem Rheni, te- liquis ad Orienten; fratii relic- tis, eques auiei velieris, praj-' fes Biab.^f lotius militia Belgien pizfefius fub Carola y iicp. Obiitinj.o 153s.
.Elifabeth nupta lo. anni Frid. Comiti Wederfi in Ronkcl & Ifcberg.
Maria nup- GuilbelmusComes nbT. Viand.
ta Iodoco DietzCarzenellenb. poftWitditio-
Ottonis m nes paternasiitas ad Otiafsm Rhe-
Com.Holfa- nifi. piimus Nafibviorunreforma-
tia: Schou- tarn leügionem amplexutpapatum
veno. &e. tx ditionib. iuis piofiigast: litem_>
filio. cum Lantgraviis de Catfnellenb.
& Dietz finivit. Obiit 00 ISS9,
vere t&auzt«;j.
" Iitl'tana Sti!-
tcrgia Bmh-- nu Cm. ßl ia3 ßctnda rmjauc Gmlbelmi Salt, multortm liiert mm WMttr ; oif^t anno /jfo.
RenatUS Com. Naff. Hcirici filius Sc hues unicus ab avuncul» Ihilibcrto fczics intitntus Princeps iuranrius.o- pil. potens, Htllandia; & Sclandia-ac Trifii&e. gubernator, eqKs auieivelieris, ad Land efium in Gtllia oeeubuit anno 1544 «x«k, hanedei- queferifiit jitiuelem Guilhelmuirt S«fl". patiuifi- j.um. El uxorfuit Anna Antonji Lotha- 3 irgia:ducis filia, qua; po£ea auf fit IW- jipuo Cioviaco,
GVI1HELA1VS Naß.ex alle hzresftiiptus a pjtiuele Renato, princeps Auiantiz, amplifsinamm opum don im.s, libertaiis Bclpicx contra oppiefioies Hifpanos afl'et- tcr ioitilsin us, ictlere Hifpano- mm Delfis Holl. ceciditiE.)j«4. Cui«+ conjugib. nati.
Ludovicus Nafi'. ex filiia tertio-gemtusin Bclgio les gelsit pro fratie , Hifpanos in prifia cecidit, Gronin- famotfedit, Bergam Hannonia: occupavlt, in pia'lio Mocano cü fraire Henrico oecu- bmt anno 1574.. *e; lebs.
jMannup-
taGu>« lm3 Com.Ber-
genfi»««
PhilippUS ^u;l- helmus primoge E.tus.ex Anna Eg rnondana Comi- tlifa Burana pr. Auiattt. capnvus In Hilpanir.m ab- ducius adolefctS, duftauxorc Borb. «3rit;i obiit anno I6is, fratre Mau- liciohxicdefctip-
Maria
ex cade Egmö- dana , nupta Thilip- po cd- Hohen loo.
M AVR IC I VS Naff. natus ex Anna Saxonide fum- mus militia; Belgi- caeimpetatjr, vic. totiofus, alter Bel-
gitftr JJK^.rali« vin-
dex foitifs. &ftli- eifs. hasie« ä fiatre Ihilippo feliptus princeps AutaDti;: adaucceleb*.
Anna Au-
^EroiJia
Lur^cvica
lhbel-
rantia nata
Autantia
nupta Ftide
la nupex Anna
nupta E-
tico 11 1 1
ta HenSaxon ide,
icanueli
ElefloiiPa-
rico du.
nupta Guil-
Lufita-
lat nata ex
ciBulio-
heloio Lud.
1119 iegia
Caiolalot-
n^o.na-
o-^-Naff.
£]io.
bonia, wara ex Ca
lattueli.o-
ter Fridenci
roläBor-
Ht IS»«.
T Eleö: leboniä.
<!r«i«.
gis Bohcin.
Catha-
lina nup ta Philip poCom. Hano- vio.nata ex cade Carola Boib.
Carola nupta Clau
dio
pi.
Trimo lio.
Henricus Fö-
deiicus, pr.Au- tant.Corc.Naff. furntnus equitü pufedus fub fiatieMauiicio,'
beliacor foeeifs^
natus ex Ludo> vica Colignia Atnitalii Gallü ili»;(icieb>.
Adolfus Com. Naff. in tniia contra Hifpanos for- titer dimi- cans occa- buit anno 1S6I.
Anna
nupta Alberto Naff. Satapo tano.
Bernardus
Con\. Naff. dynafta iii—» Beilßein cc-
lcbs.
Joannes Com.
Nsff. dvnafta i a Beilftei'n: cui «"tor Maria Sol- menfis.
Joannes Com. Naff. dynaftain
Bc.iiteui.
HenncusCom. Nafl; dyiiafla in Beilirc'n, eques Hierofolymitanu».
Jlabella
nupta
Conrado
Com.
Solinen-
&.
Catharina
nupta Gun- tero Com. Suaitzenb. beilicolo, qui obi:C Antvveipia: amno i<!:.
lulirna
nupta Al- bertoCö. Suaitzeb. Gunteii
feitti.
IoanntS Com Nafl. Viand. D««Catzenel lenb-dynattainBeilrlci, fenioi, fe.undo-gcni- tus , obiit anno 160S. Iiatti GmlheKo «n junetifi. Cui ex ttib. conjugi.lfat> elIaLuch - tenberni Jabeii 10, ex CuninlM><läI'* latina ' 2 ' <x Ioana Lud. VVit- genfteaBalibeti aliquo« Bati.
Henncu» Coir NaiT. cum fratre Ludovico Ac. Chriflopho- 10 Palat. m pialio Mocano cifu» anno 1574. adhuc cc-
G V l L H E L- M V S IV- V O VIC VS Com.Nafl". Viani Dietz, Cat zenellenö. dy- naila ia Beilßein , Frifix, Gioningz, Om» landix, Dtentiz gubernator, he- ros foitiflimus, obiit an. 1620 Ssrauj:
ioanncs cö.
NalT. &c. fecü- do-jenit*folets & fortis bel- lator, pro Ca- rolo Suecixgu
b«xn&lot« b«Llt
dux contta Fo- lonosin Liro- niä.Cuicx du- ab. conjugibus Magdalena VValdeccii,& Magarethä Hol fatä nati multi liueri.
ülifaöeth luliana Maria
bis nupta.
nupta
n'ijta
1 Philippo
Adoifo
loanni
Com.Naff.
Henrico
Lud.
Satopont.
Rhinya
NalT.in
* Woltga-
vio.
Idftein
£0 Cmctia
& VVeiT
lleaberg.
bad.
Gcorgius
Com.Naff. paeificus , quietifcj; a- mans ,tcitio gemtus.Cui ex dnab. u- xonb. Anna Amaliä Naff. Saro- pont: & A- maliä VVit- genfleiniä nati libeii »niti.
Philp- puscm«
Naffi»- venisfot tifs.inKl lo Bclj- periit in noiSJs.
\lech.
tildis
nupta
Guilhel
mo Co.
Manf-
feld.
firneftus
Caßmirus Com.Naff. Maref. al- lu* militia: Belg. Fri- üaegubern. Cui uxox Sophia Biüivigia; ex qua libeii.
Ludovicus Gunthetus Com.Naff. foitifs. militia: dux: obiit Slufxin Flä- d.an. 1604.
Ioannes Lad.natas ex tertij- conjuge-J VVitgen- ßefnia.C«! uxor Vtfa. Ia fili* Simonis Cö,
Eli/äbrtrr—
ßlt a um ca loctl/i rtgs magna Brt~ t r.nia, re. gina. Eabt- mia.
.** . '■ ■
Fridericus Carolus
Hcoxicus. ludovi. CUI,
Fridericus v
Elca. Palatin*, REX Bohemie »princeps omni laude cumula- tifs. cui omnii profpeia picea» tuiorones bo. ni.
Ludovicus Philipp* piin
ceps Palatin us.
Ludovica nupta loanni Palatino, Com. in_. VeldenizSc Spanheim , Pilatinatus adrr.iniftia- toii.
Filia
Fiiius 111
Iiaga; nat'.
Filius quartui infans, Caßti- ni in U jichis
BJtUS.
Filia
altc- 1a.
Elifabetb Caiolotta nupta Geoi
fio Guil- elmoMat- cliioni Bri- debuig.filio Ioannis Si- {ifrrundi IlcitOiis.
Ioerines
Eineßus Cö.Naff. cum laude milita- Tit in Bel- glo:petlit bello Ve- neto an.
Ioannes
junior (e- eundo-ge n:tus,co- ttapattem & pattiam fub Spinn lanunc rniliMfllj
£iiia« Adolfui
btth juTenis a- nupta cei mili« Chrif- tans hello Belg ja Cliviä foi titer p uj- nans 00 cubuit aa BP itvlj
tiano
"VVal-
•Ic.cio
luiiana
nupta
Mauii-
cio Lät-
gtavio
Hafs.
ptincipi
iBclyvs.
Anna
Maria nupta Com. Falco-
fLeiaio.
Guil-
helrr.« militia fcqui- lui.
Ioannes
Mau- ticius.
Georg. Guil- Alu Tiid. heim* filü
Otto. & fili».
Joannes
Philipp us obiit Fa- liiiii an-' na zt.it.
Gcorgius
junior rai- litiam fecu tus in Gallü obiit
an. 161«.
Ludovicus
Heniicus in Cliviä mili- tavit anno K14.
Albertus Filix militia: de- ali— ditus. quot 4

loanncs Ottonis in filius Nafi. o-
EmichoejaWem Ottoais iii fil- Kaff, obiit Noiin- bergsc anno 134* ixms.
Henricus com. Nafi;
dTaaftam Beilßtin.
Henricus Com,
Naff. inBcilßcin.
-
Joatinä ktresuni- €c. Bcr-natus Bit* dajjiin Br.ib. äynaf- Ux Poioni & Lee*, rtupta Engtibtitc
Henricus com.NaS". «Jyaafta inBciiäein.
Maria "«P' taloäni^äfli
inVV'ciJbuig.
Marga-
leta nup taComi- ti Jeina:.
----->
Otto
Naff. obiit
Joannes cora.Naii - ;
dynafta in Beilfl«in.
Henricus com. Naff, dynaflainEeilftein.

VrVILHELMVS LVDOVICVS
COMES NASSOVIVS:
1 D EST,
FVN E BR I S ORAT I O P R O L I X A,
integrum ejufdem Comltis rv\~
tarn $• res gcttas
exponevs K
^S^^ Ctavvs nunc a § itur ^ %/^ysxV^cs 3 auditores nobilifsimi,
amplifsimi, ornatifsimi,
fjuvenes, cjui heicadcftis,
^\r^^^^& literaru. bonarum flu-
'diofos vos profitermni,
le&ifsimi, ex cjuoLeovverdixamplifsN
murn funus factum eft inclyto & vcre il-
luftridomino Gvilhelmo Lvdovi-
Co Comiti N assov 10, gubernato-
'inoftro longeoptimo, prudentifsimo,
or ti(simo, bonarum literarum fantoi i &
patrotiomaximo: cjui ibidem morbofu-
bitoacdifficilicorreptus pridieKal. Iimii
A luliani
II
I

-I GV1LHELMVS LVD.
Iuliani placide ac pie ex lue vitä decefsit," nobifque meerorem 8c ludhim reliquit. Cui ut nos quoque hoc loco parentemus, ac jufta faciamus, offievi ratio multis mo- disänobis videtur pokere. Ka quippc prineipis hujus virtus in omni vitaruit,ca infiimma generis claritudine 8c fortunac faftigiomodefth, humanitas, manfuetu- do, facultas., ea in bene merendo.» 8c bonis benefaciendo promptitudo, ut bonorum omnium amorem 8c veneraüonem yi- vecis mereretur,mortuo perpetuus honos Sc nominis celebratio, ac perenne quod- dam defiderium debeatur. Tum tanta ejus in Deum pietas, in Ecclefiam ortho* doxam ftudium, pro confervandä purita- te doctrinae & cultus divini cura 3 in aver- tendis obrepentibus corruptelisfollicitu« do, utpaueos omninö in hocgenerepa- res, nullos fuperiores habuerit. Inno- ftrumverö ordinem , &totam rem litc- rariamtäm eximia ejus fempercomperta eft benevolentia,ut fine fuavi animi motu cjusrecordari,fine ingratitudinis criminc ^biivifei non pofsimus* Ne quid heic
flicaixi

ComesNass^ 2
dicam de conftanti & incorrupta ejus fl- de, prudentia, vigilantiä, forcitudine in rep. domi milmaeq; gerendä: in qua ita veriatusfuic, utde civitate hac, quam ha- J tamus, quamq; ut foreunarum dome- iticarum, ii c Academi* hujus noftr« federn rubemus , & de tota noftra provin- cia,imo de omnib. provineiis pro tuend! hbertate fociatis optime meruiffe fit in conftflb. Addo,quod ipfedolor,quem ex obitu autabitu fidifsimi& prudetifsi- mi re&oris alieno hoc tempore in undofo & proccllis tumefeente falo nos deftituen- tis meritö capimus, haud immerito ad eura ipfum publice teftandum, voccmqj meeflam promendam nos quodammo- do ftimulct, ut per eam aliquam faltem »grimdinis partem , fi Heri pofsit, egera- mus. Sic enirn feie fit, ut dolens, dum doloi 1 fuo indulgec,& in eo commentan- do & exponendo oecupatur, tum leva- m en aliquod inde capiactummolcftum animi angorem 'uleiuio fe palcentcm & lncrcncntiuTi fumentem ciufi exhauriat, filt vero ncrampla ad dLcndum in hoc
A z conventu

meurra
4 GVILHELMVS LVD.
convcntu &a&u nobis propofita mate« 5 ria, & campus latifsimus, fivc per laudes hcrois defincti decurrere, five quefttbus juftis ob amifsionem ejus indulgerc, & dolendi caufas a*quas explicarehbcat, uc difticilius videatur exituni orationis rro- jus, quam commodum in eam ingref- fum reperire. Atqui neminem omnium effearbitrorin totohoc eruditifsimo col- legtonoftro, cjui ad tarn locuples&co- piofum argumentum pro dignitatc ex- ponendum minus idoneus fit, quam fum ipfe ego. Nam cum per fe ingenium mihi ab ineu ite arcatc tenue, ac ad dicen- dum imbecille ineiTe non nefcio, tum cofe&ä hac etate etiam vehementer debi- litatü quotidieexperior, & quod tale efl:, id doloris prefentis magnitudine mul- tö etiam amplius hebetari re ipfädepre- hedo. Triftitiacnim qua: ex ja&uräreip, cxi(lit,cum bonis omnibus, quib. refpu- blica cara efl, mihi efl communis: fed praeter eam aliud quoque eft, quod me feorfim gravifsime contriflit, meero- fem^i pr*cipuum mihi creac, & animu

Comes NASS. 5
meutu crigere fe conantem prope oppri- mit. Etenimab eo tempore, quopri- mum expatria meä huc commigravi, per annostotos xxyi affedum ejus, cujusre- iiquia?, utdixi, Leovverdiar fepulchroil- Jata: funt, tanti nimirum herois erga me tarn benevolü ac benignumfemper Tum expertus, uc me conditionis mea: hurnil- Jim^mihi confeium in ruborem färpe da- retj quod fane inuträq; fortunä, preXer- tim in hac gravi aetate f*pe folamini & gaudio mihi fiiit. Qui factum, uc inopi- no ejus ex hac vicä decefTii acriorquoque doloris fenfus animum mtum tranfver- berans perturbaverit. Quapropterfuperfedere huic officio lugubri hoc tempore malui ob eam, quam in me omnium ma- xime ipfe intelligeba, caufarn, quam te« mere ftadiumhoc ingredi, &perpera id ipfum decurrere. Verum cum hortaren- tur & urgerent me, quorum authoritatem defugere non audebam, cefsi yoluntati corum, exiftimans re&ius mefacturum> li oftenderem > nonvoluntatemmihiin re optima, fed faeuhatem & vires ad eam
A3. *ieceflanas>

II
6 GV1LHELMVS LVD.
neceflarias deefl'e. Conabor igitur, & cjua: luüc tempori & loco, id eft, hmebri orationi conarua iiint, de illuftnfsmio gubernatore noftro, qui fummi impera- toris juflu exhacvitx ftauone decelsit, & nos in hoc falo periculis pleno reli- qüic, poft revcrendum & clariitimum vi* rum, D. Hcntiannum Ravenfp. collegam noftrum carifsimuro, quem hefternä die facundiisimä & gravifsimä oratione eä- dem hat de re diflcrentcm audiviftis, quantum finet virium mearum defectus, non quantum rei magnitudo poicit, di- cere exordiar. Vos oro auditores no- bilifsimi, amplifsimi, clanfsimi, or- natifsimi, &ca?teri, quotquot adeftis* ut fi non ailequar^quoddebeo, non culpft meac,fed infirmitati adfcnbere, nee tarn temerario mco aufui , quam voluntati alienacj qua? me andere, atque ad rem hanc aggredi jufsit, tribuere velitis. m/trir»' Ortus eft vere inelytus & laudatifsimus ma s/fl/f»- Gubernator nofter Gvilhelmvs Lv- dovicvs familiä illuftrifsitxa^qutj intet* domos prineipum Gcruiani^ claritudine
preeipua
•vium»

i
COMES N ASS. 7
prarc.ipuä praxellensä celeberrima& vc- tuftifsima arce Nassovic A,ad flu vi um Lonam haud procul lade in Rhenum, paucis miliaribus infra oftium Mofelja:, exeimtem , ex media Hafsia venientem, jn r^ionc,quam veteres Tingri olim ha- bitarunt^nomen trank. Ejus vero condi- torum originemaNafuaSuevorum principe deducere,cujus nomen apud C.Ce/a* rem bellum Gallicum exponentem repe- ricui-jidputidum nimis elTcj& vanis inge- nüs congruü exiftimo. Hoc autem ad an- tiquitacis & nobilkaris laude faüs fueric, cjuod cum imperii Germanici majeftas, exolefcete Caroli Maoni pofteritate Fran- cicajVirtuce Hcnrici Aucupis ejus nomi- nisprimi Carfuisad Saxonas träflata eft, Nassoviorvm nomen cum dignitate Comitum ante annos plus minus dcc claruerit. Quo tempore Otto ejus nominis primus Comes Nafsovius, cjui patrem Ioannem, avum Everhardum, P'oavum Philippum familiär ejufdem P r °ceres cenfebat, contra Pannonas ar- ma tuufle memoratur* Hujus nepos
ejufder»

Ctmitei tt Ducti ex
btajjvvüU
S GVILHELMVS LVD.
ejufdem cum eo nominis virtutis ergo GcldiiaeComes abHenrico im imp.de- figoatusj & per uxorem Zutphania, o- mmq 5 ditione Zutphanienfi quocj^po- tjtus, domum inclytam nobiliisimorum Geldrix & Zucphanix Comitum, & poft cosilluftrifsimorum quoq; Geldrix Du- cum ex ff genuic,qui icgiones illas Rheno vicinas per annos fere cccxx tenuerunt: quorü poftrerno Rei'naldo in anno xxx Chriftianx mcccxcviii fine liberisdefü- c5to regionesea^dem ad familiasaliaslu« Iiaceni'em & Egmondanam & Burgundi- cam tranfiere. Ex alceroautem nepote Wa lr a mo eidem OttoniNafT. primo poftericasaliapropagataeft, quannvarhs familias divifa commune tarnen nomen Comitum NafToviae rctinuit. Hujus Waliami adnepos Henricvs NaiTo- vius amplifsimas ditiones & opes pofsi- d.ens cognomen divitis invenit, & duobus riliis geniris ex altero VValra- mo nepotcm habuit Adolfvm totius famili-g ad id ufque tempus decus longe maximum, qui mortuo Rodolfo i ob
cximiam

COMES NASS. f
eximiam virtuccm , qua inter omnes Germania? principes celebris erat, ä vu- vins Ele&oribus imperator creatus im- perium fibi traditum magna cum laude adminifiravit, omnibufque acmulis fjr- *nidini fuic. Cui ut virtus gloriam, !ta gloria invidiam eonfcivic. Eä tor- tus Albertus Rodolfi i filius , primus Habipurgica; xdomus Auftrias princeps, qui opibus inflatus (ibi multo potenüori, & quidem imperatore Rodolfo geni- to, prxlatum Nalfovium virtutepotius, quam opum vinixumferrenon poterac corruptis Electorum quibufdam, eorum furTragüs imperator nominatus, Adolfo in acie interempto imperium rapuic, multoq; deterior multo.meliori fuccef- fic. Quemadmodumenim AdolFus omni ftudio annilus fueiat,ut quod ininaugu- ratione promiferat,quodq; more recepto Augufti nomine profitebatur, id re ipfa pi^ftaret, imperii feilieet jura & opes ut augeret,iifque privata domus fue_ com- moda quanquam liberis abundaret, pofthaberetific Albertus, utliberos fuos,
B quos

IJfteimi,
Weifbtf
dcnftt,
Wetibut-
\& GvlLHELMVS LVD.
quos item complureshabebat,locupleta- ret, avare aJmodum imperium habuit, ejufqneopes & Jura pafsim minuit,quan- quam idem,quod Adolfus ex more fancte pollicitus eflet, idemque cognomen Au- gufti ufurparet. Quapropter & vindicta numinis ineum, & omnes, qui cum ipfo confilia contra Adolium fociaverant, ex- arfit. Nam omnes ii, ut ex hiftoriä difcimus, mala mortepaulo poft periere: & ipfe Albertus, cum pupillum quoque fuum, fratris filium,Sueviae ducem,quem ab aliorum injuria prohibere & defende- re debebat, per fummam injuriam de— frauderet, ab eodem eft trucidatus. Ex A d o l f o porrö funt Naflovici ftemma- tis, Idsteinu, Weisbadenses, VVeilävrgii, qui trans Lonam rl. meridiem verfus, qua Abnobii montes in meridiem fere deiinunt(fic appellata funt olim montana, qu<e ad Chattos & Tin- gros pertinucre, nunc ad Heflos praeci- pile pertinent) quique ad Saram amnem in VVeftraiiä ad Rheni ocridentem,ac in ttüaiaurbis Horicae regiones tenuertmr r
atquc

Comes Na ss.
ii
atque etiam nunc tenent. Ex patfuo
vero ejus Ottone defccnderunt, qui
mlatereeorundem montium Abnobio-
; U m m . ad Lonam, Sigam, Dillam fl. per- tt^'
dr nplas ditiones, ledefque majorum ve- ^
tuitas poflTederunt, & ad poileros hodier-
«os tranfmiferunt: quib. finibus ipfa an-
tiquifsima arx Na sso via cum cogno-
rnine foro, & altera magnifice «Sc regio
fere luxuftru&a, atque inter omnes totä
illä plagä pofuas Comitum multorum
arces caput efferens,ac munitionibusfu-
perba, amcenoque loco ad Dillam am-
nem fita Dille NBVRGiA.domicilium
Jwju« familiazpraecipuimr.tum oppidum
Jautum & pene liberum, fuoque jure in
ehgendis magiftratib. & ordinanda civi-
t.ue ; regendifque civibus gandens S1 g e-
na adamnemSigam, &Her B orna
ad Dillam gymnaho literario llluftri ho-.
aienobilis ; atquehis etiam Comitacus &
dmunes alix illuftres cum decurfu tem-
S. 0 vT **P* r *» D ^TZAamne Lona. aiviu Beils tein a arx illuftris, &
UtlglftU C Ha T T o R v M A N c 0 N A in
B 2 eadeni

III '
Bn^e'berttti Kajjovius mirtfus 10' »Hn* Rret darm.
\1 GvlLHELMVS LVD.
cädem iftä viciniä, & procul his finibuj V ia nda,Fan vm qve Viti in regrone Lucelburgefi. Ott o,cjuem dtxühlium genuit Henri cvm Adolfi imperatoris Fratrem patruelem , Henricus Otto-
NEM;Ottol0ANNEM, IoanilCS h D O L- FVM, IOANNEM, En GELBERTVM,'
Engelbercus paterms ditionibns amplif-i fimo Baronatu Bredano in Brabantiäf jure uxorio aucris (erat cnim ei uxorIo- anna& hujusBaronatus& aliarum maxi<> marum opum hagres) Ioannem filium habuic abavum gubernatoris noftri, cur nunc jufta farimus. Ex loanne hati funt
Engelbertut EnGELBERTVS aVO, & I O A N N E S pa- alterbnoris . , . .,, . »•
»epis,t> n te»s tri opMvpor. quorum llle ex haereditatepa-* Btigh."*'" reritöm Viandcnfem Comkatum cum FanC^Viti, Sc maternas opes in Brabantiä & reliquo Belgio fortitus magnum incre- mentum iilic illuftri nomini NafTovia dedit. Nam ob ingenium fublime ac ge- nerofum Carolo Burgundo potentifsimo prineipi prareipue carus, ac magnusabeo rebus admotus, & filiae ejus Marias cum ^-fiiiiis.fidusj nuptiarumqj iriter hanc Sc
Maximi-

I
COMES NASS. 1}
Miximiliahu Auftriacum pracipuus fua- ior&conciliacor.cum pro Maximiliano £ on Iem ei fortiter & feliciter res gefsif- « euridemque praefentib. pericuJis eri- P u '"ec,confl:itucjE 8c confervate. Auftria- comm fortun* in Belgio autor quoque pr*cipuus habitus fuit. Atque hanc ob caufam poft tempeftatesFlandricas com- pofitas Flandriae pnmüm prxfedtus a Maximiliano datus, dein ä Philippo Maxi- mihanifilio ad ineundumdotaleregnum >n Hifpaniam proficifcentefupremus to- nus Beigii gubernator ac Proprinceps de- »gnacus,.& pluribus in Belgio ditionib.- ac dignitatibus au&us, poft Philipp] re . ditum fummo inhonore acgratiä vitam tandem Breda: finiic anno Chriftiano md iiii f lne überis ex fe genitis, h*re- demq.omnium rerumfracremloannem , reliquit. Hie I o a n n e s ad Oriente Rhe- *T£ m regionibus avicis ä morteparentis ac- f"'"^'
S e Ti?T inBelgl ° quo * hx -
anno? m *i* llff «> S^euis amansxn an os p 0 ft fratrcm vJvendo COffl lcv . t
CUKUm du ° eflent filü egregi* indolis,
B 3 Henricvs

Htnt'uut
14 GVILHELMVS LVD.
Henricvs natu major,in Bclgio apud patruum cducatus , & ex deftinatione ipfius, atque ex comparatione cum fra- tre, vivente adhuc & volente patre, in res ejufdem patrui fuccedens,ob opumma- gnitudinem divcs vulgö nuncupatus, procerum omnium Belgicorum poft i- pfum piincipem Carolum Auftnacum, Belgicarum provinciarum fupremum dominum , ducem Burgundix, Hifpania- mm regem, & demüm imperatorem Au- guftum, (ine dubio & potenüfsimus & locupletifsimus 3 cubiculo cjuidem Ca- roli imp. prxfe&us, Brabantias pracfes, totiufcjue militix Belgicas fummus dux x ac magius rebus geftis pro fortunä do- mus Burgundicae contra Gallos & Gel- dros apprime clarus vitam claufic anno .m d x x x v 111> he/edemq-, filium unicum habuit Ren a.tvm ex Claudia Challo- niä Aurantiae ftirpis fufceptum. Iftum
rann* priii- s 1 r> ^,11
c*j». v cro avunculus rHiLiBERTVS Chal-
lonius loanne natus, ultimus ejus familiär Avr an ti ab pnnceps,hello Florentino, cujus ipfe fummus dux pro Ce/are
erat.
fxtmm
üaj]. Au,-

ComesNass. lf
erat, cum ictu tormenti faucius moritu- rum fe fentiret, acliberis careret, haere- deminftituit:quä inftitutione nonfolum Auranti* Principatus in Gallia Narbo- nenh ad Rhodanum, fed etiamamplif- "marum regionum & opum in Sequanis, qui hodie Burgundi fuperiores funt, dominum eum fecic, & plus quam tantun- aemeiadjecit, quantum ä ditifsimo pa- treadipfumpcrvenerac. AiGvilhel- emMmm m vs alter loannis filius caeteras omnes lia I it ' vm '- ditiones avitas & paternasad Rheni ori- entem in Germania Haftiaeconfines ade- ptus ex lv li ana Stolbergiä Botthone Comite nätä egregiam fobolem mafeu- lam fuftulic, Gvilhelmvm illuftrif- fimum libertatis Belgicas vindicemj I o- annem gubernatoris noftri parentem, Lvdovicvm armis inelytum , Guil- helmofratri in rebus geredisfidifsimum <ocium,ADOLFVM in Frifiä hac nofträ ? on proeul Dullarto finu belli Belgici initio fecutum figna Ludovici fratris., dum tortiter contra Hifpanos^epugnat, J inceremptum # HBNRicvM natu mini-

M
u
tef/t tatii .tum a Crvin
l6 GVILHELMVS LVD.
mum cum eodem Ludovico iratre in Geldriä caefum , ut numerofam prolem undm fexus alcerius filentio prazteream. De S™!/"' primogenitO'G vilhelmo noftri hu- e ,.f , " , * jus patruo fi velim vel ftri&im dkere, id ßei^ nihil aliud ruerit, quam tempu« & ope- £" ram velle perdere. Decantata? enim lau- desejusfunt ämultis eloquentifsimisvi- risj & nomen illuftre propter illuftres ab eo res geftas toti fere orbi,imprimisve- rö nobiliisimx ejusparti Europa eft no- tifsimum. Quicüm ä Rcnato patruele adhuc juvene ac nuptiarum experte,bel- lum tum in Galliä ad Landrefium pro codem Ce/are Carolo gerente,& ex vul- nere, cjuod in obfidione Landrefti acce- perat, mortem cjuoqueoppetente ex alle haeres feriptus eflet, tum in iis, quae patris Renati quondamfuerant,tum in reliquis, qua; tellamcnto avuneuli Philiberti ad eundem pervenerant, & jam Avran- tiab prineeps audiret, anno aetatis fuas ■xi 1 inBelgiumvenit, & jam tum pene adhuc puer, autprimos adolefcentia; an- nos ingreflus ob fplendoiem generis &
opum

CoMfs Na ss. i>
opum amplitudi ncmj max im* verö ob cximum& raranij qu? in eo elllcebat>&
omni, ,J S a ? na P'omittebat, indolem, ium Bclgarum oculos in fe verde
£ 0 UIh V ' r6 cari °r &«, qu^m ipfi Caro.
cini V r AE S A RI ' Be % arö fummo prin- 'P^ui (iraulac*tas eJlls rcbus dis
«eta efFec idonca, in maximis neeoeiis opera ejus felicitercft ufus.&anteomnes procercs filio f uo Philippo ipfeimperio jam decedenseum commendavit. P h 1- lippvs yerb neg leä:o patris preeepco conhlia Hifpanoram fuorum, imprimis autem Cardinalis Granvellatu Antonii 1 eronoti hominis verfutifsimi & nequif- Jimiiecutus^uarad opprimendam Über- tatem Belgarum,&extirpandamreligio- nem cum impiäfuperftitione & cultu Ro- manenfi non congruentem pertinebanc cum pro tuendaÜbertäte fenticnte,& per- lecutiones crudeles coera homines Roma- An i?*i diaamin ^ac decreta Chrifti & mtrum /T e,l,s & omnium-fanÄoru
Cu t '° arin ? antefe ™kulantesim- probante no a oderat fejj^^j edaiT1 per .
S ditum

*8 GV1LHELMVS LVD.
ditum cupiebat. Itaq^ ipfc eas rationes iniit, (cautior & fapienüor Lamoralio Egmondano,& Philippo Mommorantio HornanOjOptimis ce,teroqui principibus, bcneque de rege meritis,quos fxvitia AI- bani ad feedx fervitutis jugum Belgio toti imponendum ä rege cum exercitu mifsi, ftatim in tyrannidis initio manu carnificis immaniter ma&averat) quibus & vim tanci regis reprimeiet, & curfum perfecutionis plufquam crudelem inhi- beret > atque extremam fervitutem k Belgis averteret. Et quidem adjutore Deo frecusper varia pericula & per va- rios cafus fapientifsimis confiliis fuis, & fortifsimis aufis per annos totos x v n fu- ftentatä belli fortunä contra eas hoftis po- tentifsimi vires, quae vel univerf*e Germania: & Galliar & Angliae formidabiles videri poterant, hujufmodi rerum ifta- rum fundamenta jeeit, ut meritö vindex libertatis Belgicae, Sc verus populi pater dici pofsit. Quem cum armis hone- ftifque confiliis Hifpani non poflent., fee- leratä fraude, qua fxpe eum ante appetie-
rant,

I
COMES NASS. I£
»nt, lmmiffo nefario percuflore cum *s terna regn nominis infamiä undem an- no Mo lx xx u ii e medio fuftulenmt. xüo tctro facinore perpetrato putarunt «nmanifsimi homines Belgarum fan- guinem fitientes, velut paftore fublato, a <* gregem trucidandum, & ovile difsi- pandum, omniaque ex libidme fuä agen- da aditum fibi jam apertum eflTe. Sed nufquam magis, quam heic eos opinio &lpesplufquamimprobafefelIic. Devs enim prxclaram fobolem fidiffimi paflo- ris crudeliter interempti nobis confer- vayit,&eju£dem generis acdomusalios qui ftationem ejus cxceperuntj & ccepta ab eo non minus feüciter quam fapien- ter ac fortiter pertexerc frcmentib. Hi- fpanis perrexerunt. Horum coryphxus eil & vclut fulgentifsimum fidus, Her- f™" cules nofter & Atlas, illuftrifsimus prin- Ä ceps MAVRicivs,fiJiusGuilhclmihii- S?v Au ? mii fecund °-genitus ex matre dnn°n ai Ma vmcii Eleäoris filiä, S«o noftra & parcntum noftrorum memoria nullus per omnem G ermaniam,
c 2 regionem

20 GvlLHELMVS LVD."
regionem fcilicet armipotentem , bei* laior fuit prudentiä & fortitudine pra?~ ftantior, qui domitorcm Germania: Ca- rolura v Cadare armis fuis domuic & ad capicnda abjectifsima confilia ponendi imperii adegit. Cujus 3**»*w in occipien- dis & conficiundis rebus,cum patris Guil- hclmi prudentiä in capiendis confiliis,in Mauricium noltrum tranfiifle, fi quisdi- xeiitj nihil abs re dixerit. Is adolefcens ä patre reli£tus cum fratre adhiic puero aliä matte Ludovicä Colignii nato ma- tur£ vircute annos anteveniens, cum a£ fli&ifsimae res Belgien eflent, nonfolum eas fortiter fuftinuit fretus Ordinum o- mniiam fide admirabili & amore erga fe fingulari, fed etiam feliciter eicxit, pa« trilty res .& gloriam nonaequavittantürru verumlongifsimo quoqs intervallo fupe- ravit,nomeq; fuum a quäOriens ScOeci- dens, Septentrio & Aufter patent, ad ex- trenaos uf q-, mundi firics cum laude'exten- dk. De quoyquia fupereft (D e vs faxir,, ut diu fuperfit,.qui prora 8c puppis nobis nunc cd) pJura.dicereliocloccr non Übet:
d kern us

i
COMES NASSV 11
dicemus (volente Deo) cum res pofcer.
S l »em non ica nuper morte fratris pri-
q a ij£ en,t * m 3xima: opes per Belgium,
ein la,Bur S undiarn cum nomine & priq-
^Cn.1 VRA u TIOperVCn£rC - Necde *— uc minore HenricoFriderico, ^w. «^'.
* in laude, fratris Sc patris & materm jS^* avMnc yti Gallie. Amiralii.herois ineom. P ar abj-IisampIifsi m asfuccrcfdt,&indolc
d^ertndum heic mihi pmo. S.ororem wntum confanguineam Borbonia m Ä Monpenferia: prognatam, regum ^31119 agnatam Lvdovicam pr#rerke £ «**ss
cTnn^ 0 7 0ff T^ l,?nUpta ^ iD ^> ^ Co im PalatmoElcdfcori P*ujDfiiucvM *"!"»'
vpatnsin eadem dignitate Eltäorali ߣ "*^ ceilorem & mox iiber.a yolunwtc libcjro- ™m Bohemi* odinum illius regnire^ expentum Ä creatum, 6c nun* regnantem «ud« heroadignifsimum^ui cum lauda- ^^.gibus ac prineipibus^ui vixe- aIcero*!?k V cpm P aret «r- Quid veröde **W 1 ico mcm oremf p W)jus fi forcuna v . rmti
xefponMet,
— — . ,*r •
I

11 GVILHELMVS LVD.
refponditfet, cuivis magno heroipareflc potuilTct. Qui cumconflato repenteex- crcitu in hac regione nofträ validifsirnnm veceranorum Hifpanorum legionem Ion- gi temporis ftipendiis heic illic confectis iuperbientem, fortifsime ftravifletjeofq; qui putabantur invicti, cum ductore A- renbergio belli artibus inftructifsimo la- te caecidiflet, eodemque loci fratrem A- dolfvm ftrenuc dimicantem amififiet, dein viötor urbis hujus obfidionem per feptimanas fex fere continuaflet, ob fu- bicum adventum ducis Albani omnero- bur militia: Hifpanicae fecum trahentis cedere coa&us, ejus vim fine dubio vir- tuce fuä freginet, nifi fcelus deterrimi hominis, cui meritö fidere plurimüm debebat, quo fummo legato in regendo exercitu utebatur, res ipfius evertiflet. Pöftverö ad fratrem Guilhelmum rever- fus, haudquaquamanimofracluSjin Gal- lia reparato exercitu', occuprtto Monte, Hannonia^ metropoli,magnis rebus no- vum initium fecifletj & Albani fortu- .nam in difcrimen dediftec 3 nifi Gallias
regis

COMES NASS. *$
regis fides, qua: tum muka piorum ho- minummiJlia nequifsimeperdidit, eum deferuifTet, aut, ut verius dicam, nefaria c I ll fdem peifidia hofti eum prodidiflet. £)cmum novis rurfum copiis confeclis, & conacu inftaurato, ucfratri fummo bel- hconcra Hifpanos libertatisBelgicae o.p- pieflores duci prxftö eflet, prope Neo- magum in Geldria infelici fato ä pJuri- mis & le&ifsimis Hifpanicorum copiis inopinato deprehenfus & circumventus, & a fuis in periculo deftitutus, cum o- mnia optimi ductoris munia ftrenue pr§- ftitiflet', cum Christophoro Palatino Friderici vn-viri Ele&orisfilio, 3c- Henrico fratre fuo, qui ejus aufpicia fequebantur, anno m d l x x i i i i occu- buk, «Sc aeviternam laudcm cum gratif- fima memoria pofteris reliquit. Ita ex quinque fratrib. Naflbviis,Guilhelmi fe- nioris fiilis tres jam fanguinem & vitam Itum pro übertäte Belgarum pugnantes pofudcrunt: quibus poftdecennium ad« ditiis eft auartus Guilhelmus Aurantiar princeps, tamilis caput, fcelerata manu,
ut

m
Nafloviiti Dillenborg, ■ zum hbtrüi
t4f GvitHELMVS LvDr
ut ante eft dictum, peremptus, velutho- ftiaadarasmactata. Rehquusfuit Ioan- nes fecundo-genitus bono Belgiinoftri numeroi-a prole mafculä beatus. Expri- mäenim conjuge Kabella Luchtenbergia" (tres namque habuit) fex filios gcnuit, omnes ad eam ufque xtatem in vivis fu- perftites, quaead arma ferenda eft idonea, Guilhelmum Ludovicum noftrum, Io- annem, Georgium, Philippum, Ernc- ftum Cafimirum 3 Ludovicum Gunthe- rum: & feptimnm exconjuge tertiä Ioan- nä Ludovicä Witgenfteinia foannem Lu- dovicum juniorem; praeter filias quinque, quatum minima natu ^Emilia ex uxore feeundä Cunigundä Palatinä Friderico in Electore edicä* cazterae Ifabella, Iulia- na, Maria, Mechtildisexprimä. Ipfe Ioannes tantx fobolis parens, Av- rantio fratri conjunc"tifsimus,cum res* bonorum in Belgio anguftifsimaz eflent,&: cum ipfa defperatieme liidtari videren- tur, nedurifsimo tempore caufae optima: qukquam afedeeiTe pateretur, ingentem pgcunUE vimfidc fui &futrishinc inde'
confeetam»

■
Comes Nass: 2f
confeftam, füoque &fratris nomini in- fcriptam, ü s fuftentandis ac erigendis impcndit. Quo quid facere potuit ami- ßius? Nam ut laboranti, acfere deplora- t£ caufae quoquo modo pro fortuna fua luccurreret^ngens e^s alienum ipfe confla- v "it,& ut eos,quos pro amicis acejufdem fecum fpei beata* fociis habebat, prcmen- te necefsitatc fublevaret, gravifsimis no- minibus Cefa fuofque oneravit. Quin etiam poft interitum trium fuorum fra- trum, qui abfterrere eum a tentandä ea- dem glacie pocerat, cum res Belgica pro- cerib. pluribus quib. gubernatio diverfa- rum provinciarum,ac falus publica tuto ac reöte committi pofletj quiq,- autoritate apud populum valerent, opus haberet,ä fracre & ordinib. rogatus ipfe relictä pa- tria in BeJgium venit>& gubernationem Geldrorum ac Zutphanienfium in fe rece- pitj anno Chriftiano mdlxxvih {urgente, primufqj horum nomine, Vltraje- «inofoeJejj v i x .(J um i nter ordinesiniti iublcripfu anno f e q Ucnte MD LXXixin- clinante menfe Ianuario. Dein reb. ibi,uc
E> ferebant
1578
iS79

%6
GvIlhelmvs Ltd.
158^ ferebant tcmpora, conftitutis ac ordini. bono datis revocatusäfuis vix impetratä dimifsione rcdiit in patriam , princeps vere pius, prudens, juftus: cjui pietatis fu* fignum iingulareextulitjCumpriorib. annis, priufcjuam in Belgiumiret, eru- ditifsimos & pientifsimos viros do<5tri- n* orthodoxe ergo aliis illuftrib. locis pullos non veritus maximorum princi- pum offenfionem, hofpitio excepit, ho- nefteque& liberaliter pro modo & copia rerum fuarum 'habuit,- cumque gymnafi.- um etiam illuftre fovend* fyncer* do- ctrin* & religioni pur* inftituit: cjuod c|uidem gymnafium aliquandiu totä eä- Germanie, plagäinter Academias circum- fitas a Pantachufiaftis 3 & eorum fociis contaminatasj velut- elegans rofetum inter fpinetaefrloruit>atc|ue etiam nuneni- torem fuum non amific. Qui cum diu patri* bene pracfuiiTet, & velut <pu<r<pcpoc inter fui ordinis proceres in Germania lu- xiffet -, & autoritatis apicem etiam apud iummos prineipes tenuiflet, fapienti*,, juftici*, modefti9 ; v'jgilanti*,fobrietatis,,
caftitatis 3

Com es Na ss. \y
caftitatis,illuftre exemplum fuiflet, «täte
grandeva domi fuxin arce Dillenborgia
tandem decefsic anno Chriftiano m d c vi,
leptuagenario majore fubditis fuit omnib.
canfsimus, verifq; eorum lachrymis ve-
'UCverus pater patriae defletus. Ätqjhxc
nos degenerc &majorib. dcfunfti ideö
reJiqua: orationi nofttx prxmifimusj
Hon quod copiä rerum ad ipfummec, de
quo verba jam facimus, ac ad ipfius pro-
prias ac veras laudes pertinentium india
gcremus (eftenim eaperfe maxima) fed
quod boivis efle ortum non ultima laus
»tejus, qui majorib. hujufmodi dignum
icprarftat; & quodparentum majorumq;
indoles in liberos & pofteros uc pluri-
mum tranfeac. Verum namque lllud eft,
quod poeta vetus cecinit,
Fönes creanturfortib. & bonü, EH in jitrzwncv, es! in eqwpAtrum Vmaj^uec imbellcm feroces Progcucrant aqmU columbam.
, Atc luc ut mali corvi malum ovum,ita aqua* generofc generofa proles natura
P 2 quodam

MVS LVD.
tiitut anno ij6i, die 13 M<tr tl j.
Ojiiimi e<tu* catttt.
InJoles, ir ßuUit e\its in 4dolffitn>
tu,
il GvIlhelmvs Lv».'
quodä ordine exiftit. Ifto igitur patrc de quodiximus,& ei non difpare matteIfabella Luchtebergiä genitus Sigen^G vi l- helmvs LvDOvicvs,ob que nunc in lu<5lu fumus, quemadmodum ab iisfemi- napiecatis, virtutiSjfapientifj.traxiCjita in earum omnium,fimul& bonarum litera- rum atq; artium ftudio diligenterätene- ris eruditus & educatus,& exeplis dome- fticis ad laudem formatus atq* excultus^ bonifejs morib. imbutus,&ä fpinisvitio- rum, ü quae,uti in lubrica & improvida abtäte iaepe fic,fuborirentur,mature purgatus adolevkjpre^claramq; indolem fuam anac tura infitam hujufmodicuJtu cum tempore feeit prejlantiorem. Nam ut boni fe- minis bonum germenfere eftjitaacciden- te eulturä germen quoqs fit melius. Et US ftudia in mores plerunq; abeuntita difei- plinaruncinacloco eft, qua quiequid (ub- nafeitur lolii aut tribulorüjin herbä exftir- patur. Erat aute corpore non magno, fed apteformatOjnervofb.agilijdecorOjlabo- rum patiente: änimus veroejusjam tum tnagnus,fplers,ab omni fegnitie ac focoi-
dia

COMES NASS.
2y
Htidelltr* £<«*» miß»,
<kaalienus,idemq; docilis &monitorib.
oblequens:oculi,aniiTii indices^vividi Sc
acres. Imprimis equisabipfapenepueri-*
j. la gaudere, eos cum per xtatem jam lice-
^at 3 nequenterafccndere,iifqi vehi,omni
«eniq- equeflrijlucloatq; exerciriodelec-
Can ; ar-ma etiarn libentius, quam aleam>
talos^firniliaq-, traftare. Qua: omnia etiam
tum cum adhuc adolefcens efTet, virum
vere magnum eum futurum portendebäc.
De hrnc cum annü etatis compleflet fcxtu
decimum, cum tribus fratiib. Ioanne, «»»<>7/>?
GeorgiOjPhilipp o,& cum patruele
Mav ric i o,cujus ante a nobis laudcs fum-
matim notatas 5c f$pe deindc memoradar
& quatuor amitinis Bergensib. f u b
cura Ephororu Heidelberga mifTus fuir
utnon folum toto orbc eruditifsimos Sc
pientifsimos viros docetes illicaudiret Sc
uberiore rructum in doctrine, & pieratis
ftudiofaceret/cd etiam quafi in luceGer-
jnanias fub oculis pientifsimi & fapientif-
h ^iprincipisFridericiiiiSepteviriverfa-
retur. Cumq,ibi cum reliquisfubftitiflec
«nnu unumac aliquot mefcs,extinao jam

Venitin'Bcl
«mm.
}0 GVILHELMVS LVD.
optimo principe Friderico, rebufq; iliic converfis, ad patrem reverfus^cum co in BELGivMpaulö poft profectus, Sc pa- truo Aurantio traditus cft,iK fubilloma- giftto, quo prudentiorem & peritiorem orbis Ar&ous non habebat, non folüm confiliis remp.regerejfedetiam tolerare U- bor es MilitU^ grave Martü opus addißeret, Illic eumfefeoccafio ofTerre^in comita- cu magnatum, mari träjecto, Angliam . adiic, ut reginam& regnum ejusvideret. Inde Bclgio repetito,apud patruum com« moransj Sc abejuslatere rarö difcedens, m;;«m* ad- 8c equeftrib- (lipendiis iokis, quoties res ft^tHi, dabat, hie illic experimenta 'militix prima deponens ita patruo eidem placuit, ut filii pene loco ab eo haberetur. F.t quemadmodutn fiefi folet, uci virtus exo- riens, pre/ertim pulchro in corpore ha- bitans, & generofac: ftirpis commenda- tionem fecum trahens, amorem &admi- rationem£icile inveniac, paulö poft Feu- sioelvm ftipendiis fuit expeticus, Sc. UgmiPfi' quod honoriflcentifsimum juveni , vix- fZ?J rtC ' du4»*x*cätis aanos habens, qua? *tas
in

. Comes Nass. ji
inaliispare n do, S uam imperandoaprior exiitimatur, toram legioncm regendam ^ccpir, cui Naffovi« nomen darum. Xüoin munereacpraefeäurä moxabini- t] o iic verfatus cft, & tale fui fpecimen P r ?buir, ut expcdarionem de le concc- Ptam non folüm non fallere, fcd eriam Jupcrare vidererur. Expeditionum prima ei fuit obfidiourbis hiijus'norfne, Ußkf , m , <]uam Georgivs Lalainivs fidci Ph ™"™ iu^cum l iniverfäcisAmafumFrifi^& rc . tvgfc gione Iranfifulana ab Ordinib. venera- ?**"* ""* hb. 6c principe Auranrio commendatam '^' contra Hifpanos, perfuaiusaforore,nefa- riq fcclere opprefla parte melioiurn cU viumH.fpaniciscradiderat, eo^uc uno tacmore in*ftimabili derrimento totum. Belgmm involverat. Fecerat jam ob- iidionis iftius initium aliquod , aut p 0 . llus Pr*ludhim inftiruerat Barthol-. JV3 Entenivs, virhobilis,aufpiciis ttinum militans, legioni laccrzprafe- ^nu^ n§en i° P lan " Martio > S ui q u cma- tuiir^ 00 ? 1 ^ 1131 ex re militari pararcpo- * ec>nUl tenauicmus, & aliis obnoxius
vitüs

„ ...
Jl' GVILHELMVS LVD.
vitiis fuiiTet. Sed uc juftis virib. res ea, qua: Entenii virium non erat, gereretur, .jtiZVld' P h i l i p p v s Comes HohenlovSj uaidtnbtr- Aurantü eener.& hie nofter G vi l he l- mvs LvDovicvs cum luis utercp co- piis iftuc mifsi fuere. Et jam Sn ar&um redaeta res Labainio in urbe erat,cum pri- mum temeritate fuä Entenius bene potus in exitium fefe praeeipitavit , dein Ho- henlovs pefsimo cofiliooecurreread- ventanti hoftili exercitui,quem Martinus Scencus ducebat, ut obfefsis auxilia ferret feftinans, imprudentiufque ad oppidum Hardenbergam cum eo confligens fufus fugatüfq; fortunam pubheam corru- pit. Nam adeontinuandam cumcopia- rum parte obfidionem relidus Comes Gvilhelmvs, intereadumille contra hoftem it, audita fuorum clade, & viclo- rum adventu nunciato,cum omnia fruftra* tentaflet, que_ tentari potuere, coa&useft: fortuna: cedere, & obfidionem fojvere, n , rJ . nrai copiafque in tutum reducere. Ncc obfuic mingdjoiHm laudi ejus vel niium rortuna lllä minus profpera,cum conftaret alienä impruden-
tia vul*

Co mIss Nass. ^
tiä vulnus acceptü fanare ipfum virib. dc- ititutum n on potuiflet. Quinimo ad laude d ^ r ° r T>S u °d incolumi digmtate, fine la aeiua reliquias fortunx, vejut nau- Ira gU tabulas, confervaflTe diceretur. Ac- ta haec anno m d lxxx menfe Martio, A- Fllii Majo, Iunio. Dein cum jam menfe JuJioDelffilanum cafteilumin oraAma- h Lalainius copiis Scencanisau&us oecu- paffet, & reliquis munitionib, quempo- teitate ordinumerant,imminer«,G vi l- melmvsLvdovicvs cumeodemHo- nenloo, qui aeeeptä a Norritio Angli- canalegione bene validä Lalainij prxffdi* um caftelloWerdenbrafla^milliari uno magno fupra Groningam ad Aham fluvi^ um lito, expulerat, 6c fugientes ufq 5 ad
mania urbis hujus perfecutus fucrac,mef c Auguito cu firma aliquot cohortium ma- uuCoverdiam aLalainianis infeflam contcndic ad oppidü cum arce recuperä- to Ut ^: Widernoppidofinelabore reeep-
eou^ arC1S valIo P er pnmas tenebras in ^° Propius fuccederet,utfitentädaop- i ^° naCi0 c flct, cx vicino certius fitum &>
£ formair\

w
hrlrnus Lud. *i Coverdf *m gritvittr tsrnunto t> v'.tttr Mus,
ClsitJia
Ctvtrdia nhltobenloo saptM <f mmijpt.
24 GvlLHELMVS LVD.
formam & caetera cognofeeret atque ocu-
lis quomodö polTet.metiretu^globoma-
joiis tormenti ä pra^fidiariis forte difplofi,
iclus vitam pene amifit. Nam globus
fex librarum in crus ejus finiftrum paülum
infra genti illifus crus illud confractutn
contufumque propemodum ei abftulit.
Quo cafu perculius, monitus ab Hohen-
I.00 & caeteris expeditionis foeiis, relictis
illic cohortib. fuis Suollam in nrbe pro-
ximam deinde Campos vehiculo dclatus
farlici opera medicantium & vitam reti-
nuit, &crus quomodoeunque foliiatum
fervavit. Ex quo tempore pede quidem
ifto, quoties pedib. mendum ei erat,clau-
dus manfic, fednec animo veltantiilum
minor quam ante fuit, & ad omnes eque-
fticslaborestolerandos 3 ad curruum fuc-
cufsiones ferendas, ad alia itinerum in-
cömodafuftineda xque alacrisac promp-
tus quam prius e(Te comparuit. Interea
vero dum hie crus fuum curat, Hohen-
ious in caftris relictus Coverdiae arcem
deditione capit, mult.icmealiatumultua-
tic hie iüic tentat, ied paiüm proücit r
Coverdiam

Jnn»Ifl»
Comes Na ss. ^
Coverdiam etiam rurfus & Oldenfelam 1 uentia^ ac municiones minores amittir, « Prcflus ä Lalainio hofte in paluftrib. rcan g«is cladem quoq; novam, quan- ^uam non magnam, accipit. Reliquä S u oque anni parte,ingruente jam hyemc, &initiofequemis, eädem in viciniä va- nä. vicifsitudine bellum geftum, impri- mis Steenvvicvm gravifsima obfi- dione^ pcrtinaciter ä Lalainio preflum, ac pr«iEcipuä virtutc & conftantia I o- annis Cornpvtii defenfum. La- lainius quoque mocrore animiconfe&us, tum quod ftimulis confcienti? afsiduö pungeretur, tum quod videret pkira fibi Ukh * m adverfa quam fecundaaccidcre, nee pofle '"""*' feiftuc, quo perfcelus venturum fe fpera- verat, pervenirc, Groningae menfe Julioex hac vitä decefsit; eique ab Hifpa- mcis furrogatus eft F r a n c i s c v s V e r- ^ v givs, nacione Cantaber, vir bello Ff<w( _ mu t o acrior Lalainio, quamvis genere v"™«"
rtam min ° r ' Hk *** «fortunam fifc
»tem mftauraret > proximis annis pmnem movit lapid«m. Captä muni-
E 2 trine

warn.
i Vmlw>}9
36 GVILHELMVS LVU.
tiorte Reidanä in extremo agri Gro~ ningani ad Amafum angulo, ordinum copias , quas ducebat Norritius An- glus vir fortiffinuis, & bellis induratus» quarum partem etiam vegebat Comes Gvilhe l m v s nofter, difficillimä pugna exceptas ad Northormam hujus noilri agri pagum celebrem pronigavitr in qua pugna Comes nöfter adhuc ju~ ventä calidus audaeifsime fe in hoftem intulir, & exceptis corpore fuo, quod ferro te&umerat, aliquot glandib. plum» beis j, ita ferocia: hoftium fuo loco fefe objeeie, uc nifi id animi habuiiret, major clades aeeepta fuilTet. Ea vera Victoria ferocior etiam, quam eratpri- US, factus Verdugius nee ufquam cef- fans varia tentavit, & dem um Loc- chemvm oppidum agri Zutphanien- fisj quod praefidio ordinum tenebatur r & contra vim probe munitum erat, fu- bicö invafit, obfeditc[ue, & fame pref- fumjameoredegerat^ic de deditione co- gitare obfefsi necelTehaberent. Sedidem G vilhjblmvs Nassovivs, quäerat
üiduftriä

ComesNass. }7
intkiftriä & animi alacritate, Contracid ccJeiiter mifttum manu idoncä iftue ad- ?*"*£* , ns > perruptis obfidentium munitio- *«/«• ;«- »»P- &fubmotis, qui objicere fe vole- CSSJ Danc,commeatum, atq^alia ad fuftinen- Gam obtidioncm necelfaria, in oppidura inimificjÄ: oportuno hoc auxilio lato op- pidum ordinibus eo tempore conferva- Vit. EtcumVerdugiuspropofm pertinax plures contra oppidum munitiones Tibi oportunasad premendos validius obfef- fos,& prohibendas commeatuum impor- tationes opere feftino excitaflet,& jam res obfeiTorumin difcrimine verfari videren- tur,rurfus G v i l h f. l m v s, ne fruftranca opera fua prior eiTet, juvante, & ex ordi- num voluntate rei gerende, com item fe fe~ rente Hohenloo, & priorib. copiis aucliSjpromptifsimo quoq; ex omni no- bilitate & plebe Geldricä iis adferipto, codem profec1:us majore labore &difcri- mi °e,ut ampliore novocomeatu obfeffi recrearentur,erTeaumdedit. Et cumter- tium hoc idecum Hohenloo fecilTet,co- ^53I5H? Y^ugius fremens & indignans
£ 1 copias

StftMivuä «t Verdutia taptii / jS 2 tntnfe IV« > >vtmb t
rtipt$ Ht- conti* tum.
3$ GVILHELMVS LVD.
copias fuas iftinc reducere, & oppidum ordinib. rchnquere. Sed quiefcere nc- fcius, interea dum pro libertäre pugnan- tes hie illiclocaalia oecupat, ipfe St een- vvicvm nuper tanto laborc & impen- diodefenfum per infidias invadit capitq; & majoribus operib. munito validum praefidium ad premendamFrifiam caete- rofque vicinos imponit. Et n£c «fluidem in Frifiä& Geldriä locifque proxi- mis. Interea verö in reliquis Belgii re- gionib. maximal funt rerum converfio- nesfa&aj. Amorte nimirum Re qve- s e n i j, qui duci Albano in gubernan- do Belgio fucceflerat, & conventione Gandavenfi , qua pax inter difsidentes in Belgio partes fancita erat, öcdifcefiti Ioannis Avstriacij qui Requefe- nio furrogatns a regefratre fuerat, & tur- barcomnia,& concordiamOrdinum fol- vere tentaverat, ab adventu abituo^ M a- thiaeAvstriaci, quem guberna-, torem Tibi Belgici ordines delegerant, poft indultum de religionis purioris ufu atque exercitio libero fübMathiä publi- <■ catum,

Comes Nass. 39
catum, Alexander Farne si vs Ita- Jusj Parmx & Placentie, dux, ab Hifpanis rege in Belgiummiflliserat,& qua erat in- genii folertiä, ac in agendo induftriä, exi- tiaiesfadtionesinArtefia,Hannonia.Fian- driä contra generales Ordines ac corum decreta excitaverat, provinciafqueiliasin regis Hifpani« partes retraherc fategerat« fimul vocatuicorundem Ordinum Fran- cifcus Valefius Andium dux, Galliarum regis frater, in Belgium venerat, & non gubernator provinciarum , fed princeps jure optimo, falva prifcä populorum Ji- bertate & privilcgiis, abiifdemordinib. ob urgentia undequaque difcrimina re- nunciatus, fed ob levicatem & pefsimam fidem,quä Antverpiamopprimerecorra- tus fuerat, rurfum repudiatus & regionc decedere coactus erat. Sic occafioFar- nefio data pertexendi telam fuam, quam in provinciis jam dictis cceperat, & no- v am in Brabantia ordiendi. Geldriam tum G vilhelm vs Bergensis Au* rantn <5cIoannisNaiToviifororius, Flan- ^wrn Carolvs Croviacvs Chi-
MAEJ
Vrttiftftm Valefiui «*• no ixtS*
Guilhelmi Ktr'tnf. er droh ro*
tt rts fade - ratorum *f*

40 GVIIHELMVS LVD.
uai princepSjducisÄrfcotanifiliuSjUterqj ingeniolevifsimo, regebant. Quorum ille cum confultö provinciam fuam ne- gligenter adminiftraret, ut occafiones hoflib. daret, loannes Baptifta Taxius Famefü aufpiciis per infidias nocturnas Zvtphaniam occupavit, urbem no- bilem ad Ifalam fl. Geldria: connexam, oportunam ad relicjua Geldriaz, maxime verö cm* in Velaniä funt, infeftanda. Itaqueomnia ab ordinib« tentata magno ftudio funt, ad eandem recuperandam, lummeq- in co laboratum ab Hohcnloo Aurantii genero > fed operä, inani, Ver- dugio fuppetias periclitantib. Zutphani- enlib. afsiduo ferente. Bergenfis dctc- ctus, & perfidix convictus, cuftodiatque in Hollandia traditus,dein culpam depre- catus, & certä lege ac jurata fide dimiflus, non nmlcö poft neglecto juramcnto pa- lam ad hoftes tranhit. Croviacvs verö egregius fimulacor^religionis refor- mataeftudium fincerum prac fe fercns,il* lius myfterüs afsiduöcommunicans, Interim variä confiliaverfans, tädem «actis
infen*

COMES NASS; 41
m fcntentiam fuam B r v g e n s i b v s, a- pud quos degebat, ipfis Eidib. Maij anno MD Lxxxmi cumcivitateinndem
arnchi ac re g is Hifpani fe contulit, ttalifcjue, qux inde fecuta funt, Januar ap cru i £> Inter qux Aurantius di- verfifsimis & gravifsimis curis preflüs icvocato ex Frifiä Bernardo Mcrodio Jegaco fuo, viro exteroqui confiliis, de manu contra hoflem egregio, fed am- mis liberioribui tractandls non xque commodo,GviLHELMVM noftrumfra- tns fui filium annos jam natum xxv c, w .g**- codem mißt, <jui vices fuas' ibi gere- hümm L " u *«* Erat fane tum Frisiae quoque JX/^ Itatus poft vicarium Lalainü imperium depulfum , & praefidia ejus munitioni- Ä/^ bus pafsim , praefertim Leowerdix Sc Harlinga: dejecla , & HifpaniiTantium iaftionem regione excedere juflam , ut iolct m magnarum mutationum initiis ml accidcrc J & üs ad h«c informis &
£»*, & quafi nutans. Populus ve- iq tum natura, tum v^tuftifsimo ma- jorum inftitueo fuper c$teros omnes

41 GVILHELMVS LVD.
in Belgio Über,. & ex nuperä fervitute tunc recens vetercm libertatcm rcpetens, & vix-durnex turbarum tempeftate emergens, licet jara ordinem aliquem regun- das retp. non ita nuperab optimo & fa- pientifsimo principe accepiflet,tarnen uc mare tempeftatibus vix-durn fedatis, dif- ficulter quiefcere, ac in concordiam coi- re, & ordininovo {f-fubmittere poterar. Non enim.omnes>qui in patriä fibi raa- nendura putabant>ut res. iuas domi pof- fiderent , Hifpanillantes animos exue- -xant, nee omnes, qui Hifpanos ode- rant, & libertatem amabant > unum & idem de rep. fentiebant. Nam & no- bilitas acplebsin agrisdegens ä civitati- busdifsidebant, & fumma curia ä colle* gio ix-virum, quod anaplifsima: potefta- tis erat, Sc belli paeifque negocia mode- rabacur, diverfum fentiebat, Sc de comi- tiorum ipforum, qux totum populum referebant, fummamque poteftatem te- nebant, jure inter ordines difeeptaba- tur : ac .quamvis Papanifmus e templis prorligatus. erat, tarnen Papani maximo
iiumero

Com'es Nass: 4$
numero in vifceribus rcipub. hacrebant. Qu« omnia rationem tenendarum ha- benarum eo tempore apud Frifios diffi- ciliorem faciebant. Accedcbat, quod Lalainiano facinore G roninga urbs potens & valida, quac ut tum res erant, imperii fuifinescumhujus Frifix, de qua loquimur, finibus conjunctos habebat, & hujufce cervicibus potifstmum immi- nebat,ab Hifpanis, ut oftendimus, tene- batur,qui illic belli arcem praecipuamin his vicinis Belgii regionibus conftitue- rant, eifquc Verdugium Hifpanum acer- rimum virum, live confiliofeu manu eiTet opus, prarfecerant. Ex quibus quis non videt, quid jam tum huic fratris fui filio adhuc juvcni perfpicacifsimus & cautif- fimus princeps patruus tribuerit,cum ad iftiusnavisclavum eum collocavit? Ani- madvertit fcilicet regendis animis libe- i'is>&eorum flu&ibus fedandis ingenium ejusmoderatum, manfuecum, prudens, libertatis patiens, & amansj apprime efle ldonemnj & armis contra hoftes quid p^iict, plurimis experimentis cogniturr\ tj F i habebat;.

'Cnl'helmiti f rittet fis Au eaittii mors
44 GVILHELMVS LVD.
habebat. Nee eum hac in re Judicium Eefellit» Sic enim Guilhelmus in om- nibus tnuneris fui novi partibus fe ge£ fit, ut ubique fe populo probaret , & apud omnes, qui patriam & übertatem diligerent, gratiam Sc amorem reperi- ret. Itaque cum vix quadrimeftri In hac vicaria poteftate impleto patruus Auran- tius nefario Hifpanorum fcelere ceci~ diifet, verus llle populi pater , qui hac- tenus folus provinciarum omnium per Belgium pro libertate facientium fum— mus rector & prxfes fuerat, ipfe a po-
fc.» euU- PUIO F R I S 1 AE GVBERNATOR expeti-
t> to "W tus & defienatus, & diplomate Ordi-
Waü.gnber* t? . • l • r
»»ur FufM num generahum in munens hujus poi- £% . feffronem immiflus fuit. Reliquarum provinciarum gubernatio ob honorem parentis confenfu fummo refervata fuit cum maris prxfectura Aurantii filio MavbUcio ex matre Saxonide annum vir« tum agenti x v vi, eiquead tempus legatus fupiemus P hilippvs Hohen- fcovs (ororius. datus , qui. quod aetati «jus deeatj «täte jam maturus fuppleret.
ycrjjm^

Comes NASS. 4j
Verum, bone Deus, quam luchiofa ffar tim iecuta üint tempora, perinde ac ü fW»» ftcros Aurantius quodreliquum forum« ÄL «aeratorum in Belgio erat, decedens ^ •"* «cum abftuliflec' Quis clades iJJas & «ipub. detrimenta, quis cafus adverfos, «■ maraumredaaam feederatorum ac «bertatis fortem, ftatumve, quis gemitus & angorcs piorum Belgarumfinelachru- nais commemoret? cum exemplum B r v- g e n s; i v m a Carola Croviaco fedu&o- rum fecutiGANDAv^NSEs primüm,
deindeIpE R £ N sEs,c9ceriqjFLANDRL rarneiiolepermifere,A ntvverpu ipf a
"Lr"? 1 ? e] S ü re g ina ^ eodem Farnefio obiefla, SylvaDvcalis expulfis f u . ipeftis & rchgionem puriorem proficen- tibus,araius quam ance cum hofte conju*
«a Brvxella&Mechlinia difertis, ^rdinib. Farnefio quoq ; traditac Deniq- Antvverpia poft longa obfidione, claufo
bSS^P 6 "" 8 auxiliis in e i ufcia etia ^
pote täte redada: adh^c confugium apud Calli? regem delatis ei nequicquam L W&M* Wdmo nib!fmfta qu^fnum: ex
5 i de%era~

+6 GVILHELMVS LVD.
defperationc ad Anglos rurfus itum,eo- rumque reginae deditio oblata* ä reginä ^^\>mm deditionereje&ä Robertvs Dvdle- Duji, u\* lvs Leicestrivs in fubfidium mif- ius: qui res gerere aggreilus dum nimi- um hominib. ineptis & vanis credit, & vafiis ac perfidis ndem habet, dum iis, qui pictatem fed fine prudentiä praefcrc- bant 3 plus -quam debebat, obfequitur, dum non malitiäj fed incuriä, aut inge- nii defectu, forfan etiam ambitionc pec- cat, dum diverfis ftudiis & factionibus populum fcindit,contraquc proceres 8t magiftratum concitar, poft infinita im- pendia & occafiones rei gerendae neglec- tas multo deceriore loco illas collocavit 8c reliquit quam acceperat. Tum vci'O reip. Belgicae fortuna & bonorum fpes poft Devm immortale in duobus Naf" foviis cum Hohenloo pofita fuit. E quibus nofter hie natu major, 8c rebus agendis ipfe jam par, tum domi reip« confulebat, & difsidia folerter compo- . nebat, tumforis in hoftem curas inten-'
debat/eumqratit ineurfionibus pröht - -"
bebat,

DifsiMa \tf ttßtrm Fti— forum ccm- dt»,
Com es Nass. 47
betet , aut mtinitis ac idoneis iocis ex- uebat. SciJicet reconciliatis difsidenti- umanimiscollegium deputatorum pro- ^ ymcjj {],*, ^ uod Franekeram fecefTcrat, **' ffl Jedem priorem Leovverdiam redu- Ält > controverfiafq; prudcnter & felici- *« fopivit. Eodemq; tempore prxpara- Rw '**» tis neceflariis cum nequkquam Steen- "*'* Vvic vm per menfem Martium tentafTet Jion procul inde commodis locis occu- patis caftella fubito opere excitavic & prxhdiis militaribus impofitis ab eä parte Sylvcftrem Frifiorum traftum contra mvaßones hoftis tutiorem fecit. Menfc autem Aprili cum querentes fuosaudif- let inregione trans Atnafum ftudio quo- rundam HifpanifTantium variis incom-
»nodisaffici.&injuriofiustraaariomncs «juimfide fadcratorumeffcnt,reßios vc! J? rcederatorum eorundem hoftes non »plum haberi benigne, fcd etiammodis mä'or - mmb ' iuvari > ef]fe 4i^c infunv
dine!prX P ^ datiSadre8i0nisiftiuS T C^A a s licerls monuit eos eravif-
*SS d i re ™ operam,ut id corrigeretur,
cum

4$ 'GvlLHfcLMVS LVD.
cum cominaiione talionis,üiri eo p^rfc- verarctür: in quam rem oftendit, nee vi* res nee animos Tibi & feederatis effe de* futuros. Obtinuitq.,- hoc, quod voluit. SimuHnduftriäfua eis Amafum erTe<5tum dedit.ut jam nulluni omninö praefidium potentifsimus & acerrimus hoftis, nullam munitionem teneret in ipfius provinciä, cä feilieet Frifis regione, c\ux Lavicä & Flevo fluminib. clauditur, ipfe autem au- fpicüs ordinum ejufdem provinciae lux caftella non pauca in hoftili folo hie il- Mc in poteftate haberet, per qua: & ho- ftem hnibus fuis averteret, & hoftilem agrum ad pendendum tributum adige* rec, & ip(i Gronicigx hoftis fedi, bei- lique arci aunonam redderet ar<5tiorem, de peeuniae rationem fimul faseret diffi- ciliorem, denique bellum apud hoftem in folo illius cum fummo ejus detrimen- to aleret, provinciam Tibi commenda- tam a belli incommodis prxftaret immunem. Sed nihil tarn bene curari po- teft, ut feviente Marte non aliquid in- iterdum incommodi curatis aeeidat. a" Quod

i*8£
xatore *c- ttfta ann» IS*6, dl»
1 7 tatju.%'
COMES NASS. 4p
Quod tum Frifia quoq$ fefifit. Nam cum media hyeme Gevicnte forte afpero & diu- turno geluconcreta eflent omnia,&invia x'il/Jl /am peivia jacerent, nee obftare caftelta '» F r>fit*t* ac pradidia poilent, & nova? tum eppi* prasdarum avidas ä Parmcnfi Groningam venifTent, & Gubernator Gvilhelmvs in Holhndiareip.caüfä abeflet, VeidugjaT ni occafiope raptä-, du<5toribus_OfiialdQ Comite Bergenfi, & Taxio.militi« pern tiisimo, confeclo non temnendoexercitu in piovinciam hanc invafciunt, & parte. Oftergoa: protrid in VVefte,rgoam r pene- D trarunt, Sc intimisejus ufque in Flevuin foede direptiSjmultiiqi etiam nefarie contra militia; jus patratis, cu ingenti pnrda,. öl magno captivorü riurperö B v x v m,v m- reverfi,qui vicus eil V Vcftergp? non pro- eul Leovverdiä difsitus, obvias^dverij? partis copias validas ,a ^cenone;,>l.\Uz4p, Dana aMenüs gu;bcrnatosisJegat.<b fubjitiO* coa&as difticili prielio ruperaiiint.ami-n]^ fuorum nö paucis cum Comite Ofualdo^ c §^ r ^° c " S^ l a^i?;^4i.YJtq,intu^
i, ,:m

^0 GVILHELWVS LVD.
fcatröXjficobmetu^qui mox fecutuseft, provincix toti pene exkialis. Nam cal- lidiffimus hoftis variis rumoribus fparfis ita perculfum populum conterruit, pra> fertirn cum gelu remiflum vires refump« turum viderctur, ut omnis ager, multi , quoque oppidani, qui agri commerciis carcre non poterant, partim apertis, partim occultis tributis penfitandis ei fc manciparent. Vnde miferrima conditio provinciae confecuta fuit, nee quiequam extra oppida totä regione tutum, auf, fe- cretum ob tributi conditiones rcliquum *W'Y» , videbatur. Et utebatur aliis quoque ar- •ü tmffh* tibus lfto tarn arhicto tempore idem Ver- dtigius, conduetä operä eruditi,fed arque pravi hominis , Francifci Baudemontii, qui Aurantio qubndam ä fecretis, dein ordinum Frifia: fummus feriba, ab hifqj • f »b nequitiam munere nuper dejeclus raerat, ejufque ingenio libellis virulentis i'i totam feederatorum remp. & guber- rationem conferiptisj & pafsim in ple- bem difperfis, ut eam ad excutiendam ordinum poteftate, & projicienda onera,
SSI
**t.

Comes Nass. jV
qu* ab his imponebantur, concitarec. Sed occurric his malis , Quantum in fe fuic, adjutus fapieutiä 6c conftantiä eo- rutn, qui fecum rebus pracfidebant, rever- fus ad fuos prüde ntifsimus & forcifsimus gvbernator, Is expedkis negociis, quorum caufä ex voluncäte generali um ördinum pene invicus diutiufculeinHol- Jandia &Selandia manferat, cummetue- retobhyemis conditionem talequidoc- VerUuhßm cxpturum hoftem> quäle accidit, poft- acw,*icp H m habitä hyberni itineris difficultate fefti- "cldhlZ'i nans in Frifiam trajetfu Flevi, qui Hol- SjSJjJ, landiam a Frifia duorum fere milliarium Germanicorum intervallo dirimit, non parvo fe periculo mirantibus multis ex- pofuit. Nam ica conftrfctum gelu fre- tum jacebat, ut nee navigari ob glaciem, nee pedibus equifve, auc vehiculo traji- ci ob ejufdem glaciei vel fragilitatem, vel hiatus ingentes, quos maris e^ftus eflfece- rac, poirec. Quaporpter cum paueis fea- phulam ingreffus EnchuHc, eä, qua gla- cies firrru pgtiebatur, traha: loco ufus efly <juä auE ftagüj 0r , quam ut pondus ferre
G 2 pofletA
verum«.
1>»

}l Gv-ILHklMVS Lvd.
poflFeü, äiit aquis interrupta erat^pro üfi vigiö habuit, interque d$frrftfiirja?& in- commoda varia Staveram tandem inco- kimis pervenit, cum jam Taxiiis Frifiä xi«»«/i(« exeeflfiflet. Ejus adventiv, vekit felicis -tl'tlx, "<r fideris otcu recreati Friß*' proceres, qiii- ""ÜV 6 ! bus cura reip. incumbebat, animos for- tiores refumpiere, & äbjccxis corililiis deteriaribus locum melioribus ded£rev Simül facegit gubernator , ut acccptis quam ocylfime ex Hollandiä auxiliis, Verdugio concepta vafrä conliliaabirenc ."' in fiimum. Quam obrem efferatus hie
hominem perditiim Michae'lem Lauter- bechium peeuniä conduetum in Frifiani mifitjCjui per infidias optimum reip:ctif- todem öc vindicem perimeret. Sed is fcelerata fräude deteeta 8c fceleris minif- tro apprehenfo,pcene.a l - fubje&oper D ei gratiam periculum evafit. Ejus porrö prudentiat & folerciae tributum tunc fu- k, (\\iod interea. dum cetera: provinei£ feederats, actis Leicestrii Angli,& eorum, qui factionem ejus fequebantur tmbai* infurnrnumdifaimen devenere, "V-p * Frifia

Comes Nass. *3
^rifiaab eape(le,heicquoque fe commo- vente, mature fit iiberaca, acq,- ab incom- niodo majoreprarfervata. Prasterea fpon- tcordinum,ipfo fuadente,abrogato more de tercio quoqjviro peromnem agrum pofcencibus periculis armando. Sc ejus loco majore cributo ad augedum numerü niiiitum ftipendiariorü admiflb, fines& .operib.& prazfidiis ica fünf communiti, uc hoftisproximis temporib.inFrifiam ten- tare vixquicquam fuerit aufus. Nee hoc lolo contentus,ipfam belli arcemG R o- N i n G a m per infidias no&urnas ultro ap- petere non dubitavit: adduxiffetq,- eam in fummu difcrimen,cun6tis bene & foler- terparatis,nifi inopino aeftn marismajo- je,quales in noviluniis ac pleniluniis aut iunx quadraeuns folem accidere,conatus ejus fuifTet impeditus,& mox confilium hofti dete&ü. In fine hujus anni,qui erat ^dlxxxvh, Leicestrivs de fucceiTu confiliorum & rerum fuarum in Belgio dcj P er ans > rcfignato,quoclgcrebat J guber- gationis munere,& rep,Ordinib. feedera- ^comendatVnimo haud fatis*quo ex
C 3 Selandia
1587
ftr infidias "ppetittt *»'»/t Stp- ttmtri,
LticeTlriil
III

..... "
I
54 GvitHELMvi tvo;
l 8 g Selandia in Angliam difcefsit. At Inf-
tio anni fequentis Didcricus Sonojus
Hollandiae borealis prcje&us, qui partes
Leiceftrianas impenfius illic foverat,ad-
huc mandatis Ordinum contumax, Huc-
tu principis Mavri cn oppugnatus, Sc
ciafsis f/i/- tandem cedere fortunx coa&us mit» In-
f £mJ" u > terim fama crebrefeebat claflem Hifpa-
nicam ingentem longo tempore, & ma-
ximo fumptu ärege inftruetam cum nu-
merofo & valido exercitu contra regi-
nam Angliac, Sc feederatos Beigas brevi
efle adventuram, quae merito Sc Anglos
6c Beigas habebat iollicitos, eorumque
curas ad tuendäm communem fortunäm
ac falutem acuebat. lila verö adveniens;
quod factum arftate media, ab Anglis St,
Hollandis Selandifque excepta animofe,
Sc vehementer turbata", dein tempeftate
exortä feede disjeeta multö maximS fui
parte heic illic fcopulisillifa<Sc fra6la,un-
difejue hauftaeft: reliquiae lacerae vix iii
Hifpaniarportusrediere. In mediis his
curis, & imminentib. a clafTe periculis
gravi (s'iniurdolor domefticus Comiteni
'* i "* noftrum

COMES NASS. jj
noftrum Gvilhelmvm inopino cafu pcrculic. Nam carifsimam conjugem, qua cum intra verteiltem annum nuptias inierat,patrui Auranti* principis filiam, moribusejus aptifsimam, prägnantem iniplacabihs mors ei abftulit. Qui ca- uis qukmgravker animum ejus fauciarit Vel hinc quis asftimet, quod ab eo tempore, quanquam per annos x x x 11 in vi - vis fuperfuerit, & fortunam faepius fecun- damquäm ad verfem fitexpertus, & v yi ^ M iit plurimum propitiam habuerit, tarnen arepetendo matrimonio abftinuerit,plane ut cum dilectifsimä Ann a fua aflfec- tum quoque omncm conjugalem fepe- JiiiTevideatur. Nee tarnen tantus hie dolor animum ejus a faciendo officio Sc curandä rep. potuit avertere. Etenim per fpeculatores cum cognoviflet caftel- Jum Delfsilanvm potifsimo Gro* ningenfium portui impofitum in Amafi °. r ä,caeteroqui probe contra infultus hof- *"«* munitumjd vitii habere,ut qui ag- ger ab oeeiduä parte vallo conjungebatur, aduus adpoium^nullaforsapiohibente,
pateret,
LttBut i«i Itrnawit tx motte
die 13, Ii»*
nii.
Con/iHa fr conatus per inßJias »t*
DelfllU, «»♦ Ulf*

I
$6 GVILHELMVS L"VD.
patcrct,folo veiö fepto ligneo firmi ope- ris claudeietur, hüc curas & confilia fua vercit, fperans machinis portatilibus,qui- bus dis)ici öperahujufmodi & poitarum claufträ. confringi folent,& feptü, & por- tam ipfamper tenebras noctismiliti fuo recludi pofle. Necmora,militern,alia omniaßmulahSjifitYifiaE litore locoido- neo navigiis imponicprcfeftumque a$- jungic belli maxime peiitum occukis ä fc mandatisinnVmc"tum: rumoremverö curat* fparjji apud vivlgusjpi^ftdu mutans di gratiä -hurte milicem ad caftellum O- 'terdvmaevm duobus paiT. riiillibuS fupra Delffilam ad eundem Amafum fi- tnmj quod in pdteftate Ordinum fede- ratomm erat, ipfuis & F¥Jfioiiim impeüo militari fubjedhinY, mitti. • Simul ut mentes & curaä hoftis ä Delffilanocaftel- lo prorfus averteret'/ebhortes alias fub duce aliö lad tefttandum cafteüum E m ö-
Caßtüum ..
xmotiüanü T1 l l an fM non parvas commoditatcS ac«w.G«y/. hofti prarft'ansjin'acrö Gronineano adri-
\aelwo <<u» ' . . j l rr 1
benawre viim navibabt lctrvpaüüum miüibus qua'-f »mTSTi« ctiör-vcrtei^iainittti ab Urhe diiWs^ hUn,it .emutie,

Com es Na ss. fr
emittit, aftiiq* in primo aggreflu adjutus' fortifsimä ducis operi & milicum ftre- nuitate per tenebras noctis expugnat. Tum fine mora cum majorib. ipfe copiis fe commovens,e6demqj contendens,ve- lut vicloriamcäinviciniä longius perfe- cuturus,& pluraad premendam ipfam ur- bem occupaturusjhoc apud hoftem ino* pinä re confternatum efficit,utis ad con- ficiendum exercitum,quem opponeret,e^ vocatis imdequaq; militibiis,monitiones in ora Amafi & Dullarn,ipfumq* caftel- lum Delffilanum praefidio pene nudaret, quod invotis maximegubernacor nofter habebac. Caftris verb ad E m o t ill a m pofitis & communiciSjCaftcllum captum ampliatovallo fofläqj intra xxxv dierum fpaciuminconfpe&u ipfiusVerdugiijqüv cum fiiis, quos contraxerat,iftuc accurre- xütyöc nequicquam aflultans laborantes turbare, & caftra invadere conatus fuerat, niajus & validius,.. ut fuftinere hoftilem yim poflet, reddidit, firmoqi prxfidio ei jmpofito revertic in fua. Ita irritus co- *^ s . ?!.?.! 4? occupandä Delffila, cujus-
J3 * fortunam
tmotiü%~
bermtott
mai tu hui optrtbu*
tt Vttdu~
gio hvflt,

!
i
tS GVILHELMVS LVD.
fortunam, fcu infcitiä,feu malitiäVuniul folius hominis Galli machinx magiftri, cjui fe, artem & operam fuam mulca va- nitatc venditaverat, culpa, cum extera confilio &fpei probe rdponderent, cor- rupitjlioc prxclaro fuccefiiiegregie com- penfatus fuic Hoc enim prafidium fau- ces pene urbis obfidens nihil prope tu- tum ea parte ad ipfa ufcuie marnia urbi reliquit. Nee verö heic conftitit guber- nator reip. curis & commodis internus, fed majora animo verfans, cum quid Vcr- dugius poflet,acl Emotillam prope pef- fpexiilet 7 per ecleres nuncios & literas duorum triumve millium militumauxi- lium rogat a patruele Mauricio, & feede- ratis ordiriibus. Quod fi impetretjfpcm fibi ede ortenditjoecupatis^qu^ in oräA- mafr hoftis haud magnis praefidiis teneatj belli in hac viciniä brevi tempore finien- di, Verdugiumque Groninga expellendi. : Verum tantum abfuit, ut cjuiccjtiam hujus tunc impecraretj ut abeo etiam cohortes aliquot ad fuftentandam belli fortUjriam adproximos fines Brabanei« peterentur.
Nam
lu

Com es Na ss. jp
NatYi pr#fidium, quod Gertrudis Mon- cem tuetxuur, locum longe maximi mo- menti ad infeftandam Brabantiam , in rebellionem verfum erat; ejufq; obfidio- nem princeps Mauriciiis tunc temporis parabat, & Hetifda quoque ab hofle m fummo periculo verfabatur. Itaqüehac deje<5tus fpe, id quod fuis viribus licet diminuqs (nam cohortes aliquot fub legato fuo Sidnifkio Bohemo ad patrue- lem dimiferat ) erYe&um dare pofier, tentamrus , munitione apud Iouvvera- nos raptiro excitatä 3 in quem locum Verdtigium oculos cohjeci&e ad infeftandam inde Wcftergoam ■ cognoverat,, ab alio eeepto Verdugij occafionem ra- pit He id,,e in Arnafi &DuHarti conrlu- ente-invadendx. Verdugtus quippe,uc vicem noftro rependeretj caftdlum vereis y ; p-SL ac ht vm .ad exicum amnis oavigabilis, qui cafteljum;aliud Neofy-. w>um,. ab aquarum ctauftr.o fic dictum, «Si-E-motillam perluit, extruCfcum, varü- que ante hac fortuaä jaftatum , fepe a- i}oßriS, %>e ab. holte potfeflum, tum ~)i H z ver&
Vrßtthkm
m

£0 GVILHELMVS Lv»?
vcro comp'lanacis munitionibiis defola- tura., du<5to illuc roboreeopiarum fuarum fubito operc ccepit inftaurare flucntcmc- fe Iunio in rnagnos belli ufus. Nam iftinc per xftuarium non latum in ad- verfam Frifi? oram tranfve<5io milite^uo- tidianis ineurfibus diripere & vexarc ac fub tributa cogere maxime opimam O- ftergox partem fe pofle rebatur. Dein Neofilanos pariter & Emotillanos co- meatu e Frifia prohibere., &variis in- commodis affieere, omninoque fortu- nam eorum in ar&um redigere ex hoc caftello non difficile fibi futurum puta- bat. Quod cum follicitum gubernatorem hTmJ'r«- noftrum haberet, impediendo hoftis in- ftituto rationes inkurus, mtlkes circi- ter feptingentos naves confeendere ju- bet: cum bis ipfein oftium Hunefi flumi- nis fuboculisVerdugiienavigat,& in ora Hummerciorum cohortes exponens di- ligenter difpici^anmajoribus tormencis commodo loco collocatis, & inlaboran- ces difplofis impedire opus Verdugia- »um pofTet. Quod cum fruftraneum eflTe
yideret,
tnunicnio imfeiire
■■■■■■■I

Com es Nass; 61
▼ideret ] aliud turbandis lioilis confi- Jus animo concipiens, militc rurfum navibus impofito, & clafle in hoftium «onfpcftu ftare in ancoris jufTä, ipfe ce- icriter Doccumum contendens,oppidum ci ore. proximum, ubi OrdinumFrifie^de- putati pra?fences aderant, ineorum con- R«v**a icflli confilium fuum exponit,eoq, poft "JS1.I audiras rationes non improbato* iubito **P»»* ad claflem reverfus» obfervato commodo ad fallcndum hoflem tempore fublatis velisper aeftuarium in Amafum defertur, & vento aeftuque feeundante per Amafum, reli&a ad dextram Delffilä, poftero die iub vefperam circumve&us R e i- dam caftellum hoiiile, loco, opere, prar- fidio cum primis vaiidum,& Dullartum finum ad duo pafllium millia fubvectus non finepericulo ad clauftrum aquarum inaggere derofllim,cui Suachico nornert erat, militari vallo quoque uteunque communitum, in terram defeendit, ut eo oecupato hofti aditum omnem ad feren- das Reidanis fuppetias intercluderet, Sc fimulcorameatum,qui Emda illacGro-
ningam

DI
6l GVILHELMVS LVD.
ningam frequenter fubvehebatur ; pote'fl!a^ ' tis fux faceret. In quo oppugnando dum eil, advolat cum equitum tribus decuriis ipfe Verdugius, relictis, quot res pofce* bat, in opere Vpflachtano, reliquis copiis pedeftribus quam celerrime fubfequi juf- lis, videtque ex proximo pra:(idium tor- mentorum fulminibus impetitum, & in pavorem datum, ante peditum fuorum adventum cum munitione gubernatori fetradere. Coraes gubernator colloca- t;ä illic militum manu, qui opevibus fir- mioribus locum occupatum munirenc, & tuerentur, ac duabus celocibus curri tormentis & clafsiariis, qua? ex finu in oppugnatores fulminarent,ibidem relic- tis, magno laboreper limofa&inviaex* ercitUm iftinc R e id a^m cum diixifTe^ ad invadendas munitiones ejus loci omnia magno ftudio & curä parat. Sita eft Ketjußtm, Reida inextremoangulo agri Gronin* gani velut promontorio longo Ted anguf* to inter Amafum fl. & Dullartum finum in undas porrecto orientem verfus, ex «bliquo Emdam> trans Amafum i«tuen$ 3
ftationes..

COMES NASS. ^^
ßationes navium commodasutroquc in laterc habens. Eum Iocum hoftesduo- bus caftcllis occupavcrant exiguo admo- dum intervallo disjun&is, quorum alte- i'üm cemplum folo editiore ambibat, alterum folo humiliore in ipfas aquas procurrebat, ita pofiita , ut fibi mutuo toimentorum fulminibus auxilio ciTc poiFent. Erat adinitium terra? hujusan- gufhe, linguannftar inundasfe porrigen- ris, vetus agger., quo ipfa a reliquo agro dirimebatur. Hunc commode in rem fuam vcrcit gubernator. Nam uträquc in extremitate ejus, qua utrumque latus lingu* procurrends contingit, munitio- nem contra hoftem fubitoopere excitat, pr*fidiumque imponir, intermedium aggerem cum foiTä prjeeingente pro vallo tranfverfo contra ineurfum hoftilem u- furpat. Hoc modo omni fpe ferendi auxilii Verdugium, qui non proeul inde ilvico Muntano ad Amafum cum exer- cjtu confederat, exeludit. Tum fulminibus tormentorumoppugnationem ag- gfeiTusnullointenmlaboi-i luo aueperi.
culo

.=-
i» % » ,;j
&4 GvXLHELMVS LvDi
culo patcens,iutcr caftella fuaad aggereni' cxcitatä afsiduo difcurrens, militcs in fta- tionibus ad eundem aggerem collocatis,, & qui in caftellomm praefidio erant, ex- hortans, ac ad vigilamiam & fortitudi- nem exfufcitans,omnibus ubiq; inftans, nee noctu nee interdiu quieti indulgens, ka obfeflos pavoreconfternavit, ut tertio poft oppugnationis initiumdie,.cum vi- derent ad invadendum Valium milites ttxUCm, ft arse paratos.abjecto propu^nandi pro- d,<iita,&*h pohto ieie cum utraque.mumtione ei de- derenc. Quod ut gaudium ingens no- ftris, fic incredibilem dolorem Verdugio* & Groninganis dedit. Victor pro ca? ftellis duobus unum majus & validius in extremä ora in ipfo aquarum confinio, feftino opere afpe&antehofteconftruxit,, Sc firmiore militum praefidio muniit,, Leovverdiamque rediit incolumis cum: incolumi milite, menfe Iulio vergente. Intereä, in conftituerat Reidam iturus, Neofilas, duetu legati fui Sidnifkii com- meatus copiofuserat illatus > qui & praefidio illi, & Emotillano lufficcret, quan-
mm
toilcm um* vitionib. natu autta ftd oeulit

quam in reditu aliquid incommödi ab hofte apud Gryphifkerkios acceptum: unde occafio jurgii interfummos praefec- tos exorta.quodfopirinifijurgantiumdi- mifsionc acdifceflu nonpotuic. Haud raultopoft CarolvsMansfeldivs aufpiciis rcgis Hifpanici exercicum du- eens Mofam trajicereparabat.utprovin- cias fcederatas invaderetjContraque cum copias inftructas in infula Vornenfi prin- ceps Mavricivs annum aetatis tum agens xxii habebat. Aquo nofterhic & fimul ä Senatu Ordinum rogatus.petitä copia ä deputatis provincia; lux, eodem cum expedicis copiis quam cclerrime pro- fectus, rejecto ab hoc conatu Mansfel- dio, cum in Frifiam reiiflet, ut inutiles Vcrdugio redderet munitiones Vpflach- tanas,militeique in ptxßdio lllic agenccs comprimcrct, -circiter Nonas O&ob. Soltcampum non procul inde in ora Mar- nenfiiimfitum^ Hunefi amnisxftuario ab äs diremptum,quod Verdugiani tene- bancV repente cum exercitu invadit, ■&■ crebris tormentorum majorum i&ib"s
I non
Cam.GmU helmus cum copiis expcw ditit ad fr,
Mtiurieiuta frifeilut.
Domum ff«, verfm Soli . Campum,t4-
fiettum hoßi- U expugfiat die i o Oc— tob, in ton-*
fptB* htm fllHM,

66 GVILHELMVS XuVD..
noti ä terra folüm, fei ex navibus cjuotji per aliquot dies quaflatum, vallo jam hie • illicdisje<5to,invocato ante ineurfum per univerfum exercitum divini hjuminisaü- xilio, apertä Vi adortus expugnat, praefi- diarios temere magis quämi fortiter agert- tes, cuminhibere manus iratoium mili- tum in pugnänon poflet» maximä parte caedit. Id factum die x O&obris, cum fereridi auxilii caufä Bergenfis primum,, deinde ipfe Verdugius copiis haud pau- 16 majori bus., quam quas fecum Comes G v i lhelmvs adduxerat,inftru&i eo^ dem accurrilfent, fei fofsis frequentibns impediti,quod cura Gvilhelmi prx- viderat, accederc propius, & impetum SjUSSj" °* are in oppugnatores non poiTent: fcili- nb.äcom. cet ut fpe<5lacores illuftris victorias no- ^unUmn, ftrotum fierent, & dolorem ex eä cape- rent acerbiorem. Vi&oria hac rurfum potitus heros nofter cum anguftiam ca- fteili capti damnaret, eo everfo novurn ibklem longe majus & operibus firm ins ftruere ftatim carpit, promptifsimä 1hb* fum ojperä,quos praemia incitabant,hanc
ad
I

.cComes NASS. 6?
a<3 rem rurfum ufus: necantexidiemNo- vcmb. quamvis morbo coireptus &lec- tulo affixus cum codi ferenitas urgendo operi oportuna arrideret,inde decefsir, copiafque labore jam feflas, pratfkiio, Quantum fatis erat* ibidem reli&cyn hy- berna reduxir. E .Fri.tia Hagam profcc- tuscum in Ordinum foederatorum con- Oratu c#. cilio deliberaretur de rebus in futuram T'J'^/f- xilatem agendis, ipie grävifsimä oratio- Ha i*. »
C r • i • v 1- ccHciho Or*
ne iuant trja hxe: pnmum ut talis ratio A», im f X j e - iniretur, qua ftipendia militibps prompte j J^JjJjJ & finevitio acmorä. perpetuo folvi pol- compka*u fent, in quo maximum ad res benege- rcndaseflet momenturo: deindeut mili- tesadfuefierent fofsionum,aliifqu;e. labo- ribus, quos ufus pofceret, quod «Sc iptls & reip. plurimum efiet profucurunr.ter- tiö ut pulcherrimä occalione prehenfä, quam Devs exbeüo inter Gallos& Hi- ipanos confiato ad .diftine.ndas Hilpaniae *egis vires quaficcelitus porrigere vide- retur, funnmo ftudio, fujrnmis viribus, non, ut ha&enus, tucndis finibus contra haftes, fed invadedis nitro iis,<qu$ho#es
l ■
I
I 2
teueren t.

hßitutum
txerctnii
fe'iiitis.
$8 GVILHELMVS LVD.
tcnereht, bellum gerefetur. Quod ultimo ctü tum non omnibus perfuaferic (eranc cjuippe diverfae diverforum fententiae) tarnen eos aculeos in animos plurimo- rum reliquit J ut anno fequente in eam fententiam decretum ab omnibus fit factum. Reliqua duo facile pcrfua- fit. Verum ipfe jam eo tempore bellum hujufmodi ferio meditans cum re- diflfet ad fuos, hos variis modis in ar- mis exercere , haftas, enfes, gladios majores , fclopcta tractandi rationes monftrare, pedices , equitefque juxtä erudire, acies frequenter ftruere, diri- gere , vertere> promovere , in varias Formas commutare, ad procurrendum repente, ad gradum lubitö inhibendum ut fignificaret dudtor, habiles & prom* ptas facere : praelia ludicra faepe com« mictcre & (erias pugnas adumbrare: de- riique artes Jomnes & difeiplinas rnili- tiae vetcres Romanis & Graecis aliifqtie gentibus bello claris quondam ufurpa- tas, multis jam faeculis neglectas, & ve- Juc obüvione fepultas omni Audio e" te-
ncbxis
I

Comes Nass. 6p
nebiis rurfum eruere, & quäntum fieri poterat, in ufum revocare. In quo nee curxullij nee molefti«, nee labori, nee impendio pepercit: nee hominum fcommatis & di&eriisfalfis, quibus res anter initia (quippe qux infolens plane* cflet, & multis ridicula videretur) im- petebatur, abfterreri potuit, ut ä caepto defifteret: quin im6 eö rem perduxit, üt probata k prudentifsimis & milita- rium rerum peritifsimis quibufque imi- tatores plurimos invenerit » ä nemine verb avidius arrepta & ftudiofius excul- ta fuerit, quam ab ipfb principe Mav r i cio in laudes fummorum imperato- rum,quos piiora & praefentia faecula gc- nuere, fuecrefeeme, vulgocjue credatur, quod tarn clarum nomen, tantam glori- am legiones foederatorum repererint, quod tant« res per eas gefta: , tarn illu- ftres victoria? part« fint, id cum. dueum J^peratorifque virtute bis areibus & in- ititutispotifsimumdeberi:uc vel eo nomine lmrnortali gioriä gvbernator »öfter dignus fit, qui hifee refufeitandis

Ewot'ilU ab heilt rectp*
Vpßtchtum nequicqttam tlb eodem tcnmtum.
70 GVILHELMVS 1>VD.
& in fcenam reducendi&primus autor ex* titer it. Anno fluente mdxc Verdugius c& vix tandem a Farnefio ad fulciendam in bis pambus belli fortunam impetraflet pr&validam Hiipanorum legionem, nu- rhero & roborc praeftantem , refumpto animojUt labentem glorjam fuam rurfunv erigeret, &priorisartni dctrimentafarci- retjedudo exercitu Emocillanosobruit^ öcad'deditionem faciendamadegic.lllino Vpflachtum cum exercitu eode profe&us, in quo ter milk quingentos pedites, tre- centos cquites habebat, caftris illic pofi- tis^ammema -qui Neofilam perluit, atque dauftro ibidem coercetur,tranfverfpag- gerejäftoveliitponteterreo fterncre oc- caepit, ut per ewm re&ä duperein öfter— goam, & fi fofs- ferreti in mediam pene- trare Frifiana fiecitate tum forte laboran- tem poffet. Fidebat quipp« exercitub iuo,necei oecurrere aufurum C<wtutem. Guillielmum viribus inferiorem arbitra— batur. Sed fefeüit eum opinio. Nam Gom. G vi l HßL;M v s Gerüor de eo fa* r aus'fujiaA,.^!P^uefexerf itum .fubitö cdi^ * 1 I xit

CoMES NASS. ?l
Xitnumero quidem imparem (düö nam- que pedicuro millia tantum comple&e- batur,equitum plane nihil) caftracuie me- dio inter Leovverdiam & Doccumum . fpacio pofuit, illic hoftis motum & co- natus expe&aturus. Paulo pdft vero ex Hollandiä equitum centuriis quatuor au- ctus Collumum caftra promovic^quatuor pafT. millibus ab hofte fejunöta. Nee tarnen quiequam hincautindetentatunr amplius, nifi quod velitacionibusleviori- bus interdum certatum. V'terque enim rerumfummam praeho commkeerevere* bacur, cum hie numerum hoftis, ille ro- burhuj'usmetueret, uterqueincerta pr#- liorum, & maxima incommoda,« qua: victum fecutura videbantur, perhorrefee- Tfec. Verdugius veröä vi apertaad fraudem fceleratam rurfum verfus duos eo ^m temporepereuffores m caftris Colluma- JjJSÜ, nis Comiti Gvilhelmo immific, u- G ">iMm» trumque Hifpanum, Iulianum Sanchium &PetrumCordubenfem, ut nefaria ce.de quoquo modo e medio eum tollerent. Hoc fcilicecHifpanis pulchrum & critü,
ut
immi/u.

Btniin'itr
dtrttii i» Btlgio 4Ü-
Pr. Manri' cii, ffiritus a DBO ex-
CitiHHS,
yi GvltHELMVS tvÖ3
uc quos aperto Marte non poflunt, per fcelus cvertanc. Sed uterq ; detcctus, & crimen confeflus, judicio publico dam- natus in caftris iifdcm capite pcenas de- dit. Et jam benignior fortuna, aut, uc rectius veriufque dicam , pronior D e l favor aliis quoque locis miferiä prellbs Beigas fcederatos c$perat refpicere. Nam poft depulfam inteftinam peftem Leice- ilrianam, periculumc[ue a clafleHifpani- cä, que^omnib. vicinis &toti pene Europa cerrori efle ppterat,feliciter fuperatum, & Martis externi vim in Galliam magna ex parte averfam* locum tandem inve- nit,id apud Ordines fbederatos,quod Co- mes Gvilhelmvs nofterhyeme fupe- riore falubriter fuaferat: Sufcitavitque in eam rem Dom invs exercituum fpiri- tum Mavricii principis tunc opido adhuc juyenis^vix-dum annos xxiu na- ti, qui ante »tatem virilem vere virum fe prxftans, primordio annt ejufdem mdxc infigni ac omni aevomemorabiliftrato* gemate, opera pnecipuä fortifsimoque aufu Carolj. Heraugerii cohortis prafe<äi,
ftudioq^

Com es Nass; ?$
ftudio^ucPhilippiNafiTovii patruclis fui • 'ecuperata Breda in Brabantia , vetufto patris fui patrimonio, & caftello Nor- darno non procul iftinc difsito per Ma- tniam Heltum contra CarolumMansfel- oiumFarnefii abfentislegatü cum maxi- jpa clade oppugnätium fortifsime defen- fo cum in Geldriam fe vertiflTet cum exer- Citu, & e regione Neomagi in adverfä Wahalis ripa caftra pofuiiTet, ibidem ad premendameam urbem firmiffimi operis Valium militare fuboculis indignantium hoftmm,fremete Carolo Mansfeldio,per ?ftate extruxi^ei^ tuendo,ac fimul ab in- curfib. Sc tributis vindicando agro Beta- vicovahdum praefidiumimpofuic. Loco Cnodfenbergx nomen vulgo datü. Ipfi Geldria: gubernatio poft mortem Nue- mrn Comitis ante femeftrc extin&i, qui ßergenfifucceiTcrat,c6mifla. Indc inBra- bantiam reverfus per mcnfem Septembre ^«nitaloca complura Sylve, DucaIi,Bre-
Kine ZlT eX ' P £ UlflS HÜ P anis ce P ic ' De - hinc hybernis> finicis,cun<äi%,q U? non
propulfando folüm^fed etiam inferendo
K bello
occnpata.
CaßtUum tx Hävcrfi
firuUum,
*m

»
74 Glhelwiavs Lvd.
bell'o eflent,fummo Ordinum feederato-
rum ftudioabundeparatis,fimulata novä
inBrabantiä aut Flandriam expeditione,
in Geldriam. rcpente rurfum converfus,.
tormentis & reliquo inftrumeto caftrenfi
cum impediment\s,&omnis generisma-
teria adverfoRheno in Ifalam fl. fubvec-
SLT tis, evocato & Tibi junfto jpatraclc Gu-
Mwicto bernatore noftro rerum militanum lon-
™ ,m *" t se pericifsimo conuüique folertifsimo,
validifsimum caftellum in Ifafc rrpa,
Zvtfaniä imminens, aftu mihtum
fuorum fcelicicer hofti eripuit: atque hoc
initio fafto, & vclut adieu fecund* for-
tun*ftncrto Zvtfaniam iplam, ur-
Zutfama/jr tun« apertu ^ v r ,
vmntri». bem prxvalidam ac nobilem,&nac va- '*"* lidiorem&nobiliorem Daventriam ad idem fliimcn fitam, quam tum Her- mannus Bergenfis in partib. Hifpani- eis apprime fervens cum praefidio mcC optimorum militum tuebatur,utramque incredibili celericate & feelicicate dedere fecoegit.'dein inFrifiam cum exercitu per paluftria Haffekana feftinans, cjuoniam reell via per Drcntiam propter Cover-.
diam

Com es Na ss. ?f
diam ä Verdugio cum firmopraefidio in- feflam non licebat, magno labore fupefa- tis inviis, belli Frifici arci ac fedi Gro- ningae obfidione tantum oftentatä (nee cnim obfidere, ac vi adoriri eam tum ani* nuis erat) & portis ejus folummodö ve- Jurpulfatis, Delfsilam caftellum in Dtifßa^ ora Amafi bene munitum. Vpslach- /*«**««, tvm, £moti llam, & quardam ejus «tf«**. agri alia, azftace media, ejeftis Hifpani- cis praefidiis oecupavit: atque hinc dimif- fo in Frifiam interiorem patruele, ipf c cum niuho maximä exercitus parte re- petita Geldria ad depellendum ab obfidione caftelli CnodfenbergiiFarnefium R«wc^- quiexGalliaob motushos Mauricianos Ä". iubuorecurrerat, & cxfo illic feeliciter £•<«**« equitatu Farnefiano, miihifcjue equitum j*S& pme&isinceremptisautcaptis, liberato "" e raucib. belli caftello, Farnefio obfidio- n is metu Neomago,ubi fuerat, & cladem equitatus quafi prarfens adfpeftaverar,
VV1? i nberga WP e fol ° fluniine v vanan, ut dixUb urbe disjungebatur)
in CUtum jam profefto, in Flandriam
K 2 fubit©

Wi ' ■■ fi'
I
Uußtn i» potißttent fceetertto- tum redtf
safium.
n9-
Giliitun mt߻n
j& GVXLHELMVS Lv»J
Tubitoex Geldriäduces Hvlstam ttbl omnib.ad bellum fuftinendum probe in- ftrtiftä, Ordinum fcederatorum reb. vaide oportunam repente mvafit, & opinionc citius in potcftatem rcdegitmedio menfc Septembii. Inde verö excito rurfum cum cohortib.x ii pacrueleG vi l helm o,cui plmimü fidebat,Geldriam celcriter repe- tens Neomagvm ipfum totiuSGeldrie. capuc ex caftello Cnodfenbergio,& majo- rib.caftris(uis terribile in modü tormen- tis verberatum, intraq; dies feptem in de- fperationem a&umpartib. fcederatorum adjungit: ei capto Philippum Naflbvium Guilhelmi fratre prxfecKi dedit. Omnia hej: in Geldria, Tranfifuland, Frifiä,Flan- dnä,rurfumq.,in Geldrii fpacio cficfu et confe&a, ac tum demum exercitus feüus in hyberna dimiflus: gratis Deo publice privatim^ per omnes pro.vin.cias focias a&e.. Anno fequece,quifuit m Dxcn,cum Farnefius cumexercitururfum inGalliam iviffet, & Philip pvs Nassovivs eödem in auxilium regi RhotomagvM ©bfideaci cum cohortib. xx eflfet miffus, '------~" .' prineeps

Comes Nass^ 77
prmceps Mavrigivs & Comes G vil- helmvs ex Ordinum foederatoiü vo- luntate ad pertexeda tamfoeliciter coepu fe accinxere: petentibufq; & vehementer urgecib. Fnfiis darum, ut proxima quaeq; ipforü piovincias infeftaprimüm invade- rentur. Itaq; colle&is undequaq-, copiis,& Stumrtam
exercitu o&o millium pedicum, & mille WS***
_ . .. ?.. . _ • ** —
quingentorum cquitum confe£to cum in- «■«/r«t»* geti bellicorum inftrumentoiü apparatu, & tormentoru majorum numero Steen- vvicvM ultimumTranfifulanx regionis oppidum quidem non magnum,fed ope- rib. & pramdio tum maxime munitum, f rifiar confine obfidione cinclxim, opera in id varia 6c fide majora excitata,turres lignea: novo artificio & novä forma ex materiä ieviffimä ingenioloannis Corn- putiiin altitudincm maximam erecte^ro- tisinnixx,ut huc illucimpelli Sc moveri poiTent; tormetis ingentib, fincintcrmif- fione impendio incredibili oppidum ver- beratumjpr^ter alias fofrionesmulciplice& cuniculi in ipfa ufq; mcenia perducti,pug- nis frequenüb. magno militum laborc
5 l P e ^

I
11 :. t;;
■
\ I
COVERDIA
7$ GVILHELMVS LvD.
per varia diferimina in ipfis meenib. ac propugnaculis certatum, donec tandem pervicax obfidentium virtus fortifsimis pnefidiariis deditionem extorfit. Co- qvellvs prxfidii hoftilis prasfeclus maximam laudem conftantiaz & fortitu- dinis meritus cum dc militib. illarfis,& cc faueiis aut ajgris prineipis permiflu ex oppido egreirus: qiüngenti, in quib. Ludovicus Comes Bergenfis Mauricii prineipis amitinus, variiscafib. in oppido periere. In re gerendä prineipi Mau- ricio, dum ipfe ubique curat, fclopeti globulo mala fuit traje&a: Com. Guil- helmi induftriä, aufifque fortifsimis ve- xilla fo^deratorum in oppidi meenibus primum fixa: ucriufque virtus militaris ad invidiam ufque ab hofte Coquello laudata. Oppido capto die xxxvm poftqua obfideri ca?perat,& munitionib. inftauratis, praefidioque illic, quaneum fatiserac, reli<5to, pofeentib. nuTum iif- demFrifiis, & annitente Comite Gvil- helmo, fublatis caftris Coverdia in aditu Drentiae petita , cui defendend«
pracerac

Comes Nass. ?p
Tpvxent tum cum cohortib. aliquot de- lectis Fridericus Bergenfis. Caftris il- lic pofitis &initio obfidendi oppugnan- dique facto, iifque, qui inoppido erant,, ut id tuercntur, in arccm compulfis, Mauritius reli&o ibi cum Frifiorum & VI- trajectinorumlegionib. patruele Gvil- h e l m o, cito itinerc cum caeteris copiis in Tuentiam profectus Oetmarsvm Oetm*rf*m tenui prxfidio munitum adoritur & oc- *.*■ **"•" cupat; Oldezelam tentare non aufus,ne ""»• tempus hcic perderet, non minus celeri itinerc in caftra ad Goverdiam revcrfus patruelem fummoftudio intentum ope- ribus ad prcmendos obfeflbs reperit. Tumver6 majore vi conjunctis curis & operis a&um, fepeque acritercum holte certatum: munitiones ejus extra arcem velut antemuralia propugnacula, quas plures ante noftrorum adventü Bergenfis inftituerat, per vulnera & caedes oppug- natx expugnatxque, prejidiarüqj omnes in arcem confugere caa&i. Interim & ar- eis Valium ac propugnacula tormetorum magna vi, j a #ib, i nnumer is cpaiTata ad
cerrorem

I
i
Verdtt^io ntißh ad libtran~ dam ebfi' diotte (."•• vtrdiam-
lo GVILHELMVS LVO*
terrorem obfefsis incuticndum, & dc<3i- tionis confilium extorqucndum. Sed hi & numero & robore fuo freci, omni- bufque reb. adjjfuftinendamobfidionem Sc propulfandam vim abunde inftru<^i, fine ullo timoris indicio perleverantcs, in obfidentes vieifsim tormentis fulmi- narunt, 8c feroeifsimis verbisdededitio- ne loquentes rejeeerunc. Nam pmer- cjuam cjuod fuis adhuc virib. fidcrent 3 ä Verdugio auxilia fibi Ventura non dubita- banc. Norant cjuippe, cjuantum ad tuen- dam Groningam, öc omnia, c]ux ad o- riencem Rheni reliqua Hifpanicis eranr, confervanda, imöad totam belli Belgici fortunam fuftentandam intereifet, iftum locum non amitti, vix ut Daventria aut: Zucrania 3 aut Neomagum tanti fuifle putarenrur. Multö minus id ignorabat ipfe Verdugius. Itaquc fummo ftudio ab Ernesto Mansfeldio, cjui tum Fat- nefii abfentis locum tenebat, dein ab ipfo Farnefio ex Gällia in Belgium re- verfo expofitisrationibus contendit, ut hujus rei'c^ufä majores militum copiar
ad

Com es Nass; Si
ad fc mittercntur. Mifsique ad eum lunt pnmum pedites mille^ cquitesfep- tingenti, 5c hos ä pancis diebus fecuti pcdites ter mille, & in his legio vetc- rana Hifpanorum , equites o&ingenti. Quib. cum addidiflfet Verdugius, qui fub r<rJ*giie*i ipiius imperio jam ante degebanc, un- "**** dequaque convocatos, & iatis validum exercitum confeeiflet, itinere per Ben- themenfem agrum fa&o re&ä Cover- diam duxit de vi&oriä nullo modo du- bitans, prafertim de omni conditionc callrorum noftrorum,quä valida, qua infirma eirent, qua: vigiliarum, qua: fta- tionum ratio, qui ubi tenderenc, accu- ' ratifsime ab hominc infido didiciirec. Et jam fuperato ponte, quo Vechtis am- nis non proeul Coverdiä fternitur \ &c ordinibus ftru<äis.,utquofqueremag'gre- dt volebat, indufiis candidis toto exer- citu velato., ut per noctis caliginem confpicere fe, & mutuo ncfTe poflent, ei, noftc, quasdiem xxvn Aue.antccefsJt, c < 0 " !*~ pnuiquam illucelTcret , in eam caftro' Ä tum partem, q u ä equites cum duabus j^g
L peditum

mmmtamm
iu
8l GVILMELWVS LVD.
»editum legionib. tendebant, quodjd tuis reb, optimumexiftimabatjimpetunv fccit, ufufque tantofilentio eft, tantaque celeritate, ut priufquam quifquamin ca- ftris id animadvetteret, panci, qui ante alios audaciä 3c velocitate pedum vale- bant, in caftrorum vallo confifterent & altifsimä voce ad animandos fuos, qui fequebantur, & turbandos terrendofque, qui in caftris erant, conclamarent,'X'/£?0« rla t <-vi£lori*. Quos magno numero proxime fecuti maximä vi impreflione facta, foflaque & vallo caftrenfi fuperato horribilem damorem per tenebras noctis, qux nondum abceflerant, fuftulerunt, & vigilib.acproximis quibufque, qui ex ftratis provolabant> trueidatis, ingentem terrorem totä illä caftrorum parte diffu- derunt. Ad quem tumultum clamo- remque excitus fubito Comes G v i l- tnicom; helmvs, qui cum principe Mavri- u edrit c.iom caltris majonbus tendebat, re- ftt«t(rgefl*. pente in equum fublatus iftuc advolavit hoc animo , ut aut hoftem expcllen- 4um,auc pugnandö morteai oppetedam
fibi

Comes Nass; 8j
fibi putarec. Nam difluadentib. aliis folus pene cum Frifiis fuis obfidend* Coverdiac fuafor & autor fuerat, ac vix muH rationum contentione id ipfum obtinuerat. Ad locum igitur cum , ubi inpericulo res erat, delatus^animatis voce & exempjoiis, qui vim invadentium, pugnamque tumultuaiiam ae-gre fuftine- bant aeeepto gravi vulnere (glans enim ei£? plumbea iclopeto emifla oblique Jateri ^ ra ' x "" r ejus infra coftas impafta juxta umbili. """"'"'^ cum c ventre exierac) nihilo fegnius imperatoris partes obiens, cquites, quos reperire paratos poterat,duplici via quam celerrime caftris exire, & utroque ä Jäte« re territare agmen hoftile in caftra fe in- rerens, & ineurfum minari jufsit. Quod tum alacriter equites feeiffent, & hinc illinc velut impetum in tranfverfos da- tun cum clamorc & ftrepitu quam maxi- mefeoitentairent, & ipfe interea intus Ja- b *ntib.ad«ffec, &cum adveiuu FrificaiÜ coiiorti um> quas fequi ex caftris majori- PUS prajeeperat 3 pntlium jam gravius Cieret, repretT Us f crvor Verdugianorum
Li in

liHII i
GviLHELMVS LVD.
in caftra ingrucntium, ac vis in ipfis ca-' ftris jam depugnantium elanguit. Si- mulMauricianis quocjue haud parvo nu- meroaccurfantibus & fuppetiasferentib. (omnes enim jam inarniis eranc,& prin* cipccurante tota* legiones in aciei mo- dum incra amplifsimorum caftrorum ambitum, quafiad pugnam parat? fta- bant,paucis tantum^quotin eam rem fuf- ficere videbantur, ad tormentorum cu- ftodiam contra obTeiTos relidis) quot> quot caftrorum valliim ingrefsi erarit,auc circtim vallum pugnabant, occidionc occifi funt. Vix-dum eo periculo de* pulfo, Verdugius per patentem campum acieiri latum extenia accedens , velut Corona caftra circumdaturus hie illic va- lidas manus ad perrumpendas caftro* rum munitiones emific, ipfe mox cum toto robore fecuturus, fi res fuccederec. Sed ominib. locis prineeps M a v ri c i vs^ Sc patruelis Gvilhelmvs quanquam faucius & fanguine adhuc madens>vulnerc nondum obligato, oecurrentes, & fecurn
foxeifsimos quofqj trahenecs faciliori Ja-
--------------- : , boxt

COMES NASS. ty
. bore venicntium impetum repreflerunr, & latiorem eorum caedem ediderunL Nam & diefcere jam carperat, & omnes in pra?lh cranc parati, & ictus cerciores in hoftes indufiis albentibus confpicuos, ac a noftris diftinctosdirigebantur, ut vere,quod commodo fuoruma Verdugio inftitutum fuerat, itfdem in exitium ver- terec. Tum demum mukis fuorum »r,/»*;«» amifsis Verdusius pedem referens in di- *****££? tionem Benthemenfem, unde venerat, «nm/"**«- ientim ie recepit, non aulus denuo ror- {(l i lU •• tunam centare , & Mavricivs fuos vi&ores , peiTequi vi&os vehementer cupientes, &copiamejus flagitantes, ne vi&oriam corrumperet, aegre admodum inhibuit: G vilhelmvs veröadinfpi- ciendum curandumfy malagmate vulnus> cujus dolores, dum fctbuerant certamina ac labords, minus fenferat, contcmpferat- ve, in terricorium fuum fe contulit. Id mundatum cum grave quidem (ab hypo- cnondrio cnim,ut jamdixi, propeumbi- jicum peiftri6tis inteftinis cxibat) fed non Ictkaka mcdicis & cbirurgis repertum cf«

ffTT
Ttrvicacta frtefiiii ob' ftfn in tuen* tio caftel!* C*verdiar
09.
ftrJuginp tum exttci"
lu in cnjpf Oum taftro- rum rtvtr- /«« nihil
86 GvitHEtMYS Lvo.
fet, & patruelcm Mavricivm, &fra- trcm P h i l 1 p p v m, eodem forte die ex Gallia reverfum, & proceres rnilitum6j prefectos & totum exercitum gaudio af- fecit. Mox ad opera contra obfeflos inftituta, & fulmina in eos jaciendajftu- dia rurfum verfa. Perfiftebat enim in pugnandi propofito pertinaci, opcraquc opcribus intus opponendi labore Fri- dericus Bergenfis , nihil minus exifti- mans,quam Verdugium & veteranos Hi- fpanos cum legionibus aliis tantam rem tanto fervore ac ftudio cceptam , ob quam tarn magna impendia fa<5ta,itine- rum tarn longi 6c molefti labores fufce- pti fuerant, tarn leviter efle deferturos. Quo animadverfo Verdugius velut pce- nitens receptus fui fexto.pöft die,qui crac Calendarum Septembris Iuliani 3 cum omni exercitu in confpe&um caftrorum & arcis obfelfa: rediit, ac acie inftruc- tä j quafi ad praelium provocans princi- pem Mavricivm, cum praeterea per totas horas feptem nihil movcret, Fride- rieus Bergenfis id confpicatus, &indici-
■ i-ji
.
um

Comes Mass. 5/
um fra<5lorum animorum interpretatus, etiam ipfe de fortuna defperare incipiens per minifttü fuum tympaniftam ä M a v- R ici o copiarn petiit mittendi internun- cips ad Verdugium, & in eventum re^ fponfi ab co venturi conditiones dedi- tionis fibi honorificas & commodas pro- pofuic. Quibus plerifque ä Naflovio ieje(5tis,prxfertim de internunciisad Verdugium mittendisjamipfus quoq i pror- fum animo dejectuspofitäferociä ad alias defcendere coa&us fiiit, qui tamfuperbc ante dies aliquot mentionem omnem deditionis repulerat. Poftridie igitur Calendarum cum prxfecto Enzio 6c mi- r -««»™ litib. quingentis (totenim ex nongentis %mZ fupererant)eereflusarce, tormenta.com- **&•***; meatum omnem copioium Mauncio & g*»f. feederatis reliquit. Verdugius cum fortuna rixans & indignans, dolenfque in fines Benthemicos rurfus difeefsit. Hanc quipp c jaöturam magnis urbibus ante amifsis majorem duxit. Nam arx fitu oportunifsii-naad tuendas reliquias inhis X C15 ^cnumlocis regieic>rtiwae,& operib.
iöngi
II
pr. Maurici»
T.Z. ö'

pw-
■Txertitttt
f<*Jtr4toru petemt G<*/- i/rf re%c ad ifalam er Rtttnumfli duÜM,
Cmßlia Fri- /ivraw, (nbi~ gendtGrt-
$8 GriLHELMvs Lyd.
longe munitifsima erat, &pr3sfidio acU huc firmo, & commeatu abunde inftruc- ta,utcaperecamfupra vires foederatorum clfe arbitraretur. Et in pradiis his fen- ferat, foederatorum legiertes dikipHnä Guilhelmianä & Mauricianä inftitutas formatafque, ac laboribus exercitiifqu« perpetuis induratas Hifpanicis veteranis non folum inferiores nonefle, fed longe etiam fuperiorcs. Cov erdige eußodia annitente Guilhelmo, frufträ obnitentib. Tranfifulanis, Frifiörum praefidio eftper- miiTa: munitiones magno labore cele-< riter refecTae. Exercitus utriufcjue ob- fidionis laborib. 6c incommödis ftlTus in hyberna duci-quidem merebaturj fed Gallias regis rogatu ad diftinendos com- munes hoftes iub fignis a Mauricio 6C Guilhelmo & Hohenloo ad Ifalam 6c Rhenum duetus, ac poft aliquot demum feptimanas in hybernadimiiTus fuit, Sed nihil a&umFnfn pucabant, nifi belli arce G roninga iubaetä. Itaque etiam ante reditum Gubernatoris ex caftris snenfe No.VembriQoa&is comitiis dera-
tionibus

Com is Nass: tp
cionibus huc fpectantibus deliberarunt: placuitque iftä ipfä hyeme novas muni- tiones locis proximis circum urbcm ex- ^tare^ omnique ex parte prxfidiis mi- litarib. eam cingere, atqueita cunda im- pedita ei facere. Verum inania omnia a multitudine belli imperitä de rebus belli decretaj & hoftib. ante quam amicis cognita. Quapropter reverfo guberna- c A e *r ,l] * r *~ tore dehberatio cum paucis, cjuibufcum «12H? debebat, retexta: valuitquc demüm hxc lcntentia , ut dum princeps M a v r i- c i v s alibi perduelles Gertrudifber- genfes domaret , Gvbernator lo- ca idonea cogende. in ordinem Gronin- g*,qu? contra hoftium vim defendi pof- (ent occiipaiet communiretq,. In quam »*** rem dum iummo ftudiofc induftriagu- Ur c< "»"« bernatoris cunfta parantur, ecce domi SÄ inopina tempeftas in eum furrexit auto- & umm nb.fummis in rep. viris, iifdemque pa- *"*amantifsimis, quorum conhliis in rebus maximis ante alios ipfe folebat
«m, ?* . CX difcr epantiäfententia- rum, dum aliud hie, aliud Uli reaumv

mitat Com, Cuilhilmi,
OO GviLHELMVS LvD.
& e rep. efle cenferent, hie ad aquiim 6c bonum,. totique focietati ftt'deratorum congrmim , üii ad id ,quod provinciae fliae utile & reb. ejus augendis commo« dum erat, magis refpicerent. De qua plura dicere hoc loco non libet, ne memoria rei parum grata?, quam fepultam ipfe vivens potius cupivit, ultra quam necefle eft refricetur. Hoc folum prae- terire non debere me puto, non magis magnum & forcem animum in bcllo, quam excelfum & veregenerofum, ac in dimittendis offenfis, reique publ. condo- nandis egregie promptum,manfuetumq;.
& tarnen confervandi honoris flu, atque illuftrifsimi nominis minime negligen- tem, denique affectib. fuperiorem in hac procellädomefticä demonftralTe. Ete- nim cum contentio h$c eum jam prope in procinetuagentem, &nihil minus ex- pe&antem excepiflet, & ut in lubitis fie- ri fere.folec, generofam mentem ejus ini- tio non parum commoviffet, tarnen in- ftruetis jam& paratis omnibus, quas ad expeditionem pertinebantj & anni tem-
pore*

Com es Na ss. ?i
porc, c^Üqne commoditate, ut res occi- peretur, pofcente, permde ac fi nihil fibi SSSSü accidiflet, clairem minorum navium ad w»,;«w«-
* • c cutanea 0*
ve&andum militem & matenam conreo munin*»* tarn ingrcflus,& perproxima maris ?ftua- jHJj'JJ; ria in Amafum , & ex Amafo in finum iw L w»u. Dullartum devectus, qua per claqftrum amnis ex Monafterienfibus veniens, & Weddam arcem agrumque Belling« vvoldivm irrigans in Dullartum exit, illic locum extruendocaftello coepit, p« quod & clauftrum illud,& viam milita- rem, & commeatuum importationem in poteftatc habere poiTet. Q,u od Hifpa- nici videnres, qui totameam oram tene- bant, conflatis iubito copiis quam pote« rant maximis, dueibus duobus fratribus Berce Comitibus 3 Hermanno & Fri- derico, caitrifq; in proximo vico magno & frequenti VVinfcotä pofitis, fummo ftudio acoperaimpedire id ipfumannifi uint. Incurrere in NalTovianos operi intentos, eofque prxliis laceflere, atque omniafacere,qua: turbandis iisefleputa- baot: adhasc adterrendos diftinendofvc
M z laboian-

■■HP
yt GviLHELMVS LVD.
laborantium animos vallum ad amnem cundem paulö inferius VVeddana arcc tumultuario opere cxcicare imponendi prxfidii caufä, numerum quoq; militum cuftodum arcis ift'iirs augerc. Simul vero Verdugius , ut ab inftituto N a s s o v i- 4 vm abftraheret,in provinciam ejus verfus* levitt x primiim in Scoteranos,deinde majore vi & aufu in Oftergoos fe infert, & vicos tresincediis vaftat, quorum fumus & flamma ex vaüo urbis Leovvcrdias pro- cul confpici poterant. At ille propo- fiti lui cenax, nee minus cautus in bel- lo quamfvmis,ädimicationibus nonne- ceiTariis fuos continebat, cceptoque infi- Gunfirs «- ftens,atqueopusledulöurgensinfpectan- Veu.T^ tibus & frementibus hoftibus numero & tlflVu^m» 1 - roborc fuperantibus ad eum id modum ttßtum. perfeeit, ut defendendo loco contra fu- bitos & tumultuarios aflultus fuffice- ret: velut aemulus ea in re patruelis fui Mavricii prineipis , qui eodem illo tempore fuboculisMansfeldii,totiufque exercitus Mansfeldiani, qui Mnuriciano ^uo^j haud paulo major erat, Monier
GertäT^

Comes Na ss. fy
Gertrvdis terra mariq; quid indagi- nc cin<5tum preiTi.imqi in poteftatem re- •degiü. Sed fic fere accidk, uc nihil tarn recte fiat, quod non reprarhenfores fuos inveniat; cjuod tum quoq? verum appa- ruit. Nam cum in his tttet gubernator, ***" **- & rem rortuer ac rdiciter gereret 3 exti- ,t BeÄ «*. tere cjuidam ex iis, qui nuper animum ejus domi turbaverant, qui fimultate eä- dem abrepti eum tradu:erent,& velim- prudentia? vel malevolentia? infimula- rent, quod non VVinfcotanum vicum potius,oppiduIo nondifparemj & caftris cum primis commodum oecupaflet, & munitionib. circumdaret: id fcilicet nihil aliud effe, quam tempus rei geren- d$ idoneum pariter, &fumptusingentes perdere,atqueinterim provinciam^uam tueri debebat, incurfionib. hoftium pro- ftituere. Qua! cum ex fuorum liceiis ac- cepitlet G v ilhelmvs gubernator, re- heiüs ia opere & prarfidio (erat enim opus nondum conlummatum) vm mi- htum cohortibuSjCum caeceris ex-Belling-- V-Voldus Lcovverdiam fcftüius repetüt:.
M 3 atqiieJ.
'El
v.

pTT*
Optrtuni icmnicann Co-verA* Vtiportatui,
■FaBum
94 Gvilhelmvs Lvd;
ntque ilüc expofitis confilii facticjue fui rationibus, & obtre<5tantium imperitia, aut finiftra afFectione demonftratä, cum audiret Verdugium rurfum impreffioncm in Frifiam parare, feftino labore excitata tria nova caftella diverfis locis, praeter Lecanum fuperiore autumnoextruclum, ei objecit, ä propofitoque eum abfter- ruit. P6ft cum animadverteret in hoc effe eundem, ut commeatUj qui raref- ccre cceperat, Covcrdianos excluderet, in eumque fincm prafidia hie illic per Drentiam difponeret, cum exercitu pe- deftri Lecam profectus, atque ibi ca- ftra metatus, qüafi agrum vicinum in- vafurus, illum in fevertit, atque interim multis modis ludificatus veteranum du- cem egregio ftrategemate per equites Steenvvicum fe conferentes, quafi ad prineipem Mauricium ituros, ex co op- pido annonam aliäcjue praefidio hecef- laria feliciter intulit. Dein auxilio ac- ceptis a M a vric 19, qua: ab eo roga- verat j xx peditum atque vm equitum vexillis duce P hili p po fratre, atque
additis
!. i h , ■ ,

»itutawtar»
tp'mumundä'
BurtW<!*Wi
Comes N ass. 95
addicisfuis eFrifiäcohorcibus validis xu, Suöllä movens, quo Mauricianis occur- % x p t r„\; t . reratj Eidib. Augufti Gramfberga, Veen- W™ 0 ™- brugga, locilque aliis ex mnere occupa- tis, poftridie tum Emmam Drentia; ve- nifTet, exploratis, & difficillimo itinere fupcratispaluftribus,c)uac eä parte Dren- tiam a V Vcftervvoldiis dirimunt, a" biduo Weddarn venit, eäque & Slochterä re- pente captis^ & prxfidio levi munitis, fpontancä etiam fugä Italis, qui VVin- feotam pro holte tenebant, dilapfis, Bvrtangam celeriter contendit.» lo- cum in longo & uliginofo atque invio tractu paluftri fitum,quä VVeftervvoldiis Monafterienfes objacent, arenofo, fed angufto tumulononnihil fe offerentem,. quem ante aliquot annos in eundem fi- nem Sonnojus militum prarfe&us fub principe Guilhelmo Aurantio vallo ex- citato firmaverat. Eum tum defertum, & fine vallo jacentem repente metatus vallo novo & latifsimäfofsä\,cumquinq; »/gru* propugnacuüs ex terrae aggeftu circum- »»«» * datum cafteUi in modummunit, fixiffy
rcntonis
I

Verdufiu* triminntio" ;Mcs Granin-
9 6 Gvilhelmvs TLvd;
tcntoriis, ac cafis militaribus, älüf"^. xdi- iiciis caftello neceflariis cxtru&is, pracfi- dio aliquot cohortium commendat, & cötra quofvis hoftium afFultus,& quam- libet oppugnatorum vim propter fitum in profundis paluftribus tutum facit, vi- amcjue illam poftremam Groninganis quoque claudit. Hoc opus etiam modi- cäaÜquäurbe captä ad bellum his regio- nibus exterminandum potius eft habi- tum. Verdugius interim circa Gronin- gam he/ensj nee aufus diferiminife con- genfanper. tra N a s s o v i v m commictere ob copia- mm luarum paucitatem, expectanlque majora ä Mansfeldio auxilia, quxjuifii regis Hifpanias ad eum mit.tebantur > non potuitGroningenfuim criminationes ef- fugere : eum feilieet dicebant fedendo ad urbem, & nihil agendo^öc de incie- mento exercitus non laborando fortu- nam regis & iuam perdere, hofti faculta- tem claudendiaditusomnes,&: Jommea- tus avertendi concedere, & (i verum dice- re liceat,cum hofte cölludere. Ille vcr° fatagere quidem, utfe purgatum redderce,' 1 loa

ComIs Nass; $?
Ioca per agrum hie illic munire,mllitem ad invehendum ex agro in urbera frume* tum, quod vetitum agricolis a NaiTo- viis erat, emittere, fed actum agere: do- nee undem de excrcituexBrabantiä ad- ventante cum Friderico Bergenfi nuncius animos omnium crexit. IsFri- Fr«/*«** dericus per Monafterienfcs magnis iti- JS'J^S* neribuscontendens, ut per viam Burtan- *'*■ Gro ? giam in VVeitervvoIdios , Sc agrum reh- «fo«*. quum Groninganum penetraret, cum in itinere cognovilTet locum illum muni- tione & prejldio jam oecupacum efTe^ver- fo in Tuentiam curfu Oetmarfiam invafic ccepicqj: mox per Benthemios tranfiens declinatä Coverdiä per Sconebecam duobus pafluurn millibus inde disjunc- tam,quod per aeftatis autumniqj ficcita- tem perpecuam tum lieuit, quanquäm diffieiii nifu ac labore paluftria emenfus inDrentiam pervenit, Groningamqj fe- "inans ibi cum Verdugio fe conjunxit. Tum deliberatum inter eos,quid maximä facto elTet opu- v ibitis in confilium fenacus deketis, .pnmilque duobus,qui
N Bruxcllam

K
GVILHELMVS LVD.
Bruxellä ad petenda quam maturima au-
xilia mifsi fuerant, 5: tum cum Bergenn*
Conß*v t T' & i?^ s auxiliis in urbem redierant. In-
d*gutr<ir$ terplures valuit potifsimüm Wxc fcnten-
w£c»)mm t ^ ^q ^ o modo id fieri polTet, Comes
Gvilhelmvs ad committcndü pr.-e- lium plenis & apertis aciebus pertrahere- tunfi fieri non poltet, ut in provinciam ejus Frisiam exercitus duceretur, & ea quam latifsime & fcedifsime ferro, flam* mä, direptione affligeretur. Et fi nee id fuccederet ob vias impeditas, ut tum faltem per paluftria Drentiam terminan- tia ad Sconebecam via, quae exercitui quovis tempore pateret, {terneretur 4 atcj,' itapr^fidium Coverdicum feederatis red- deretur inqtile. Verum ad levandam urbem anguftiis prjefentibus, atque ani- mos civium erigendos, placuit caftell* proxima,quibus commeatus importatio prohibebatur,invadere, atque hoftem ifl" ■WiSvitUu* ^ f u bmovere. kaque copix bipartit^> AdotMrd. i ab urbe mitte. Fridericvs Bergenn» *rSjJ*. cum fratre Henrico,. qui cum eo in uf* £" M ^'* < - bem venera^ in Huncfgonios verfus val-
i.^S'alM.'a&nt.M,-.... .1,,^:,.,..,■■*■

. *"*^"*p=
Cömes Nass; 5>3»
Jum ad clauftrum aquarum Adovverdia* num pofitum inripäHuncftamnis, qnod ä Comite Guilhelmodiidumoccupatum prxfidio militum cxx virorum fortifsi-. morum tenebatur, tormentorum fulmi- ne pethum, magna vi oppugnat, &bis cum ftrage fuorum rejectus, tcrtio de- müm impetu fupcrat » & crudeli cxdc prejidiarios omnes interimit, locumque militi fuo tuendum tradit. Longius ve- ro progrcdi eäparte, äliafcjue fcederato- rum munitioncs tentare non aufus, agri- colarum rebus in fpolium verfis in ur- bem redit. At Verdvgivs cum maxi- mä exercitus parte in Duerfvvoldios A$\*^ profe&us vallum Slochtcranum non fi. ne labore & fanguine expugnat. Inde prxfidium, quod Winfcot« eratj oppu« gnatumdedere fe cogit,VVeddanam ar- cem tormentis concuflam trucidato prar- fidio capit. Atque haec ab eo dierum ieptem fpacio gefta. Tum Burtanga
• rU n, ra ,i tentad > c2ceris quoque caftellis
in Dullarti & Amafi orä rdiftis, fremcn-
tecivuate Groninganä in Drentiam fc
' . N z confert.

100 GVILHELMVS LVD.
confert, copüfque omnibus eodem venire jufsis Suidlaraeprimum confidet.Ibi «w*JT#i- cum audiflet Com. Guilhelmum Tol- SiST Berti in Fredevvoldiis non longius «rr«rJ»i« quam quincj; pafluum roillibusad oc- *'** cidentem ab urbe Groningä caftra habere, deqj eo loco municndo cogitare, eodem eciam ipfe cum exercitu contendic, fperans aut occupaturum fe eum illic,& ad prejiandi necefsitatem adadurum, vi- ctoriamqj reportaturum, aut finepugnä deferto loco in turpem fugam efle datu- rum (numero enim militum longe illum fefuperare norat) & utrumcunq; accide- ret,idinftaurandaegratiae&: bononomini apudfuos, äugend* gloriac apud alios profuturum fibi exiftimabat. Ac Comes Gvilhelmvs de confilio ejuscertior factus, virium fuarum haud valde firma- nim Tibi confcitis, & femper a preeipiti audaciä in cafibus hujufmodi, in quibus non tarn ipfius quam reip. fortuna in dif- erimen trahebatur, abhorrens^ne prejium committere loco aperco,& fibi minus cuumhofti commodo neceflum Kaberec,
maturs

I
Comes Nass. ioi
mature ante hoftis adventum inlocum tutiorem.,atque ad excipicndam fuftincn- damq,- hoftilem vim magis idoneum re- cipere fe cum cxercitu cogitabat. Verum cum aliam efle mencem eorum,qui, Utk cofiliis ipfi eilende Frifiädecretofuorum iftuc venerant^cognofceret, agedum, ait, cxpemmur heic fortunae aleam,quando- cjuidem id vobis e rep. & fcederatorum di- gnitateacgloria efle videtur. Ego dabo operam,utomnes cognofcant,me nonde periculo meo 3 fed de rortunä publica fol- jicitum caftra movere voluifTe. Statt mque vallo fofsäque caftra pnecingi pro anguftiä temporis prxcepit. Poftridie cum jam adventare hoftem,& explicatä aciein confpe&um fe dare,per explorato- res,& eos,qui inextimis ftationib. erant, nunciaretur, ac mox fidenter pedcm in- ferre ex ipfis etiam caftris confpiceretur, üdem,qui manendum efle,& boftem illic cxpeclaudum pridie cenfuetant, pavore lubito correpti abcundum inde, & exer- citum difcrimini fubducendum,caftrac|ue ad fiaes provincix fu$,loco magis tuto,
N i at^uc
Die i> Sep- tcmb.

102 GvItHELMVS LvW
atqiad eam contra hoftiles incurfuspro;
tegcndam magis oportuno Agenda cum
deploratione periculi patriae pene iamen-
tabantur, homines cafuum belli ignari.
Tum gubernator Gvilhelmvs: fe—
rum hoc jam, heri quod fuiflet tempe-
ftivum, & fortunar public« utilifsimum :
nunc repentinus diiccflus turpiserit tre-
pidar fugac fpeciem'habituruSjanimofq,.
hoftium augebit* nobis minuet : quin
imb & toti exercitui huic, & Frifi« erit
perniciofus. Nam ubi hunc locumag-
gcre jam & fofla praecinctum reliqueri-
mus, hoftis, qui vicinus eft, & numero
militum, ac equitatu potifsimüm prar-
valetj poftremorum noftrorum tergis in«-
herebit, ac totum agmen turbabit,coge-
murcjue aut iniquiore loco, quam hie eft^
& acie tumultuarie inftruetä, ordinibus
confufis cum eo dimicare, aut in aper-
tam turpemquefugam nos dare: & quod
extremum fpei noftrac efle poterit,fi in-«
columes, fineejue clade ad fines noftros
pervenerimus, prius tarnen aviduscer-
taminis hoftis nos obruet, quam caftm
re&c

Comes Nass. lOJ
refte metari ac munire poterimus. Ex-
crcicu vcrö hoc caefo aut difsipato quae
fucura fit fortuna provinciae noftrae vof-
met expendice. Quapropter hie per-
fiftendum jam nobis, & ceitaminis alea
fubeunda, (1 exercituiconfulere bene, 6c
exitium certum a Frifiä averterc volumus,
Interim Verdugianitxplicatis vexillrs pe-
dicum xxxv, equitum xv, atq* acie di-
rectä, velut pugn« avidi propius acce-
dere, Sc ad vallum ufque feftinare, Ver-
dugius ipfe difeurrere in cquo, rei ge-
rendas ordinem dare, milites animare»
flrenui imperatoris officium £acere, vic-
toriar fpe plenus,ac pene certus: fed cum
yallata caftra inopinatö comperit, non
pmim turbari, animo tarnen non defi-
cere. Comes vaö Guilhelmus egregie
quoque eo temporis momento munus
prudeutis & fortis imperatoris praeftare
huc iiluc volitare, ordines difponere,pra%
cepca dare, animos addere, hofti caftro-
tum vallum invadenti oecurrere ac refr-
ftere, turmas etum equitum aliquot in
Vexdugianos caftiis infukantes, & pugnä
nünitantes v

VtrJugtM turpiur Toi- btno receMt in Drtniii.
Com. Gud- helmi prüdem ctnfill- um.
ytrdugü (o- ßti* ty (»- niim de ob* fUcni» C«- verdij.
Ü04 Gvilhelmvs Lvd;
minitantes,Philippo fratre duce e caftris emittere, eofque vclitando diftinere,tor- mentisquoque campeftribusecaftrorum vallo in eos tulmlnarc. Quo modo for- titer agendo hoftem ita conterruit , ut eodcm die horä tertiä pomcridianä ad filvulam Sigeri,unde venerat, fe recepe- rit, qiucirciterhoram ix ante meridiem iftuc accefTeratjplus dcdecorisquämlau- dis confecutus. Euni abeuntem cum perfequij 6c agmen poftremum carpcre alacerrimiquique ecaftris cuperent praeter laudem fpolia quoque iperantes, a* prudente imperatore dubios cafus certa- minum infidiafque metuente funt.pro- hibiti: idque ipfum ab eo,qui rei iftius de hofte perfequendo prxcipuus autor fuerat* Francifco VerioBritanno, vetera- no duce, pöft re melius confideratä, ut fapiensconfilium efl: collaudatum. Res hacc geftadie xix Septemb. luliani. Ex- ercitus falvus falvärcp. ä Comite G v 1L- helmo omnium bonorum laudibus celebrato in Frifiam eft reduetus. Verdu- giusinglorius,& cövitiis Groningenfi-um
confputus

Com es Nass; io?
confputus Suidlaram cum füis rediit, & cum aliud jam non poflet, in fuperiorem Drentiam fe conferens caftris ad Cover- diam pofuis velut eam obfidionepreffu- rus, vie_ nov$ perpaluftria fternend? ad orientem Coverdi?, inter Dalam proxi- mutn vicum & Camphufium fe dedit ad- verfo folo cceloc],-. Nam utiacftasimmo- dice ficca conatibus ejus fub(ervierat,ita autumnus ingruens tempeftatib. & plu- viis immoderatis, qu$ hatfenus circa oras arftuariorum & fiuminum pervia uteunq,- fuerant, propter inundationes atqueim- bres frequentes invia eeeperat facere. Et quanquam exercitus partem iftac per va- na incommoda ad obfidendos utroej; a lacere pra?fidiarios Coverdianos tradu- xic, tarnen actum egit. Nam&Comes Gvilhelmvs paulbante commeatum denuö in arcem, ipfo nequicqukm prohi- bere conato, curaverat inferri,& eeeptum fternendas viae non eum,quem ipfe fpe- raverat, iuccefliim habuit,& Philippus Naflbvius commeatum ex urbe in caftra ejus miflum intereepit. Itaque velut
O defperans

Ytriux'itini Vrentmot,
quos tuen rtehebawt, tnifere ttffii'
Htm ptr **
Ü9i fit ii sgr» ViftUnAtiQ,
f es *p*l Vrißeripil' dt») a (om, GmlHtlm» ftUtttr %>(•
JOÖ GVILHELMVS LVD.
defpcrans obfidioncm tum defemit, cum interim milites ejus omnium rerum ino- piilaborantcs, & inediä prefsi,qui morti &morbis fupcrcrant,& fuga delapfi non erant, velut famelici milvi, ornnia per Drentiam infandä direptione foedarunt, latiufque & crudelius regüsfubdius.qm- bus tuendis mifsi erant, quam .hoftibus feederacis, nocuerunt. Qu rum exem* plum imitati,qiü ad urbem Gromngam fedebant,ex fenatus voluntate,omnia per vicinum agrum, quem peicurrere pote- rant, in prxdam verterunt, pr.edamque in urbem importarunt. At Nasso- vi vs Frifia? vicinac gubernator,dum Ver- dugius Coverdia: nequicquäm adfidet, exercitus für magnam partem navibus impofitam , quod ei tutifsimum erat, emenfus xftuarium & Amafum,ac Dul- larti finum ieeundo curfu Bellingvvol- dam in caftellum fuum fecum vehit. In- de Weddam arcem fine morä petens,cum iftuc venitfet, abfque tormentis, abfque vi pre^fidiarios c l fola verborum denun- ciauonc ac comminaeipne percuUos fe ------- dedere

Com es Na ss. 107
dedere cogic, & quicquidpratereä jpra>fi- diorum in eä orä erat, mecu diffugere compellit. Mox reliquis rebus ex ufii fcederatorum ibi confticutis, & ediäo per tocuni agrum Omlandicum feverius quam ante" (nam aliquoties jam.id pu- blicatum erat) repetito, ne quis auc an- nonam in urbem Groningam inferret, auc agros araret fererecvej ad urbem famc domandam, & demüm caftello ad cana« lern Adovverdianumalienoanni tempore fub finem Octobris pofcentib. Frifia? ordinibusfrulträappetito, domum cum copiisrevercit. Verum nee fic ei in hy-> berna jam degenti quies, Nam rogatus a patruele Mavricio in HoIJandiam ivit, & hinc SeJandiam, indeinFlandri- am cum eo vectus » poftridie Eid. No- vembris rem aneipitem & arduam, pe- riculifque haud expertem cum eodem Sc Comite Solmenfi proceribufque ex fum- mo orJine aliis, aggreflus., per cenebras no&is, & vi« falebras ftagnantefq-, aquas, ccelo quoqueincommodo, difficili labo- rcßRVGAS, Flandri« quondam mecro-
O 2 ' polim»
litUum fn agrum Om- landiaun
publitatlM*
MxpeJitio m FUndr'mm contra bk v~
gENSESin. fldiil appeti~ tot purum [>roJptrs t

','r^
toS GVILHELMVS LvD.
polim,& nunc quoq; poft Gandavum ur- bium ejus regionis longe maximam 3c populoiiffimam contendit, ejus per infi- dias occupandae fpe propc certa: fed erro- re vi$ per denfifsimam caliginem vitio ductorum diu impliciti atque impediti omneSjLifque dum illucefceret,ac fpe fuä fruftrati recipere fe quam ocylsime,acna- ves repetere coacti funt. Ex quo labore & incomrnodis carlo hyberno Mavri- c i v s,adcinctum ufq* non femel in aquas immerfuSjin morbum incidit, idemque multis accidit aliis: Gvilhelmvs fine valetudine leTä evalit. Eodem menfe a Philippo Naflbvio copiis pedeftribus 5c equeftrib. inftructo ex Geldriä vicinäap- petitum eftper limiles infidias Limbur- gum,fed nee hoc conatu fuccedente regio circum-drea vaftata,multi milites Hifp.1- nici ad figna coeuntes inadventum Er- nesti Auftriaeinovi Belgarum 5 regi pa- rentium, gubernatoris, hie illic difsipati. Coverdia veio rurfus novis caftellis j^uobftf- minonbus aliquot locis cin&a & exer- *• citu prefla, a Verdugioobfefla> obfidio^,
contemptis
per m{i&\at »ppetttum « Philipp»
Cvveriiit

CO MES N ASS. 11p
contemptis ceji incommodis totä hyeme continuata. Inter hqc Ernestvs in Belgium venitanni mdxciiii initio, & famam de ftüdio fuo conciliandae per Belgium pacis quam latifsime fpargit, fed paucis de eo ob copias novas militares conferipeas «Sc armatas fidem facit. Simul infidia» caftello Delfhlanoftruc'ta: ä Gro- ninganis Februario furgente fine fuccef- ;fii fuere. Conatufq; contra Sylvam Ducis in Brabantia 3 & Trajectum ad Mofam Mauricium prineipem fruftratus eft. Et jam majoribus viribus in aeftatem proxi- marn bellum utrimqj parabatur. Verdu- gius exercitus incremento haud parvo e Brabantia accepto,imprimis equitatu fre- tus(ad duo enimequitümilliafub fignis habebat) Coverdiam obfidione preme- bat,atq ; adeö dededitione obfeifis extor- quedänondubitaba^ut eam qvfafi in manu fe habere arbitraretur. At M a v r i c i v s Suolhe exercitü fuum convocans,ubi ad eum ante omnes venit cum validä legione Fritiorü Comes Gvilhelmvs,& cü altera legione in Germania recens cöfcriptä O 3 . aloanne
1^4
etNBsrrs
Aujhiacns in Htlgium mtnit initio «nni IS94*
Explditit ßetltratorum ad reduecn- d»i in joeif tatem frißt* ui Crtmn» gtnos.

■
VerJugim i? Vier gel et ft- rocuer /o- quuti pauli foü turpiter fugwtit.
lib Gvilhelmvs Lvd;
äloanne Naflbvio Guilhelmi frätre, E- berhardus Comes Solmenfis, & cum co- hortibus x PhilippusNaflbvius, &Fran- cifcus Vciius cum cohortibus Anglorum xu, procerefque&militum prafeßi cum copiis complures alii, equitum vero vc- xillationes xxiu, Philippo Hohcnloo cum xx cohortibus in iniula Bommelana ad tuendam Hollandiam &Geldriam reli&o. De his Verdugius fa&us certior contemptim apud fuos, ut eosanimaret, de duce& exercitu locutus, ad pugnam fe paratum efle, fi contra fefe venirenr, au- dacter jactitavit. Et excepta vox valdc infolens eft Hermanni Bergenfis ftolide fe efferentis, flocci fe facere, quod pedi- tum numero fuperarent fcederati,fefeun- gulis equorum fuorum, quibus ipll mul- tofuperiorcs eflent, exercitum corum a- perto campofe committentem facile eile clifuros. Sed fereiicfit,utqu6 quis fe- rocius ante difcrimen loquitur, eo citius & turpiusingruente difcriminc concidat: quod 8c heic eventus docuit. Etenim Verdugius & Bergenfes cum per fpeeula-
torcs

Com es Na ss. Jlt
itojes cognoviflent > Mavricivm& Gvilhelmvm Suollä Ommam cum exercicu efle progreflos,& recta contra fc venire, folo adventantium terrore per- culfi non expec"tato eorum confpectu eä nocte, qua: vi Kai. Maij proximc fequi- tur, caftris defercis filenti agmine,fineque tympani tubxve fono, fugientium inftar feftinabundi, in Tuentiam fe reeepere. Sic Cover dia diuturnä obfidione li- Cwri:*a-
erat3,commeatuquecopiolocum rebus hbtrata. aliis necefT^riis illato recreata,caftella Ver- dugiana, ad premendameam circum circa extrueta, aut excifa,aut praefidiis novis ad tempus munita., donec de toto hoc bello quid futurum eflec, appareret. Am- „ r ,.
. . , ' . J l •in. c on(iliorum
bigebatur eo tempore intcr eos, qui belli JifirtpamM dueibus ex voluntateordinurafeederato- 'dtrlwtmj mm ä confiliis erant, utrdnam belli im- petus tum eilet vertendus, in Tuenriam- ne ad perfequendum Verdugium,& caete- ras belli Cifrhenani reliquias conficien- das in ditione ZutfanieniijBercam^ue in ora Rheni Hifpanicis extorquendam, an ver.6 belli eis Rhcnurn capne Groningam
fummä

ist
XxercitM ftxderato- rum reili Qroningam Muiltts, &•
GROtiTN. QA #6/7-
\\l GVILHELMVS LVD.
fummä jam rerum anguftiä laborantem, & difcordiä civili fciflam ac tenui pra?fi- dio militari munitam oportune invaden- dam. Geldri & Tranfifalani in iftam inclinabant fententiam fuis rebus rrsagis. commodam: & his,cjuod multi miraban- tur, accedebant Frisii, idque aliialiter interpretabantur: quanquam fcopusviris prudentibuseflet manifeftus. Ratio vero in medium adferebatuv haec: Groningam fine admoto exercitu toto, circumvalla- tum jam caftellis, & omnium populorum commerciis prohibitam,multi(que diffi- cultadbus domi impiicitam , nee praefi- dio, quod plus quajn cives pofsit, infef- fam,unoalteroque caftello ejus tantum- modo capto in manus facile venturam. Sed Hollandis, Selandis, Vltrajecftnis di- verfum placebat, & cum his belli duces prudentil valentes faceie videbantur. Quas diflenfio ne quid incommodi pa- reret, fortunamve belli moraretur, mifü duo Hagam funt, qui collegium genera- lium oidinum feederatomm confulerenu Ex hujus fententiä autoritate dueum fir-
mata

Com es Nass: lij
matä exercitus rectä G roningam düc- tus, caftraq; majora, in quibus ipfi du- ces tendebant, Helpenaead auftrinum ur- bis latus im Eid. Maij pofita ? minora in parte oppofitä propius urbem, dejecto inde hoftili prasfidio, poftrid. Eid. col- locata, utraque vallo fofsä^ue pro loci . natura munitatum contra oppidanorurn excurfiones, tum contra imprefsiones, fi qux forte futurae eflent, externas. Sta- timque foveis obliquis & perplexis de- primendisperambagesadmceniadireclis laboratum. Deindc vallum pnevalidum c «/?eii"»f«d ad ciauftrum Adovverdianum,cui Prenge- qZnZ^Z ius cum cohorte preerat veteranus mi~ *" r '*-' v,ex : les, aGviLHELMO Naliovio magno la- Com - G »*z bore oppugnatum,&poftridie cum ca?de ' "' totiusfere pre/idij per vim expugnatum, Miles cladis anno fuperiore iftic ficcep- t*-& commilitonum immaniter ab hotte caeforum memor, ut talionem refer- ret,afperius quam pro more irae&gladio induliit. Iamqueexcitatis oportunolo- GrM ;„ ;0 co terr$ aggenbus & tormentis majoribus JJ^«* 1 illic ihtutis, ( quod nunc facere ex £*&«.';
P mcenibus

tl4 GVILHELMV5 LVD.
manibus fürs oppidani, plus fatis fem- ccs, in caftra fulminantes cccperant) fer* finc intermiisione cum horxibili fragoie - & Unu fulminc* pil? ingentes in ur- bemcontort«, quibus vallum, port«, turres, civium «des f$de lacerat*, multi mortales inforo, in plateis, in «dib, fuis, inipiis kais«lifi,autmembris tnutilati: 'gilobi quoq-, fumantes ac flamm am fum- dentes, ac pilae igmtx terribili fpecie noc- tu & interdiu in fublime ejeftae, ac in urbem decidu*, ad incendia facienda, & pavorem ciendum ab artificibus com- parat«: denique ita a^um, ut futminan- tibus tormencis terra quafTari, cadum to- nare & fulgurare cum perniciebominum videretur. Interim cuniculi quoque in terram deprefsi, 3tufque ad urbisfoffam incredibili ftudio militum praemiis cx- citatorum perdu&i: nee tarnen hisomni- QiUti«»» busoppidanorumpertinaciafra&a. Ete- Zt%?£ nim Uli e vallo vieifsim tonitruare, fclo- '-«- Wfi* nettis obfidentes & laboribus oecupatos /MHühtfk. afsiduoimpeterc, audacter in eos exciw- *""*"' rere* 6c pugnans Tnifcere. Erant enim
pe*

Com es Nass; 115
permulcos annos hello indurati, & tum hiß cxpeftatione auxiliorum,& menda- obus hteris Verdugii Sc Bergenfium fra- tnmi,quae idemidem per emiiTarios ho- mines audaces in urbem veniebant, ac vanis promifsis legatorum fuorum Hi- ipanis devotoriyn, ipfmfque adeo Er- ne s t 1 Auftriaci, fcepe etiam fiaitiis epi- ftolis in ipß urbe ab impoftore pefsimo fcnptis* ac in vulgus produdtis demen- tati. Accedebat, quod Iesvit*, ge- nus hominum nequifsimum, quos pau- cos ameannosinfaelix civitas ftudiopau- corum, qui autoritate valcbam, St Hifpa- numpenc pro Deo habebant, in finum iuum receperat, fecem plebis, doftrinä luajam corruptam atqueinfatuatam.pro libuufuoimpeilebant,acqu€ ad conftan- tiam pro Hifpano & Papa Romano ex~ honabantur, ac, fi necefTe cflet, ornnia potms ferenda, quam ad foederacos, quos naeieticos nefandos, & regi rcbcllcanun-
r P j L ant,tranfeundum ftiaaebant Sc per- luadebam. Q^ thm ratiottibus fie ^ at>
ift vix magiftratus M juris cflet, & me-
p 2 liorcs

tt*
G VlLHELMVS LVD.
TvtottH
ht.ob[eßl
in ur-
liores aut moderatiores ciyes; qui Omnibus hisnon Applauclebantjde vitä cjuoqj non rarö periclitarentur. Accidit vero, utpofttertias literasbenigniftime a principe Mavricio & Comite Gvil- h elmo ad fenarum populumq-, Gronin- ganum fcriptas, & in utbem ipfts Non. lunij Iuliani allatas, capitibulc}; civitatis in curia prxlcctas , cuminnotuiflet re& pluribus, poftridie focminje magno nu- mero in curiam fe inferrent, fenatumque lamentabili orationc precarentur, ut is i ijs confilijs locum velletdare, quibusip- frecum liberis, parentibus, maritis, pro- pinquisjfalvisfortuniSjfalväpatriä mauere poiTent incolumes, nee neceflehabe- rent, viduaiae omnibus, exutae reculis fuis, extorres patriä, egenie oberrare, mifcrrimamcjue vitam ducere. Qua: oratio pupugit fan£ confulum fenato- rumque plurimos, atque hoc eftecit, uc deliberandi caufä ämeridie ejufdemdiei> qui Eidus lunias proxime antecedit, om- nesij, qui in talibus vocari folent,incu-' «am vocarentur. Ex horum igicur aiTenfu
ftaeim

Comes Nass. Ü7
firatim dele&i mifsi funt in caftra inducias petituri, per cjuas de bello finiendo agi pofFct. Verum cum interea tabellarius <]uoq; ab Er nesto cum literis in urbem venilfec, &tnduojp6ftemi(rarij vn ä Ver- dugio etiam adeüent, & mendaciis aures plebis implerent, civitafcj} diverfis anir mfs in partes diftraheretur, vifum Sena~ tui eft ordines omnes & clafies civitatis incuriam accire, ut coram omnibus re- citatarliterx tum Ernefti legatorumque, quiBruxellaeagebant, tum ex, qu*exca~ {Iris venerant, de re communi iifdem omnibus deliberandi & ftatuendi copia ac facultas elfet. Quoinaudito viliflima po* r«»»«/<, puli fex ä lefuitis, ut dixi, infatuata, ä JÄJ'"' paucis primoribus, Iefuitarum defiderio znancipatis j concitata, cui id, cjuod age- batur, invifum erat, ducibus ijfdem in curiam irrumpens, feditioforum inftar, contra fenatum fremebat, & inconditis confufifqueclamonbus, cjui foriscjuocjue audiri poterant,curiam implebant: eratq,- ienatus tum in non parvopcriculo. Sed cum irmmpentes vidi(Tent,ac clamantcs
P 3, audirent ;
Ulfa

n8 Gvii/helmvs Lvd.
auduent, qui curi* proximi circum forum habitabant, utlcx civitatis tum tem- poris habebat, fpontc fuä ad arma con- currentes, inje&o metu tumultuantes compefcuerunt, fenatum^ue periculo li- berarunt. Id vcrö feditiofi vehementer dolentes, ut pares aut fuperiores rcli- quis ettc poiTent, fenatum^ue & melio* tum partium cives nlcifccrentur, mili- tem prefidiarium» cui urbem ingredi hadtenus non licuerat, ex fuburbio majore duas portas prarcingente, & navicula- tioseodemin fuburbio domiciliahaben- tes, ejufdem ingenii cum plebe facliofä", Hifpanifque addi&ifsimos, tumultuoß in urbem evocarunt, iic[ue ejus rei cupi- difsimi Sc praedis inhiantes, cum porta: non piterent, adjuti navibus foffam & valli faftigium quam celerrime fupera- runt, curfuc|ue in forum contenderunt, atque ilhc armati velut in acic conftite- runt, attonitä totä civitate, direptionem caedcmeuie metuente. Et erat fane res in fummo difcrimine,exiftimantibus iftis ad prtfdam fe efFc vacacos: unde cardes
ferutur$

Com es Nas's. jio
fecutur« videbantur. Verum-cum ci- ves, quos arma cepiffe dixi, etiam ipfi Ter- Vatis ordinibus in armis mancrentj& ex difcordiä, cjuä caeterocjui Jaborabant, in concordiam contra pracdones iftos om- nium fortunts inhiantes coirent, gladius gladio repreflus,, & tempeftas atrox a ci- vitate averfa fuit. Nee tarnen fic fedi- tioioram protervia conejuievit. Nam dilapfie foro cum alianequiterpatrarunt *«*»*» M amagütris Ieluitis 3 & eorum mancipus /&<«rw, incitatijtum invallum feftinantes, ut in- ducias abrumperent, & aötionem de pa- ce turbarent, tormentis rurfum fulmina- rc in obfidentes nihil minus expeetantes eeepere. Hinc hoftilia omnia repetita, oppidani novis mendaeiis per tabclla- rios & literas a Bergenfib. venientes erec- ti: ad meenia faepe vario eventupugna- tumjccefique non pauci: imprimis cor- mentorum magnorum fulminib. utrimq;, atroeifsime certatum, foflionibus obli- quis & tortuoßs, ac novo, cumiculorüm genere, cameris fubterraneis fimilium, in ipfam urbis foflam ab obfklentibus
indefeflb

HO
TrtpugfitKu- 'um cunhula caiiatd tum pricfidiarüt militibus in *era JifeHu,
SKOffTN a ~* fruit. Mduriri», Com.Gutl~
helmtcfx-
irr*iii ke-
Gvilhelmvs Xvd;
Jndefeflo acimprobo labore perventuffl? aggeftuquc virgultorum/ftraminis, fceni, ftorearum, terrae eadem foflauno atqueal- tero loco pene oppleta ad Valium inva- dendum , & fufTofsiönibus pulverecjuc fulfureo fubruendum: denicj; ad radices propugnaculi validi portam Orientalen! protegentis perfoflampenetratum, idc^ propugnaculum cunicülo cavatum, infer- to pulvere nitrofo,igne% inject o in Nöri. Iulij luliani cum horribili fragore directum, milkefque praefidiarij cxcubias ineo agentes magno nume'rocum tugurijs, at- mis, alijs rebus {iiis,magnäc|ue terraemole tniublime fparfr". locus paulo poft a Mau- ricianis occupatus, aditufque in urbem jam fere apcrtus. Hoc maxime cafu turbata tota civitas poft varias coiitiones &deliberationes tandemex voluntatefe- natus & confenfu omnium civitatis ordi- num,fuadentibus etiam facerdotibus^pe- titä rurfum collocjnij copiä, legatifquc cmifsis&obfidibusreceptis, poftremode conditioriibüsdeditionis conventum uH Eiduum nienfis ejufdem. Poüädie cum"
exiflent

Com es Na ss. lit
cxiflent urbe regii milites, qui c*di~ bus & morbis fupererant, firderaroriim
& ha * X Ur r £m Candem funt in S re ^> .* nas ftatim fc&ei viftores duces, Ixtis
rionT ff acclämadonib ^excepti,muni- "onibulquc cum admiratione infpedis JPutabantur cnim valide. eile ad oppuena- «ones diuturnas fuftincndas) fub vc?pc- ram in caftra rediere. Fuic h*c vicloria «iuftns.&pafsim hominum fermonibus perGermaniam, Galliam, Angliam ha- {»am, totamque adeb Europam celebrata, Vibs quippe validifsimis niunicionibua cincta , tormcntis maximis & plurimis cum apparatu tormentarioprx aliis probe inftruäa, nccarmisc«cris,ncc pr«fi- diano mihte , nee civium hello indu- rawwuitt frequentiä deftituu, nee fame aut commeatuum inopU adhuc labo- rans ipaciodierum lxiii addeditionem «jompujfa. Potifsima verö accelerand* dedmonis caufa fuit, quod hujufmodi conditio«« obfefsis offerrentur, quibus gaudere potius, qukmdolereeossquum erat. Nam Hifpanicis nulla muläa.
Q_ nulla
1

II
Couiti'mit
H ELMV S LVD. Nif- foviul gu- Iternator Movit pro» -Hinciic da*
112 GVILHELMVS LVD.
nulla alia pcenairrogata,civitati toticurr* conjuncto agro jus focietatis ac foederis cum victoribus commune reftitutum, id eft, ex hoftibus focii facti, jura etiam ä roajoribus accepta, privilegia, totaqne avTovoiiict victis relicta. Nee feederatis ordinibus per mukös annos fructuofior victoria evenit. Quippe una hac urbe reeepta integra provincia focietati eorum adjecta,& pro provineiis fex nunefeptem facta?. Novae verö provinciae Guber- , natordatus Comes G vil he lm vs hie nofter: cui paulo poft Drentia quoque ac- cefsit. Eidibus Iulii idem Gvilhel- mvs, & poft etim Mavricivs prin» ceps in urbem reverfus eft cum comita- tu fplendifsimo (nam tres Comites N a s- s o v li,, Guilhelmi fratres x & tres item fratres Solmenses, itemq^ W it gen- steinivs, & ante a.Uos nominandus prineeps Anhaltinvs, pmerea de- legati generalium ordiniim, procerefque alii complures cumeovenere) laetifsimis rurfum acclamationibus aliifque gaudii fignis exceptus > atc]j in. «des Verdugianas
deduetus.

Com es Nass; j*3
idcdu&us. Tum qui in fenatu^ qui^ue in conciJio xxmi-virüm juratofuerant, falvo ipforum honore, uci con venerat, abdicati, illorum loco lurrogati alii om- nes reformacam religionem profitentes, plerique etiam ab exiliq tum in pacriam redeuntes: civitas tota cum magiftrati- bus jurejurando infidem ordinum faede- ratorum adacta: templa quoque ä fordi- bus Papanis repurgata. Cetera confti- tuenda gubernatori Com. Gvilhel- mo & Senacui novo relicta. Princeps Mavricivs in fua rediit. Initio hve- mis a fcederatis ordinibus delegati pracci- pua: dignitatis viri Groningam venere, qui cum gubernatore novo novam pro- vinciam ordinarenc, & de commerciis controverfias veteres inter civitatem & agrum, ac de judicii Camera, fi poflent, amicecomponerent, fi non poflent, partium quieti ad tempus profpicerent. Pri- us prudentifsime ab iispraeftitum: repe- ticum feil, id, aedenuo clarius ftatueum, de quo in deditione convenerat, m civitas & vieinus ager una eflent provincia
Q 2 bioiTTibn«!
Uk
Re 0>. tnim
{0 »thtuta t W <<i/corai« tnitr oppiAa. na 0- agu- rtosprottm-
>59J

■
114 G VlLHELMY-S-IiVD.
bimernbris: dein additum,« iidcm una quoque uterentur collegio provinciah y quod aerario provincix & iis 5 cjunj ad bellum pertinent,cum gubernatore pxxdV<:t T & ecclefiarum redituumq; ecclcfiafUcorü; peragrumeuram haberer.in quo pari nu- merofederent oppidani agrariiq;: utriq,- ctiam membro communia comitia eflent, tndicenda, cum res pofeeret, ä collegio: utrumq; membrum parjus teneret feden- di Hag? in collegio generalium ordinum pro more exterarum provinciarum,& af- feiTorcm dandi in ordinum fenatu: civi- tati tarnen ubique dignitatis prior locus tributus. In pofteriori etiam cum compo* fitionon fuccederetjcivitas ad tempusin poffeilione relicta. In omnibus. his uc induftriafumma/icfummaquoqjsquitas ac prudentia gubernatoris fpeetata, & a delegatis collegis laudata fuit. Acta- men res ipfa varie admodum multorum animos affecit tum in provincia,tum extra eam,enam eorum^qui amici habebantur, quia.dcfideriis temere coneeptis non fa-
atsfaciebae Verum ufus ftulcorum ma-
giftex

Com es Na ss. nj
gifter docuit, eam cum huic prcvincia?, tum coci viciniaz,atq; adeö univerfäe faede- racorum focietati fuifTe falutarem. Per qua:temporaab E rnesto Auftriaco de animo fuo componend« pacis peravido muka rurfum ja&ata, a paucis rurfum cre- dita, abomnib. negle<5ta,proptcrea quod fadladiclisnoncongruerent. Necis anno uno diucius in vivis manfit. Menfe Ianua- fW^v«^ noPHiLippvs Nailovius cum principe ii0 „/,;„ m Buliona^o confpiratione fa&ä in regione p**™*—' Lucelburgenfem invadit, & loca aliquot munita occupat, plura & majora tentatu- rus, nifi auxiliis äßulionxo impeditode- ftitutus ccepta omictere coac°cus fuiflet. Secutufcjjftatim mocus eft in Frifiä Orien- M t - H tali> Emdanis inarma verfis contra Ed- Fnßitrim fardum Comitem libertatem eorum pre- meinem , qui ne periculum rebus iuis daret, fcederati ordines ab uträque parte rogati mifsis legaüs viris prudentifsi- mis fefe interpofuere » Sc controverfiis «qua conditione compofitis quietem ibi refticuerunt. Eo tempore Mavricivs R«fr aiu- princeps ex decreto ordinü cum exercitu "*&***■'
93 ..... ia

Vfgliim,
\i6 GviLHELMVs Lvd;
in Geldriam profcdus ad Grollam cadri pofuivöc vi eam adortus cum cognovif- fet Mondragonium rei militaris callen- tifsimum, ducem veteranum in fc magnis itineribus celeriter venire, ne Joco ini- quo fe & exercitum in diferimen daret, Caftramovit: & poft aliquot dies Mondragonium fecutus, qui non proeul Vefa- liäinter Luppiam & Ruram fl. confede- rat, eum perinfidias circum venire ftatue- rat. Yndeoccafionatatriftiffimi cafus, qui Comitem Gvilhelmvm Gronin- g<e tum agentem, & curis publicis oecu- patum acerbo rurfum dolore perftrinxit. Nam prineeps fratrem ejus Phil ippvm faepe nobis memoratum , virum pland Martii ingenii, qui expeditiones Jogin- quas & propinquasfa?pe obierat, ad om- nia fumma natum cum aliquot equitum turmisad eliciendum in locum iniquum Mondragonium emifit, eiqne duos fratres alios Lvdovicvm ac Ernestvm, & amitä eorum natum Ernestvm Solmenfem, cum quatuor peritifsimis c- quitum prazfectis addidit. Sed re detetfä
ante

1
Com es Na ss. 127
ante tempus ipfi in infidias hoftilesinci- derunt. Quorum Philippvs natu maximus, ac rei gerenda: pracfe<5tus for— tifsimc in hoftem pugnans gravifsmo vulnere accepto captus paulo poft expira- vit. Solmenfis etiam vulneracus in po- teftatem hoftium venic, fed tertio demüm die decefsit, Erneftus Naflovius quoque captus haudparvofe aere redemit, Ludo- vicusequi curfu& difficiü faltuinflumen Luppiam vix e manibus hoftium fe eri- puit, & ad patruelem Mauricium, qui non procul cum exercitu aberat ,, incolumis pervenit. Mors Philippi totidomuiNak iovicar ob praeclaram & igneam ejus in- dolem , maxime verö patri & Guilhel- mo fratri } cui percarus erat, luctuofa fuit,&focderatos ordines triftitia affecitr Princeps M avricivs Sc Mondragonius in eädem iftä vicinia poft infelicem hunc cafum caftra caftris oppofita tenuereali- cjuandiu: demüm in diverfa ivere. Tum belli initia inter Galliaz regem & Hifpa- nicos in Belgii finibus renata, & A l- BBRtvs Auftriacus Cardinälig defunfto
fratri
fHlLlP.
Stlmtttßj i>n(»tTatu* eafitur, tf Erntßm Mmfi fhi- liffifrater, Lmde-v tun Nafjovtm** iri «««Witt
Bellum inier Gaüos 0-
natum,
M6

^■■■■■M
TV J ^K-
ßriuuifra* tri Erntflo furte&atu* in Veigium •vtnit,
Hulfla FIS- Arne ah t\l~ ttric capta.
*S97
Pugna , &• Mufirts vte- tcria fr'tnc,
M*AVMCll *d TV RN- H OVTV M Brabantitt. "Mtnje la-
11% GvltHELMVS LVD.
fratri Emefto fucceflfor datus cum prln- cipio anni mdxcvi in Belgium venit. Poft cujus advcntum fcedns inter Galiiae regem & reginam Anglie, percuflum men- fe MajojÄ. inter utrumque id regnum, ac fccderatos Belgii ordines menfe Octobri, cum jam Albertus cruenus oppugnatio- nibus Hvlstam Flandriae ad deditio- ncm compulilTct. Quo fuccelTu hicani- matus majora aggreffurus exercitum nu- merofum peditum equitnmqueduce Va- raxio Hifpano, viro fortifsimo, & longo belli ufu cuivis veterano comparandoin Brabantiä adTumhoutum oppidum co- git. Eo per exploratores cognito pri.n- ceps M a vrici v s cum equitibus dccc, peditibus cc praegreflus, reliquis, quos üibitö contraxerat, confeftim fubrequi jufsiSjquantä omninö poteftceleritate ed- dem contendit, & Albertinos famä ad- ventus fui perculfos, ac in locum alium magis cutum & commodum recipere fe fatagentes, perque praecuriores fuos in ipfo receptu retardatos magno animo in- vadit,&ravaitedivinonumine clarilfimä
victoria

toM es Na ss. 129
vtäoriä poticur, antequam caeteri adefle pofleiit. Caefi hoftium fupra bis millc cc cum Varaxio duce, capti circiter d, atque in his junior Comes Mansfeldius, figna militaria x x x 1 x relata: totus illc exercitus diflipatus. Victoria: hujus decuspoft: Mauricium Hohenloo & Sol- menfi Comitibus, Verio & Sidneio An- gJis, MorrasoScoto, Marcello Baxio Bra- bantoaiicriptum. Poft pugnaTurnhou- tum a Mauricio occupatum, & milkurn prafidio commiflum. Hoc cafu turbatus Albertvs äfoederatisinGalliamcuras vertic, atque ibi fingulari aftu per Dorlani pr^fectum maximam iftius tractus urbc Ambianvm ad Somiam fl. intercipit: ad camque a regeobfeffem periculo eripien- dam omnes Brabantias, Flandri«, Hanno- tiix, Artefix, Lucelburgi vires frufträ im- pendit : foederatos intereafpeciofis ver- bis per literas & legatos Cadaris, prin- cipumque & reliquorum ordinum Germania, regum Poloniar & Dani«e, ut a curis belli eos tantifper avertac, de p*' ce cum Hiipanis ineundä, mirum quam
R callidS
ab Albert» per inpim\ eccup«t»m %
OfteHtatio BuAij pacM intim A* tum fxderatü.f

s===
fetotin.i /*• dtratotum ad Hhtvum
dtitM*t »apta ii fit» dtratu.
1JO GVILHELMVS LVD.
caliide tentat; Ted haud aliofucctlTu,quäm quem fraus merebatur. lnter qua! de- creco ordtnum feederatomm, quanquam jam prazeipitaret xftas, nobilis ad Rhe- num fufeepea expeditio eft,. in quam con- filiorum & curarum prineipi Mavricio praeeipuus focius cum le<5tifsimo milite provinciarum fuarum ivit quoq-, Comes Gvilhelmvs nofter: & hos comitati funt Lvdovicvs&Ernestvs Gull« helmifratres,&Hohenlous ac Solmenfis, & tum primüm militiam tetaturus H e n- ricvs F'ri d-ericvs Mauricii frater, admodüm adolefcens, fed iftä quoque «ecate ad alta adfpirans. Exercituseorum non tarn numero quam robore valens,& apparatus omnis generis fpe<5tabilis, in quo tormenta majora cum omni inftril- menco fupra xl: Quo freti Mavri- civs & Gvilhelmvs patrueles» oc- cupatä primum arce Alpenä, Rhbno« bercam pracvalido Hifpanicorum pras* fidio infefiam, ac rebus ad defenfionem neceflariis abundc inftrudam praeter om* aiiim expe&ationem. fpacio x dierum
i ft .

Com es Nass. 13,
in poteftatem redegerunt: deinde Mor- SAMaggrefsi, in qua pracfidiarii dcccxx > curabant, feptimo obfidionisdic eäfunc
SSLä r Um ftma ° P ° me RhenUm Ä * idiugreisi Grollam, Goram Bre- "»«•"«««
voerdam, Enfcedam, Oetmarfam', O l OST
enzelam, Lingam denique, ope-
nbus pleraque & milite «Sc inftrumento
militari accommeatubene munitaac in- ltrutta loca continuo vuäoria: curfu in- tra bimeftre ac biduum fe dederc coegc- runt, Ex his OJdenzek & Enfceda in iucntia munitionibus nudat«, c*ter* prxudiis militum firmar*. Hinein hy- berna difeeflbm. Nofter gubernator Oroningam menfe Novembri rever- jus incredibili cum laetitiä & congratu- latione totius civitatis exceptus mit. To- tum namque bellum his oppidis captis transRhenum. piofligatum omnes om- ninoiummoper^gaudebant. Sed ga U - fr - j#m hoc illibamm nobis haud diu man- " 9 * N amALBERTvs proximo anno ÄW"* m d 1 c v 1.1 p ro gubernatore jam Belgica- !&!* ..rumrcgionum* ringe p 5 *u™,«™,, cum "'"'
iL .
R 1
Tponfa

\fl
GviLHELMVS LVD.
JndrtM Au
ßtinfvA Cur.
Francifiui
M Et^O O- Z^ Htß>a- nut atmorü frafeflttt /»• fttmiti m Jitigto,
Muh txptdl > in antra fx Jeratu ad Rh$mm-
fponfä Isabella regis Hifpaniarum filiä ex voluntate ejufdem regis, & confen- fu filii fucceuoris (fic enim ad fallendes hominesferebatur) abordinibus populi defignatus, cuminGermaniam, Icaliam, Hifpaniam iturus efiet, cum gubematore vices fuas gefturo Andrea Auftriaco Ferdinandi patrui ex Philippinä Augufta- nä filio e cardinaliura numero Fran- ciscvmMendozam Hifpanum, maris apud Aragonas pre/ectum, in reditum uf- quefuum fupremum belli ducem fibi fub- ftituit. Is verö vix-dü iter ingreflo Alberto in gentem exercitum magno ftudioatcjj impendio per aeftatem ab Alberco cofcri- ptum in Cliviam ad Rheni cofinia addu- xit declinante jam menfe Augufto. Habebat in eo exercitu praeter infinitam calo- num,lixarum,foiTorum, fabrorum, curru- um, qui eum fequebantur, multitudinem decies novies mille quadringentos pedites in armis exercitatos > armifq; bene inftru- dos, plerofque etiam veteranos &emeri- tos Hifpanos, Italos, Germanos, Burgun- doS/Gallo-Belgas, equites autem bis milk 1 S^ n S e 5>

CoMris Nass. ijj
quingentos, illos incohortes clx vin, , hos in vexillationes vel alas xxun divi- fosj ordinumetiamductores& prasfectos leclifsimos,, bellis induratos, & cafuum militarium cum primis gnaros. Quiddi- cam, quantos ille terrores non vicinis fo- lumjfed longius quoque remotis adventu fuoinjecerit ? Nam quantum copiis mili- tum., & belli artib. valebat (valebätau- tem phirimum interomnesHifpanos)tan- fJÜ^X^ tumfevitiä, & plufquam barbarji feritate &">' ,Hm * casteros ejus gentis qui tum vivebant, an- tecellere dicebatur. Cui nihil tarn im- mane, tarn atrox, tarn injuftum erat, eti- amineos, contra quos bellum non gere- bat, &quosarmistueripotius quam pre- mere debebat, quod non praetextu com- modorum regis fui (hujus n. aufpicia, non A lberti, proJicebatur) &zelo religio- nisdefenderefepolTe arbitraretur. ltacj; Orsoia Clivia: in Rheni ripä occupatio contra datamfidem retentä,magnif- q> operibus muko impendiomunitä,lo- cisobvijs ac vicinis peflundatis, Gomke Falcoftcinio inermi immanitei trueidato,
R 3 " Alpcnä a ,

SitcajjMf*' lix in hello €ontr# hur* nttt tx p*-
Bxpeditio ftrJtratorx tonir« Meti' Jofym duale, frittt, Mauricio ir Cttrit Guil' l'ilmo.
U4 GVILHELMVS LVD^
Alpcnä, Biiricä, RhenoBerca folo terrore fuperatis & captis, ipfä Vesa- l 1 a Clivias metropoli ad duras & iniquas conditioncs minarum denunciatione ad- ac5lä, dein Rheno traje&o, & Refio, Em- bricä, Dotecomio ad deditionem com- pulfis, multis heic illic crudeliter a&is, demum Novcmbrimenfe in Wcftfaliam fe infudit,ubiquein innoxiosaepacatos, atque ad fefc nihil omninö pertinentes defaeviit, perindeacfi inhofticoeflet. Ad quem velut urfum vaftatorem prohiben- dü, ne in foederatasprovinciaslongius ir- rumperet, prineeps M a v ric i v s öc Co- mes Gvilhelmvs patrueles mox poft primos ejus motus exercitu multo minore edu<5to, qui vix quinquies mille quin- gentos pedites,millequingentos cquices, fed omnes viros fortesj & militarium rerum peritos complectebatur, tarn fo- Jerter & fortiterrem geflere, ut ille praeter turbatos Germaniae ordines, & ejus partes nonnullas graviter afflietas nihil cantiscopiis, tantoque apparatu dignum coanno effecerit; feederatiscerteprovin- <- ciis, in

Com es Nass. J#
ciis, in quas potifsimum harc paraverat, nocere magnopere non potueric. Co- piis in hybemadedu&is, dum Mendo- JJj„2f za Clivenfes,. & Monafterienfes, apud "»»M*
•I • i r \ • Jacwcra i»
quos mil.es ejus hyemabat, roedum in mo- Müombjm. dumobterit,Ofnabrugenfesetiam, Efle- £^ r ~ nios, VVerdenfes, Marcanos, Bergenfes incurfibus variis afrligit, omnes Papam Rom. non adorantes gravibus minis cer- ritatj Calcariam, Goccham, Gennepum Cliviae oppida invadit & obruit, Vesa- liam folts minacib. literis ad deferen- dam reformatam religionem, Sc Papana facra inftauranda compellic, vicini Germania ordines taeforum querelis excitati deliberando, decernendo* fcribendo, de- nunciando bellum cum eogerebant: C^- saris quoque liceras verbis acres, rebus vacuas ceu tela tremenda in cum vibra- bant. Ille verd omnia ifta temnebat,ri- dcbatquej ordines ipfos defpiciebacdeq; Üs abje&ifsime faepe cum fuis loqueba- tur, interdum in formam aliam fefever- tabac, ut res videbatur pofcere, denique re ipfä demonftrabac, cercum Tibi cfTc, nee
ädifcor-
..•

E}uf<itm i*. Jolens )aüa. ti).
n6 G Vit HELM vs Lvd.
ä difcordibus illis, ac diverfa fentienti- bus, nonnullis quoque occulte fecum fa- cientib. antiftitibus mithratis quicquam fibi metucndum , nee Cazfaris, domus Auftriaca: capitis, indignationem fimula- tammagis quam feriam Albertino ac regio exercitui efle timendarn. Quinimö per legatosad ordines Germania miflbs non veritusfuitj praetendensHifpani regis norrfen, tum ipfum C^sarem tum imperij ordines neglecti officij aceufare, ac facta fua quantumvis improba, & in Imperium contumeliofa defendere, ordi- nibufque infultare. Deinde ex hybernis moturus receptaEmricä, &Bucoio Co-' mite cum parte copiarum ibi collocato, grandius etiam & infolentius fonare, fco- pum armorum fuorum efle, exvoluntate regis fui omne nomen orthodoxorum per Germaniam, qui Papas Romano nun- ciumremiferant, delere, & idolomaniarn reftituere, prineipes & reliquos GermaJ- xnx ordines contagioLutherano aut Cal- viniano infe&os, regis rebellium inBel- giorautoresoccultos aut manifeftos caßi-
gar^ f

Com es Na ss.
W
gare, atqueinordinemcogere, contuma- ciamque eorum & licentiam coercere; adi harc verocorrficienda, nihil Tibi invium futurum, vi res regis fui explicanci; £quum cfle,iiquidincomn"iodi in hac re expedi- cnda etiamamici,& Romano Pape^ obfe- quencespaiTuri fint, utid patiencer ferant, majorib. commodis pofteä compeffan- dum. Sed habitans in cadis derifiteum,& omnia h«c in fumum vertk. Nam dum liicfe parat, exercicumq; cogit, Mavri- ci v s fcederatoru dux magno ftudio, magno impendio loca oportuna ad tardan- dum reprimendumq; hoftem., & aditus ei inprovincias fqederatas claudendos, ma- u MU , i(m ximisoperib. munit, nullic]; labori & in- fc>«»w«*</» com modo fuo ad maturanda opera par- '"'' cit: imprimis caftellum a Martino Sccnco quondam in exiguä Rheni infula, qua Wa- halisä Rheno divertit,obicem iis,qui in Geldriamfecundo Rheno h Cliviadefcen- dere,&excrcitus,comeatus,tormenta,im- pedimentadcveclarevolunc, prope inex- pugnabile facit. Qui eode temporecü tur- m$ aliquot equitü prxdarum caufä caftris , S cxiffent,
I

n8 GviLHELMVS L V D.
exifltnt, eorum aftu Bucojum Emricä in inüdiascummilitum manu pelleäum in pradio leviufculo captum , & Arnhemi ad fe adduäum in Hollandiam cuftodi- endum mittit. Deinde cum commo- vere fe hoftes cognovit (urgente jam mer- fe Aprili, ipfe quoque copias cogit haud procul indeinter Wahalim & Mofam rlu- mina, hoftium motum confiliaque ob- fervans, certiörque faftus magnam exer- citus Hifpanici partem a M en doza in infulam Geldrias, quam Bommclanam vocant, VVahali & Mola circumfluam, duce Berlottä, pr*fe&o militum veterano e!Te mifiam, & Mcndozam copias reli- quas in regionem Brabantiae huic infutac proximam, & Sylvae Ducali vicinam du- cere, fine mora impediundis conatib. il- l'orum eöde.m contendic cum patruele Gvilhelmo. Et cum in infulam Bmmu i quoquc tranfiflet Mendoza, occupato ■kundig jam caftello Crevecorio in folo Braban- $TftZ t4*ad Difam amnem, ac Bommel* pre- */*»/•• mendardie m Non.Maij exercitum ad- moviffer.totamque belli vim iftuc ver- ------ —~ ' ' ~...... tiflet,

Com es Nass. ijP
ciflet J Mavricivs & noster tarn fortiter urbem defendcrunt,omniaqjim- pedimenta oppugnantib. objecerunt, ut indignans & fremens xix obfidii die <Ji(cedere ab ea Mendoza fitcoactus. Qui hoeconatu non fine magno incom- niodo fuo dejeetus, ne fruitra in infulam Venilfe videretur, in extremo ejus angulo, qua ad Vornam infulam aliam multo minorem iifdem fluminib. circumfluamdefinier prope Rofshemum vicum, caftel- lum ingens moliri carpit^ad utrüque Humen eo loci in poteftate habendum, & '"*« Geldros, Vltrajeclinos, Hollandos affli- gendosj id ex nomine Andre« Auftriaci, cjui iftuc quoqj advenerat,hominis bo- m caufi facrum ibi fecerat, Andreanvm appellavic, Sed Mav ri civs & G vil. helmv s caftris juxta poHtisjlaborantcs ejus milites fic exercuerunt, & totremo- fas iis injeeere, ut mulco tardius quam for- tuna belli pofeeret, opus progredereturj & cum tempore fumptuum plusperdere- tur. Interim varia in ea viciniä tencata ab uträq*, parte, & operaoperib. hie illic
Andreanum a Mendo^ä
S 2
obje&a,

1
jll'
Dttecotnt- mittm cum arce ScUlcit* btrgiaa Li, LiuiiM'ni L«i. rece-
J40 GviLHELMVS LvD.
objecta,excur(iones cjuoque multae ia&av Tandem Mendoza jam nunc ftipen- diorum penuriälaborans,cum putaretca- ftellum Ändreanum licetadhuc imperfec* tum contra öbfidentium vim defendi pof- fe, reli&o illic magno militum numero« cjui opus perflcerentjtuerenturq^cum re- liquo exercku inBrabantiam fe contulit, & ad Alemum oppidum confedit die im Eid. Iulian. ut rebus fuis contra hoftium incurfus profpiceret. Ejus abfentiam in occalionem vercens Comes Gvilhel- m v s Naflbvius Frifiae noftra? gubernatou ex votuntace patruelis Mavricii ca- ilris egrcflus cum magna exercitus parte reftino itinere in agrum Zutfanienfem contendit, & Dotecomium,oppidum ab Hifpanicis fuperiore anno captum,prxfi- dioq,. & rebus neceflariis diligenter mu- nimm, fubito impetu invadit, oppugnat, & opinione celeriusdeditionem ejus prac- fidiariis nullä adhuc inopiä laborantibv extorquet poftridie Eid. Augufti. Simul Sculenborgiam arcem vicinam ab hofte ^uocjj iniefläm rccuperat. Hoc modo Hi«.

CoM.ES NASS. AAl
ipanicis e regione focderatorum eis Rhe- num rurfus fubmotis, omnibufqj ad loca ea tuenda bene curatis, pari celeri täte, qua ictzt t 8c res confecerat,incaftra ad Mauri- ciumfine incommodo,gaudentetoto ex- crcicii^hofte ftupente,revertitur. Sic hi. Verum Germani, qui Confluentix in Mendozam edictis contumacem bellum decreverant, non fine dolo mithratorum tardius quam covenerat, quamq^ par erat, x 'copias, quo debebanc, miteebant: Schx G "»»*"- cum conveniffenyiulloordine regeban- ZZT tur, prxfectique inter fe de imperiis mi- ^"H*»" litarib. contendebant: fummus imperacor quanquam prineeps natura bonus, & fide ac diligentia preitans, fed rerum mili- tarium minus peritus,ad obeundum mu- nus iuum,&compefcendos difcordes non iatis autoritatis habebat. Et cum ad rem ventum>deprehendebant ipfi^multis apparatus, & inftrumenti militaris par- tib. fedeftitui. Ica^j tormentorum majo- rum copiä ä feederatis cornmodatö petita &impetratä } cum de evocando principe Mavmciq incer fe cövenire nö potent,
S i ad

Germani
Rtfmmobfi- dcnt.
arxi't* tu caftru Gers mammm.
; t4l GvILHELMVS LVD.
acilludi {ibi,aliquandiu a cällido Mendo- zä fiviüent,ciTentc[ue numero&fplendo- re armorum horte fuperiorcs, velut often- taturi animos fuos RhenoMofäque tra- jectis inBrabantiamfe inferunt: fednul- la rcmemorabiliconfectäcisRhenum re- deunt. Ibi inito confilio Refium oppidü Rheno accubans magnis operib. & firrao prxfidio ab Hifpanicis munitum 3 vclut arcem belli, adoriri conftituunt. Verum caftris ad oppidum locatis, cum necheic xmulationum & contentionum dere ge- renda finis eiTet,& inter fe Philippus Ho- henlous , & Georgius Eberhardus Sol- menfis, qui longo tempore fcederatorum ftipendia fecerant,& rerum militiae igna- ii non erant, tum vero poft Lippienfem imperatorem principum & ordinum cjuo- rundam nomine primum locum in exer- citu Germanorum tenebant, fentemiis convenirent,ahercj; alterius confiliis ob- niteretur, nee Tempelii veterani equitum ductoris , cjui & ipfe Mauricii & fcederatorum aufpicia per multos annos fccu- tus fuerat, & tum Germanica militiae fc
dederar,

Com es Na ss.
m
dederat, magna ratio haberetur, milefcj; ftipendium flagitans imperiis non pare- retj hoftis verö in adverfä Rheni ripä e re- gione oppidi caftra figeret, atque indies prarfidium augcret, omniaque bello ge- rendo neceflaria ad obfefTos inferret, nihil quode rcp. e(ret,actum. At cum in caftra quoque fulminare tormentis ca?pi£- (cnc obfefsi, & magno numero in obfi- Gentes audacter erumperent,& cades fa- "cerent, capcivos abducerent, tormenta configerent, exterrore crevit confufio, & militum contumacia,praefecl:orum defpe- clus, ucad apcrtani feditionem resfpe&a- re videretur. Quo difcrimine ultimo compulfi caftrorum primores, qui ante ejufdem rei gratü VVeijerum medicum gratiä polientem iftuc legaverant, iterum Smeltzingium virum militarem feederatis ob flipendia apud eos fa&itata notifsi- mum ad Mavricivm prjncipem Sc Com. Gvilhelmvm miferunt, ejufq,- ore per falutem communis caufx quam potuerunt enixifsime rogarunt, ufadfpi-
rante feeundä yolumate Mauncü Comcs , Gvil-

Com, GniU
btlmttl H Gtr»i*»ii in «ißiaturh- %* cvocaiitr.
Rtßi ob/IJio i Germanis 4'jtrt*,
Com.srtL.
HELMVS
4 d Gtrma- ttos vtnit.
144 Gvxlhelm'vs Lvd;
GvIlhelmvs quamceleirimc in caftra turbata advoiaret, & autoritäre pruden- tiäque fuä prolapfa reftituerct: difcordes fcilicet in concordiam gratiamque mu- tuam reduceret , confternatorum mili- tum animoserigeret, tumultuantefve fe- daret,&, quid factii optimum, demon- ftraret : paratos primores autoritatem ejus fequi. Is quam vis periculohim no- mini ac honori fuo videret, rebus adeo turbatis & confufis, acjam pencdefpera- tis fe mifcere,tame amor«*eip. & confilio patruelis commotus itineri fine mora fe dedit. Verum inipfo itinere cognovit, obcrebrefcentes& crefcentes tumultuan- tium militumclamores reli&o Rello Em- ricam caftra jam mota effe. Quo cum veniflet, tarn turbida, & confufionum ac trepidationum plena omnia prxfens re- perit, m famam ex ingenio fuo non auxif- fe illa,ied potius minuiflejudicaretripfo- rum ver6 ducum jemulationem & difcor- diam,dum caftramoventur^magis magik cjuc incenfam eö progreffam efle,ut de re- medio ejus jam plane defperaret: rebus
verb

Com es Na ss. 145:
vero deploratis ac perditis CeCe amplius mifcere, & inter collidentes partes medium fe dare, militumque furori nequic- quam fe objicere id dementia eile arbi- traretur. Itaque recufato honore & onere, confilioque fuo fortunae prüfend quam maxime congruoamicis expoiito, Precatus iJlis meliora., cum dolore difce« dens ad fuos rediic. Statimque id, cjuod UZ**** futurum prarviderat, eft fecutum : exer- citus ille omnis, negle^ä difciplinä mi^ litari turpifsimis, & ante alias abe^ *m#m untibus Brunfvigiis, turpiter dilapfus, %%£. magnihca ccepta prapropere & abjecte Ur . dtl 4h K dimilla, tanta impendia prorfus perdi- ta, hoftibus rifus ab ea parte relictus. Anofträ parte fica&umduce virtute, co- mitfi conftantia, ut hxc Mendozx expedi- tio in alterum protraäa annum multo magis lu&uofum eventum ipfi & Alberto Hifpanicifq; omnib. quam nobis fit forti- ta. H ?c fcihcetefteximia & vereadmira- bjlis virtmis & fcientia: imperatori$,difci- plmxque mihtaris vis Sc przftantia, qu* m bjs exemplis, yelut in fpeculo clarif-
T fimo

Cwtitnttu
!4<S GviLHELMVS LvD.
fimo clarifsime elucefcit. Foiderati or- #rii««m/«- cHries, qui magno numcro in obfidione Gvtkmi, Bommel* nupev ruerant, vergenteautum- no GoRCHtMi conventum egere, eoqj cum Mavricio principe Comitem Gvilhelmvm evocavere. Deliberatum illic deiumptib. in futurum annum mi- nuendis, (nam hujus anni impendia in opera & apparatus fa&a,demptis militum ftipendiis,quanquam neceflaria fuiflent, &maximacommoda reipub. attuliflent, modum tarnen exceiTerant) derationibus conficiundx pecunixadnominadelenda,. debello in xllatem proximam gerendo. Duces ad exercitum reverli. Poft dies aliquot, cum inhorrefceret aer,exercitus excaftris in hybernadimiiTus. Bucojus Comesfoluto lytro aureorum vicies mil- lium paulö ante ex captivitate Hollandi- C*fi/iii4 & cä über factus. Mendoza de caftello N tfUhtad»- Andreano tuendo, velut arce in Hollan- dos Geldrofque ftructä ante omnia iol- licitus, eique de praehdio valido pariter & commeatu atqj omni belli inftrumen- toper autumnum profpiciens, & Gmul
Brabanti*

Com es Na ss. 14^
Brabantia: vicinar mctuens non procul in- de pocifsimam exercitus fui' partem in ca- ftns habuiequamdiu foederati in armis eranc. li s vero in hyberna digrefsis, cum aergelu promittere videretur.id ope- r, ens, oportunum dieifsimo Hollandi* a g r o percurfando&diripiendo,& prardis e Jus famelicorum milititm fuorum ftipen- diaflagitantium cupiditati explendx uJcra annirationem ufquein adultum Decem- brem, cum jam vin gradum Capricorni SoJpermearet,eafdem illas copiasiifdem Jocis fruftri iub pellib. retinuit, cum ante aliquot dies, pofeente Carfarc, volente AI- £fe* berto Resi vm adRhenum educlo pra:- ™" m fidio Clivie. duci reftituiflet. Albertus enim cum ikbdla fuä in BeJgium nuper reverfus, dueum noftrorum vircutem, Sc rcederatorum vires mctuen Sj & ipfepccu-' nie. preflus inopiä , militumque fuorum peeuniam pofeentium fremirum formi- dans, adh*c Ordinum Brabantia:,'Fian- dn<e, Hannonix, & ca?terarum regionum iibi parentium pacem uno ore flagitanti- Um & bellum execrantium vocesperbor-
T 2 rcfcens 4
>rr»
Skhdola it face (onßlu K

■
itfOO
148. Gvilhelmvs Lvet.
refcens, Caffarem fratrem exoraverat^. ut rurfum pacis fcqucftrum fe profitere- tur. Cui rei Refii reftiumo , & militum e finib. imperii revocatio fubfcrviebant. Sed fcederaü retia tantum libertati fuas capiendae ne&i hac actione fcientes rur- fus eam cjuamvis importune nagitatam> iteratoque propofitam conftancer rejece- runt, & ad ea, cjuas ad bellum gerendum pertinebant,mature fepararunt. Horum itaque aufpiciis Ludovicus Nafloviusan- ni fecjuentis menfe Ianuario cum afpe- rumgelu uligines&aquasorrmes miliub. pervias fecilTet, Wachtendoncum Gel- dri$oppidum inopino incurfu opprefium Cuvtcoris capic. M a v r i ci vs verö etiam opimo- uJ'caftTZ ne hoftium citius ex hybernis fe movens caftellum Crevecorium ad Dilam amnem in ßrabamiä, S/lvae Ducali vicinum, pra> validum, ied aliis rebus necefTariis de- ftitutum,repentcinvadic,,& intra quatri- duumdedente praefidio fax poteftatis fa- CtßcSu» cit. Inde ftatim vires in ipfum Andre a- AJKfct'M« N VM caftellum non longe iftinc difsitum /«>«.. yeuiCj 6cexercKUopenbulc]uemulcis un- *" ..... "_ dequaquc-

Com es NASSr j.49
clequaq; cirictum, aquifcj; fluminum vici- norum in agrum illic per ruptos aggeres immifsis iniulx in formam reda&um, fi- mulq ; tormentorum multorum fulminib. diumultumqj infeftatum in fummas an- guftiascompellit. Quodquanquam igno- tum Mendozas non eflet,tamen fuccurre- re iiiis in caftellolaborantibus & forticer rem gerentib. non potuit. Namfubitö,, ut res pofcebat, juftas contrahere copias, & Mauricium locis occupacis & munitis- maturedejicere, & fuppetias optatas ob- fefsis ferre, fortuna ejus pra?fens non pa- tiebatur. Ob ftipendia cnim ä niuJus menfibus non foluta murmurantes & fre- mentes, plerofqj etiam ftomachantes mi- lkes,achoftihum praedarum fpefruftratos. nuper,per varia & proeul inter fe difsica loca hybernan Ji caufa, quod id contra fe- ditiofas confpirationcs tutitfimum eiTc ar- bitraretur, difperferat. Eos verö celeriter jam cogere rurfus, & ad belli labores ac diferimina -Aipendiis nondum depen- fis vocare & difficile & periculofum vi- jdebacur. In proximis aucem » qui in.
T 1 oppidis,

tjO GvU-HELMVS LvD.
oppidisvicinis prxfidia agitabant > fatis virium ad rem tantam tentandam non erat. Demum fapiente confilio ufi fce- Catitttttm deratiautorc principe M avricio, tum jndritnuM uc loneis impendüs parcerent, (magno ftjeratüde. enim in hngulos dies oblidio conitabat) du«»,, tum ut reconc jli^i onC iti indignantium
militum hoftilium antevcrterent, tan- tamcjue rem tempeftive confe&am da- renc, promifTä reftantium fbpendiorum folutione, cujus erantilli avidifsimi, ad- jectis conditionibus aliis haud ingratis, die, ex quo inftaurata obfidio erat, x l 111, Kai. feil. Maij vi, de caftello cum omni inftrumento & apparatu commeatuque dedendo cum prafidiariis viris fortilsimis tranfegerunt. Deditio ipfa biduo pöft: facta, tormentorum majorum , pnlvcris pyrii, globorum ferreorum, frumenti in- gens copia tradita: prafidiarii, veterani omnes,militix ordinum volentes adferi- pci,nunquam ad Hifpanicos redituri,ied inpradiisautvicturi, aut honeftam mortem certo animi propofito oppetituri,no nefeientes fupplieiis turpib. & acevbis fe
pexituros,

COMES NASS. 1JI
perituros, fi in poccftarem iftorum vivi pervenirent. Sic tanti fumptus ac Jabo- res, atquc exantlati pericula cum jaclura temporishofti pericrc, noftris gravifsima pericula decefsere, arxque tarn oportuna tuendis illic finibus acquifita. Lubens hocloco (nam hujus eatemporis eft,)Iu- bens, inquam, prartereo gravifsimam civitatis hujus noftrxfortunam, quam non hoftilis vis,aut coeli aliqua inclementia, fed iiniftra fociorum fufpicio, ac infelix error, forfan ctiam quorundam malevolo- rum livor huc accedens-, ei haud meritö irrogavit: cujus velut fulmine reliquum quoq; provincix hujus nihil minus quam hoc expe&ansafflatum ftatim fuit. Pr#- termitto inquam filentio^ne commemo- ratione ejus importunä tum nobis, .qui eäm perpefsi fumus, tum Ulis, äquibus ir- rogäta nobis eft, quos confilii fa&ique vehementer piguit pcenituitcjj, dolorem te- mere refricem. Quam tempeftatem (ve- re enim tempeftas inopina & infaufta fuit) cum avertere ä nobis optimus gubcr- nacornpfternon poiTet, tancoanimi dolore
wapmo min hitte itrrtpm

w
Stliheratio
Ha«* Je hei- legtit»elo t
Ijl GVILHELMVS LvB.
lore percufsus eft, ut ab obitu carifsim« conjugis fuae nihil accrbius fibi unquam acciditfe Gepe gcmens fit teftatus. Rever- tor ad ea, quae bello funt gefta. Focderati capto tarn feliciter caßello Andreano auc- tt animis majora tentanda fibi putavere- Dcliberatuna Hag«,an occupandis locis Mofae finitimis per Brabantiam victoria eüet perfequenda, an in ultimam Flan- driam ducendus exercttus,& D*inkerc* ■omnib. navigantibus cum fummo com. merciorum, totiufq,- fortunaepublicazde- trimento jamdudum infefta, invadenda« Nam non defenfive,ut loquuntur, fed of- fenfive tum cum hofte agendum inter omnes conftabat. Iliud tu'tius efle,& mi- norum fumptuum, hoc animofius qui- dem, fed mukö periculoiius fimul & fum- ptuofius multisvidebatur. Et erant tum •non pauci, qui minuendos potius fump- tus quam intendendos ob tributorum gra- vitatem, quib. populus ubiq,-premere- tur, & ejalienum pafsim crefcens arbi- trarentur, & tutiora periculofiorib. praefe* rcnda cenferent. Repetebaturcj; Comici*
GviL-j

mm
Com es Na ss. t$
Gv ilhelmi oratiojam ante infcedera- torum ordinum conventu, cum eädem de re difceptaretur, ab eo habita: Duin- kercam fcilicet procul a finib. noftris in extremä Flandriäpofitameire.adquam fi bellum eilet gerendum, omnia hoftibus ma gisproclivia,nobis adverfa aut diffici- hafutura,& uniusoppidi non magni op- pugnandi gratiä eventu incertifTimouni- veriam prope fcederatorum fortunam in difcrimen dandum. Sed vicitHollando- E*/W,<«<« rum & Selandorü ientcntia; qui cum plu- *££" rimuminremcommunem conferrent,af- nrmabant fine purgato mari^öc praedonü receptaculis claufis aut everfis, nee fortunam fefuam tueri^nec quam res fepe pof- ccret,fociis ope deineeps ferre poiTe.con- tendebantq; nee tanti rem periculi elTe, quantum ab aliis jaftaretur: Oftendam quippe in media fere longitudine, litori$ Elandrici fitam non admodum procul ab iis locisjin quib. bellum gerendum,in fce_ deratorum poteftateefle,oportunam exer- """•»cornmeatib. belli inftrumentisim- pedijiKti% invito tiofte ä mari reeipiedis:
V Albertum.

==
sr
'MauriciM ix ereil um AtK.it in
Flandriati,
I54 GviLHELMVS LVD.
Albertum verö cum Mcndozäfeditionib. milicum fuorum impediri,(pafsim enim obnon foluta ftipendia tumultuabantur) quo minus in tempore expedire exercitus, & oecurrere noftris poflent: hanc pul- cherrimam occafionem negligere id efle, fortunam fuam projicere & peffum dare. Mavricivs prineeps quam vis diferi- mina aneipicia prxvideret, qua erat animi magnitudine, nihil detredlans, quode re focietatis foederatx efle putabacur, in eam expeditionem oninib. opinione celerius rede paratis, in Selandiä copias navibus impo(itascoirejufsit,eoque moxipfe fe- cutus cum ventus non refponderet, nee paterecurinde in portum Oftendanum, quod conftitutum erat, enavigare, poft paueos dies, ne tempus rei geiendxfibi periret, & exercitus in navibus marcefle- ret, mutato confilio, in proximam Flan- driac oram trajeeit, ibique exercitum ex- pofuic complexum xn millia peditum, duo millia equitum optime armatorum, cum magno tormencorum majorum 6c fpparatuum omnis genpis copia. Haec
gmnia

Com es Nass. 155
omnia vexcrat clafsis navium numero, cum £Selandia folverer, md'ccc, quanta hadtenus in Belgio vifa non fuerat.Saflo (hoc nomen loco,ubi e navib. in terram defcenderaOfubmotisin icinere obftacu- Üs, praeter mcenia urbis Brugenfis Often- öamduötusexercicus, eoque (ine incom- modo ventum die xvn Iunii Iuliani, dieb. viii in itinere& morä in Selandiä confum ptis, cum fortune, belli non parvo difpendio. Nam fi licuiflet fine mora ex Selandiä folverej & portum Oftenda- num vento feeundo contingere,caftra fine dubio ad Neoportü munita, oppidumcj; in aretum reda&um Mauricius habuifTet, priufquam Albertus commovere fe po- tuiffet, Expugnato illic per Comitem Solmenfem caftello Albertino, (id ei nomen a principe datum) ad oeeidentem Oftendac ad duo fere pafTuum millia in ipfo litore ab hofte extrueto bene va- lido, & captis aliis aliquot momenti levioris circum oppidum idem litis, öc ubique preTidiis pro re prarfente collo- , catis, cum toto reliquo exercitu Neo-
V z portum
f

fil&tl I
Exercituiftf deraior'i \ e- »porto Plan. äria adm<i- IM,
r MhtrtUS rvr- chulnx tr Mendo^tt cum cxercitu toiiem con- WtiiHtlt.
J56 GVIIMELMVS LVD.
portum Mavricivs petit, & non finc ambage ob amnem cisoppidum in mare exeuntem,ac abfque ponte non pervium iftucpervenic. EftNEopoRTvs oppi- dumFlandrie^ modicu prope maris litus, ab Oftendä occidentem verius circicer xu, ä Duinkercä verfus ortum plufquam xx pafliium millib. dif jundüjfine qua in po- teftatem redactä res gel i ad Dvinke r- c a m non poterat. De eo igitur invaden- do, cui exiguum tum praefidium inerat, dum fe parat Mavricivs, exercitus fui parte majore trans amnem verfus oppi- dü, minore eis eum in maris litoredifpo- fuä, ligonefq; muniendis caftris.molitur, audit ipfum Albertvm & Mendo- z a m cum numerofo & veterano exercieu feftinos reclrä infe venire pugn^ perquam avidos. Albertus enim de totä fortunä ac ftatu fuo follicitus & confternatus, cum de Mauricii apparatu & itinere factus eiTet cer- tror,in omnia fe verterac,plufquam aureos montes promittens,& facienda caufä fidei nulla poftulata, nullas conditiones rejici- ens^ partem «luoqj folutionis ftatim praef-
tansu

BS
■ü
Com es NassJ 157
tans, deniq,- ad preces etiam blanditiafq; defcendens, victoriam verö gloriofam xqueac fru&uofamjeandemq; non minus facilem quam certam citamque oftentans, ut feditiofummilitemfuum, per Braban- tiam & Flandriam hoftilem in modum graflTantem fibi reconciliaret: idq; opinio- ne omnium citius effecerat , prazfertim eorum,qui expeditionishujuice periculo- fifsimx autores fuaforefque praeeipui, & peneimportuni fuerant. TuitiIvIavri- ci v s in re aneipiti & inopinä fe non defe- rens,patruelem Ernestvm Naflovium, quem eis amnem prazefle jufTerat, cum cohortib. pedicum xix,equitum centuriis 1111 & tormetis majorib. duob. fine morä emifit ad oecupaniumpontemamni im- pofitum, per quem ipfe tranfierat,ut Albertinos iftic tranfitu prohiberet, & her eorü cantifper morarecur,donec ipfe fuos eis amnem traduceret & auc commodo locoaciemftrueret,autcum hoftead pon- tem decertanti auxilio aecurrerec. Verum anteverterant hunc Albertinorum primi, & prxlio cum eo conferto longe maxirnä.
y 3 copiarum.

tmk dijüfa- M.
Jliert) ir TAtnd»zje •van* fidu-
lj-8 GvHvHELMVS LVD.
Cof<* &' copiarumejus partem.quae Scoticx gen* «ü4t<rtir- tis erat, conciderant. Qua rortuna mä- gis animis fublati Albertus & Mendoza, äc de univerfä victoriä jam velut certi,, cum exercitu quantä poterant feftinatio- ne in Mauricium cotenderunt, fperantes nee opinantem eum, & caftris nondum recte pofitis, nedum communitis loco apertoin hofticonon proeul meenib. in- fefti oppidi h^rentem & confihi ambi- guum feoppreiTuroSjatq-jUtio felice prac- lio totum pene bellum confecturos, aut certe cxCo profligatiöve Mauriciano hoc exercitu in defperationem de tuendä reli- quafortuna feederatos ordines efle adac- turos: denique praeter triumphum jam nihil crepabant. Et profectö in eum ca- fum nunc res devenerat,ut aut vincendu illic Mauricianis, aut pereundum, aut in hoilium vincula eundum effet, cum fug« ratio nufpiam pateret. Atqui in hoc dif- crimine extremo roboravit Devs ani- mum prineipis M avricii, qui perinde ac fi diferimen jam fuperatum eflfetj nullo dato timoris aut follicitudinis trepid«
figno,
Pr. Mdjwi- tn ma^nani* mnas.

Com es Na ss. 15p
figno, fummam fiduciam rei bene geren- &x cum fummä alacritatein vultu, infer- mone, in omnib. qu* ageretj pnc fe tulir, fimilemque alacritatem ac fiduciam in omnes legacos ac prasfe&os, totumque adeö exercitum fuum transfudit. Nee partim prsfidii in eo fuic, quod paueifsimi inexercicu illoeffenc, quos non vetusdif- cipJina militaris in traciandis armis,in fe- riendis hoftib., in ordinib. fervandis & commutandis, iifve contrahendis auc ex- tendendis, jungendis aut difjungendis, 4 gubernatore noftro pridem refufeitata for. matVetad unguem. Erant tum cum Mau- ricio mul.ti illuftrib. familiis nati,Hfi n r i- cvsFridericvs Naflovius ipfiusfra- ter adhucadolefcentuIus,quifeponi extra periculum,cum ingruere hoftis diceretur» nullomodo voiuerat, Ioannes Adol- fvs Holiatiae dux, Ioannes Ernes- tvs prineeps Anhaltinus, Comites tres Solmcnfcs,Colignius Caftilionams,Ami- ralii Gallig nepos ex filio,Grajus Anglus, & complures alii,velut contubernales im- peratorisjfine ftipediis Mauririumfecuti,
difeenda:

Vnelium /»• gtns er dif- pült ridNeo- furtum FAj- driä.
l6o GvItHELMVS LVD.
difcenda! rei militaris gratiäjCjuidiligen- ter omnia ejus obfervabant, &. virtutem folertiamque fummopere admirabantur. Praeter hos veroordincs fub eo ducebantp & präsentes aderant L vdovic v s Naf- fovius fuprernus equitum magifter, F ri- dericvs & Georgivs Solmenfes, legionum legati. Omnibus ad pugnam jamdifpofitis, atque acic inftru&ä, cum in confpectum fe daret hoftis fecundum litus incedens&gradum accelerans^AV- R1 c 1 v s navib. onerarüs procul inde fa- cefcere jufsis,ne cjuis iftuc fugae cauta refpi- ceret, ad fingulas aciei partes adequitans omnib. prascepta dat, animos ad fortitu- dinem exfufcitat, aut vincendumhac pu- gnä, aut mortem oppetendam oftendic. Nee (ibi ac fuis defuere Albertvs, M e n d o z a, Bergenfis, Bucojus, Barla- montius, Velafcus, Barlotcus, MoniojuSj Davalus a parte adverfä,omnes bello ipec- tati. Cum poft mutuum intuitum bre- vifsimi temporis veluc animis collectis capiftent coneurrere circiter mediam horam quartam poft mendiem, antever-,
tentib.

Com es Na ss.' 161
tentib. Mauricianis commifTum cft pra;-, lium validum magna utrinqj animorum obftinatione ac percinaciä loco difficifi in ipfa maris orä arenarum tumulis aflur- gentib. impeditä, quäle nee praefens, nee proximepnecedensfäeculumin his^c vi- cinis regionibus viderat auc audiverat, dliravitq; diu per horas plus minus quin- querortunäincertä,cum candem fub oc- cubitum Solis vi&oria jam certaad prin- cipem Mauiicium conceffit. Deineffufa f!n wUli a~
r » 11 i . luflrwvitto-
ruga Albertinorum., & c«edes ad pnmas »*». ufque noctis tenebras. Victi nimirum, cjui victoriam certb fibi polliciti eranc, &fupplicijs eos, quos fuceubituros puta- bant, deftinaveranc. Cxfi horum iu- pra quinquies mille; noftrorum bis mil- 1c quingenti. Captus in pugnx fervore mendo- ipfe M e N d o z a , Germania nuper ^ rm ZT terror, & cum eo prafc&orum bello da- **•«• forum virorum multi, aliorjum vero numerus magnus. Albert vs, cujusaufpi- a/Wi//k- cijsres gcrebatur, cum diu intrepidemu- l nusimperatorisimplefTet,& caput pericu- lisobjectafletjdemüamilloequOjabjeftis
X armis.

\6t G VlJ.HEl/MVS Lv&.
armis, a fidifsimis adjutus vix fugä fe e viclorum manibus eripuit , poftridieque ad Ifabellam fuamrediit, qui in pugnam iturus imperatorern hoftium Mauricium captivum& vin&tim ad eam fe addu&u- rum jadtaverat. Cum eo evafere Bucojus, Barlotcus, Aumalius, Davalus. Alii alii via fe explicuere. Signa militaria äno- ftriscapta peditum cvi 3 equitum iin»om. nia publicis locis memoria caufä fixa: tormeta etiam hoftium cundta intercepta. In praelio hoc cruenco poft Mauricium principem,qui optimumimperatorem & fortifsimum militem in eo fe piaeftitit, & quocunqj fortuna praelii pofcebat, mtre- pide fefe intulit, ac pugnancib» pericli-* , , .. tantibufque adfuit. Ludovicus Naifovius K*ijov,ii» ejuldem patruehs, equitum magiiter, gu- *"!aJ r 7*h bernatoris noftri frater, egregia vircute fecundas laudis ac meritorum partes tu- litjdomufque NalTovia: decus non tufti- nuit folum praeclark t* fed auxit etiam. A victoiia Oftendam poftridie reverfus eft Mav^iciv* tum ut militem feiTum recrearet, tum ut confilium cum dele&is
ordinum

Com es Na ss. 165
ordinum fcedcratorum, quiillic fubftitc- rant, capcrct. Ibi foedä tempeftate per triduum detentus cum ea paulum defx- vilTet,ex concilii fententia ad perfequen- dum id, quod coeptum erat, Neoportum cxercitum rcduxit. Scd cum eadem tem- peftas refurgeret, &fofsiones inorä ma- "S prohiberct, acpraefidium, quod duüm millium armatorum interea cum Barlot* to acerrimo duce in oppidum venerat, identidem excurreret, laboribufque in- tentos infeftaret, & Albertus e prxfidiis & vicinis regionib. Artefiä, Mannoniä, Brabantiäcopias novas cogeret, poft dies xn fublatis rurfum caftris, videns om- nia (ibi iftic impedita futura, Oftendam, atq; hinc Selandiam .& Hollandiam cum ipfis dcledtis repetiit. Nee eo anno quiequam amplius memoria dignum bello geftum. De pace rurfum ab Alber- tinis more lolito, id eft, parum fincero cum feederatis actum , fed nihil confe- ftutru Inter haec Gvilhelmvm guber- natorem noftrum moleftifsimo negocio 'Gioninga; adhuc implicitum negocium
X i aliud
MunrUiut "viiltr reJü in HiUantti.
GM»

/•-'••
ordmunt in Frifia;
GuheriMl». tompornndte
1<$4 Gv'lfcHELMVS LVD.
aliud difficillimp.m exdifcordiaordinum in Frifti Tranflavicanä excepit. Ea dif- cordiä originem ducens ex re non magna cum ambigeretur de quejftore novo deli- gnando,tancos fecit progrelTus,ut in fum- mum difcrimen tocam .provinciam addu- clura videretur. Nam de. contributionum ratione, de collegii provinciahs & ejarii fede,de jurifdictione fummi fenacus gravis contentio mota: eaque ita exarfit, ut Oftergoi & Weftergoi a civitatib. & Se* venvvoldiis fecefsionem facerent, & re- lictä vetere fede Leovverdiä Franekeram collegium tranferrent, quarfturam a?ra- riumque fcinderent, Judicium fummum temnerentjdeniqj arma quoq$ caperent. Atq 5 his mifcuere fe quidem Hagä a fce- dcratis mifsi, velut compofituri contro- verfias; Ted ii vere" oleum } quod ajunt, Camino affudere, ut alienam difcordiam in rem fuorum vertere velle viderentur. Quibus omnibus turbatus vehementer qvbernator, & Groninga cvocatus, atq; ad fananda mala magno ftudio tnulta conatus cum parum proficeret, .dcmum-
armaca

Gomes Na ss. i6f
armata auxilia contra contumaccs fece- dentcs ex officii fui ratione rogatus eä moderatione in, omnibus egit,ut omninö immemorem fefe veterum fimultatum & oflfenfarum nihil aliud quasrere reipfa de- monftraret, quam uc fartä inter difsi- dcntes gratis refp. ab immincnte exitio fervaretur. Nee deftitit ante monendo, rogando, confulendo, quam effectum de- dediiTet j ut viris vui fapientüsimis & xquifsimisaefpedatifsimis quibufque ex totä provinciä electis poteftas confer- retur ex e,quo & bono litis finiends, de concordisordinum reparanda:. Quod c "f cerJ ''l iulceptum abns,actandem rehciter con- fectum. Gratis his & gubernatori äclar: vulnera obliterata:multae rep. fapienter benequeftatuta. Exierat jamannus mdc, & inierat mdci, cum tranquillitas hxc pulfä tempeftate Frifiam revifit. Quo anno foederati nihil territi famä novo- rum fubfidiorum ingentium,qua? Alberto exltaliä& Hifpaniäad octomillia arma- torum adduci ferebantnr.de recuperandä Rhenoberca adaperienda ftbi libera:
X x commercia.*
Erifta rtp*~ rat*.
i£oi;

II
\66
GvlLHELMVS LVD.
Rfc«».B«r- commcrcia confilia inierunt. In eam ex- tif$bfidi9M pedicionem protectus pr. Mavricivs lwd *' novis quoquc copiis ex Galliä & Britan- nia aucius, &cohortib. veterib.milite in Belgio, öc vicinis locis fcripto-fuppletis poftrid. Kai. Iunii ad oppidum caftrapo- iuit, eumque fecutus eft ftatim patruelis Gvilhelmvs im Kal.Groningädigref- fus; aderantque ejufdem fratres duo Lv- dovicvs& Ernestvs cum Söhnen* fiamitino. Erat oppidum tunc maximis operib. vallatum, & validifsimo vetera- norum bis millium praefidio munitum, rebufque omnib. ad defenfionem probe inftru&um, incommodoquoquead ob- fidendum loco fitum: praeeratq-, ei & pr*e- fidio Ludovicus Avila Hifpanus, vir for- tis& longa militix'ufu eruditus. Noftri ftatim ä muniendis caftris contra exter- namauxiliorum vim, contraque praefidii excurfiones rem funt orfi : nmul infula Rheni oppidoobjeeta fugätis prasfidiariis oecupata , indeque oppidum tormentis petitum,& auxiliis, fi qua eä parte Ventura eüenc, aditus prarclufus: atque Interim

Comes Nass. , 167
nmcumprejidiariis excurrentib. &caftra infeftantib.hicillicdimicatum: \ix cxcx quoque afoflbrib. per ambages oppidum verfus excavat* y aggeres contra obfeflb- rum munitiones erecti: demum teftudines per medias foflas ad vallum, portas, pro- pugnacula magno labore, miro militum «udio& aemulatione mutuä y perdu&$: poftremö cuniculi fub iis ipfis ad ea iub- xuenda a&i. Quibusperculii, & extremo difcrimine circumventos fe fentientes pr$- fidiarii, omnia, qua: Tortes & fidos milite* decentjtormentis, ferro, ignc frufträ ex- perti, imprimis cogitatione propugnacu- liante oppidum per cunkulum vi pulve- ris introfi, cum magna fuorum pernicie iiuper diijecti, vehementiuscommoti in- tra dies xliiii ab obfidionis initio fefe Mavricio principt dediderunt: Nee fanemirum,cum notfentiidem,bismille equites, quinquies mille pedites, Bergen- fi & Bucojo dueib. fubfidio fibi fuifle mif. los, fed eos nc tentarc quidem fortunam certaminis aufos , propte* vaiidifsimas caftrprum Mauricianorum munitiones,
Rf>««»«B«r«
ta Mturuio &■ fadtittit
titMiU,

ld8 Gvif.HELMVS LvDi
retrö pedem tuliffc, ac fe finc auxiliorum ipc velut defertos leliquiiTe. Deditio Facta die xx lulij. Egrefll ex oppido dedito aimati integris virib. m ccx l vi j, faucij auemorbisdebiles ccclxx, daf- fiarij l x x v 111 •. praeter duo campeftria tormenta.Avilae condonataceteraomnia cum apparatu,&commeatu victorib. re- ■u«r[* a lieta. Tum Moersa quoqueteft'amen- ^"!T"' to ip fl nuper donata, ejedis Clivenfib. cjuieam invaferant, ab eodem Mavri- cio o.ccupataj & validioribus operibus fumptu maximo ex voluntateejusmuni- ta. Inde exercitu in Hollandiam & Se- landiam redueto & cjuiete, qua opus habebat, recreato, quamvis mnlta difficilia obrtarent, adulto jam Octobri ad Alber- tum Oftendä, quam trimeftre & amplius jam obfederat, abftrahendum,in Braban- tiamexpeditio fufeepta, & ad Sylvam bantuif*. üväalem caitralocata.operaqjad eam ifaw/jri. premendam ac invadendam magno la- bore, magms animis lnitituta, atque ea, quib. Cömes G vilhelm vs (nam & is cum Mauricio principe, ac duob. fratribirs
iftuc
9ßinltFU< bi* ah Al-
.birtoobfcßa
Sylva Du-

Com es Nass. io'o
iftuc ierat) prajerat, ante omniaalia quam proximöadurbismasnia perducta, eäque parte terror prascipuus obfefsis injectus» Sed quoniam Alberto ccrcum, Oftendam non relinquere, cui ipfe afsidebat, & urbs obfefTagrandis, obfefsique viri fortes atqj animis obfirmati, & hyems afpera multis incommodis obfidentes premens, (nam Sol v i gradum Sagittarij jam tenebat, &c aergelu gravi inhorruerat) &copia:auxi- liares per invia glacie concreta in urbem ingreföe>& alias multö majores, jufti exercitus inftar duce Bergenfi Friderico, & Bucojo coire 3 & ad invadendas diripien- dafque regiones fcederatorum fefe parare oypMoSyi* nunciatas, prudenti confilio ä Mauricio J 0 f ut a, H " ,! " Sc Guilhelmo obfidio foluta, & exercitus in hyberna abductus. Hyeme nondura exac^ä,liberandaeOftendar,cujus obfidio- *
nem cum frequenti oppugnatione ne per hyeme quide milTam feccrat Albertus pro- poficipertinaXjnovusapparatusafcedera- tisfa£his,confiliaq 3 -nova inita repetend?> Öc per intima penetrand? Brabanti^eumq,- infinemnoviscopiis au&us exercitus.Nee
Y fegnior

II hl
i: !;!
fr.Maurltij ür Conutü CuilheltKi gxpcMtio in Brnbanti.i.
attMufamfl.
et Guiihttmo ohfidtone cm<
V7O GVILHELMVS LVD.
fegnior Albertus, utfe fuaque tuerctur, & ramen ab obfidione Oftendae difcedere necefle nonhabeiet, etiam ipfe augendis copiis fuis novum militcm confcripfit, & exercitum hoftili majorem conflavit, Sed fcederatorum imperator Mavrici- vs, & cum eo Comes Gvilhelmvs, his talibus non territi > ftipati fratribus fuis, exercitum fuum omnibus rebus inftructifsimum , agminibus diverfis dif- ftinctum in Brabantiam duxere , Jon- goque xv dierum itinere , compofito gradu progrefsi non procul Thienä op- pido pofitis acfirmatis caftris confedere, ad dimicandum parati , fi Mendoza nuper e vinculis dimi(Tus ; qui cum exer- citu Albertino non procul aberat, & ve- ftigia exercitus noftri obfervabat, pugnar poteftuem faceret. Cum veröpoftridie in aperto quoque acies ä noftris explicata, & Mendoza per cohortesaliquot,& com- plures alas equitum procurrentes fruftra ad pugnam provocatus eflei^cautior for- tunä priore fa&us, noftri verfo repente itinere Gravi am ad Mofam oppidum

Com es Nass^ 171
petivere, & caftris ibi locatis ad obfiden- dam eam fefcaccinxerunt. Erat idop- pidum natura loci tutius quam pleraque alia>fed anteaunos x vi äParmenfioccu- patum magnis operibusmulto munitius factum, & prazfidio firmatum: tunc verö, quod obfidio ejus aut rcpentina invafio metueretur, prafidium longcmajusmili- tum md ad quamvis vim fuftinendam ei impofitum. Verum tanta fuit indu- ftria, & indefeffus labor noftrorum cum ingenio atque arte conjun&tis, ut caftris perpetuis velut indaginc continuä oppi- dum fit circumdatum, ipfa caftra ä tergo perpetuo firmoque vallo, & profunda lataque fofla, tanquam magna urbs,con- tra infultus 8c imprefsiones hoftilis ex- ercitus claufa ,• tum duo pontes validi ccxxx gradibus, aut cxv pafsib- longi, alter fupra, alter infra urbem Mofa» im- pofiti. Atq; ha?c pleraq; anteMendoza: paulo poft cumexercitu fecuti aduentum fuere confecta, principe Mauricio ad ori- entemoppidijComiteGuilhelmoadme- ridiem, Fiancifco Verio Anglo viro for-
Y 2 tifsimo

'172 GvikHELMVS LVD.
tifsimo ad occafum curantib. & opcraur- gentib. Sole leone permeante,& e,ftus gra- vesciente. Dein in confpectu Mendoz$, &totius exercitus ejus caetera, quae expu- gnando oppido erantj patrata, tormentis
magms fulminatüjCuniculi a6ti,
erupt
10-
nes ex oppido valide. &frequentesfortiter
repulf^.ipfius quoq; Mendozejncurfiones
violente, animofe repreflq: deniq; obfefsi
in fummas anguftias reda&i: poftremo
cravia {«* Mendozä,defperatä re, caflra movente, &
dtratudidi- longius abeunte oppidum validifsimum
dedicione captunr. pr^fidiarij incolumes,
quos ferrum alnq* cafus nonabfumpferat,
abire,qu6 veilencpermifsi. Exierenume-
ro milledie x Septemb. Iuliani,cum ob-
fidio viii luiij c^piflet. Victores reb.rbi
conftitutis, oppidanis in fidem principis
Mauricii jurejurando adactis^cum trium-
pho celeberrimo in fua reverfi. Atqj hoc
inicium majorum raalorum hoftibus fuit.
SeJithmiii, Nam haud parva exercitus pars ob non
um 4iber- f 0 l uta ftipedia murmurare rurfum feroci-
us,fremere, ieccisionem racere, violentius
agere:ob qua caufam cum profcriberetur
ab

1
Com es Nass. ■ 12}
ab AIberto,afperari vehemetius, & proxi- maqu^ per Brabantiam diripcrc, ferro, "x^ afevire > or dinib.foederatis&prin-. c 'pi Mamicio fe oftentare, operamque fu- amofterre. , Interea fub litus Flandri* fiavalc pradium ab Hifpanis, qui Alberto m iisi auxilio erant, duce Friderico Spi- n "la, contra Hollandos infeliciter &cum clade committi: Lvdovicvs Naflb- vius Guilhclmi frater dcnuo cum copijs peditum equkumque milTus a fuis mcnfe Novembri Lucclbcrgios long* lateq ; af> nigere, ad pendendam tributum cogere, captivos-magno numero abducere; idque
"crumfaceremenfeMartiofequencc:Spi- itfo* nula quoq, commilTä rurfum pugna nava- li cotraSelandos cum clafliariis dccc oc- cumbere. Simul Albertüs,ut quoquo modo rebelies excrcitus fui, qui Hogoftra- ???"* tarn arcem cumoppido in Brabantiäoc- Ä* cupaverant, «Sc munieranc, reprimeret, novomilitc confcripto, copiifquc fuis • Plunmum auftis, duce Friderico Bergend terociam eorum doraare, & pcenas de iis iumere iummopcrÄ connitebatur. Sic illi
Y 5 in

*74
GviIHELMVS LvÖ;
»>,
f/MM
in anguftiam conjefti a Mavricio 8c fcederacis ordinibus opem petentes certis tfutf't«' conditicnibuscumhisconvenere. Qui-
mirant JH19 * mm ,- , ^/*
bus fibi jun&is, repulfo jam Bergenn, Mauricius, 8c patruelis Gvilhelmvs, qui Monte Gertrudis iftuc fe intulerant, aflumptis in idem commilitium fratrib. haud alio confilio, quam nt metu amit- tendac oportuniffimse & validifsima; ut- bis hoftem exercitus firmiffimi robore jam ferocem ab invadendis provineiis feederatis, quod in animo ipfi efle certo certius conftabat, averterent, & inhofti- Ü potius terra quam in fuä, quae belli fors eft, omniaagi, ferri, affligi viderent, ad obfidendam rurfum Sylvam Dvca- i e m Hogoftratä caftra moverunt: hifq$ ibi communitis, -urbique terroribus va- riis admotis, nequicquam cum fuis afsi- denteBergenfi, qui eos fecutus fueratj 8c ipfo Alberto eodem veniente, pofl: ten- taeavaria, cum Albertus tria millia mili- tum adverfis civium animis in urbem im- mififfet, fubexitum Octobris luliani de- mum folutä obfidione exercitum in Hy-
berna
SylVtl D«-
talff f/triam objidiow ten tataafxdf rät».

Com es Na ss. 175
bernadimifere. Sic, qqodconfilij illo- rum fuerat, fatfo eft pntfticum : Bra- bantia belli incommodis vexata, provin- ciae toederata- ab injuriis hoftilibus & belli malis immunes manlere. Per hyemern confilia inita invadend* Flandri*, & O- stend^e tandem, qua? jam in tertium annum obfidionem, & oppugnationes P.ene perpecuas fortifsime fuftinuerat, & hominum fide majores labores & pericu- la, atque omnia tum graffantis peftis, tum fiwentis Martis mala» acfxva dira- que Fulmina conftantifsime tolcraverat, e belli faueibus eripiendae. Itaque ap- paratus maximifaeli, novo milite exer- citus audtus, ßdifdem fupremis bejlidti- eibus principe Mavricio, & Comite Gvilhelmo, cum quibus utriufque etiam fratres rurfum erant, Hcnricus Fri- dericus, Ludovicus Gunterus, Erneftus CaGmirus, medio Aprili ex Selandiä in Flandiiaeoram tranfportatus: infulaCad- ianda, quam aliquot caftellis &prxfidia- no milite Albertus tenebat, primo impe- |tt inpoteftatem redafta.: caiklium aliud
vaüdum
txjßeeliuo no f" fadera* torüinFlatf drtatnadh— bernndit ob- (läione diu* turni Oßtw dum.
1604«
Caffeüa va- rta in Orä Flädri*eap* i« 4 fader/*' tu.

Shfa Flan. Arne ob/iaiQ' ne ctattfa.
\y6 GvH-HELMVS LVD,
validum Catharinaeum,deinde & Philip* partim dcpulfo Theodore» Trivukio Me- diolanenh oecupatum : raox eodem vic- tori* impetu Ifendicaeum firmiore praefi- dio dc milituminfeflum opinione cele- rius captum. Ardcnborgum oppidum quoque, & Middelborgum advenientib. victorib. ceffere, prxfidiumque, cui Er- neftus Naflbvius praepofnus, aeeeperc. Tum Slvsa, in quam potifsimum du- ces oculos fuos conjeeerarit, raptim peti- ta^quam-firmum fitu & operib. oppidum, quamque vexandae Flandriac feederatis o- portunum,Oftendam non modo aequans, Ted multum etiam fuperans? Cui propte- reä ALBERTVSjam ante berie validam praefidiariorum manum , praeter remig- um bello ex barbaris captorum ingentem numerum, qui laboribus periculofis obe- undisefle polTent,impofuerat■.&tum,quö• tucior locus eflet,cum primum iftuc duc- tutn exercitum noilrum audiflet, priuf- quam aditus omnes munitionibus prae- cludiä noftris potuerant,fupra mille quin- gentos armatos diverfis vicib.intempefta
nocte

ÖOMES Nass« \7?i
iio(5le codern im mißt. Sed pervlcaxvir- tusomnia ifta victoriae obftacula fupera- vic. Nam commeatumin oppidum im- portaturi per noctis tenebras, & loca fa- lebrofa ac invia felici pugnä ä principe Mavricio reje^'jCommeatusintercep- tus,magnus captivorum hoftium numerus incaftraadduetus. Simulingenti&valido aggere, fofsä, caftellis circumquäq; non foium contra obfeilbs, fed etiam contra eos,c]ui ä tergo ad ferendum obfefsis au- xilium venturi erant, muniendis caftris labor fettinatus, opufque incredibili ce- leritate abfolutum, flumen etiam navib. & firmi operis pont-e claufum; cum inte- rim nihil non obfeffis, qui famem metue- bant, ut obfidentes hie illic loco depel- lerentjtentatum. yerum invalefcentean- non$ defe&u, cum in oppido excitatis per noctem ignibus, quo loco res elTent.itgna iidem edidiflent*, quae confpici e longin- quo poterant, ex voluntate Alberti A m* f?ffi*\ brosivs Spinvla Genuenfis.quitunc *•»—&. cum amplilsima poteftate belli pro arbi- üAibmm cratu fuo gerendi ex Hifpaniä advenerat, ?"$£

I
I H
II H
t^8 G VII- HELM VS LVD*
Sc. premendis Oftendanis inhxrebat, rebus illic ad continuandam obfidionem confticutis, cum ingenti exercitu collectis*» mdequaque copiisadvolavir, ut necefsi- tace prefsis Slufanis fuccurreret,,obfiden- tefque loco fubmoverct. h diligenter- fpeculatus omnta, & tormentorum major- rum pilas cum pernicie multorum homi^ num in caftra jaculatus, per tenebras noctis, ut terrorem augcret, in cam rjartem. primum impctum vertit,quägubernator noftcrComes Gvilhelmvs cumprar* app»*n»ns f e cT;o cohortium Britannicarum tendebat: ibiquead lpias munitiones pugnam con- civit validam ,.. trahens fecum quafi triat millia audacifsimorum militum. Sed fortitudinc Comitis& Britanni, qui ipfi fefe periculis inferebant, & fuos verbis & exemplis animabant,reje£us cum ftrage. füorum pedcm retulit. Inde variis aliis fruftra tcntatis aliototis f* vinb. conver- tit. Ardenborgo quippe praeterito vclut: Oftborgum iturus, ex innere Catharinae- «mcaftellum vicinuminvafit,& circum- &(um denfis copiis fummavi oppugna-
vjt,_,
rattrum ä .•m. Gml- jtlmo forti' trrejetttu.

Com es NassJ
i;p
vre, nee ante deftitic, quam prjefidio cx- dib.ad paucicatem redafto, & laboribus continuis fra&o expugnaflet. Nee moü ullä interpoficä Philipparum quoq 5 priori vicinum pari violentiä obrutum ad dc- dicionem compulir. Tum, cjuoanimum, poeifsimüm intenderatjiftis velutobfta- cuiis auc remotis fubmotis., ne Quid fcili- cet hoftile a cergoielinqueret,Ofl:borgum *e<äa iic, uc illic amnem oppidulum id praecerfluentem, & agmrn, in quo exerci- tum habebat, ab Oilborgico agro fepa- rantem trajiceret , atque inde Cadfandam Um s t' 1 - mlulam Slufae proxime imminentemjart- Äwt"- gufto freco ab eä direm p tarn, ejufque poi> '"£" * m0 - tui longo lacere pr*textam, munitionib. & praeudiis Mauricianis nuper adeö, u: oftendimus, oecupatam, in quam exagrt Oftborgico facillimus tranfitus erat,inva zieret, fuaeque poteftatis facerec. Verum -providi duces id futurum rari obftacula ei -quam pocuerunt celerrime objeeere. Princeps Mauricius loca munita& prxfi- *iia omnia in infulä öcviciniä ipfe obire, acceluriacurare, militas animare, auxilia
Z 2 matura

YSo
(G.VILHELMVS Lvi*
matura pcriclitaturis promitterc Co- EißCom, mes Gvilhelmvs, volcntc Mauricio»,
Cuilbelmits . . r - • i
•hitcu, cum proximis & promptnsimisad ofam, qua tranfeundum Spinulae erat, feftinus contendebat, ut tranfitu eum prohiberet, &paucis,cjui illic in ftatione locati labo- rabant & periclitabantur, fuppetias in tempore ferret, fortunamque certaminis fuftineretjdonec majores copiae fubmit- tendae adefle pofTent. Et jam profligatis autfugam fpectantib. ftationariis Comes Gvilhelmvs fupervenit, & Spinulae: fummä vi perrumpere connitenti, ac fuo- rum ftragem pro nihilo ducenti,intrepi- de fe objecit,&fortiaverba fortibus fac- tis aequansjac ferro rem agens,exemplocj a - inhoftes praeiensmilitib.animos addidic interea^dum legionis fuaecohortesplures eödem accurrerent, & demum Mavrs- civs ipfe cum robore legionumaliquoL, & tormentorum copiä adeflet. Tum S pi- n v l a de conatu defperäs,pertinaciamcj. abjiciens promptifsimis quibufcj; fuorum maximo numero amifsis, Gemmen omi* iit,,Ä terga yercit, non. .fine dolore & fre«-
mituj.
Sp'inttla r«- rtjert.

Combs Na ss. $1
ttiitüi Intcr caefos aut tormentis elifos in exercitu ejus multi proceres fußre, in quibus Comes Feltrixus , Marchio Rentixus, Alonzo Borgias. Prima laus repulfi hoftis, & fortunae expeditionis iftius cum Mauricio principe, fummo im- peratore, tributa eft Comiti Gvilheu N o,omniumque ore tum celebrata. Res gefta die vu Augufti Iuliani. Poftridie Slvsensls oblefsifame jam laboran- it r **« tes, cum remgeftam cognovifsent, dedi- £; 4 '"** tionis confilium cepere: pactique coditio- nes honeftas Mauriciofe pcrmilere. Exie- re ex oppido praefidiarij cum duce Serra- 110 plures quam ter mille armis bene in- flructi,fervi mcccc. Civibusfua relicla, capta tormenta majöris generis aenea fer- reaque ad lxx, triemesbello aptx & ar- znate. cum omni inftrumento decem. Sic ja&ura Oftendae, quam jam pro derelictä feederati ordines habebant, egregie com- penfata. Reliquum tempusejusanniau- gendis munitionibus tum urbis hujus.tu ***«**»■ . ° rum io corum, excitandis in cireuitu r,b t mmna, ^jcinia: iftius caftellis contra hoftium
Z i, Incurfus,

I
LuilfTiltUl
DST£KJi^l landein Al- bcrtiun de- äu*.
l$l G VM/HEL14VS LvUJ
-inciirfus, imprimis Ifendicaeo ampliorftjj aggenbus & rofsis latiorib. cingendo da- tum, totaque regio proxirrupene iraftß«- «5 fa&a: urbs ipfa,cum portu prop£ di- xerim, inexpugnabilisreddita. Sed uti femper, ita ifto quoque tempore laetis tri- 'ftis fe förs mifcuit. Nam fortifsinnis heros Lvdo vievs G vntervs Naf- fovius Guilhelmi Comitis frater germa- nus ante annum maritus fa6tus,mukis rebus bellobene geftisclarus, morbo contrario Slufe^ ex hacvitädecefsit,& defido rium fui militibus, dolorem propinquis, fratribus,vidue/ maximum reliquit. Sic hunc quoque florem domus NatToviq bellum pro libertate Belgicäabfumpfit. In- terca Ostendan i (ine intermifsione ab oppugnantibus totum jam triennium prefsi,immortäIemque laudemvel hoftc tefte promerici, maturo confilio, Mar- quetto' fortiisimo viro duce, autorib. ipfis ordinib.fcederatiSjCiim hofte tranfegeruti & non oppidu Ted oppidi cadaver,& vafta rudera, ac roteifsimorum militum fepul- chrum, ewnurm^ue virtutis fuae monu-
mencum 4

1)
Com es Na ss.
mentum, cum aggerum mole ferrcis glo- bis inferta ei tradiderunt: ne tum quidem tradituri, nifi major metusac vis ab Ocea- ni flucti b.cjuam abhoftisarmis coegifTet,, & commoda impendiis mukö minora fuafiflent. Abripior. heic, abripior ad- miratione, & in has eiumpere voces co- gor. O rem vere memorabilem^& nun- <5|uam moriturä famä merito celebran- dam r fi modo fidem es inventura!- Quis enim facile credetj oppidum tantillum, vix proximis provinciis ante hos belli* motus notum,,tampotentis& iratihoftis* vim,&oppugnationes afsiduas tarn longo tempore fuftinere potuiiTe? fulmina. tormentorum maximorum une numero,, & pene fin'e intermifsione contempfiflei violentifsimas & pertinaciflimas pugnas &imprefsiones obftdentium, cjuos iraac indignatio in rabiem pene crTcraverat, non excepilTe folüm intrepide,fedetiam forciter & feliciter cum eorundem illo- xum maximä fa&pe ftrage repulifle< > nee antedededitioncautpotius honeftifsimäi «ompoßtione cum hofte jam defatigato
cogi tafle,

S 9
184 GvtiHELMVS Lvtf
cogitafle, quam ex cjufcc exercitu duran- tc obfidione ampliusquam lxxii capi- tum millia vatiiscafibus vario. mortis gc ncre in folo fuburbano abfumpfiiTct, & non vicies fepties millies, qui rnaximus thefaurus avari imperatoris Tiber ij fuvfle feribitur , fed fupra quadragies odies miliies hoftijamconftitiflet? Quis iftis, ihquam, fidem adhibebit., vel pocius in fabulis non habebit, qui ea vel auditu pereipiet, vel in annalibusnoftris leget? pr#fertim cum peftem acroeifsimam '» quej conftemare animos mortalium folet, fae- viifle aliquandiu in obfeiTos, & quotidia- nä morientium ftrageoppidum funeftafle cognofeet. Harc tanta nimirum & tarn generofa obfeflorum velut animoforum leonum fortitudo & conftantia non folum in terrorem,fed etiam in admirationem ac ftuporem ipfos quoque adverfarum partium proceres & principe? dedit. Hxc, utalios plurimostamexteros, qiaam Beigas praeteream, ALBERTVM & ls ABEL- lam Oftendico nomini infenfifsimam movit,ut loco purgato ad eum vifendum
velut

£Jo'mes Nass2 !%
•velut ad contemplandum indomitorum iconum lüftrum,autveneräda fortifsimo« rum bellatorum veftigia fedemq; veniret, eoq; infpecto advota,quasinfid fuperfti- tione nuncuparant, virgini Maria? Dei- par^ folvenda Duinkercam fefc confer- rent. Sed nos exorbitantem flilum re- vocemus inviam,&hanc mentem fortu- namque hoftib. noftris,fi quos habituri tiimus, imprecemur, ut capienda: O s- tend a Audio impotenti SLvsAMali- quam,& tot commoda alia ad bellü geren- dum amittant, Sc .to. x^a-U %a\Ktivv cum Glauco Homerico commutent: reliqua verö, quae proprianarrationishujus funt, quam brevifsime perfequamur. Nono die p "* '»»t» poft Slufam ä noftris captam , vicefimo ui/^'al quarto ante Oftendäm bofti permiffam, ^ u *'- haudquaquambono noftro de pace inter BrItannos &Hispanos convenitj ad qua fummo defiderio,& omnib.votis odio noftri Hifpani ferebantur, properan- tius quam asquum efle videbatur, Britanni feftinabant. Id enim quantum feroci« *%*»««
T T . r . . „ . . . * *mmi «Hin.
Hiipamcis & vuiuminnos, tantum cu-
A a ramm

\8u Gvn-HELM.vs Lvd.
rarum 6c juftifsimae follicitudinis nobis
adjecit. Tota quippc belli moles ex ho-
fte communi, qui non minus Gallis &
Britannis, quosum illosante o£tennium r
hos jarn illecebris iniidaepacis armis exu-
erat, quam Belgisfuis maile volebat, in
nos folos, fociorum priorum ope defti-
tutos, derivata eiTe videbatur. Et jam •
excidium noftrum animis (bis infenfifli-
mi Hifpani& Hifpanici certilTimä defti-
natione coneeperant, novä velut irä fti-
. mulati, quod imerceifionem petente Ro-
it.Lt ra/«. dolfo Caefare& illuftrifsimis aliquot Ger-
iZ'lIhtl mania? prmcipibus & civitatibus^quos ip-
dtp*ui»fi- fi fubomarant, obtentu componendx pa-
cis, &calamitofifsimi belli finiendijam
ante quam ipfis-cumBritannias rege con~
veniifet, in naffam nos pertrahi pafsi
non effemus. Sic enim mature, ae diu
re delibevatä, Ordinesnoftiifcedcrati in-
tercelToribus feripto refponderant, pacis
quidem & quietis fe efle longe cupidif*
fimos, prejertim eonfeias infirmaium vi-
rium fuarunveontra hoftes potentifsimos:
nee quiequam magis in votis habere *
«pam

Com es Nass.' tä?
tjuäm cum Bclgis vicinis Brabantis, Flandris, Artefiis> Hannoniis, Lucel- t>ureiis & cxtcris in veterem amicitiam & focietatem, pofitis utrimque armis, rurfumeoire, fedcumHifpanis, nifi ipfis ex Belgioamandatis, & praeridüs eorum abdudlis, & caftellis excilis, populoque priftinae libertati & conditioni refticuto, pacem fidam &.certamlibi efle non puffe: id fe tot experimentis edoctos, toties blandis promifsis deeeptos, tamfrequen- tibus exemplis monitos, tanr multis & magnis malis fuis correptos, atque in cx- trema pericula conjeetos didieifte^ & flottiere ncceiTum habere. Afperabat vero Hifpanorum animos etiam iliud y cjuod profperos fucceflus Hollandorum & Se- landorum in Indiam navigfantium , (rem paueos ante annos eeeptam , cum commereiis Hifpanicis iidem illi pro- hiberentur,) & quazftus uberrimos inde provenientes, fibi maximo detrimento effe, opumq; fuarum fontes inexhauftos, qüos ceii Patrimonium fuumarftimabant, in Hollandiam & Selandiam derivari,
A a z experi-

r 1$8 GVILHELMVS LVD.
experirentur: & jam cognofcerent majore apparatu clalfes eos inftruere , & rem maritimam fupra priorem modum Am\>. sp;- animis complec'ti. Quapropter Am- jfamam a i brotius Spinula,cum utnmqueexercitus f'S.^"" terreftres in hyberna redu^ti eifern 3 in Hifpaniam profectus eft, ut cum ipfo rege confilia caperet feederatorum, quos jam Britannus cjuoque reliquerat, dum animi eorum recenti pace illä & amicitiä inter reges juncea adhuc prope cofternati eifent, priulqi quam maritima fortuna detri- mentum hoc compenfarentj in tempore obruendoriL Qui peeuniaria re ibi pro- curatä>promifsis amplifsimis a rege one- ratus, imprimis Frisi,e praefecturä perpetuä,auc imperio beneficiario inan- teceiTum donatus cum in Brabantiam re- diiTet menfe Martio,percellendis feederatorum animis fama longe lateque vul- gata fuit, trinis validis caftris , tribus magnisexercitib. eä ejftate rem a&um iri, iimul 'copix novae in Hifpaniä , Italiä, *$^i Gallia, Britanniä conferiptae, & alias poft ,am - alias in Belgium' mifT«, in ipfo BeJgio
gubqujj

Comes Nass. ]8p
quocjue pedites equiteique plures pc- cunia novä condu&i, & prioribus additi, omnia rumorib. confultö in majus aucta: Spinula fummus belli imperator, pofl nunc Velafcus Hifpanus, Fridericus Ber- genfis, Bucojus, Trivultius, veterani du- ccs jactati: utqne expeditum iter hinc inde exercitib. eiTet, proxime Antvver- piam Scaldis fluvius ponteftiatus,& Bra- bantia acFlandria eodem junctx. Verum FmJtrui propterea nee Ordinib. feederatis, nee fr«*u prineipi MAVRicio^.ecComitiGvu- Helmo, nee fratribus eoru/n, nee aliis belli dueibus animi concideruiftj cjuin- imöadexcipiendam & fuftinendam ifto- rum vimaeimpetum animofe ab iiseun- &a paraca. Et cjuoniam, cjuä p.me pluri- mum poffent, experiundo ordines didi- S^'*" cerant,pr#ternaves in Indiam iturasin »yw*»* omnem eventum armis virifqj bene in- STÄKET ftructaSjclaflemetiam aliam Hispani^e ""** litora ac maria infefta habituram, & re- duces ex Indiä,Africä,America,orä Mexi- cana, & infulis Oceani occidentalis naves Wrcibus preciofis 3 & argento aufoque
A a 3 onuftas
■WS***"MMMB^fe

Maurkmi cum txtrci- tu m Plan- dnam atit-
Caßra caflrit oppofitu in Slatidrt«-
SfrinnUemH excicitu *£ kkemm con ttndit.
Jod GvitHELMVS LvDi
onuftas obfervaturam, ac portibus Hifpa- nicis, quamum poiTet,prohibituram, aut in poteftatem reda&uram, denique por- tus ipfos, ne naves inde in Oceanü exiret, &; Indiam caeterafque regioncs longin- quas peterent, clauiuram , emiferunc. # Mavricivs autem, cui fumma belli terreftris commiflaerat, quod fama fer- ret , primum impetum Spinulam in .S l v s a n o s & cafteüa oppidaque vicina .eflTe verfurum, & hanc ob caufam ponte Scaldum junxifie.uc iis animos adderet,& ferociam hoftium retunderet, prior ipfe exercitum fuum robore magis quam nu- nierovalentem,&ad belli racinora benc prompeum in Flandriam trajeeit, expec- tans , quid hoftts eflet aufurus. Quem cum Spinvla extemplofecutuseilec,& alter akeri oppofitis ad Watetflctam ca- ftris immineret, & neuter akerumin lo- cum iniquum pertrahere poflet, uterque rebus tuis profpiceret, idem Spinula, nc tempus & impendia maxima perderet, imprimis vciö Frisiae invadendae Sc occuoancUj-qua-rnfpe ;jam devoraverar,
occafio-

Com es Nass. ror
occafionemperire fibi pateretur, pnemif- fo repente Bucojo cum peditum equitum- que manu valida in oras Rheni, qui & viam fterneret, & traducendo prompte cxercitui integro pontem Rheno impone- iet, ipfe todem quoquccaftris fubitö mo- tis praeter plurimorum opinionem quam poterat maximis itineribus coutendit, ac per pontem ä Bucojo paulum infra Co- loniarnTrajananijquam Cejaris Werdam hodie indigitant, excructii, Rhenum cum cxercitu trajecit circicer Eidus Iulii, om- niumqueaniiTvos in eä vicinia timore con- fternatos reperk. Nam Bucojus fasvi in- gcnü vir,adquemex itinereplures copia?, & in his quinque millia Itulorum nuper confcriptomm convenerant , exemplo Mendoz* miisis buc illuc cohortibus & cquitum alis, & obviis pafsim direptis, atque aftiicTtis terrorem longelateque dif- fuderat. At S p i n v l a in omnes partes animum verfans cum audiffet Oldenfe- lam< Tuentiae & Lingam VVeftfalia: nee '/w™V** operibusmec praefidio, nee rebus necella- äJ2J!£r riis. uti par eflec. & ut; vim tormentorum "1*» w»
6c exer-
gxtttii ta»
zrl t>j*

lyi
Gvii hf» M-va Lyn.'
& exercuus r . .. poi
ftructas, quod per eas oecupauu .. fe fibiaperirein T ai siAMiuam (ficenim fentiebat) cortiniodilsime peffe arbitra- retur , relic"to ad Rhenum cum idoncis copiis Bucojo, Duif burgum Cliviae pras- tergreflus per praecuriores complanatis vjis, & fluminibus (Iratis, nc cjuid in mo- iä exercitui effet, per nudios Monafteri- enfes fa&o itinere Oldenselam pri- mum invafit, &c petitam tormentorum fulminib. pnefidio tenui pertenito facili negocio cepit. Dein celeriter Lingam progreflus, quaz Sc. praefidium majus habebat, & operibus erat munitior, quan- quam eflet, quod etiam ilüc pro loci con- ditione defideraretur, admoto exerci- tu,< & tormentis difpofuis difplofifque, ac oftentatä oppugnatione non alia ma- gis ratione, quam inerciä aut infeitia & confternatione pavidi pracfidii,ut ipfe faf- fus fuit Spinula, opinione fuä, & fpe ci- tius eam quoque deditam oecupavir. qui fi illic Marquettü,autMarquetti fimilem pnefeftü & centuriones rrulitefq;, quales
Oftendam

..
Com es Na ss," 19}
Öflendam defcnderant, reperiflet, ne ille
aut perdere illic tempus rei gerende, com-
roodum,&impendia magna ac Jonga ne-
cjuicquäm facere, aut non fatis honette*,
ncc fortan fatis tutd pedemiftincreferrc
prämature, & Rhenum repeoere alidve
cum pcriculo ire neceflum habuifletrcerte
res illa audacius quam prudentius ccep-
ta fuit. Quid autem intereh princeps c*>flu&
M avri ci v s? quid Comes Gvilhel- «?**??*
m v s,cjui cum robore miutia?iua:ad eum, mm,
fummum belli imperatorem venerat?
an dcfes otium in Flandna egerunt? II-
Ji verö minime: fed cum cognoviiTent
hofles Rhenum petivifTe,ERN est vm &
JH e n r i c vm fratres fuos magnis cjuocjue
itineribus Rheno-Bercam contendere &
quae illic locifque vicicis curanda erant*
mature curare juflerunt. Dein cum
ulteriora etiam Spinulam moliri 3 & exer-
citum ejus indies augeri intellexiiTent,
munitionibus in Flandria jam abfolutis,
relicla illic in prazfidiis contra Bergen-
fem & Velafcum in omnia momenta in-
rentos, magna cxercitus fui parte fub
B b prxfc&a
I

't*ta muU
irumtrepi-
'*tio.
194 GvilhIlmvs t\D,
prxfeclo Vander-Noto, iplicum seliquij copiis quam potucrunt re&ifsime & citif- fim£ Daventriam funt profetti. Il'ic caftris ad urbem pofitis, Sc plurib. unde- quaque excitis armatis, & jufto exercku, quem hoftib. opponcrc pollent, confcc- to, cum Lingam re&a contendcre, & Spi- nulam obfidione depellere ftatuifTent, & r.m caftris movendis iignum dedifleiit^ »er celerem nuncium oppidum deditiim flecognoverunt. Quid dicam, eä fami 'ulgata, cui vix fidem prxbere Mauricius ooterat, quantum animos pene omnium perculeric^quantum trepidationis dede- ric? praefertim iis locis, quae violentias vic- torum proxima, auc maximc obnoxia efle videbantur: haud fecus ac (i Annibal aliquis a C a n n 1 s veniens ad portas äp- properaret. Pudet memorare, vidifie nos, qui leonum fortkudinem vulcu Sc verbis prae ferre folent,eos damarum Sc le- porum ingenium tum prodere. Fama tumferebacfupra xv milliumarmatorum exercitum Spinvlam habere, & ad eum,ucfoJet fieri in fecundis rebus,plures
indies

Comes NAssi ip5
tndies confluere, noftros quanquam vi- ros fortes & rcrum militix peritos fub fortimmo & belli peritifsimo imperatore, & ducibus ac praefe&is tali imperatore & milite dignos, tarnen numero pluri- mum fuperari, ac vix ad femiflem accede- *£, & qui tanto cxercitui refiftant, par*s »on efle: ad hxc magnas efle hoftium co pias in Brabantia & Flandriä, eafque cum tempore crefcere,& nunc velut feminari- um oportunum habere ex vicinä Britan- niä, qu$ Hifpanicis adverfa, nobis focia eile foleret: Spinulam vires fuas verfurum in F r i s i a m,& aditib. apertis Gronin- gam aut Em dam invafurum: heic ufui ei futuros Comitis Ennonis fratres Hifpanicis militantes acaddic"t,os,&difcordiam pöpuli iftius regionis inter fefe, & ä Co- mite fuo difsidentis; illic nee prejidii fatis ad urbem tantäm tuendam , & animos civium dejeetos & turbatos ob ea, qu$ ante quinquennium ibi evenerant^nec in meenib. omnia rede habere : Groningä oecupatä nihil fore,quod victoris curium per Frinam reliquam fit moraturum. Ad
Bbi haec

Da cum & tnilitutn nf iiroram ani> iki imfcr-
territi.
G*m, Guil- bttmut Gr#- Hingammiß
*\m Ioch tfßicir.ipfe ad 'falatn
'196 Gvi^helmvs Lvd.
hxc fcrmones procerum & vulgi varii,& varia judicia, aliis aliud aut cuipantibus autdefendentib. Sed qui in «rbibus Sc provinciis fcederatis fortioribus animis erant, quanquam follicici clTent , tarnen his non turbabantur. Princepsveio Mavricivs& ComesGviLHiiLMVS & c«teri militum dudtores in hoc difcri- rnine fe non deferebant, nee de fortibus confiliis, aut animorum prxfentia vet hilum remittebant, magifcp robori & ala- critati exercitus fui, quem videbant ad fubeunda diferimina intrepidü ac promptem efle , quam Spinvla numero militum,fidebant. Itaque pro prudentiä fuäreb. interfe comparatis,curatifcj; qua» ad tuendam Coverdiam Drenti? portam, & defendendum caftellum Burtangxum pertinebant,Comes Gvilhelmvs cum peditum vexillis xvm, equitum vi, Groningam profedtus omnium ani- mos illic confirmavit, ac diurnis nodur- niiq,- excubiiSjtotiq; adeo prarfidio urba- no ordinemdedit:MAVRici vs majore militum.manu Grollam^que, periculo ex r
poilta

COMES NASS. 197
polita vidcbacur,& aliä item Brevoerdiam miflä,tot;äq.- legione in viciniä Duif bur- gi Clivici vallo illic excitando , Sc loco confervando collocatä cum potiore exer- citus parte ab Ifala fl. non recefsit operiens Spinulasconfilia ac motus: donee exora- tus ab iis, quorum maxime interrerat,cum his 3 quas recum habebat, copiis Coverdi> mm*;*- am concefsit,ibiq ; caflris pofitis poftri- JjJ^J 1 die excepit patruelem Com. Gvhhel- ^mrlZ'riy m v m Groningä iftuc reverfum,trahcntem Sl?* lecumnonpaucaspeditumequitumqjca- tervas, ut jam copiis utriufque junctis in exercitu eorum numerarentur pedites ad novies mille, equites quafi ter railJc. His reb. factum, ut Spinula, qui hacte- nus muniendo loco Ling$ manferat,quäm oportunam defiderio fuo ad invadendam Frisiam e(Te rebatur, eo tempore tan- to cum exercitu, tantoque inftru&usap- paratu, (curruum enim & portatilium navium ad fternenda flumina ingentem fecum numerum iftuc adduxerat) eo tempore progredi, aut quicquam in Frifiam' ^overeauriisnonfuerit.Virtutem quippe* *
Bb* Mavr>'

' *'W
1
Spivula mu-
ad Rbenum ftvemtur*
Coverdia
»Jdiorifc.cpe-
rib,mumta.
Caflra ca- ilrnaiRbt. uum sppofi. M,
CSfltfrus ad htrttm ß.
lhaiortu Trivulttm atjm.
I98 GVILHELMVS LVD.'
M a v r 1 cn, prudentemfy e,cjue ac forterri Gvilhelmi animum,&vim militum noftrorum, horum duclu ac aufpiciis ar- ma tractantium formidabat. Itacjj tnu* nitionib. perfectis conftituto illic nume- rofo preJidio,& Oldenfel? quoq; aliquot cohortib. rehctis, fenfim Rhenum verfus exercitum reduxic. Et noftrieo cognito, novis munitionib. Coverdiae jam defi- gnatis & inchoatiSjOppidum totum cum arce complexuris, motis caftris eödem contenderunt, ita veftigia ejus obfervan- tes, ut ä latere ejus haud procul recede- renc. In orä verö Rheni caftra caftris vi- cina diu cum utrique haberent, alicjuoties velitationib. & pugnis minorib. Variante fortunä fxpius tarnen nottris fccundä cer- tatum •. femel autem ad Roram flumen acrius dimicatum ductore ipfo Mavri- Cio, in quo conflictu magifter equitum Spinul^ Theodorus Trivultius Mediola- nenfis, dtgnitate Comes,virtute militari infigniscumplurib. aliis e procerum nu- mero occubuit: non pauci etiarn capti: leliqui inftfgarn acti. Nee noftris victoria
i icruen-

Comes Na ss. ip? :
inciuenta fuit. Pro MAVRiCiopu- gnarunt& virtutem fuam probarunt, fra- tcr Henricvs, Ernestvs Nafloviüs, Marcellus Baxius. Tentata tum ctiam Geldria civitas modicaa noilris,fed co- nacuirrito: at Wachtendoncura in ea- dem viciniä a Bucojo per infidias inter- ceptum, & Cracoviaarx abeodem occü- pata. Denuim menfe Novembri caftris uerimejue folutis miles in hybernamifTus. Piinceps Mavricivs Hagam , nofter gvbernator Groningamrediitdie ix Calend.Deceb. Vterq; incredibifi fuorü gaudio & congratulatione, velut depulfo- rcs fummi periculi, excepti. Inter cju« in Brabantiä Berga ad $omam fl. fee- deracorum imperioparensinfidiis Alber- tinorum appetitabis ex ore exicii, menfe Augufto&Septembrierepta fuitj parum- cjue abfuit vergente Decetnbri,cjuin fee- lus immanifsimum in fcholis Loiolita- mm coneeptum, in caput regis & totius familüe regix, omniumque regni proce- rum fabricatum, in Angliä in regni me- tropoli, in ejufdemfumma curia, exicum
nefandum
GeUria urbt a ntßrn tf- tam.
Wachtea-
doncüamif-
fum,
Berga ad Somam fl. in flaut Al- berttnorttm
appitita.
Sctltu in rc gern lifinm- Hin toiamg. famitiamrt' gtttm t at ttgni frtet- rcs partium Londm.
?'i

-^
WIM IH M'
Jpwan* ad ttt"* pfo*
j6o6
iOO GVILHELMVS LVD?
nefandum, qualcm aucores ejus optabanr^ fortirctur, omnefcuje cos, quos dixi una hora,imöunum hör« momentum tollc- recimcdio. Verum Spinvla haectiam hyemc ad regem in Hifpaniam reverfus, novis confiliis cum eocaptis, & peeuni« rationib. denuo conftitutis, cum ad Al- bertum revertiiTet,quod fuit menfe Apri- li adulco, poft prima belli preluiia, 6c fadtos maximos apparatus, ac incredibi* lern peeuniae vim in eos effufam, qui ad SfimUrur- yyias fternendas & aditus in Frisiam aperiendos, ad bellum illicfummis virib. gerendum pertinere videbantur, tandem in caftra ad Bucojum Rheno vicina, qua Rorafl. inRhenum exit, venit circiter xi Kai. Iulii, Erant vero in caftris iis , Sc in locis Rheno propinquis copia? arma- torum veteres & novae tarn numeroie,, ut nunqua toco hoc bello Belgico Hiipani- cis putentur fuifle numerofiores: tum im- pedimenca apparaeuum Sc inftrumento- rum täricä & tarn varia, aciimul jumentö- rum vehiculorumque tarn magna multi- tudo,utfidempene res fuperet, Cum ibi
de
(um cum ex, trenn ad Rhtnum,

■
Ipfc»
C.J«<f.
Juli«,
tm.
Nor. IuUW /
Combi Nass; ioi
ile rcrum fummä cum fui» conftituiflec* Bucojo ad gcrendas res in Gcldriarn wif* fo,ipfc»quiTpc in poflefsioneF r i s i & fcfe jam collocaverat, Rhcno ai occidentcm rejtäo, per eofdem Monafterienfes, & ea- j^r«*. de fere via, qua anno priorc,cum omnib. [''»M«-- impedimentis in Tuentiam rediit, & ad Goramoppidulumconledit: Verum cum coelum pluviumvias in Fr i si am invias ci faceret, (paluftres enim funt, vix fin- gulis expeditis pcrviXjfi imbrib. madue- rint)abje<5tipriorc fpe,dolens ob tot im- pendia pene perdita alio confilia vertit. Steterat tum Ordinib. noftris reederatis ad declinandam fumptuum immanium magnitudinem infoelix,uti evetus doeuir, fenxcntia,ut nonad feriendum aut inva- dendum hoftem, fed ad vim ejus folum- modo depellendam hoc anno bellum ge- rcretur. Itaq,tardius omnia parata, miles, qui aliunde expectabatur,non fatis maturc & minore quam parerat numeroadduc- tus. Mavricivs cxlegeOrdmum feiv teciam fecutus^n Spinulä &Bucojum pa- liier curas intentas haben s.,pra:fidia cufto^
C« dialc^i
Ccufili* &
apparatus
feedtramit*
II

ao* GvlkMELMVS LVD.
draf^uc ad Ifalam, Rhenurri,Mofam, alia« ^uefluminadifpofueiat,ut ab invadendis interioribus &nobiliörib.regionib. pro- vinciarumnoftrarum utrumque fummo- veret. Quod felicitet faneBetaviaeGel- dricae contra Bucojumj & Tranfifalanis ac confinib. contra Spinulam cefsit. Verum GeldrisZutphanienfib. qui extra hos terminos funt, idem cefsit infelicius. Nam S pi n v l a dum Gor« aflidet oc- cafiones obfervans , & fimulans contra Daventnenfes fe caftra moturum , cum per indicemaeeepiflet, prineipem M a y- R i c i v m Zutphaniä Daventriam moven- tem, & copias,quas illic habebat,fecü tra- hentem, Locchemo oppidoad Berkelam iL in agro Zutphanienfi, & Zutphaniä» sfanUiot. ipfi proximo,tres militum centurias Zut- M p Mt phaniam traduci juflille, invitatus loci propinquitate, & praefidii illic rclicti te- nuitate a fine ullamorä Locchemum pe- tit, & nullo pene negocio fua? poteftatis facit, novoque opere munit. Poft: fepti- mum deinde diem ipfe Bronchorftum &Dotecomium ducens, fub duetoribus
,t| Iulil
luliaiu.

GroHam \ni •vadit.
z*. Tnlil
luliaoi.
Com es Nass: i°J
aliU tum patvam exerciws partcm (abim- dabatenimcopiis) perTuenciaminTran- fifalanos mitcit ad Suollenfes, aut Campenfes, nihil minus quam hoc expe&an- tes,invadendos. Verum cum Wermeloi «'«*«** vigilantia, quihisin locispiaeerar,&. Vidri Cmmftnra fluminis tr'anfitu adveniences prohibebat, "£"" mt ' bac eum fpe dejecifTet, exercitum reli- cjuum Groll« oppido, operib. & prxfidio bene munito raptim admovit,ftatimque tanti vehemecia obfeflbs oppugnarecce- pit, ut vel per maximas fuorum ftrages ad expugnationem eorum properare vi- derecur. Intellexerat enim ex intercep- tis literis , principem MAVRicivMai opem iis incra cercumtempus ferendam fe accingere. Et fic res ipfa habebar. Mavricivs namque, quod ad publi- cam fortunam id pertinere arbicraretur, undequaq^quxhicülic in praeßdiis col- locac^ eranc, copiis quam celcrrime ex- citis,imprimis verö patruele fuoComicc Gvilhelmo, gubernatore nottro, qui in Frifiä curabac ; & municiones novas Coverdianas urgebatjcum robore legionü
C c i Fiifiearura

■
lull«
Pi
a©4 G VII- HELM VS LvD,
Frificarum cvocato,,totus in quam mx%u- mocxercitu conficicndoerat,ut anteNo* jus Augufti laborantibus Grollanis fuc- curreret. Sed iulminando,operaamnia urgendo, territando, atrocifsima quarque «t»u s»j. omnib. obfedis denunciando,ni ftatim fe nttUieM». dederent, Spinvla efTecit, ut bidua **»«• ante di&um tempus,pr£properenullä ad- huc cogente neceflitate, a. perculfis op- pidum fibi dederetur.Quodquemadmo- dum indignum,& haudquaquam legibus militie, conformeexiftimabatur,& impri- mis Mauricium principera irä & dolore maximo turbabat,daranantem etiam fe- fe.,quod hujufmodi legatum virum juve- ncm prefidio numerofo pre/ecitTec,& pofl: cum gubernatorem quoqinoftrum offen- debar, vehemcntifsimc^ita terrorem non proximis folum, fed multis etiam longe remotis incutiebat. Nameo oppidoto- tius ejus regionisviciniacmunitiisiiTiOjCui tuendo firmifsimum militum prasfidium fuerat impoiitu,tam citoac facile ami/To, öon folum de caeteris omnib. qua? trans ZfaJam ifticfoederacisreliquaerantjadum

Comes Na ss. 105
effe, fed Zutfaniam quoque rcgionis mc" tropolim,ßc Daventriam,Suollam, Cam" pos in fummo periculo futuras rebantur- Sed alius ducib. noftris animns, qui jam Cum exercitu fuo Doefburgum ad tentan- oam praelii forcunam,(i res ferret,acceiTe- rant,poftridie quam Grolla hofti fe dedif- fet: nee omninö longe ab ipfo Spinulä fc moventeinitiödifcedebant. Verum cum non parva exercitus pars ad agitandapre.- fidia & cuftodiendos aditus remiffa efler, ut aperto loco praclium cum tanto hoftis exercitu committere non fatis tutum vi- deretur, non potuere prejlare,ut aut lateri >v aut veftigiis ejus diu inhacrerent. Interea omifla reliquorum cura Spinvlacx in<- teriore Geldriä revocato Bucojo, qui fru* flraNeomago in altera Rheni oräaflede- rat, eum jutTerat Rheno-Bercam duce- Rhtn» Berte, &obfidendicaufä,caftra illic poncre: £/Ä' ipfeq^ eodem cum fuis quoq-, cotendebat. ft*>*** *# Quo cognito M av r i c i vs,ne loco opor- tunodcelTet,fratr€m fuum HenbTicvm magnis itineribus cum aliquot cohortib. expeditis, quas, quo tutiusirent, alas
C c 3 equitunr.

P, Hdttric'f u* tr tom, Gttäht'mM ad Rhenun* prape Vt[tk- Ißam , cum ^dnrihiont AH/baciiio.
RUita-Bcr.
tnjuvand* fyftulutf.
%06 GviXHEtMVS Lvd.'
equitum xxvu comicabantur, iftuccti« am pr^milu; eaeque (ine pugna oppidum per cenebras noctis cum fortifsimaGallo- rumfpontaneorum manu ingrcfle^ praefi- diarios reliquos alacriores reddiderunt: Henricvs verö cum equitibus ad fra- trcm rediit. Non multö poftvenit illuc cum univcifo exercitu Spinvla, cir- cumvallatoque oppido fummä vi obfef- fos urfic: & fimul Mavricivs, quo cum erat Gvilhelmvs patrnelis, ve- luc alter ipfe, & Marchio Ansbachivs e domo Brandeburgicä equicib. aliquot ftipatus, ad Rhenum accefsit, & non pro- cul Vefaliä caftra muniit: nee quiequam ab eo omifllim, quod ad hoftes ab obfi- . dionedepellendosaforti xquc& pruden- ti imperatore requiri poflet. Erat vero res perplexi & difficilis confilii. Höftes vallis & fofsis circum oppidum ita fe jam munierantjUt iinefummo periculo, irr>6 /inecertifsimaclade oppugnarinon pofle viderentur. Impediendis autem com- meatib. autaliis rationib. ad praeliumeos jprovocare, öc apertis campis in pradium
defeender«

Combi Nah. ™?
dcfcendere, id cfle in prndentia? leges tnorroiter peccarc duces noftri arbitra- bantur. Numeroenim hoftes ifto tempore longe erant fuperiores, duob. tum exercitib, Spinuls & Bucoij conjunftis, & üdem ex fortuna priore magnos ani- roos gerebant. Noftri autöni etfi mul- titudineeorum nonvalde terrerentur,nec animis inferiores, plerique etiam arte ac difciplinä militari, multoqueufu potiores eifern, pradiumque, fi ducibus placeret, non detrectarent 3 tarnen uno ancipiti & periculofo certamine rerum fummam in difcrimen efle mittendam Mavricivs &Gvilhelmvs, & qui cum iis erant, intelligebant. Paria quippe non elTe, de quibus hoftes* & de quibus ipfi decerta- turi eflent: illos enim victos pre^ter clade exercitus jafturam aliam haud magnam fadturos: noftroautem excrcitucaeio,tre- pidaturas omnes provincias fcederatas,& in fummo periculo futuras V non vidcii tänti efle Rheno Bercam, ut ob eam om- nis fere feederatorum fortuna prüfend diferimini fit exponenda: exercitu inco-
lmni
I

aoS ©vuhelmvs Lvb. ?
Juroi confcrvatOiCtiam oppido illoatnif- fo ? nobUifsimas provincias Qccano, flu« minib. paludibus,cafl;ellis claufas confer- vari,8c falutem reip.fartam teftam tcncri poflc, Quae cum fententiavaluiflct,om- nib, reljcjuls, c^uaead fublevandos ac übe- randos obfeflbs facere pofle credebantur, frufträ tentatte , mumtiones iniul^ pri- mum, cjuac oppido objacet,perempto for- tifsimo ejus pr#fecto, dein iplum oppi- dum inpoteftatem hoftium dcvenir. Poil quem cafum adverfum Locchemum efta M a vricio reeeptum: Grolla verö ob- CeiTacjuidemj&forsionib.appetitajfedob alienum anni tempus, (hyemsenim in- grutbat) & imbres effufos, morbofejue in exercitugrafiantes, ac Spinulam cum le- gionum robore adventantem reeipi non poeuit. Tum difpoficis przefidiis, copiae ucrimque in hyberna rurlum du&«: qusc- wZl'bt ^ am e "am.a noftris dimilTa?. Mavri- c i vs Hagam profedus, Gvbprnator nofter cüMarchione Ansbach iq Gro- ningam rediic vn Eid. Novemb. totälas- tante civitate,& fauttis applaufib. eum e<-
eipiente.
Locchemum
Ä Mxuriao
refeptmn.
Groll* fru» firä al>Je(j4 t
na*

TTT -----
Com es Na ss.
20p
tut.
cipiente. Necdiu p6ft patrcm annis gm- Paur Cm> Vem, qui ipfom cot annosgloriä Sc hono- ftSS?« reflorentem vidcrat, Dillenburgi in pa- Ä** tna vitä longxvä defun&um pro pietate fua non amififle fcfed in aaterna gaudia piaemififTe, in qu? ipfe nunc cum fccu- tu s tft, arbitrabatur. Mox verö frater ejus Ernestvs NafTovius Marefcallus e mißtun generalis militiac defignatus ob egregiam A^Sil virxLitcm illuftres Tibi nuptias acquifivic "/«"*«* cum illuftrifsimä virginc Henri ci I v- li i prineipis Brunfvicenfis filiä: qua: uc ipfi honoriruere,itagaudiumtoti cjuoquc famiJia: dederunt. Et jam ab hoc tempore veliit tacico confenfu bellum ter- reftre prope conquievit. Höftes enim licet fuperiores annis prioribus ad Rhe- qmeunM- mim Sc trans Rhenum fuifle viderentur,ta- ***' men peeunia, belli nervo, exhaufti, quam fine modoadoftentandas opes& poten- tiam luam nuper adeö erruderant,ut for- midinem feederatis ineuterent, Sc novis militüfcditionibusobnon Tolutain tempore itipendiadomiagitati,nihilhocan- no/qui fuit mdcvii, veliK fefsi & fracti
D d moverunt.
1607
jlrmorum

%\9 GvH-HEL-MVS LVD.
moverunt. Mari autem diverfis loci»
gravibus cladib. ?nno priore affc&i, Sc
graviorcs etiam tunc metuentes quietc fiti
opus eflead vires inftaurandasfentitbanr,
uc eoSjCjui terrore percellere ac debcllare
fcederatos vol.erant, jam quafi pavore
Mumm*, ftratos videre licerec. Vt enim quacftus
taimmm, I jsi d i c i fontesTibi pene arefcere, nnili-ö'-
cerc£ tcnuiöres fieri ob navigationes no-
ftrorum & Anglorum, c,uos exemplo fuo
noftriexcitarant, aliquot per ännos e*pe-
riundo compererunt, ita claflc nuper ar-
matä a faederatis Hisp an i a m pene ob«.
fideri,& licora ejus,aut maria litorib.im-
ininentia infefta haberi« ac ab eä thcfau-
ros ex In Dia Vei.ientes aut intercipi,
autinfummum difcrirrun conjici freine«.
bant quidem, ied prohiberc non pote-
fax*»* im- ranc. Quapropter quod parnm fincerc
muß,* ab ad tallendum ahquoties iubornatis pnn-
H,if*mm. cipibus aliis,& anno ftipcriore per ho«
mines fuos Hagam miflos tentarant, id Cum magisferib,quiaopusfibi eiTe indu« ciis qualibufcunque fentiebant.corperunC agerc*. Vfi V€i6 ad cam Km funt 1»o m ine

Co MBS KASS« 21*
cuctfUto Toannc N Eii o Bclgl, ordinis fcr^cifcanorum fuprcmo ephoro, quem Gcncralecn vocanc. insenii maxime ver- . . latiiis; qm Hagam cum mandato & ndei />*»r»«-n.w
Jim...» -I a • /"' ; _ jmettiuncttu
ue : ns ab Alberto, cjulque conjuge afc Mhent .
Jsabella veniens inducias primüm Ila i* m **-
*>ctimc!tres ä foederatis impetravic men-
ie Mircio, ptr quas fle iis,cju*e vel nci pa-
■Ceroi perpetuam , vcl. ad inducias longi
tem-poris pertinerent,pofTet agi. Verum
inter conditiones induciarumo&imeftri-
um piclti fuere foederati, ut fecum tanquam Mwwum
w;n pofalls >z>eriHiberis 3 m quos ne,c tAlber- ^»*jC«»7
tus t epfv; covjux, nee Hifpcinix. rex quiequam *°" l,t, »P r *-
juris. bd l yerent i inUitueretur atfio y utque idem
rex prjcitrante Alberto pafiuw boc i $$ qu&cm-
quj dnneeps inter partes ejfent convcntura 3 r<t-
.t.ifs btbere, ac hab'numm^manit ßgnoqne fut
intra trimeslre teftarcrur 3 idque teflimomttm
rite ßontt um foederatis Hut im exbiberetur t tra-
diraurque. Res dura Hifpano, & cui
afienfurum eum vix quifquim credebar.
Sed aeeidit interca, dum agerecur ifta, ut
a fxderatorum claflle inflructifsimä recens
r'Jifurn ad obfidenda ac mfeftanda Hi-
D d z fpanix

Tlifyanica claftiiinfre* ja llerrulisi cUJJe fatdtra torum viiltt ff- dtltta du et Hternf—
tütva t\4' fi> fiedtrat» tum in In* diam Oriet, mittend».
»12 GVILHELMVS LvD.
fpaniac litora , duce lacobo HeernfkeN chio Amfterodamenfi, rerum maritima* rum longe peritifsimo,emiiia Hifpanica clafsis in prxfidium litorum ac marium rnaximisfumptib. regis inftitutaacarma- ta, cui Ioannes Alvarefuis Avila prar- fe&us eratdatus, difficillimo & cruen- to prarlio in freto Herculis, in confpe- &u,imö iub ipfis meenibus veteris Car* tcix fupcrata deleretur. Qua cladc con^ fternatus REX,trepidante omniHifpania 3 cum metus etiam äfocietate negociatorÄ novä, cjuae ad. commercia AmericanX &Mexicana in Hollandiä & Selandiä parari ferebatur, animos percdleret, fa* ciliorem feprobandis poftulatis dedic. Tum clafle victrice, ejuod ä vi&is petö- batur, ab Hifpanias litorib. revocatä no- vus aliunde ftimulus iilde Hifpanis exti- tic ad coeptum feriö maturandum. Augen- dis cnim negociatiombus Indicis nova clafsis magnarum navium xur novd mer- cacorum focietace inOnentem,quod pet inducias liccbat s eodem ifto tempore Amfterodami & in aliis foederatorum ur-
bibus

COMES NASS* ItJ
bibus deftinabätur. Convenit igitur ntrimq«e > utactionis futurae locus Haga Holhndi* eifec. Venere iftuc ab Hit Hsg**Bh panicis ipfe Ambrofius Spinvla,Io- ^'."" annes Richardottus fenatus Albertini pracfcs, annis jam gravis, loannes Neijus jöoS monachus, rei cotius prarlultor , loannes Mancicidorus fcriba ä fecretis, Lu- dovicus Verreickius audientiarius vulgo dictus. A fcederatis edki feptem pru* dcntifsimi quique, ex fingulis provin- ciisfitiguli: Cornelius Gentius Gelder, loannes Berneveldius Hollandus, Iaco- bus Maldereus Selandus, Nicolaus Berc- kius Vltraiectinus, Gellius Hillema Fri- fius, loannes Slotus Tranfifalanus, A- bei Coenderius Groninganus: &his$ ut dignicatis & autoritacis plus eflet in actione, a collegio generaliü ordinum addi- ti funtduo,illuftrifsimusComes Gvil- . helmvs LvdoviCvs gubernator bic nofter, cujus nunc mouem lugemus, & ex vetufto acgenerofoftemmate Comüü Hollandiae ortus Walravivs Br.ede- rooivs Vianx dominus. Quorum hie D d 3 Hoilan?

1 i
I
CaniU'io /»»
i fxUrum rtpiuta, '? de »hu abUi' fpamtn (Oip ftrmtt*.
ty & fzrxt
Ntff>4ttU9 •
fdient.
HoÜandU nomine in codem generattiim Ordinum collegio plerumcjuc fedebat non ob generis tantum fplendorem, Ted etiam ob (ingularem prudentiam,& ma- ximum rcrumufum. Alter Hagammatu- rc vocatus,utcum Mauricio principe con- {iliofuoin hoc tam arduo negocio remp. juvaret. Erat enim dv^t dyaS-it non mi- nus<|uäm Hf*Ttplt «i^iqrirc, ut nihil ferc rci magna?, qua: ad totam remp. pertineret, fineeoä feederatis ftatueretur. Initio igi- tur dueto ab eo, quod caput a&ionis efle voluerant foederati, nimjrum ä repetita pactione, qua libertati ipforum abunde cavebatur, in quam Rex & Albertvs cum conjuge pure ac fimpliciter per fi.» gnatas tabulas confenferant, cum ven- tum ad rem ipfam eflet , deprehenfum cum tempore , quid Hifpanos potifsi- mum angeret, & quam parüm fincera eifcnt eorum conlilia. Quamobrcm cum fatisdiu toleralfent eos feedmu itu- dio lcg.icorum excerorum incercedenti- u:n, 3c de pace primum perpetua, ddnde de indueiis valüe longa verborum coa-
ceitatione

Com es Na ss, nj
cemtione cum iis efienc conflidUci, (per jx cnim-menfes durarat a&io) tandem jmpatiencü victi facdcere abutentes faci- Jitace & patienriä fuä, acque e provinciis fadcracis ad Calendas Ociob. qui Terminus poftremus iis didus erat, difcedere JuAerunt. Quod Spin vl am & Colleges ejus, quia inopinatum , turbavic ve- hcmentifsime. Icaque abitum parantcSj diffimulaco; gravifsimo dolore, adierunc collegium generalium Ordinum, & cum ialutatione fupremä per Richardottum prolixä oratione de ftudio opcimäque vo- luntate fuä&r principum fuurum opero- fius quam Tat erat, & quam verkäs fercbar, teftaci fuerunc: pranfique apudprincipem Mavricivm codcm illo die itineri fe dederunt. üomum veiö rev^rfi Bra- bantos,Flandros,Hannonios, Artefios öc Ciceros Alberto parentesfpe pacis acin- duciaxü fraudatos ingenri dolore & accr- bo quiftu rcplevere: cum intercä G a l- Li & acque Angli & regum legati (;eli- qui cnim jam difcctferaru) id quod rogati ab Hifpanicis erant, omnem moveiunt
lapiderr^
Hagi Jtf(t* 4ert ju/ti,
Intef lue itnt etirm J Std. f^ovtmh, ^idofuf Com. A a$. juvtutt annt- 'um 11 Jodimt lif. f'atregutetii.ttorü noSl'i Cmlhilmi Lud. n*ttu, equitum tluOor tum f» /} tx rtgont luctlbcg im GelJri.'m tum futi ttt k* tre\tur:ultu«>iopT4- Ito nr.liu not* Cl'via ntw
f cat'Rhcnubcrci äprs- J dritntt hu\ut opttdt op- f]T»lf"tlJr . prpil
ecculu r. TUlorti 4th tquittbue ''"«/ vivitctm fl> i'o :r.crnfn tum Ce rem e;perit <rtt\mfufi & te*
actione occifip»n t i3 frrm tmptt dederunt.
A Hie At \»*~ Abttit anmo* tum \ ( i
Ttuäi» Uga- J ) u »t regit*
ftufimjiau— r->t<s

■'
t\6 Gvilhblmvs Lvo.
lapidem, ut ad inftaurandam de indudis a&ionem foederatos inducerent. In qua Mo? rem confenfu vix tandem impetratofub medium Februarii anni lequentis Ant- verpiam profc&i., congrelficj; cum de- le&is Albertinis, re praparatä, feedera- torum deputatos eoldem eödem cjuocjue pertraxerunt. Ibique colloquio reiump- Co, cum Hifpanicos necefsitas qu;rdam urgeret, tandem de indueiis in annos xu fatis ex feederatorum fententiä convenic tndiuhfac Conventio non ab A lberto iolum, '*• Ted ab ipfo Hifpaniae rege folemni modo probata, Antverpia: prid. Nonamm Aprilis Iuliani ex curia publkata. Sic atroci.Timum bellum* per annos totos xl geftum, iinem aeeepit, aut in annos xn ilifpenfum fuit. Res confe&a variis ho- minum fermonibus ac judiciis jaetata, cum alii fibi ac reip. giatularentur, alit & in bis ipfe princepsMauricius,inducias jhas mofam univerfae vi<5toriie de Hjfpa- nis bello jam fractis interpretarentur. Ex ipfä quidem actione, utante dixi, fatis patuit, quid potifsimum premeret ac-
urerec
Hifpantrttm pr^cipua cm«
lud*.

urcrct Hifpanos: quippe qu \ m ,!ld de rc pugnarent vehememius, in nulla here- 5 ! dlutiu r s > a «t infifterenc pertinacius, ? Um ut " f " maris Atlantici, Indiciquc r«deracos excluderent. Nee defueYe eo tempore virigraves, qui dicerenr, Hifpa- l > 1 * Regem non verbisquidem.fedipß re ac fado indicium dediise, nervös fibi die incilos, nee cjiiicquam formidafle njagis,quämneauäis feederatornm claf- ibus atque attentatis Oceani oeeidenta- 1JS & a ^ini commereiis, thefauris fuis Omnibus finequibus ftatum folitum tue, n non poflet,exueretur. Interim ex f U g- geftionc fuorum hanc fibi fpem prope certam faciebat, quo pervadere aperto ac «luturno bello hadtenus nequiviffec eö infidio^ quiete nobis obtrufa fefe Jan, dem eße perventurum. Hac quippe imaginationc confiliorum ejus duces animos fuos pafeebant, fore fine dubio, ut noftili viamotä,pofcetc plebe tributo- Wm gravium perte/a arma poneremus, quorum refumptio futura eflet perdif- nciiis. Simul verö fibi perfuadebam,
E e fublä--

i6io
lumnltui ft
Jiitio[us Leo-
werdutable-
e^ubtrnatt]
ai8 Gvtlhelmvs Lvd.
Fublatis extemorum armorum perictilisj inteftinas difcordiar, cujus jam tum femi- na videbantur jacta, locum nos inter ncs efle daturos, & ceu fieri folet, incalefcen- tibus difcordium Sc contendentium ani- mis, fngidam furfundentibus auro Hif- panico devinctis, rupto fadere in nof- met ac vifcera noftra enfes verfuros, at- que ita in prardam tandem regi fuo cef- furos. Verum utrumcjue prudentia & vigilantia heronm noftrorum, & proce- rum primorum, affiftente Dei graciä, k nobis averrit. Nam & in armis manfi- mus durantibusinduciis, iifque veluc va- dib. opcimis & certifsimis fervandx a rege ac regiis fidei u(i fumus, & diffidiorum pullulantia germina in herbä feliciter op- prefsimus. Induciis autem confectis cü Guilhelmus Comes ob varia reip. do- mufqueNaflovicae negociaad exitum uf- que iftius anni in Hollandia adhuc com- moraretur, per ipfius abfentiam diutur- narri Leovverdi^ factioinvaluit,qu£ Käleh/di Ianuariis anni mdcx, quodtem- pus mütando magiftratui oppidano flatus

Comes Nass: 219
Curriefl:, vi effracB curia: januä, magif- ttfatum confternacum fuga falutem fibi quazrere coegic, novumque ejus locoiif- aem fa&iofis ftudiis implicitum confti- juit, attonitätocä civicatc. Quo per ce-, leres nuncios Hagam perlato, Comes ide Gvilhelmvs nullä interpofitä morä, reli&is, que^ ifticeum diftinebanc, inFri- fiam properavit : praefertim cum fama ferrec, in aliis quoque oppidis efle non paucos,qui fimilia panurirent. Hie cum in urbem turbatam veniflec, & in rem geftam , ftatumque präsentem diligenter Pru j em inquifivifsec, animadvertifletq; fine pe- riculo gravifsimi motus popularis corri- gere peccatum,& laefis fuecurrere fe non polFe, pro prudentiä fuä & eorum , quos in confilium adhibuit, increpitis taneum fa&ionis prmcipib. & moderationis ad- monicis, exteris bene fperare juffis, ä mo- vendis in corpore vitiofo crudis abfti- Crudainw nendum fibieo tempore, & medelamfa- lutarem occafioni oportunx refervandä putavit. Quod quamvis miraremurmul- ti,a,uib4s feryidioraplacebantjtamen fa-
Ec z piecs
US Com, Gm!- htlmi.
fore *gro »9 mtveitua.

HM luüa- ccnfe <* Lea - poltto Ait- iiriaco mo- tum,ttmpe
HO GviLHELMVS LvD.
piens & perutile reipub. confilium fuif» fe eventus comprobavit. Interim id cur.* vigilantifsimo & pmdcntifsimo, ac boni publici amantifsimo gubernato- ri fuit, velut in fpeculä pofito , ne quid ufpiam immoderatius fieret, ne vulnus tumefcens arperarctur , ne contagio hoc civitates alix cjuoque corriperen- tur. Et his dum diftineretur in Fri- fia, pacrueli Mavricio bello Iulia- cenfi, quod inquies & ambitiofus, 6c ^^^^ alienorum appetens Leopoldi Au- nhoobt'ej- ft riac i animus conliaverat, adefle non fnm. potuit. Quo fane bello, quid ardensvir-
tus pofsit, Mavricivs rurium often- dit, magnumque priori gloriae fua» cu-» mulum adjecit. Nam &opinione om- niumcelerius firmiffimum exercitum, &c quaröppugnandis munitionib. necefTaria funt, confecic, & locum municifsimum, quemque inexpugnabilem plerique ar- bitrabancur, brevi tempore non fraude, fed aperto Marte, &c pervicace virtute expugnavic , bellum que periculofifsi- murrj fclicifsime confectum velut in
ortu

Com es Na ss. IZj
orm apud vicinos extinxit. A quo tempore ab armis quiesiifdem vicinis man- fic, ufque dumWoLFQANOvsGviL- IZrfm*
helmvs Neobureicusftimulante impe- w» l ü«w
•; i ,. a 11 • i- r \ Guilhe'me
ni ampuandi cceca Iibidinc, non ieduc- »«»«.«rrifi tus , Ted impulfus ab aliis, reli&ä pa- Jgf"** triä religione in caftra papalia cranfiic>& 1^14 Hifpanicis in auxilium vofcacis in fraudem ejus, quo cum &fanguinis proximi- tas, &arcl:iffima focietas ipfum junxerat, contra jus &faseam rurfum turbavir,im- memor beneficii maximi fcederatorum, qui nuper duce M a v 111 c 1 o ipfum cum focio &agnato illuftrifsimo Marchio- ne Brandeburgico principe Septem- viro dejeclis xmulis Hifpanilfantib. in poffefsionem immiferant. Factum vero hoc anno m d cxi in, cum fruftrntus in- fidiofo conatu occupandas arcis Iulia- cenfis Dufeldorpium per fraudem op- prefsit, multaque alia Bergeniis regio- nis loca vi fubitä obruit, ac fuas potef- tatts fccit. Spinvla autem ab eo conductus > qui exercitum numcro- ^fffU fum contra Aquiferanenfes conflaverat, »•«*«•/*;
E e 3 urbemcjue

Vefalia tum «/(ff oppiilii äitinnii t/i-
111 GVILHELMVS LVD.
urbcm% eam praffidium ä fe rccipere, Sc imperata facere coegerat, Duram, Berc- hovitrm, Dvisbvrgvm, utalia filencio pntterearn , ip'fäm deriique Vesaliam Cliviae metropolim admoto exercitu luo miffKTiHü» n i m i s trepide ad dedirionem properan- i*t»*jiatm tem occupavit v Kalend. Septemb. Iu- ud»tia. Jiani^ eique prafidium mille Hifpanorü impofuitfub pr^fedo lano Gonfale. Bra- debuvgicus, in cujus fraudem iftafiebant, implorato fcederatorum, fociorum fuo- rum,auxilio, ftaciminitio horum niotuü, id efTecicucexeorum voluntate äprinci- -.„,.., pc Mavricio & Comice G vilhel- deratorü a d mo Lvdovico noftro ex Germania, zicthrförs. S u0 rerum luarum caula prorectus ruerat, dtbur £t autumno fuperiorc reverfo milites ordi- num fcederatorum ftipendia facientes ad arma quam primum vocarencur. Con- re&uiqueex iis exercitus circiter x milli- umpeditum, duorum millium quingen- torum equitum, virorum fortium atquc optime armatorum: aderantquein exercitu eodem cum Mäuricio & Guilhelmo Henri cvs Fridericvs equitü fum-
frnirs

COMES KASS. tl]
muspracfeä:us,&:ERNESTvs Casimi- rvs militiac tocius Marefcallus, utcrque Naflovius, hie Guilhelmi Comitis, illc Mauricii prineipis fratcr. Omnib. verö paratis re&ä Vesaliam itumab hoftc jam cinetam • quaefi vel ad exiguum tem- pus, quodpoteratfacilJime, fuftinere ob- "dionem voluiiTet, fane tarn turpiterin manus infolentium Hifpanorum^hoc eft, in laqueos inextricabiles, & calamitates miferrimas non ineidiflec. Stultitiä verd ejus cum heroes noftri in itinere cogno- viiTent, indignantes fimuk & fortunam ejus miferantes, ex rc confilium mutuati, ut ulterioiibus aufis Spinvl^ oecurre- rent, ipfumq; anteverterent, Emricam> **»*» #» & Resi vm in eädem Rheni ripä infra /I^ümZ- Vefaliam oecuparunt pr^fidiifque muni- ***** erunt'-& ni praevertiffet eos Spinula,Sanc- tenumin adverfä Rheni orä fitum etiam £i\x poteftatis feeiflenc. Quaedumagun- tur, Com es Gvilhelmvs adverfä va- £•"• G f-
1 i- ni- 1 l>t\mut9b»A
ktudinetentatus caitrarehncjuere, &do- -vnßmv*» mum fe reeipere lento itinere necefliim SJ^JjJSj, habuit. Eaque expeditionum bellicarum '"»•»»£ r*~
illi /*"'""*.

IUI
"ax in -victt
Äl4 GviLHELMVS LvD.
Uli ultima fuit, quanquam valetudinifoii- tx non diu poft fit reftitutus» Arma quip- pe ordinum fcederatorum ab hoc tempore in Belgio & coofinib.ad annum uf- que prafcntem, qui/>cum nobis abftulic, quieverunt. Intereä verputrimcjj resfua- rum partium agentibus principe M a v r i- »m«/w«- c10 & SpiniV.la longiufq,. arma pro- ferentibus intervenere regum & princi- pum multorii legati bellum exitiale com- pofituri, & poft longam conflietationem, »iKUtis diligenter partibus & caufä bene cognita,velutarbitrariijudicescontrover- fiam beJiumcj; finiveruntmenfeNovem- bri. Qu# tranfactio ex loco, qui actio- uw&fedcsfuit, San&enfis vulgö eft dicla. Sed durum fuit S p. in vu & Hifpani- cis, iVesa lia. & reliquisoecupatis, id quodin pacl:iserat,idecedere. Itaquetergi verfationciesdiu extra&a: nee tarnen in- tercedendi&connitendi finis anti faftus a legatis, quam exercitus uträque a parte, praudiisexceptis, e Cliviä &regionibus conjunclis in Jiyberna abdudtus, & tran- 4äAio abomnibus^quorum intererat ple-
niffime

Reit qua ti~, tu Lomitu
Comes Na ss." ^^
nifsime probat«!, & prxfidiorum c locis occupatis amotio fände promifla fuit. Sedpromiffioab Hifpanicis haud praefti- ta relurgencium illic novorum motuum, ac prahdiorum in hoc ufq^tempus non abdudomm caufam prajbuit. Verum iftis omiisis ad gvbernatorem noftrum, cujus memoria: deftinata eft, revertatur oratio. IsGroningam reverfus fani- tate recuperatä, non inerti otio fe de- JJJSJ die: proeul hoc ab in^enio ipfms: fed, LnA "* mi uti lolebat prius , quoties domi mer- r*,f7«;»«. mis agebat, ita tum cjuoque in remp. fibi JJJ' **= commiflam curas fuas intendebat, ac ne quid in ea vidi inolefceret, fedulö pro- videbat*- fi quid verö obrepfilTct , auc per vim in eam invafiflet, quod curabi- le eflet, id legitimä medelä fanare ac tollere fatagebat: at fi quid invaluiflet, quod jam medicinam reipucret,quamvis exitiofum videretur, id commode feren- dum cenfebat , ne medicatione fruftra tentata iritatum erumperet in nervum, & ante tempus remp. peflundaret, ex- peftandumque putabat, an quid forte
F f tempovis
\

Cartinotn» Ltawrrdi • thfe cttratS anno \6lS (xtnntt,
Amliw* mal" in Pri' ßa MimiSTQ'
cur mm re- fyutns.
Vifi» <f**Ji min»ra ttlt' kr*»4«.
T.l6 GVILHELMVS LvD.
temporis tractus daturus eflet, quod ad fanandum robuftum morbum poiTet fa- cere. Infederat enim prudentiisimo ejus animovetus illud monitum, pro oraculo meritö habendum,malabene. pofita noti effc movenda. Ita Carcinoma, quod jarrt per annos aliquot vitalib. civitatis Leo- vverdiana inhaeferat, & incrudefccns dolores identidem ciebat, (de repub. ä factiofis occupata & impotenter faepius geftä locjuor) cjuoniam robur ejus vim medicam non fuperabat, armatus autori- tatetotiusprovinciae, &fummorum ma- giftratuum confilio&fubfidio fultus fin- gulari dexteritate ac folertiä naagno tum civitatis illius tum univerfae provincia? bono fuftulit, & ne quid fimile civitati impofterum aeeideret, quantum potuit, cavit. At ambitum effrenem in cadem regnantem provinciä, rerum publicarum peftem certifsimam, exorbitantem pra»- torum potentiam ac dominatum, quo- niam fupra medicinae vires tunc efle vi- debatj actreetare non aufus fuic. Porrc» yitia minora, minufque reip. noxia, to*
leranda

^
Com es Nass; ify
leranda potius , quam cum dolore corporis aegri fananda arbitrabatur: Ci qua
duri
ora occurrcrcnt, ea blandä ratione
f«r*.
mitigareipleftudcbat, acmitiganda aliis quoque fuadebac. Cum obtinerc non po(res,c[uod velles,etiamfi id melius eller, ample&endum efle id, quod polles, atq* €o prudenter utendum* exiftimabat, de abeämentedimoveri fe nonfinebac. In iHÜ"*"- armorum quiece arma quam maxime cu- rabat,ne quid deeflet,cumres armapof. cerec. Operam perpecuö dabat, ne mi- les, qui reip. ftipendia faciebat, fegnef- ceret, aut per imperitiam vel defluetu- dinem arma rette tra&arcnefcirec, uc la- borib. infuefceret,ut fodere,& verfarc ter- r <uri,& trufatili vehiculo de loco in lo- cum movere nonerubefeeret, utordinem fer/are, in hoftem pugnare exercitiis lu- dicris per belli ferias addiieeret, fi tyro eflec, aut habitum in his firmiorem libi cpmpararet, fi jam didicilTec. In hoc eijaira curae & ftudii non parum ponebar, rnuniciones urbium Sc caftellorum nc ^. d vitii facerent , & ubi res ufufque
F f i poftularet,

A r >idt*uaf in curandü
128 GviLHELMVS LVD.
poftularet,ut firmiorcs ampliorefcjue fie- rent, utque cuftodie earum ac prasfidia quämrectifsimeliaberent. In parte ve- ro noh parva felicitatis (ux reputabatj cjuod prexipuas ad curam fuam pertinen- tes urbes crefcere, & mcenium amplitudi- ne, civium ac habitatorurn frequentiä, asdificiorum fplendorcac numero, ncgo- ciaticnum & opificiorum multitudine öpumcj; copiä augeri, cjuinetiam univer- fam rcgionem» agros, villas nitefcerej Sc beatiores fierivideret. Adeoautem curan- dis provinciis fuis internus erat, & alfi- duus, ut rarö nifi 1 a fcederacis ordinibus, aut patruele fuo principe Mauricio evo- catus, vel in expeditiones contra hoftes proficifcens e finibus earum egrederetur: utque femel tantum ad confticuendas res fuas ä patre Tibi reli&as in patriam &vi- cinas Germania; partes abierit, itemcjue femel a generofo atcjuc inclyto Comite Ennone invitatus ac rogatus , qui hujus rei gratiä ukrö Groningam fe contule- rac, utexemplo fuo ipfum obligaretjEm- ttam fibi cararn,antic]uiflimumnimirurn
reformacae
M
1

um.
COMES NASS- 22p
Jcformat* ecclefix hofpitium, & exulum
Bel garum religioms ergo folum verten-
tlum , oporcunum & gratum confugium
tranlmifcrit: atque inde porro videndi
caufäad arces nonnullas Comitis in Fri-
«a Orientali deduci fe fiverit , ubique
magnifice, fed longe magnificcntifsime,
& fummo cum honore & congratulatio-
neEmdasä fenatu totäq^civitategaudcn-
te exceptus. Quid de pietate ejus exi- r '"'«>fi»~
mia, quid de virtutibus caeteris dicam? " rumpH '"
Religionis verac & divini cultus, do&fi-
nacque purc erat amantifsimus: corrupte-
las ejus oderat quam maxime^ifq^ omni
ftudio obfiftcbat, & ne in provincias,qui-
busipfe praserat, irreperent aut invade-
rent,quantum in fefeerat,fummäcuraca-
vebac, curamq ; hanc fuam ad alias quoq 5
provincias, quancum res patiebatur, cx-
tendebat, atque in profligandis, qu* in
Hollandia& vicinis regionib. non
folüm germinaverant.fed alcas quoqj ra-
dices egerant, patrueli fuo principi M a v-
ricio & calcar addebat,& fidum fe sr*-
!«e*Tkj pra;bcbac. In facris frequen-
f f 3 tandis.

Stnarum li* terarum, <J"
iittratorum amvr.
lJO GvikHELMVS LVD.
tandis, audiendifque concionibus, in Ca*
cramcntorum ufu, in precib. publicis Sc
privacis exemplo luo aliis praeibat,totique
^ulcui divino ftimmam reverentiam ex-
hibebac« Non facile circum fe verfari,
aut frequenter fecum efle finebat, quos
profanis animis efle, aut ab orthodox*
religione alienos, aut in eä frigidos anim-
advertebar. Et licet omnib. benignum
Sc affabilem fe ferret, tarnen religionis
fincera; cultorum confuetudine prarcipue
dele&abatur, hos libentius quam alios
miniftros fibi adfcifcebat, & ad honores
muniaque publica promovebat, autpro-
moven videbat. Atque ut religionem,
ita bonas quoquc literas, & eruditionem
cum primis diligebat, erudicorumque
fermone & colloquiis plurimun; gaude-
bat, eamque ob caufam quemadmodum
in ecclefiis, fic in Academiis & fcholis
fidelirer docentes caros habebat, hono-
rique fibi ducebat,& in parte aliquä feli-
citatis fua; ponebar, in utraque provin-
ciä fuä, fe gubernatore, Academiam-
k provincialib. efle inftitutam. Quid ,
virtutes
L

COMES NASS. Äjl
virtutes ejus alias,pre.cipuum principu de- cus,cömcmorem? Fortitudinem in bello, F ««hui<>. & reb. difficilibus, animiqj magnitudine, conftantum, induitriam longa geftorum narratio explicuic. Prudentiam autcm /w««*» ejus quanti feceric ipfe prudentifsimus pjinceps Mauncius , vel inde patefcit, quod maenis in rebus libcncer eo con- fulto fitufijsjconfiliaquefua confiliisejus firmandafibiputarit, quodque poftremo vita? ejufdem a&u,cum ex fa&ionibus Sc difsidiis prioribus nondum fatisconfopi- tis res in Hollandia odiiscivilibus adhuc tumerent, Sc gravifsima negocia alia, qua; imminere videbantur, animos pene" omnium follicitoshaberent,totis xmen- fibus a fe difcedere cum non fit pafllis. Iufticix culcor diligens fuic,eamque rebus upüa. omnibus antepofuic, quippe quam cu- ftodem Sc confervacricem focietatis hu- mana: e(le noverat. Tum verö tanta fuit temperantiä, uc hanc ejus propriam 1&**& fuifle virtutem, ü quis dixerit, non abs re id dicere videri queat. Nihil enim in eo luxui affine: omnia elegamia,decorä,
copiofo

*r
2\*
GvitHELMVS LvD.
Kit perran fine convi- t/u.
copiofa pro {latus & dignitatis modo: familia aulica adftrifta, ad modeftiam potius de gravitatem,quäm ad faftum ÖC
Mtpratw.. vanicatem comparata. Menü gaude- bat munda, epulis variis libcraliter in- ftrudlä non pro fe folo, fed etiam pro convivis, fine quibus cum rede valebar, nunquam feread menfam accedebat: vo- cabat verö convivas per orbem, qui in magiftratu, aut aliis muneribus publicis, civtlibus ac ecclefia{licis,autalioquicon- ditione honeftiorc erant, quive in mili- tiä ordines ducebant. Cum iis familiäres fermoncs de rebus variis inter epu- las lerebat fingulorum conditioni ac- commodatos, joeofos, hilares/erios^gra- ves, atejue ita ingenia eorum,uterat natura perfpicax , pervidebat , cognofee- batque: quo modo fiebat, ut, quos gu- bernationc fuä compleftebatur^non minus fere noffet, quam paterfamilias alt-
zpnUnohre- quis familiam fuam. Rar.6 prandiura auc ccenam ultra horam extendebat, ut- pliirimum verö intra horam finiebat. In cib.o nonopiparisac Tumpaiofis delicik,
Ted
Mcfalttftr- rn»ntt.
'VIS.

Com es Nass.' 23$
fed carne, pifce, butyro, cafco, fructibus isr*»V«»s dele&abatur, & iis cum mun- ,„ hltlu r» ao pane vefcebatur large: in potu ul- »4/•*»*»' tra id, quod natura: & appetitui fatis erat, "££]" naudcjuiquaai pro:edebic,nec quicquam «W«»« nnagis quam temulentiam aut ebriofita- cem oderac & deteftabatur, temulentof- que acebnosaverlabaturrpoculiscertare, iifque incalefcere prorfus barbarum & plufquam beluinum efTe exiftimabat, le- gefque combibonum non folum turpes, ied etiam infanas dfeaffirmabat: atque, ut fieri (biet, in hos mores tota ejus fa- milia abibat. A fumpto cibo & convi- V'**''»*** vis dimiJlis valetudinis &c deleciationis caüfa aut equo aut curru extra urbem, cum codi ratio hoc ferret, utplurimum ve- hebacur, eoque exercitio magis quam alea aut ludis fimilibusafficiebatur: quamvis, fub tecto fii manendum,latrunculorum lu- do> in quo ingenium plus quam fors auc fortuna vaict, poft epulas non illibenter necimperice uceretur. In rebus fuis nihil AtHortfu* carius quam cquos habebat, quos alebat """'• geGcrofi{simos,& corporis forma preftan-
G e tiflimos:

CtflltAt.
Ahihim li btnati /4-
wi,
134 GVILHELMVS LVD.
tifsimos: idco^ue raro cum domi eflet,& in otiojfine iis vifis diem unum tranfmit- tebat, ut vere P h i l 1 p p 1 nomcn merere- tur. Morib. erat caftifsimis nee fa&is folum, fed verbis etiam abhorrere fe ab omni lafeivia aclibidine, & quiequid partim pudicum eft, oftendebat. Longo autem ufu fic infueverat libertatis mori- bus, ac fi inea, & non in prineipatu eflec natus atq; educatus, faciliuiq,- ömnino Ji- bertati contra dominatum, quam domi- natui contra libertate favebat. Prtncipes Midum i, eos improbabat, & non iniquos folüm, armsSi' fed etiam infipientes judicabat, qui tum film». C ontra e.quum,tum contra morem ac in- ftiputa majorum conditionem libertatis populorum fuorum premerent,atq 5 itail- lorum amore feie exuerene Principatum ajebat firmiore fine dubio efle,quo fubje- ctijgauderent, quam quo iidem gemerent, verc^i infelices efle principes,qui quem» admodum metuuntur a fubdicis, ica ipfi eos vieifsim metuunt. Peftes autem public« rci efle affirmabac prineipum con- fiiiaiios, qui« uc aeeeptosfeiis ipfis pra:-
ftcrjfc

■Comes Nass; 23$
ftent,äc dcfideriis eorum fcrviant, leges, Jura, contractus» pacta conventa fecun- dum defideria corundcm fubtiliter inter- prctantur, fa&aque principum fuorum etiamjuri, legib. contraäibus.,paftis ad- verfa tuentur. Nefarium efle ducebat in quovis homine, aliud verbis profiteri, aliud in animo habere, fidem% aliis da- tam fallere, fed maxime ncfarium in vi- ro principe, cujus promittcntis ac affir- mantis verba meiitö ajebat juramenti vi- cem debere tenere: hoc principatus & regna turbare, ac faepe evertere, & fere autorib. ipfisefleexitiofum. Adaliatran- feo. Qu.emadmodum in rebus geren- <Jis acer erat; atque animo vere magno 8c Tmpniath increpido,fic in fufcipiendis & adeundis **«*«*» periculis, fiin iisfortuna publica verfare- tur, malebat minus audax, quam minus cautus videri, casteroqui fui difcrimi>- nis fatis promptus contemptor: forti- tudinemque veram a temerariä audaciä plurimum difTerre rebatur. npa&vpUr nimiam eorum, quorum in capite fortuna reipub.periclitatur, damnabat. Rarö
G g 2 fuafic

««
i}6 Gvilhelmvs Lv».
fuafit aliquid, quod infeliciter, rard SC- fuafit, quod feliciter reipub. ceffcrit: quo nullum majus pmdentia: ejus argumcn- yrxfrHJt». tum dari poteft. In bello & omni re militari arcem prudcntiae efle putabat, dif- fidere^femperque in excubiis efle: inimi- cisverö etiam blandientibus facilecrede- re, id efle, exitio fuomet viam ftcrnercj adeoque ad interitum aut calamitatem fuam feftinare. A nulla re mas;is metue- bat fcederatis j quam a fcelcrato dogma- te nequifsimorurn Loiolitarum,qui Heere ajunt quidlibec promittere iis, quos herefeos ac rebeliionis infimulant* pro- milFumquefancliifsimo etiam jurejurando firmare, re autem i.pfä, cum eft oportu- num,aliaomniafacere:fidem cjuippeho- minib. talibusdatam non cfle fidem,nifi cam Romanus Papa probet, ratamq,- eflTe velit,nec ullo tarn firmo vineulo eam pof- fefanciri, quod non proarbitriofuo idem Papa pofsit folvere: & fiqua in hoefraus efle videatur, eam piam efle fraudem, ac pre^mia non peenas mereri, modo flatus Papani commodo fiat. Deplorabatque
ftultiuan*
Metusä Hl- fano dagma. tt ignatie-
mm.

Com es Na ss. 237
ftultitiam & fortunam eonim»qui promif- fis Papicolarutn,quos fciunt LoiolitiSjaut Loiolicarü difcipulis regendos fetradidif- iejfidem Labet. Provinciarum fuarum vi- Dihmo tn i ros graves prudentefa^remp. gerentes in JjffjJJi. magno Konore ac prerio hahebat^venera- **«. bacureji, ac ab his vieifsim iummopere colebacur. Ex lomefticis Eberhardü Rei- danum pr^cipuecoropledebatur^uandiu illi vita fupererat, virura cum primis ingenio & prudenciä valentem, & rerum pacc bello6p aetarum tum recencium cum vecerum longe peritifsimum: quem cum confilii aliquid expediundum erar.,älacerc fuo abeu~erarö.patieba.cur,quemq; in raen- fä,& quoties res ferebai,deperegrinis aut vetuflis dilTerentem libenter & frequen- ter audieb.n; cujus ingenio & operä, fimulq; ftudio Ioannis Gornputii infti- tuca Sc arecs veteris militi^,de quib. fac- pe jam dixi, ex icriptorum monumentis erucbat,criua[q;in ufum.reducebat. Eos, jww«- qui ordines nnilitares in legionibus fuis ducebanc, fi dignos ordinib. üs fe praq- ftarejit, milketque ipfos, fi gnavi, fi nm '
G g 5 alleres
tia in vires mi'ttt>res,tr au* mim-

tngtniunt ttrfpütxt
Am*r*t ßudium co»* ttrdi*.
13S GviLHELMVS Lvd;
alactes 6c impigri, fi fortcs, fi fobrii, G. vitae probac efleritj miniftros quoq* auli- cos, fi officio fuo recte fungcrentur, pro cujufque loco ac ftatu diligcbat, iifque libenter pro meritis benefaciebat. Erat, ut dixi, ingenii valde perfpicacis, ad in- dolem morcfque hominum cognofcen- dos. Meraini ipfe,ante annos complurcs cum virum dignitate & doctrina confpi- cuum 3 quem ante nee norat, nee vidc- rat unquam, de publica re apud fe verba facientem audifTetjOeulolq,- pariter & au- resin eum intendiflet,de ingenio ac mo- ribus ejus tarn dextre ac vereftatim judi- cafle, ac fimodium falis,quodajunt,c.um eo comediflet. Idemque exemplis aliis identidem compertum. Porro con- cordia? inter feederatos omnes, impri- mis ver6 intet fuos alendae & confervan- da?, quod eam robur efle reipub. pra?ci- puum intelligebat, erat longe ftudiofifsi- mus, nee quiequam magis animum ejus angebat , quam fieubi labare illam ac feindi cognoieeret, atque ut repararetur fareireturve, fummopere pro loco ac
munere

itrstit.
Com es Nass, ijq
munere fuo contendebat, aliofque uc idem facerent, hortabatur. Atque hanc ob caufam moderata femper fuadebatj& ab Extremis urgcndis,cum res aliqua contra verfa erat, fummopere abhorrebar, quinimö etiam cos, qui diverfum ifta in re fentiunt, perniciofos reipub. eflc putabat. Sic £epe accidebatjUtincon- troverfiis componendis partem utramcj,- oflfenderet. ntem*™; verö, velut difcor- ♦"•*«•»£/«« di$ certifsimos fatores, ferrenon poterat. * dium * Excandefcebat interdum & animo turba- batur, fi quid, quod valde iniquum exi- ftimabat, inopinatö obveniret, fed fubi- to reprimebat fefe,animumque in pote- ftate fc habere re ipfä demonftrabat: of- fenfas etiam in fervore enatas facillimS remittebat> 6c ex animo fuo difpungebac* Ingenium ei fincerum & candidum: atq; c*nS#i ideö fubdolos,& aliud prae feferentes di- centcfcjue, aliud pectore claufum haben- tes oderat &c teftabatur. Gandore verd jw/»«*j fic utebatur, ut non minus cautum, quam candidum fe efle re ipfä demonftraret,di- ligemer^uc difpiciebat, quorum fidei
ftcretum,

LiSlma U' im«».
I40 GVHHELMVS LVDi
fecretum, acmomentofum committercfc.
Remp. cjuxftui habere, turpe & viro prin-
-jhßhmti*. cipe indignum, pecunue accrvanda: in-
teiidere, parnm gencrofum dfe cenfebat:
LAtraiit* cenfusfuos utibus ftatui füo congruis non
{II»!""* iüibcralitct impendebat, fcd ita ut xs alic-
num nön faceret. Eleemofynis in ege-
nos erogandis haudquacjuam erat parcus,
libentercj; ac prompte inopiaeeorum fuc-
currebat, & efurientium famem copiä
mcnfae fuae expiebat. Cum ocium a ne-
gociis effet, id le&ioni liberoi'um facro-
rum, aut hiftoricorum, aut de civili dif-
ciplinä, libeivter tribuebat, eäque pieta-
tem & prudentiam aliafque virtutes fuas
alebat. Acq^ his inftitutis & morib.
obcjuos bonis omnib. erat gratus & ve^ ''
nerabilis, ad annum vitae lxi pervenit.
Quem cum jam eflet ingrefius, & poft
x mcnfium moram apud patruelem,prin-
ci'pcm Mavrtcivm ex Hollandiä in
Frifiapi pofeentib. id Teip. r.egocns re-
verfus, Lcovvcrdix 111 Eidus Maij lu-
liäni mox ä prand>o, inter iepidos jo-
cos & rifus cum viris militarib. hilarittr
forte

tÜOMES NASS. «4!
forte 1 pera&o, vixdum in conclavc Colfr tum regrefliis, cum ei folus adetfet fcri- ba a £ecretis,iepcnt^ *«"«o"A«f|/« correptus M#rW; eft, qua» in npnrhnyi*» poft aliquot horas definens ufum lingu« expeditum ei abflute« «grumque le&o affixit. Crcfcente dein infirmitate cum vitae finem ingruere fi£>i arbitraretur, ne tum quidem reipub. oblitus, vocatis ad fe provinciarü fuarum procerib. praecipuis curam ejufcecum ca- jrifsimo fratre Ernefto Cafimiro adftan- te, uc potuic balbutiens, & vix voces in- formes ac fra<5fcas expromens, manumque alteram exerens & (ingulis eam porrigens velut extremüm valedicenSjCommedavit. Intcrea vero clarifllmis medicis, quorum ucioperäfolet,intcr fpcm&metum nihil non ad debellandummorbummoventi- buSjCumtandem mali vis remcdia omni« fuperaret, pridi£ Kai. Iunii Iuliani inter gemitus & lachrumas circumftantium ex- w *£ piravit. Exfpiravit, inquam, & exiit ex hacvitä herosnofterlongifsimavita lon- g& dignifsimus: qui pofl: Guilhelmum patruum AurÄnti« principe indignifsimi
Hh
c S d «

fij* GVXLHELMVS LVD.
cxde peremptum ex illuftrifsimä dorn« NalToviä alter fervatör lurum piovirn- ciarum contra oppreflbres Hifpanos fuit: qui Mauricio patrueli 3 cui poft patrem prima laus & gratia depulf§ tyrannidis Hifpanic«, defenfaque libertatis ac reli- gionis (ine dubio debetur, ita perpetuö adftitit, ita confiliis & faclis praeftöfuit, ut glorix & meritorum partes fecundas ipfi competere nemo rerum noftrarum gnarus queat inficias ire. O infauftam vrXiyw , non illi folum, cui accidit, fune- ftam, fed totis provinciis noftris, quibus idem praefuit, imo univerfie fcederatorum focietati lu&uofam 1 O horam non illi quidem, fed nobislamentabilem, qua; alienifsimo tempore, quo confiliis ejus & virtute opus habituri eiTe videmur, nobis cum abftulit j Nam ipfe quidem ex mun- di hujus turbinibus ac tenebris in quie- tem & lucem beatam concefsit evocatus ab eo, cui aflidub in hoc feculo ferviit, 6c ad quem poftremis vitac diebus cum in- valelceret morbus, ex imo pectore fufpi-
£*-5§ Qfanß 1Q Q * h? c verba aliquotie*
cgcfsit^

Com es Ha$s} .145
cgefuc, Domine Iesv miferere mtu In cujus regnofupernocum univerfo fideli- um ceetu, cum patre & patruo «Sc fratribus iftuc prazmifsis fadicifsimum xvumagit: at nobis in hoc falo deftitutis acerbifsi- raum dolorem lu&umque reliquit. Ob quem me quoque privatim pungentem, finguhufque & gemitus cum lachrumis mihi movcntem finire hcic cogor, omiflb ctiam Rhetorum, quem vocant,epilogo, qui tantummodo afperando dolori invi- 10, & augendo tasdio, quod prolixicas pe-^ perit, poterit effc.
Fuit, ut dixi fupra, ftaturä corporis fZ*?** 1 non magna, caeterum pe&ore pando 6c pilofo, capite grandiufculo fed decoro, fupernecrinibus dcnfis tonfifq; tecto^ac rotundo, fronte erectä, facie totä rubi- cundä & fubfufcä, in qua oculi, animi indices, mire vividi & acutum cernentes, barbä denfä flavefcente, ventre inferiore poftremis annis largo & prominuloj pin« guedine inferto, reliquis membris optima commenfuratis, nifi quod crus fini- ftwm. toxmetaria pilä quondam fraäum»

144 ÜVilHEIiMVS tvp;
ex quo levitcr. claudicabat, deformica- tis aliquid cum rheumate exili patieba- tur. Qu? caufa quoqj ci erat,ut ad firmä^ dum greflum feipione utplurimüm ute* mx^m*.. tetuu Funus ei factum die m Eidiis Iülii luliani apprime magnificum,cui parnec Leovverdia, nee tota eis Amafüm Frifu vidit unquam, five apparatum ejus, ac pompam lugubrem fpe&es, five homi- Dum fpeetandi ftudio c vicinisregionibus confluentium frequentiam: qua?quidem frequencia tanta fuit, ut nunquam Leo» vverdia,ex quo efle eeepit, majore aut pa* xi mortalium multitudinc repleta fuifle perhibeatur. Pomp« funebris valde lon^ gus ordo fuit antecedentrü tumbam fera- lern ä praefectis cohortium milicarium ac viris nobilibus xxxvi geftatamjfedmul- Co longior fequentium. In quib. cm ine* bant & anteibant Erneftus Cafimirus de« funeti fratcr germanus, qui cum illuftrif- fimä conjuge morienti adftiteratj füpre- mofcjj ejus halitus legerat, Ioannes Lu- dovicus frater e;ufdemconfanguincus,Io- annes Mauricius Ioannis germani fratris

Com es Na ss. 145
filius, Comites Naflbviae, luftinus Naf- fovius patruelis Guilhelmo principi Au- rantiae ante nuptias legitimas natws, diu rci maritime, fub fratre Mauricio principe, nunc ctiam Bredac pro eodem prar- rectus, canicie obfitus Sc venerandiis: * ll rn fracrum reliquorum,&aliorum illu- "rifsimorum principum patruelium, co- gnatbruiii^afBniurri, Ordinum deinde ge- neralium-in Belgio fociatorum,, & ho- rum fcnatus amplifsimi & fpedlatifsimb legati; & pbft' hos inuttäqüc defun&i. provincia, ac Drentiä remp. gefent'es; provinciajibufque muneribus. fungentes». magno numero. Academiarum item- duarum profeflbres delecti. Reliquum agmen longunr freqüens nobilitas, & honeftifsimi cives Leovverdiani cönfi- ciebant. Tota verö via, qua pompa du- cebatur,armati cives difpofiti ex utroque vie, latere arcendis turbis ftabant, inter quos media pompa mcerens incedebat.. Conditac funt corporis exuviäe urnä- fe- Locmftpit. rali claufie in fano Iacob^o, juxtacarif« ' wv ' 4 firaam conjugem Annam Aurantiam,
Hhj wpe^ao-

%\6 Gvilhelmvs Lvd,
expe&antes laztam refurre&ioncmj cur»
anima rurfum jungend*, & in nubes
obviam iturac fupremo ju-
dici vivorum ac mor-
tuorum.
Non nobis , DO MINE , mn nobis, fed *#- mini tuo da gloriam proper mifericordiam tuam^ proptcr veritatem tuam.
Vt quid dicent gentes 3 Vbi eft nunc DEFS evrum!
Certi D EV s nofier cßinc*lo: omttia,qux vo« tuityfecit.
Idola atitem eerum funt itrgentum & mrwrh\ fipM mmnm bumanarum. psAit uj.
III
Bi in cunibus & Uli in equis fidunt, ms nomck DO MIN1 DE I noftrirnemorabimia.
Uli (uccubuertmt & corruerunt\nos autemptr» ßitimus, & corrobw*tißtmm. ?sal. 20.
OdiSii omncs , qui »perantur iniquitatem: ptrl des tmnes, qui loquuntur mendacium.
Virum finguinarium, & doloßm Abomfaatttg

Ob" vacanteta pagitura pheult haccfubjicere,
"r\£f»ofth™es Atheniinf, Orator/äpientißimus, &ltberta* -*-* tis patru, totittfyj (jraciaamanttßimu», demonßraturat diß:ftltatem fuam ac ommum bonorum in benegerenda tep. damßatumöracia, cujusItbertatitum immmebat Philipp™ tex MacedonU Alexandrt magntparens,deßribit in orattant de cerena, imaginemtempofum et rerum noßrarum, qutbw nunc Tbiltpput Hex Htjpania imminet, ob oculot quodam> modo nobtsponit his verbis,
TWlonx.TriiJt.cb (inquit) u ctvö(>e5 kSlwoHoi /Aiyä vzs-qpPt tf<A/7rar<a. mtpctyocp rolg E/Wtio-tv , iv titIv, «AA«t zrcZa*iv bptoiag, (popav "srgoooTUV, k. ocopodottav. Hffj Stolc. t%3-puv itB-puzg-uv o-uuißyj ytnT§ou iL ro. e-ctvTluj } 'i(rl[iu öuäeig vu 7rpQTipov f*it*v>iTon jaytvtfatv. «vg eriweLyavt^ctg %. o-twippovg haßuiv , £ zg-portpo» XetKwc, rovc,''E\\h)ctt i%onctg Jrpcg ictvrovc, iyi) £-#- ertctriKug, tri %&eov <J*$->jk«, Tcof ßp ■ i^efsrebTur y rolg $i $i$oug,TOug 3e 7r«ir<t rpowov ^incpB-eipur, *L htTiTivetgptepv sröAAa, ev^rou crv^ipovrog aW<*« - ctv onog 3 Kurvet* eiceiw ptiyctv ytyn<r&cn.
Quorum vcrborum hiceftfenfus. •
ERat,inqnit, e Philippu4Conditionemulto potiore, Nani acciditapiid Grtcos non quo [dam modo^ fed pariter om- uet uberem proventum tum tempore existere proditc- rum, er m/tncrtbus tnkiantium , ac di/s inviforum komi- tium, & qutdem tarn über cm, ut nemo et purem sut majorem prioribui temporibm pojfet memimjje. Quot ille yclut con'jiliorum ac conatuum ßtorum focios & adjutores ttatlus facile (jrxcos jam ante quoq\ ßmultattbut mututs, & Jimflris affcEltbus intestina^ difcordia ac feceffiombut labom
ranttt ttiam pejus dißofuit, >d efl, kni eommfumiganti oleum tffutti*,
nonnullos cjmdcmdeciptcns, alias donis ßbi Concilians, quafi damverequoquomoao, qukqua rattone cerrumvent acpcr- vertcns: denique fiiditeosm multtu partes,quibus ommbut parner umm hoc expediebat, id ut operam dar<mt t ue ille 4»vabßertt t m potent fitrett

■
.
V
i
■

index:'
| A Ctio de pace Hag*, inchotttt
^t\.P*£> II*» ejufdem conditio
prteapua a foed. rtpetita, &ab
Hißpanicit confirmatapag. 2/3,
tndem longa,& k parte Hifpani-
' ca purum finctra p-114.
AW10 de inductts annorum x 11 ftw dio legatorum regtorum Antvter» fit mßaurat.i, e&j } ibidem con- fetld, 2i S .
*Adolphiu Naffjmp. g,
Adolpbut (jutlhelmi pr, AurantA frater »ccurnbit p. 22.
*A"d<>lfus Najf. juvenil loanms fil. loanwit N, cafusprope Rhenober- cam 2lj.
Albanmdux 3 t,
AlbertvS AuHr'ucut ß.ttri Erneßofurrogatm in Belgiü venit 12 f. Hftlßam Fland. capit ibid. Ambiano per infidiat potttur 129. ßndium f*nm jpacü ineunds, of- tent«t ibid. "Selgi] duTOKfäruip «ftetatur 131» fubdoU confttia de pace retrailat 14.7. reconciliatis fibi miliubu» fditiofit cum Men* «/«<.<* Neoportum ctntendit 1^6, partim copiarum, quibtu Com* Erneftiu prterat \delet ist. ejtu vana fiducia ibid. e pr&lio vix evadit 161. Cßendam obßdet 1 it. tarn deditione capit. ig2.
Alexander Farneßm Parmenßs 39.
Aionfo Bergitu et (in igt.
Aipenttopp, t^on t$4 t
■Ambltm mdum in Frißa Himls ri- bmiJumdrcuramrelpuent 22$.
Andreas Auftriacus Qird. Aiberti victm gerens in Hclgi» 132. / 39.
&rfndre*num caßeü^m extruitur 159. obßdetur i + S, dedi- tut if 0 ^
Anfbachiut 206.
Antonius granveMatttu Cardin*-
Aquifgranum * Spinnt* oecupatum
Antverpia in periculum adäuila a Franfiifco fateßo 39, obßtffa a Farnefio, & eidem dtdita */. AntvcrpU de wdueijs XII annorum convenh-
lArenbergiui perit
tsfrmorumqutes in Belgi$
zsfrx prudemU militant
tyiumditu
216% 22.
i6j.
B.
Barlamontiut g 9 i
"Barlottut f 60,162.16^
Bartholdus Evtcnt Grontngam tbß. du 3t. perit 3tm
Battdcmontij improbitat, pag. j». BclgyrtElores pro Hiftano, & contra cum
3t.
"Belgi) malafecuta mortem primipit AurantU ji•
Belgij benignitr fortuna 72.
BeUingVcold* 9l ,
Bellum inter q*üot & Hiftanot re- nittum t2r.
Hettitm maritim um Belg.tr um contr* 1 * Hijpaws

■■■^■1
■
i kd e k:
W}f>4H0S ">9-
2S eilt apüdhoßit Apparatm i$8.
'Helium Julucenß a Leepoldo mo' tum, a Manrkio oppreßnm 22 0.
■ infiahtatum k ISewurgtco 221.
Xergenfes Comitesfi\ures tis-
'Berg* ad Somam fl. Albertinorum inßdijt appetita 190*
Ißommela a Mendoi.a obfeßa 13 f.
Urtda a Maüricianis oecupata
%h
'Bnvoerda 131.197*
r Brugenßei k Croviaco.fidutlidefi» ciunt 4 u appetiti inßdijs ä Mamicio 107.
UraxtUa cum Mechlinia Farneßo ■fi permimt +5,
live 01 vs Com. ijf. captut 138. dimißus 146- in pr&lio ad Nto* portumFlatid. 160. fugkftjva* tns 162. rdicjuaeJHs 167.1t 9 ,
I9I, 192,20«.ZOl.202.20}.207, Xulljonaus pr, Uj,
J>HricAppp % GÜvu- i i4 .
Üurtang.i a Com. (jitilb, Najf, mu-
n'ita
BnxHmam cladtt
9S- +9>
G.
Cndfand* infitla armifa Splmda-
'appettta Calcirta Lliviit opp.
/?;■
179. >3S>
CmoIms M.;ti{felA.' ff
Farrußjlegatus 7 f.
Caßrotum ofpoßtio in Flandria ifd-
tSJ'd'Rhenum 19 8 '
Caflcllu ISclhngnold. extruÜT* *»• Caflellttm ex adyerß'Njomagi ex'
trutlum 72>
Catharin&um caßellnm t item Tht~
hppmm. l?9
faßu JJ'ßp' fa'dui intcritus J4.
(Yl 1. Clafs'n feederatonm in Ind-am Ort-'
tntaltm miß*. ■*'•?-
Qiodßnberga ?S°
£olij.niHi CafiMonaüs US»
Qonfilia ejr conatm per inßdias oecu-,
pandx "Detfßlj, jj.
Coqnellta pr*ßdti Steenvvic. pr&*
feil tu 78.
Coverdia a feed* capta & amißa 34
iteiii capta 78. objeßaa Vcrdtt-
gio 108, obßdwne überata 111 j
( j ovcrdia r Drenutporta 196.197.
majoiib. operib. wfinita 198, Qrcvecorium captum a noßrü 148. ^racovia arx aBncojo capta. 199, Crud* in corpore tgro non moven-
da 219,
Davalut 160,162*
Daventri* capta a feederatis, j4
Carcinoma, LcoV/erdicnfi curatum DclffilaaCjeorgioLaLtinu orcupa»
, 22f> ta 33, inßdtis a iotr.. Cjutlbtlwta
Carolks Burgünd. dutf 12>. Naß. appetita 5;. * Joe dtratu i*
€«r<rlus V.'Ctf.r 14,16.17- pottflautp redaila ? s-
Cm-aU Croviaci Uvitiu x }9>. Didcricw SonoimHolland<flon..l.

prtfeßitt bUlcnberienfet Naß,
11.
SD
1 N D- B X.'
Expeditio Hißpa».ad'Rf>enum 132] ^^ v ig9.isS.zoo.zo6.zzi,
'ot.comium a Men&oXa. captum Expeditto fad. in Flandriam contra
Brugcnßes io"J. in Brabantiam 170. adHhenum 130.206.221. 222, Ad liberaniam sbßdtone. Oltendatn /;>/,
F.
' 3 #, d fim, Ghilhclmo cum arce Siulcnbttrgi.i receptum \4o.
DxinktrcaFUnd.126.ts2.tj3.lS f.
'D'yfbxrgum (,'livi<e 1g1.igz.222.
E>ufelderpium^Wolßgango Neobur- gicooppreßum 221,
E.
Fmotillanum caftellum aßced. cxpu- gmtum &munitumj6 amißßtm 7o, receptum * 7 s
SmicaQivu 134.136.14.4, occh- pata a fxderatts 213,
Engelberte Naß. maritm ?oanna ß>\dm<t 12.
Exgelbcrtus alter prioris nepos, potent & dann in Belgio , ibid.
F-nfdda 13U
Erneßus Auftritten! in Belgium vt- nit 109*
^Unestts (afimws Naß.24- i» prdioad Luvpiam capitur 127. inex t editwne t,4nsT\henü ijo. ejufdem copt&c&dantur 1 sS, cum fr. & [rat tb, ad Rhenobercam tx rci'u eingendim profieißitur 1 66, eodeut cttran da tbi curaret mittitur 193. in pngna adRorä fl '00. nuptias celebrat 20g. militi& r Be'gtCA Ma^efcallus 223.
£rn?$~lus eJZlahsfeld. Farneßt ab- ßentülocamtcneis So,
Exercitm feederataram adjßtlam^ et Islscnuw daZlm . \g.
Feltruus Cor»- c<tfus i!t»
Fcederati Gorchemiconveniunt 14t» Hagt de'tbcrant de bella gtrendo 1 fz. expedltionem in Flandriant decernunt 1J3, Rhenobercam ob- ßdent 166, eandem deditione capiunt 167, antmu ob hofli- um numerum »on ßralli 1 Sg, claßem infiruunt ad infeftandA
. Ltora Hi/p. tbtd. horumappa-, ratut er cofilia,cum Spinula cum copiis in Tucntia;n tenderet zot.
Fcedus Vltrajetttnum 2$
Faedus inter Call, regem & tsingl,
reginam , & Wer utrumque id
. regnum&foedpercptßum t zi.
Franufctts Valeßus in Belgium ve~ n:t 3S>, turpiur dißcedit. tbtd,
Francißus Vertut ssinglut, 104.
110,12g.
Fjhtniifiui Vcrdagiut Lalaimojur* rogatm 3 i- Vid-* Ferduguis.
FiidzuMS er Georgifts. Solmtnfif.
t&e*
Fridbricts .Com. "Bcrgenf.
06. Covfdiit prttßettus 7g,
. propafitt perünax Sfi. ■ dedit ß
ßwfcrA'.ü cump&ßdio &anc s?*
t i z fr*..

Com. GuilhtlvH oppoßtut Verdugto auxilia adduxit ex Brabantia 97* v aslellum ad cUuftrum aqnarum Adoward. expugnat 99. rtliqu* ejufdem 173- 174-1 * 9>'9 2 >
Fridericm Spinula v;cluspcrntcnm goo claßtarns 173'
Frißt flatus tempore itiitiigubtrua- tionü Com. Gudhelmi 41 •
Frifiorum dtßidta compoßta 4^, cö- filia Jubigend.t Gromng*,abfinte g»bernatore,capta 88, eadem eo accedente recolra 89, difiordi* 164, concordia reparata, itj.„
G.
Cjandaveulh conventio 3t.
öandivenjes ad Farnefittm tranfi*
ire 4h
Geldria Comites & Duces ex Naß:
feviis 8»
Geldria urbs afaderttü tentata 1994 Gennepum ftni* 135,
G^jorgtus Lalainius ab-Ordinib. fee-
deratis deficit ji.
Cjertr»dis-Berga. 89. <* pr. Mann-
ciorecuperata 92 93,
C'ermanorumexpeditic contra Meu~
doz.am 141- *\befi\ obfidio 142,
«7*|i« in caßrts ibid. obfidio-
vis folm to 144, exercitut t Hrpner r dilapßut i4 S .
Gycchs opp. Clivia. 13;.
fyr* Opp, 1 3 t.2» 1,202,
fyrchemiconvcnm ordimm ge»e-
index:
91. Gravia opp.äfaed.obfiditne -ringt hy
yo, oicupainr .27.
Cjrolla 131, 196. ab Hifip. obfijjk 203, capta 204, x Jced.fru- ftrd tentata 208*
Gronwga k Ludoyke Naß, obfijß 22. iterum d fcederatü cum La- lainio objeßa 31. obfidione Itbera- t*32. urbs valida Fr fit immi. nens 43- per inßdias appctita }3- aftxd. obfieß* 112, intttnts motib. durante obfidiotie agitatA 116, dtditi 120, tnopino turbi- tiecorrepta //'# Com.Guilhel* mumgubetnatorem accipit 122,
Guitbelmns Nafiovius ij,
GviLHELMV-S Naß. isfti-
rantia princeps hbertatit Helgic* aßirtor 16, in Belgium venit ibid. Qarolo V carus 17, ab eodem PhUippo filio commenda- tns ibid. "Belgica libirtatis vm- dex 17 & 18, nefarid manu ficm carst peremptns 44^
GviLHELMVS LV D. frmtt
Najf.naßitur 28. Optimi cdu- catur ibti. ejusindoles & ßud:* in adoleficenia ibid. Heidelbergern mittitur 29, in Belgium venit 30, militia adjcrtbitar ibid. legioni Fnßorum prtfict* tttr ibid. cum £om. Hobenloa ad obßdcndam Gronmgam mini* tur 3 t, obßdionem GronmgA folvit tbid. ad Coverdiam gra- viter ßtucmtur 34, 1lau du s fit ibid. Friß* pmtctoY datur 4', ßliejufdem

fit'' ejufdem gube'rnitor 44, ** Fnßam fuperatts variis prrt'uhs reverthur si, reditußuo Fr/, fiösrecreat ;2. Gronmgamftr infidtas appait Si, cotjugcm amittit ff, conßlia coqmt capi- c*d* VtlfßU ibid. CafttU>w hmotiäanum expugnat <, *, idtmmajonb* o^trib.munir j-j, Perdagiü m muvitndo Vpßach- toimpedire conatur 60, bcida occupanda ctnftlitim capit 61, ander» capto 64, cht» 'opus txpcditü ad patrutkm Mami- cittm profieifettur 6i, Sokcam. pumexpugnat ibid. oratiohem de modo belltgerendi Hag* habet 6t<, milites tußnuit 6t, Delf- ftUmcapitßmotdUm & Vpßncb,
tum reciptt 7S,
Covfrdiam ob-
ßdet 78, übt rem flrtiltr gcrit St, gravitirvuheratur 83, k quibußdamprocenb. Friß* dtfen- tit gp, ejus magnantmitOs yo aqttarü claußrum in BellingMol- diücaßello mumt 92, oportune tommeatum Cove'diam tmpor- tat 94, r turtangatn muntt 4Ti rem antra Verdugium ad ToU bertHmgerit 100, prüdem con- fittumdat 104, Weddam arcer» Cetpit ,06, rogama patruele in Flaud- proßeißitur 107 caüe\- lum ad aquarum-> clauftrufru uidovverd.vi ixpugnat 11} Gro. »mg* & Omlandiagubematorfit 11*1 r (ruf üb, in urbe & in tttjt
ex;
provmcia coiißituit i23.cnm p**' rruele Mauncia in expeditiouti» ad Rh.num tendit i/o, cum eo- demcotra MenduZAm 134, D°- tecomium cum arce Sculenborgia reeipit 140. aGermanuincaftra lüoumturbataevotatui 144. ad Germmos vemt tbid. adfuosre* dit i Pf, cum patruele Maimcio in exp.ditienem in Brabanti," proßetfettur i?o. Graviam obß- dmt ibid.■ SpinoU intrepide ßob' ijdt 180. isfcla conßltaijj ejui et Mauricyin Fland. 193. eju4 a- nimttrimptrterritm io4. Gro- ningam mittitur ibid, Coverdi- am recurrit I07. cum pAtruele Mauricio adKheium it 20S. e* jm pmdentia ti8, iterum pro blettoreBrandenburg, cumpatr. tß'i'auricio ad Rbeuum p r »ficif-" citur izi, propter advtrßmv**'' letudinem e caftrit rteedit & de* mitmrevertitur223. Relijuae- \m vita dornt atla: ' &cura, ßw du, & morei 22s. ema armo. tum 227 , aß'duitiU in curandit prtvindjt "xsi. fietattf ßueerani fiudium 22g. Bonorum littra- rum & ütemtorum amor 230» Forfitudo, Pruientia, lußitia, Temperantia 231- menß& ratio, ton vtva , menfales ßrmones, ep»~ iaiio brevü 232- in potu fobrt* etat, & temuhntin averßatio 233, vettationes frequentes ibid. amor tqmrum ibid. Caftitat

1 N D
*n'wHS UberUtifave'fsJbid. ju* dictum de pnnctpibut & eorant tonßlijs ibid. improbano temeri* tatis 23 j, metw a nefanodog- mate lgnatianorum 236. dilec» tio cultufcfa virorum gravium 236 bener olemnt in viros mihtares & mUminiflros 237. mgentum per- fpicax: amor er fiuda-'m con.er* ata 2i$ 5rX«ovt|('on odium, ani- tnimoderatio ibtd. etndor ibid. ivhctl&H«. 23p, abßmenttj j tt- beralttas paretmonu \untta , lec- thues-hbrorHrn-i 240. morbus ey mors 241. form* corporis 243. exeq»iA 24U loctu fipuU iura 246.
Guilhelmi Com, Bergtnfis levttas 3 9-40*
H.
Hermannvs Com.Bergenf.pro Uijpanicis 'Davntru prxfcclus 74, cum urbe in poteslateMau- rkii venit ibtd. ijor». Cjhtlh. //, 0 »ppofitm ad Eellmgwoldam 9/. ejus flolida ferocia. 11 0.
Beemfkerchius dnx clajß feed. c««- tra Hiß>. viftona po:itur infre. to Her cutis m.
Ilenricm ZTaßivius Diycs ditlus 14.
Henricus Qo*». Bergen f. gS.
Henrich Fndertcut Nafjov.
t/Wattricii pr. ryiurantiA fra-
■ ter 21. caftra fratrit pnmQ fi-
■.quimr 1^0' adhuc adolefaen-
tufas in difficillimopr«lio aANfo*
E X.
partum extra perkulttnu fiponi
non vult ijq, in ThndrianiJ
eumfratre & patruelib. it 17s.
ad pro[p : endurru 'Rbenobirc* lo-
, c'ißfa aiits mittitur lg3% in->
pu*naadT\ortmft, 199.
IJifpavtcn animi aulii t S$, itdem
m (J i irit.ui repifdiatA h foed,
atlionedepate tnßda tS6 % Hi-
fpr.nui il ga A.fceßerum t/4
tllorump.t^pua<;ura & follicitu-
do irr acl'one induciarum 216,
Ho gast rata a >»nttib.is4li;cr!inis fi*
. äitioßsjnjtjj'i 173'
tiulßa Fl,* fced.0ccup.1t 4 76, ab
Hßpanisrecepta 12g.
r.
Idfteinii ex Naßövüs l».
fefuiU GroningA 11 s,
Indncia firio tjuaßta ab Hifpanicts,
210, ind'iciarum petend,irum->
in ernunetus ab Alberto rmßut
Hagam venu ibid. mductarutn
conditio praeipua ibid. inducia
(imtirum \n faÜx, 21 ji
Joannes Naßf, Engelberti f'rater 13*
Ioan n ts Naß'. Dillenburg yater
Guilhelmi Lud.cumliberis 24%
Geldria gubernator 2f. obtit
'Diti'nbu.gi 208t
lo*n< Cornpmws 35» 77*
fo.wncs ^-iußlrtAcus Brfgh guber*
nator 3g.
Joannes Adolphut Holßttia dux . t'jp
lo.imus trmsfui pr, tsinhuhmus,
. VA* ,
• Jpcrenjtt

I N" D EX.
lperenßs Farmßo fe permißre 4S-
IßabelU Hiff. tAibcrti <tAußrmi
tfxor. i 3 z.it?,i62,l84.
L.
LaU'miusmtrtuus. i r *
Lamoraliut Com. 6'gmtud.cum(,o- mite Hornano capite mtiltlatui
Leicettrius ex AnglU cum ßtbßdte ä reginain Bclg.mijfn* 46'
cütlgio ahnt $3'
£eowerdi£ tvmultus popu' r:i 218.
Limburgum pcrmßdias ajpcütur» 108.
Lingaafeederatis oecupat* tS '« ab Hijpankis capta '?'«
Loccbcmttm obfitfur» fä, occupa- tum 2er.. re:eptum 208.
Ludovka Aurantti Frideri'.i rc-is Bobemu mater ■*'•
Lvdovicvs Naß. Gttilh. pr. AurantU frater cum extrem »» HeXguinu venitnt Q>m. tylrcn- bergium 1 d't ■ 2, <jron:ng*nt objiäet ibid. occumbit 23.
Lvdovicvs G unter us Najf. 24 vx e mtmib. hoßittrruevfdi.ti* prdioadJ,irpi.:nt 127, Wach- tendohctrnu oecupat 148- *»-• pr.clio ad J\e,-po iura rtm fort*- terg.nt 162, cum pr. &f''*- trib. ad ^beno'jcrcam projl;tßi- tur 166, in expedtwre f'Un* drica »Vj» sl "ß «tyt ttz.
Ludoricxi Q>m. Bcrgenß StcnW^i jDtrttt 7*:
Luiovicus Av'il.i Hijp* frtfsß.'ts RhsiiQ-ßercA. Uo.ioS.
M.
tsWarcellvu Haxim. jgp.
sJMarch't» Brandenb. EleElor. 221.
tJMarckio Anßbachius, 206.208,
xJHaria Burg, nupta tJMaximdia- f>o tAuslrtacoB>om t regi. 12.13.
«JM arquettus 182, ip2.
Martinus Scencus viivoria potttut ad Hardenbcrgam ' 32.
Mavricivs Naß. «Aurantia, prineeps 1?, ejus fpiritusa 1>eo excitatits 72, 'Breda oecupat ibid. cafteüü ex adverßo Neoma* gi extruit-ibid. Zatphaniam er 'Daventriam captt 74. rem ad Cnotßnbcrg.tm preßpefv gcrit ?j } Halft am captt 76, Ntomagttm expugnat tbid Steevwicunt-> oecupat 77, Qovtrdiam obßdtt 78, Octmarfumcapit 79, expe^ dnionem'm Fl, parat contra TtrH- geußs 107, (jroninganis ad prißm.m ßoeietatenu reducendis profietftitur 109, Qrowngarru obfid'jt 112, eam deditiont oecupat 120, rem in Geldriagt- riti2f, prdtumcommiltit 126, b ßes ad Turnhoulumcadit /2f, exercitum ad lihenum ducit 13 ° t r BhtnobercamH'.ßpanneripitMd. oppida ö" iha locamunita c.ipit 131, contra i7Mendo\dmproß» etfeitur 134, tsMendoLs, je ob». . fielt, ibid. ^revecoritan diüomb.'
feed«

! N D
-fotd. adtj'it 148. cailellum ^Afndreanum obßdet ibid. tdtm tpfi dedttur 1 ; 0. excrcitum ducitm Flandriam l$4% copias JVeoporto Fl. admovet J}6, cjui magnanimitas If8, vitior reditm Hollandum 163, Rhe- nobercam obßdionc c'mgtt 16 t, earsdtm capit 167, Moerjam occupat i6t y Sjlvdm Dualem obßdet 169, exercitum in "Erabantiam ducit 170, Qra- n/iam obßdione ctngit ibid. ex- fugnat 172, Sjlvam Ducalem rurfits ebßdet 174, caftella v.*. via in ora Fl. maritim* capit 17j, Slttfim Fl. obßdionc claudit 17,6, eccup.1t litt cum exercitu in fhndriam abit igo, cafiris ca- flr* opponit ibtd. conßlia & «tta cjui in Flandria 193, ejus animm imptrttrritut 196, va- jiit lock projpicit & ad lßttanu ptanet ibid. Caverdiam vcmt 197, cum hafte ad Roram dt- micat 198, iterum ad "Rhenum cum patrusle Guilh. & i&*ar- thione t/fnfbachio accedit 206'; Loccbemum rtctpit 208, GroU lam obßdionc fruflrä tcntat ibid. bellum Juliacenfe opprimit 219, cum exercitu dtnuo ad Rhenum tendit 22 t, Emricam & r Rhe-
£ X.
rofummM arvtarü praßilus ß*i-
iluuitur 132, contrafoed.ad'Bhe'
nuproficijcitur ibid. ejm fivunf
ingenium 133, remfcliciterg 1 *
rtt contra inermes drpacatos 134%
jnfilenter et improbe agit in dt«
Vonib, impeni yermamci 13S1
infilenter fe jaitat- 136, Bom-
melam obßdet 13p, ejus con:
filia & afta 146, Rhtfium re-
lint]tut t47, Neoptrtum con-
tendit ij6 t ejus vana fidu-
cia poft £om- Srnefii copias ca*
fas ij8, capitur in prxlio ad
Neoportum-> 161. dmißus i
vinculis copias contra pr. Mau»
ritiumtjr focderatot ducit 170,
Graviam * fasdcratis obfejfam de-
firit 172*
•JTtfoefßt occupata 1 «8,
Monrotut 1 6? m
AforruMs Scotus 12p,
Moßafl, 13t»
Motu* durante obßdionc in ufbe
Groninganä j f6,
Motus in Frifia Orientali j 2 j •
N.
f.
Najßviorum il^mma M Neomagim a Mauricio captum 76- Neoportum Flandria obfeßum 1J 6* Norritius Anglus ff»
fium OCCHpttt 222m *"•
,tJMethlmi* ad Farnefinnu tr*n~ Oetmarfumcdptum 79-97'
fit 45> Oldenfela capta tfU
;$Tl NCOz A Albtrtoperegrihu- Oßcnd>t 4Albertoobfefa 16t'. <*'
dt**

I N D
dm dtJlt* ff*
Ofmldm Cm. Btrgenf, in Friß*
ttftu 4p*
Qterdum&nm caßellum in ptteß^te
faederatornm j6'
P.
Ttcificatie CJandavenßt inita anno
M d t x x v i pag. 38.
^ax intcr Galiot ^- Hifpanos repa.
rata anno mdicviii 1/6 "Fax intcr Britannot vr Hifp. con-
fefta 18 f.
P«x am inducUßrio qmßt& ab Hi.
fpanicü 210.
fax in vkinia rttrßtm a Wolfgango
Gmlhclmo JSeobnrgko aptßatd
t::rba.ta 22 0,
™ax in vicinia instauratd 22 /, * ( rvicacia pr&ßdianontm in tucndo
caftello Qovcrdiano 86*
"Philipp M 11 HißianU rex 17, fhil. Com» Hamanns capite trun-
catns if.
1'bilippm Naß. in Gallium miffns
? 6 , cum fratre (jmlb, adlol'
E X.
£trit 3T* Ugatui tßd'aurhii44] 46. in pngnaad TurnboHtunt 128. in cafirü Cjermanorum ad TReßttm 14s. inful* TSommtUm n.t pritßdio rcliün* 110.
Thtlwertfu £hall. uiurantu prin~ teps 14.16.
Fttgna ad Hilligerham 22, ad tJWoram vkum in tjc/dria gz. Hardtnbtrgam 32, 2{orthor* tnam 36, adBnxnmu& 4p, ad ^mtßnbergam 7 s, ad Tmnbon» tum 128, ad Neoportunu H; 160, adRoratru ipS, prfpe Vefaltam no~ t natulii in fr et» Htrculit 211»
R.
bertum 104. Limbnrgum per Reqmeßniutgubernator Belgii inßdus appetit lo8 t tterum in "Rhmoberca Hifp. erepta /?o, LucdbHrgenfmrcgioneminvadit nir - "■-*-* t'S, morttnr exvulncre in pro li« antra *JM'andragomnm ac~ cept, t27 .
* "'lifput Comcs Hohenlous 32, "uitliu fugatufqne ad Harden- otrgam tb d. Covcrdiam obfi- d<t $3* ad locihmnm venu
2\egu & regnitsfnglit pcrkulum i nefano fieler e 'fefkitk» 19 p.
Aeidx occHpanda confilium 61.
r R*id*ßtHt6 2 , txpugnati* 64, nmmtionet novx. jfaj.
'Rcn.itH* Aaßov. tsturanti* prin-
p ce P s 14.16.
Ktntuus *JMarchio ctfus ig,.
38.
. - - . -, ob'
J'JJa afad. i6ö. capta /6 7t
reeepta ab Hifp, 208. tjmjm-
vaads, diffichltat t g , m
"Reßnm opp 134. 142. U4t u?t
Reßumd L^cndo^areliElnm 147,
a Manricto oeenpatum & mn~
mtHm iiJt
'Rfbertw Dudltjm Lciceßrim An-

INDEX.
gIm k regitia iru Belgtum^ miß.
jm 46,
Tloßhmum vicvt '39'
S.
Saffum 1 $$*
' Scaldis fl- ptute ftratm a Spinats iS 9 - Scelm in regem BritannU, totam% familiär» regtam, ac regni pro* ceres parat um Seditio mtlitum tsflbcrt'tnori*
199. 172.
174-
129.
28,
Seditioß foederaW \untli
Stdnejm *sf*glm
Stgtna opp. hlaßf.
SUchteranum vaüum oesupatum a Verdugio fg.
Slufa a fuderatU- obßdttur 176. oecupatur 181, munitur ibid.
Solmenßs (,om. inprdto ad Lnpptam capttur 127»
Stltcampum expugnatum 6f, w*- nitum 66.
SPI k v l A Gtnutnßs ßummm bei* li tsllbertini dux 177. caßra fasd.oppugnans a{bw. Guitbel wo fortner rejeltus eß 17 8, Cadjandaminfi.armtspettit 17 p, a (,om, Guilbelmo rtjeclus ptdem rctulit 180, ad Htfipani* regem profeftus 188, cum exeratu aä Rbenum tetendit tgo, ÜU denfelamu <*r Lingam oecupavit igt, ad Rbenum reverfm 198, denuo ad reem Hißp. profec- txs 2oo, reditt cum txercituad "^ktnuiruibU* in Tutnti*;ru
proßeflm 20 /, Locchcmum *«•
cupavit 202, contra Suollenßs Gf Campcnßes cop'as mtfit 203, Gr.'llam tnvaßt ibid. Grollar» ceptt 204, ' Rbenobercam dedi» ttsne reeepit 208 , tAquifgra- num oecupavit 221, 'Ueßtltant cum altis oppiduln ditioms lult*' cenfis fix* potfßatü fecit 222.
Stcenwicum obftßuma Laltinio j f. per infidut captü aVcrd.gio 36, tentatum a (fom. Guilbelmo Lud» 47. obfeßtitru a fioederatis 77« reeeptum-- ab itfidetru 78.
Steno UMaltZius Danus prafieftu* milttu tn Frißa 4p.
Sjlva Ducalis 4f* obfeßa 168, i74i eademobßdtone (oluta iof 174'
T.
Taxim Fri/iam diripit 4f.
Tbtod/rm Trivulttm Spinola equi- tum magtfter caüeUum Catba- rin&um & Thtlipp&um in pott' Slatem ßuam redegtt 176, ad 'Roram fl. oeeubuit tgS-
ad Tolbertum in FredoVooldüt geft<t too.lo t.ejj-fiqq.
Tumuhm in urbe Groning, objtfi- fit 1 17.
Tumuhm fiditioßu 'LcoVoerdi* ab* ßnte gubernatore 218,
Turnhoutum 'Br.ibantu opp. 128*
V.
Vmm multortim trtpii*ti$ i 9 +.
-"- ......~;------ Fr,raltßM

I'N'D E *•
F r. Valfms »'« 'Beljum vcnlt 3 9 .
Vmdernoms tsin&l. >9*'
faraxius Htfo. dux exercitus, 118. in prtlto Turtib.aefot. '29'
Fr, Vixdvgivs LaUinto fuccefsit is, Loccbnmum ob- Cedit 36, Suenwctan per in- fidut cepit 38, Vf^chmm mannt 59, EmitiUam recepit 7 0, Vpflachtum fruftra ttnta - Vit ibtd, percttffores duot Com. G,iilbtl,»otm*ij« " fibfidta ad liberandam obßdtont C™«- diamaccepit So, tdipfum co- xatuseß tt, Caitrafoeioppu. gnavit ibtd. cltde inßgm cor. reptus re:eßit 8;, '« caßrorxm eonfpdUm reverfns nihil egtt 86 Gionmganorntru crimmatwcs perpeßut 96. anx:li<* acceptt per Frid. Bergen fem 97, ^llum ad daußrum *q»*rnm v^do- \»erd. cum cxde pr&fid" duce Fr id. Bergen ß cxpngn*\it 98, res ififeUcttergefs.it in Friß* Grc- ningana 99.100. contra. (Jörn. Guilbelmttm Lud, fidenter ve- niens 99, 100. turpiter Toi. berto receßit m Drentiam 104, Covsrdiam obßdereton*t*s Ibid. t.tm rurfm obfedu 108, poß ferocia ie(pu»fa turpiter fugit 110, Coverdi<t obßdione adven- »« Mannen cognito fohit t lt.
Verdugiani 'DremtHOS, qt*os tuen d-Mant f miftre affligutst 106,
VtUßHS Http. 160,119t ?$•
Vefilia fltvi* a >JWendvz.a terror* armorum opprejja 13$. a Spi' tistla ncmViiui _ 222-
Vtanda Comh.it us \2.
ftrtus obtretimonib. obnoxia f}«
Vitia qttxd.im reip, minor* toleran • da 226.
Viii Fanü in regione Lacelburg. 12.
ZJltrajeätnitm feedas 2; .
VmUndtci dirtpiwtur a mill ihn: 1 ofi 3 iis edittum promulgatw de nonferendk agris 1 0/,
Vornamfula 139.
fpfltchtum ab Hifpanicü munitHf Sp, afcederatisoccHpiUHt 7f-
W.
Wacbtendoncum * Com. Ludovie» Najf. captum. 148. * Buco» jo intereeptum 199*
Wabalts fl. 138.
Wedda arx inWeßermldiis 91.95* 97. ä Com. 0'mlbelmo oecupa" ta 1060
Wetfb-idenfes\Naffovici ftemma-
Weüburgit 5" m "'
Wermeloi vigilantia 203*
WesterVuoldn 9 '•
Winfiotayicftsmagnus 91.93.9S-97*
Zutfmi* Qmitts ex Naßoyüs t.
Zmfania * Taxw oeettpata 40»
Zufania a fosderatts capta 7 4 0
penculo obnoxU *«ji
F I N I h

»

v>
u

1