u- DISPUTATIO LOGICA PROPOSITIONIBUS; £Htam Deo auxiliante S V IS T \y£ S I T I 0 CLARISSIMI AC EXCELLENTISSIMI VI KI > D N. M. H E N R I C I G U T B E R L E T H I I N illuftri illuftrium Naffovioruin Schola Herborncnfi Prafcf- foiis ordinarii,Praiceptoris fui debita obTer- Yantia colendi, publico examini fubjicit *q>t 1 ■ oxtMTaji w *$)($«► clo Io C XI. oy vovo. Joh annes Badius Colonienfis. u eo ssovio\v m Ex officina typographica Chriftophori Corvini. ) I! r ■■'.■■■. mm AMPLISSIMO, CLARIS- g£g R?j$S SIMO ET CONsiltTiSSIMO VI- £@8 iSwl ro, Dii.Carolo Bord eliOjUJ.D.& Illiiftriflf. Ele&ori Brandeburgico a conii- ^ PM&O Jiis &c. domino & agnato fuo plurimum obfervando: ^ „ |S?fO *. . sfP MSgk 'X.e c-n.0^ $g§| INTEGE RRI MISET HONE- STISSIMIS VIRIS, Dn.Leonhardo DorEMAN^ mercatori &civi Walfenburgenli &c. avo luo matcr- n o omni obedientia colendo: D n. H en ri c o Do re m Abavunculo fuo charilfimo: D n. Car silio Bordeiio, agnato fuo honorando: Has fiudtorumpiorum primitias verecunde & officiose dedicat & offert J ohannes Badius R.dp. 3 «irCSHifc s5pe^ -t* cG/8Ho, H E S I S I, Ngenia illalau dantur,quse nec inutilia,nec a captu hominis nimis remota&abstrulaproponunr, eaq; perlpicue absq; pompolo verborum lenocinio &anfra&u disferunt: Contra certe vituperationem merentur maximam,qui inutilia inutiliter tradant, pbfcura obfcuritate involvunt, abstrula ignotiora reddunt, Wnes argutias &c otiofas nugas argute latis fed nugaciter proponunt. p ;.%Hoc nos pcrlpicientes,confiituimus de propolitioni- 'bus Utiliter,Logice& latis luculenter,ut Iperamus,in praTen- •tiarum disferere,maxime autem & inprimis de propofitioni- bus nccelliiriis. i 3 Cum autem, telle Tullio oratorum principe, omnis, qiue a ratione fuscipitur de aliqua re inftiturio, debeat a definitione proficifci,ut intelligatur,quid fit id de qiio disputa- itur; placet, priusquam in arenam defccndamus, definitione inquirere,quid fit propolitio; & distributione perferutari, ijuotuplexeafit. 4 Propolitio eft perfeda lententia,in qua aliquid aderimus,,id feftjvel verum vel falfurn fignificamus .»™ dxnSits » m inquit Ariftoteles. Quum perfedam lententiam dicimus,excludimus locutiones imperativas,optativas,& infinitivas, qu^ perfedam lententia non nili per dmyaytw faciunt. Verbi gratia: Time Deum,non eft perfeda fententia,quia nihil alferitur,fcilicet fi ad Logicam amuflim-examines,fed ‘M&yuyiKvs fit enunciatio hoc modo:Debes Deum timere,vel ; a ij Deus efl: timendus. Ethaec efl:caufaquodPhilipp.Melanch. lib.z.Diale&icae in principio propofitionem definit orationem indicativam,unicam &c integram,verum aut falfum fine ambiguitate fignificantem. 5 Propofitionis affectiones funt quatuor; prima fecundum Ariffot.in lib. afe* unitas &: multitudo;fecunda,affirmati o & negatio; tertia, veritas & falfitas; quarta, contingentia & neceffitas. 6 Propofitio una efl: vel fimpliciter una,vel per copulam. Simpliciter una; ut,Deus eft;per copulam una; ut, Deus efl juftus. Illa dicitur enunciatio fecundi adjacentis; haec tertii, unde efl: diftin&io inter Efl fecundi adjeCti,quod notat JWfh Efl tertii adjeCti,quod vocant Undeca- non-.Ab EH tertii adjecti ad Estfecundi adjeci i valet confecputntia\ iit, Aqua efl: calida, Ergb aqua efl. Enunciatio multa dicitur tribus modis: i.quum efl ut excedit,evafit,erupit, z. Quum efl ambigua; ut, Exiguum vidi leporem jugulare moloffum. 3. Quum alterum alteri ineft,fed per aliud: ut,Ille efl bonus Muficus. Hanc divifionem propofitionis in unam & multam P.Ramus neglexit,idq; reCte,ut in disputationis curfuindicaripotefl. 7 Affirmatio definitore Ariftot.cap. 6".de interpr. %£v «wV Qdj/ois 771 >&‘Kg.T* 77!'© j ,ideft i eft enunciatio alieujus de aliquo;ut, Sol movetur,fides fola juftificat.Vel utMelanch.vult. Affirmatio efl quae affeverat aliquid adeffe,feu irieffe fubjedoiut, paries efl albus. Canones hujus funt: 1. ^Affirmatioprior eflnegatione>quiaaffirmatioeflinfiarha- bitus 3 negatio inflar privationis. ' 2. Veritas axiomatis negaticoncludi non potefl 3 nifiex veritate alieujus affirmati . Ita^ veritas affirmat i e ft fundamentumveritaiis negatu 8 Negatio efl SroW ak w©- W w©% id efl, enunciatio ali- cujusab aliquo j ut, terra non movetur. Boni Opera nonju- ftificant. m <4. ■«!»». wstj EHfia rms :£ik fc.Ei j&s >*rsi ♦;;# zP &* c>H 0l f y eP ./ ftificant. Differentiaigitur fita eft in pra: politionibus & W. Hujus canon eft, Oportet particulam negantem addi copula,alioquinulla erit in iispofitione aut complexu disjimcl io,fi partibus tantumjeu membris -Mgamfttaddita:m,J£neas potuit non vincere T urnum. t , Tales propofitiones Ariftotelesvocut «we/s-w, infinitas, quia terminus ille,cui negatio ejusmodi eft addita,eft negativus. Omnis autem negatio (impliciter fic diCta nihil determinat. Sic hasc propofitio Chrilii: Omnis plantatio quam ■jion plantavit pater meus coeleftis,eradicabitur: non eft negans, quia negatio norieftpofitajufto loco,fed eft inferta de- feriptioni fubjeCti. Porro quando una eademq; propofitio fi- mulaffirmatur&negatur,oritur hinc comradfeHo. 5> Affirmationem & negationem proxime fequiturveri- ras&falfitas. Veritas Metaphyfice definitur conformitas entis cum fuo archetypo. ^ Eftq; duplex,incomplexa& complexa. Incomplexa eft in fimplicibus rebus; ut enim unum- quodq; ens eft,ita verum eft; fedhanc veritatem tanquam ab hoc loco alienam omittimus. Complexa eftin rebus conjunCtis,ideoq; eft affectio dis- politionis axiomaticas- Vera oratio minime eftcaufacurres fit,fed res potius caufa eft,cur fit vera oratio. Gradatio hxc eft: Veritas in verbis pendet a veritate in rebus; Veritas in rebus pendet a dispofitione illa,qu£e ab aeterno fuit in mente Dei. Quicquid igitur verum eff^deo verumeft,quia Deus fic-ordinavit. io Sic contra judicatur falfum, quando affirmative vel negative disponuntur, qua: fecus disponenda funt,id quod etiam ex rebus ipfis & earum feientiiscognofeitur. Exempli gratia:Lex nosjuftificat coram Deo. Falfa eft affirmatio,quia remnonitafefe habere docent facr* liters,& clamat ipH ho- A iij minis corrupta natura. SummahxceftrQuandocunqjcon- fcntanea affirmando, & dislentanea negando disponuntur, eft propofitio vera:quando contra, confentaneavidelicetne- gaudo,dislentanea affirmando conjunguntur, efficitur pro- politiofalfa. ii Hsc de veritate&falfltate;jam de ejus gradibus,videlicet contingentia & neceffitate. n Contingentia eftaffetliopropofitionis, quando vide-., licet praedicatum &fubjeftum contmgenter cohaerent. Eft igitur propofit o contingens, quae iic vera eft, ut aliquando falfaelfe poffit. QjralespropolitionesdicifolentprobabilesR ut, A«udentes fortuna juvat. Matres ardentius amant liberos, quam patres.Melanchthon dicit,contingentem propoli tio- nem eife,in qua accidens commune de lubje&o dicitur: ut, homo eft albus.-aqua eft calida. Omne contingens pendet a, contingente terminorum velconfenfione vel dislenfione r ,->j ij Sunt autem certi gradus ac ipecies contingentia,qudS'. Ariftot.lib.de interpr. c io. pertratbit. Contingentia effims, alia funt aequaliter contingentia,quae fieri tam poliunt, quam,, non poliunt: ut ludentem alea vincere: Ariftoteles vocatj SvoTt?’ quorum non magis affirmatio,quam negatio vet ’ ra eft: alia.funt »V ’&» ™ quae faepius feuplerumq; ita acci*, dunt,ut matrem amare fuam prolemjalia denique quae raro eveniunt,& vocantur raro contingentia,feu ™ ^.«t^miut, corvum efte album,hominem nalcifex digitis in unamatiuv- ■. ,14 Porro de contingentibus enunciationibushifuntcar r nones: /. Praedicatio contingens habet tale prxdicatum,quodfme_a , contradictione potest afibjeSto feparari,cum est affirmativum^ vel - eidem tribui^cum eft negativum. 2. Contingentes propofitionespra^ ■ cipue conflant accidentibus communibus,&partibus integrahbus, minus principalibus, &£x adharentibus: ut, homo eft albus, ho- . mo eft barbatus,pileatus,o,creatus. 3. Propofittones cotitingen- ■ r itf* :* ir i-*#* sff' 35: sn sca stas ^'JOt «aeftd $ Wl 3^. "«ait Vii: < Mn ioi3 .. 5 « ■“Ss ' “ * 'i* ... ix r . ■J'-> J&) ■J& $& r>* ^dicunturprobabiles, cum nec JenJu, nec alia ratione veritas earum iH nobis fatis liquide perfpecla: Probabile enim eft, quod cum neccer- io affirmari,nec certo negari poftit, tamen in alterutram partem af fenfm magis inclinat : Ut reges minus fune longaevi plebcis; imperium iisdem artibus retinetur, quibus acquiritur,: Nemo eftsquus dominus, nifi qui fuerit fervus; tales propofitiones anonnullis «W vocantur; Ariftotelidicitur s^fopjidq; dicit effe, qnod videtur omnibus,aut plerisq;,aut lapientibus tantum, iisq; etiam vel omnibus,vel plerisqj,vel maxime claris, ot jp Neceffitas eft affedio propofitionis,. quando fubje- ftum & praedicatum neceflario conjunguntur, e ■ Neceffitas eft duplexdneomplexa, & complexa. Incomplexa eft generale attributum entis,qua ens eft. ; Complexa eft affedio propofitionis, in qua fubjedi & praedicati eft neceflarius nexus: Illam ad Metaphyficam ablegamus, hanc hoc loco fufius perfequemur. Eft itaq; propo- fitioneceffaria,in qua praedicatum cum fubjedo neceflario disponitur.Ramus dicit \ib.z.Dia\.c.$.Axioma necejfinumesi, quandofemper verum esi,necfalfumpotest effe^j. Seu,neceflaria propofitio,eft quando perpetua &neceffariaconfequentis & antecedentis eft dispofitio. Ideoqj omne neceftarium pendet vel a confenfione argumentorum,vel a disfenfione eorum perpetua. 1 6 Perpatetici Logici de propofitione neceffaria demum tradant in dodrina demonftrationis, fed male & Diftingui enim debet propofitionis & fyllogifmi dodrina,& oportet tradationem propofitionis materialis effe plenam, nonfcmiplenam&mutilam: at quis ignorat ad propofitionis materiam pertinere conditionem neceflitatis ? 17 Neceflitatis affirmatre gradus tres funt;*? du-ri & e«- 07 -« 7 ttleuimmedietatem, &,ut ita loquar,primitatem,efle duplicem; unam videlicet caufae,alteram fubje&i: Primitas caulae eft,quando praedicatum fubjecfto ita meft, ut nullam habeat caulam efficientem, per quam ei iniit,aut de eo demonftrari polfit: Quomodo g;enus & differentiainfunt Ipeciei: Primitas fubjedi eft,quando accidens ineft fio fubjedo adaquate & reciproce,etli habeat caulam efficientem, qua mediante polfit de eo demonftrari. Sic riiibilitas ineft immediate homini,immediate inquam ratione fubjecH, quamvis non iniit immediate,ratione caufae. Prior ergo primitatis modus ad primum modum dv™ pertinet, pofterior ad fecundum. x.a. 9 ’ dvn opponitur 70 x? trvp£i£tiMi,ut docet Ariftoteles citato capite:fed ™ x? **>/*• CtC»Mc tripliciter fumitur; primo pro propolitione omni,quas non eft neceflana, fed contingens,ita homo per accidens eft albus,quia hoc non pendet ab ejus edentia. Secundo femi- turpro eo,quodeftpraeterintentionemautnaturaerei,aut liberae betx voluntatis in agente. Deniqj fumitur pro eo quod tantum apparenter verum eft>&fignificat idem quod ftuvqutror, atq; ita opponitur uJ «a» 5 -«. 14 K«S’ atm eft vel primi,vel fecundi modi. 15 Ka 9 ’ avii primi modi eft,cum praedicatum eft de edentia feu definitione fubje&i. Hujusmodi funt praedicationes generis de ipecic,item differentis de ipecie,item Ipecieidc • individuo. • x6 Secundi modi eft,cum fubjedum eft de edentia vel definitione praedicati. Continet ergo prsdicationes accidentium propriorum edenti alium de fuis fubjedlis. Z7 Hic eft principalis,vel minus principalis. z8 Principaliseft,cumaccidensperfeCtepropriumfubje- fto tribuitur: ut,homo eft rifibilis,eft difciplins capax,animal eft aiSr»vm\ 19 Minus principalis eft,cum accidens imperfefte pro- prium(quod vocant tertii modi) tribuitur fubjedto: ut,homo ridet,homo det,difcit &c.qui tamen modus non eft pure ne- ceflarius, fed admixtam habet contingendam. Non enim praedicatum ■umnis eft,cum non femper,neque ubiq; infit fubje6to.Arift.i.Poft.6.& imprimis cap-i^-difertidimisverbis affirmat,tantum ede modos ww,cum videlicet praedicatum eft de definitione fubje&i: &,in quo fubjectum eft de definitione praedicati. Videatur claridimus Julius Padus in notis marginalibus ad c. 15». ut Scindit. Logicis: Zabarella idem agnovit,cum z.de propofitionibus necedariis,cap.i4. dicit, tantum duos ede modos ^ utiles, primum & fecundum: Locus c. 4.i.Poft.qui errori de reliquis duobus modis anfam dedit,nihil eidem favet, fi ejus intentio & fcopus refte perfpiciatur. Ariftoteles enim ibi tractans de propofi- tionumneceftariarum gradibus,™ ^-n; cito dimittit,tan- quam minus ambiguum,fed quia multum erat pofitum in fe- B ij eundo gradu aW,utpote ob v?n in Philofophiaacce- ptiemem daHuli, ideo lb: in tene! ■. ,-nus declarare, docetq; to **0 iv-n interdum pertinete . . rmuios complexos, feu propofitiones, & ita cj.us efle cb . .odos quos rccenfuimus, interdum vero pertinere ad ter: r. • mim (i mpliccaijCiunq; iterum vel qua ens eft, & ficiubftantiam elfcper fe, accidens vero non elbe,vel quacauia eft, &iic cauiamper fe dici, quia fua natura ordinata eft ad effectum. 30 Univerialiter primum,**- 3 -aov ,ut intelligatur ei opponi 75 ,«■!*>©--,&.cap.j. dicit, ei duo opponi, latius & anguibus; n©n eft enim ^«a«, cum dico homo ientit,quiaienfus patet patet extra hominem,neq; ab eo univerfus continetur, nec eum dico, homo eft dodus, quia praedicatum hoc homine eft anguftius, nec tam iate fe extendit: ut, ipfe homo, cum multi fint homines, qui dodi non funt. Alter vero terminus «sywW.hjbje&urn refpicit, dicitq; illud elle iolum&u- nicum,de quo praedicatum arde dicatur,ita ut nullum aliud interveniat medium fubjedum,cui prius debeat tribui quam huic; ita nullum fubjedum eft, cui rifus prius & propius iniit, quamhomomtpote extra quem non patet. 31 Gradus propoiitionum neceffariarupofterior,femper eft perfedior priori,quem includit.Sic**^ perfedum includit x? JceeddAa Igfoi-mv includit X? 7 Teunvi & Actii' at/A. 31 Depropoiitionibus neceilanis ha: funt regula?: /. Tpe- " tejjam propofitio non tantum eft affirmans,fed etiam negans, Qua- do enim praedicatum irreconciliabiliter pugnat cum fubje- £to.,ita ut ei refpedu nullius partis, nullius temporis autloci attribui poffit, tum dicitur negans necefraria:ut,corpusChri- ftinon eft ubique;Infideles non edunt corpusChrifti;Homo non eft lapis. Sicutergoinpropofitionibusneceirariisaffir- mativis eft ™ xj 1 Tr^^ita in negativis eft ™ /WWos.ut non obfcure colligitur ex nPoft.ia.z8. 2. Tpecejfaria pradicatio alia eft pura,alia mixta ex necefiitate_s &contmgentia. Sicut exprefse diftinxit Averroes citante Za- bateHaadcontex.41. i.Poft.EtipfeZabarellacap.z.lib.i.de propofitionibus neceffariis habet praeclarum locum,in quo docet, fcafl’ ectH.Jlimittl~ tione,4ut dijhnctione defubjeBo negaripotejl.Wv. corp us eft quan- tum,eftfinitum;idcirco nullo refpe4« feu principiu,ab Ariftotele & aliis Philofo- phis diverfimode uftirpatur,&fiimitur primum in terminis nmplicibus pro eo,ex quo aliquid oritur & conftituitur, qualia principia vocantur e s s e n d i, fic omnes caufieprincipia eftetftuum funt, ut initio quinti Metaphyf. docetur: inter- dunrvero principium tribuitur terminis complexis, fe u integris x tegris propofm6nibus,fignificans propofrtioneni,per quam tanquam digniorem & notiorem alia cognofcitur,ut Ariftoc. definit lib.-i.Topic. cap.i. dumait,eaeffe primafeuprincipia, qua: non ab aliis, fed a feipfis fidem habent; quod & docet i. Poft.c:£'.&8. Sunt autem hujusmodi principia duplicia, mn- u & Sana; (py<7/«et',feu naturalia funt,quibus intelledus humanus nativaproprietateafTentitur fine declaratione,de quibus tradat Ariftotelesfubfinemlib.i.Pofter. Et talia iterum funt fpeculativavelpradica.Speculativafunt, quae ad contemplationem immediate pertinent: ut, Impoflibile eflidem effe 8 c nonefTe;Totum eft majus fuaparte. Pradica funt qua: perti- nentad vitae & morum honeftatem: Parentes funt colendi. Non eftfaciendum alteri, quod tibifieri no vis: Vim vi repellere licet &:c. Utraq; Arifloteles vocat StwAntH «n/^pi/W. Da- mafccnus vocat Mtvdt bvoim. Vocantur & $u