«<2>e»U>i c<2
DISPUTATIO LOGICA
|AR GUA4ENTIS DIS-jg
SE NT ANE IS;
gJV A M,
^ aVente ^ E ° ^P^ mo Maximo,
^ P r£ fi^° §!
|||^| CLARISSIMI DOCTISSIMIQUE VIRI, §{ Dk. M.HbnriciGutbjrlethi,Phuosophi«in4. feV&M illuftri Schola Sigenenfi Profefloris ordinarii,
publice disceptandam proponit
Casparus Sibilius Elverfcldenfis Montanus. Ad diem Martii, loco boris^folitis.
tfeHJBO\T{y£. SSOVI 0\y M
Ex officina Chriftophori Corvini.
9 ^-j^o 1607 ,
-o\
JZ>

PIO ET HONESTO VIRO, (
D N. Petro Sibelio, patti fuo in teternum debita obedi- entia & amore pro fequendo:
Dn. Johanni et PetroSibeli o, fratribus fuisger-' inanis & longe chariffimis:
SiCVTST
ERUDITA PIETATE POLITISSIMIS juvenibus,
Dn. Engelb£KtoSibelio,1 I
fratri fuo germano, I. S S. Theohgh & Philo-
D n . B e r n h a r n o B R a n ti o f fi hu Velalio, amico & contubernali luo i fuaviiruno, J
Hac fnorum ftudiorum vz&Tztxax
Debitas gratitudinis,obfervantias,honorit & amoris ergo
infcribit & dedicat
C ASP ARUS SlBElIBS Refpoudens.
htJ^ASh'
■a
• T 55H
* lia ■SCIE
n*—
i
iidflf:
iscrcc
33:
Sa
^c-a
^Ia ?
'Ha i,
Sca
^otnj,
&!
'•at
^1

DE DISSENTANEIS.
T H E S I S I.
Icut rerum funt confenfiones & convenientia:: fic etiam funt disfcnfioncs & differentia:.
II.
Vix enim reperias duas res, qua: non aliquatenus conveniant fecundum rationem aliquam communem; quam communitatem ideo in-ftituit naturae author, quia neceffeefl, omnia pendere ab uno, & omnia viciflim tenderead unum. Vix etiam reperias duas res, quae non aliquatenus differant: quam differentiam author naturae ideo inftituit,ne multa effentunum,
III.
Itaque quum disfenfionis dodtrina quamplurimum in fcholis Philofophorum ufurpetur; commode me fa&urum exiftimavi, fi de categoria argumentorum disfentaneorum amicam & placidam ev£n- mtn iufiituerem.
IIII.
Sicut autem confentaneu definitur, quod confentit cum re quam arguit: fic disfentaneum definiturargumentumfimplex,quoddisfentit a re quam arguit.
V.
Disfentire autem eft, ob rerum discordiam & leporina interfe non convenire. Itaque ficut confentanea propter affirmationem valent quamplurimum ad probandum; fic disfentanea ob negationem ad refutandum funt maxime idonea.
VI.
Licet vero omnia argumenta,quatenus argumenta,hoc effiin fua notione fecunda confiderata, ac proinde ut relata, fint aeque nota; tamen fi res quae illis fubfiernuntur,ponderemus,non omnia funt aeque flianifcfta, fed fbium hoc di&fentaneis, tanquam fpecialis proprietas competit.
VII.
Efi autem disfenfio alia remiffior & quafi imperfctSior: alia ardior &abfoluta. A z

VIIT.
Remiffiora & quafi imperfedtiora disfentanea uno nomine di- verfa dicuntur,quas fola ratione disfentiunt.
IX.
Disfentire ratione dicuntur, qua: non fimpliciterfeu reipfafub- je£tove,fed alicujus refpeftu, nempe modo tra£lationis,vel definitione tantum differunt: hoc eft, quamvis negate de fe in vicem enuncientur| tamen fieri potefl per naturam, ut etiam affirmativede fe in vicem pras- dicentur,utrobique tamen rei veritate permanente.
X.
Ut plurimum autem diverfa proleptice,ncmpeaxiomatediscrc- toenunciantur;quas tamen etiam fi mplici axiomate enunciaripoffunt, ut,cum dico:Ulyffes non efl formofus.
XI.
Licet vero Petrus Ramus diverforumdo&rinamindisfimilibus in prioribus editionibus tradiderit,propter maximam quam habentin- ter fe affinitatem;tamen ufu edoftus,in pofterioribus alium eumq; peculiarem locum illis tribuit.
XII.
Differunt enim hasc tribus modis:Genere,forma,& ufu. Genere, quia diverfa funtfimplicia argumenta,disfimilia vero comparata.
XIII.
Forma differunt dupliciter, i. In disfimilibus quatuor termini effe poffunt: in diverfis vero duarum tantummodo rerum differentia efl. 2.1n diverfiseflunumfubje£him;indisfimilibusver 6 duofuppo- nuntur fubjedfo,quas comparantur in disfiinili feu diverfo attributo, vel,ut Petrus Ram us loquitur,in di verfa qualitate.
XIV.
Ufu differunt: Quia disfimilium ufus fyllogiflicus efl,,utpote qua* probandi vim habent:diverforum vero nequaquam. At, inquis, ex diverfis concluditur in hocfyllogifmo: Ulyffes non fuit formofus, Ulyffesfuit facundus: Ergo quidafacundus noirfuit formofus. Refp. Argumentatio procedit non e diverfis,fed a fpeciali exemplo. Ufus igitur diverforum non nifi axiomaticus efl. £t quis qutrfo approbabit hoc enthymema:Illeefl facundus: Non igitur formofus? Fieriitaquc nullo modo potefl,ut diverfa rei dubias faciant fidem.
Atque

XV.
Atque hxe de disfenfioneimperfc£Hor?;perferior Arar&iorfe-' quitur. Eli enim hic major disfenlionis vehementia;&eft!nimicitia non folum rationis, fed &ipfiusrei. Hinc a quibusdam rea liter diflin- fta, reahter differentia, diftinfta tu eZvcu, diliindtafubjnffis dicuntur: Uno nomine Latini vocant oppofita, Gr<ecii»77£sTtt, drnndf,.ua.
XVI.
A Petro Ramo definiuntur, quod ratione & redisfentiant, h. i- non folum differant ratione certae alicujus attributionis,fed &reipla, hoceft,non accidit illis per naturam aliqua confenfio.
XVII.
Unde hoc proprium confe&arium oppofitorum ftatuitur, quod ea eidem, fecundum idem, id eft, easde partes,ad idem,id eft,eodem re- fpeftu & confideratione,& eodem tempore tribui non poffin t.
XVIII.
Oppofitorum vis & affeftio non ubique eft eadem. Alia enim ita opponuntur, ut non magis uni quam reliquis omnibus opponantur: alia vero uni tantum. In prioribus levior eft oppofitio; quare quae fic Apponuntur, uno nomine dicuntur disparata, quod in unam rem confundi non poffin t.
XIX.
Disparata funt oppofita, quorum unum multis pariter opponitur. Quamobrem par & arqualis oppofitio plurium ad fola disparata pertinet. Hinc quidam disparata vocant,fed fi vocabulum contrarium fumamus, ut Petrus Ramus fumit,contraria nunquam dici poffunt.
XX.
Disparantur vero non tantum fubftantia cum fubftantia, accidens cum accidtnte,fed& fubftantia cum accidente,& viceverfa. Ob- fervetur tamen,quadam- accidentia in abstradlo disparataeffe,quasin concreto disparata non funt, fed diverfa.ut: For molitas & facundia vere disparata funt,fed formofus & facundus,quatenus alterutrum de fub- jetSlo negatur,diverfarAliter autem fefe habet confideratio calidi & frigidi,boni & mali, &c.
XXL
Polito feu affirmato disparatorum uno, removentur reliqua o-
A j

mnia. linum enim, eft proprietas entis. Valet igitur: Panis in Ccena Domini eft verus panis: Ergo non eft ipfum corpus Chrifti; nempe fi m aneas in proprio Termone.
XX IT.
Remoto vero uno, non eft necefle poni alterum. Habent enim medium. Quod fi indudtione quadam removeas omnia disparata, prseter unum; valet cSfequutio a negationeiftorum ad affirmationem reliqui. Breviter, Omnia extrema illa contrariantur, media vero cum extremis & inter fe disparantur. Habent enim disparata contraria,licet non fint contraria; quat omnia removenda excepto uno,ut rite condu- derepoffis.
xxm.
Quoties disparata eidem fubjecfto attribuuntur, necefle eft,ut fit impropria locutio. Hac enim ratione fit, ut appareat communisaliqua affc&io, in quo conveniant, ut, Herodes eft vulpes: conveniunt enim in aftutia.
jiuioe
XXIV.
Sic de disparatis: fequuntur contraria.
XXV.
Contraria funt oppofita,quorum unum uni tantum opponitur,
XXVI.
Hinc colligi poteft discrimen inter disparata & contraria. In disparatis eft libera, vaga, & indefinita oppofitio: in contrariis vero limitata, certa,finita,& ad duas res tantum reftridia.
XXVII.
Itaque memorabile & firmum eft axioma illud Peripateticorum, e philofophia Platonis delibatum, h \u onaju-no^ unum uni contrarium. Hic igitur eft maxima disfenfio & acerrima.
XXVIII.
Itaque uno contrariorum extindto, vel mente faltem remoto, alterum contrarium fubftitui necefle eft. Sunt enim pellentis natur#,& fe mutuo excludunt. Quapropter etiam eadem eorum eftars&difci- ^’*Uoq
plina;&juxtafepolita magiselucefcunt. ;
XXIX.
Omne vero contrarium eft contrarium fuo contrario per formam, & propria accidentia; quopafto etiam contrariafibi mutuo opponuntur;
/
#

I
ponuntur; fecundum vero communia opponi nullo modo poliunt. Non enim fequitur: Calor efl qualitas. Frigus igitur non efi qualitas. Atque hoc etiam in disparatis locum habet,ut:Beftiaeft animal. Ergo, Homo non eft animal,non valet,quia oppolitio ellfecundiim commune, feujuxtageneraie,quodpluribus convenit.
XXX.
Contraria aut affirmantia funt,aut negantia.
XXXI.
Affirmatio autem & negatio hic intelligitur topica,non axioma- tica.
XXXII.
Contraria affirmantia funt, ubi utrumque efi: aliquid vere exL- ftensfeu politivum.
XXXIII.
Contraria affirmantia funt vel relata,vel ad verfa.
XXXIV.
Relata funt contraria affirmantia,quorum alterum alteri ita op- ‘ ponitur,ut tamen inter ea fit& maneat mutuaconvenientiaaffe&ioq;.
XXXV.
Quamobrem relatum & correlatum, qua talia,fimul funt natuta & cognitione; uno enim perfedle cognito, alterum quoque cognofci- tur,& contra; adeoq; fe mutuo ponunt (fcilicet ratione confenfio- nis) tam in effindo,quam in cognofcendo, denique fe mutuo definiunt, Q^u a talia, dicimus: quia cum relatum & correlatum fint concreta, diltingui in eis debet materiale feu fubje<5him,aformalifeuad- hsrenteratione : refpe&u materialis non funt fimul natura, fedrefpe ftu formalisfimulfiint.
XXXVI.
Affirmato vero relato, negatur correlatu {"videlicet ratione dis- fenlionis :) negato relato,non continuo affirmatur correlatum. Nec enim fequitur;, T u non es pater meus. Ergo es filius meus.
XXXVII.
Hic autem diligenter notandum efi, in Relatis eonfenfionem efle, fi in duobus fubje&is relatio verfetur: disfenfionem vero,fi relatam & correlatum intelligantur de uno. fubjc£to, ut: David eft pater Salomonis: David igitur noneltfiliusSalomonis:hiceftunumiubje-

dium, nempe David, ac proinde disfenfio. Si vero confequcnshoc fit* Ergo Salomon eft filius Davidis,jam duo funt fubjech:quorum alte- 'i rum patris,alterum filii nomine infignitur; quapropter confenfio eft.
XXXVIII.
Relata alia dicuntur fecundum dici,alia fecundum efle.
XXXIX.
Relata fecundum dici funt, quorum refpedlus ad fe invicem eft contingens,ut alterum fine altero effe intelligive pollit. Sic faber & gladius,Deus & creatura.
gladius,Deus & creatura.
XL.
Relata fecundum effe funt, qua: fua natura funt vere relata. Sic pater & filius, fignum & lignatum,venditor & emptor. Hsc definita funtinthefi34.
XL I.
Hsc relata,funt vel squalia vel inaequalia.
XLII.
iEqualia funt, qua; eodem referuntur ad fe nomine, & vulgo vo- cantur relata squiparantis. Horum enim mutua officia funt in gradu squali, ut: frater & frater, holpes & holpes, vicinus,amicus,cognatus, l£ *F' affinis, conjunx, &c. ,
XLIIT. —
Inaequalia funt, quorum diverfum efi nomen. Haec vulgo vocantur relata disquiparantiae: horum fiquidem officia funt in gradu inae- quali,ut:pater & filius,domin us & fervus.
XLIV.
Porro in relatione confideranda funt quinque: r. Subje&um.
2, Relatum. 3. Correlatum. 4. Fundamentum. 5. Terminus.
XLV.
Subjedlum eft, quod relationi fubfternitur.
Relatum effiquodformaliter refertur ad correlatum.
XLV II.
Correlatum efi:, quod formaliter ad fuum relatum refertur. XLV III.
XLVI.
Hinc regula: Id a quo denominationem fu mit relatio, vocatur relatum; unde confiat,eandem rem poffe effe modo relatum, modo correlatum, diversa confideratione. XLIX. Fun-
o, vocatur re- 1
n, modo cor.
XLIX. Fun- is,

XLIX.
Fundamentuth efi, in quo fundatur & incipit relatio.
I.
Terminus eft velut finis, ad quem tendit & in quo definit relatio. Itaque ille non potefi manere, fublato fundamento, ut: Si relatio inter patrem & filium dicitur paternitas,pater eft fundamentum: filius vero eft terminus. Si vero dicitur filiatio ("fas fit ita loquar,) filius eft fundamentum, & pater eft terminus. Abaliistamen hafioquendi formulas aliter accipiuntur. Sic Ccena Domini non poteft nominari Sacramentum,nifi intentio inftitutorisobfervetur.
LI.
Adverfta funt contraria affirmantia, quse inter fe velut e regione perpetuo ad verfantur,h.e.unumfic oppugnat alterum, ut nunquam in gratiam redire,aut fibi mutuo conciliari poffint.
III.
Hactenus fuerunt contraria affirmantia :fequuntur negantia.
LIII.
Negantia funt, quorum alterum ait, alterum negatidem,hoceft, ubi alterum elt aliquid vereexiftens & definitum, ficu pofitivum,cui in aliquo genere entium fuus tribui poteft locus, alterum non item. Di« cutiturq; negantia <ruv
LIV.
Negantia funt vel contradicentia,vel privantia.
L V.
Illaprxcedunt.Efi enim negatio in contradicentibus latioris ambitus, quam in privantibus. Omnis enim privatio efi: negatio,at non viceverfa. Et omnis habitus efi affirmatio: at non omnis affirmatio habitus.
IVI.
Contradicentia funt contraria negantia, quorum alterum negat ubiq; indefinite, id efi, fimpliciterfeuablblute.utnonnecelfcfit,affirmatum in fubjedtoineflepofte.
X IVIT.
Sunt,qui faciunt unam tantum contradidionem, nempe criticam feu judiciariam, topicam nullius ufusefleexiftimantcs,cum qui- husnos ha&enus pro nofirocaptu non facerepoflumus,fedutramq;
B

axiomaticam & topicam fuum habere ufum arbitramur. Contradidio enim axiomatica conflat ex cjuobus axiomatibus, ubi alterum affirmat, alterum negat idem; feu contradidio cfl, ut Ramus ait,quando idem axioma, vehpotius ejusdem axiomatis confequensde ipfius antecedente affirmatur & negatur. Contradidio vero topica efl,ubi antecedens efl res finita & certa: confequens indefinita: ut homo non efl non homo.
LX.
Et fane (i axiomatica contradidio datur, omnino neceffe efl,ut etiam detur topica; fiquidem omnis propofitio conflate fimplicibus terminis tanquam elementis, ut: Ens non cfl fimul non ens; Coipus expers quantitatis eflnon corpus. Teflatur etiam experientia,propo- fitionum infinitarum, in quibus infinita eaq; topica efl negatio,in eruditis Termonibus perneceflarium ufum effe.. Aliud enim efl,cum dico: Tu repetis non tuum; aliud, Tu non repetis tuum; illic topica efl negatio in confequente parte, hicaxiomatica, quia vinculum efl negatum. Itahadenusfentimus,parati rediora docentibus cedere, Neque enim
nobis tribuimus t« r/AaSota'.
LXI.
Contradicentia funt vel explicita feu direda, vel implicita fett obliqua.
LXII.
Explicata feu direda funt, cum nota negans alteri diferte&ex- prefse additur, ut: Hominem effe & non hominem effe, Deum effe & non Deum effe.
LXI II.
Implicita, cum omifsa negationis nota,altera pars per alteram e- vertitur,ut: Effe equum vel afinum,& animal capax fcientise corpus effe &ubique effe. Hac contradidio in fcholisphilofophicis vocatur contradidio in appofito, vel in adjedo, & una voce velut proverbiali auh-
pc^uAOy.
LXI V.
Quseritur hic, an idemfint:juflus,injuffus,&juflus,non-juflus? Negatur propter fequentes rationes: i. Cum dico, Hoc ens aut eftju- flum,aut injuflum, hic contingere potefl, ut hoc ens neque juflum fit, neque injuftum,feu,in quod nequejuflitia,nequeinjuflitiacadat; eu-
jusmodi

jusmodi eft afinus, arbor, Iapis, &c. Sed quandoita profero: Hoc ens aat eft: juftum,aut nOn juftum,necefleeft,utaiterutriim vel veram fit, velfalfum: tam late enim vi non-juftum patet. Deindejuftusnonefl: injufiusjfiintadverfaj juftus non efl non juftus,funt contradicentia.
LXV.
Privantia funt contraria negantia, quorum alterum negat in eo tantum fubjedto,in quo affirmatum fuapte natura ineflepoteft.
LXVI.
Affirmatum hicdicitur habitus sf/j: forma fcilicet aliqua,feu res pofitiva, qu$ fubjedto naturaliter ineft (unde fubje&um 7 r«pv>tos efl didtum :) ejusq; efl ornamentum, ut: vifus,auditus,integrum,notitia.
LXV II.
Negatum contra dicitur, &eft negatio habitus in fubjedlo apto nato eum recipere,ut, caecitas,furditas, mutilum,ignorantia. Harc itaque cum quodammodo non fit ens,fedentisprivatio: nec alteri efle dare poterit.
LXV III.
... Habitus autem omnis eft prior privatione; ficut ens non ente. Hasc enim illum prsfupponit, ut: Si pecuniam amififti,pr£efumiturte cam antea habuifte.
LXIX.
Quare nihil privativum & nihil negativum differunt. Nihil privativum fignificat abfentiam habitus in fubje<fto,quod fupereft,ut:Ca*- citas eftamiffio vifus in oculo. Nihil vero negativum fignificat totalem abolitionem habitus cum fubjefto,ut:Burephalusjamnihileftnega- tive.
LXX.
Privatio eft perfedta vel imperfedta.
LXXI.
Perfedla, quae alias totalis dicitur,eft a<ftus&potentise,ideft,dis- pofitionisfimul. Sic vitae privatio eft mors. Ab hac privatione ad habitum non datur per naturam regreftus.
LXXII.
Imperfe&a, qua? alias partialis vocatur, eft a<ftus feu operationis tantum, Sicfomnus eft privatio vigiliarum, paupertas divitiarum,fidentium locutionis. Ab hac privatione ad habitum datur regreftus.
B 2

Lxxin.
Hinc videmus,illos gravitfime errare,qui ftatuunt,privationem
efle ensreale. Nain; j.Omnccnsrealeeftpofitivumaliquid. Privatio autem non eftpofnivum aliquid. 2. Nulla negatio eli ens. Privatio au. tem efl negatio. 3. Omneensrealehabeteflentiam fuam. Privatioau- tem non habet eflentiam,cum non nili per negationem fui habitus definiri poiTit.
LXXIV.
Atque ita adumbravimus breviter disfentaneorum categoriam;
quod fuperell, fcqucntia corollaria eodem modo examinanda proponimus.
n P O S © H K H.
1. Utrum lyllogifmus fituniverfae Logica finis? N.
2. An thema fit natura prius argumento? A.
3. An finisfit prima caularum? A.
4. AnagerederelatisfitLogicse? A. *
5. Aninterprivationem&habitum deturmedium? Dift.
6 . An omnia privantiadefiniantur mentione fa< 5 hi habitus-? Dift.
7. An prxtcr tres lyllogifmorumfpecies iit concedenda quarta? N.
FINIS.
-y
^ O-
npos-

nP02$a'NH2I2
BERNHARDI BRANTII CLIVO- VESALIENSIS AD EGREGIUM JU- venem D. Culparum Sibelium, contubernalem & amicum fuaviffimum.
Mmani veluti bello non impiger heros- Ctia deflectit fdulm arma rapit, edrma rapit,fugat arma gravi contrarius cnfl,
Et clypco m veni os tela retorquet ovans.
Tufic & gladio Logices,fophixq, galero Epodos ingenio rite refblve tuo,
It:campum prodi,proje fla f rejice tela ,
Jfpaq, parens (perat,tc didici(fe,doce.
Hinc unum,inde alium,preme & opprime, nec tibi cur a S ii pereat qui, tufl modiofalvus eris. oA7 animo f'orti,non Martefld, arte tuere,
Sic fiadii (pectinea das 6^ prohasf tui.
Jpuare age er aufpiciis Christi rem perfice captam-, Hujus enim auxilio,lu.ciib victor eris.
EPIGRAMMA
Ad juvenem eruditione & pietate ornatum, Dn. Cafpa- rum Sibelium popularem & amicum Tuum,publice de argumentis disientaneis disputantem*
Ic genus humanum (ludia ia contrariafertur,
Sic huc fle illuc, mens fl/a quemcp trahit. sjl <_Arma juventa i osfavi crudelia belli,
Clangoresf tubas-, te trahit artis amor.
B itj

/
\Xrfus per fi quit urpradam-, ferus ardor avari yy-
s^Ambit opes mundh te trahit artis amor, ' y?
Egregias laudes, celebris praconia fama, y0-
K_0jfeclant alu\te trahit artis amor.
Sunt quos neci aret fumantia polula vini :i pc
Exhaurire juvat-, te trahit artis amor.
Te trahit artis amor , clarorum/cripta virorum K^Afidua volvis nocle diedp manu.
Id Logicafatius themata hacprxfintia m onfrant, £)ua tradisfaciliperfpicienda modo.
Gnavit er inceptis/ludiis wfijlere pergas,
CM.ut ari mentem nec patiar e tuam.
Sic tuaperpetiiopofl mortem fama vigebit,
Et vivet/ludiis gloriaparta tuis.
Johannes Heimbach Montanus, Philofophia: ftudiofus.
Aliud ad eundem.
Q Uid juvat ingentes hominem corradere gazas?
fihiidfi latus ager quemfertilitate beant,
Et tamen arcanis claudat data dona latebris, Concumulajfejuvat? tantam nifi commoda meffem Commendent fuit m quos cepit habebit inanes:
Non fecus ingenuas quignaviter imbibit artes, Egregios f capit fibi cognitionis acervos,
Laudis habet verum ftudii virtute favorem .
Sed tamen incepti fi demq ? langueat ardor, Eervidafitandem difientisgratia cefi/et:
Corruit ingeniumfabra rubigine lajum,
It labor in ventos,(fi/pes abit omnis inanis.
Sinceris igitur procedere grefiibus infla,
I
Dum

T>tmprimi, Cajpare,petifiiblimia Ititet,
Et renovas tenerum cautus rationi acumen.
Tugenuina fi udes Logica dare nomina rebus ,
Et concepta tuum vita converti in ujum,
Tu non ancipiti deducespralia Marte.
udent es res lata juvat ; tentajfe quid objlat: 2{amfunt arma tui aptata potentia lumbis , •^Arrna tuosferientfine(anguinefortiter kojles. Sic didicijfi decet fic te certajfe decebit:
Tdi halet talem labor hic,me judice ,fiuilum.
Amotis ergo faciebatTheodorus
Weingius Unnenfis WeftphalllS,
E ITfl S.

TumprimisM Et renovas tek Tugenuina Et concepta tui Tu non ancipi*
(_siudcntesres\ Tpamfunt arm K^Arrna tuosfk Sic didicijfe de\ Tala habet taa
'w-qp |