MI
'2J
P
DISPUTATIO PHILOSOPHICA
De_j
CAUSIS-
QJI A M
Ter optimo tertnaximo Peo favente,uni- verfo Athenio approbante,
S V -2 T^^SIDZO
CLARISSIMI £T ACUTISSIMI PHILO-IC#j| sophi D.Johannis-Henrici Aistedii, 'fSyj* in iiluftri & celeberrima Herborna Profefforis publici,in
gratiamftudialbrum adornojcxamini & cyno- f JdlttA
Cmx fubjicio
Christianus 'Stuboeus Ojljl
Danus.
«0§S«*
U S O S S O V l O \V M,
Ex officina typographica Chriftophori Corvini.
m
Anno c Io I o cXI.

©
R E VE REN DIS AD M O-
DUM, CLARISSIMIS AT QJ.I E
do&iffimis viris:
D. M. J o it anni G^dicco SS. Theologis Licen- tiato, Aarhuhs Canonico,necnon dicecefeos ejusdem Superintendenti longe dignidimo:
D.M. Lud o vi c o Myn t h i o apud Lundenfes venerandi Capituli Prslato& Canonico digni/Timo: j
D. Petro Arnoldi Paftori apud Stillingenfes fi- ■ delilTimo itemq; Vicario: I
HUMANISSIMO, OMNIGENA E- RU-DITIONE CLARISSIMO JU-
V E N I-V I R O,
D.Jacobo Era smeoCoagio Dano:
Fautoribus,M<ecenat:bus,confinguineis,popularibus medullitus animitustfc colendis & venerandis:
Has pagellas Philofbphicas in debita; gta- titudinis & obfcrvantiae itK/iig/m in- fcribit & offert
Christianus Stuboeus D anus, A. & Rejp.

E* ?>4
B^WSttBHI
nra
DISPUTATIO
Dc->
CAUSIS. •
PROOEMIUE
I Nftelligentiam caularum apprime neceflariam effe, nemo unquam fanae mentis Philofophus ivit,it,ibitinficias,quippequamortales non folum ducimur & vehimur in cognitionem omnium rerum in mundo exi/lentium: verumetiam primaeva caligine & tenebris quibus mens no/ira erat quafi obdudta & obnubilata,bona ex parte exuimur, dum fcilicet eadem ceu rore divinae fapientiae afpergimur inteljigcntia. Hanc itaqueintelligentiam,hanc mentem divinam homineChriftiano dignam & idcirco ab eodem merito maximi faciendam,omnes' vel unius Pythagorae addu&i exemplo fatentur. Quid autem Pythagoras? Is cum a quodam interrogatus eflet,quemnam finem Philofophiae arbitraretur: bre- viteratgraviterrelpondit: Nihil admirari. Quoipfo innuere voluit,ho- ininem tum demum effe plenum & perfectum divinaeque mentis fimil- limum,cum caulis rerum cognitis nihil admiratur. Ignoratio namque caularum parit admirationem.Idcirco de caulis agere fert animus,ut fcire queamus, quaenam fint illae caufae quae a Philofophis tot eulogiis nobilitate, tot encomiis fint decoratae.
Dis qj-i isitio L
*^4ndoffrinade caujispertineat adCMetaphyficam?
I N prima hac quaeftione duae fe offerunt diverfae opiniones. Quidam p ro thefi enim fententiam negantem, ut Kamus cum fuis difcipulis rigidiori- negante, bus,quidam vero affirmantem, ut Ariftoteles,& cum ipfo omnes fanio- res Philofophi defendunt. Et Kamus quidem pro fua fententia ftabi-
A ij

j lien da ita argumentatur: i. Si nulla datur Metaphyfica,non poteft agere
de caulis. Ratio Confequentiae. Quia negato Eft fecundi adjecti,negatur etiam Eli tertii adjecti: item non entis nulla funt accidentia. Si ergo Metaphyfica eft non ens,non accidit ei,ut agat de caufis. Atqui nonda- t tur Metaphyfica. E. 2 . Si in Logicis agitur de caulis,fupervacaneum erit in Metaphylicis ageredeiisdem. Ratio eft; Quia quicquidefthomoge- Refatan- neumin una arte, eft heterogeneum in altera. SedhscRamifententia, tur atgu- ut levis eft,ita & levibus nititur hypothelibus. Quod ad primum argu- menta pro mentum attinet, largior quidem Ramo:pofito hoc,fi Metaphyfica noti 1 ance^ad ^ vel detur,in eadem lion polle agi de caulis. Sed antecedens nititurfal- dudta * bi hypotheli. Si autem antecedens probaverit, hoc ipfi concedam. Sedp, ur nunquam probabit Ramus,ita nec unquam ipli concedam,nullam cfe- riMetaphyftcam. ’■ °3
Nam vel hoc unico argumento refutari poteft Ramus: Quacunque difciplina deducit nos ad cognitionem entis,qua ens eft, principiorum, affectionum,differentiarum & fpecierum ejusdem, ea eft neceffaria. Et illa fublata tollitur horum omnium cognitio. Atqui juxta Ramifentea»- tiam Metaphyfica non datur. Ergo nullaerit cognitio entis,quaeossft, principiorum,affeCtionum &c. Sed conclufio eftfalfa. Ergo una ex pra:-) miftis.Non major,utconftat. Ergo minor;& per confequenscontradictoria ej us eft vera:MetaphyIlea eft feu datur. Ex fuperabu nefanti addam & hoc: Cujus eft in vita finis,maxima utilitas &neceflitas,illud non entibus non eft annumerandum. Atqui Metaphyfica eft talis. Ergo non eft cns,fennihil. Major probatur: Quia qui dicit finem rei efle>& tamenrero; ipfam non effe, ille admittit contradictionem in adjeCto. Nam finis & bonum convertuntur:Bonum autem & ens convertuntur. Si ergoommij finis eft bonus,& omne bonum, eo ipfo dum bonum, eft ens: liquitur, t quod finis fit ens. Jam vero ens non poteft effe caufa non entis. Ratio h«ee eft,quia caufa & caufatum debent eflehomogenea: Qualis enimeau- { fa,taleeJTeCiumfeucaufatumJnfuper:SiMetaphyficeseft utilitas&futn- ma necdfitas, fequitur, quod non fit non ens, quia non entis nulla funt c accidentia.Ergo ens per confequens eft,feu datur. Minor probatur,quia fine cujus difciplina; adminiculo omnes difciplinae funt quafi imperfeCte» illa eft difciplina neceffaria. Atqui fine Metaphyfices adminiculo tales funt castcra; difciplina: Quia earum eft menfura, uti eruditis conftat» & quidem quam plurimis probaremrationibus,nili brevitati finderem. ]
Deinde,
I

■ Deinde,fi datur objcchim, cujus propter latitudinem reliquee difei- plinat non funt capaces, fequitur,quod detur difciplina, qua: hoc objectum explicet.At verum eftprius.Ergo & poft. Ratio confcqu entix: Quia quot funt diverfa objedta, tot funt diverfe fpeciesdifciplinarum. Nam ,
difFercntiafpccificacujuslibetfcientix fiimiturex ejus objecto:& omnis fcientia accipit unitatem fpecificam ex unitate fubje&i proprii & adaequati,circa quod verfatur. Antecedens probatur: Quia nulla eftaliadi- fciplina,qux de ente poteft agere, qua ens eft. NeclpecialisrNamPhy- ficaagitde corpore naturali, quatenus eft naturale. Mathematica agit de cotpore quanto,quatenus eft quantum. Nec generalis. Logica enima- git quidem de omni ente & non ente, fed non de ente, qua ens eft,fed qflatenus notionibus fecundis velatum & opertu m,feu ente rationis. Ergo relinquitur, quod adhuc aliud fit objcCtum ab his diverfiim, circa quodfolaMetapliyfica verfetur. Alterum argumentum Rami,quodat~ tinct,kborat fallacia confequentix: Ex antecedenti non infertur necel- fanbconfcquens.' Quia nihil obftat, quo minus res una & eadem in di- verfispolLit confiderari difciplinis, fed non eodem modo & relpectu.
Nam fobjedtum confiat duabus partibus, materia nimirum,feu re con- fiderata,&forma,feu modo conuderandi. Quoad materiale,poteft qui- demlubjectum unum & idem efle commune multis difciplinis: fed quoad formale,unius fit & eft proprium. Nam ficut forma determinatur res &reftringitur; ita formale fubjedH fubjedhim ad ceitam quandam rc- ftringitdifciplinam. Hsec obiter. Eodem modo caufa poteft confiderari in multis difciplinis (non eodem refpedtu, feu confiderandi modo,fed diverfo)& nihilominus primario locum habere in certa quadam difei- /
piina.CaufaenimaMetaphyficoconfideratur,qua caufa eft: a logico vero qua argumentum eft, feu quatenus confert ad modum bene disferen- di,vel,quod idem eft,a Metaphyfico realiter, a Logico intcntionaliter.
Kefpondeo igitur limitando hoc modo: Si in Logicis agitur de caufis, qua : caufe 1 funt,non eodem modo &c refpedtu in exteris difciplinis de his erit agendum.Jamin antecedente apparet falfitas. Nam utfiipra didhnn,m i!
Logicisnonagiturdecaufis,in quantum caufe,fedin quantum argumenta funt & conferunt ad modum benedisferendi. Quam frivolx igitur fintallatx Rami rationes, ex his,qux dici a funt,liquido conftat. Nosver Thefisaf- ro thefin affirmantem, & quidem redte cum Ariftotele tanquam recc- ptam,&abomnibuspene Philofophis approbatam,defendimus,moti his *
A iij

Z,ib !iki po(V ad -» Cuilt 48.
rationibus, x. Ad eandem di/cipiinam pertinent •& referuntur attributa entis, tam abfoluta, quam ri(pc<ffiva,ad quam pertinetipfum ens.
• Atqui ad Metaphyficam pertinet ipfum eris, AnJlot.+.tJfyC(taph.c.r. Ergo. 2. Omnia qua: funt abstracta a materia,tum re,tum ratione,funt Meta- pbyfica. Atqui caufa eft abstracfta a materia. Ergo. Minorem probo:Qu}a caufem in Metaphyficis confidero formaliter, abstradtive,generaliflrme &quacaufacft. 3. Diftinguo inter tractationemcaufarumgeneralem & fpecialem. Et rurfum circa generalem inter rcalem & intentionalem feu mentalem,&dicoquodrealiteragaturdecaufis in Metaphyficis,dum nimirum confidcrantur,ut attributa entis realia & generaliilima. Fonf.3. ^I Cetpb.c.2.Intcntion Aitcr in Logicis, quatenus funt notiones fecunda: & fpccicsargumenti.Specialiter vcroin omnibus difciplinis,quatenus limitantur ad certum entis genus,quod in aliqua confideratur dilciplina. Breviter: Caufe generaliter & quidem realiter,in quantum caufe & entium attributa funt, proprie pertinent ad Mctaphyficam: intentiorialiter ad Logicamtfpecialiter ad omnes difciplinas.
Dis q^_u i s i t i o II.
tsfn principium & caufa idem fint ?
Negativa Q Ola negativa theiis eft vera. Rationes funt: Primo: Quia non reci- thefisdc- procantur.Qua: autem non reciprocantur,illa non funt idem,quia fcnditur & non f unt un ius ejusdemque ambitus. Nam omnis caufeeftprincipium, approba- p e q non rec ip roc £ orpne principium eft caufa. Punftum enim eftprin- tUt * cipium lineas,& tamen hon eft caufa lineae.tltimur igitur vocula Caufe in
his duntaxat,quse influxum & dependentiam includunt, Principii autem in iis etiam,qua: nihil tale involvunt,fed duntaxat ordinem & enumera- !. tionem quandam fignificant. 2. Quascunque obtinent rationem generis & fpeciei,illa differunt. Atqui principium & caufe hoc faciunt.Ergo. Minorem probo. Quia caufa definitur per principium tanquam fpecies Objcdio. per genus. Sed obj icitur nobis,quod Ariftoteles caufe: vocabulo pro prin- Refponfio cipiofepefitufus. Relpon. Objectio haec eft nullius momenti. Non e- nim putandum,mentem Ariftotelisjaanc fuiffe, quod nimirum caufa & principium fint asquipollentia,quod vel vocula Sspius,in qua eft empha- fis, fubindicat: fed Ariftoteles aliquando Caufe vocabulum improprie,
late,&

late &generaliter fumpfit pro principio. Inde aqtenjpqn feqtutqr,c^Uf Jam secjUeJatc patere ac principium,ut antea nobis fuit probatum- Conflat xgitirr.exantcdi(ftis,qubdcaufa&principium non urit idem,fed ! dif- Qu Z o; 0 ferfflt.t^ritur autem,quo oppofitionis modo? Refpon.DiftinCHo eft dTmodo jripiexiiealis, rationis,& ex natura rei. Ad realem non poffunt referri, diftindtio- Quiarealis diftinCtio eft interca,qua: accurate opponuntur.Accyrate au- " is - fem opponi nihil aliud eft,quam non ingredi feu includi in conftitutio- ^ e ft 0n ^ 10, rieni & eflentiam alterius. Vrfin. in diiput.de dtftmcl. reali & rattonah qutft.14.
Jam yero principium ingreditur definitionem,& per confequens effen- tiam caufe.Ergo non differunt realiter. Nec ad oppofitionem rationis referuntur. Nam cui non competit definitio,eidem nec definitum. Atqui principio &: caufe non competit definitio di flinctionis rationis. Ergo.
Mnor pfobatur: Quia diftinctio rationis definitur,quod fit excogitata a pura puta ratione, nullum habens in re fundamentum. Jam vero differentia principii & caufe non pendet a pura puta ratione. Quia ceffante mentis operatione,non tollitur,fed manet,eo quod habeat in re fundamentum. Ergo relinquitur, quod adhuc alia fit diftindtio intermedia ab his duabus diverfa,ad quam referantur principium & caufa. Quod fic probo:De quo prsedicatur definitio,de eodem etiam definitum praedicari neceffeeft. Atqui definitio diftincftionis ex natura rei (qua: talis eft: diftindioex natura rei eft inter ea,quorum alterum pertinet ad perfectionem alterius) competit principio & caufe. Ergo. Miner probatur. Quia principium ingreditur definitionem caufe. llnde fic argumentor.Quae- cunque fe habent tanquam genus & fpecies,ilia differunt ex natura rei. CUrif.Vrfw.duput.i8. dediftmct.real. & rat.q.16. Atqui fic fe habent prin-
quod erat probandum.
Dxs q_ji isitioIII. cateja & caufatum fmt relata ?
LT^cquteftio inutramqucpartefta probabiliter disputari poteft.Pro Prothefi -f- Athefi negante militant hsec argumenta. 1. Relata funt fimuLCau- negante, a & caufatum non funtfimul. Ergo non funt relata. Minor probatur: **

;
! " }
Pro affir. mance.
Quia omnis caufa cft principium.Principium autem eft prius principiato. Deinde Deus cft caufa mundi,& tamen cft prior mundo. %. Relata fe mutuo ponunt & tollunt: At^ui talis non eft natura caufx &; caufati.Ergo. Minor probatur: Quia polita causa remota non ftatim ponitur Effeftus: & fublata causa nonftatim tollitur effe&um» nec caufato fublato tollitur caufa. Pro theli vero affirmante afferri poteft hoc argumentum, & qui, dem fufficiens. De quocunque affirmantur definitio & proprietates rei, deeodemresaffirmeturneceffe eft. Atqui de caufa& caufato definitio.& proprietates relatorum affirmantur. Ergo. Minor probatur dupliciter, j. Quia relata definiuntur,quod fint entia,quae inter fe mutuum habent refpcdeum. Atqui caufa refpicit caufatum, & caufatum caufam. Ergo. z. Caufa & caufatum funtfimul. Ergo funt relata. Polita enim causain a6lu, neceffiirio etiam ponitur caufatfim, & fublata tollitur, & viceverfa. DeciGoat- Etfi argumentain utramque partem mptamagnamfpeacmveritatisprat gumento- Rferantuamen profententia affirmante allata funt probabiliora. Nam tum m u- cau p a & caufatum confiderantur dupliciter, intentionaliter & realiter. tra T rn a 1- Intentionaliter feu Logice confiderata, & prout funt in mente , funt iatotum. relata. Quia omnia argumenta funt relata.Quicquid autem affirmatur de genere, illud de omnibus fpeciebus erit affirmandum. Realiter vero & Metaphyfice,quatenus funt extra mentem, tum rurfus confiderantur dupliciter,abfolute,feu quoad effiendam abfolutam,&relative,feu quoad cfTentiamrefpedrivam.Priori modo non funt relata. Pater enim qua homo,non refertur ad filium, fed pofteriori modo funt relata. Quia relatorum definitio iis competit,utfupra probavimus.Ex his patet,argumenta pro thefi negante allata,effe vera duntaxatprout caufa & caufatum abfolute confiderantur: Pro thefi vero affirmante addufta, quatenus confiderantur caufa & caufatum relative,ut funt entia refpedfiva. Concludo igitur,caufam & caufatum,prout realiter & quidem abfolute confideran- tur,non effe relata,fed prout relative confiderantur ad categoriam It
referri, ut demonflratum eft.
D I S Q^_ll I S Z T I O I Y,
caufa fit prior caufato ?
■ Uam vis haec quqftio non fit a praecedente multum diverfaitamen ut ^ ^ natilluftrior,placet proprium ei asfignarelocum. xh f '
J

Thefin affirmantem fuadent ha rationes. i. Omnis caufa eft prin- r. etpiom. Princip.um a. eft prius principiato. Ergo caufa eft prior caufato. Pro 3 ® c * i. Omniscaula antecedit effedtum natura, dignitate & cognitione. E. mantc ‘ etiam eft prior eodem. Negantem v. fuadent fequentes: i. quae funt fi- Pt0 n *‘ rnul,illorum unum non eft prius altero. Atqui caufa & caufatum fdnt fi- t e. ° mul. Ari/?./. f.Mcr.r.a.quia funt relata. 2. Si effcchis eft principium cogno- f_endicaufam,fequmtr,non omnem caufam effe&u fiso efTe priorem. At verum prius.E.& pofterius. Antecedens probatur. Quia effectus deducit nos aliquando in cognitionem caulae. Effettus enim eft fenfibus vicinior & notior. Et nihil eft in intelle<ftu,quin prius fuerit in fenfu. 3. Si finis eft pofterior mediis,lequitur, quod quaedam caufa fit pofteriorcaufato.Antecedens probatur: Quia media ordinantur ad finem: unde vulgo dicunt:
Finis eft pofterior mediis,quae ad fine ducunt.Haec argumentain utramq; 0 eciiio parte mota,ut fblvantur,o6fervanda funt fequentia theoremata. 1. Cau- P cr certa fafiab<biuteconfideratur,eftprioreffedtunatura: Quia antequam cau- ciieoicmi ' fandi aftum exercet,exiftat neceffe eft. 2. Caufa relative confiderata,eft ca ‘ prior caufato,dignitate. Quia caufatio adfciva eft dignior palfiva. Alias eft limul cum caufato natura; quia hac ratione funt relata. 3. Caufa femper eft prior caufato, cognitione diftindla & intelledlualupofterior vero eodem , cognitione confusa & fenfiiafi. 4.Finitum, quatenus proprie fu- mitur pro caufato,quod vi finis exiftit,&a fine dependet, eft pofterius fine: quatenus vero improprie fumitur pro mediis feucaufis ad caufatum producendumdeftinatis& ordinatis,eatenus eftprius fine. Hincliquet, quid fentiendum fit de argumentis in utram que partem allatis. Nam pra- teraliasfallacias,quibuslaborant, in fingulis peccatur ex ignoratione E- lenchi. Nam,unum & idem ens diverfo confiderandimodo,poteftefle & prius &-pofterius altero. Conclufio igitur eft, quod caufa po/fit effe & prior & pofterior caufato, non eodemfted diverfo refpedlu, ut ex pramif. fis theorematibus eft colligere.
Dis q^u 1 s i t i
V.
Ksin qualis caufa , tale_j femper caufatum ?
I St quidem canon liic vulgatus & ufitatus infcholisLogicorum,fcd Affirmatur 3 ut ufus, ita'ejus propter pravum imelledtum regnat abufus: Quem
B

Affirmativa tenetur fentenria. Pro thefi negante.
uttollamus,canonem tanquam univerfidem nimis hoc modo refhingE mus & limitamus, i. Valet in caulis per fe,non per accidens agentibus. Non enim valet: Sutor eft moraliter bonus.E. & calceus, quem parat,erit talis.Nam Tutor conficit calceum,non qua'moraiiter,fird qua artificialiter eftbonus. 2. Vaietincaulis naturalibus,iisq;potiffimumparticularibus, non univerfalibus. Non igitur procedit i Effe&us 'Solis eft calidus.E.& ipfeSol. Quia Sol eft univerfale agens; & Sol eft calidus, non formaliter, fedvirtualiter& eminenter,Teu ut liceat nobis cum fcholalficis loqui,calor eft in Sole non affective & inhseli ve,led effective & produ&ive. j,Va» let in caulis voluntariis, quando nimirum effedtum fibi fimilem& conformem volunt producere. Sic non valet:Pi£tor eft artifex egregius.Rpi- < 5 tura ejus eft egregia: Sed valet: Pictor eft egregius.E. fi vult pingere, eft potis. 4. Valetilfefo & falvo modo recipiendiejus, quod caufe etfeftum recipit. Quarenon valet: Deus eft fumme perfectus.E. & creatura. Nam quod quaedam donaDei fint imperfedta, illud non defedeuiDeieftaftru bendum,fed creaturarum. Deus enim non deficit in dando. Creaturceau- tem deficiuntin recipiendo; quod etiam Scholaftici indicant, quando SS* jimv.Receptivum non recipit per modum imprimentis, fed per modum recepmta- tis. De his limitationibus vide plura apud Kecketman, Syft.log.pag.174d.n~ fuper cautela quaedam non eftomittendarquando agitur de bonitate caulae, non intelligenda eft bonitas moralis, fed naturalis & artificialis facultas & vis agendi.
D 1 $ nji 1 s 1 t 1 o VI
0//2 numerus caufarumfit quaternarius ?
S Ola affirmans thefis,ut ab omnibus Philolophislanioribus,ita a nobis approbatur & recipitur. Sed audiamus argumenta,quae in contrariam partem poliunt afferri. I. Si dantur adhuc aliae caufe, quae ad has quatuor non polfunt referri,fequitur,caularum numerum excedere quaternarium, Antecedens probatur. Nam 1. quando qusero,propter quid imago Socratis fit fima, nulla alia eft caula explicans quseflionem hanc propter <juid,ntCi exemplar. Refpondetur igitur mihi,propter exemplar, quod artifex fibi propofuit imitandum. 2.Caufa fine qua non, eft ab his quatuor diverla; quia non ejus vi, ut reliquarum,res eftffineiila tamen
res nec

res nec fieri,nec efle potis eft. H. Materia non eft caufa: quia non agit.
Calife autem proprium eft agerc.Patitur enim dum recipit formam.Quia recipere eil pati,&ex conjugatoruth vi receptio paffio.E.tantum funt tres caufe.:Sed haec argumenta non funt tanti momenti,ut proptereaa com- Refponfio muni & recepta Philofbpharumfenti.ntiarecedamus.Itaque ad r.refpon- ad argu- deo,quod probatio ejus fit infufficiens. Nam imago Socratis eft fima, mcota P r< > nonpropteridcamfimpliciter,fedquatenus in animo eft artificis,fecun- ne "
dum quam agitartifex. Committitur igitur Elenchus a dido fecundum S an£e - Quid. Undelic argumentor: Quemadmodum accidens nullum abfolute agit(non enim agitnifiinvirtutefubftantfe. ScaLexJ.f.j.) ita neque abfolute fatisfacit quseftioni propter quid. Quia qualis adio, talis etiam cau- fandi-eft modus: Qualis autem caufandi modus, talis & quseftionis eft modus. Jam v. idea five exemplar eft accidens fpiritale. Non igitur abfolute agit, nifi adjutum ope artificis. E. nec fatisfacit quaeftioni abfolute in fecbafideratum,& qua exemplar eft,fed quatenus eft in mente artificis, qitocetiinftrumento utitur in imagine Socratis depingenda. Si igitur t exejhpkri non proprium genus caufe conftituit, nec eft ab his quatuor chverftun,quairitur,ad quodnam caufe genus referatur? Kefpon.Et ad efficientem & ad formam referturdiverfo refpedu. Ad efficientem qui- -
dem,refpedu artificis,pidoris nimirum,quo utitur in formando Socrate. Adfdrnutnv.refpedu effedus feu imaginis Socratis, quia determinat effedum paffive, ut conftat. Solius autem formae eft determinare & re-i lpedu hujus determinationis analogice etiam caufa exemplaris ad for- tnam refertur. Adalteramejusdemargumenti probationemrefpondeo, caufamfinequanon,proprium genuscaufemon 1 conftituere. Elenchus a non causa,ut causa. Ratio haec eft: Quia definitio, & natura caufe,non competit caufe fine quanonfOmnis enim caufa habet propriam,infitam &ianatam caufandi viro. 'K.eckerm.Syji.log.pag.iSb Quod de causa fine qua non haud dici poteft; Siquidem absque ea etfi effedusproducinequeat, ipfa tamen effedum non producit, ut ait Scal.de privat. & Suaretz.dkput. decauf.fy, Non in caufis numerantur omnia, fine quibus effedus non 1 fitjfed.ea tantum quae per fe influunt in effedum. \ erior igitur eft fen- tentia Goclenit, qui parte i.probl.i;. caufem fine qua non refert ad locum velfubjedi vel adjundi. Alterum argumentum quod attinet,in illo committitur Elenchus a dido fecundum Quid ad didum.fimplicitcr.Nam licet materiat adiones incomparatione ad formam fint admodum teli ij

Pro tlicfi affirniiue.
I.
x,
i-
Thcfis approbatur. Pro negate.
RefponGo ad argu mentum.
nues,tamen inde non (equitur, materiam (impliciter nullas edefeadio-*. nes. Materja enim agit Tuo modo,dum nimirum concurrit ad condituen- dum compofitum & formam facit exiilere, de quo q. ii. fufius agemus, Solutis jam ohjcdionibus, reflat ut argumenta pro noftrafententiafta-* bibenda fubj ungamus, i. Defami potefl ex varietate quxfBonum,quibus quaeritur propter Quid. Quot enim iunt diverfa quaeftionum genera, tot funt diverfa genera caufarum. Atquiquatuor duntaxatfuntquxflio- numgencra. E.Major probatur. Quia caufa eflratio,quae affertur ad explicandam quxflioncm propter Quid. E. quotuplex quaeflionis, totu- plex etiam e(l caufandi modus. Minor probatur. Quia vel quaeritur a quo res fit,& dl efficiens: vel quaeritur ex quo fit, & cft mate. ia:vel quaeritur, propter quod fit, & efl forma:vel denique cujus gratia fit, & dl finis. 2. Si nullum effectum eget pluribus caufis ad fui produdionem&exi- flentiam,quam quatuor,fequitur,quatuorduntaxat effe caufas. Antecedens probatur cx indu&ionc omnium & Ungulorum caufatorum. (Nititur hsec affertio noflra autoritate Artjhtelujiamt, &omnium fanioram Philofophoriun. Unde rede Francifius Suaretz, duput./2./ecl,^. Tana evidens , inquit, cft, effe quatuor caufas,ut illud argumentis probare fit fu?' pervacaneum. Cum igitur in fingulis argumentis pro thcfi negantealiafisr committatur partim Elenchus a aido fecundum quid,partim a noncau- fa ut caufa, concludimus, thefin noflram adhuc flare: Quatuor funt gtmr» (au/arum, nec plura, nec pauciora.
Di s qju isitioVII.
caufi pojunt perfeci e definiri ?
P R.o negante militat hoc argiunentuimPrincipiom non potefl definiri. Caufa eflprincipium.E.Majorprobatur. Quia definitio conflat ex natura prioribus. Atqui nihil pr i ncipiis prius. Minor probatur. Quia Caufa definitur per principium:&ex generis Scfpeciei natura, omnis caufa dicitur principium,utfupraprobavimus. Ad argumentum hoc vulgare refpondeo,principium pofle definiri non a priori fcd a pofleriori. Elenchus igitur eft a dido fecundum quid. Quia non in univerfum verum efl* quod principia non poffrnt definiri. Propofitionem itaque limito,principia non pofihnt definiri fcil.perfede;fed nihil ob/lat, quo minus im-

ncrfe&e&apofterioripoffintdefinirhutfiipradiccum. Deinde ad majoris probat:onem:principiis pluralibus,ut vocant,feu cplledtim fumptis nihil eft prifisded principiis lingularibus feu feorftm fumptis aliquid poteft efle prius. Adde, fi libet & hoc: Quod eft principium abfokite&fimpli- eiter,illud.non poteft dcfiniriiquod vero cft principium duntaxat *<* 7 « ri jtfpcCtu inferiorum,illud maxime.poteft definiri & quidem pcrfedte: Quia aliquid fe habet prius, quod in definitione perfcCte requintur.Sed' hic obiter. Quamobrem concludo: Caulas quidem poffe definiri, fed a pofteriori,& definitione imperfecta.
^ind
^ >x : ! - 5
Dis qju i s i t i o VIIL
£>uidfit efficiens?
E Ffidens ab-Arifiotele definitur hb.;.*JfyCetapb.C.2.&lib.2. Pbjfic.?.
quod fit id unde primum efl principium, feu initium mutationis & quietis'. quam definitionem FrancifcusSuaretz, disput.i^.f.i. ad bonum fenfuin revocat, ut ibidem videre eft, & mox fubjungit, Ariftotelem in Phyficis locutum fuiffe duntaxat de caufis naturalibus. Nos vero fccuti Keckerman- mm & alios acutos Philofophos efficientem definimus, quod fit caufa a Definitio qua efftflum dependet; qua: definitio eft bona & legitima,quod in totum ex- efficientis, plicetnaturam definithquod definitionisproprium eft munus.
Dis q_u i s i t i o IX.
t ^4n efficiens fimper agat propter finem ?
H ic canon logicus admodum eft vulgaris &ufu receptus,ut ejus in* Thefisaf- ficiatorin Scholisfapientum haud fit toleranduS.Sed objici poteft. ^ :a f s a P' I. Si quidam efficientia fruftra agunt,fequitur,Canonem non fimpli- obje£iio citer efle verum. Nam fruftra agere,&agere propter finem, opponuntur. ' ,, a. Omne quod agit propter finem,eundem cognofeere& appetere de- z.
bet. Ignoti enim nulla cupido. Sed multa efficientia, nec finem cogno- fcunt,nec appetunt.E.non agunt propter finem. Kcfpon.Ad primum'p„ e fp. ad argumentum quod attinet, id laborat elencho oppofitorum: quia oppo- objett. nimtur,quse oppofita nion funt. Fruftra enim agere,& propter finem age-
B iij

K non oppommtur/ecl temere feti fortuito fiaetnagere,
Nam inulta efticieptia fruftrantur.fub fine prqpterqu^m agimt^ fexen*- j>lo nobis erit natura,quae dum aniW intendi.gr9.<|HfP :e ^ c P e producit monilrum, Indt autem velle inferre, naturam nan ( ^ge^ propter fineui, eft nefas: Cum contrarium potius inde pofife *Hiciipatu<'3m,fi aberrg: quandoq;afine,a£liones fuas ad fcopum direxiife,qpod videtur agno? viffe Magtrui libj. comment. in Phyfiol. c.j. ubi ait: quomp.do quippiam fine, quem non intendit,poteft fruftrariPAd alterum argumentum refpondeo, propofitionem non efle (Impliciter veram.Eienchus igitur a difto fecundum quid. Nam non necefle eft,ut omne quod operatur propter finem, illum cognofcat&appetatrSed fatis eft,ut efficiens aut ipfum exfe finem fuieffedficognofcat &appetat:autabalia fuperiore& intelligente naturi ad finem certum dirigatur, Diftinguendum igitur iqtetefficiens principale & minus principale. Principale quidem agens femper cognofcitdc appetitfinem,quem fibi habet propolitum,minusautemprmcipalcffion femper,fed fufhcit,fi a principaliori agente ad eundem di'' 1 ™*- 1 "" Alii^
.. _*/V — m J'am iv, A fi « a-m a H l Tr nl * *i
jnis appetit ruiem appetitu mnaco* v^uoniam itaque toce^e, Trjnnrj in argumentis objedtis,i.oppofitomm,2.a didto fecundum, qpuf rejja^ met adhuc falVanoftrathefis,Qmne efficiens agit propter finem,
Di s
qjl
IS ITIO
X.
..■su.rrumi
-tfido
P>
p <Jin infirumentapropriam obtineant vim agendil
Thefis defenditur',
■i:,
O.bjcA,
i
%
J:
l
rtaar
rcr*
n.;
:rr
:rt±:. Tti-: ^ i
p nun Jisut
TfHiob
“V,
omniscaufa propriam agendi vim obtinet,ut confiat ex definitionecau-i fie,E;Objedtio.Quicquid nen movet,fed movetur,illud non agit,fed pa-'■ Rcfpon,ad:titur. Atquiinftrumenta moventur a principali agente. E. Kefpondeoii* objcftio. . mitando propofitionem hocmodo: Quicquid ita movetur,ut nullo mo- ’ do & rcfpedru moveat, illud non agit, & per confequens non eft caiifa, 1 Sedhocnondeinfirumentis dicendum. Nam inftrumenta confidcran- ■ tur dupliciter,vel refpedtuprincipalis agentis, vel refpe&u effecri. Prion ’ modo non movent,fed moventur,& fic fe habent paffivi pofterioriau- : tem modo non moventur, fed movent,& fic fe habent a&iye. Deinde -
notan-
SJ
V.
N

•holariStrtrii dnplicem'agendi vim habeant, extrlnfo-
cam & hmtnfecswm; Intrinfeca vis inftrumentis per fecompetit.Extrin- fe&verb illis advenit aliunde. Nam inftrumenta agunt quidem,ut autem Jibtrvriillo modo agant,id dependet a principali agente. Agunt igitur in- d&efmindte,&fic determinationem accipiunt ab agente principali,qui
'-rt
aer-
'UZZ
;<rrj
'" >
a® 5 - 1
■:£&
, -
planerelegarunt,
.ifi.urt i ■
r; orid JW
mu';..; ■■
Dis qju is itio XI.
materia, fit raufi .9 -
•jfZ'
|Uamvis de caufalitate materi* nemo laniorum Philofophorum t * icfis re - ^Jhaftcnnsdubitaverittamenob majorem illuftrationemhancqu*- c ' r p[ ) ”* ^ ftipnem ponemus. Thefis affirmativa eft omnium laniorum Philofo-jjjs phdrttfn ob rationes fi. quentes: i. Materi* competit definitio caufe. E. i. eft caiifa. Caiifa enim definitur cujus vi res eft.' Atqui materi* vi materia- tutri eft,iit infra pro babimus. 2. Materiam eflfe caufam,fuadcnt quatuor t. effeifta,qu*materi*as/cribuntur. I. Quia eft caufacotnpoflti. II. Principium quantitatis. III. Radix paffionis. IV. Caufa ut forma exiftat. Kefftli.mL0g.pAg.121. Unde talis fyllogilmus: Quicquid conftituit compo- fitum,ex quo emanat quantitas, ex quo proficifcuntur paffiones& mu- tationesritem quicquid form* largitur exiftentiam, illud fime ex caularum numero non eft eximendum. Talis eft materia,ut in fpeeie probat io&iff. Heffel.tn Theot1ajualog.pag.122. quo & ob brevitatisftudiumleniorem remitto. 3. Probatur autoritate omnium Philofophorum, Platonis, 3.
Ariftotelis,Scaligeri, &c qui materiam caufiim e (Te omnes uno ore faten- tur.Sedobjicitur i.Paffivum principium non eft activum. Atqui materia Obje&io. eft principium paffivum.E.Refpon.eft elenchus oppofitorum. Nam afti- R e fp 0n , at j vum& paifivum non opponuntur, fed fubordinantur fibi invicem,qtia objeftio- dcrcfubtiliter disputat fubtiliiTimus Scahver exerc. 102. feci.s.Kdiio eft in pa- nem. tiente utfirbjedto,in quo metat nomen & dicUur pa/fio. Nominis igitur differentia inter a&ionem & paffio nem. Item hb.de cmj.lmg.iai .i .... .a & paffio fimul adeo fiunt, ut unum multi exiftimarint: agens quoque & patiens fimul fiint fecundum formam,quin etiam fecundum fubjcdfa corpora,non necelfario pr*it agens, neque prius exiftit quam patiens.

Obje&io
i.
Rcfp.ad
objedio
aem.
. 190
Objedtio
}•
Refp. ad obje&io- nem.
Et alibi: Adio & paffio unum funtj&differunttamum ratione. flacfub- tilitatis prxco Scabg. Exqtiibus fic 'argumentar. Qufeeunque differunt pura ratione,illa non opponuntur. Ramus inLog. Ratio in promptu eft: quia negata definitione negatur definitum.Jam oppofita juxta Ramum {urit qiuedifferunt re & ratione. Atqui adio & pallio non differunt re/ed duntaxat ratione,ut fupraprobatum.E. nec adivum & paffivum. Qui* ut fe habet forma ad formam,ita etiam formatum ad formatum, AnftM.i. debtft.amni.c.i.l.i. Adio autem efl forma adivi, ut abstradura concreti. Materia igitur & adivum & paffivum eftprincipium; paifivum quidem, refpedu efficientis: adivum. vero.rcfpedu eompofitfiquod conftituit,Se, relpedu forma,cui largitur exiftenmm. Abjicitur, z. Materia formam, recipit. Receptio autem eft pafllo.E.materia rdpCctu fornice nullam obta-' net caufalitatem. Avicen. 1 . 6 . Uet.c,4. Kcfpon. Materia eo ipfo,dum fot-. mam recipit,patitur & agit; patitur refpedu receptionis, agit vero dum formam receptam exiftere facit, quam 00 caufam Scaltger ex.^07.[.27. ait: Paffio materia' per vocem adivam enuntiatur, quando nimirum rece-r ptiva dicitur. Unde fic argumentor: Qmne receptivum relpedu recepti- bilisi vel rei recepta eft adivum. Quia receptibile eft paffivum. Jatn'vero, materia eft receptiva, quia recipit formam. E. refpedu forma qua recipitur,adiva eft.
Objicitur 3. Compofito tribuuntur adiones. Materia non eftcomr pofitum. Quia eft pars compofiti: Pars autem non eft totum, ut confiat. E.nec refpedu compofiti agit,fed patitur. Rcfpon. A comparato ad ab- folutum.non valetconfequentia. Licet enim materia: talesadionesnon competant,quales compofito:tamen inde non fequitur,qu6dprorfus nulla fint adiones materia. Deinde diftinguendum eftinter adiones completas, & incompletas. Completa adiones tribuuntur compofito, incompleta vero tribuuntur materia. III. Diftinguendum inter principium , quod 8c 'principium' qtio. Principium quod adi vum efttotum com- pofituto : Principtum vero qho eft forma & materia a forma informat» Quoniam igitur objediones laborant elencho,partim oppofito- : rum - pconfequentia, repetimus noftram thcCmi Materia eSt caufa.
0 1 f

D i s Q_U I S I T I
XII.
K-An materia pofit definiri^ & quidfit ?
Q llidatnfiint in ifla opinione,quod materia in genere non poffitdc- Affirmati- finiri.eo quod fit vocabulum aequivocum, & modo proprie, modo v * fenten- improprieufurpetur. Etfi vero haec opinio eft vera,quatenus materia ad uajfubfcri- miflam certam reftringitur fignificationem:falfa tamen eft, quatenus ma- buut ' ter-iafumitur pro certo gene re caufe, quod dicitur caufa materialis. Ita- quePhiiofopni plurimum laborarunt in materia definienda. Sed varias pofeeruntdefinitiones,quas enumerat &partim rejicit TimpUib.j.sJMet.
1.2. q.j 6 . Nos autem falvo aliorum judicio materiam definimus , quod jit Definitio taufaexqua materiatum dependet:qux definitio, cum explicet plenarie.de- materis;, finiti five materia naturam, legitima cenfetur. Sed objicitur nobis: Vo- Obje&io cabufum Ex tribuitur non folum materia, verum etiam e/ficienti,partibus,^ toti &c. Kefponfio. Vocula Ex lumitur vel .proprie, vel impro- Refponfio pri§:proprie fiimta tribuitur foli materiae: improprie vero & quatenus adobjedi- fumiturpro a,ab,poft,fecundum &c.etiam tribui poteft efficienti, parti- ouera - buff&raliis. Concludo igitur,materiam reftrictive lunrtam poffe definiri,
& quidem redte hac definitione: zdKaterta eft caufa-, ex qua materiatum e ii; quod erat concludendum.
D
I S Q_U I S t T
T O XIII.
\_An materia Jit priorforma ?
P Rioritas eft triplex,temporis,dignitatis,& naturae. Refponde-
i. Quoad temporis prioritatem materia eft prior forma, quia mr per dj- formam recipit. Recipiens autem recepto eft prius,ut conftat,tempore, ftmitionc. Igitur & hoc modo antecedit materia, z. Quoad prioritatem dignitatis, forma eft prior materia; quia forma operationes edit cxcellentio- resquam materia: Operatio autem juxta Damafcenum eft dfentiaeindex.
Quo igitur quideftperfe6fcius,eo praeftantiores edit operationes. 5. Quoad prioritatem naturae,rurfum diftinguitur inter generantem,feu producentem, & intendentem naturam. Refpedu generantis naturae ma-

tcriayftptlorfoYfiia^ufe' prius a natura feneratur. Natura enitngchfe- ransab imperfcftioribui ad pcrfcdtiora & pr»ftinti6rapr6greditur.Ma- teria auterii eft imperfectior format Refpedu Verb iritendefrtis natur» forniaeft prior materia: Quia natura femper intendit id, quodeftpcrfe- : dius & nobilius. Forma autem eft perfedior &prxftantior materia, quod ; patet ex form» operationibus! In fumma,forma & prior eft & pofterior materia diverfo refpedu, quatenus nimirum utraque ad diverfos priori- tatis modos applicatur atque examinatur.
Dis qju isitio XIV. Jftidfit forma. ?
■ ili .-.er;):;!
Definitio
formspto-
piia.
F Orma ut res eft nobilis: ita merito nobili depingeretur definitione.
Sed cum natura forrn», voce natur» late accepta, fit admodum ob- fcura,ejusdem definitio (cujus munus eft definiti naturam explicare) erit etiam inventu difficilis. Interim notetur, formam definiri, non pr out vox forma fumitur abfolute, pro qualitate corporis fenfili, ex quantita? tisvel qualitatis orta dispofitione: fed prout relate fumitur pro certa fpe$ cie caufx rcfpiciente fuum formatum, qu» proprie dicitur caufaforma- lis, cujus & varias affert Philofophorum definitiones Timpl. kb.j. Met.c.t. ^.rfa.Nobisautem inter alias h»c magis arridet: Forma eft caufa qua dat ejft rei, id eft, compofito ejftntiam : tum quod naturam form» fatis explicet, tum etiam quod congruat plane cum Ariftotelis definitione tradita Fhyfic.j.Forma eft caufa per quam res eft id quod eft.
Dis q^u isitio XV.
triplexfitform a officium?
Form * tri - T^Ormx triplex efle officium, Philofophi omnes hadenus iverunt urm ° i 0 '" probatum , quorum 1 eft: Dare rei efle. 2. Rem a re diftinguere.
3 . 3. Operari.Videatur Zab.in disput.Vhyf.in lib.defenf.c.g. Hb.de partit.ani.c.J.
Objeftio. At objicitur 1. Propria adjunda etiam rem a re diftinguunt.E.non eit
*• proprium form» officium. Refpon.Negando confcqucntiam,& diftin-
Refponfio. g Uenc j 0 i nter diftindionem effentialem & accidentalem. Propria quidem ad-

detn ad/un&axcm a rediflinguunt, non panario & effentialiter ficut forma, feci fecundario duntaxat,accidciitaliter.& beneficio forma;. Qua igitur ratione vis & facultas diflingucndi,, forma; detrahi poffit,non video, Objicitur 2. Forma refpe&uroperatiomun evadit efficiens. E.for~ t. ma quaforma,non operatur. Refpoij. Vulgatus efl. canon logicus; For- Rcfponfio. nu debentur proprie actiones compofiti. Vide fi libet; Keckeman.SjfJog.pag.i6/.
Alift.l.degenerat.fect.2. text.53.Scaltg. exer.2S.fect. 2. ubi dicit: Forma germanum illud eft principium,quo omntafuppofita funt acluofa. Sed inflant quidam: Inflantia Solum compofitum dicitur operari,homo enim dicitur videre, fentire, movccur intelligere, non anima. Refpon. Diflinguendum hic effe inter princi- Refpondc. pium operandi quod , feu adaequatum quod,eft compofitum, & inter turad in- principium operandi quo,k\x inada:quatum,quod efl forma. ftautiatn
jnonmibh ;r ' -do
:to (aiof ■'3
P I $ Q_U I S I T I O
jfiiidfit finis ?
XV.
TTIiits eflvpcabulum ambiguum.Obfervandum igitur, hoc locodefi- Obfcryat, X niri,non quatenus vocabulum finis fumitur pro rei extremitate :fed quatenus duntaxatfumitur,pro caufa finalirefpicientefinitum:Et in hac fignificatione varie definitur a Philofophis: fed nos hanc definitionem exteris praeferimus: Finis eft caufa. cujus gratia res (finitum) eft ; tum quod Definitio nullaalia afferri poffit, qua: melius explicet definiti naturam; tum etiam ^ nis ‘ quod ficArifloteiis, ac conflet genere & differentia fpecifica. Objiciau- Obje&io. tempotefl, definitionem hanc effe fuo definito angufliorem, unde talis fyllogifmus: Quaecunque definitio efl anguflior definito.illaeflvitiofa.
Atquihaec finis definitio efl talis. E. Minor probatur, quia Anf.2.Phjflo- quitur de duplici fine,fine nimirum cujus & cui:zt prior tantum hoc loco definitur,& explicatur,poflerior excluditur. Refpondet Goclenius,vo- Refp.ad culsmcujus in definitione finis debere accipi generaliter, pro eo quod efl objedio- & cujus gratia,8c in cujus gratianf, cui refponfioni addas licet &hanc:fub- ncm * jedtum in loco caufa: non efl definiendum. Finis rai,eflfubje 6 lum,cui aliquidattribuitur.E. non caufa,cum nihil ipfi fit commune cum caufa,
. nifi nomen. Ergo non hic definiendus. Quare adhuc relinquitur, hanc finis definitionem effe legitimam,quod erat probandum.
"C ij

Pronegau. tearguaie- ta.' * i*
i.
?•
Pro affirmante.
i*
a. -
)•
4 -
Dxs q^_u isi. rioXVE
o 4nfinu fit ultima caufirum?
G Oclenius, tmplerus Sc alii mordicus defendunt fcnTentiarri.Tiegan.
.tjm,pro qua militant fequentia. i. Qutcquid.aCttfmcauftHdian- te omne^alias caufas exercet, illud eft prima caufarum. Atqtxifinishoc facit. EjMinpr probatur: Quia finis allicit lui amore & defiderio efficientem ad agendum, ejusque gratia ab illo caufatum ex materia & forma conftituitur. a. Simplex eft prius compofito. Atqui filiis cftfefejtais caufis fimplicior. E. AfTumptum probatur: Quia finis tantum mqvetfre- . liquas vero caufe moventur & movent. 3. Movens eft priu^mrkbiAfqui finis movet efficientemjefficiens autem movetur a fine.E. Prbaffirfhahte autem militant haec: 1. Nihil quod eft potentia, poteft caulari acfifeRa- - tio eft,quia caufe in potentia non competit definitio caufe,ut|fir6t‘c§n- fiderantL Caufa enim definitur principium a qrio res qft. AtqtfSekila in potentia res non eft,led efle poteft. Qua de cahE ctiamElufofopM'di- vifionem caufierejiciunt,qua dividitur caula in pot&iualfchi '&a&u$£m. Confide de his Timpl.lib.5. t ^Ceta:.2.quaft.4. Atqui finis proirt efKfiatHnro efficientis,eft in potentia. Si enim eflet in a< 5 hi,non pollet movereatque ftimulare appetitum efficientis: Quia, ut ait Seal.exercit.j 17-fia. & Tantillus tont. Cafalp.p.izi.125. appetitus eft foboles privationis. Ea cupimusquibus caremus :idem Scal.de cauf.l.l.cap.125 Jtem /. Quod pomdemusi illud
non appetimus. 2. Nullum intentionale poteft cauferi His fe&k Seal.
-i txe.7i.fii. Atqui-finis in mente efficientis eft ens intentionale. F onfiM-f* fJPl€et.c.2.q.ufii. Quia non movet vere,fed metaphorice,5r4/.fe.ie^)ia;- Zal.de re ait. c.i.lib. de mot.grav. & lev.c.2. 3. Nullum accidens poteft producere iubRannam, Zab ide confljndmd.c.4-lib,deprincip.rer.nataJ 7 - Atqui finis ille eft accidens.Eft enim praemeditatio mente concepta-T4#t«/*£0»<r4 Cafalp.pag.251. & cogitatio, qua eft adjundlum effiqientis. Scrib.trimpb. pag.jS. E. 4-Quicquid eft primum m intentione, illud ultimum eft in executioriCiVel fic:Quicquid pracedit refpectu natura intendentis, illud fequitur rcfpefeu natura generantis feu producentis. Atqui finis hocre- fpefeu pracedit. Jam vero ordo natura generantis obfervaturin difiipH- nistheoreticis,ficut intendentis in pradticis. Keikerman. Syfietn.l0gfag.5fi. E. finis juxta ordinem non intendentis, led naturas generantis in difei-

plinis fontem piati vis conftderatas eft ultima caufamm. Cxtenim ex Affirmans Iiis fententiis pofterior veritati eft maxime confcntanea, quam idcirco ! h c jj a p- amplcctimur rejicientes priorem, quia debili admodum nititur funda- " 0 a ur ' mento. Quod autem attirtetad argurfieuta-proeadem aliata,reipondeo RePpcxfe- jidpritni argumenti affumptionem & ejus probationem, actionem finis turadar- bdnfiftere non iofiiny in afiiciendo, fedpdtius in pcrftcietklo rem jam g a,ncDt f , fiiis caufis effentialibus conflitutam, ut loquitur 'Ao&i&Vrfin. inlog.pntg. £iu^ aIC . «AProbatio igitur infufficiens. Taceo jam, quod finis itaconfideratus . ^on fit finis,feci adjunclum efficientis. Unde fic arguo. Omnis caufa re- ... fictu r ad fiuini caufitum. Ratio eft. Quia caufa Sc caufatumfunt entia re- jfiftsva. Atqui finis intentionalis non refertur ad finitum,quod fic pro- i bo;Reipcctus i nter caularn & caufatu m dicitur caufalitas. Atqu i inter fi- Ijjanintentionalcm & finitum nulla intercedit caufatio.ut fupra firmiffi- ipis probatum argumentis.E. finis intentionalis non eft caufa. Adfecun- 4 umargumentureipondeo:mo f um illum duplicem in reliquis caufis non pjuiqifqLvere compofitionem. Deinde quotuplex & qualis eft res, totuplex .^^m^t^eftreimotus. Veriffimum. Atqui finis eft duplexrrealis &in-
tu lpg.pag.12S, Ei motus ejus erit duplex,realis Se (-j^jpaagaj^rjus.ApplicaboiFinis realis non movet efficientem,fed ideadun- >, U; |axatrealis finis,qua: eft io mente efficientis. VisnealiterPFinis movet non ;r proprie,fedimproprie & metaphoricejfi autem proprie moveret,procc- ,,-idjeretargumentum^ Ad tertium argumentum eadem refponfio poteftap- jjjdplicarilimitandc^hopmodounovensproprieeftprius moto. Jam minor --.JabqratelenchoadiiSofeeiindiimquid. Finis enim movet non prbprie, .fediinprqprie&njetapfiorice,utfi.ipraprobatum. Quoniam igitur'non . folum ex argumentis pro thefi allatis, fed etiam ex foliationibus contra- riorum argumentorum patet,negativam thefin argui falfitatis, repetimus 1 tnefin: Fi»»
tvoftramt
: Finii eft ultima caufatum .
D 1 s q^ju 1 sit 10 XVII. Jfutdfit ejfieflumjteman fit quadruplex?-
frf *b rni 1 i: ■
; jpuia jit eppectumptem- an jn quaarupiexi <o- ■*.
^"NUamyis dc uno relatorum poft alterum agere videatur fupervaca- V^[neum<,cum imum ex alterius cognitione inno.tefcat:libct tamen gratiaCiXercitiiunamatquealteram deeffedtoadjungere quaiftiunculam.

Q££riturautcmprimb,quidfiteffe&iun? -Rqlpon. Effeflm definitur a Keckermanno U-ffft. log.c.tg. id quod d-cauft pendet j coi definitioni fi mado explicite addatur genus,quod eft priikipiatum, eadem nobis handdispli- cet. Quxritur ulterius,quotuplex fitidem? R.efpon»hacdere non con- fentiunt philofophi. Quidam enim dicunt e (Te fimplex,quidam vero quadruplex. Sed hi facili imo labore poliunt conciliari,fi modo dicamus effe- £tumconfidcraridupliciter:uno modo in fe,& tum efle fimplex:Quia omnes caufe confpirant ad unicum effefeum producendum, Arijlot .3. plyftext. 64: alio modo relpeftu caufe,& tum eife quadruplex,ficut eft caula: Quia eadem eft natura relatorum. Concludo igitur,caufatufcre- ipfafiverealiter effe unum quid: ratione vero fiye diverfo relpedu qua* druplex.Veriifimum.
Dis qju isitio XVIII.
j/ropter qupdunumquod^ tale eB 3 illudfit^ magis talk_j.
C Anon bic efl Ariftotclis,qui hunc in modum illum effert pofl.c.e.
f.14. hei J)a. 0 ty^sov cadivo pSbhov xis-deyjH. fed fepius falliti quare nos eundem cum Philofophis in hunc modum reftringimus & Bmita- mus: 1. requiritur ut caufa fit per fe. Unde non valet: Rufticus eft ebrius propter vinum. E. vinum eft magis ebrium. Nam vinum per fe,& qua vinum eft, non inebriat, fed qua immodice fumptum. 2. requiritur ut affectio,a qua talis denominatur caula & effedtus, utriq; infit. Quare non valet:H*c res eft calida propter lolem. E. fol eft magis calidus. Quiacalor rei folum for maliter,non foli,nifi eminenter,in eft,ut fupra didum. 3. Ut eadem affedio recipiat magis& minus. Non igitur valet: Filius eft homo propter patrem. E.pater eft magis homo. Humanitas enim magis & minus non recipit. Videatur KeckemammJjftittt' -bnam
logte. cap. tg.

N Grammatica item Rhetorica & Diale fticafint partes Philofiphia ? Re- klpon. Inftrumcntum, in quantum inftrumentum, nec operis eft pac^nec artificis.
II.
An puer imbutus praceptis Grammatices,pofiit dici Grammaticus? Relp- Soliis at artifices qui facit ufus adcft.
Rhetorica.
I.
An RhetoricaJit aque utilis ac GrammaticaiKefpon.Ncccffitas abfoluta ('quae competit Grammaticae) in lance praeponderat.
II.
An fit aque praflans ac Logica? Refpon.Dignitas difciplina:,ut & unitas, neceffitas &c.petitur ex ejus objedto.
Logica.
2^- L
An Logica & Metaphjfua fint diverfie Jpecies di/ciplinarum x & fi fint,an
utrafa fit gener alifima ? Refpon. Libi funt diverfa & quidem generaliifima objeda, ibi funt divcrfe & generaliffimae Ipecies difciplinarum.
II.
AnLogicaRamifit praferenda Arifiotelis ? Relpon.Ariftotelis habet fua menda,Rami fua. Nihilominus Rami mihi videtur mendofior.
Physica.
I.
An Vhjficus agat de inteWgentiis formaliterfideU,easdem definiat & dividait Refpon. Quicquid non cadit fub objcdtum difciplinae,illud cft hetero- geneum& alienum.

An quatuor fint elementa . ? Refpon. De veritate quaternarii elementi corifule Platonemj Ariftotelem, Hippocratem, Ciceronem, Scaligerum,. Zabarellam,Magirum,Keckermanuum&c.
III. .
/
Anfolfit calidus ? Kefpon. Corpora cseleffia expertia funt omnis qualitatis fenfilis & per confequens funt incorruptibilia. Objedtio: Nihil eft in effe&u quin idem fit in caufa. Kefpon. Scilicet vel formaliter v«l cmi- nenter
IV. . usocl
An luna jit caufa aflui marini feufluxus & refluxus maris?, Rxfpoi&ijdl
quidem,fed non exciufiva. Caufa autem propinqua non tollit remotam, fed eidem fubordinatur.
M A T H E M A T I C A,
I. v ;
An Mathematicorum & potiftmum AftrommorUm h}poibtfitfmtf&4& imaginaria? Refpon.Fittum vel eft fimpliciter,vel Ti fic di&umddcft» aliud non habet fundamentum in re,aliud habet. Illud non poteft applicari Mathematicis hypothefibusjhoc vero maxime.
M ETAPHYS IC A.
1 I. t *
An detur Met aphyfica? Rxlpon. Qui negat ("quod cum pacc Ramiflf- xerim) abfurdus. - ”,
n.
Vtrum logica Metaphyjica praflantior ? Refpon. Prasftantia competit Logicae in comparativo; Metaphyficae vero in fuperlativo gradu ut, liquuntur.
IIL
An Metaplyficus filum ens, fiu nihil prater fubftantiam & accidens confideret? Kefpon. Attributum entis, principium & modus non eft ens,fed aliquid entis.
IV.
An caufa caufa fit etiam caufaxaufatt? Refpon.Valettncaufisdire<9*& cflentialiter fibi invicem fubordinatis. . --nsla a- ■; ■•■'■Qi
V. An

«ss
V.
An divifio caufa in internam & externam fit legitima? R.efpon.Divifio anser adsequata fuo divifo,z habet partes inter fe disfentientes, con-
Indentes vero cum toto;illa legitima cenfetur.
Ethica.
I.
An Tuijfatio fit licita? Refpon.Tuiffatio contrahitur,vel ab inxqua- libus,& fic eft illicita:vel ab aequalibus, iisque ignotis,& fic eft illicita:vel anotis nonprobatse fidei,& fic eft illicita: vel a notis probata: fidei,& fic eft lo^diabito nihilominusrelpedtu circumftantiarum.
" II.
Quisfinit Etbicet, quod medium,quodnam fubjeclum ? Refpon. Finis feu quod efnummum bonum (qua: eft aiftio fecundumvirtutem.)Medium feu quo yel per quod eft virtus. Subjedtum feu in quod eft mensho- HUjispraiftica. Nam finis ( fummum bonum ) introducitur per media (virtutem)in fubjedtum (mentem bominis pra&icam.)
trfa %«.
An idem pofiit dicifitiipfius frfW/S^Relpon.Identitas eft triplex,generica, lprcifica,numericafeuindividuifica.Quoadgcnerica,procedit. Nam ani- maleft caufa luiipfius,id eft,animalis. ‘Alias genus effeta leipfo diverfum. Quoad lpecificam,procedit.Nam homo eft caufa fuiipfius,id eft,hominis.
Vidui (puta) Pauli,Johannis. Alias caufa non differret a fuo caufato ef- fentialiter,nec effet eodem prior.
II.
Andiabolus fit bonus? Refpon.Bonitas eft praedicamcntalis yel tran- fcendentalis. Illa (alias Ethica, m oralis & accidcntaria didta) non competit diabolo:quia fic effet virtuofus, & per conlequens particeps fummi boniddelhageretfecqndum virtutem,quod abfurdum.Tranfcendentalis (di<fta alias effentialis ScMetaphyfica)competit diabolo. Diabolusenim

t
elt ens:quia eft fpiriws. Ens autem omne eft bonum,bonitateeffemiali& MetaphyliduBomim enim & ens convertuntur. v ~} mmv n
' : ’ III. : ''Tj: iil
. An ignis urat? Rcfpon. Ignis confidcratur dupliciter; vel' utjj-f purus & fimplcx,vel ut elt impurus & mixtus. Priori modo con(idmtus"non urit. Si enim hoc,vql ureret propter calorem,vel propter ficcitatem. Hae enim qualitates iniuntigni primo&per fe. Non pritis: Quia calor non o- peratur ultionem,fedcalefa&ionem & ex confecjuenti homogeneorum congregationem,heterogeneorum vero disgregationem. Alios effedtus caloris vide apud ^SMagirum Itb.j.phyftol. c.6. Keckerman. ltb.2.jyjl.phj/f. c.7. de elementis. Infuper fi calor elfet caufa ultionis, omnes res calidaurere- rent:quodelt contra experientiam. Relinquitur igitur,quod ignisinfua formalitate confidemus,nec quaignis,nec qua calidus (qui dicitur ignis elementaris & elt purilfimus fervor in lua fphaera) urat. Non polterius. Quia ficcitas non elt ^qualitas adtiva,fedpotiuspa(Tiva,in quam luam ex- erunt adtionem calor. & frigus. Polteriori modo confideratus dicitur ignis focalis;& hic urit,tum propter impuritatem, craffitiem & partium condenlationem;tum propter materis uftilis,id elt, minus fubtilis &dis- fipabi\isadmotionem } Scaligerexercitat.p.tJtyCa i g.i.Pbjfc.2.KeckemanMb.2, phyf.cap.w.
IV.
An Milo Crotoniates integrum bovem uno prandio devorant po/tt dici tm] peram ? Relpon.Affirmando,adhibita diftindtione.
V.
An omnia fwt unum & multa ? Relpon. Omnia liint unum in caula univerfali. Deus enim elt primum efficiens, & linis ultimus omnium rerum in mundo exiltentium. Deinde in genere. Quia omnia conveniunt in genere ultimo & fummo,ente nimirum. Omnia funt multa in Ipccie. Quia beneficio formse Ipecificai res fiunt diverfe,& per confe- quens multa?.
VI.
An Ramus fuerit Arijlotelicus ? Relpon.Cui competit definitio,eidem etiam competit definitum. Definit autem Ramus in oratione, qua defendit Anjlotelem ^mywSc//^(«tf»,Ariltotelcum, quiAriltotelisprincipia fequa-

4 :
-
*»
&iWonfftia^; -Ariflotelis legibus confentanea. Et mox fubjungit: Meditare tecum (hsec funt verba Rami) Schegkitisne an Ramus Arifloteleus fit: ego me ftatuo in Philoiophia Ariftoteieum efTe (utpote quiArifto- telem fequor&c.)te vero (fcil.ScHegki)Arifl:otelis adverfarium. Hafte- ' u ^ nus Rarrtus.Sed quam aliena fuerit mens Rami (Amiperipatetici) a verbis,res ipfa comprobat.Vide fcholas Rami, quid opus eil verbis,ubi rerum teftimonia adfunt ?
non i sH
‘Cfl
aiuioana; ■ : tr&jibzoi ’
•» 313 iusbiis 3 23 “ fiul hui ;
Gratias tibi Domine]eju\
FINI S.
iiogr mtfafri in .euhaJi-jcj rrc 1 ' -xomrjjlrrirup. iiobib
murmq s3 raa: .. ~?ib}8 Eiibdj-’j ■■.
kim
et
-*»V htU t&M ?■‘b.: ’ :
D ii
&k* t 00
*W> ni munii ■ • ; ' •
muinmo zimu ;i/j ...u
- 3 VK 03 rinmo • ‘ ! L ' , r - — ■" ;
ni silum inu) cimu' •• .. rrf»’. n • it. ‘ A -sbos T 3 q 38 ^Bht 4 Vi!.. r:‘.. fi ■; -
ji s ^bbtoijinifeb-}moD «uD.noqhvi • 0 fj si zumfiil nmuiii;
“Wpal siqbnhq2ih.toj\i j Ait- p ..rnusl-jj o

mea. Et mox fubjungit; Medita- gkiiisne an Ramus Ariftoteleus pteleum ede (utpote quiArifto- Ariftotelis adverfarium. Ha£te- ens Rami (Amiperipatetici) de fcholas Rami, quid um teftimonia