DISPUTATIO PHILOSOPHICA ARGUMENTIS COMPARATIS; Quam Chrljlo MeDIatore benigne annVente_j, S V 'B T Simio CLARISSIMI D OCTISSIMI QJLT E VIRI, DN.M.HENRICI GUTBER.LETHI, Profefloris in incluta Naflovicorum-Sigenenfi Schola ordinarii, publice philofophia; fanioris Itudiofis exhibet, & Kg.nl Suusl/j.iv defendere conabitur Johan-Philippus Dilphius Netphen. Nalfovicus. Hora locofc confuetii. <*&*> y e njz o 'K.^4 ss o v i o\y m • Ex officina typographica Chriftophori Corvini. M D C V 111. Ii R EVE R E N D I S, Doctissimis ORNATISSI- mis qjj e VIRIS, Dn.Leonhardo LAMPio,apud Netphenlesver- bi divini miniftrofideliffimo,avo fuo diledliffimo: Dn.J ohanniErnholdo, Claffis prima:inIllu- ftri Sigenenfi Piedagogeo Pneceptori digniffimo: Dn. Christi a no Baumi o, Claffis fecundseineo- dem Sigenenfi Pasdagogeo Praeceptori fideliffimo: DN.CoNRAooDiLPHioin Tringenftein Prsto- ri, patruo fuo fuaviffimo: 'M MORUM PROBITATE AC ERU- DITIONE ORNATISSIMO JUVENI, D n. Georgio Dugelio Bensheinaenfi Palatino, familiari fuo medullitus diledto: Ume /ludiorum fuorum primitias ingrati animi >y y.vti- /*i CJ mVJ <(> (tv ci i disputatio philosophica,; argumentis COMPARATIS. ■Thesis T. Uum argumentorum comparatorum natura & affe&io ad thema demonfirandum aut declarandum fit infignis & non parum utilisioperae-pretium nosfadurosexiftimavi- mus,fi politiones aliquasdeiisaddisputandum proponeremus. IT. Ne autem legitimae methodi leges in primo disputationisnofirx limine violare videamur.a definitione initium faciemus.Efienim definitio, praeceptum omnium generaliiTimum,quod totius rei.quxtra- dandafuscipitur,naturam breviter explicat &ob oculos ponit, ut quae fequuntur redius intelligantur, r r i. Comparata itaq; definimus argumenta prima.quse inter fe in tertio aliquo conferuntur;Graece ab AnCtotek Itb.i.topicor.cdp.ij. dicuntur cv'/K&m,quafi dicas, conferenda; quod res inter fe comparandae hic conferantur. T V . Genus hic ponimus argumentum primum,quod efi fuse originis. Nam comparata haec arguendi affedio aliundenon manat. Confenfio quidem occurrit,ut & disfenfio,nec tamen ex confentaneis & disfenta- neisfimpliciterdisferitur, cum non per fe,abfolute aut (impliciter hic confiderentur.fed comparate.Non igitur efi: confenfio & disfenfio orta,fed prima,eaque comparata,quod eleganter oftendit analyfis. V . Forma comparatorum efi,inter fe comparari. In iis enim refpici- A i j tur tertium quoddam, quod cfl veluti bafis & fulcrum, in quo res comparata: conveniunt,vel non con veniunt.Sic Herodes & vulpes comparantur in uno tertio, quod eis eft commune, videlicet afiutia. Chriltus &mercenarius comparantur in tertio non communi, videlicet in de- fertionc fuorum,temporepericuli,in quanon conveniunt. VI. Duplexitaquehtcrerum fefe nobis offert confideratio. Utraque quidem prima eft& per fc,hoc eft,fuse originis, fed una fimplex,altera comparata. Quod exemplo perfpicietur clarius,ut:Si aurum & argentum comparoinadjun£topretio(utriusq;adjunfh>) quod eftmajusi n auro,minusinargento. Primumconfideropretium,quatenusefiutri. usq;adjun<5tum,&tunc aurum eft fu bjedum pretii,argentum itidem: qua: fimplicia funt argumenta. Si autem confero h-aec duo fubjcftaia fuo adjuncto pretio, & pretii quantitatem in utroque confidero, non fimplex & abfoluta,feci comparativa erit ifta confideratio, quse certe differt ab illa. VII. Omnium comparatorum haec interaliaseftcommunisaffedio, quod tametfi ipsa comparationis natura seque nota fintfalterum tamen altero alicui notius&illuftrius effepoteft. ut: Si compares inter feamo- rem & ignem in tertio aliquo,videlicetcalore,funtsequenota. Attamen ignis calor extra comparationis adum alicui poteft effe notior. VIII. Haecautem notitia non orituranaturarerum quae comparantur, fed a natura ac vi comparationis feu tertii illius, inquores iftsecompa- ran tur.Comparatio igitur res illuftrat ac notas seque facit. IX. Prseterea prae reliquisargumentisomnibuscomparata&hocha- bent peculiare,quod etiam fida arguunt fidemq; faciunt. Fidacaula non potefi: arguere verum effedum, nec fictum effedum veram cau- /amjfidum fubjedum non potefi: arguere verum adjundum, nec fidum adjunctum verum fubjedumjndum disfentaneum nonnififidum disfentaneum arguit; at fidium comparatum potefi arguere rem veram, quod fieri videmus in apologis & parabolis. X. Deniq; comparata vel brevius indicantur notis,velpartibus plenius explicantur. " XI- Hinc ■ quiturnunc,utaccedamusad distributionem generis i nfpecies. Comparatio efl vel in quantitate,vel in -qualitate. XX. Haec distributio omnem comparationis rationem proponit,fi- quidem quaelibet res inter fe collatae, comparantur vel in quantitate vel in qualitate. XXL Comparata in quantitate funt, cum res comparatae dicuntur quantae, h.e.aequales vel inaequales,pares vel impares. XXII. Intelligatur autem in hoc loco non folum quantitas mathematica,quae vel ad numerum, vel ad magnitudinem refringitur,verum etiam quae praeter eam in rebus aliisuniverfis,veris & fidtis verfatur. Sunt autem comparata in quantitate duplicia; paria vel imparia. XXIII. Paria funt, quorum una & eadem eft quantitas, h.e. quorum par eflratio.Undeintelligimus,eandem eorum elfe aequalemque arguendi vim,acagnofcereeaxqualemproportionem,quod P.Ramusinnuere videtur, ubi ait: Argumentum paris efl,cum par explicatura pari, hoc efl,quando hujusrei quantitasexplicaturapari rei alterius quantitate. Graece ab An(i.2.Tbetor.cap.2j.dicimtur o/ucia{vsrctf^!iVTzi,h.e. aequaliter inexif entia,feu quae aequaliter infunt. XXIIII. Huc referenda funt confedariae contrariis quidem orta, fed parium collatione tra&ata, 1 inquibuscelebraturaxioma: Contrariafunt contrariorum confequentia. Quod tamen axioma non valet, nifi parium oppofitio inftituatur fecundum differentias & proprias rerum formas propriave accidentia. Inanis igitur haec eft ratiocinatio: Mala opera damnant; ergo bona juflificant, quia tanquam paria ponuntur qua: paria non funt. Non enim efl: eadem quantitas bonitatis in operibus noflris,quatenusfcilicetnoftra funt; qua: efl malitia: & impuritatis in iisdem .-Noflra enim opera,quatenus noflra funt, funt perfede itnala: y Vi I % ■=3fc* itieai • »•«•< as,lts iwcp .X 'mCI 3T£S& aihz tr*& && :x& -j%jp aS& \3&'' ffl ala:quaten u s autem bona funt,non funt (impliciter nodra,& magna imperfe&ione laborant. Non igitur efle poteft proportio bonorum noftrorum operum adfalutem; imo nodra opera ex fe vere bona dici non poliunt, ficut mala vere funt mala. Quod (i oppofitio fit fecundum genus vel commune accidens,regula fallit: ut, Homo eft animal. Ergo beftia non eftanimal. Virginitas e(l bona. Ergo conjugium eft malum. XXV. Nota: contradtorum parium funt:par,atquale.atquare;Explicatorum vero notse funt: perihde, ac; tantum, quantum; tanto, quanto; cum,tum; tam,quam; negatio majoris & minoris; idem, quod;tot, quot; &c- XXVI. Expofito argumento parium, ad alteram comparatorum fpeci- em,qua?paribus opponi folet, imparia videlicet argumenta,progrediendum efl. XXVII. Imparium autem jam facilis ed definitio. Iit enim paria funt, quorum ed una quantitas :fic imparia efle dicuntur, quorum quantitas non ed una, fed alterum eo in quo conferuntur,fuperat; alterum verofuperatur; feu unum non .efttantum; quantum eftalterum. Et hinc forma imparium confidere dicitur in inarqualitate rerum compa- ratarum.Sic plus luminis eflin Sole,quam in Luna. XXVIII.. Impareftmajusautminus.Sicimparre disfimilium negatio,imago,&c. XLVI. Explicat® fimiiitadinis not® funt: qualis,talisjut,fic, non feras, acj &c. XI VII. Explicata fimilitudo eft vel disjunda.vcl conjunda. XLV III. Similitudo disjunda eft, quando termini quatuor re ipsa diffin' igauntur: ut, Sicut canibus quibusdam natura infitum eft fine f3USa >aut discrimine latrare : fic homini inquieto & turbido unum hoc ftu- dium, £ aS- •jii «z-- saa ssa; lio» ner sr:| -“■ t . C •Src dium, litigare* Item: Uttelaquajdam in coelum emiffa, non eo, quo videntur, eunr.fic malitioforum calumniae bonos non tangunt. Somnus ut eft mortis,fic le&us imago fepulchri.. XLIX. Similitudo continua efl, quando eft,ut terminus primus ad ie- - c undum,fic fecundus ad tertium . - ut, quemadmodum lexmagiftratui, ita magiftratus populo pneeft.HicpulchremonetDounamu$,etiam in continua fimilitudineeffequatuor terminos, duos in propofitione,& duos in redditione, fed ratione tantum,non reipsadiftindos. Nam fecundus terminuspropofitionis fit prior termin us redditionis, undeo- riturwu/f^Ha, hoc eft, continuitas. I. In fimilium autem applicatione hoc Ciceronis axioma tenea* mus:Non res tota toti rei fimilisfit necelfe cft,fed ejus,ad quod confertur, fimilitudinem habeat, oportet. Secus enim fi fiat, extra veritatis cancellosafimilibus trahemur, unde etiam celebrata funt illa: Simile non eftidemjOmnisfimilitudoclaudicatjNullum fimile currit quatu- orpedibus. Exempli gratia, Spiritus fandus perDavidem comparat Deum militi,Pfalm.78.$’.65.quiexcufsacrapula.afoporeprofundifii- moexpergefadus omnes fibiob viam venientesaudaciffimo invadit a- nimo. Simile certe pulcerrimum.praefentiffimum Dei auxilium nobis exhibens. Sed ex hoc fimili.fi quis efficere conaretur,Deum approbare crapulam,temulentiam, ebrietatem, vel fimilem quandam turpi- tudinem,is tum in Deum, tum in homines peccaret. Ejusmodi igitur fimiliafi forfan occurrant,ad pratdidum funt trutinanda axioma. LL Recentiores Logici hodiediftinguuntetiaminterfimilitudinem abfolutam ¶bolicam. Abfolutam vocant convenientiam rerum in qualitate ejusdem generis. Sic fides dicitur fimilis auro in conflantia, ut hujus in igne,fic illius in periculo. Ovum ovo efl; fimile in colore& figura. Parabolicam vero vocant,cum rerum accidentia inter febabent quandam imaginem >& quidem illa etiam accidentia qux funt diver- filfimorum generum: ut, Quemadmodum sedium alienarum inquilinus modeftius fe gerit, & inde minus gravatim exit; ita quicunque in- telligit corpus fuum efle domicilium ad breve tempus conceflum,temperantius YiYit, & libentius moritur. Huc referantur parabola ChriHi, B ij quae paflim apud Evangeliftas reccnfcntur tanquam allego ricae locu- tiones. Vide Keckerm. lib.i. Syftem.log. pag. 264.Nobis vero haecdi- ftin&io nihil videtur habere novi. LII. Eft etiam fimilitudo quadam terminorum inter fe, non folum propofitionis&redditionis. Hincfimiliadicuntur, vel tur«VaA