cr l£''
DISPUTATIO PHILOSOPHICA logica prima:
pingui Minerva, (
proponimus & exponimus i
LIBRUM PRIMUM
DIALECTICA DE IN V E N-,
TIONE:UBI SINGULIS CATEGORIISjj Addunturcanones;quibus,quomodo ex iis argu- { mentandum fitjinnotefcitj |
Quam, divina gratia gubernante , .
T 1{y£ Sive ‘UT e £T y O 1^0 T H£T ^4 !
VIRO CLARISSIMO ET DOCTISSIMO, j Dn.M.H binrico Gutberljsto Hersfel - 1 diano,in illuftri illuftiium&generofiflimorum Comitum Naffo. ' viorum Athenato H«botn2eo,PtofclTote Phiiofophi* ordinatio, 1 Praceprore luo multis nominibus colendo,ftudiofis ■ventilandam & penficiilandam offert
Thilippus Zepperu4,DillenbergenJis Naffovictu.
■Qui vacat Loj>icse,eamq; non accommodat ad difcipli- nas, elegantiilimam pifturam collocat in tenebris.
H e \ r B O \ S S O V 1 O M,
Anno Juliano ConfirVa *JMe DeVs.
i

4 -
CLARISSIMO ET EXCELLEN-
TISSIMO VIRO,DOMINO WILHELMO Hatzfeldio, Med.Do<5L& celeberrimae urbis Bremenfis medico primario,&c. avunculo nreo fua- viffimo.chariflimo.
REVERENDIS ET DOCTIS SIMIS VIRIS, VERBI D I V I N I OECO- nomis folertiffim is,
Dn.Jacobo Reiffenbergero') dominis affi- Ecclefiae Heigeranae Paftori, I nibusmeis Dn. Servatio Floreto, Ecde-f plurimum fis Herbornss miniftro, J honorandis.
h < 1 ;
8
I^S C-7^0 <2^
CULTIS S. ET SPE C TATIS S. VIRIS,
Dn.Joha n n i Gsorgio Z e p p e r o, Reverendiffi & IIIu- ftriffimoEpilcopoBremenfi a fecretis.&c. fratri germano: Dn.Phiei p p o-E mmericoItter o.Illuftris&Gcnero- [Jf fiflf.Comitis Wo lpgangi-Ernest 1, Comitis in Yfen-
burgkSc Biidingen,Cellario digniffimo.&c. affini percharo: Dn.G oiTPRiDoZEPPSROjin antea laudati Epifcopi Bre. rnenfis Camera collaboratori,fratri germano:
Primos hosce ingenii mei fru&tte,tanquam grati animi /ireftco-twoi ; obfervantia Ttxftr^etr, ex amore & more mitto,in- fcribo & conjicro
Philippus Zepperus.Autor Sc Refp.
'1

Thesis I.
Ngenii foetus,ne fit effcetus, debet pari a matre Logica: ut quidam non infima:dafiis homo dixit. Itaq; cum Logica omnium facultatum ftudiofisadeofitnecefTaria.utaqua & igni potius deftitui,quarn hac ipsa carere velint,pof- fint,debeant: noftrarum duximus efle partium,particulam aliquam ex illa delibare,& (fave magnejehovahljad placidam dia. lexin proponere & expon ere.
z In hocautem noftro inftituto agmen fi ve familiam ducet defini- tio,quam cum Ramo conftituimus talem: Dialefticaedars bene disferendi.
2 Ejus partes dua fant, Inventio & Judicium.
4 Inventio ed pars prima de inveniendis argumentis. Jam partem illam, quam ew> declarandam nobis praefcidimus, aggredimur, quam vero fuo cultu & vultu in medium producimus. Quoniam autem L o- gicamduntaxat ex praeceptis velle difcere,non adhibita ulteriore cura praxeos.qus eft in Genefi&Analyfi,eft muficam audiendo,&pi6tu~ ram adfpiciendo, velle difcere:operae precium duximus, fingulis hujus noftr* Inventionis locis addere canones,ut prima fronte promifimus, quibusfivepraefidiis fi vefubfidiis uti poflumus.
5 Argumentum esi,quod ad aliquid arguendum affedum ed-.quales fiintfingu- Urationes foh&per fe confiderata. Hicargumentiaffeftionem exprimi, mus, quae tanta eft, ut ea fublata argumentum non fit argumentum; mutataq; ea argumentum mutetur. Argumenta autem,quae inter fe affe&a funt,habent relationis affeftionem: intellige de Logicis generi- busargumentorum.non vero de exemplis, quae ad genera illa iiluftra- tioniscausaadjiciuntur. Namargumentorum nomina duobus modis ufurpantunx^T^kv.M xj 1 pi/W-hoc videlicetmodo prorebusipfis:illo pro notionibus Logicis. Multa enim de notionibus&denominatio- nibusrerum dicuntur, quaerdbus ipfis non conveniunt; & multa rebus conveniunt,quae de notionib.Logicis vere dici nequeunt. Itaq; genera argumentorum funt relata,exempla non item. DeindenoteturP.Ra-
A ij

mi perfpicacitas. In primo enim libro,ubi nulla attenditur dispofitio, confideratur argumentum non ut adu arguens,fed ratione affedionis, qua ad arguendum eft aptum. Quare,ut in libro fecundoargumen- tum propter dispofitionem cum themate adu arguit,ita in libro primo arguit poteftate.
6 Argumentum eU artificiale,vel inartificiale.
7 Artificiale,quod ex fefe arguit. Pendet enim a natura thematis,& er ea eruitur.
8 Eftj 3 primum, vel ortum.
9 Primum,quod eft fua originis. Hujus enim in arguendo vis non derivatur ex alieno fonte.
10 Eftcfefimplex, vel comparatum.
11 Simplex,quod[impliciter & abfolute confideratur,videlicet non habito refpedu alicujus tertii,quod prseter thema,& argumentum requiratur.
12 E ftfy confentaneum,vel disfintaneum.
13 C onfentaneum, quod confintit cum re quam arguit.
14 Eftfo c onfentaneum abfolute,vel modo quodam.
15 Abfolute,utcaufa & effeftum. Dicitur confentire stVxwV&abfohN te,propter dependentiam unius ab altero, nempe effedi a causa. Ad« jundum enim non ita dependet a fubjedo,quemadmodum effedum a causa. Hic enim eft conftitutio effentisjillic non eft.
1 6 Caufa eft,cujus vi res eft.
17 Eftif externa,vel interna.
18 Externa,qua agit in aliud extra fi.
19 Eftj s Finis, vel Efficiens.
20 Finis eft caufa externa,cujus gratia res eft. Sciendum eft nos hicdi- ftinguere inter finem quatenus eft caufa,&quatenus ipfe eft ufus rei effedum fequens. Hic ufus non nifi cogitatus caufa eft,adualis vero adjundumreieft. Finis intentionis revera caufa eft,quserefpedu efficientis impellendi vim habet, & in adu caulandi efficientem praecedit; finis vero executionis caufa non eft. Finis divifio eft,quod fit fummus, «fjcmxwtterjde quo regula:Summa caula efficiens & fummus finis funt idem: vel fubordinatuSj-vWwmA©", qui rurfum propinquus (alias
fpecialis dicitur,) vel remotus,(aliasgeneralis.JIIie dicitur,quem caufa efficiens intendit primario: hic,quem fecundario.
21 Ejfifiens,d quares eft. Hanc fubdividunt,quod fit 1. per emanatio-

nem,vel transmutationem. Per emanationem,eft a qua effe&us immanens, non vero transiens eft; feu: cujus atftio ibi manet, unde manat. SchoIaft.dicunt,quae operatur ad intra. Per transmutationem,eft cujus effeftus in alio recipitur. Scholaft.dicunt.qua? operatur ad extra. 2. Tro- cmns velconfirvans: quarum illa facit rem efle,harc rem porro facit efie,& bene efle. Hisce quidam addunt corrumpentem, qua? rem,qua: jam eft, &beneeft,facit non efle,Graece dicitur fSapvm. Huic adhuc additur caufa Annihilans, qua: barbaris dicitur,hoc eft,remprorfusdeftruens& toilens:unde Annihilatio omnimoda rei deftru&ioeft. 3. Sola efficit,aut cum aliis:& harum fiepe (nonfemperjaliquandoenim paris fiunt dignitatis) alia principalis,quaeplus caeterisagit,diciturq; mcf ’^°X^ item xu&fwrcaijjvel minus principalis, cujus vis minor eft,diciturque ctweuvov, feu |iwciivov & trtwifjsv, quamvis fic in genere caufa focia dici poteft. Huc pertinet praparans, item caufa fine qua non, item Infirumen - rawiquod eft i. w, quod eft conjundtum cum efficiente. Sic
oculus eft inftrumentum animalis, quo animal videt; vel iwirteamv, quodeftfejun<ftumabefficiente,utfecuris. 2. Arbitrarium,quo prin- cipalisutiturprolubitu;velneceffarium,quocarerehautpoteft. Illud diciturneceflarium vp v : hoc an-AoV. 3. A<ftivum,quod in caufando virtutem adhibet & cooperatur,ut bos in arando;velpaffivum,quod fenon commovet;ut menfa.fcamnum,incus,&c.Eft etiam inftrumentum vel animatum 0 vel inanimatum Animatum
alias dividitur in vegetativum,fenfitivum & rationale. ^..Corporeum, vel incorporeum : illud quidnam fit,facile intelligitur: hoc vero eft, quod fcientiis & liberalibus artibus intelligendis fubfervit.ut Diale&i- ca&praecepta fcientiarum. Debet autem inftrumentum ageredispo- fitive,nimirum ad virtutem principalis efficientis,alias non eflet inftrumentum, nifi dirigeretur a caufa principali. Ab hac enim accipit aftionis fuae determinationem. Eft etiam nobiliffima diftinftioeffi* cientis caufa:, in per fe & per accidens, quae nunc nobis eft declaranda. Caufa efficiens per fe eft,quse vi propria,non adventitia agit:ut quse natura vel confiliofaciunt. Natura faciunt omnes res, qua: admoto fubje- ftononpoffuntnon agere, ut funt i; Inanimata, v. g. corpora caeleftia, ignis,aqua,metalla,lapides. 2. Vegetabilia, v. g. herbae, frutices,31 bores. ' 3 * Bruta animalia. His enim a<ftio voluntaria nequaquam compctic.Vo- luntas enim non eft,ubi non eft ratio. Quum itaq; non fitinbcftiara-
A iij

tio.utiq; etiam in ea nonefle libertatem in agendo, fi ve voluntatem,ia aprico & propatulo eft. 4. Intellectus, qui non poteff non intueri ea, qus offeruntur. Nemo enim efl qui intelligendi aftum in aliud tem. pus differre queat. Agit itaq; hsc caufa neceffarib,intellige neceflita- tem,non coa< 5 tionis,fed Immutabilitatis , fi ve Natura. Itaque nec variare nec differre a&ionem potcfbficut caufa confilio agens utrumq; poteff. Hucrefcrenda eft do&rina de Generatione Phy fica,Mctaphy fica&Hy- perphyfica. Etficutadhanccaufam referuntur opera Dei,qus dicunt, ad intra: ita ad caufam confilio agentem referuntur opera Dei ad extra. Confilio agitur,quando principium aflionis eft certa &&cufsei;, quain procedit eroyvamf. Ignoti enim nulla cupido. Differt autem caufa naturd agens a caufa,qua: agit confilio,quod bac operatur libertate 1. Contra, didionis. 2.Contrarietatis:illa vero fit fine libertate contradidionis & contrarietatis. Per accidens efficit caufa,quae externa facultate efficit. Effq; coa&a vel fortuita. Coada eff,quae fine aflenfuneceflitatecoa- dionis & violentis agit. Fortuita eft,quando prster efficientis fco- pum aliquid accidit. Ad hunc locum obfervandae veniunt regula?. 1. Caufa naturalis agit ad extremum fua? potentis. 2. Adunumoppo- fitorum eff determinata tantum,ut ignis ad uftionem. 3. Voluntariaad utrumq; oppofitorum fe habet indifferenter. 4. Omniseffeduscaufs per accidens,poteff reduci ad caufam per feteamq; pr«»4?K,Dcumjvel fecundam, ezmcpnaturalem, nimirum hominum temperamentum, vel materis fluxibiIitatem;veJ Jugernaturalem, nimirum fpiritus bonos vel malos.
22 Caufabaflenusfuit externa-, fequitur interna,qua efl materia,vel forma.
23 Materiaeftcaufainterna.exquares eft. Dividitur in 1.primam vel fecundam. Prima dicitur,qus fuprafe non habet aliam. Secunda eft, qusfuprafe habet primam. Confideratur dupliciter: Naturaliter vel Artificialiter. Naturaliter fi confideratur,forma educitur e mate- ria. Artificialiter,forma introduciturin materiam, a. Immanentem (dicitur in variata) qus in compofito nomen retinet; & transeuntem (qus alias variata) qus in materiato nomen amittit. 3. Senfilem,qus eft corporum quorumlibet; & Intelligibilem, qus creatarum fpiri- tualiutn fubftantiarum eft.
24 Forma efl caufa interna,per quam res efl id,quod efl. Dicitur principium Individuationis, item bnixi-gnu; cujus rationem vide fis apud
Dounam.

na:.
; ut.
Dounam. pag.ift. Et ficut Materia rei largitur,ut fit aliquidiita forma ei dat,ut fit hoc aliquid. Dicitur etiam o-vs-a.vx.ii tyJ)cu?ivxb,con{litativ& fpeciei & divifiva generis,quo nomineofficiu ejus duplex & proprietas infignitur. Dividitur in i.Genericam, quam res habet a fuo genere, five, qua; competit multis fpeciebus,&ha;c eft communis; & fpecifi- cam.per quam res in certa fpecie conflituitur,&ab aliis eflentialiter diftinguiturjfive qua; uni certo competit individuo. Dicitur principium indivifmm. 2. Subflantialem, qua; fubftantia; efientiam formaliter conftituitj& accidentalem, qua; accidentis efientiam formaliter con- ftituit.
25 Sic percurrimus obiter inflrumentum primum Inventionis, quod vocant:quoniam autem aphilofopho explicatio & applicatio explicationis conjund;im requirunturjquosdam canones colligemus,quibus colie&is pari paflfu ad inflrumentum fecundum progrediemur.
CanonesdeFine. 1. Non omne ultimum eflfinis,quia non omne ultimum appetitur:alias finis fepe haberet rationem mali. Z.Finis fem- per habet rationem boni. 3. Fines faciunt discrimina a&ionum. 4. Quicquid non habet efficientem caufam,non habet finem;&con- tra:quia efficiens non nifi fine mota agit. 5. Propter quod unumquodque tale eft,illud magis tale eft.
Canones de Efficiente. 1. Pofita procreante,res effici poteft:& contra. 2. Pofitaconfervante,resfalvaefle poteft,&contra. 3. Una& eadem respoteft efleprocreans&confcrvanscaufaejusdemrei. 4. Po- fitiscaufisnaturalibusintegris&nonimpeditis, fi fit admota materia, in quam agant,fequiturefFeffusneceffitate phyfica. Hinc igitur conflat, quod fris potuerit efle ante dilu viumrquia caufie ejus naturales ante diluvium efle potuerunt. 5. Caufam proximam impofiibileefl efle fine effc< 9 :o,& contra.
Canones de Materia, r. Materia; puritas & dignitas rei ipfius puritatem & dignitatem demonftrat. Prteflantis enim materije praeftans efl effedtus. 2. Si rei alicui tribuitur Materia,omnes materise proprietates rei eidem conveniunt. Intellige Materiam transmutationis.
Canones deForma. 1, Pofitaformafubftantiali,resipfa ponitur, & fublata, tollitur ipfa eflentia. 2. Forma & finis fiepe pro diversa con- fiderationein idem incurrunt. 3. Uni rei una tantum forma fpecifica eft. Hic notentur verficuli, quos circumferunt de caufis; Ex,De,Ma-

teriam notat, A vel Ab Efficientem: Per dat Tornatum>fedPropter dat tibi Finem.
i 6 Huc uftfe de causa:[equitur Effectum: quodetl argumentumabfolute con- fentaneum , quod vi caufarum exiftit. Non funt quatuor genera effedo. rum.ficut funt quatuor genera caufarum: quia non funt tot diftinda effedafeorfimexiftentia. In uno tamen effedo rmS differunt fin- gularum caufarum effeda. Dehocargumentocircumferunturcano- nes: i. Effedus caufa: virtutem excedere nefcit. Quicquid enim in effedo eft,eft in caufa vel eminenter, vel formaliter;fi ve fubjedive.vel effedive. Perfedius enim producitimperfedius,fed non contra. Ut enim res fete habet lv raf e<):ita etiam Iv tJ bngyesr. QuicquidexceL litineffedo,nonpoteftnon excellere in caufa. 2. Ab effedoadcau- fam valet confequentia. Pofito enim effedo,neceffum eft.caufatn et fe vel fuiffe. Effedum caufas arguit,& arguitur viciffim: licet non pari ratione. Nam caufa tv effedum o'tz indicat. Caufa: funt 3 ,m- e*//c.mf£u: effedum ut pofterius eft: ita & levius. Nobis tamen effeda funt-caufis notiora,easc^ ut notiora arguunt.
27 At^ baltenus explicavimus breviter argumenta abjolute confentanea: explicanda reflant modo quodam confentanea: ut Subjeitum,& Adjunctum.
28 Subjectum etl cui aliquid adjungitur. Plerunq; eft nomen Subftan- tivunr: ficut Adjundum plerunq; eff nomen Adjedivum. Ufus illius poteft difbingui modis. Primus modus fubjedi eft infitorumadjun- dorumtAjcwMv five receptivum. Sicanimarecipitfcientiam. Secundus modus eft fubjedi,cui adjunda adhaerent, quo etiam locus pertinet, externa rei «fetsur/f. Tertius modus eft fubjediin quo adjundum occupatur&exercetur,&aliasdiciturobjedum. Sic fenfilia fenfuum & artium fua funt objcda.
Canones de Subjedo funt: 1. A fubjedo proprio ad adjundum proprium valet confequentia. 2. Sublato fubjedo, tanquam fundamento,tollitur adjundum,ut:Sifubftantia panis in muta-
turin carnem Chrifti.neceffum eft mutari ejus accidentia.
29 Adjunftum eR,cui aliquid jiibjicitur. Hic nota vim arguendi in fubjedo, quae tanta non eft, quanta fubjedi. Subjedum enim eft quali cOc'77 adjundi fui. Modi ejus funt. Primus eft inhaerentium&infito- rum:quo refertur Quantitas, Qualitas,Paffio,e praedicamentis. Secundus eft r.crulocatarum,ad quem Situs quodammodo refertur. Tertius
adjacefl-

adjacendum & circumflantium. Huc refertur Quando five tempus. Quartusefl occupatorum, cujusmodi eft medicus in aegroto. Adjungunt eft i.Internum vel externum.Internum,quod fubjedlo intrinle- c us inhaeret. Externum,quod extrinfecus ei adhaeret. Eftq; circumflans vel occupatum. Circumflans, efl quod fubje&um circumdat, i. Proprium,vel commune: illud foli fubje&o convenit,& dicitur alias proprium in quarto modo,ad differentiam trium modorum aliorum, qui vulgo numerantur:hoc pluribus adjungitur.
Canones, i.Proprium adjunfhim valet in utramq; partem. i.Sub- latis proprietatibus, feu adjun&is fubje&o efientialibus, ipfum perit fubje&um. j. Abadjun 6 tisdivifisadconjun< 5 ta,non valet confequen- tia,fi natura non patitur illa conjungi.
30 Sic deconfentaneis nec fuse nec confuse egimus: pari itaq; paflii progrediamur ad Disfintanea,qua disfentiunt a re,quam arguunt. Haec illis pofteriorafunt,quia negatioeftpoflerioraffirmatione: Semper enim affirmatio eft menfura negationis: Ilia ad ienTa<r)ullw,id eft,confirma, tionem&inftru&ionem, ut quando orator quteflionemfuam affirma, tive probat: haec ad dvuoxdl/lw & refutationem faciunt. In disfenta- neis unum non eft notius altero,fed eft notitiae aequalitas: ideoqueha- bentaequalemdisfenfionem.ac proinde etiam eadem nomina . At vero fi Jpecies inter fe conferantur disfentaneorum,magna fefe inaequalitas offert. Nam in aliis disfenfio levior,in aliis fortioreft;in aliis pofitiva, inaliisnegativaeft:ideoq;dividuntur,quod alia X? 77 ,atq; adeo levius, utDiverfa;aliastVA«V,atq; ita fortius,ut Oppofita,disfentiant.
31 Oiverfajunt disfentanea,quafoldrationefive definitione disfentiunt. Hic nota.quaedam Abstra&a dici Oppofita,quorum concreta funt diverla. UfusDiverforum eft tantum axiomaticus. Arguunt igitur tantum di- ftinguendo explicando ,non confutando&condudendo.
31 Oppofita funt qua disfentiunt ratione & re. Curratione&re?Annon fufficit dixiffe.redisfentire? R.efp.aP.Ramohaec duo redle conjunguntur. Nam ad veram oppofitionem non femperfufficit oppofita dis— fentire re,hoc eft,inter fe fua natura,fed etiam requirit ur,ut disfentiant ratione,ita nimirum,ut conferantur ad certum aliquod fubje&um. Calor & frigus non folum inter fe disfentiunt ut contrariae qualitates, fed etiam ratione certi fubje< 5 ti,in quo, fi unum ineft, alterum inefle non poteft. Quamvis autem oppofita non pofliint tribui eidem, fe-

eundum idem,ad idem,&eodem tempore,tamen oppofitis poteft tribui idem.
33 Oppofita funt Disparat a,vel Contraria.
34 Disparata funt,quorumunum multis opponitur pariter. Dicuntur disparata, quafi disfeparata.quia non pofllint mifceri.nec eaedem resefle. Can.i.Si disparatorum unum fuerit,aliud quidvis efle non poteft.Hinc Arifi.Unitasefl; proprietas entis. z. Disparatum de disparato non po- teft praedicari proprie.
3 5 Contraria funt oppofita,quorum unum uni tantum opponitur .
3 6 Suntifo Affirmantia, vel Negantia.
37 Affirmantia, quorum utrumtfa affirmat,ut relata & adverfa.
3 8 Relata funt,quorum alterum alteri ita opponitur, ut tamen inter ea fit & maneat mutua affeftio. Atq; hic notandum,relata tunc vere efle contraria,quatenus de uno fubje< 5 h> fimul enunriari aon pofliinr,ut:David non eft fimul pater & filius Salomonis. Si vero diverfa fuerint fubje- &a,tunc confentanea efle poflunt,ut:Si David fuit pater Salomonis, fequitur, Salomonem fuifle filium Davidis. Suntqj i. unius vocis,vel duarum. Unius,ut quas funt in pari dignitate,ut frater,hofpes. Duarum,ut emere,vendere. 2. Secundum dici vel fecundum efle. Relata fecundum dici funt vocabula abfoIuta,quas per fepoflunt inteiligi: fed liadDialedicaargumentaaccommodantur,vel fi ex inAituto additur refpeftus,fiunt relata. Relata fecundum efle funt,quae fuanaturafunt vere relata. Tantus autem eft confenfus relatorum,ut alterum fine altero definiri nequeat.
Canones. I. Cuilibet relato refpondet correiativum affirmate. II. Pofito uno relatorum,neceflum eft poni alterum,fed in alio fub/e- &o;&deftru&ouno,deftruituralterum. III. Relatafuntfimulnatu- ra,quia fefe mutuo conftituunt.
39 Adverfa funt contraria affirmantia,qua nullo modo confenfionemadmittunt. Sunt,qui quaedam adverfa faciunt d ratione mediorum
revera disparata funt.
40 Hactenus contraria affirmantia: pergamus ad negantia: quorum alterum ait,alterum negat idem : Nos definimus,quorum utrumque negat ificut contraria affirmantia definivimus,quorum utrum qjaffirmat.Nam in puris negantibus nullus planeeflrationisufusa
41 Sumfacontradicentia, vel privantia.
4 z Con-

!*»4
Vnt
tj{'
"N
Mjdft,
Ctdic
^pci
»Jlx:
. ttu^K
icrr*
:ks*i
.Sait
v.cisx
T&'-
raa-
\sn&
t*f
42 Contradicentia,quorum alterum negat ubtq 3 . N.B. In voce contradicentium nullam cfle lynecdochen. Nam dv-n^ans notat affirmationis & negationis oppofitionem. Canon. Unaparte contradictionis recepta & affirmata, alteram neceffum eft rejici rquia duo contraria non funt fimul vera. Tanta bre eft pugna. Nam nihil enti magis hollile eft,quam non ens.
43 Privantia funt,quorum alterum negat non nifi in fubjefto ad habitum apto, Hicduofuntconfideranda: Habitus & privatio. Habitus eft triplex. 1. Naturalis,ut ridere. 2. acquifitus.ut bene pingere,vel bene feribere. 3. Divinitus infufusjiit fides in Chriftum,fpes vitse asternar,&c. Priva- tio vero eft totalis,vel partialis. Totalis,qua; habitum cum fubjedlo aufert,ut non poffit dari regreflus ad habitum. Partialis,qua; habitu ablato non deftruitfubje<ftum,&hic datur regreflus a privationead habitum. Differunt negatio & pri vatio:il!a cwwW.fubjetfium & accidentia tollit,&dicitur nihil negativum: ha;c notat abfentiam rei in fubjedo adrem nato, dicitur nihil privativum.
Canones dePrivantibus: 1. Privatio prsefupponit habitum. 2. Si privantium efl unum,non efl; alterum,& contra.
44 Attfe hactenus percurrimus argumenta fimphcia: comparata funt qua inter y?fflf»/MMBf«r;five,interquannflituiturco!latio. In his funt tria:duo extrema,& iliorum fulcrum fi ve bafis,quod vocant Tertium, quo fub» lato,perit comparatio,& fit fimplex rerum confideratio.
45 Comparatis eft in Quantitate,vel m Qualitate .
4 6 Quantitas efl,qua res comparata dicuntur Quanta,
47 Eftfeparium.vel imparium.
48 Pana funt,quorum eft eadem Quantitas.
Dehis hos circumferunt canones, r. Quae in aliquo tertio conveniunt,inter feconveniunttquam vis hic canon etiam fimilibus competit. 2. Si parium unum erit,erit & alterum,&contra. 3. Apariadpar valetconfequentia. Vulgo fic efferunt:Quaeparibusambulantpafli- bus, paribus gaudent privilegiis. Traflantur autem tribus modis. i.Cum unum tribuitur duobus. 2. Cum duo uni tribuuntur. 3. Cum duo duobus attribuuntur.
49 imparia funt,quorum quantitas non eft una.
50 Impar eft majus,aut minus.
-ji eJHajus, cujus quantitas excedit.
* H.

52 sJWinus,cujus quantitas exceditur. Pro varia quantitatis confide- rationc licet ex hoc argumento (licut etiam ex majori) a.va.aiuLifyv ^ *g.-nujKdja.'(etv. Tradunt quidam,a minoribus ad majora duci argumen. ta affirmative tantum, a majoribus vici/fim ad minora negative tan- tumjquod pofieriusnon efi xf munis verum. Quum enim depaffione fermo efi,etiam affirmative argumentum procedit,ut: Cliriflusafflictus cfl; ab impio mundo. Ergo ejus difcipuli quoq; affligentur. Nili quis hic malit liqui eum argumentandi modum,quem tradunt Peripa. tctici.
53 Comparatio in Qualitate ett, qua res comparata Quales dicuntur: nempe
Similes -vel Ditjimiles. Qualitatis enim proprium tfteffefimile vel disfu mile. Nulla enim res efi,qua? comparata ad aliam ei fimilis vel dislimi. lis non fit,unde dicuntur <flatpo?cu ra o 77 © j .
54 Similia funt,quorum eadem eft qualitas. Ex his conficiuntur fyllo- gifmi,quos proportionales vocantiubi loco proportionis ponitur tota propofitioexplicate,id efi,tota fimilitudo: in affumtioneprotafisfimi- litudinisin fpecic: in condufione ponitur WJWe feu accommodatio, quse redditio Latine dicitur,itidem in Ipecie. Ejus canonesfuntu.De fimilibusidem efi judicium, i. Omnis metaphora efi ad unum verbum contra&a fimilitudo.j.Omne fimile habet disfimile,nec currit quatuor pedibus.
55 Disfimiliafunt,quorum qualitas eU diverfa. Differunt a di verfis i.for- ma. In di verfis efi fimplexconfideratio, hic vero efi comparata, z. ufu. Diverfa enim non funt&ro<f«;c77>cci:haic vero funt. Canones funtn.De disfimilibusdisfimiliaconcluduntur. Disfimilium enim fubjedorum disfimilia funt prsedicata.
p <5 Hactenus diximus de primis argumentis:/equitur jam, ut dicamus de ortis, qua perinde/unt ad id quod arguunt, ficut prima unde oriuntur.
57 Orta filent dispefiere Logici in Nominalia & Realia: Nominalia,in quibus ipfum nomen facit argumentum,ut Conjugata & Notatio.dicantur alias orta fimplicia,refpe£tu originis.
58 Conjugata Logica funt,quando concretum ab abilraclo.ut adjeftivum i fubflantivo derivatur: ficut Grammatica funt,cum ab adjediivofubftanti* vum deducitur. Conditiones funt; 1. Ut ejusdem fintfignificationis. Nam in conjugato inveniendo inveniendum efi nomen,non quod idem fonet, fed quod idemfignificet: fiquidem [miles voces non fimper deno-

tant fimilesres. 2.Uteademfignificationisrationeadhibeantur. Nam fi ex potentia aftus,vel contra arguatur,captio erit. 3, Ut fymbola fint confentaneorumargumentorum.Hoc enim nifi fint«non orta erunt, nedum conjugata, Canones funt: i. a conjugato uno ad alterum valet confequentia. :. Quoties in disferendo conjugata occurrunt,eft affe- dioconfenwnea. 3. Negatoconjuga.torum uno.negaturalterum.
59 Notatio eH nominis,'e fua origine interpretatio. Ejus canones funt: i.Non omnium vocum vera notatio dari potcft,quiapaucilfimaeex rerum natura defumtx funt. 2. Argumentum a notatione fajpeeftfallax in nominibuspropriis. 3.Notationondebetefieridicula. 4. Al- Julivjenotationes a veris notationibus funt discernendae, p. Cui notatio feu interpretatio convenit,ei nomen feu interpretatum convenit.^
60 Haftenus fuerunt orta Nominalia,fequuntur Ilealia, ubi arguendi vis in re filaconfifiit, unde affedtio'Logica exifiit clarior: ut DiHributw & Definitio. Dicuntur orta compofita,re/pedhi fcilicet originis.
61 DiHribntio eH,cum totum in partes dtHribvdtur. TotumeH,quod continet partes. Islf velint egrum,vel genus- Integrum eH in conflitutionepafitvd: quia a membris conflituitur: Genus in conflitutione activa, quia fpeciem quoad communem naturam confiitmr. Pars eH qua continetur a toto. EHj } du- plex,ej[entialis vel integratis,Ji Peripateticos /equimur. Ejfentialis, quafacit ad ejfe integri. Itaque, ft tollas eam dc integro,illud perit. Integratis eH,qua facit adbeneeffe. Si hanc tollas,non perit integrum, fcd fit imperfedlum. D iHributio est duplex: Integri in membra , vel generis in Jpectes. Illa dicitur, quando membra non pofiunt dici de integro in cafurefto: ha?c quan- dofpeciesdicunturdegenerei.n cafu redto. Genus eH totum partibus ejfen- tiale. EHc^ gener alfimum,vel fubalternum. General fimum,quod fupra fe non habet aliudgenus. Subalternum,quodfpecies hujus,illius aut em genus eH. Deinde genus dl univocum, vel aquivocum. ZJntvocum, quod non minus huic, quam illi competit fpeciei. ^«wc«w,quod uni fpeciei magis compe- tis,ut ensmagisDeo,quam homini competit,magisfubfiantiae,quam accidenti. Species eH pars generis. IH//peita!fitma,vel fubalterna : illa dicitur,quxefl individua in alias fpecies:haec ccincidit cum generelubal- terno. Canones. 1.Genus & fpecies funt ejusdem praedicamenti.2.Per- xeciiffima eftdistributio,quse fit per Ji-garn/aldi/.
6 z Definitio eH eum explicatur,quid fit res. Explicat igitur non adjungunt rei aut aliquod accidens, fed ipfandOTSPAN;?® 77, non vero 7®
B iij

rro 7 ov. Debet autem definitio effe brevis,propria,aperta. Brevis,hoc eft.ut nec plus nec minus dicat,quam oportet. Nam.Nonfunt longa quibus nihil eft quod demere poliis. Definitio eH perfera,vel imperfecta. Perfedfa,qua:conftatgenere&forma. Ejuscanonesfunt: i.Uniusrei una tantum eftdefinitio perfedta, quia unica tantum fpecificaeffentia. 2. Definitiones ex mere negantibus fiunt vijjiofa:. j. Definitio fit fim. plex categorema. Confiet enim faltem vocibus duabus,quarum una conceptum convenientia:,altera differentia: notet. Vid.Keckcrman.in fyft.Log.pag,(in meo quidem exemplari)i54.& 235. 4. Notitiaintui. \\vz,quatenus cum judicio mtellecltvofit,dldctinkioni$loco. 5. In folisrela- tis locum habet circularis definitio. 6'. aEquivoca non nifidiftinfta • definiri poffunt. 7. Cui competit definitio,eidem & definitum com- * petit,& contra. Imperfefta definitio deferiptio dicitur, quae ex aliis etiam ar- gumentis rem definit. In hac major cfilicentiasquam in definitione, proprie fic didia,qua efficitur,ut ctiamfi unius rei una tantum fitdefi. nitio perfedia.deficriptiones tamen plures effe poftint. Defcribendi modus eft brevior ftridliorq;,qui definitionum fimiliseft,&ufum habet inartibustradendis,&eruditorum hominum disputationibu$;vel prolixior,magnificentiorque, qui in vulgi & imperitorum hominum fenfus melius & facilius incurrit. In omni definitione, ficut perfedta, ita & imperfedta major eft perfpicuitatis habenda ratio,quam brevitatis. ' BTecenim memoriam juvat,illa intelledhim,cujus gratia in primis definitiones inventae. Ad deferiptionem refer deferiptiones perfima- r«»j,quae ts&w7ro%u<plar, locorum tum verorum,quae mmp^aip/eu;tum fidiorum, quae 'nrroSitrluu',regionum, quae temporis, quae %ovo%*.
f/,wdicuntur.Defcriptioeft/)ri»r//!4/«,quaecumgenereponitproprium vel effedlum.vel adjundtum,vcl minus principalis, qux confiat terminis mere contingentibus &externis,qui cffentiales non fiunt.
Expofito argumento artificiali,exponendum Jupered inartificiale, quodafi- fiumtd argumentiahcujus artificialis vi arguit. Diciturteftimonium,ratione habitaad rem teftatam: & fic e(l entium.cr non entium, ideoq; Logicum: non verorefpediutefiantis:ficenim effet eftedtum. Eftq; i.Authenti- cum,ut in Theologia fiacra Scriptura,in Jurisprudentia Corpus Juris Pontificii & Civilis:vel nonautbenticuro, ut reliqua feripta. De hoc diciturrcgula;A tefti monio non debemus argumentari negative. 2 .Di- v‘inum,velhumanum:illud infallibile,hocfallibile eft.Sunt qui addunt
diaboli-

diabolicum,fec! qu«m illud nullum fit,jure rejicimus. Licet enim Dia- bolusnon femper mentitur,ye>»/w tamen eft fallax. Divinum,eft vel immediate,vel mediate divinum:illud ipfe Deus profert.*hoc per mini- ftrosprofert. Humanum,eftdidturn ve!fadlum. Didium,eft vel fitpe- periontm,8t Ir- dici.tur;yel magnatum, & dicitur apopbtbegma: vel fapien- wn,& dicuar gnomaivel vulgi,Si dicitur proverbium.
Onones. i. Teftimonium mediate divinum eft indubitatum, quia luic creditur propter Deum,qui eft dfdPiif. z. Divinum tefti- monium hodie non agnofcimus, nifi divinis literis comprehenfum.
In rebus ad falutem pertinentibus teftimonium ex facrisliteris dc- dudtum,tam negate,quam affirmate procedit. 4. Verbum Dei male intelledtum non eft verbum Dei,& fic ex illo tanquam ex verbo Dei argumentari nequimus. Siveiteftimoninm divinum effedefinit.fi fen- fu alieno accipiatur, f. Quod ex divino teftimonio extruitur per bonam confequentiam,parem obtinet dignitatem & arguendi vim.
Patientia cuivis-dolori narthecium.
AD DN. RESPONDENTEM,
PIUM, DOCTUM ET MODESTUM
adolefcentem,
Henricus Gutberleth Pr^ses.
S Ic,Cep^ere,patrem redivivum fi fle, Philippe,
Nobis ereptum /r/?e,Philippe, patrem..
Invitis nobis raptus, fuit ille, querendo.
Qui nunc pofl mortem qu&ritur ufifa fuam.
Incolumis virtus livoris (picula fient it,
Sed recipit laudem poli fua fata fuam.
Livide quid mordes,quos virtus vivere mavult?
In gnato nobis redditur, ecce, pater.
Redde, Philippe, tuum poU triftia funera patrem,
Absfe mora patrem redde, Phili ppe,r««?».
Av%%tKas die v 11. Noverrbr.
Anno 1 6 1 o. e Mufeo.

JOHAN. HENRICI A"L S T E D I
£ T l g M M U
De natura & ftudio Logices,
AD P RJE C LA RAS INDOLIS JUVENEM, Dn. Philippum Zepperum, magni illius Wilhelmi filium yvntrw, amicum optimum.
N On Logici Logicam genuerunt, ftd genuerunt (Phtlofophi ut feribtmt)Philofophi Logicam.
Nec Logici Logica utuntur.fed eadem utuntur (Philofeophi ut fer ibunt) phtlofophi Logica,
Nec Logici Logicam difeunt,Logicam nec/ 3 difiunt Philofophi,hancce docent Phtlofophi & Logici. Thilofephusgenuit Logicam-,Logice fophiam ^
Gignit,dum monftrat Phtlofophti Methodum,
Nam Logica utuntur Confulti furti,eadem Tbeiologi utuntur,Phtlofophi & Medici.
Iccirco Logicam rem miram dtxeru,in qua Sane funt pueri,quotquot in orbe viri.
Nam Logice nihil ett,eft omnia.Qudm paradoxa Scribol Mira cano,fedquo% vera cano.
Ergo riteftudes,magni,7. eppe ke, parentis Pili,dum Logicti invigilare ftudes.
Ipede fic faufeo,Logicam caput atper artem Effer, fic fephia culmen adire potes.
Nam Logicam difeunt, fophiam qui difiere tentant,
Per Logicam Logicus nafeitur at/fc Sophus.
■s
Ii
F I 7^ l S.

fure rejicimus. Licet enimDia- ten eh fallax. Divinum.eft vel Ipfe Deus profertjhoc per mini- |lfadum. Didum,efl: vel fitpe- dicitur apopbthegma: vel fapten- • proverbium.
late divinum efl indubitatum, |eft df&fhe. Divinum tefti- Jivinis literis comprehenfum. leflimonium ex facris literis dc- [•rocedit. 4. Verbum Dei male ex illo tanquam ex verbo Dei Ium divinum effedefinit.fi fen- lo teftimonioextruiturperbo- rnitatem & arguendi vim.
fi narthecium.
3 !
Indentem,
M O D ESTUM
:m,
Ileth PRjESES.
\vum fifle, Philippe, llipp e,patrem., verendo.
\mritur ufy 3 fuam. fentit,
ua fata fuam.
vivere mavult ?
'ecce, pater.
\riflia funera patrem , lfjPhilippejraaw.
\v%%itias die v 11. Novembr. Anno isio. e Mufto.