CCORNELIVS A C I T V jn optimis exe ribus collatus- cctijunt cagitulvrurn Amstuodami, Tvpis Ludovici Elzevirii. j6'4_g Sumptibus Societitis >** Or UkifjotctoifJifictlaj C. CORNELII TACITI VITA, HONORES ET SCRIPTA. Ajnt Cornelius Tacitu* , cui vulgo P. pranomen faciunt » non iUa patricia Cornelia gente , f-d alia minus illuftri natus tjf > extremis , ut opinio mea fert , T.Claudii Imp. temporibus . Pater avn.que hono- 1 res gcjferint, & adR mpublicam acccjfrint,necne, ut re v. tufa & incerta nihil adfirmem : propius d vero abefi ,' tpfum primum jus imaginis & honores in familiam non nimis illufirvin intiilifie. initium dignitatis illi fub Vc- fpaft ano fuit i d quo, Plinio autforefProcurator datus Gallia Belgica, rationes principis adminifiravit. qua dignitas equefiri ordini diu peculiaris fuit. Reycrfut, d Tito,ut opinoP,Quafluram accrpit: certe dignitatem fuam quam Vefpafianus inchoaverat,anflam & ad-.u- tam effe d Tito jpfe in Hi/Ioriis Profitetur n ec aliud f:t- Jpicari efi quam grsafiuram , aut ji forte t^SAilita- tem , quia Pratura xiv demum confal.itu Domitiani auElus t fi. In quo erroris manifefins efi eruditus vir, qui Domitiano I X , & fcfginio Rufo II, Coss. Pratorcm Tacitum confiituit. Nam Tacitus quidem ipfe in Annui, x I, di ferte ait, fe x v,virum S. F. ac tum pratorem ludis facularibus Domitiani cum curet adfuiffe. Atqui ludos faculares d Domitiano editos A.V. C. DCCCXL I ■ id efi, quinquennio ipfi perferius quam Vertranio placuit, cx monum.ntis antiquis liquida veritatis efi. Rxftant nummi non pauci cum his notis , I M p. C a s. _ F i* A.y : Domi* tianvs A v g. Germ. Pont. M a x. TR. POTEST- VIII. C O S. XI V. LVI), S A c. FEC. Ad confulatum d. inde fatis longo intervallo imperante Nerva pervenit A-V. C. DCCC L. fuffeEhis in locum d< mortui T. Verginii Rufi, illius qui delatu d Germanicis legionibus imperium con- fianter fpreverat. qut m ($•* de fundum pro rofirit Tacitus laudayit. Exfiildffe eum fub Domitiano quidam tradidi-runt ; magis tamen , ut opinor ,pro more vulgi y qui magnis viris infignes cajits affingere amat, A 3 > quam C. Corn. Taciti quam quod ejus rei certus auflorJit. Ego legendo noH aliud temperio,quam abfuijfc eum aliquot annis ab urbe , idque eo ipfo tempore quo lulius Agricola Jocer e- jus mortem obierit C o s 8. 'Pompejo Conlega , & • Cor. ' Prifco, non tam exftlii necejjitate , ut arbitror, quam tadto temporum & cupidine otii. Nam quod ii• dem, ut omni ex parte tam anxia diligentia conflet ,decennium i n exflio egijje fcribunt ac demum exorato Domitiano rejlittttum, Latine ut loquar , inanis fa- bnl.t cjl. ac credo eos homines , cum hoc /crtberent, indorrntifle bello Trojano, & illinc decennia (ita f um- fijji? Confiat enim apudvigUantes & fobrios, Domi- ttanum d ludis fuis /ocularibus quibus certe Tacitus . ‘Pnetor Romx adfuit , v i r. duntaxat annos yixijfe, cflavo confpiratione JUorum occifum, Uac fereinre- pubi, in prjyata jeius vita illa funt. Ex orem duxit A v.c . D ccc XXX, Ve/pa/iano 1IX , & C. luito A- grtcola C o s s. Agricola filiam , idqueiUi_adextre- mam atatem cuncors & trangttiUufn matrimonium fuit. Liberos baut dubie reliquit,& exiJsjnijt conje- (lura fallor , l ongo inter vallo nepotem M. Cjaudiunt Tacitum , quipojlea Imper. appellatus ejl ( fic enim eum Imperatorem nummi appellant , non ut yulgus t 'P. Annium Tacitum ) qu i^ ut EI. Vapifcus refert,parentem fiium app ellare nimcgua cittim folet. Hifiorise feribend* fenex demit tepro- pemodttm a terte aqualem fe Tacito. At Plinius inecn- d nFiJnyf,u mon tis,quo avunculus periitj agebat, ut, y i r a. ipfe ait, duodevtcefimum annum, Natus trgo Plinius {nam incendium illud fecundo annoTiti) noti dubie anno urbis condita, j> cccxvl. Memmio Regulo & Verginio Rufo C o s s. At Tacituspaullo major natu* quod eadem illa epijlola teflatnm reliquit ‘Plinius-. Er go natus extrtmo impetio Claudii, vd potius, initioNeronis : t>ixc'ttque opinor ■. vel ad imperium Ha driani. Hiftoriam quidem exorfus efl feriba epoft mor• tem Nerva, clarum, quoniamprtncipu I tiiftor. meat Divum Nervam, qui honos non habetur,ntfi ‘Principi mortuo. VETERV M SCRIPTORVM de Tacito tefttmonia velejuldem fragmenta. ‘PUn. lib. vn. Nat. htfi. cap. xvi. T Pfi lios pridem vidimus eadem omnia in filio A Corn. Taciti equitis R. Gallix Belgicx ratione» Pr.QfMrantis. ____ Tliniut Nepos lib. II. Lpifi- i. r Laudatus eft Verginius a confule Cornelio Tacito. Nam hic felicitati ejus fupremus cumulus ac- cefllt, laudator eloquentillimus. Eodem libro, Epijl. XI. Rcfpondit Cornelius Tacitus eloqucntiflime > St quod eximium orationi ejusineft, Libro IV» Epijl. xv. Idem Cornelium Tacitum , fcisquem virum,ar- fla familiaritate complexus efl. Libro vi, Epijl. xvi. Petis avunculi mei exitum tibi feribam. quo verius tradere pofterispoffis. Gratias ago. natu video morti ejus, fi celebretur ate, immortalem gloriam efie propofitam. Libro vi i, ad Tacitum. Erit rarum 8c infigne duos homines setate pro- pemodum arqnalesi nonnullius in litteris nominis, alterum alterius ftudia fovifle. Equidem adole- fcentulus,cum jam tua fama gloriaque floreret, te fequi, tibi longo, 1'ed proximus, intervallo , St e fle 8c haberi concupifcebam. Libro ix. Ncc ipfe tibi plaudis: St ego nihil magis cx fide, quam de te feribo. Pofteris an aliqua cura, nefeio : nos certe meremur, ut fit aliqua, non dico ingenio X id enim fuperbum) fed ltudio , fed labore, Sc reverentia pouerum. Orcjiur de Domit. loquc/is. Nam quanta fuerint Diurpanei Dacorum regis cum Kulco duce proelia, quantteque Rom. clades, longo contextu evolverem,nili Cornelius Tacitus qui hanc hiftoriam diligentiflime contexuit, de reticendo interieftorum numero,St Sallullium Cl itum , 8c afiosauctores quam plurimos f.mxifl*e, 8c fcipfum idem potilfimuru elegifle dixiflet. l.icm, ldttn. Delude ut verbis Corn.Taciti utar, Sene Aligu- fto Ianus patefactus, dum apud extremos terrarum terminos novx gentes fiepe ex ufu 8c aliqt .udo cum danjno quxruntut, ufquc ad Vcfpafiani dura* vit imperium. Fluvius Vopifctts in ‘Probo. Et milii quidem id animi fuit, non ut SalUi flrios* Livios,Tacitos,Trogos, atque omnes difertifllmos imitarer viros, fed Marium Maximum, Suetoniuax Tranquillum, &c. Idem in Tacito. Corn. Tacitum feriptorem hiftori® Auguftas, quod parenteiu duu m eundem diceret, in omnibus Bibliothecis co\locarijuflit. Sidonias Epijlol. Libr.lV. ad ‘Polemitm. Cajus Tacitus e majoribus unus tuis Vlpianorum temporum confularis, fiib verbis cujufdam Germanici ducis in Hiftoria fua rettulit, crr. • Idem in ‘Panegyrico ad Anthemium. Qua Crilpus brevitate placet,quo pondere Varro, Quo Genio Plautus, quo flumine Quin &ilianus , Qua pompa Tacitus nunqua fine laudeToqucndus. Idem in Eptgram. Et te qui brevitate Crilpe polles, Et qui pro ingenio fluente nulli Corneli Tacite es tacendus ori. PoSTREMVM IVSTI LIPSII jam fenis deTacitojudicium. Vt On eji ia Gracis aut Latinis, fidenter dicam, non erit* 1 cju, prudentia omnigena laude hu-c fe comparet : adeo noti veremur, ne quis antepen at.Simula paztna, quid p agina?/jugula linea , dogmata , ccnjUia, monita junt : \edbrevia f*p* aut occult a, <&• optes Tagace quadam mente a d odorandum C? * affequendum. Sicut nen omnes canet feram, non item /eBoree virtutes hujus doteique aut indagent, aut captent. Viris opus eji, ircum ingenii quadam fubtilitate , judicii rectitudine': cr ut ve rbo dicam, natura bonitate, qui no n habet, me an- a ia t j, drits alia s agai. A 4 CGN- CONSVLES, Ad quorum Magiflratus Annales ordinavi: Tacitus. C Extus Pompejus , & Sextus Apulejus. Nero Cl. Drtifus Cxfar, Sc Cajus Norbanus. Statilius Sijenna Taurus, Sc L. Scribonius Libo, C, Ceecilius Rufus, Sc L. ‘Pomponius Flaccus. *'iberius Ceefar Augujfus , Sc Germanicus Cajar, AI. luntiis Silanus, Sc C. Norbanus Flas tus . AI. Valerius, 8c AI. Aurelius. Tiberius Imp. 8c Drufus Nero. C. Sulpicius: Sc D. Haterius. C. AJinius, Sc C. Antijlius. Cornelius Cethegus, Sc VtfcUius Varro. Cojfus L-.ntulns, & lAjinius Agrippa. Cn. Lentulus Gxtttl. Sc C. Calvifius. AI. Licinius Crajjus , 8c L. Calpurnius Piji. Ap. Iunius Silanus, 8c P. Silius Nerva. AI. Rubellius Geminus Sc C. Fufius Geminus. AI. Vtnttcius §jsjrtinus, C.CaJJtus Longinus. Tiberius Ctefar, Sc L. <^£lius Sejanus. Cn. Domitius, 8c AI, Furius Camillus. Ser. Sulpicius Galba, 8c L. Cornelius Sulla • Paulus Fabius Perficus, Sc L. Vitellius. C. Seftius Gallus, 8c AI. Servilius Rufus. . Plautius, 8c Sextus Papinius. Cn. Acirror.ius, 8c C. Pontius. C. Valerius Ajtaiicus, 8c AI. Valerius Alejfala. Aulus Vitellius, 8c L. Vtpfanius, C. ‘Pompejus, 8c <2. . Veranius y C . Antijlius, Sc AI. Suilius Rufus. Ti. Claudius, Sc Cornelius Ortitus. P. Cornelius Sulla, 6c L. Salvius Otho. D. Iunius Silanus, 8c Haterius. AI. AJinius Marcellus, Sc M. Acilius AvioU. bnp. Claudius Nero, Sc L. Antijlius V^tus. $2*.. Vulufius, Sc P. Cornelius Scipio. Imp. Claudius Nero, Sc L. Calpurnius ‘Pifi. Imp. Claudius Nero, Sc Valerius Alejfala • C. Vtpfanius, Sc L. Fontejus Capito. imp. NctOi Sc Cojfus Coitu tias Limulus. Cl C o R 21* C. COR.N. TACITI A N N A L f V M LIBER I. BREVI ARIVM LIBRI I. Vgufius Nola mortem obit. Tiberius fuceedit,tarde cupidinem dijfmulans. ‘Pannonicae legiones tresgravis feditio incejft. ea, mijfo Drufo Tib.F. agre componitur. Idem in Germania inferiore motus. qui confidit, non fine f'anguine er cade. Germanicus Ca- far in kofiem ducit: eaqne expeditione Afarf,Tubantes, Bru&eri, Vfpetes vaftati aut cafi. lulia Augufii F. Rhegii vitam finiit. Sodales in honorem Augujli, CT ludi Auguflalia infiituti. Germanicus i/erum Rhenum tranfmittit, in Chattos ducit, agros,domos,homi- nes, vafiat, urit , cadit. Segefes obfdione Arminii liberatur. Ob hac Imperator confalutatus. Bellum deinde in Cherufcosgefl.im. reliquia Vari dr militum UHa; iifque fuprema filuta. Romani in reditu > fub Cacina dueetftriditati.tamen hofesprojpera eruptio- ne fuf,fugati. Majeftatis lex reduSla Cr afuere exercita, Tiberis inundat. Theatralis tumultus efi: & per eam caujfam decreta patrum exprejfia ad coercendos hifiriones. 'Pofremo aSlum de Jubducendis Tiberi aquis, toque nomine querela civitatum Italia & legationes. Hac biennio f re gef a, Sex. Pompejo, Sc Sex. Apulejo C o s s. Nerone ciaudio Drufo Caelare > & C. Norbano Co ss. I I B E R I. H Rbcm Romam h principio rege* habuere. Libertatem , Cor.- liilatumL. Brutus inftituit. Dictatur» ad tempus (umebantur : neque Decemviralis potcftas ultra biennium, neque Tribunorum militum confulare jus diu vsluit. Non Cinn», non Sull« longa dominatio ; & Pompeji Craflique potentia» cito in A f Csefr* fo C. Cork. Taciti Cxlarem; Lepidi, atque Antonii arma, in Au» guftum ceflbre.qui cunifladifcordiiscivilibus fcfla, nomine Principis fub imperium accepit. Sed veteris populi Rom. prolbcra vel adverfa, claris feri- ptoribus memorata funt: temporibulque Augufti dicendis non defuSre decora ingenia, donec gli- fcente adulatione deterrerentur. Tiberii, Cajique, & Claudii, ac Neronis res, florentibus ipfis , ob metum falfx ; poftquam occiderant , recentibus odiis compofitx funt. Inde confilium mihi, pauca de Augufto , & extrema tradere: mox Tiberii principatum, 8c extera, fine ira, & lludio, quorum cauflas procul habeo. x. Poftquam Bruto, 8c Cafllo exfis, nulla jam publica arma; Pompejus apud Siciliam oppreflus ; exutoque Lepido, interfeSto Antonio , ne Iulianis quidem partibus, nifi Cxiar dux reliquus: pofito Triumviri nomine , Confulem fe ferens, 8c ad tuendam plebem Tribunicio jure contentum; ubi militem donis , populum annona , cundtos dulcedine otii pellexit; adurgere paulatim, munia Senatus, magiilratuum , legum in fe trahere , nullo ad- verfante; cum ferocimmi per acies , aut prolcri- f *tionececidiflent: ceteri nobilium, quanto quis ervitio promptior , opibus & honoribus extollerentur : ac novis ex reous atidti, tuta Sc prxfentia* quam vetera Sc periculolu mallent. Neque provin- c:x illum rerum ftatum abnuebant, lufpe£fo Senatus populique imperio ob certamina potentium , & avaritiam magiftratuum : invalido legum auxilio, qux vi, ambitu , poftrcmo pecunia turbabantur. q. Ceterum A uguftus luhfi dia dominationi Claudium Marcellum , lororis filium admodum a- dolelcentem , Pontificatu 8c curuli Aedilitate ; M. Ag' ippam ignobilem loco , bonum militia , Sc vi- &orix focium,geminatis confulatibus extulit: mox dehm&o Marcello, generum lumpfit. Tiberium Neronem , Sc Claudium Drufum privignos , imperatoriis nominibus auxit, integra etiamdum domo fua. Ti. m genitos Agrippa Cajum ac Lucium, in fa- m:lian, 1 -rlanim induxerat; nec dum polita puerili prarexta , Principes juventutis appellari; dc- ftiuare confuies, fpecie recufontis nagrantiflime cupi- Annalivm Ltb. I. it Cupiverat. Vt Agrippa vita conccflit; L. Cxfa- rem euntem ad Hifpanienfes exercitus , Cajum remeantem Armenia, & vulnere invalidum, mors fato propera; vel novere® Livix dolus abftulit; Drufoque pridem exftindlo, Nero folus e privignis erat: illuc cunila vergere: filius , collega imperii, confors Tribunicia potcllatis adfumitur,oninifquc per exercitus oftentatur : non obfcuris, ut antea, matris artibus , fed palam hortatu, nam lenem Au- guftum devinxerat adeo , uti nepotum unicum A- grippam Poilumum in infulam Planafiam projiceret : rudem fane bonarum artium,8c robore corporis ftolide ferocem , nullius tamen flagitii compertum. At hercule Germanicum D rulo ortum , oilo apud Rhenum legionibus impofuit, adicirique per ft doptiqncm a Tiberio iuflit . miarnciuam efietin domo Tioerii filius juvenis : fed quo pluribus munimentis infirterct. Bellum ea tempctlate nullum, nifi adverfus Germanos liipererat: abolcnd® magis infami® ob amiflum cum Quinililio Varo exercitum , quam cupidine proferendi imperii aut dignum ob prxmium. Domi res tranquillx. eadem magiftratuum vocabula, juniores poli Actiacam viiloriam , etiam fer.es plerique inter bella civium nati, quotufquilque reliquus, qui rempu- blicam vidilfct? 4. Igitur verfo civitatis flatu, nihil ulquam pri- fci 8c integri moris • omnis exuta aequalitate jufTa principis alpcdlare.imlla in prxfens formidine,dum Auguilus xtate validus, feque 8c domum 8c pacem fuftentavit. Poilquam proveila jam fene«flus,xgro &: corpore fatigabatur, aderatque finis & fpes no- vx : pauci bona libertatis incalTum diflerere ; plu- res bellum pavefcercpilii cuperejpars multo maxima imminentis dominos variis rumoribus differebant : trucem Agrippam , Sc ignominia accenliim, non artate neque rerum experientiatantx moli parem. Tiberium Neronem matirum annis , fpetta- tumbello ; ll-d vetere atque inlita Claudi® fannlia fiiperbia ; multaque indicia ixviti®, quamquam premantur , erumpere. Hunc Sc prima ab infantia edudtum in domo regnatrice : congellos juveni confuiatus, triumphos; ne iis quidem annis, quibus Rhodi tt C. Cork. Taciti Rhodi fpccic (cccffus cxfulem egerit,aliquid quata iram,8c fimulationcm, 8c fecrctas libidines meditatum. accedere matrem muliebri impotentia : fcr- viendum feminee, duobufq; infuper adolefcentibus, qui rempub. interim premant,quandoq; diftrahant. f. Hxc atque talia aditantibus, gravefeere valetudo Augufti. & quidam fcclus uxoris fulpe£h- bant. Quippe rumor inceflerat, paucos ante men- fes, Auguftum eledtis confciis , & comite uno Fabio Maximo Planafiam veftum , ad vifendum A- grippam. multas illic utrimque laorymas , Sc figna cantatis, fpemque ex eo, fore ut juvenis penatibus avi redderetur. Quod Maximum uxori Martia; a- peruifle : illam Livire. Gnarum id Csefari. neque inulto poft, cxftin&o Maximo (dubium an quaelita morte) auditos in funere ejus Martise ge mitu» femet incufautis, quodeaufla exiffi mafltoTlftTTJT? Vtcunque {e ea res habuit, vixdum ingreflus Illyricum Tiberius, properis matris litteris accitur, neque fatis compertum eft, fpirantem adhuc Auguftum apud urbem Nolam, an exanimem reperent. acribus namque cuftodiis domum , 8c vias fepferat Livia : lxtique interdum nuntii vulgabantur, donec provifisqua: tempus monebat, fi- mul exceflifle Auguftum > £c rerum potiri Neronem fama eadem tulit. 6. Primum facinus novi principatus fuit, Poftu- rai Agrippa; caedes : quem ignarum inermumque, quamvis firmatus animo, centurio tegre confecit. Nihil de ca re Tiberius apud fenatum difleruit. patris ju fla fimulabat, quibusprxfcripfiffet Tribuno cuftodise adpofito, ne cunearetur Agrippam morte adficere, quandocumque ipfe fiiprcmum diem cxpleviflet. Multa fine dubio fevaque Auguftos de moribus adolefcentis queftus , ut exfilium ejus Senatusoonfiilto fanciretur, perfecerat: ceterum in nullius unquam filorum necem duravit; neque mortem nepoti pro fecuritatc privigni inlatam,credibile erat, propius vero, Tiberium ac Liviam, illuni metu ,• hanc novercalibus odiis, fiifpetti 8c invifi juvenis esedem feftinavifle. Nuncianti centurioni , ut mos militi® , fa£tum e fle quod impe- rafTct; neque imperafle fefcjSc ratioucm fafti red- Awkalivu Lib. I. T3 dendam apud fenatum, relpondit. Quod poftquam Salluftius Criipns particeps fecrctoruin (is ad Ti i- bunum miferat codicillos ) comperit: metuens ne reus fubderctur,)iixta periculofo fifta feu vera promeret , monuit Liviani, ne arcaua domus , ne con- fjlia amicorum,minifteria militum vulgarentur: ne- vcTiberius vim principatus refolveret, cuncta ad fenatum vocando, eam conditionem efie imperandi, ut non aliter ratio conftet, quam fi*uni reddatur* 7 . AtRornx ruere in fervitium Confules , Patres, Eques, quanto quis inluftrior , tanto magi» falfi ac feftinantes,vultuque compofito, ne laeti ex- ccflu principis, neu triftiores primordio,lacrymas, f audiam, queftus, adulationes mifcebant. Sex. ompejus 8 c Sex. Apulejus Coss. primiinverba Tiberii Caefaris juravere : apudque eos Scius Strabo, 8c C. Turranius; ille praetoriarum cohortium prxfe£tus ; hic annonae. Mox fenatus , milelque 8 c populus, nam Tiberius cunfta pcrConfules inci- / piebat, tanquam vctereRepubl. 8 c ambiguus im- f perandi. ne edi&um quidem , quo patres in curiam > vocabat, nili Tribunicix poteratis prcefcriptione poiuit fub Augufto acceptx. verba cdifti fuere pauca, 8 c fenlii permodefto : de honoribus parenti* confulturum : neque abfcedere a corpore: idque unum ex publicis muneribus ufurpare. Sed defun- tto Augufto, fignum prxtoriis cohortibus, ut Imperator dederat, cxcubice,arma,cetera aulae, miles in forum, miles in curiam comitabatur, litteras ad exercitus, tanquam adepto principatu mifit: nuP- quamcunftabundus, nifi cum in fenatu loqueretur. CauflTa praecipua ex formidine, ne Germanicus, in cujus manu tot legiones , immenfa {ociorum auxilia, mirus apud populum favor ? habere imperium, quam exfpe&arc mallet. Dabat 8 t famx , ut vocatas eledtulque potius d Repub. videretur , quam per uxorium ambitum , fle fenili adoptione inrep- filTe. Poftea cognitum cft , ad introlpiciendas etiam procerum voluntates, indudlam dubitationem. nam vei ba> vultus, in crimen detorquens recondebat. 8 . Nihil primo fenatus die agi pafTus, nifi de fu- jremis Augufti.cujus ceftamentum intatum per virgines i4 .C. C o R. n. Taciti gines Veft* , Tiberium 5c Liviam heredes habuic. Livia in familiam Juliam , nomcnqite Augult* ad- fumebatur. In fpem lecundam , nepotes pronepo- tefque: tertio gradu primores civitatis fcripferat; plerofque invifosfibi, fed jaftantia gloriaque ad pofteros. Legata non ultra civilem modum > nili quod populo & plebi cccc xxxv. prxtoriarum cohortium militibus fingula nummum millia; legionariis autem cohortibus civium Romanorum, trecenos nummos viritim dedit. Tum confultatum de honoribus,ex quis maxime infignes vifi : ut porta triumphali duceretur funus , Gallus Afinius j ut legum latarum tituli, visarum ab eo gentium vocabula anteferrentur , L. Arruntius cenfuere. addebat McfTala Valerius , renovandum per annos fa- cramemum in nomen Tiberii, interrogatuique d Tiberio , num fe mandante eam lententiam prom- fiflet ? Iponte dixifle , refpondit: neque in iis quoe ad Rempublicam pertinerent,confilio nifi fuo ufu- rum , vel cum periculo offenfioms. eafola fpecies adulandi fupererat. Conclamant patres, corpus ad rogum humeris (enatorum ferendum. Remilit Cxlar adroganti moderatione: populumque cdifto monuit, ne,Ait quondam , nimiis /ludiis f unus divi lulii turbalTentj ita Auguftum in foro potius,quam in campo Martis fede deltinata cremari vellent. Die funeris, milites velut prxfidio ftetfire, multum inridentibus, qui ipfi viderant, quique a parentibus acceperant, diem illum crudi adhuc fervitii, 8c libertatis improfpere repetit®, ciim occifus ditta* tor C®far , aliis peflimum, aliis pulcherrimum, facinus videretur, nunc ilncm principem longa potentia, provifis etiam heredum ui Rempublicam opibus, auxilio fcilicet militari tuendum , ut fepul- tnra ejus quieta foret. 9. Multus hinc ipfo de Augufto fermo. plerifque vana mirantibus : quod idem dies accepti quondam imperii princeps,8c vitx fiipremus : quoa No- 1® in domo & cubiculo , in quo pater ejus Ofla- vius, vitam fimviffet. numerus etiam conlulatuum celebrabatur , quo Valerium Corvinum Sc C. Marium fimul requaverat: continuata per feptem &C trigiutauimosTribuniciapoteftas i nomen Imperatoris A K K A M V M L ! B. I. ratoris fcmel atque vicies partunualiaque honorum multiplicata j aut nova. At apud prudentes vita e- jus varie extollebatur , arguebaturve. Hi pietate erga parentem , 8c neceflitudine Reipublicx in qua nullus tunc legibus locus , ad arma civilia a£tum, qux neque parari poflfent, neque haberi per bonas ,artes, multa Antonio» dum interfectores patris ulcifceretur » multa Lepido conceflifie. poltquam hic locordia (cnucrit, ille per libidines peflum datus fit, non aliud difcordantls .patri^ reajediuiji fuilTe 3 quam ut ab unq r cgcy etur. Non regno tamen» neque diCtatura, fed Principis nomine confli- tutam Rcmpublicam : mari Occano , aut amnibus longinquis feptum imperium: legiones,provincias, clafles,cunCta inter fe connexa: jus apud civcs,mo- deltiam apud focios: urbe iplam magnifico ornatu: pauca admodum vi traCtata,quo ceteris quies eflet. io. Dicebatur contra, pietatem erga parentem, fic tempora Reipub. obtentui fumpta. 'ceterum cupidine dominandi concitos per largitiones veteranos , paratum ab adolefcence privato exercitum, corruptas confulis legiones,limulatamPompejanarum gratiam partium, mox ubi decreto patrum, fa- fces,Sejus prxtoris invaferit: exfis Hircio 8c Pania ( five hoftis illos j leu Panfam venenum vulneri ad- fufum, lui milites Hircium,8c machinator doli Cx- far abftulerant) utriufquc copias occupavifle. extortum invito fenatu confulatum y armaque qux in Antonium acceperit, contra Rempubl. veria. pro- feriptionem civium , divifiones agrorum , ne lpfis quidem qui fecere laudatas. Sane Cafiii & Brutorum exitus paternis inimicitiis datos (quamquam fas fit privata odia publicis utilitatibus remittere ) fed Pompejum imagine pacis , fed Lepidum fpccie amicitix dcceptos.poll AntoniumTarentino Brun- difinoquc fccacre, & nuptiis lororis inlciftum, fub- dola adfinitatis pcenas morte exfolvilfe. Pacem fine dubio poli hxc, verum cruentam»Lr lIianas,Va- rianalque clades : interfectos Romx Varrones, E- f iutiosjulos. Nec domefticis abftinebatur. abdu- ta Neroni uxor : 8c'confulti per ludibrium pontifice», an concepto , nec dum edito partu rite nuberet, qui Aipdii 8c Vedii Pollionis Juxus: poftrcma y Livia |6 C. C o R N. T A C I T 1 Livia gravis jn Rempubl. mater , gravior domui Ctefarum noverca, nihil deorum honoribus reli- ftum , cum fe templis fe effigie numinum, per flamines & faccrdotes coli vellet, ne Tiberium quidem caritate, aut Reipubl. cura fuccefforem adfci- tum : fed quoniam adrogantiam fievitiamque ejus introfpexent, comparatione deterrima fibigloriam quaifiviffe.Etenim Auguftus,paucis ante annis,cum Tiberio Tribuniciam poteftatcm a patribus rurfum poftularet, quamquam honora oratione , quxdam de habitu cultuquc 8c inftitutis ejus jecerat, quee velut excufando exprobraret. 11 . Ceterum iepultura more pcrfe&a,templum & cceleftes religiones decernuntur. Verfae inde ad Tiberium preces. &iUe varie differebat,de magnitudine imperii,fua modeftia. folam divi Augufti mentem tanta? molis capacem fe in partem curarum ab illo vocatum , experiendo didiciffe , quam arduum, quam iubjectum fortunae, regendi cunfta onus, proinde in civitate tot inluftribua viris fiubni- jca, non ad unum omnia deferrent; plures facilius munia Reipubl. fociatis laboribus exiocuturos.Plus in oratione tali dignitatis , qudm fidei erat: Tibe- rioquc etiam in rebus quas non occuleret feu natura, five adfiietudine , lufipenfii feinper Sc oblcura verba : tunc vero nitenti ut lenius fuos penitus abderet,in incertum 8e ambiguum magis implicabantur. At Patres quibus unus metus fi mtelligcre viderentur,in queftus,lacrymas,vota cffundi:ad deos, ad effigiem Augufti, ad genua ipfius manus tendere : cum proferri libellum recitariqus juflit. Opes publica; continebantur, quantam civium,lociorum- que in armis ; quot clalfcs,regna, provincioe, tribu— ta,aut ve£tigaiia,8c neceffitates ac largitiones, quae cunfta fua , manu perlcripferat Auguftus : addide- ratque confilium, coercendi intra terminos imperii. incertum metu, an per invidiam. ii. Intei* qua; (enatu ad infimas obteftationes procumbente, dixit forte Tiberius, (c, ut non toti Reip. parem, ita quaecunque pars fibi mandaretur, ejus tutelam fufccpturum. Tu Afinius Gallus , interrogo, inquit, Cedar,quam partem Reip. mandari tibi veli» 2 Ferculfus improvilaiuwrrogatioue, paulum ASHAttrsr il'8. r. T7 paulum reticuit t dein collefto animo refpondit: Nequaquam decorum pudori fiuo,legere aliquid aut • evitare ex eo, cui in univerfum cxcufari malietr Rurfus Gallus ( etenim vultu offeniionem conje- flaverat) non idcirco interrogatum , ait, ut divi-' f derct qus feparari nequirent: fed ut fuaConteiTio- ne argueretur, unum efleReip. corpus, atque unius animo regendum, addidit laudem de Augufto,Ti- beriumqueipium vi&oriarum foaium , qutcqtfe in toga per tot annos egregie feciflet, admonuit-Nec ideo iram ejus lenivit, pridem invifus, tanquam du- #ain matrimonium Virfania M. 'Vgrippaj falia,qu* quondam Tiberii uxor fuerat, plufquam civilia agitaret, Pollionifque Afinii patris ferociam retineret. 15. Poft qu* L. Arruntius haud multatu difere- pans a Gaiii oratione, perinde offendit, quamquam Tiberio nulla vetus in Arruntium ira : fed divitent, } >romptum artibus egregiis» Sc pari fama publice, bfpeitabat. Quippe Augulhfs iupremis fermoni- bus cum traftaret, quinam adipilci principem lo- eum fuffe£hiri abnuerent, aut impares vellent, vel iidem poflent cuperentque : Manium Lepidum dixerat capacem,fed afpenuntem : Gallum Afinium, avidum Sc minorem: L. Arruntium non indignum, 8c fi cafus daretur, aufurum. De prioribus confen-- tttnr. Pro Arruntio quidam Cn. Pifonem tradidfi- re : omnefque prseter Lepidam , variis mox criminibus, ftruente Tiberio , circumventi funt. Etiam Q__. H:tteriu3 Sc Mamercus Scaurus, fufpicacem a- nimum perftrinx&e.Haterius cum dixifTet.Quoitfi* que patieris Cxfar non adeffe caput Reipublicce ? Scaurus quia dixerat, fpemefleex eo non inritas fore Senatus preces quod relationi confulum jure Tribunicia: potcflatis non intcrceffilTet. In Hate- rium fiutim inveftus eft Scaurum , cui implacabilius irafeebatur filentio tramifit. fefiufquc clamore omnium, cxpoftulatione fingulornm , flexit paula- tim, non ut fateretur fufcipi a fe imperium , fed ut negare 8c rogari defineret. Conlrat Hatcrium, cum deprecancli cauffa palatium introiflet, ambu- lantifquc Tiberii genua advolveretur , prope a militibus interfe&um , quia Tiberius cafu , an aiambus ejus impeditus , prociderat, neque tat B men i8 C. Cor n. Taciti xnett fericulo talis viri mitigatus eft * dotiec Hatcrms Augullam oraret > ejufque curatiflimia precibus protegeretur. 14. Multa patrum Sr in Auguftam adulatio. alii farcrtem t alii matremfatri* aj pcllandam ; pleri- que ut nomini Caelaris adlcriberctur, Iulise nlius, cenfebant. ille moderandos feminarum honores di&itans, eademque fe temperantia ulurum in his qu?e fibi tribuerentur ; ceterum anxius invidia, Sc muliebre faltigium in deminutionem liu accidens , ne liftorem quidem ei decerni pafiiuB eft : aramque adoptionis, Sc aliahujufcemodi prohibuit. At Germanico Caelari proconlulare imperium petivit, mi (lique legati qui deferrent,timui mceilitiam ejus ob exceflum Auguftifolarentur. quo minus idem pro Drufo poftularetur, ea cauda , quod defignatus conful Drufus, prxfenfque erat. Candidatos prretu- rx duodecim nominavit,numerum ab Augufto traditum : & hortante (enatu ut augeret, jurejurando obftrinxit, fe non exccftiirum. if.Tum primum C* campo comitia ad patres trans» lata finit, nam adeam diem, etfi potiuiuia arbitrio Principis , quxdam tamen ftudiis tribuum fiebant, neque populus ademtum jus queftus eft , nifi inani rumore : & (enatus largitionibus ac precibus fordi- dis exfolutus, libens tenuit, moderante Tiberio, ne plures quam quatuor candidatos commendaret, fine repulla 8c ambitu dcdgnandos. Inter quse Tribuni plebeji petivere, ut proprio fumptu ederent ludos,qui de nomine Augulti faftis additi Augufta- les vocarentur, fed decreta pecunia ex xrario» ut- que per Circum triumphali velle uterentur, curru vehi haud permifium. mox celebratio annua ad Prxtorcm tranilata , cui inter cives 8c peregrinos juri(di6tio evenillct. 16. Hic rerum urbanarum ftatus erat, cum Pannonicas legiones feditio inceflit: nullis novis caui- fis, nili quod mutatus princeps licentiam turbarum, Sc cx civili bello Ipem proemiorum ollcndebat.Ca- ftris reftivis tres finiul legiones habebantur , prsc- lidente lunio Blxfo : qui fine Augufti, & initiis Tiberii auditis objuftitium aut gaudium , intermi- ferat folita, munia. Eo principio lalcivirc miles, difeor- Anmalivm L I B. I. TJ difcordare pefiimi cujufque Termonibus praebere aures , denique luxum Sc otium cupere» difciplinam 8c laborem afpcrnari. Erat in caitris Percennius quidam , dux olim theatralium operarum, dein gregarius miles, procax lingua,8t miice- re coetus hiftrionali ftudio doiStus.Is imperitos animos , 8c quxnam poit Augufttim militiae conditio ambigentes, impellere paulatim no&urnis conlo- quiis aut fiexo in veiperam die, Sc dilapfis melioribus , deterr.mum quemque congregare. Poftremo promptis jam Sc aliis icditionis miniftris, velut concionabundus interrogabat. 17. Cur paucis centurionibus, paucioribus tribunis, in modum fervorum obedirent ? quando au- furos expofeere remedia, nifi novum 8c nutantem adhuc principem precibus , vel armis adirent ? fatis per tot annos ignavid peccatum, quod tricena aut quadragena ftipendia fenes, Sc plerique truncate» ex vulneribus corpore , tolerent, ne dimiflisqui- f dem linem efle militias , fed apud vexillum reten- » fos, alio vocabulo , eofdem labores perferre, ac fi e® . quis tot cafus vita fuperaverit ; trahi adhuc diverfas in terras . ubi per nomen agrorum , uligines palu- fd. dum, vel inculta montium accipiant. Enim vero ** militiam ipfam gravem,infru£f uofarmdems in diem i* aflibus animam 8c corpus seftimari. hinc veftcm » arma, tentoria ; hinc fevitiam centurionum, 8 c v«- I> cationes munerum redimi, at hercule verbera > Sc ~ vulnera, duram hiemem , exercitas tcftutes» bellum -> atrox, aut fterilem pacem , fempiterna. nec aliud »■ I levamentum , quam fi certis fub legibus militia int— tj j retur; utfingulosdenarios mererent; fextusde- «11 cimus ftipendii annus finem adferret; ne ultra lub vexillis tenerentur , fed iildcin in cartris prxmiunt 1 pecunia folveretur. An prxtorias cohortes, quas :; | binos denarios acciperent, qute poft fcxdecim an- >•. nos penatibus iliis reddantur, plus periculorum '1 ; iiiicipere ? Ncn obtrcftari a ie urbanas excubias: •• fibi tamen apud horridas gentes e contuberniis ho- '• ^ ftem afpici. 3 18. Adfkrcpebat vulgus diverfis incitamentis. " 1 bi verberum notas, illi canitiem , plurimi detrita ►' tegmina 8c nudum corpus exprobrantes. Poltremo ? B x «• io C. C o r n. Taciti eo furoris ven&re, ut tres legiones milcerc in unlm agitaverint, depulfi remulatione, quia fu* quifque legioni eum honorem qucerebant, alio v.rtunt, atq; una tres aquilas Sc figna cohortium locant: limul congerunt cefpites , exftruunt tribunal» quo magis confpicua fedes foret. Properantibus Bl*fus advenit, increpabatque, ac retinebat fingulos,clamitans, Mea potius ctede imbuite manus, leviore fiagitio legatum interficietis, quam ab imperatore defcilci- tis. au: incolumis fidem legionum retinebo: aut jugulatus poenitentiam adcelerabo. 19. Aggerebatur nihilominus cefpes, jamque pedtoriukjucadcreverat, cum tandem pervicacia viifti incosptum oniifiSre. Bl*fus multa dicendi arte > Non per feditionem turbas defideria militum ad C*farem ferenda, ait. neque veteres ab imperatoribus prifeis , neque iplos a divo Augufto tam nova petiviffe. Sc parum in tempore incipientes principis curas onerari. Si tamen tenderent in pace tentare, qu* ne civilium quidem bellorum videres expoftulaverint j cur contra morem obfc- quii> contra fas dilciplin* , vim meditentur ? decernerent legatos, leque coram mandata darent. AdclamuvGre, ut filius BUefi tribunus legatione ea fungeretur,peteretque militibus miilionem ab lex- decim annis, cetera mandaturos, ubi prima pro*^ veniflent; Profefto juvene , modicum otium : fed fuperbire miles, quod filius legati orator publicie caufl*, latis oftenderet, necclfitate exprefla, qu* per modeftiam non obtinuilfent. zo. Interea manipuli ante coeptam feditionem Nauportum milii, ob itinera 8c pontes, 8 c alios ulus, poftquam turbatum in caftris accepCre, vexilla convellunt: direptilque proximis vicis, ipfoque Nauporto, quod municipii inftarcrat, retinentis centuriones inrifu 8c contumeliis, poftrcmo verberibus inferantur: prrecipuain Aundienum Rufum rr*ferum caprorum ira, quem dereptum vehiculo , Hircinis gravant, aguntque prima in agmine , per ludibrium rogitantes , an tam immcnfa onera, tam longa itinera libenter ferret? Quippe Rufus diu maniptilaris, dein centurio , mox caftris pr*- feexus, antiquam duramque militiam reyocabat, vetus. Ann A 1. 5 v m Lib. I. i* vetus operis ac laboris» & eo immitior quia ter leraverst. ii. Horum adventu redintegratur {editio, 8e vagi circumjefta populabantur. Blcefus paucos jnaximfe prreda dnuiVos , ad terrorem ceterorum > adflei verberibus, claudi carcere. jubet nam etiam tum legato a centurionibus, & optimo quoque manipularium parebatur. Illi obniti trahentibus,pren- fare circumltantium genua, ciere modo nomina fin- gulorum , modo centuriam quilque cujus manipularis erat, cohortem, legionem, eadem omnibus imminere clamitantes fimtil: probra in Legatum ‘Cumulant, cadum ac deos obteftantur. nihil reliqui faciunt, quo minus invidiam , mifericordiam , metum,8c iras permoverent. Adcurritur ab univerfis» 8t carcere eftrafto, folvunt vincula * delertorefquc ac rerum cacitalium damnatos, {ibi jam mifccnt. ii. Flagrantior inde vis, plures {'editioni doces. ficVibnlcnus quidam gregarius miles , ante tribunal Bixfi adlcvatus circumdantium humeris, apud, turbatos, & quid pararet intentos : Vos quidem» inquit,his innocentibus 8c milerrimis lucem 8c fpi- xitum reddidiftis : fed quis fratri meo vitam , quis fratrem mihi reddit ? quem miflum ad vos a Germanico exercitu de communibus commodis,no£te proxima,jugulavit per gladiatores fuos quos in exitium militum habet atq; armat.RelpondeBlrele,ubi cadaver abjeceris ? ne hoftes quidem fepultur* invident. cum ofculis, cum lacrymis dolorem meum implevero , me quoque trucidari jube * dum interfectos nullum ob lcelus,fed quia utilitati legionum confulcbamus, hi fepeliant. 13. Incendebat hasc fletu", 8t peftus atque os manibus verberans : mox disjeftis quorum per humeros fuftinebatur , prxeeps & fingulorum pedibus advolutus , tantum confternationis invidise- que concivit, ut pars militum , gladiatores qui i iervitioBlxfi erant, pars ceteram ejufdem familiam vincirent, alii ad quaerendum .corpus effunderentur. ac ni propere, neque corpus ullum reperiri, fcc iervos adhibitis cruciatibus abnuere ciedem, neque illi fuifle unquam fratrem peruotuiflet, haud multum ab exitio Legati aberant. Tribunos tali 3 men it C. C o r. k. Taciti men ac prxfe&um caftrorum extrufere. fareinx fugientium dirept*. 8c centurio Lucillius hter- Heitur, cuj militaribus facetiis vocabulum , Cedo alteram, indiderant: quia fra£la vite in tergo militis , alteram, clara voce, ac rurfus aliam pofccbat. ceteros latebrx texere, uno retento Clementc Iu- Jio , qui perferendis militum mandatis habebatur idoneus, ob promptum ingenium. Quin ipftc inter ie legiones 0 £tava& Qmntadceimaferrum paritant : dum centurionem cognomento Sirpicum,illa morti depofeit, Quin tadccumani tuentur : ni miles Nonanus preces, & adverfum alpernantis, minas iiitcrjccHTct. 3,4. Hxc audita , quanquam abftrufum , Se trl— ftiilima quteque maxime occultantem Tiberium perpulere , ut Drufum filium cum primoribus civitatis , duabufque prxtoriis cohortibus mitteret, nullis fatis certis mandatis, ex re confultnrum. Sc cohortes dele£lo milite fupra folitum firmatx. additur magna pars praetoriani equitis, 8c robora Germanorum, qui tum cuftodes imperatori aderant : fimul prxtorii prxfe£tus iE-lius Sejanus, collega Straboni patri luo datus, magna apud Tiberium au&oritate, reftor juveni, Sc ceteris periculorum prxmiorumque oftentator. Drufo propinquanti, quali per officium obvix fufire legiones; non Ixtx , ut adfolet, neque infignibus fulgentes, fed inluvie deformi, 8c vultu , quamquam mtefti- fiam imitarentur , contumaci* propiores. Xf. Poftquam vallum introiit; portas ftationi- bus firmant, globos armatorum certis caftrorum locis opperiri jubent, ceteri tribunal ingenti agmine circumveniunt. Stabat Drufus filentium manu pofcens. illi quotiens oculos ad multitudinem retulerant , vocibus truculentis ltrepere ; rurfum vifo Cxfare , trepidare, murmur incertum , atrox clamor, 8c repente quies, diverfisauimorum motibus, pavebant,terrebantque.Tandem interrupto tumultu litteras patris recitat, in quis pei feriptum erat, prxeipuam ipfi forti ffimarum legionum curam , quibuicum plurima bella toleraviflet, ubi priiuum «lu&urequieflet animus , a&urum apud patres do poitulatis eorum. mUilTe inurim filium > ut fine cunCu- A K N A L ! T M L1 B. I. cim&ationc concederet qua 'latira tribui poflent’: cetera Senatui fervanda, quem leque gratia,neque feventatis expertem haberi par tflet. x6. Rclponfum eft a concione, mandata Clementi Centurioni qu® perferret. Is orditur de miflionc a lexdecim annis : de pr®niis finit® militi® : ut denarius diurnum ftipcudiuti foret: ne veterani fub vexillo haberentur: Ad -a Drufus cum arbitrium fenatus 8c patris obtende-et, clamore turbatur. Cur venifiet neque auge»dis militum ftipendiis, neque adlevandis laboribts , denique nulla benefaciendi licentia ? at hcrcule crbera, 8c necem cun&is permitti. Tiberium oli.i nomine Augufti defideria legionum fruftrari folitun : caC* dem artes Drufum rerulifle. nunquamne fe nifi filios familiarum venturos ? novum id plane quod Imperator fola militis commoda ad fenatun rejiciat. eundem ergo {enatum confulendum, quoftens fitpplicia aut proelia indicantur, an prxmia fubdo- minis, poenas fine arbitro e fle ? vj. Poftrcmo delerunt tribunal, ut quis pra. torianorum militum, amicorumve C®!aris occurreret, manus intentantes , cauflam difeordi®, 5c initium armorum , maxime infenfi Cn. Lentulo , quod is ante alios ictate Sc gloria belli, firmare Drufum credebatur , Sc illa militi® flagitia primus alpernari. Ncc multo poft digredientem cum Cxlare, ac provifu periculi hiberna calfcra repetentem , circumfiltunt , rogitantes, quo pergeret ? ad Imperatorem , an ad patres ? ut illic quoque commodis legionum adverfaretur ? firnul ingruunt , faxa jaciunt, jamque lapidis i£tu cruentus, & exitii certus, adeurfu multitudinis, qu® cum Drufo advenerat, prote&us eft. x8. NoAteniminaccm , 8c inTcclus erupturam fors lenivit, nam Luna claro repente coelo vifalan^ guelcere. Id miles rationis ignarus omen pr®fen- tium accepit, ac fuis laboribus defc£kionem fideris adfimilans , profpcreque celTura qu® pergerent, (i fulgor 8c claritudo de® reddcretur.Igitur qris fono, tulwrum cormiumque concentu ftrepere : prout fplcndidior,obfcuriorve,l®tari,aut moercre,8c poft- quiun orts uubes olfecere YtfUi,creditumq} condita 13 4 tene- 94 c. C o R .<• Taciti tencbris;ut funt mobibs ad fuperftitionem pcrculf* fcmel mentes fibi x*rnum laborem portendi, lu« facinora averfari &os lamentantur. Vtendum inclinatione ea CxCr* & qux callis obtulerat in (a- pientiam vertent ratus , circumtri tentoria jubet. Accitur ccnturi* Clemens , 8 c fi qui alii bonis artibus grati in vulpis : ii vigiliis , (lationibus , cufto- diis portarum (•’inferunt, fpem offerunt, metum intendunt. Qtoufque filium imperatoris obfide- bimus? quis certaminum finis? Percennio ne 8 c Vibuleno (aramentum difturi fumus ? Perccnniu* Sc Vibuleius ftipendia militibus, agros emeritis largientur? denique pro Neronibus & Drufis, imperium pepuli Rom. capeffer.t ? quin potius ut no- viflimi «i culpam, ita primi ad poenitentiam fumus? Tarda iuit quae in comiflunc expoltulanfur : privatam tratiam llatim mereare, ftatim recipias. Cora- mot> per ha;c mentibus, Sc inter fe (ufpe&is, tiro- neir a veterano, legionem a legione diffociant. T raptim pro- le&ufi > obvias extra caftra habuit » dejc&is in Annalivm Lib. I. 17 In terram oculis vclut poenitentia. Poftquam vallum iniit , didoni queltus audiri cccpere. 8c quidam prenia manu ejus > per fpeciem olcu- landi , iuferuirunt digitos ut vacua dentibus ora contingeret ' alii curvata lenio membra oftende- bant. Adfiftentem concionem , quia permixta videbatur, dilcedcrc in manipulos jubet, fic melius audituros refponfum: vexilla praeferri, ut id ialtem diieerneret cohortes, tarde obtcmpcravfi- re. Tunc a veneratione Augufti orfus , flexit ad viftorias triumphoique Tiberii, prxeipuis laudibus celebrans, quxapud Germaniasillis cum legionibus pulcherrima feciflet. Itali» inde confen- iuin, Galliarum fidem extollit, nil ulquam turbidum autdifcors. 3 f. Silentio haec , vel murmure modico audita funt.ut feditionem attigit,ubi modeftia militaris?ubi veteris difciplinx decus? quonam tribunos? quo centurionesexegiflent ? rogitans; nudant univerit corpora, cicatrices ex vulneribus, verberum notas exprobrant: mox indiferetis vocibus pretia vacationum , anguftias ftipendii, duritiam operum , ac propriis nominibus incufant, vallum, fodas; pabuli, materix , lignorum adgeftus, Sc fi qua alia ex neceffitate, aut adverfus otium caftroruui quxrcntur. Atrocidimus veteranorum clamor o- riebatur , qui tricena aut fuora itipendia numerantes, mederetur feflis , neu mortem in iilUcm laboribus , led finem tam exercitre militix, neque inopem requiem orabant, fufire etiam qui legatam a divo Augufto pecuniam repolccrent , fauItis in Germanicum ominibus ; 8c fi vellent imperium , promptos oltentavGrc.Tum vero quafi fcelere contaminaretur , prasceps tribunali uefiluit. oppofue- runt abeunti arma , minitantes ni regrederetur. At ille moriturum potius quam fidem exueret clamitans , ferrum a latere diripuit, elatumquc deferebat in peftus, ni proximi prenfam dextram vi attinuit fent. extrema 8c conglobata inter fe parsconcio- nis, ac vix credibile di&u , quidam finguli propius incedentes, feriret, hortabantur ; 8c miles nomine Calufidius, ftri&um obtulit gladium, addito, Acutiorem efle. Sasvumid» malique moris, etiam fureu- i? C. Cork. Tacui furentibus vifum; ac fpatium fuit quo C#£r ab amicis in tabernaculum raperetur. 3$. Confultatum ibi de remedio, etenim nuntiabatur parari legatos, qui fuperiorem exercitum ad cauflam eandem traherent : deftinatum excidio Vbiorum opidum : imbutafque praeda manus, in direptionem Galliarum erupturas. Augebat metum gnarus Romanae feditionis, 8c fi omitteretur ripa» mvafurushoftis: aefiauxilia & fociiadver- fum ablcedentis legiones armarentur, civile bellum fufeipi : periculofa feveritas ; flagitiofa largitio : feu nihil militi, feu omnia concederentur, in anci- piti Relpubl. Igitur volutatis inter fe rationibus, placitum ut epiftolae nomine principis Icriberentur: miflionem dari vicena ftipendia meritis, exauCto- rari qui fenadena feci fient, ac retineri fiib vexillo, ceterorum immunes, nifi propulfiuidi hoftis: legata qua; petiverant exfolviduplicarique. 37. Senfit miles in tempus conficta, ftatimque flagitavit, miflio per tribunos maturatur : largitio dilferebatnr in hiberna cujufque. Non ablcefiere quintani unetvicefimanique , donec iildem in xdivis contraCba ex viatico amicorum ipfiulque C celaris pecunia perlolveretur.Primam ac vicefimam legiones Csecina legatus in civitatem Vbiorum reduxit, turpi agmine, cum fifei de imperatore rapti inter fignainterque aquilas veherentur. Germanicus iu- periorem ad exercitum profeCtus, fecundam 8 c tertiam decumam , & fextamdecumam legiones nihil cunCtatas lacramento adigit. Quartadecumani paulum dubitaverant. pecunia &mii£o, quamvis non flagitantibus oblata eft. 38. At in Chaucis coeptavere feditionem pree- fidium agitantes vexillarii difeordium legionum, Sc prrefenti duorum militum (upplicio paulum re- prefii funt. Iuflerat id Mennius caitvorum praefectus , bono magis exemplo, quam concefib jure. . deinde intumelcente motu prolugus repertuique , po tquam intuta; latebrae , prselidium ab audacia mutuatur : Non prxfeCtum ab iis, fed Germanicum ducem, fed Tiberium imperatorem violari finnil exterritis qui ubftiterajit, raptam vexillum ad ripam Akhalivm Lib. I. 1 $ pam vertit, 8c fi quis agmine decefliflet, pro dc- lertore fore clamitans, reduxit in hiberna turbidos Sc nihil aulbs. 39. Interca legati ab fenatu regreflum jam apud aram Vbiorum Germanicum adeunt. Dure ibi legiones prima atque vicefima, veteranique nuper milii fub vexillo hiemabant. Pavidos 8c conficientia vecordes intrat metus, venifle patrum j uflu, qui irrita facerent, qure perfeditionem expreflerant. utque mos vulgo, quamvis falfisreum fuodere,Munatium Plancum confulatu fundlum, principem legationis , auftorem fenatulconfulti inculant: Sc nodle concubia vexillum in domo Germanici litum flagitare occipiunt: concurfuque ad januam fa&o,moliuntur fores ; extra&um cubili Crefarem tradere vexillum intento mortis metu fubigunt. mox vagi pervias , obvios habuere legatos , audita confternatione ad Germanicum tendentes, ingerunt contumelias; eredem parant: Planco maxime, quem dignitas fuga impediverat, neque aliud periclitanti fubfidmm, quam callra primre lcgionis.illic ligna & aquilam amplexus , religione lefe tutabatur : ac ni aquilifer Calpurnius vim extremam ar-- cuiflet, rarum etiam inter holtes, legatus populi Romani, Romanis in caftris, languine fuo altaria deflm commaculaviflet. Luce demum, poftquani dux , & miles > 8c fa£ta nolcebantur , ingreflus ca- ftra Germanicus , perduci ad fe Plancum imperat, recipitquc in tribunal. Tum fatalem increpans rabiem, neque militum , fed defim ira relurgere , cur venerint legati aperit: ju3 legationis, atque ipflus Planci gravem 8c immeritum cafimi, fimul quantum dedecoris adierit legio , facundd miferatur. attonitaque magis > quam quieta concione, legatos prrefidio auxiliarium equitum dimittit. 40. Eo in metu arguere Germanicum omnes, quod non ad fuperiorem exercitum pergeret, ubi obloquia,8c contra rebellis auxilium.Satis fuperque raiflione 8c pecunia, Sc mollibus confultis peccatum : vel fi vilis ipfi falus,citr filium parvulum, cur gravidam conjugem , inter furentes, & omnis humani juris violatores haberct?illos faltem avo 8c Rcipubl. redderet. Diu cuu&atus, afpcrnanrem. uxorem 30 C. Cor n. TArJti uxorem, cum fe divo Augufto ortam, neque degenerem ad pericula tcitaretur , poltremo uterum ejus , & communem lilium multo cum fletu complexus , ut abiret perpulit. Incedebat muliebre Sc miferabile agmen , profuga ducis uxor parvulum finu filium gerens ; lamentantes circum amicorum conjuges quae fimul trahebantur ; nec minus trifte* qui manebant. 41. Non florentis Ccefaris, neque fuisin caftris, fed velut in urbeviita facies , gemituique ac planctus , etiam militum aures oraque adveitere. Progrediuntur contuberniis : quis ille flebilis lonus? quod tam trifte ? feminas inluitres , non centurionem ad tutelam , non militem , nihil imperatori» uxoris , aut comitatus loliti, pergere ad Treveros, 8 c extern» fidei. Pudor inde & miferatio , 8c patris Agrippx, Augufti avi memoria, focer Drufus; ipia infigni fecunditate, praeclara pudicitia: jam infans in caitris genitus, in contubernio legionum eduCtus, quem militari vocabulo Caligulam appellabant , quia plerumque ad concilianda vulgi ftu- dia eo tegmine pedum induebatur. Sed nihil xque flexit, quam invidia in Treveros, orant, obfiftunt, rediret, maneret: pars Agrippinre occurfantcs,plurimi ad Germanicum regrein , ifque ut erat recens dolore 8e ira, apud circumfufos ita coepit. 4a. Non mihi uxor, aut filius , patre & Republ. «ariores funt: fed illum quidem fiia majeftas, imperium Romanum ceteri exercitus defendent: conjugem 8c liberos meos , quos pro gloria veftra libens ad exitium offerrem , nunc procul a furentibus fummoveo, ut quidquid iftuc icelcris imminet, meo tantum {anguine pietur ; neve occifus Augufti pronepos, interfeCla Tiberii nurus , noccntiores vos faciat.quid enim per hos dies inaufum,interne- ratumve vobisPQuod nomen huic coetui dabo?mili- tes ne appellem?qui filium Imperatoris veftrivallo Sc armis circumiediftis. An cives? quibus tam pro- je< 5 la {enatus au&oritas. hoftium quoque jus , 8c facra legationis , & fas gentium rupiltis. Divus Iu— lius {‘editionem exercitus verbo uno compefcuit, Quirites vocando, qui {aeramentum ejus dctre£ta- bant. Divus Augultus vultu S* afpeCtu ACliacas legio- A K M A t 1 V M Ll B. T. 3t legiones exterruit, nos, ut nondum cofdcm, ita ex illis ortos, fi Hiipamoc Syriseve miles afpernare- tur, tamen mirum 8c indignum erat: prima nc , 8c vicefima legiones, illa fignis a Tiberio acceptis, tu tot proeliorum focia, tot pnemiis au£la , egregiam duci vcftro gratiam refertis ? hunc ego nuntium patri, lecta omnia aliis e provinciis audienti, feram? tpfius tirones, ipfiu 3 veteranos, non miflione, non pecunia fatiatos : hic tantum interfici centuriones» ejici tribunos, includi legatos: infe£la fanguine ca- ftra , flumina : meque precariam animam inter in- fenfos trahere ? 43. Cur enim primo concionis die ferrum illud quod peftori meo infigere parabam detraxiltis? 0 improvidi amici! melius 8c amantius ille qui gladium offerebat: cecidiflerc certe nondum tot flagi- tiorum exercitui meo confcius : legiffetis duccntv qui meam quidem mortem impunitam fineret, Vari tamen & trium legionum ulcifceretur. Neque enim dii finanf ut Belgarum , quamquam offerentium > decus illud & claritudo Ijt, fiubvcnilTe Romano nomini, compreffifle Germania; populos. Tua dive Augufte cxlo recepta mens , tua pater Drufe imago, tui memoria, iifilcm illis cum militibus , quos jam pudor gloria intrat, cluant hanc maculam, irafque civiles in exitium holtibusvertant. Vos quoque quorum alia nunc ora, aliape- ftora contueor, fi legatos fenatui, oblcquium Imperatori > fi mihi conjugem ac filium redditis, dil- cedite a contaftu , ac dividite turbidos, id llabile ad poenitentiam, id fidei vinculum erit. 44. Supplices ad hxc, & vera exprobrari Attentes , orabant, puniret noxios, ignolccret lapfis, 8c duceret in hollem, revocaretur conjunx , rediret lenonum alumnus, neve obfes Gallis traderetur. Reditum Agrippina; excufavit ob imminentem partum , 8c hiemem : venturum filium : cetera ipfi exfequerentur. Diicurrunt mutati, &: fcditiofim- mum quemque vinftos trahunt ad legatum legionis prima: C. Cetronium , qui indicium 8c pennas de fingulis in hunc modum exercuit. Stabant pro concione legiones diftri&is gladiis: reus in fugge- ftu per tribunum ollendebatur: fi nocentem ad- cla- C. Cork. Taciti clamaverant, praeceps datus trucidabatur. Sc dcbat eredibus miles , tanquam femet abfolveret: nec Crefar arcebat, quando nullo ipfius juflu , penes eofdem (revitia fafti & invidia erat, fecuti exemplum veterani, haud multo poft in Rhretiam mittuntur, lpecie defendenda pjovincix ob imminentis Suevos i ceterum ut avellerentur caftris, trucibus adhuc , non minus alberitate remedii , quam fccleris memoria. Centurionatum inde egit, citatus ab imperatore nomen ordinem , patriam, numerum ftipendiorum, qux ftrenue in prafiiis feci(Tct,8c cui erant donaria militaria>edebat.fi tribuni, fi legio,induftriam innocentiamque adproba- verant,retinebat ordines: ubi avaritiam,aut crudelitatem conlenfu objc£tavi(Tent, folvebatnr militia. 47. Sic compofitis prxfentibus haud minor moles Tupererat, ob fgrociam quintae, 8c unetvi- cefimx legionum, fejragefimum apud lapidem (loco Vetera nomen eft) hibernantium, nam primi fcditionem coeptaverant : atrociflimum quodque facinus horum manibus patratum : nec poena commilitonum exterriti, nec poenitentia converfi , iras retinebant. Igitur Crelar arma, clafTem, focio» demittere Rheno parat, fi imperium detre&etur j bello certaturus. 46. At Roma nondum cognito qui fuiflet exitus in Illyrico , 8 c legionum Germanicarum motu cudito, trepida civitas incufare Tibecium, quod dum patres & plebem , invalida & inermia, cunttatione fifta ludificetur, diflideat interim miles , neque duorum adolefcentium nondum adulta auctoritate comprimi queat: ireipfum, & opponere majeitatem imperatoriam debuifie , ce (Turis, ubi principem longa experientia, eundemque (e- veritatis & munificentia: fummum, vidiflent. An Augnftum fefia retate totiens in Germanias commeare potuifle i Tiberium vigentem annis federe jn fenatu verba patrum cavillantem ? fotis prolpe- £tum urbana Icrvituti: militaribus animis adhibenda tomenta ut ferre pacem velint. 47. Immotum adverfus cos Termones fixum- que Tiberio fuit, non omittere caput rerum , neque (e rcinque publicam in cafum dare. Multa quippe A NV A L ! V M L X D. I. J3| quippe 8c diverfa angebant: validior per Germaniam exercitus ; propior apud Pannoniam: ille Galliarum opibus fubnixus, hic Itali® imminens : quos igitur anteferret ? ac, ne poftpofiti contumei* lia incenderentur. At per tilios pariter adiri, ma**- jeftate falva, cui major c longinquo reverentia, firnul adolelcentibus excitlatum quedarq ad patrem rejicere rcfifientifquc Germanico, aut Druio, pofle a fe mitigari vel infringi: quod aliud fubfi- dium fi imperatorem fprevifient ? Ceterum ut jam jamque iturus legit comites, conquifivit impedimenta, adornavit naves: mox hiemem , aut negotia varie cauflatus , primo prudentes, dein vulgum, diutifiime provincias fefellit. 48. At Germanicus quamquam contra&o exercitu , $c parata in defe£tores ultione »dandum adhuc fpatiuin ratus , fi recenti exemplo fibi ipfi con- lulcrent, promittit litteras ad Cxcinam , venire fe valida manu, ac ni fuppliciura in malos pnefamans, ulurum promifeua cmde. Eas Caecina aquiliferis figniferilque, & quod maxime caltrorum fincerum erat,occulte recitat; utque cunttos infami®,ftiplos morti eximant hortatur.nam in pace cauflas 3c merita fpeftari: ubi bellum ingruat, innocentes ac noxios juxta cadere. Illi, tentatis quos idoneos rc- bantur, poftquam majorem legionum partem ia officio vident; de lententia legati rtatiuint tempus, ? ,uo foedifiimum quemque $c fcditioni promptum erro invadant. Tunc figno inter ledato irrumpunt contubernia, trucidant ignaros: nullo,nifi coniciis, nolcente quod esedis .initium, quis finis.. 49. Diverfa omnium, qu® unquam accidere, civilium annorum, facies, non proelio, non adverfis i caftrisjfcdiildem e cubilibus, quos fimul vefcentis dies, fimul quietos uox habuerat, diiccdunt in partes, ingerunt tela, clamor, vulnera, fanguis palam; cauffa in occulto : cetera fors regit: 8c quidam bonorum c®fi , pofiqtiam , intelte>fto in quos iceviretur, pefiimi quoque arma rapuerant, neque legatus, auttribunus moderator adfuit; permitia vuigo licentia atque ultio Sc latictas. Mox in- grefius -caftra Germanicus, non medicinam illud plurimis cum lacrymis, fed cladem adpellans, cre- C mari C. CoTtN. Taciti mari corpora jubet. Truces etiam tum animos cupido involat eundi in hoftcm , piaculum furoris, nec aliter pofie placari commilitonum manes, •ouam fi pectoribus impiis honefta vulnera acce- piflent. Sequitur ardorem militum Crelar > jun- .Ctoque ponte tramittit duodecim millia e legionibus , lex & viginti locias cohortes , o£to equitum alas, quarum ea fcditione intemerata modellia fuit. jo. L.Lrcti neque procul Germani agitabant, dum juftitio cbamifium Auguftum , poft dilcordiis attinemur . At Romanus agmine propere filvara Cxfiam, limitemque a Tiberio coeptum foindit: caftra in limite locat: frontem ac tergum vallo; latera , concxdibus munitus. Inde faltus oblcuros permeat, confultatque ex duobus itineribus, breve $c {blitum lequatur; an impeditius 8c intentatum, •coque hoftibus incautum. Dclc£Va longiore via, cetera adcelerantur. etenim attulerant exploratores, feftatn eam Germanis nodtem , acfolcnnibus epulis ludicram. Cxcina cum expeditis cohortibus praeire , 8t obilautiafilvarum amoliri jubetur : legiones modico intervallo iequuntur. Iuvit nox fidcribusinluftris. ventumque ad vicos Mariorum, & circumdata ftationes, ftratis etiam tum per cubilia, propterque menfas , nullo metu, non ante- pofitis vigiliis, adeo cunft.i incuria disjeCta erant: «eque belli timor; ac ne pax quidem, nifi languida 6c {oluta inter temulentos. fi. Cxlar avidas legiones, quo latior populatio foret, quatuor in cuneos difpertit: quinquaginta millium lpatium ferro flanimifque pervallat: non fexus, non xtas milerationem attulit ; profana fimul 8c lacra, & celeberrimum iliis gentibus templum , quod Tanfana: vocabant, {olo xquantur. line vulnere milites, qui feinilomnos, inermes, aut palantis ceciderant. Excivit ea exdes Bru&eros, Tubantes,'Vfipctes, laltufque , per quos exercitui regreflus, infedere: quod gnarum duci, incclTit- preemium, fed ut me perfidia exfolvam: fimul genti Germanorum idoneus conciliator , fi pa-niten- tiam quam perniciem maluerit. Pro juventa St errore filii veniam precor : filiam necefiitate huc adductam fateor, tuum erit confuitare, utrum praevaleat , quod ex Arminio concepit, an quod ex me genita eft. Cxfar clementi refponfo , liberis pro- pinqnifque ejus incolumitatem , ipfi fedem vetere in provincia pollicetur. Exercitum reduxit, »o- menque Imperatoris auftore Tiberio accepit. Arminii uxor virilis fiexus ftirpem edidit; educatus Ravenna: puer quo mox ludibrio confliftatus fit, in tempore memorabo. 59. Fama dediti benigneqtie excepti Segeftis vulgata, utquibulquc bellum invitis aut cupientibus erat, lpe vel dolore accipitur. Arminium fiu- per infitam violentiam , rapta uxor , fubjeClus fer- vitio uxoris uterus, vecordem agebant: volitabat- que per Cherulcos, arma in Segeftem,arma in Cx- (arem pdfcens. neque probris temperabat, egregium A N N A L, I V M L I U. I. 39 gium patrem ! magnutn Imperatorem 1 fortenr exercitum ! quorum tot manus unam mulierculam avexerint. Sibi tres legiones,totidem legatos pro- cubuifle. Non enim fe proditione neque adverfus feminas gravidas, fed palam adverfus armatos bellum tractare, cerni adhuc Germanorum in lucis fignu Romana , qurc diis patriis fufpenderit. coleret Segcftes viftam ripam ; redderet filio facerdo- tium : hominem Germanos nunquam fatis cxcufa- turos, quod, inter Albim 8c Rhenum virgas, 8c le- cures Sc togam viderint, aliis gentibus, ignorantia imperii Romani, inexperta cfTe lupplicia, nelcia tributa: qux quando exuerint,inritulque difcefreric ille inter numina dicatus Augullus , ille delcftus Tiberius, ne imperitum adolefcentulum , ne fedi- tiofum exercitum pavefeerent. Si patriam , parentes , antiqua mallent, quam dominos , Sc colonias novas; Arminium potius glorix ac libertatis, quam Segeftem flagitiofx fervitutis ducem fequerentur. 5o Conciti per hxc non modo Cherufci, fed conterminx gentes: tra£tulquc in partisInguio- merus Arminii patruus > veteri apud Romanos auctoritate. unde major Caelavi metus : 8c ne bellum mole una ingrueret,Caecinam cum quadraginta cohortibus Romanis, diftrahendo holci» per Bructeros ad flumen Amiflam mittit, equitem Pedoprx- feftus finibus Frifiorum ducit, ipfe impofitas navibus quatuor legiones per lacus vexit: fimulque pedes, eques, clafiis, apud prxdiffcum amnem con- venfire. Chauci cum auxilia pollicerentur, in commilitium adfeiti funt. Bructerosfuaurentis, expedita cum manu L. Stertinius, miflu Germanici fudit; interque exdem 8c prxdam reperit unde- vicefimx legionis aquilam cum Varo amiflam. Duftum inde agmen ad ultimos Bructerorum : quantumque Amiflam Luppiam amnes intervallatum : haud procul Teutoburgienfi faltw , in quo reliquix Vari legionumque inlcpultx dicebantur. 6 i. Igitur cupido Cxfarem invadit folvendi fupreina militibus, ducique, permoto ad miferatio- nem otnm qui aderat exercitu , ob propinquos, amicos , denique ob cafus bellorum, 8c fortem hominum. prxmilfo Cicina ut occulta ialtuum feru- C + taretur, 4-5 C. Cor m. Taciti taretur , pontefquc 8c aggeres humido paludum Se fallacibus campis imponerer, incedunt moeftoa, locos , vifuque ac memoria deformes. Prima Vari ealtra lato ambitu, Sc dimcnfis principiis, trium legionum manus oftentabant: dein femiruto vallo, humili fofla, accifx jam reliquise confedifle intelli- rgebantur: medio campi albentia offa , ut fugerant, ut reftiterant, disje&a vel aggerata: adjacebant fragmina telorum,equorumque artus,fimul truncis arborum antefixa ova ; lucis propinquis barbara ara, apud quas tribunos, ac primorum ordinum centuriones maflaverant. Sc cladis ejus fuperftites pugnam aut vincula elapfi , referebant, hic cecidiffe legatos; illic raptas aquilas : primum ubi vulnus 'Varo adaShim, ubi infelici dextra,8c filo itflu mortem invenerit; quo tribunali condonatus Armenius. quot patibula captivis , qute fcrobes $ utquc fignis Sc aquilis per fupcrbiam inluferit. 6i. Igitur Romanus qui aderat exercitus , fertum poft cladis annum , trium legionum offa, nullo nofcente alienas reliquias an fuornm humo te- g eret, omnes ut conjunctos, ut confanguineos, aura in hoftero ira, mcefH fimul Sc infenfi condebant. Primum extruendo tumulo cefipitem Cxfar pofuit, gratiflimo munere in defundtos, Sc prsefen- tibus doloris focius. Quod Tiberio haud probatum , fieu cunfta Germanici in deterius traher.tij five exercitum imagine cariorum infepultorumque tardatum ad proelia, 8c formidolofiorem hofiium credebat: neque imperatorem , auguratu Sc vetu- itifiimis eserimoniis prteditum , attrettare feralia 4fcbuiflc. i?3. Sed Germanicus cedentem in avia Arminium fecutus , ubi primum copia fuit, evehi equites, campumquc quem hoftis infederit, eripi jubet. Arminius colligi luos, Sc propinquare filvis monitos venit repente : mox fignum prorumpendi dedit iis , quos per iultus occultaverat. Tunc nova acie turbatus eques., miffseque liibfidiarise cohortes, Sc fugientium agmine impulfie auxerant confternatio- nem ; trudebanturque in paludem gnaram vincentibus , iniquam nefeiis , m C-.efar 'produflas legiones infiruxiffet: inde hoftibus terror, fiducia mili- Ansalivm Lib. I. 4 1 ti : Sc manibus «quis abfccflum. Moxreduftoad AmIliam exercitu > legiones clafle , ut advexerat, ' rcportat:pars equitum litoreOccani petereRhenum jufla : Caecina qui liium militem ducebat monitus, quamquam notis itineribus regrederetur , Pontes longos quam maturrime fuperaro. Anguftus is trames , vallas inter paludes , 8c quondam a L. Domitio aggeratus : cetera liniola , tenacia gravi coeno , aut rivis incerta erant, circum filvre paula- tim adclives : quas tum Arminius implevit, compendiis viarum , 8c cito agmine , onuftum larcinis •armifquc militem cum anteveniflet. Coecina: dubitanti quonam modo ruptos vetuilate pontes reponeret , fimulque propulfarct hollern , caftvame- tari in loco placuit j ut opus , & alii proelium inciperent. 64. Barbari perfringere ftationes, feque inferre munitoribus nili, lacelTunt, circumgrediuntur, oc- curfant: miioetur operantium bcllantiumquc clamor : Sc cun£la pariter Romanis adverla; locus fcligine prohuida, idem ad gradum inflabilis, procedentibus lubricus; corpora gravia loricis ; neque librare pila inter undas poterant. Contra Cheru- fcis fueta apud paludes prcelia ; procera membra; hallse ingentes ad vulnera facienda , quamvis procul. nox demum inclinantis tum legiones adverfae pugnas exemit. Germani ob profpera indefefii, ne tum qtsidem liimpta quiete, quantum aquarum cir- cumfurgentibus jugis oritur , vertere m lubjcifta: merfaque humo , Sc obruto quod effeftum operis, duplicatus militi labor. Quadragefiumm id ftipen- dium Cascina parendi aut imperitandi habebat: fe- cluidarum am&iguarumque rertitn (ciens, eoque interritus. Igitur futura volvens, non aliud repperit, quam u: hoftem filvis coerceret, donec faucii, quantumque gravioris agminis , anteirent, nam medio montium fc paludum porrigebatur planities , quae tenuem aciem pateretur. Deliguntur legiones. quinta dextro Uteri; unctvicefima in Ise- rum; primani ducendum id agmen ; vicedmanus adverfum fecuturos. Nox per diverfa inquies : cum barbari fe- ftfc epulis } i;ew cantu > aut truci fonore fubjefta C s vai- 4* C. Corn. Taciti /allium ac rclultantis faltus complerent; apud Romanos invalidi ignes , interrupta voces, atque ipfi paflim adjacerent vallo, oberrarent tentoriis, in- * iomnes magis quam pervigiles, ducemque terruit dira quies, nam Quinftilium Varum ianguine oblitum , 8c paludibus cmerfum , cernere Sc audire vitiis eft vehit vocantem, non tamen oblecutus, 8c manum intendentis reppulifle. Coepta luce miflas in latera legiones metu , an contumacia, locum de- leruSrc; capto propere campo, humentia ultra.Nc- aue.tamen Arminius, quanquam libero incuriu, ftatim prorupit; led ut hselerc cosno foflllque im-, pedimenta, turbati circum milites; incertus Tignorum ordo; utque tali in tempore, fibi quifque properus, Sc lentis adverfum imperia aures; irrumpere German<03 jubet, clamitans, En Varus, Sc eodem iterum fato vift-.e legiones! Simul hicc, 8c cum de- le&is icindit agmen, equifque maxime vulnera ingerit : illi {anguine luo Sc lubrico paludum lapfiui- tes, excufiis refteribus, disjicere obvios,proterere jacentes. plurimus circa aquilas labor, qux neque adverfum ferri ingruentia tela, neque figi liniola humo poterant. Csecinadum luftcutat aciem» luffoflo equo delapfus circumveniebatur, ni prima legio fefe oppofiiiuet. juvit hoftium aviditas,omilia crede praedam le&antium : enifxque legiones, vefperafcente dic, in aperta Sc folida. neque is mi- ieriarum finis, ftruendum vallum , petendus agger; amifia magna ex parte, per qux egeritur humus, aut exciditur celpes : non tentoria manipulis , non fomenta fuueiis : inferios cceno aut cruorc cibos dividentes, funeftas tenebras, Sc tot hominum millibus unumjamreliquum diem lamentabantur. 66. Forte equus abruptis vinculis vagus , & clamore territus, quofdam occurrentium obturbavit. tanta inde confternatio, inrupiflc Germanos credentium , ut cun&i ruerent ad portas , quarum Decumana maxime petebatur, avcrla hofti, Sc fugientibus tutior. Catcina comperto vanam e fle formidinem , cum tamen neque aufroritate, neque • precibus , ne mauu quidem obfiftere , aut retinere militem quiret; proje&us in limine poftx, mileva- tionc demum, quia per corpus legati eundum erat, clau- Anshivm Lid. I. 45 claufit viam: fimul tribuni & centuriones falfuin pavorem docuerunt. 67, Tunc contra&os in principia , juflofque diftacum filenrio accipere, temporis ac necefii- tatis monet: Vnam in armis falutcm , fed ea con- filio temperanda \ manenduroque intra vallum, donec expugnandi holtes fpc , propius fuccederent: mox undique erumpendum, illa eruptione ad Rhenum perveniri, quod fi fugerent, pluris filvas, profundas magis paludes , f.evitiam hoftium lupcrefie: at vidforibus oecus , gloriam, quse domi cara, quse incaftrishonefta, memorat: reticuit de adverfis. Equos dehinc, orfus a luis, legatorum tribunorum- que nulla ambitione, fortifmno cuique bellatori tradit, ut hi, mox pedes, in hoftem invaderent. 68. Haud minus inquies Germanus fpe, cupi- armis modo Sc equis ad bellum fumptis, propria pecunia militem juvit, ut- que cladis memoriam etiam comitate leniret, circumire faucios; fa&a fingulorum extollere; vulnera iirtuens , alium fpe , alium gloria, cunttos alloquio 8c cura, fibique Se proelio firmabat. 7i. Decreta eo anno triumphalia infignia A. Cxcin* , L. Apronio , C. Silio , ob res cum Germanico geftas. Nomen patris patrice Tiberius a populo faspius ingeftum , repudiavit: neque in a&a Tua jurari, quamquam cenfente fenatu , permifit: cun-fta mortalium incerta, quantoque plus adeptus foret, tanto fe magis in lubrico dictans, non tamen ideo faciebat fidem civilis animi, nam legem ma- jeftatis reduxerat; cui nomen apud veteres, idem, fed alia in judicium veniebant: fi quis proditione exercitum , aut plebem feditionibus, denique male gcfta Rep. majeftatcm populi Romani minuiffet; facia arguebantur , difta impune erant. Primus Auguftus cognitionem de famofislifTellisfjiccie legis ejus rraiftavit, commotus Caflii Severi libidi— ne, qua viros feminafquc inluftres procacibus feri- ptis diffamaverat, mox Tiberius,confultantc Pompejo Macro prxtore , an judicia inajeftatis redderentur? exercendas leges cfTe rcfpondit. Hunc quoque afpcravfre carmina, incertis du&oribus vulgata, in fxvitiamfuperbiamque ejus, 8c difeor- dem cum matre animum. 73. Haud pigebit referre in Falanio, 8c Rubrio , modicis equitibus Romanis , prcctentata crimina: ut , quibus initiis , quanta Tiberii arte, graviflimum exitium irrepferit, dein repreffuin fit, poftrenie arlerit, cunftaque corripuerit noscatur. 45 C. CoitM. Taciti catur. Falam o obiiciebat accufator» quod inter cultores Augufti, qui per omnes domos in modum collegiorum habebantur, Caffiuni quondam mimum corpore infamem adiciviflet: quodque venditis hortis, 'latuam Augufti fimul mancipaflet. Rubrio crimini dabatur , violatum perjurio nomen Augufti. Qu/c ubi Tiberio notuere, fcripfit confu- libus ; Non icieo decretum patri liio/crelum , ut in perniciem civium is honor verteretur . Caffium hiftrionem iblitum inter alios ejufdem artis iuter- efie ludis , quos mater iuu in memoriam Augufti lacraifet. Nec contra religiones fieri, quod effigies ejus, ut alia numinum fimulacra venditionibus hortorum 8c domuum accedant. Iusjurandum perinde leftimanduin , quam fi lovem fefelliilet. deorum injurias diis curis. 74. Ncc multo poft Granium Marcellum pris- torem Bithyniis Quceftor ipfius Crepio Crifpi- mis majeftatis poftulavit , fubfcribente Romano Hifpone. qui formam vitis iniit, quam polt- ca celebrem miferix temporum, Sc audaciis hominum fecerunt, nam egens , ignotus , inquies, dum occultis libellis Itevitiae principis adrepit, mox cla- riffimo cuique periculum faceilit; potentiam apud unum , odium apud omnes adeptus , dedit exemplum , quod fecuti, ex pauperibus divites, ex contemptis metuendi, perniciem aliis , ac poftremum fibi invenSre. Sed Marcellum infimulabat, fmiltros de Tiberio lermoncs habuifle. inevitabile crimen cum ex moribus principis foediffima quisque deligeret accufator, objcftaretque reo. nam quia vera erant, etiam di£la credebantur. Addidit Hifpo, flatuum Marcelli altius quam Cicfarum fitum : & alia in ftatua, amputato capite Augufti, effigiem Tiberii inditam.ad quod exarfit adeo, ut rupta taciturnitate •proclamaret , le quoque in ea caufTa laturum fententiam palam 8c juratum , quo ceteris eadem neceffitas fieret. Manebant etiam tum ve- ftigia morientis libertatis. Igitur Cn. Pifo , Quo, inquit, loco cenfebis Crefar? fi primus , habebo quod iequar : fi poft omnes , vereor ne imprudens difTentiam. permotus his , quantoque incautius efferbuerat , posnitenua patiens, tulit abfoivi reum 4 £ tr 82 fi55 .5*1 & 1* 5'« »-Vfc 55 **■ • j A N N A X, I V M L T B. I. 47 ll% | criminibus majeftatis.de pecuniis repetundis ad re- ciperatorcs itum eft. b* 7f. Nec patrum cognitionibus lutiatus, judiciis ‘pai. adfi deba t in cornu tribunalis, ne prae torem curuli tfl, depelleret; multaque eo coram, adverfus ambitum 1003 & potentium preces conftituta. fed dum veritati oet confulitur, libertas corrumpebatur. Inter quae Pius Eo Aurelius fenator,qucftus mole publicx viie,du£tu- iiB | que aquarum , labefactas cedis fuas, auxilium pa- e- tnim invocabat , reftftentibus orarii prxtoribus at fiibvenk Cxiur : pretiumque sedium Aurelio triti. buit, erogando: per honefta pecunia: cupiens: quam go£n virtutem diu retinuit, cum ceteras exueret. Prone* pertio Celeri prsetorio, veniam ordinis ob pauper- .i®. tatem petenti, decies feftertium largitus eft , latis comperto paternas ei anguftias e fle. tentantis ca- -j. dem alios, probare cauflam fenatui jitifit, cupidine feveritatis in his etiam qua? rite faceret, acerbus, unde ceteri fi lentium 8c paupertatem confefiioni ; & beneficio prsepofufire. . 76. Eodem anno continuis imbribus auftusTi- I beris plana urbis ftagnaverat: relabentcm lecuta eft aedificiorum 8c hominum ftrages. Igitur cen- i luit Afinius Gallus, ut libri Sibyllini adirentur. re- , nuit Tiberius perinde divina humanaque obtegeus. Sed remedium coercendi fluminis Atejo Capito- . ni, & L. Arruntio mandatum. Achaiam ac Macedoniam onera dcprccantis , levari in praeiens pro- confulari imperia, tradique Cseiari placuit. Eden- dis gladiatoribus quos Germanici fratris ac iuo nomine obtulerat, Drufus prxlcdit, quamquam vili fanguinc nimis gaudens : quod vulgus fonnidolo- fum , &c pater arguifte dicebatur, cur abftiuuerit ipe&aculo ipfe, varie trahebant: alii trrdio coetus, quidam triftitia ingenii, & metu comparationis, quia Auguftus comiter interfuiflet. Non crediderim ad oftentandam fixvitiam , movendalque populi oftenfiones, conceflam lilio materiem: quamquam id quoque dictum eft. 77 * At Theatri licentia proximo priore anno coepta, gravius tum erupit,occifis non modo e ple— . be, fed militibus & centurione, vulnerato tribuno praetoriae cohortis, dum probra in magiiluitus tx diflen- 48 C. Corn. T a c i f f diflcntionem vulgi prohibent. Aftum de ea lecfttia* nc apud patres,dicebanturque fcntentue,ut praetori-» bus jus virgarum in hiitriones etiet,interccfiirHa- terius Agrippa tribunus plebei, incrcpitufque eft Atinii Galli oratione, tilente Tiberio, qui ea fmiu» Iaera libertatis lenatui praebebat, valuit tamen in- terceflio , quia divus Auguftus immunes verberum hiftriones quondam refponderat, neque fas Tiberio infringere di&a ejus. Dc modo lucaris, Sc ad- verfus laleiviam fautorum , multa decernuntur; ex quis maxime infignia: Ne domos Pantomimorum fenator introiret: ne egredientis in publicum equites Romani cingerent: aut alibi quam in theatro fpcdarentur: Se fpeftantium immodeftiam extilio multandi poteftas praetoribus fieret. 78. Templum ut in colonia Tarraconcnfi ftruc- retur Augufto , petentibus Hifpanis permitium* datumque in omnes provincias exemplum. Cente- fimain rerum venalium poft bella civilia inftitutam deprecantc populo , edixit Tiberius militare tera- rium eo lubtidio niti: fimul imparem-oncri Remp, niti vicetimo -militis anno veterani dimitterentur, ita proximaifeditionis male confulta quibus fcxdc- cim ftipendiorum finem exprefferant, abolita iu pofterum. 79. Adum deinde in {enatu ab Arruntio & Atejo , an ob moderandas Tiberis exundationes veite- rentur flumina & lacus, per quos augefeit. Audi* tteque municipiorum Sc coloniarum legationes; orantibus Florentinis , nc Clanis folito alveo d?r motus in amticm Arnum transferretur, idque ipfis perniciem adferret. Congruentia his 'Interamnar tes ditieruSrc; puflfum ituros fcecundiflimos Italisc campos fi amnis Nar (id enim parabatur) in rivos didudus (uperftagnaviflet. Nec Reatini filebant, Velinum lacum , qua in Narem effunditur, obii rui recufantes ; quippe in adjacentia erupturum, optu- me rebus mortalium conluluifle naturam , quae fu a ora fluminibus , fuos curfus , utqne originem , ita fines dederit, {pedandas etiam religiones iocio- rum , qui facra, Sc lucos Sc aras patriis amnibus dicaverint. quin iptiim Tiberim nolle proriiis accolis fluviis orbatum minore gloria, fluere. Seu preces colo- _ A « n A l iv m Lia. II. 49 coloniarum, feu difficultas operum,(ive fuperftitio, valuit ut in fententiam Piionis concederetur , qui nil mutandum ceniiierat. 80. Prorogatur Poppteo Sabino provincia Moe- fia, additis Achaia & Macedonia. Id quoque m o* ru m Tibe r ii fuit ^continuare imp eria, ac plerofque ad finem vlt^In liidem' exercitibus,aut jurTTdi&io- nibus habere. Caudis varix traduntur: aliitxdio novjc curse , icmcl placita pro reternis fervavifle: quidam invidia, ne plures fruerentur. funt qui exi- ftiment ut callidum ejus ingenium , ita anxium judicium. neque enim eminentis virtutes fedlabatur, & rurfum vitia oderat : ex optimis periculum fibi, a peffimis dedecus publicum metuebat, qua hecfita- tione poftremo eo prove&us eft , ut mandaverit quibuklam provincias , quos egredi urbe non erat paflurus. 81. De comitiis confularibus qu* tum primum illo principe, ac deinceps fuere, vix quidquam firmare aufim , adeo diverfa non modo apud aufto- res , fed in ipfius orationibus reperiuntur. Modo fubtra£lis candidatorum nominibus , originem cu- jufque, 8 z vitam , 8c flipendia defcripfit, ut qui forent intelligeretur : aliquando ea quoque fignifica- tione fubtra£la, candidatos hortatus, ne ambitu comitia turbarent, fuam ad id curam pollicitus eft: plerumque cos tantum apud fe profeflos differuit quorum nomina confulibus edidiflet; poffe 8c alios profiteri, fi gratis;, aut meritis confidcrcnt.fpecio- fa verbis, re inania aut fubdola: quantoque majore libertatis imagine tegebantur, tanto eruptura ad infcnfms ferv itium. ___ BREVIARIVM LIB. II. X/T Otus aliqui in Oriente. Ventites 'Parthorum rex 1 folio dr filo fuo ab Artabano pellitur ; & ad Armenios profugus y ab his in regnum accipitur. eodem mox demovetur a Silano ‘Prajide SyrtXj oh metum Artabani minas. At Tiberius , Jpecie moti Orientis-, Germanicum a legionibus fuetts abfirahit. cui paret iUe , fed lente. 'Prius enim Germaniam ingredi - tur, & fabricata ingenti clajfe y exercitum Oceano ad dmfumflmtn Viliit, Illic Angrivarii ducepop»- D latnt C. C o r w, Taciti latur fiernit. mox Chcrufcos & Arminium ingenti pialio "vincit, mttltumqne gloria fartum > nifi in n- grejfu fortuita clades eam obliteraffit. Navium enim hominumque maximam p artem in Oceane antift, vi tempefiatis > c“ imperitia ejus maris. Interea Roma vtr nebilis Libo Drttfus fiudii rerum novarum defer* tur. ac er.fatur in Senatu , c-r 1 parte aliqua convinci- tur. Ttbirium infenfum expertus, (j' -venia nuUafpc, gladio incubuit. M. Ifcrtali preces ( nfos is Horten- jfi) in manifefia paupertate, fpr.ta d ‘Principe. Clemens Pofitmi Agrippa frvtes, domino intcrfeSlo ,ftitiem nomen ejus menti, ur. res Retndnas turbat.oc- eultc confiios & adjutores multos habet.opera tanti n C>* ingenio Salhfiii Crijpifine motu capitur , Romam perducitur. Sub id tempus Germanicus de Cat - iis, Qherufcis, alit fque gentibus triumphat. Irchel.ms Cappadocttm rex in urbem accitus, & indigne habitus fato moritur. Regnum ejus in provinciam reda- €l.tm. GermanicoOriens fcrmijjus , cim ntajorc , quoquo adiffet, imperio Cr.. Pifoni Syria, cum occultis (ut creditur ) in Germanicum mandatis. Drufus in lUyri- eum it y dux contra Germanos, qui tamen inter fe difi ci-rdcs, otium j-rfeuritatem Romanis fecere. he- rttfiei duce Arminio>petentem tantes , ut ferme ad nova imperia. Mox fubit pudor , degeneravifle Parthos , petitum alio ex orbe regem hoftium artibus inferum: jam inter provincias Romanas folium Arfacidarum haberi dari- que. Vbi illam gloriam trucidantium Craflum, exturbantium Antonium ; fi mancipium Cedaris, tot per annos fervitutem pcrpeffiim,Parthis imperitet? Accendebat dedignantes Sc ipfc , diverfus a majorum inftitutis , raro venatu > legni equorum cura; ? |Uotiens per urbes incederet, lefrica geftamine, aftuque erga patrias epulas, inridebantur Sc Graci comites ac viliffima utenfilium antilo claufa: fed prompti aditus, obvia comitas, ignota Parthis virtutes, nova vitia ; 8c quia ipforum moribus aliena perinde odium pravis 8c honeftis. 3. Igitur Artabanus Arfacidarum £ fanguinc apud Dahas adultus excitur , primoque eongrefc D % fa fl C. C O R H. T A C ! T ! iit fufus reparat vires, rcj*noquc potitur. Viflo Vononi perfugium Armcma fuit, vacua tunc, in- terque Parthorum & Romanas opes infida, ob fce- lus Antonii, qui Artavafden regem Armeniorum jpccie amicitiae inleftum , dein catenis oneratum, poitremo interfecerat. Ejus filius Artaxias memoria patris nobis infenfus , Arfacidarum vi feque regnumque tutatus elt. occifo Artaxia per dolum propinquorum, datus a Ctelare Armeniis Tigranes, deduftufque in regnum a Tiberio Nerone. Nec Tigrani diuturnum imperium fuit, neque liberis ejus , quamquam fociatis more externo in matrimonium regnumque . Dein julTu Augufti impolitus Artavafdos, 6c non fine clade noitra de- jeftus. 4. Tum C. Cazftr componenda Armenia; deligitur. Is Ariobarzanem origine Medum , ob infi- gnem corporis formam, & prccclarum animum, volentibus Armeniis praefecit. Ariobarzane morte fortuita abfumpto, fiirpem ejus haud toleravere: tentatoque femina imperio, cui nomen Erato, ca- que brevi pullaj incerti folutique, 8c magis fine domino , quam in libertate ; profugum Vononem in regnum accipiunt. Sed ubi minitari Artabanus, 8c parum fiibfidii in Armeniis , vel fi noltra vi defenderetur , bellum adreriiis Parthos liimendum cratj reflor Syria Creticus Silanus excitum cuitodia circumdat, manente luxu 8c regio nomine, quod ludibrium ut effugere agitaverit Vonones , in loco reddemus. y. Ceterum Tiberio haud ingratum accidit turbari res Orientis, ut ea fpecie Germanicum fuetis legionibus abftraherct; novifquc provinciis impolitum , dolo fimul 8c cafibus objeflaret. At ille quanto acriora in eum ftudia militum, 8c averfa patrui voluntas celeranda viflorise intentior, tra- ftare proeliorum vias, & qua fibi tertium jam annum belligeranti fieva vel prolpera evcniflent.fun- di Germanos, acie &c juftis locis: juvari filvis, paludibus, brevi xftate & pramatura hieme : fuum militem haud perinde vulneribus, quam {patiis itinerum , damno armorum adfici: fefias Gallias mi- uiitrandis equis: longum impedimentorum agmen, oppor- ‘fi » 1 , iit Srs ai »at M» M& oca e» ■jrrr »,«■ otio tat is Xii siti i «a BW jirili! ai? ** 's? ** •:*. t. A S N A t ! V M L I fi. 1 T. opportunum ad infidias, defcnfantibus iniquum, at fi mare intretur , promptam ipfis poftcflionetn, Sc hoftibus ignotam; fimul bellum maturius incipi,Ic- gionefque 8c commeatus pariter vehi; integrum equitem , ^cquolque , per ora 8c alveos fluminum media in Germania fore. 6. Igitur huc intendit: miflisad cenfus Gallia- fum, P. Vitellio Sc Cantio ; Silius, 8c Antejus, 8c Cacina fabricandae clalli prxponuntur. Mille naves fufficerc vifx , propcratxque : alite breves, an- gufta puppi proraque , 8c lato utero , quo facilius fluftus tolerarent: quadam piante carinis , ut fine noxa fiderent: plures appolitis utrimque gubernaculis , converfo ut repente remigio , hinc vel illinc adpellerent. mult* pontibus ftratae fiiper quas tormenta veherentur , fimul apta ferendis equis, aut commeatui, velis habiles, cita remis, augebantur alacritate militum in Ipeciem ac terrorem. Inliila Batavorum in quam convenirent prsedidta , ob faciles adpulfus, accipiendifque copiis , Sc tranfmit- tendum ad bellum opportuna. Nam Rhenus uno alveo continuus, aut modicas infulas circumveniens, apud principium agri Batavi velut in duos amnes dividitur : fervatque nomen , 8c violentiam curfus , qua Germaniam prxvehitur, donec Oceano mifccatur; ad Gallicam ripam latior Sc placidior adfluens verfo cognomento Vahalem accolx dicunt : mox id quoque vocabulum mutat Mofa (lumine , ejulque immenfo ore eundem in Oceanum effunditur. 7. Sed Cxfar, dum adiguntur naves , Silium legatum cum expedita manu inruptionem in Cattos facere jubet: ipfe, audito caftellum Luppix (lumini adpofitum oblideri, fex legiones eo duxit. Neque Silio ob fubitos imbres aliud aftum , quam ut modicam prxdain, Sc Arpi principis Cattorum conjugem nliamque raperet: neque Calari copiam pugnx obfeflores fecere , ad famam adventus ejus dilapfi. Tumulum tamen nuper Varianis legionibus ftru&um , 8c veterem aram Dvufo litam disjecerant. reftituit aram ; honoriqtic patris princeps iple cum legionibus decucurrit : tumulum iterare haud vifiuu. Sc cuntta inter caftellum, A- D 3 iifo- 54- C. Cor. n. Taciti Jifnnem , ac Rhenum, novis limitibus, aggeribufc que permunita. 8- iarnjuc claflis advenerat cum prrcmiflo commeatu »diftributis in legiones ac focios navibus, fodam cui Drufianac nomen , ingreflus , precatui qucDrufiun patrem, ut Te eadem aufum, libens placatufquc exemplo ac memoria conliliomm atque operum juvaret^ lacus inde, 8c Oceanum ufquc ad Ambiam flumen , fecunda navigatione pervehitur: ciaffis Amifia relifta, laevo amne; erratumque in eo, quod non fubvexit: tranlpofuit militem dextras in terras iturum, ita plures dies efficiendis pontibus abfumpei. Et eques quidem ac legiones prima aettuaria , nondum aderelcentc unda ; intrepidi tranfiere: poftrcmum auxiliorum agmen , Ba- tavique in parte ea, dum inlultant aquis, arteinque nandi oftentant. turbati,8c quidam haufli funt. Metanti caftra Casfari Angrivariorum defectio a tergo nuntiatur, miflus illico Stertinius cum equite , & armatura levi, igne & caedibus perfidiam ul- tus cft. 9. Flumen Vifurgis Romanos Chendcofque interfluebat, ejus in ripa cum ceteris primoribus Arminius adftitit, quscfitoque an Caelar venilTet? poftquam ad e fle refponfum eft; ut liceret cum fratre conloqui oravit. Erat is in exercitu cognomento Flavius, infignis fide, 8c amiflo per vulnus oculo paucis ante annis, duce Tiberio, tum permiflum, progreflulque lalutatur ab Arminio qui amotis fti- patoribus ut fagittarii no lira pro ripa dilpofiti abscederent , poftulat, & poftquam aigrefli, unde ea deformitas oris? interrogat fratrem, illo locum, 8c proelium referente; quodnam praemium rccepiflet? exquirit. Flavius aufta ftipenciia, torquem, 8c coronam , aliaque militaria dona memorat, inridentc Arminio vilia iervitii pretia. 10. F.xin diverfi ordiuntur : hic magnitudinem Romanam , opes Csefaris , 8c vi£ris graves pcenas: in deditionem venienti paratam clementiam ; nc- ? uc conjugem & filium ejus hoftiliter haberi. Ille as patrite, Ubertatem avitam , penetralis Germania: deos, matrem precum (ociam ; ne propinquorum , & adfiniuin , denique gentis fuse defer-tor & pro- -* J'f'6* St 18 g JJ-Sd 12 § 8 tvra.ft-1 «Si* *U a .!HV A n n A l. i v m Lio. II. yp proditor , quam imperator e fle mallet. Paulatint inde ad jurgia prolapfi , quo minus pugnam conle- rvrcnt, ne flumine quidem intcrjc&o cohibebantur: ni Stertinius adeurrens, plenum irse, armaque & equum pofcentem Flavium attinuiflet. cernebatur contra minitabundus Arminius, proeliumque denuntians, nam pleraque Latino Termone interja- ciebat, ut qui Romanis in caftris du&or popularium meruiflet. ii. Poflcro die Germanorum acies trans .Vi- furgim ftetit. Cxfar , nifi pontibus prafldiifque impofltis > dare in dilcrimen legiones haud imperatorium ratus equitem vado tramittit. prxfufire Stertinius, & e numero primipilarium ALmilius, di- ftantibus locis invetti, ut hoftem diducerent, qua celerrimus amnis, Cariovalda dux Batavorum erupit ; cum Cherulci fugam flmulantcs in planitiem lalcibus circumjectam traxere : dein coorti, Sc undique effufi trudunt adverfos , inflant cedentibus, colleClofque in orbem, pars congredi,quidam eminus proturbant. Cariovalda diu fuftentata hoftiutn lievitia, hortatus Tuos ut ingruentes catervas globo frangerent; atque ipfe in denfiflimos inrumpens, congeftis telis Sc fu fio flo equo labitur, ac multi nobilium circa; ceteros vis fua, aut equites cum Stertinio ^Emilioquc fubvenieutes, periculo excm&rc. n. Caflar tranlgrcflus Vilurgim indicio per- fugse cognofcit, dcTeCtum ab Arminio locum pu- gnx: conveniflc Sc alias nationes in filvam Herculi Iaeram, ufurofque noClurnam caftrorum oppugnationem. habita indici fides , & cernebantur ignes; fuggreflique propius {peculatores, audiri fremitum equorum , immenfiquc Sc inconditi agminis murmur, attulfirc. Igitur propinquo furninx rei dilcri^- mine, explorandos militum animos ratus, quoixim id modo incorruptum foret fecum agkabat. Tribunos & centuriones laeta fiepius quam comperta nuntiare; libertorum fervilia ingenia; amicis inefle adulationem : fi concio vocetur, illic quoque, quas pauci incipiant,reliquos adflrcpere.peniuis nofccn- das mentes, cum fccrcti Sc inculloditi, inter militaris cibos, fpem aut metum proferrent. i$. Nottc ccepta egreflus augurali,per occulta Sc yS C, Corn. Taciti vigilibus ignara, comite uno , contettus humeros ferina pelle , adit caftrorum vias , adfiftit tabernaculis, truiturque fama fui: cum hic nobilitatem ducis, decorem alius, plurimi patientiam, comitatem, per leria, per jocos eundem animum , laudibus ferrent : reddendamque gratiam in acie faterentur; fimul perfidos & ruptores pacis , ultione 8c glorias ma£tando$. Inter quae unus hoftium Latina linguas fciens, afto ad vallum equo, voce magna,conjuges, 8c agros , &c ftipendii indies, donec bellaretur , leftertios centenos , fi quis transfugiflfet, Arminii nomine pollicetur. Incendit ea contumelia legionum iras : veniret dies > daretur pugna : fu rapturum militem Germanorum agros, trattimmr conjuges ; accipere omen , 8c matrimonia ac pecunias hoftium prxdx deftinarc. Tertia ferme vigilia adfultatum eft caftris, fine conjcifu teli; poft- quam crebras pro munimentis cohortis , 8c nihil remiflum fenferc. 14. Nox eadem latam Germanico quietem tulit, viditque fe operatum , 8c (anguine (aero refper- fa praetexta , pulchriorem aliam manibus avia Au- gufta accepille. Auftus omine , addicentibus au- ipiciis, vocat concionem , 8c qua lapientia prxvifi aptaque imminenti pugna diflerit: Non campos modo militi Romano ad proelium bonos , ficd fr ratio adfit, filvus 8c faltus. nec enim immenla barba - .rorum Icuta , enormis haftas , inter truncos arborum, 8c enata humo virgulta, perinde haberi quam pila, 8c gladios, 8c hxrentia corpori tegmina.den- larent ictus , ora mucronibus quxrerent: non loricam Germano , non galeam ; ne Icuta quidem ferro , nervove firmata , fed viminum textus , vel tenuis 8c fucatas colore tabulas: primam utcunque aciem haltatam ; ceteris, prxnfta aut brevia tela, jam corpus, ut vifu torvum,8c ad brevem impetum validum ; fic nulla vulnerum patientia: fine pudore flagitii, fine cura ducum, abire,fugere; pavidos ad- verfis , inter fecunda non divini, non humani juris memores. Si txdio viarum ac maris finem cupiant; hac acie parari: propiorem jam Albim, quam Rhenum ; neque bellum ultra , modo le patris patrui- que veftigia prementem iilileui in terris viatorem A U » A t 1 v M L I B. I I. flftercnt. Orationem ducis fccutus militum ardor: fignumque pugna: datum. 15. Nec Arminius,aut ceteri Germanorum proteres omittebant fuos quiique tertari: Hos efle Romanos Variani exercitus fugaciflimos ^qui ne bellum tolerarent, fcditionem induerint: quormn pars onufta vulneribus tergum, pars fltiftibus 8c procellis fractos artus, infenfis rurlitm hoitibus» adverfis diis objiciant, nulla boni (pe. clairem quippe , 8c avia Oceani, quxfita, ne quis venientibus occurreret, ne pulfos premeret: fed ubi milcucrinc manus , inane viftis ventorum remorumve fubfi- dium meminiflent modo avaritix, crudelitatis, fu- perbix : aliud fibi reliquum quam tenere libertatem aut mori ante lervitium ? 1 6. Sic accenfos, 8c proelium pofcentes in campum cui Idiftavifo nomen , deducunt: is medius inter Vifurgim 8e colles, ut ripx fluminis cedunt, aut prominentia montium refiftunt, inxqualiter finua- tur. pone tergum inlurgebat filva, editis in altum ramis, $c pura humo inter arborum truncos. Campum Sc prima filvarum barbara acies tenuit 5 foli Cherufci jugainfedere , ut proeliantibus Romanis defuper incurrerent. Nolter exercitus fic inceflit: auxiliares Galli, Germanique in fronte : poft quos pedites fagittarii dein quatuor legiones, Sc cum duabus prxtoriis cohortibus , ac delefto equite Cxfar : exin totidem alix legiones, & levis armatura cum equite fagittario , ceterxque {ociorum cohortes. Intentus paratufque miles,ut ordo agminis, in aciem adfifteret. 17. Vifis Cherufcorum catervis, qux per ferociam proruperant, validiflimosequitum incurrere latus, Stertinium cum ceteris turmis circumgredi, tergaque invadere jubet, ipfein tempore adhitu- rus. Interea pulcherrimum augurium , o&o aquila: petere fiivas 8c intrare vilx, Imperatorem advertere. exclamat, Irent, fequerentur Romanas aves, propria legionum numina, fimul pedettris acies infertur , 8c prsrmiflus eques, poftremos ac latera impulit: mirumque dictu duo hoftiiun agmina diverfa fuga , qui filvam tenuerant in aperta, qui campis adftiterantin filvam ruebant. medii $8 C. Cor n. Taciti medii inter hos Chcrufci collibus detrudebantur; inter quos inftgnis Arminius manu, voce, vulnere, fuftentabat pugnam: Incubucratque fagittariis, illa rupturus, m Rhaetorum Vindelicorumque, 8c Gal- licce cohprtes figna objeciflent. nilii tamen corporis , 8t impetu equi pervafit, oblitus faciem fuo cruorc , ne nofceretur. quidam agnitum a Chaucis inter auxilia Romana agentibus, cmilTumquc tradiderunt. Virtus feu fraus eadem Xnguiomcro effugium dedit j ceteri paffim trucidati. & plerofque tranare Vifurgim conantes, injefta tela,aut vis fluminis , poftremo moles ruentium, 8c incidentes ripas,operuere. quidam turpi fuga in lumma arborum nifi, ramifque le occultantes,admotis fagittariis pec ludibrium figebantur : alios proruta arbores adfli- xere. Magna ea vi&oria, neque cruenta nobis fuit. 18. Quinta ab hora diei ad no£tem ctefi hoftes decem trnllia pafluum cadaveribus atque armis op- plcvere ; repertis inter fpolia eorum catenis , quas in Romanos , ut non dubio eventu , portaverant. Miles in loco proelii Tiberium imperatorem falu- tavitftruxitque aggerem , & in modum trophaco- rumarma, iubfcriptisvidlarum gentium nominibus, impofuit. 19. Haud perinde Germanos vulnera , ImStus, excidia, quam ea fpecies dolore 8c ira adtecit. qui modo abire fedibus , trans Albim concedere parabant, pugnam volunt, arma rapiunt; plebes,primores, juventus, il-nes, agmen Romanum repente incudant , turbant, poftremo deligunt locum, flumine & filvis claufum, arta intus planitie, 8c humida: filvas quoque profunda palus ambibat, nifi quod latus unum Angrivarii lato aggere extulerant, quo a Cherufcis dirimerentur, hic pedes abftitit: equitem propinquis lucis texere , ut ingreflis lilvam legionibus a tergo foret. io. Nihil ex iis Cccfari incognitum: confilia, locos, prompta, occulta noverat, aftufque hoftium iu perniciem ipfis vertebat. Sejo Tuberoni legato tradit equitem, campumque. peditum aciem ita in- ftruxit, ut pars aequo in filvam aditu incederet, pars objeftum aggerem eniteretur, quod arduum, libi; cetera legatis permiut. quibus plana evenerant» v,«vi * b % •«» a - -i « i! " ij ;; u- *•* 5‘ifc-ij g iriji-3 3 3 v-ULS B'r9 F£fjr A N N A Xj I V M L1 B. I I. rant, facile inrup&re : quis impugnandus agger , ut fi murum fuccedercnt, gravibus fupcrne i^ prolongas haftas non protenderet, non c«* J *‘» erct > neque adfultibus 8c velocitate corporum uteretur , coa£ta ftabile ad proelium: contra miles cui fcutum pe&ori adpieflfum , & infidelis capulo manus, latos barbarorum artus , nuda ora foderet, viamque ftrage hoilium aperiret: inprompto jam Arminio, ob continua pericula,(Ivc illum recens acceptum vulnus tardaverat. Quin $c Inguiomcrum tota volitantem acie, fortuna magis ««ani virtus deferebat. 8c Germanicus quo magis adgnolceretur , detraxerat tegimen capiti, orabatque infifterent cardibus: nil opus captivis, lolam internecionem gentis finem bello fore. lam- que fero diei fubducit exacic legionem faciendis caftris : cetere ad no&em cruore hoftium fiitiat* fiint. equites ambigue certavere. n. Laudatis pro concione vi&oribus, Cxfur congeriem armorum ftruxit, fuperbo cum titulo. Debrllatis inter Riienvm Al* B I M qj/ E NATIONIBVS EXERCITVM Tiberii Casaris ea m o n i menta Marti et Iovi et Avgvsto» sacravisse, de fe nihil addidit > metu invi- di*, an ratus conlcicntiam fatti fatis elTe. Mox bdlum in Angrivarios Stertinio mandat, ni dedi— • tioncm properaviffent. atque illi fupplices, nihil abnuendo, veniam omnium acccpSre. 15 . Sed xllate jam adulta legionum ali* itine- jc terreftri in hibernacula remiflx : plures Cxfar fo C. C o r n. T A c t t t clafll impolitas per flumen Amifiam Oceano inv quo levarentur alvei manantes per latera, & fluftu luperurgente. M- Quan to violentior cetero mari Oceanus, 8c truculentia carii prceftat Germania, tantum illa clades novitate 8c magnitudine excellit,hoftilibus circum litoribus, aut ita vafto 8c profundo, ut credatur novifllmum ac fine terris mare, pars navium hauftte lunt j plures, apud infulas longius litas ejecte: milelque nullo illic hominum cultu, fame ab- fumptus,niu quos corpora equorum eodem elifa to- leruverant.fola Germanici triremis Chaucorum terram udpulit, quem per omnes illos dies noftefque apud Cbopulos $c prominentis oras , cum fe tanti exitii reum clamitaret, vix cohibuere amici, quo minus eodem mari oppeteret. Tandem relabente seftu , 8c fecundante vento , claud® naves raro remigio , aut intentis veflibus , 8c qusedam i validioribus trsuffca: revertere: quas raptim rcfe£las mifit, «t feratarentur infulas, collefri ea cura pleviquet multos Angrivarii nuper in fidem accepti redemptos ab interioribus reddidere : quidam in Britanniam rapti, & remifli a regulis. Vt quis cx longinquo revenerat, miracula narrabant, vim turbinum, & inauditas volucres , monllra maris , ambiguas homiunm &bcluwum formas : Yifa, fiveexmetj crcdiu. if.Sed *nassa ? i» ? s g S 'i)! ? ? / An-nai/Ivm Lis. II. tfi •%f. Sed fama claffis amiffx , ut Germanos ad Ipem belli, ita Cxfarcm ad coercendum erexit. C. Silio cum triginta peditum , tribus equitum millibus ire in Cattos imperat: ipfe majoribus copiis Marfos inrumpit: quorum dux Malovendus nuper indeditionem acceptus , propinquo luco defoflam Variance legionis aquilam modico prxfidio fervari indicat. Mifia extemplo manus , qux hoftem a fronte eliceret; alii qui terga circumgredi recluderent humum: 8c utrifque adfuit fortuna.co promptior Cxiar pergit introrfus , populatur, exlcindit non aufum congredi hoftem; aut ficubi reftiterat, ftatim pulfum ; nec unquam magis, ut ex captivis Cognitum eft , paventem. Quippe invi£tos 8c nullis cafibus fuperabiles Romanos prxdicabant, qui perdita clafle , amiflis armis , poft conftrata equorum virorumque corporibus litora, eadem virtute, pari ferocia, 8c veluti aufti numero inrupiflent. 16. Reduftus inde in hiberna miles , laetus animi, quod adverfa maris expeditione profperapen- laviflet, addidit munificentiam Cxiar , quantum quis damni profcfTus erat exfolvendo. Nec dubium habebatur labare hoftes , petendxque pacis confi- liafumere, fit fi proxima seftas adjiceretur , pofte bellum patrari: led crebris epiftolis Tiberius mo* » nebat, rediret ad decretum triumphum, fatis jam h , eventuum , fatis cafuum : profpcra illi fic magna :r* proelia: eorum quoque meminiflet, quee venti 8c r:J fludtus , nulla ducis culpa, gravia tamen & fxva iti damna intulifTcnt.fe novies a divo Augufto in Ger- p» maniam miflum , plura confilio quam vi perfecifle, et fic Sugambros in deditionem acceptos, fic Sucvos, regemque Maroboduum pacc obftridfum. pofte fic » Cherufcos , ceterafque rebellium gentes , quando i, Romanx ultioni confukum eft , internis difeordiis or relinqui. Precante Germanico annum efficiendis 2 coeptis, acrius modeftiam ejus adgreditur, alterum p confulatum offerendo , cujus munia prxfens obi- p ■, ret. fimul adne&ebat, fi roret adhuc bellandum, s, 1 relinqueret nuteriem Dnifi fratris glorix, qui nul- p lo tuni alio hofte, non nifi apud Germanias adfequi XX nomen imperatorium , 8c deportare lauream pof* fet. Haud cunctatus eft ultra Gcrmaoicus, quam- Sd quam C. CotiN. Tactti quam fingi ea, {eque per invidiam parto jam decori abtlrahi intelligeret. xy. Sub idem tempus 6 familia Scriboniorum Libo Drufus defertur moliri res novas. Ejus ne* gotii initium , ordinem , finem curatius differam; quia tum primum reperta fiint, quas per tot annos Remp. exedere. Firmius Catus Senator cx intima Libonis amicitia, juvenem improvidum & facilem inanibus > ad Chaldaeorum promiffa , Magorum (aera, {omniorum etiam interpretes impulit: dum proavum Pompejum, amitam Scriboniam, qux quondam Augufti conjunx fuerat, confobri- nos Cxfares , plenam imaginibus domum oftentat: hortaturque ad luxum 8c xs alienum, focius libidinum & nece{fitatum,quo pluribus indiciis inligaret. a8. Vt latis teikium , & qui fervi eadem nofce- rent, reperit, aditum ad principem poftulat; de- monlfrato crimine 8c reo per Flaccum Vefcula- rinm equitem Romanum, cui propior cum Tiberio ufus erat. Cxfar indicium haud afpernatus , con- grefliis abnuit, pofle enim , eodem Flacco internuntio fermones commeare. Atque interim Libonem ornat pratura, convittibus adhibet, non vultu alienatus , non verbis commotior ( adeo iram condiderat ) cunttaque ejus ditta fattaque cum prohibere poflet, {cire malebat, donec Iunius quidam tentatus ut infernas umbras carminibus eliceret , ad Fulcinium Trionem indicium detulit, celebre inter accufatores Trionis ingenium erat, avi- dumquefamx malae. Statim corripit reum,adit cor- fules, {enatus cognitionem pofcit: Sc vocantur Patres, addito,confultandum fuper re magna $c atroci. 19. Libo interim vefte mutata, cum primoribus feminis circumire domos, orare adfines,vocem adverfum pericula polcere : abnuentibus emittis, cum diverla prxtenderer.t, eadem formidine, die fenatus metu Sc aegritudine fefTus, five ut tradidere quidam , fimulato morbo , lettica delatus ad fores curia:,innifufquc fratri,8t manus ac liipplices voces ad Tiberium tendens: immoto ejus vultu excipitur, mox libellos 8c auttores recitat Cxfar, ita moderans , ne lenire , neve ufperare crimina videretur. 50. Acceflcrant prscter Trionem & Catum ac- cufii- A K S A L ! V M Lib. II. tufatorcs, Fontejus Agrippa, 8c C. Livius, ccrta- bantque cui jus perorandi in reum daretur : donec Livius, quia nec ipfi inter fe concederent, & Libo fine patrono introiret, fingillatim fc crimina ob- jefturum profeflus , protulit libellos vecordes adeo, ut cocfultaverit Libo, an habiturus foret opes, quis viam Appiam Brnndifium ufque pecunia operiret. inerant & alia hujufcemodi ,'ftotida, vana; rt mollius acciperes, miferanda. Vni tamen libello manu Libonis,nominibus' Cfcfarum autfenatorum, additas atroces vel occultas notas, accufator arguebat. Negante reo, adgnofccntes fervos per tormenta interrogari placuit. Et quia vetere fenatuf- confulto quxfrio in caput domini prohibebatur , callidus 8c novi juris repertor Tiberius mancipari fingulos aftori publico jubet: fcilicet ut in Libonem ex fervis falvo fenatufeon fulto quxrerctur. Ob qux pofterum diem reus petivit, domumque digrtfTus, extremas preces P. Quirinio propinquo fuo ad principem mandavit, refponfum cft,ut fena- tum rogaret. 31. Cingebatur intorim milite domus, ftrepe- baut etiam m veftibulo, ut audiri, ut afpici pofTent: cum Libo, ipfis quas in noviffimam voluptatem adhibuerat , epulis excruciatus, vocare pcrcufTorcm, l^renfare fervorum dextras, infereregladium.atque illis dum trepidant, dum refugiunt, evertentibus adpofitum menfa lumen, feralibus jam fibi tenebris duos i&us in vifecra direxit. Ad gemitum conla- bentis, adeurrere liberti,Sc exde vim miles abllitit. Accufatio tamen aptid patres adfeveratione eadem perafta,iuravitq; Tiberius,petituru fe vitam quamvis nocenti,nifi voluntariam mortem properavifiet. 3x. Bona inter accufatores dividuntur : 8c prx- tur® extra ordinem dat® , his qui fenatorii ordinis erant. Tunc Cotta Meflalinus , ne imago Libonis excquias pollcrorum comitaretur, cenfuit: Cn. Lentulus, ne quis Scribonius cognomentum Driili adfumeret: fiipplicationum dies Pomponii Flacci lententia conilituti. ut dona Iovi, Marti, Concordi® , utque Iduum Septembrium dies quo fe Libo interfecerat, dies feitus haberetur , L. P. Se Gallus Afuiius, 8c Papius Muulus,8c L. Apronius de- crev&rc: £4 C. C o r n. T a c i r i crevcrc : quorum auctoritates » adulationcfque retuli , ut fciretur vetus id in Rep. malum. Fa&a 8c de Mathematicis Magifquc Italia pellendis feuatus confulta; quorum e numero , L. Pituanius faxo dejectus eit: ln P. Martium coniules extra portam Exquilinam, cum claflicum canere juffiflent, more prifeo advertere. 33. Proximo fenatus die multa in luxum civitatis di£ta a Q^.Haterioconfulari, Odtavio Frontone prxtura funito : decretumque ne vafa auro foli- da nnniftrandis cibis fierent ^ ne veftis ferica viros fcedarct. Erceflit Fronto , ac poftulavit modum argento , fupelle£tili , familias. Erat quippe adhuc frequens fenatoribus , fi quid e Repub crederent, loco fcutcntise promere. Contra Gallus Afinius difleruit: Au£tu imperii adolevifle etiam privatas opes i idque non novum , fcd e vetufliflimis moribus. aliam apud Fabricios, aliam apud Scipiones pecuniam : Sc cun£ta ad Rcmp. referri: qua tenui, anguftas civium domos, poftquam eo magnificentia venerit, glifeere fingulos. neque in familia Sc argento , quaque ad ufiun parentur , nimium aliquid, aut modicum, nifi ex fortuna polTidentis. di- ftinflos fenatus Sc equitum ccnfus,non quia diverfi natura , fcd ut locis, ordinibus, dignationibus anti- llent, talefque ad requiem animi, aut falubritatem corporum parentur, nifi forte clari (limo cuique plures curas,majora pericula fubcunda; dclinimcn- «is curarum Sc periculorum carendum clle.Facilem adfenfum Gallo, fub nominibus honeftis, confcffio vitiorum,Sc fimilitudo audientium dedit.Adjecerat 8c Tiberius, non id tempus cenfurx: nec fi quid in moribus labaret, defuturum corrigendi au£lorem. 24. Inter qux L. Pilo ambitum fori , corrupta juaicia, fxvitiam oratorum accufatipnes minitantium increpans , abire fe & cedere urbe, vi&urum in aliquo abdito Sc longinquo rure teftabatur : fi- xnul curiam relinquebat. Commotus cft Tiberius, Sc quamquam mitibus verbis Pifoncm permulfil- fet, propinquos quoque ejus impulit, ut abeuntem auttoritate vel precibus tenerent. Haud minus liberi doloris documentum idem Pifo mox dedit,vocata ili JUS Vrgulauia» quam fupra leges amicitia Augu* Anmalivm L I 8. 11. Auguftx extulerat, n<;c aut Vrgulania obtemperavit,in domum Car{>us irreto P:fone vcfta , aut ille abftitit, quam-: nam Augufta ie violari ? c imminui quereretur. Tiberuis haftenus tndulgcrc matri civile ratus, ut ic ittvum ad preetoris tribunal, ad- futurum Vrgulanio diceret, procellit palatio • procul fequi juffis militibus. Ipe^tabatur octurfante populo, compofitus oie, Bc Termonibus variis tempus atque iter ducens; donec propinquis Pifoncm truftra coercentibus, deferri Augulta pecuniam qua; petebatur juberet, lique finis rei, ex qua neque Piio inglorius, Sc Cxfar majore famafmt. Ceterum Vrgulanix potentia adeo nimia civitati erat, ut teftis in cauiTa quadam quae apud fenatum tra- ftabatur , venire dedignaretur j iniflus eft prxtor, qui domi interrogaret: cum virginesVeitalesin foro & judicio audiri, quotiens teftimonium dicerent, vetus mos fuerit. Res eo anno prolatas haud referr^rn,ni pretium foret, Cn. Pifonis &c Afinii Galli fuper co negotio diverlas Tententias nofcere. Pifo, quamquam abfuturum Te dixerat Cxlar , ob id Magis figendum cenTebat, ut abiente principe, Tenatus 8c e- quites poflent Tua munia fuftinere. decorum Rjip. lore. Gallus, quia Ipeciem libertatis PiTo prxeepe- rat, nihil Citis mluftrc, aut ex dignitate populi Romani, nifi coram & fub oculis Cxfaris : eoque conventum Italix, & adfluentis provincias, prxfentix ejus fervauda dicebat. Audiente hxc Tiberio ac filente magnis utrimque contentionibus afta > Ted res dilata;. atS.Et certamen Gallo adverfus Caelarem exortuna eft. nam cenTuit in quinquennium magiftratuum comitia habenda : utque legionum legati, qui ante prxturam ea militia fungebantur,jam tu{p prxtorcs deftinarentur: princeps duodecim candidatos , in annos Ungulos nominarer. Haud dubium erat, eam fententiam altius penetrare , 8c arcana imperii ten- tari. Tiberius tamen quafi augeretur potcftas ejus difleruit: Grave moderationi fux tot eligere , tot differre, vix per fingulos annos ofTcnfioncs vitari, quamvis repullam propinqua fpes iolctur: quantum odii fore ab his qui ultra quinquennium piojicianr E tur I r 66 C. Corn. Taciti tur ! unde prolpici polle quae cuique tam longo temporis Ipatio mens, domus , fortuna? fuperbire homines etiam annua delignatione : quid fi honorem per quinquennium agitent ? quinquiplicari promis magiftratus, fubverti leges , quae iiiafpacia exercenda: candidatorum induffrix , qusrendifquc aut potiundis honoribus ftatuerint. 37. Favorabili in Ipeciem oratione vim imperii tenuit, cenfulquc quorundam fenatorum juvit, quo magis mirum fuit, quod preces M. Hortali nobilis juvenis, in paupertate manifefta, funerbiusaccepif- iet. Nepos erat oratoris Hortenfii inlcctus a divo Augufto liberalitate decies feftertium ducere uxorem, fufeipere liberos , ne clari ili ni a familia ex- ftinguevetur. Igitur quatuor filiis ante limen curiae aditantibus , loco lententis , quum in palatio lcna- tus haberetur,modo Hortenfii inter oratores litam imaginem, modo Augufti intuens, ad hunc modum ccepit: P gtres confcripti, hos quo rum numerum Sc pueritiam videtis, non Iponte liiituli, fed quia princeps monebat: fimul majores mei meruerant, ut pofteros haberent, nam ego, qui non pecuniam, non iludia populi, nequ e eloquentiam gentile do- piu^ noltrse bonum va rietate temporum accipere vel parare potuiriem, latis habebam , fi tenues res mere nec mihi pudori, nec cuiquam oneri forent, juffus ab imperatore, uxorem duxi. En ftirpsSc progenies tot confulum, tot di&atorum. nec ad invidiam illa, fed concilianda: mifericordire refero, adfequenturiiorente te Ccclar , quos dederis honores ; interim Qm Hortenfii pronepotes, divi Augufti alumnos, atTinopia defende. 38. Inclinatio fenatus incitamentum Tiberio fuit, quo promptius adverfaretur , his ferme verbis ullis : quantum pauperum e Inven ire huc, Sc liberis liiis petere pecunias emperint; fingulinumquam exfatiabuntur, Refp. deficiet, nec fane ideo a majoribus concelTum eft egredi aliquando relationem, Sc quod in commune conducat loco lententis proferre , ut privata negotia, res familiares noftras hic augeamus; cum invidia fenatus Scprincipum, five indullerint largitionem, five abnuerint, iton e- inm preces funt ifthuc. fed efflagitatio iutempefti- A n n A i. i v m. Lt n. II. fi- va quidem Sc improvifa /Eum aliis dc rebus convenerint patresiconlurgere', Sc numero atque cctate libeiffm fuoram urgere modeftiam fenatus , eam- dem vim in metranfmittere, ac velut perfringere serarium: quod fi ambitione exhauferimus, per ice- lera fupplendum erit. ; dedit tibi Hortale divus Augufius pecuniam, fed non compellatus > nec ea lege ut femper daretur, languefcet alloqui indu- firia, intendetur focordia» fi nullus ex le metus, aut Ipcs j Sc fecuri omnes aliena fubfidia exfpe£tabunt> ubi ignavi, nobis graves. Htec atque talia, quamquam cum adfenfu audita ab his,quibus omnia prin- cipum honefta atque inhonefta laudare mos eft,plu- resper filentium aut occultum murmur excepere, fcnhtque Tiberius.8c cum paulum reticuiflet,Hortulo le refpondlfle ait: ceteram fi patribus videre- tur, daturum'libcris ejus ducena fefiertiafingulis, qui fexus virilis e fient, egere alii gratesjfiluit Hoiv talus, pavore, an avitae nobilitatis etiam inter angu- ftias fortunae retinens, neque mife ratus eft pofihac Tiberius , quamvis domus Hortenfii pudendam ad inopiam dilaberetur. 39. Eodem anno mancipii unius audacia , nl mature fubventum foret, dilcordiis armilquc civilibus Rempubl. perculifiet. Poilumi Agrippae Ifer- vus nomine Clemens, comperto line Augufti, pergere in infulam Planafiam , Sc fraude aut vi raptum Agrippam ferre ad exercitus Germanicos, non fer- vili animo concepit, aufa ejus impedivit tarditas o- nerarim navis : atque interim patrata esede, ad majora & magis praecipitia converlus,furatur cineres» vcfrulquc Colam Ethruriae promontorium, ignotis locis fele abdit, donec crinem barbamque promitteret. nam aetate 8c forma haud difflmili in dominum erat, tum per idoneos 8c lecreti ejus.focios, crebrefcit vivere Agrippam , occultis primum ler- monibus, ut vetita folent; mox vago rumore apud imperitifiimi cujufque promptas aures * aut rurluiu apud turbidos, coque nova cupientes, atque ipfe a- dire municipia oblcuro di ei,neque propalam ad fpi- ci, neque diutius iifdem locis, ied quia veritas vifu Sc moYa; falfa feftinatione Sc incertis valefcuut,rc- linqusbat famam, aut praeveniebat. E z 40. Vul» 65 C. CoRtr. Taciti 40. Vulgabatur interfati per Italiam fervatuiti itv^nere deum Agrippam; credebatur»Romae: jam- que Hoftiam invectum multitudo iilgcns, jam in urbe clandcftini ccetus celebrabant: cum Tiberium anceps cura diflrahere, vi nc militum (ervum fuum coerceret, an inanem crudelitatem temporeipfo vanefeere fineret. modo nihil (pernendum, modo non omnia metuenda, ambiguus pudoris ac metus reputabat, poftremo dat negotium Salluftio Cri- fpo: ille e clientibus duos (quidam milites fuifle tradunt) deligit,atque hortatur, fimulata confcien- tia adeant, offerant pecuniam , fidem , atque pericula polliceantur. Exfequuntur ut judum erat. dcin ipeculati notlcm incuftoditam, accepta idonea manu , vinttum claufo orc in palatium trax£re. per- cunftanti Tiberio,Quomodo Agrippa faftus effet? relpondiffe fertur, Quomodo tu Cselar. Vt ederet focios fubigi non potuit, nec Tiberiuspocnam ejus palam aufus , in Iccreta palatii parte interfici juflit» corpufque clam auferri. 8c quamquam multi e domo principis, equiteique ac (enatores, luftentafle cpibus,juviffeconfiliis dicerentur, haud quxfitum. 41. Fine anni arcus propter aedem Saturni ob recepta figna cum Varo amiffa » du£lu Germanici, aufpiciis Tiberii; & xdes Fortis fortunae Tiberim juxta in hortis, quos Ctefar dictator populo Rom. legaverat; (aerarium genti Iulus , cmgtclquc divo Augufto apud Bovillas,dicantur. C.Ccelio L.Pom- ponioCoss. Germanicus Caefar A. D. vn. Kalen- das Iunias triumphavit de Cherulcis Cattifquc & Angrivariis, quasque aliae nationes ufque ad Albim colunt: ve£la fpolia, captivi, fimulacra montium, fluminum, prceliorum: bellumque , quia conficere prohibitus erat, pro confeflo accipiebatur, augebat inruentium vifus eximia ipfius (pccics , curruique quinque liberis onuitus. fed (uberat occulta formido reputantibus, haud profperum in Dru(o patre ejus favorem vulgi: avunculum cjufdem Mar- ccllu flagrantibus plebis (ludiis intra juventam ereptum : breves 8cinfauftos populi Romani amores. 41. Ceterum Tiberius, nomine Germanici, trecenos plebi (eftertios viritim dedit, (eque collegam cQoiidatuiejusdeitiuavit, nec ideo fincsiscaritatis n-sv-' jtH.!; ;; ,;•{• b; ::n Uti",:* g-i?. t - Anhamvm Lib.II. 69 tts fidem adfecutus,amoliri juvenum fpecie honoris _ f flatujtjtruxitque cauflas,aut forte oblatas arripuit» : ’ : Rex Archelaus quinquagefinnim annum Cappadocia potiebatur,invifus Tiberio, quod eum Rhodi agentem, nullo officio coluiflet. nec id Archelaus per fuperbiam omiferat, fcd ab intimis Auguftimo- mtus ; quia florente C. Csefare , mifloque ad res Orientis, intra Tiberii amicitia credebatur. Vt ver- fa Caefarum fobole , imperium adeptus eft ; elicit Archelaum matris litteris,qutc non aiflimulatis filii effenfionibus, clementiam offerebat, fl ad precandum veniret. ille ignarus doli, vel fi intelligerc crederetur, vim metuens , in urbem properat: ex- ceptulqtte immiti a principe , 8e mox acculatus in fenatu ; non ob crimina quas fingebantur, fied angore, fimul feffus lenio , & quia regibus sequa nedum infima infblitafunt, finem vitas,fponte, an fato implevit. Regnum in provinciam redaftum eft, fru- ftibufquc ejus levari polle centefimie veftigal pro- felfus Ctcfar, ducentcfimam in pofterum ftatuit. Per idem tempus Antiocho Comagenorum Philo* patore Cilicum regibus defun&is , turbabantur nationes, plerifque Romanum,aliis regium imperium cupientibus: 8c provinciae Syria atque Iudaea, feflVe oneribus diminutionem tributi orabant. 43. Igitur haec, 8t de Armenia quse fupra memoravi, apud patres differuitjnec poffe motumO- rientem nifi Germanici lapientia componi, nam fuam aitatem vergere, Druii nondum fatis adolevii- fe.Tunc decreto patrum permifl® Germanico pro- vincise qu® mari dividuntur, majufque imperium quoquo adilfet, quam his qui forte aut miffu principis obtinerent. Sed Tiberios demoverat Syria Cre- ticumSilanum per adfinitatem connexumGermani- co j quia Silani filia Neroni vetuftifllmo liberorum ejus patta erat: prsefeceratquc Cn. Pifoncm ingenio violentum, $c obfequii ignarum , infita ferocia a patre Pifone, qui civili bello refurgentes in Africa partes acerrimo minifterio adverfus Ccefarem juvit: mox Brutum 8c Callium fecutus , concelTo reditu, petitione honorum abftinuit, donec ultro ambiretur delatum ab Augufto confulatum accipere. Sed praitcr paternos fpiritus, uxoris quoque b 3 Plaucine 70 C. Cori*. Taciti Plancinae nobilitate 8c opibu3 accendebatur, vix Tiberio concedere; liberos ejus ut multum infra defpe&are : nec dubium habebat, fe deleftum, qui Syria; imponeretur,ad lpes Germanici coercendas. credidGre quidam data 8c a Tiberio occulta mandata , & Plancinam haud dubie Augulta monuit muliebri temulationc Agrippinam infectandi, divi- fa namque 8c dilcors aula erat, tacitis in Drufum, aut Germanicum ftudiis. Tiberius ut proprium 8c lui fanguinis Drufum fovebat: Germanico alienatio patrui amorem apud ceteros auxerat $ 8c quia claritudine materni generis anteibat, avum M.Antonium, avunculum Auguflum ferens, contra Dru- fo proavus eques Rom. Pomponius Atticus dedecere Claudiorum imagines videbatur. 8e conjunx Germanici Agrippina, fecunditate ac fama Liviam uxorem Drufl prcccellcbat. fed fratres egregie concordes, Sc proximorum certaminibus incon- cufli. 44. Nec multo poft Drtifus iu Illyricum miflus «ft, ut fuefeeret militia;, ftudiaque exercitus pararet; fiimtl juvenem urbano luxu lafcivientem melius incaftris haberi Tiberius , feque tutiorem re- batur, utroque filio legiones obtinente. Sed Suevi protendebantur auxilium adverfus Chcrufcos o- rantes. nam difccfiu Romanorum , ac vacui externo metu , gentis adfuetudine , 8t tum aemulatione gloriae, arma in fe verterant, vis nationum , virtus ducum in oquo : fcd Maroboduum regis nomen in- vtfurn apud populares ; Arminium pro libertate bellantem favor habebat. 4f. Igitur non modo Chcrufci fociique eorum, verus Arminii miles,fumplere bellum : fed e regno etiam Marobodui Sucvce gentes Semnones, ac Langobardi , defecere ad eum. quibus additis prtepol- lebat , ni Inguiomerus cum manu clientum ad Maroboduum pcrfugilTet j non aliam ob cauflam, 2 nam quia fratris filio juveni, patruus (enex parere edignabatur. Diriguntur acies pari utrimque fpe, nec, ut olim apud Germanos , vagis incurlibus , aut disjc&as per catervas : quippe longa adverfus nos militia infueveranc fequi hgna , fubfidiis firmari, ditia imperatorum aecipere, At tuae Arminius equo AnhalIvm Lib. II. 71 equo conluftrans cuu£ta,iit quoiquc adveftus erat: Rccineratam libertatem , trucidatas legiones, (polia aahuc 8c tela Romanis direpta in manibus multorum , oftentabat. contra fugacem Maroboduum appellans , proeliorum expertem, Hercyniaj latebris defenfum: ac mox per dona & legationes pc- tivifle foedus, proditorem patri» , latellitem Ccelaris, haud minus infenfis animis exturbandum, quam Varum Quin£tilium interfecerint. meminiiTent modo tot praeliorum , quorum eventu, 8c ad po- ftremum ejectis Romanis, fatis probatum, penes utros lumma belli fuerit. 4 5 . Neque Maroboduus jaftantia lui, aut probris in hoftem abllinebat: fed Inguiomerum tenens, Illo in corpore decus omne Cherufcoruin,illius confliis geita quee prolpere ceciderint, tcfta- batur. vecordem Arminium, & rerum nelcium, alienam gloriam in fc trahere, quoniam tres vacuas legiones 8c ducem fraudis ignarum perfidia deceperit $ magna cum clade Germanice, 8c ignominia lua, cum conjunx, cum filius ejus iervitium adhuc tolerent. At fe duodecim legionibus petitum duce Tiberio , illibatam Germanorum gloriam fervavil- fe, mox conditionibus sequis difcelTum : neque poenitere quod jpforum in manu fit, integrum ad- verfus Romanos bellum,an pacem incruentam malint. His vocibus initinttos exercitus propri® quoque cauflse flimulabant. cum a Cherufcis,Lan- gobardifque, pro antiquo decore, aut recenti libertate ; 8c contra , augend» dominationi certaretur. Non alias majore mole concurliim,neque ambiguo magis eventu,fufis utrimque dextris cornibu9.Spc- rabaturque rurfum pugna, ni Maroboduus callra in colles lubduxilTet.Id Agnum perculfi fuit: Sc transfugis pauiatim nudatus, in Marcomannos concellit, militque legatos ad Tiberium oraturos auxilia. Refponlum eft, non jure eum adverfus Cherulcos arma Romana invocare , qui pugnantis in eundem hoftem Romanos uulla ope juviffet. Miflus tamen Drufus, ut retulimus, pacis firmator. 47. Eodem anno duodecim celebres Afiae urbes conlapfe nocturno motu terree quo improvi- fior gravierque peltis fuit, neque folitum in tali E 4 eJu • p . C. Cork. Taciti calli effugium iiibv e/.icbat in aperta p rorumpendi, quia diduftis terris hauriebantur. Sediffe imraen- los montes, viia in arduo qux plana fuerint, cfful- iiffe inter ruinam ignes memorant. Alperrima in Sardianos lues plurimum in cofdem mifericordix traxit, nam centies lcftertium pollicitus Cxfar, 8c quantum xrario, aut fifco pendebant, in quinquennium remifit. Magnetes a Sipylo , proximi damno ac remedio habiti. Temnios, Philadelphenos , Aigcatas, Apollouienies, quique Molceni aut Macedones Hyrcani vocantur , Sc Hierocxfa- rcam , Myrinam , Cymen , Tmolum, levari idem in tempus tributis , mittique ex lenatu placuit, qui prxfcntia fpe&arct , refoveretque. delettus eftM. Aletuse prxtoriis , ne confulari obtinente Afiam, simulatio inter pares, 8c ex eo impedimentum oriretur. 48. Magnificam in publicum largitionem auxit Cxfar haud minus grata liberalitate,quod bona /E,- milix Mulle locupletis intellatx petita in Hlcum, VEmilio L-cpido , cuius i: domo videbatur, 8c Patulci divitis equitis Romani hereditatem ( quamquam i ple heres in parte legeretur ) tradidit M. Servilio, quem prioribus neque fulpeftis tabulis feriptum compererat; nobilitatem utriufque pecunia juvandam praefatus. Neque hereditatem cujuP» quam adiit, nili cum amicitia meruiflet. ignotos & aliis infenfos, coque principem nuncupantes, procul arcebat. Ceterum ut honeftam innocentium paupertatem levavit; ita prodigos 2c ob flagitia e- gentes Vibidium Varronem, Marium Nepotem, Appium Appianum , Cornelium Sullam , (Jm Vitellium movit lenatu > aut fponte cedere pallus eft. 49. IifHem temporibus defim aedes vetuftate autigni abolitas , coeptalque ab Augufto, dedicavit: Libero Liberxque 8c Cereri juxta Circum maximum, quam A. Poftumius diitator voverat; codemque in loco aedem Florx , ab Lucio 8c Marco Publicis xdilibus conftitutam : 8c Iano templum , quod apud forum olitorium C. Duillius ifruxerat, qui primus rem Romanam profpcre mari gcllitjtriumphimique navalem de Poenis meruit. A N N A t I v M L UT. IT. 75 Spei sedes a Germanico facratur: hanc Atilius voverat eodem bello. fo. Adolefccbat interea lex majeftatis. 8c Apulejam Vaviliam fororis Augufti neptem , quia pro- brofis Termonibus divum Auguftum , ac Tiberium, & matrem ejus mlufiflet, Caforiquc connexa adulterio teneretur, majeftatis delator arceflebat. De adulterio fatis caveri lege Iulia vifum : majeftatis crimen diftingui Csefar poftulavit: damnarique li qua de Augufto inreligiole dixiflet: ln ieja£ta nolle ad cognitionem vocari. Interrogatus a confide quid de his cenferet, qus dc matre ejus locuta fecus argneretur , reticuit: dein proximo fenatus die, illius quoque nomine oravit, ne eui verba in eam quoquo modo habita crimini forent, libera- vitque-Apulyjam lege majeftatis ; adulterii graviorem pecnam deprecatus, ut exemplo majorum propinquis fuis ultra ducentefimum lapidem removeretur findit. fi- Adultero Manlio Italia atque Africa inter- di£rum.eft. Deprxtore in locum Vipfanii Galli, q»em mors abftulerat, liibrogando , certamen in- osffit. Germanicus atque Drufus ( nam etiam tum Romre erant) Hatcrium Agrippam propinquum Germanici fovebant: contra plcrique nitebantur, ut numerus liberorum in candidatis praspolleret, quod iexjubebat. letabatur Tiberius cum inter ii- lios ejus & leges fenatus difeeptaret. vifta cft fine dubio lex ; ted neque ftatim , 8c paucis fuflfra- giis: quomodo, etiam cum valerent, leges vincebantur. jx. Eodem anno coeptum in Africa bellum, duce hoftium Tacfarinate, is natione Numida, in caftris Romanis auxiliariis ftipendia meritus , mox defertor , vagos primum , 8c latrociniis fuetos ad pr*dam 8c raptus congregare ; dein more militia per vexilla, & turmas componere ; poftremo non incondita turba, fed Mululanorum dux haberi, valida ea gens, & lolitudinibus Africa propinqua , nullo etiam tum urbium cultu , cepit anna, Maurolque accolas in bellum traxit, dux Sc his Mazippa. divilufque exercitus : ut Tacfarinas le&os viros , Sc Romanum in modum ar- E f matos 74 C. Cor m. 'Taciti matos caftris attineret, difciplina & imperiis fuc- fcerct: Mazippa levi cum copia, incendia , 8c cte- des, 8c terrorem circumferret, compulerantque Cinithios haud fpernendam nationem in eadem ; cum Furius Camillus procouful Africa;, legionem 8e quod fub fignisfociorum , in unum condu&os ad hoftem duxit. modicam manum » fi multitudinem Numidarum atque Maurorum fpe&ares: fed lii hil seque cavebatur, quam ne bellum metu eluderent. fpc viftorire indu&i funt, ut vincerentur. Igitur legio medio, leves cohortes , dtueque alse in cornibus locantur, nec Tacfarinas pugnam detrectavit. fufi Numidcc, multofque poft annos Furio nomini partum decus militis, uain pcft illum reci- peratorem urbis, filiumque ejus Camillum > pene» alias familias imperatoria laus fuerat. Atque hic, quem memoravimus, bellorum expers habebatur, eo pronior Tiberius res geffasaoud Senatum celebravit : 8c decrevfire patres triumphalia infignia. quod Camillo ob modeftiam vitx impune fuit. 53. Sequens annus Tiberium tertio , Germanicum iterum confules habuit, fcd eum honorem Germanicus iniit apud urbem Achaix Nicopolim, quo venerat per Illyricam oram vif o fratre Drufo in Dalmatia agente , Hadriatici ac mox Ionii mari» adverfam navigationem perpefius. igitur pauco» dies iniumpfit reficienda clafii: fimul finus Attiaca viftoria inclitos, & lacratas ab Augufto manubias, caftraque Antonii cum recordatione majorum fuo- rum adiit. namque ei, ut memoravi , avunculus Auguflus, avus Antonius erant, magnaque illic i- niago triltium lxtorumque. Hinc ventum Athenas, foederique focis; & vctuftse urbis datum , ut u- 110 liftorc uteretur. Excepere Grteci quacfitilfimis honoribus, vetera fuorum fatta diclaque prxferen- tes, quo plus dignationis adulatio haberet. Petita inde Euboea , tramifit Lesbum, ubi Agrippina noviffimo partu Iuliam edidit, tum extrema Afice* Perinthumque ac Byzantium Thracias urbes, mox Propontidis anguftias , 8t os Ponticum intrat, cupidine veteres locos, 6c fama celebratos nolcendi; pariterque provincias internis certamina», aut mwgifiratuum injuriis fefiw refovebar. atque A H M A L ! v M L ! n. I I. ?? «tquc illum in regrcflu facra Samothracum vifere nitentem, obvii aquilones depulere. Igitur alio * quaeque ibi varietate fortunae , 8c noltri origine veneranda, relegit Aliam, appellitque Colophona, ut Clarii Apollinis oraculo uteretur. Non femina illic, ut apud Delphos, fed certis e familiis , & fer- me Mileto accitus facerdos, numerum modo con- fultantium 8c nomina audit: tum in fpecum degreP fus, haufta fontis arcani aqua, ignarus plerumque litterarum & carminum, edit rclponfa verlibus, compofitis fuper rebus quas quis mente concepit. 8c ferebatur Germanico per ambages > ut mos oraculis, maturum exitium ccciniiTc. SS • At Cn. .Pifo quo properantius deflinata inciperet, civitatem Athcnienfium turbido hiccfTu exterritam oratione feva increpat; oblique Germanicum per-ftringens, quod contra decus Romani nominis non Athenicnies tot cladibus cxftinftos, fed colluviem illam nationum comitate nimia co- luiflet: hos enim elTc Mithridatis adverlus Sullam, Antonii adverfus divum Augultum focios. etiam vetera objc&abat, qux in Macedones improfpere, violenter infuos fcciflenr: offenfus urbi propria quoque ira,quiaTheophiluquendam Areo judicio falfi damnatum > prxeibus fuis non conccderenti Exin navigatione celeri per Cycladas , 8c compendia mavis , adfcquitur Germanicum apud infulam Rhodum, haud nefeium quibus infe&ationibus petitus foret: led tanta manfuetudine agebat, ut cum orta tempeftas raperet in abrupta , pofletque interitus inimici ad cafum referri, raifcrit triremes, quarum fubfidio dilcrimini eximeretur. Neque tamen mitigatus Pifo , & vix diei moram perpcllus, linquit Germanicum, prxvenitque. 8c poftquam Syriam ac legiones attigit,largitione, ambitu , infimos manipularium juvando , cum veteres centuriones, feveros tribunos demoveret, locaque eorum clientibus fuis, vel deterrimo cuique attribueret, defidiam in caltris, licentiam in urbibus,vagum ac lalcivientcm per agros militem lineret, eo ulque corruptionis provectus eft , ut fermone vulgi, parem legionum haberetur. Nec Plancina fe intra decora fenunii tenebat; fed exercitio equitum, de- cum- C, Cork, T a c j t i curfibus cohortium intere fle: in Agrippinam, in Germanicum contumelias jacere: quibiudam etiam bonorum militum ad mala obfequia promptis, quod haud invito imperatore ea fieri occultus rumor incedebat. $6. Nota hoc Germanico ; fed proverti ad Armenios inftantior cura fuit. Ambigua gens ea antiquitus , hominum ingeniis, 8c iitu terrarum , quo noftris provinciis late protenta, penitus ad Medos porrigitur - 7 maximifque imperiis interjecti, 8cfo- pius difeordes funt, adverfus Romanos odio , 8c in Parthum invidia. Regem illa tempeftate non habebant, amoto Vonone : fed favor nationis inclinabat in Zenonem Polemonis regis Pontici filium , quod is prima ab infantia inftituta Sc cultum Armeniorum omulatus, venatu, epulis , 8c quae alia barbari celebrant, proceres plebemque juxta devinxerat. Igitur Germanicus in urbe Artaxata, adprobantibus nobilibus , circumfuia multitudine , infigne regium capiti ejus impofuit. ceteri venerantes regem, Artaxiam confalutavere 7 quod illi vocabulum indiderant ex nomine urbis. At Cappadoces in formam provinciae redafli Q .V e- ranium legatum accepere : Sc quodam ex regiis tributis deminuta, quo mitius Romanum imperium ipe favetur. Comagenis Q. Servous proponitur tum primum ad jus protoris translatis. f 7. CunCtaque focialia profpere compofita non ideo laetum Germanicum habebant, ob iuperbiam Pifonis , qui juflus partem legionum ipfe , aut per filium in Armeniam ducere, utrumque neglexerat. Cyrri demum apud hiberna decumae legionis convenere, firmato vultu, PHo adverlus metum, Germanicus ne minari crederetur . Sc erat, ut retuli, dementior, fed amici accendendis offenfionibus callidi, intendere vera, adgerere falia , ipfumque & Plancinam, Sc filios variis modis criminari, po- ftremo paucis familiarium adhibitis iermo coeptus a Cofare qualem ira 8c diflimulatio gignit: re- fponfum h Piione precibus contumacibus, difcefle- runtque opertis odiis, polique ravus in tribunali Csefaris Pilo ; Sc fi quando adiideret, atrox, ac.dif- fentire Annalivm I, f B. I I. 7 J fentire manifcltus. vox quoque ejus audita eftiit convivio , cum apud R.cgcm Nabatxorum coronas aureae magno pondere Cxfari Sc Agrippina:, leves Piloni 8c ceteris offerrentur; principis Romani > non Parthi regis filio eas epulas dari: abic- citqucfimul coronam , £c multa in luxum addidit, qux Germanico, quanquam acerba j tolerabantur tamen. f8. Inter qux ab rege Parthorum Artabano legati venere : miferat amicitiam ac foedus memoraturos , & cupere renovari dextras, daturumque honori Germanici, ut ripam Euphratis accederet: petere interim, nc Vonones in Syria haberetur, ueu proceres gentium propinquis nuntiis ad dilcordias traheret. Ad ea Germanicus, de focietate Romanorum Parthorumque magnifici de adventu regis & cultu fui, cum decore ac modeftia refpondit. Vonones Pompejopolim Cilicix maritimam urbem amotus eft. datura id non modo precibus Artabani , led contumelias Pifonis, cui gratifiimus erat, ob plurima officia 8c dona,quibus Plancinam devinxerat. 59. M. Silano, L. Norbano Coss. Germanicus /Egyptum proficifcitur, cognofcendx antiquitatis. ied .cura provincia? prxtendebatur, levavit- que apertis horreis pretia frugum: multaque in vulgus grata ufurpavit, fine milite incedere , pedibus intectis, 8c pari cum Grxcis amiftu, P.Scipionis xmulatione j quem eadem fa&itaviffe apud Siciliam , quamvis flagrante adhuc Pcenorum bello, accepimus. Tiberius cultu habituque ejus lenibus verbis perftriito, acerrime increpuit, quod contra, inftituta Augufti, non fponte principis Alexandriani introiilct. nam Augullus inter alia dominationis arcana, vetitis, nifi permiflu, ingredi fellatoribus, aut equitibus Romanis inluftribus , fe- poluit ALgyptum : ne fame urgeret Italiam , quii- quis cam provinciam , clauftraquc terrx ac maris, quamvis levi prxfidio advei fum ingentes exercitus inlediflet. 60. Sed Germanicus nondum comperto profe- ftionem cam incurfari, Nilofubvehcbatur, orfu» opii» a Canopo, Condidere id Spartaud ob fepul- 78 C. C O R. N. T A C J T I tum illic re&orcm navis Canopum > qua tempelta- te Menelaus Graeciam repetens, diverfum ad mare terramque Libyam delatus. Inde proximum a- ilinis os dicatum Herculi, quem indigena; ortum a- pud fe 8c antiquiflimum perhibent, cofque qui po- itea pari virtute fuerint, in cognomentum ejus ad- fcitos. Mox vifit veterum Thebarum magna ve- ftigia. & manebant (tructis molibus litterre Aegypti® , priorem opulentiam complexa;: juflufque c lenioribus faccrdotum patrium fermonem interpretari , referebat habitafTc quondam feptingenta millia xtate militari; atque eo cum exercitu regem Rhamien Libya, Aethiopia Mcdifque & Perfis , & Bactriano, ac Scytha potitum; qualque terras Suri Armeniique 8c contigui Cappadoces colunt, inde Bithynum , hinc Lyciam ad mare imperio te- mulTc. legebantur 8c indi&a gentibus tributa, pondus argenti Sc auri, numerus armorum cquo- rumque, Sc dona templis cbur, atque odores , quafque copias frumenti Sc omnium utenfiUum quxque natio penderet, haud minus magnifica, quam nunc Parthorum, aut potentia Romanaju- bentu.-. 61 . Ceterum Germanicus aliis quoque miraculis intendit animum,quorum pvxcipua tuere Memnonis taxea cfhgics, ubi radiis 1'olis itta vocalem fonum reddens: disjedlafque inter 8c vix pervias arenas inftar montium ednitx Pyramides, certamine 8c opibus regum : lacufque effolla humo, fu- pertluentis Nili receptacula : atque alibi angultix, Sc profunda altitudo, nullis inquirentium tpatiis penetrabilis. Exin ventum Elephantinen ac Syenen, clauttraolim Romani imperii ; quod nunc rubrum ad mare patclcit. Dum ca «cttas Germanico pltirespcr provincias traniigitur , haud leve decus Urufiis quxfivit, inliciens Germanos ad difcordias, ntque tracto jam Maroboduo ufque in exitium in- fifterctur. Erat inter Gotones nobilis juvenis nomine Catualda ; profugus olim vj Marobodui, Sc tunc , dubiis rebus ejus , ultionem aufus. Is valida manu fines Marcomannorum ingreditur, covru- ptifque primoribus ad focietatem,inrumpit regiam» caiUUumquc juxta fitura. veteres illic Sucvo- A n n a r i v m L i n. 11. 7$ rum pnedx , & noftris e provinciis lixae, ac negotiatores reperti , quos jus commercii, dein cupido augendi pecuniam, poftremum oblivio patrice, Tuis quemque abledibus hoftilcm in agrum trans» tulit. 63. Maroboduo undique deferto non aliud fub- fidium quam mifericordia Calaris fuit, tranfgrcf- llis Danubium qua Noricam provinciam prxfluit, fcripfit Tiberio, non ut profugus aut fupplex , fed ex memoria prioris fortunse. nam multis nationibus clariffimum quondam regem ad fe vocantibus , Romanam amicitiam prxtuliffe. Refpon- fum a C ce fare , tutam ei honoratamque fedem in I- talia fore, fi maneret : fin rebus ejus aliud conduceret, abiturum fide quavenifTet. ceterum apud fenatum difTcruit, non Philippum Athenienfibus, non Pyrrhum, aut Antiochum, populo Romano perinde metuendos fuifTe. Exftat oratio, qua magnitudinem viri,violentiamfubje£larum ei gentium, & quam propinquus Italix hoftis, fuaque in deftruendo eo confilia extulit. Et Maroboduus quidem Ravennx habitus, fi quando infolefcerent Suevi, quafi rediturusm regnum oftentabatur. fed non excellit Italia per duodeviginti annos ; confe- nuitque multum imminuta claritate ob nimiam vivendi cupidinem. Idem Catualdx cafus , neque aliud perfugium, pulfus haud multo pofe Hermundurorum opibus,8c Vibilio duce; receptufq;,forum Iulium Narbonenfis Gallix coloniam mittitur.Barbari utrumque comitati ne quietas provincias immixti turbarent , Danubium ultra inter flumina Marum St Cufum locantur, dato rege Vannio gentis Quadorum. 64. Simul nunciato regem Artaxiam Armeniis a Germanico datum , decvevfire patres, ut Germanicus atque Drufus ovantes urbem introirent. ftruSVi & arcus circum latera templi Martis Vitoris,cum effigie Cxfarum: lxtiorc Tiberio quia pacem lapientia firmaverat, quam fi bellum per acies confcciffet. Igitur Rhefcuporim quoque Thracias regem aftu adgrcditur. Omnem cam nationem Rhoemetalces tenuerat: quo defitn£io Auguttus partem Thracum Rhcfcuporidi fratri ejus, partem filio So C. Cork. Taciti lio Cotyi permifit. In ea divifione ar v, a ; &c urbe>, & vicina Graecis, Cotyi; quod incuittnn , ferox, adnexum hod.bus, Rhefcuporidi cefilt: ipforum- que regum ingenia, illi mite, Sc amoenum ; huic a- trox, avidum, & focictatis impatiens erat. Sed primo fubdola concordia egere : mox Rhefcuporis egredi fines, vertere in Te Cotyi data, bc refiftenti vim facere; cundtantcr fub Augufto, quem auctorem utriufque regni, fi fperneretur, vindicem metuebat. enimvero audita mutatione principis, immittere latronum globos, exlciudere caftclla,cauP' fas bello. 6f. Nihil «que Tiberium anxium habebat, quam ne compofitaturbarentur. deligit centurionem qui nuntiaret regibus, ne armis difceptarent: ftatim- que aCotye dimiffafunt, quee paraverat, auxilia. Rhefcuporis fi£ta modcflia,poftulat eundem in locum coiretur , pofle de controverfiis colloquio tranfigi. nec diu dubitatum de tempore , loco, dcin conditionibus : cum alter facilitate ; alter traude cunfta inter fe concederent, acciperentquc. Rhefcuporis fanciendo, ut diftitabat, fosderi , convivium adjicit; tradaque in multam noStem laetitia , per epulas ac vinolentiam incautum Cotyn, 8c poftquam dolum intellexerat, Iaera regni, ejuf- dem familiae deos, 8c hofpitalis menfas obteftan- n.l tem , catenis onerat. Thraciaque omni potitus, fua fcripfit ad Tiberium , ftrudas fibi infidias, prsven- P>: tum infidiatorem : fimul bellum adverfus Baftcr- ta nas, Scythalque prretendens, novis peditum & c- rt quitum copiisfefe firmabat. ri 66■ Molliter rcfcriptum > fi fraus abeflet» poffe cum innocentis fidere : ceterum neque fe , neque fenatum, nifi cognita caufla, jus8c injuriam difi» j- creturos, proinde tradito Cotye veniret, trans* | . ferretque invidiam criminis. Eas litteras Latinius Pandus propraetor Moefuc, cum militibus quis Cotys traderetur, in Thraciam mifit. Rhefcuporis inter metum 8c iram cunttatus, maluit patrati, , quam incepti facinoris reus cfle : occidi Cotynju- bet , mortemque fponte fumptam ementitur. • Nec tamen Csfar placitas fcmel artes mutavit, a fcddcfuiittoPando» quemfibiuifenfum Rhefcu- b poris srl t kk Y: usiiiiuls-UUi»: V.» Vi.** ii o-s s;? A tr N A t i r m I, i n. 11 . 8i poris arguebat, Pomponium Maccum veterem itipendiis, & arta cum rege amicitia , coque accommodatiorem ad fallendum, ob id maxime Malis prafecit. 67. Maccus in Thraciam tranfgicfllis, per ingentia promifla, quamvis ambiguum & (celera fu* reputantem,perpulit, ut prafidia Romana intraret, circumdata hinc regi Ipecie honoris valida manus, tribunique, £c centuriones, monendo, (ludendo,Sc quanto longius abfccdcbatur apertiota cuftodia ; poftremo gnarum ncceflltatis m urbem traxere. Acculatusin fenatu ab uxore Cotyis , damnatur, ut procul regno teneretur. Thracia in Rhoemc- talcen filium , quem paternis confilii&adverfatum conflabat , iaque liberos Cotyis dividitur: iiique nondum adultis Trcbellienus Rufus praetura fun- ilus datur, qui regnum interim tranaret, exemplo quo majores Marcum Lepidum Ptolemari liberis tutorem , in Aegyptum miferant. Rhelcupo- ris Alexandriam deveftus , atque illic fugam lentans, an fifto crimine, interficitur. 68. Per idem tempus Vonones, quem amotum in Ciliciam memoravi, corruptis cuftodibus effugere ad Armenios,inde in Albanos Heniochofque, & confangaincum fibi regem Scytharum conatus - eft. fpccie venandi» omiflis maritimis locis, avia faltuum petiit: mox pernicitate equi ad amnem Pyramum contenditcujus pontes accols ruperant audita regis fuga; neque vado penetrari poterat. Igitur in ripa fluminis , a Vibio Frontone praefecto equitum vincitur, mox Remmius Evocatus priori cuftodia regis adpofitus, quafi per iram gladio eum tranfigit : unde major fides-, confcicntia (celeris, & metu indicii, mortem Vo** noniinlatam. 69. At Germanicus Aegypto remeans, cunfta qua apud legiones aut urbes juflerat, abolita, vel in contrarium verlacognofcit. hinc graves in Pilo- neiu contumelia , nec minus acerba qux ab illo in Calarem tentabantur. Dein Pifo abire Suri» (latuit; mox adverfa Germanici valetudine detentus , ubi recreatum accepit, votaque pro incolumitate folvcbantur, admotas hoftias, (ucrificalem F appa- $z C. Cor. it. Taciti apparatum, feliam Antiochenfium plebem i per lictores proturbat. Tum Seleuciam digreditur, onpericns xgritudinem , qu* rurfum Germanico acciderat, fievam vim morbi augebat pcrfuafio veneni a Pifone accepti: 8c reperiebantur folo ac parietibus erutx humanorum corporum reliquiae» carmina,Sc devotiones,8c nomen Germanici plumbeis tabulis inlculptum , femufti cineres , ac tabe obliti, aliaque maleficia, quis creditur animas numinibus infernis iacrari. fimul mifii a Pifone incu- iabantur , ut valetudinis adverfii rimantes. 70. Ea Germanico haud minus ira, quam per metum accepta;fi limen oblideretur,fi effundendus fpiritus liib oculis inimicorum foret, quid deinde miferrim* conjugi, quid infantibus liberis eventurum? lenta videri veneficia: fcllinare Sc urgere ut provinciam, ut legiones folus habeat, fed non ulque co defectum Germanicum , neque praemia credis apud iuterfcftorem manfura. componit epi- ftolas , quis amicitiam ci renunciabat. Addunt plerique iuflum provincia decedere, nec Pilo moratus ultra, navis folvit, moderabaturque curfui, quo propius regrederetur, fi mors Germanici Suriam aperuiflet. 71. Caslar paulifper ad fpem ercfhis, dein fello corpore, ubi finis aderat, adfiftentcs amicos in hunc modum adloquitur: Si fato concederem, ju- ftus mihi dolor etiam adverfus deos'eflet , quod me parentibus, liberis,patri*, intra juventam pr*- maturo exitu raperent, nunc (celere Pifonis 8c Plancin* interceptus , ultimas preces peftoribus velli is relinquo , referatis patri ac fratri, quibus acerbitatibus dilaceratus, quibus infidiis circumventus, miferrimam vitam pefiima morte finierim. Si quos (pes me*, fi quos propinquus (anguis, etiam quos invidia erga viventem movebat; inla- crymabunt, quondam Horentcm, ik tot bellorum (uperftitem, muliebri fraude cecidifie. Erit vobis locu3 querendi apud fenatum,invocandi leges. Non h oc prxeipuum amicorum munus elt, proiequi de- 'funitum ignavo quelfiT; fed qu* voluerit memini iTe , qu* mandaveritexfcqui. flebunt Germanicum etiam ignoti: vindicabitis vos, fi rnc potius ANtfAtIVM Ltb. II. tius quam fortunam meam fovebatis. Oltendi- tc populo Romano divi Augufti neptem » can- demque conjugem meam: numerate fex liberos. MifericonJiacum accufantibus erit : fingen- tibufque fcelefta mandata , aut non credent homines , aut non ignofeent. Iuravfire amici, dextram morientis contingentes, fpiritura ante quam ultionem amifluros. jx. Tum ad uxorem verfus, per memoriam fui, per communes liberos oravit, exueret ferociam » fievientifortun® fubmitteretanimum; note regrefla in urbem aemulatione potenti® validiores inritaret. H®c palam, Sc alia fccreto, per qu-.e oftendere credebatur metum cx Tiberio. Neque nuilto poft exftinguit ur , i ngenti luftn provin ciae 8c circumjacentium populorum. Indoluere extern nationes regefque; tanta illi comitas in focios» manliictudo in hoites; vifuquc 8c auditu juxta venerabilis , cum magnitudinem 8c gravitatem fura- m® fortunae retineret > invidiam 8c adrogantiam effugerat. 73. Funus fine imaginibus St pompa, per Iau^ des, 8c memoriam virtutum ejus celebre fuit. Et erant qui formam, aetatem, genus mortis, ob propinquitatem etiam locorum , in quibus interiit y Magni Alexandri fatus ad®quarent. Nam uti lin*- . que corpore decoro, genere infigni, haud multum triginta annos egreflum , fuorum infidiis externas inter gentes occidifle : fed hunc mitem erga amicos, modicum voluptatum , uno matrimonio, certis liberis egifle: neque minus proeliatorem, etiam- fitemeritas abfuerit, prtepeditufque fit pcrculfas totvittoriis Germanius fervitio premere, quod ft foliis arbiter rerum, fi jure & nomine regio tuiflct* tanto promptius adfecuturum gloriam militi®» quanttun clementia, temperantia, ceteris bonis artibus prrcftitiflet. Corpus antequam cremaretur nudatum in foro Antiochenfium, qui locus fe~ pultur® deftinabatur , prxtuleritne veneficii figna* parum conftitit: nam ut quis mifericordia in Germanicum , 8c prsliimpta fufpicione, autfayore ia Pifonem pronior , diverfi interpretabantur. 74. Confultatumindc inter legatos, quique alii I %. 84 C. Corn. Tactti (enatorum aderant, quifnam Surite praeficeretur. Se ceteris modice nifis , inter Vibium Marfum, Se Cn. Sentium diu quxfitum : dein Marius feniori, 6c acrius tendenti Sentio conceflit. Iiqtic infamem veneficiis ea in provincia, 8c Plancina; percaram nomine Martinam in urbem mifit , ponulan- tibus Vitellio acVcranio, ceterifque qui crimina Sc accuiationem tamquam adverfus receptos jam reos inftruebant. 77. At Agrippina, quamquam defefla luftu, Sc corpore ®gro, omnium tamen quae ultionem morarentur intolerans , afeendit clalTem cum cineribus Germanici, Se liberis ; miierantibus cunCtis, 3 uod femina nobilitate princeps, pulcherrimo mo- o matrimonio inter venerantes gratantilque alpici folita; tunc feralis reliquias finu ferret, incerta ultionis , anxia lui, & infelici fecunditate fortuna: totiens obnoxia. Pifonem interim apud Coum in- 1'ulam nuntius adfcquitur, exceflifle Germanicum. Qucnntemperantcr accepto , exdit viCtimas , adic templa: neque ipfe gauaium moderans, 8c magis inlblefcente Plancina , qu® luChun ainifix fororis tum primum l®to cultu mutavit. 76. Adfiuebant centuriones , monebantque, prompta illi legionum ftudia, repeteret provinciam non jure ablatam, Sc vacuam. Igitur quid agendum conlultanti, M. Pifo filius properandum in urbem cenlebat: nihil adhuc inexpiabile admii- fum , neque fufpiciones imbecillas aut inania fani® pcrtimefccnda. difeordiam erga Germanicum odio Fortafle dignam, non poena : Sc ademptione pro- vinci® , latisfaCtum inimicis. Quod fi regrederetur, obfiftente Sentio , civile bellum incipi; nec duraturos in partibus centuriones militcfquc , apud quos recens imperatoris lui memoria , Sc penitus infixus in Cxfarcs amor prxvalcret. 77. Contra Domitius Celer cx intima ejus amicitia difieruit:Vtcndum eventu. Pifonem,non Sentium, Suri® pr®pofitum : huic falces Sejus prxto- ris, huic legiones datas, li quid hoftile ingruat, quem juftius arma oppofiturum,qui legati auctoritatem , 8c propria mandata acceperit ? Relinquen- -dum etiam rumoribus tempus, quo fcnclcant. plerumque 5*5 ‘fer P; a* ICC SJl; T3 ar ; r= c> f.ic «E ;C tp kf ,i e * X' fr iV Annalivu L i n. 11. 8? rtimqae innocentes, recenti invidi® impares. At fi teneat exercitum , augeat vires; multa qu® provideri non poflint,fortuito in melius cafura. An felti- namuscum Germanici cineribus adpellere , ut te inauditum Sc indefenium plan£tus Agrippina?, ac vulgus imperitum , primo rumore rapiant ? Eft tibi Auguft® confcicntia, elt Calaris, favor, fed in occulto: $cperiifie Germanicum nulli jactantius mcerent, quam qui maxime lactantur. 78. Haud magna mole Pifo promptus ferocibus in fententiam trahitur : miflifque ad Tiberium epiitolis , inculat Germanicum luxus 8c fuperbi® ; feque pulfiim,ut locus rebus novis patefieret,curam exercitus, eadem fide qua tenuerit, repetiviflc. fi- mul Domitium impolitum triremi vitare litorum oram , prxtcrque infulas lato pergere mari in Suriam jubet. concurrentes defertores per manipulos componit, armat lixas , trajeftilque in continentem navibus , vexillum tironum in Suriam euntium intercipit. Regulis Cilicum ut fe auxiliis juvarent ferioit ; haud i%navo ad minifteria belli juvene Pifone, quamquam fufeipiendum bellum abnuiflet. 79. Igitur oram Lyci® ac Pamphyli® prcele- t entes, obviis navi.bus, quae Agrippinam vehe- ant, utrimqueinfeiifi , arma primo expediere; de in mutua formid.ine,non ultra jurgium proceilum eft : Marfufque Vibhis nuntiavit Pifoni,Romam ad dicendam caufum veniret. Ille eludens refpondit, adfuturum ubi prator qui de veneficiis quarcrct» reo atque acculatoribus diem prxdixiflet. Interim Domitius Laodiceam urbem Suri® adpulfits, cura hiberna fext® legionis peteret, quod eam maxime novis confiliis idoneam rcbatitr , a Pacuvio legato pr®venitur. Id Sentius Pifoni per litteras aperit, monctque ne caftra corruptoribus, ne provinciam bello tentet. quofque Germanici memores, aut inimicis ejus adverfos cognoverat, contrahit; magnitudinem imperatoris identidem ingerens, & Rcmpublicam armis peti: ducitque validam manum,& proelio paratam. 80. Nec Pilo , quamquam coepta fccus cadebant; orniiit tutilfima e pralenubus,fed caftellum Cilici® F 3 muni- &5 C. Cor n. Taciti munitum admodum > cui nomen Celendris , occupat. Nam admixtis dcfertoribus , 8c tirone nuper intercepto , fuifque 8c Plancinx fervitiis, auxilia Cilicum qute reguli milerant, in numerum legionis compofucrat. CaTarilque lc legatum , teftabatur , provincia quam is dedilfet arceri, non a legionibus (earum quipne accitu venire) feti a Sentio , privatum odium falfis criminibus tegente, confiftcrcnt in acie, non pugnaturis militibus , ubi Pifoncm ab ipfis parentem quondam appellatum ; fi jure ageretur, potiorem j fi armis , non invalidum , vidif- tfent.Tum pro munimentis caftelli manipulos explicat, colle arduo 8t derupto ; nam cetera mari cinguntur. Co»cra veterani» ordinibus ac fubfidiis in- ftrufti. hinc militum , inde locorum amentas, fed ■non animus , non fpes, ne tela quidem nifi agreftia iid fubitum ufum properata, ut venere in manu 3 , non ultra dubitatum , quam dum Romana: cohor- tesinxquum eniterentur, vertunt terga Cilices» jfcque caltello claudunt. 81. Intcrim Piio clafiem haud procul oppe- rientem oppugnare frullra tentavit : regrcfTufque, Sc pro muris modo femet adfliftando , modo lin- gulos nomine ciens , prxmiis vocans, feditionem coeptabat j adeoque commoverat, ut fignifer legionis fextee fignum ad eum tranftulerit. Tum Sentius occanere cornua tubalquc, 8c peti aggerem, erigi fcalas juffit, ac promptifiimum quemque iiiccedere, alios tormentis hallas, faxa, 8c faces ingerere. Tandem victa pertinacia Pifo oravit, uti traditis armis maneret in caltello , dum Cxfar cui Syriam permitteret, confulitur. Non receptx conditiones : nec aliud quam naves 8 c tutum in urbem iter concefTum eft. At R.omx poftquam Germanici valetudo percrebuit, cun&aque ut ex longinquo auftain acterius adfcrebantur j dolor , ira, & erumpebant «pieftus; Ideo nimirum in extremas terras relegatum: ideo Pifoni permifiam provinciam: hoc egiflb fecretos Auguftx cum Plancina Termones, vera prorfus dc Drufo feniores locutos, difplicere regnantibus civilia filiorum ingenia: neque obaliud interceptos> quam quia populum Romauum sequo jure Annal ivm L t n. 11. 8 t' jure complctfti reddita libertate agitaverint. Hos vulgi fermones audita mors adeo incendit, ut ante edictum magillratuum » ante fenatulconfultum , fumpto juftitio defcrcrentur fora, clauderentur domus ; paflim filentia 8c gemitus, nihil compofituni in oftentationem: & quamquam neque infignibus lugentium abftinerent , altius animis mcerebant. Forte negotiatores vivente adhuc Germanico Syria egrefli, laetiora de valetudine ejus attulGre : fta- tim credita , ltatim vulgata iunt: ut quifque obvius, quamvis leviter audita , in alios , atque illi in plures cumulata gaudio transferunt, cnrfant pei* urbem , moliuntur templorum fores, juvit credulitatem nox, 8c promptior intertenebras adfirmatio. Nec obftitit fallis Tiberius, donec tempore ac (patio vanefecrent. Et populus quali rurfum ereptura acrius doluit. 83. Honores ut quis amore in Germanicum aut ingenio validus, reperti, decretique: ut nomen ejus Saliari carmine caneretur : fedes curules fa- cerdotum Auguitalium locis , fuperque eas quercea: coronae ftatuerentur j ludos Circcnfes eburna effigies prxiret : neve quis flamen aut augur in locum Germanici, nili gentis Iulix, crearetur. Arcus additi Romae , & apud ripam Rheni, 8c in monte Syriae Amano > cum inferiptione rerum ge- ftarum, ac mortem ob Rempubl. obiifle. lepul- chrum Antiochix ubi crematus: tribunal Epidaphnae, quo in loco vitam finierat. Statuarum loco- rumve in quis coleretur, haud facile quis numerum inierit. Cum cenferetur clypeus, auro & magnitudine infignis inter audtores eloquentiae j adferuir Tiberius, lolitum parcmqtic ceteris dicaturum, neque enim eloquentiam fortuna dilcerni j & fatis inluftre,fi veteres inter feriptores haberctur.Eque- llcr ordo cuneum Germanici appellavit, qui lu- niorum dicebatur: inftituitque utiturm® Idibus Iuliis imaginem ejus lequerentur. pleraque manent : quaedam ftatim omifla funt, aut vctuftas oblitteravit. 84. Ceteram recenti adhuc mceftitia,foror Germanici Livia nupta Drufo duos virilis fexus fimul enixa clt. quod rarum hetumque etiam modicis V 4 pott- S8 C. C o n. n. Taciti penatibus , tanto gaudio Principem adfecit, utnon temperaverit, quin ja&arct apud patres, nulli ante Romanorum ejnfdem faftigU viro geminam itir- petn editam, nam cuncta etiam fortuita ad gloriam vertebat. Sed populo tali in tempore id quoaue dolorem tulit; tamquam auftus liberis Drulus,domum Germanici magis urgeret. 85. Eodem anno eravihus fenatus decretis libido feminarum coercita, cautumque ne quxftum corpore faceret, cui avus, aut pater, aut maritus Eques Rom. fuiffet. nam Viftilia prxtoria familia genita, licentiam ftupri apud cediles vulgaverat ; more inter veteres recepto , qui fatis pama- rum adverfum impudicas in iptit profeffione flagi- tii credebant. exattumSca Titidio Labeone Vili i lix marito , cur in uxore deliiti manifefla ultionem legis omififfet ? atque illo prxtendente foxa- ginta dies ad coniiiltandum datos nec dum prreter- iiffe fatis vifum de Viftilia ilatuere: eaque in infulam Seriphon abdita eft. Attum & de iacris JE- K gyptiis Iudaicifque pellendis: fa&umque patrum «onfultum, ut quattuor millia libertini generis ca fuperftitionc infefta , cutis idonea aetas , in infulam Sardiniam veherentur , coercendis illic latrociniis, 6c fi ob gravitatem caeli imeriiflent, vile damnum : ceteri cederent Italia, nifi certam ante diem profanos ritus exuiffent. 86 . Poft quae retulit Cscfiir, capiendam virginem in locum Occiae, quae feptem Sc quinquaginta per annos fumma fanctimonia Vcltalibus lucris prxfederat: egirque grates Fontejo Agrippx , 8c Domitio Pollioni, quod offerendo filias, ue officia in Rempubl. certarent, praelata eft Pollionis tilia, non ob aliud,quam quod mater ejus in eodem conjugio manebat. nam Agrippa diflidio domum imminuerat. Et Crefar quamvis pofthabitam , decies feftertii dote folatus eft. 87. Sxvitiam annonae incufante plebe, ftatuit frumento pretium quod emptor penderet, binolque nummos ie additurum negotiatoribus in linguios modios. Neque tamen ob ea parentis patria; delatum 8c antea vocabulum adfumpfit , acerbeque increpuit eos, qui divinas occupationes, ipiuinque domi- A N N A t I V M LlB. III. 8<> dominum dixerant, unde angufta Se lubrica oratio liib pi Incipe , qui libertatem metuebat * adulationem oderat. 88. Rcperio apud feriptores fenatorefque eo- .rundem temporum , Adgandeftrii principis Cattorum leftas in fenatu litteras, quibus mortem Arminii promittebat, fi patrandae neci venenum mitteretur : relponfumque efle , non fraude neque occultis , fed palam & armatum populum Romanum hoites fuos ukilci. qua gloria aequabat fe Tiberius prifeis imperatoribus, qui venenum in Pyrrhum regem vetuerant,prodiderantque. Ceterum Arminius abfccdentibus Romanis 8c pulfo Maroboduo, regnum adfe&ans , libertatem popularium adver- iam habuit: oetitufque armis , cum varia fortuna certaret, dolo propinquorum cecidit, liberator haud dubie Germaniae, qui non primordia populi Rom. ficut alii reges ducefque , fed florentifii- mum imperium. kkeflierit: praeliis ambiguus, bello non vi£t«s. feptem 8c triginta annos vitas, duodecim potentire explevit; caniturque adhuc barbaras apud gentes ; Graecorum annalibus ignotus, qui iua tantum mirantur : Romanis haud perinde cele- bris,dum vetera extollimus,recentium incuriofi. BREVI AR1VM LIBRI III. P^Gripfina cum Germanici reliquiis Brnndifiumfin- 1 de Romam peryenit. e te tumulo Aiigitfit illata , & funus du&um. Drufus in Illyricum redit. Cn. ‘Pifo tum Romam rediffet , yeneni & Maje fiatis pofiula- tur. difla caujja , cum omnia infcnfa & inf fia expe- rirctur-,manus fibi adfert.Tacfarinas bellum in Africa renoyat: quod opprimitur a L. Apronio ! 'Proconfule » Lepida t^Emilia adulterii & yeneni defertur , dam- natur que, Tapia 'Popaa lex ad id tempus afperius ex- ercita,mollitur d Tiberio , & nexus ejus exfolyuntur. Iterum Afiicam incurrit Tacfarinas : cui tutanda lanius Blafus deligitur. Equites aliquot Romani Maje- fiatis damnantur . Gallia rebellant: ducibus lulio Sa- croviro lulio Floro, infeliciter : quia d legionibus Germanicis copia earum cafa. & tpfe ad yetus jug.rn retrafla. C. Lutorius eques Madefiatis damnatus , in carcere exanimatus efi. Cura luxus coercendi capta , f s *■ po C. Corn. Taciti & omiffa Drufut Tribuniciam potejlatem accipit. Fla* men Dialis •vetitusprovinciam fortiri. Ajylti Graco- rum lujlrata & repurgata. C. Silanus repetundarum CT Majefiatis damnatus. Tacfarinatem Iunius proturbat , & fratrem ejus capit, limi* iUuJhis feminet mors & funus. H*c triennio getta. C M. Valerio 8c M. Aurelio. C o s s. Tiberio Imp. I V, & Drufo Nerone II. (_ C. Sulpicio & D. Haterio. LIBER III. N ihil intermifla navigatione hiberni mari» Agrippina Corcyram infulam advehitur » litora Calabri» contra fitam. Illic pauco* dies componendo animo infumit, violenta lu£tu, & nefeia tolerandi. Intcrim adventu ejus audito, intimus quifquc amicorum, 8c plerique militares, ut quifque fub GermaDico ftipendia fecerant , multique etiam ignoti vicinis e municipiis , par& officiunt in principem rati, plurcs illos fecuti» ruere ad opiduin Brnndifium ■, quod naviganti celerrimum , fideliffimumquc adpulfu erat. Atque ubi primum ex alto vifa claffis , complentur non modo portus 8c proxima maris , fed mceniaactc- £la , quaque longiffime profpe&ari poterat, moe- rentium turba , ac rogitantium inter fe , filentione an voce aliqua cgrcdicntcm exciperent ? neque fatis conftabat qmd pro tempore roret: cum claffis paulatim fucceflit, non alacri ut adfolet remigio, fed cunilis ad triftitiam compolitis. Poftquani duobus cum liberis feralem urnam tenens egreffa navi, defixit oculos; idem omnium gemitus,neque dilcerneres proximos , alienos, virorum > femina- rumve planctus : niti quod comitatum Agrippina; longo moerore fe fiunt, obvii $c recentes in dolore anteibant. x. Milerat duas prxtorias cohortes Cxfar , addito ut magiftratus Calabri» , Apuliquc , Se Campani, fuprema erga memoriam filii fui munera fungerentur. Igitur tribunorum, centurior.umque humeris cineres portabantur : prxcedebant incompta figna, ver fi falces; atque ubi colonus tranfgrcdc- remur, Asnalivm Ltb. III. 91 rentur , atrata plebes, trabeati equites, pro opibus loci, veftcm , odores , aliaque funerum foiemiia cremabant, etiam quorum diverfa opida, tamen obvii, & vi monuit edifto : Multos mluftrium Romanorum ob Rcmp.obiifle; neminem tam flagranti defiderio celebratum, idque &c fibi, Sc cundtis e- grcgium,fi modus adjiceretur.non enim eadem decora principibus viris , 8c imperatori populo , qu® modicis domibus,aut civitatibus.conveniffe recenti dolore lu£tum,Sc cx moerore (olatia: fed referendum jam animum ad firmitudinem, ut quondam divus lulius amifla unica filia, ut divus Auguftus ereptis nepotibus , abftruferint triftitiam. Nil opus vc- tuftioribus exemplis , quotiens populus Romanus clades exercituum,interitum ducum,funditus amil- las nobiles familias conftanter tulerit. Principes mortales, Rcmp. xternam elTe. proin repeterent (biennia; 8c quia ludorum Megalcnfium (pedftacu- lum fuberat, etiam voluptates redimerent. 7. Tum exuto juftitio, reditum ad munia; 8e Drufus Illyricos ad exercitus profe&us cit, erectis omnium animis petend® e Pilone ultionis ; Sc crebro queftu , quod vagus interim per amoena Ali® atque Achai®, adroganti Sc fubdola moratcclcrum probationes fubverteret. Nam vulgatum erat mifi- tam,ut dixi, a Cn. Sentio famofam veneficiis Mar- tinam, fubita morte Brundiliiexltiu5tam, venenumque nodo crinium ejus occultatum, nec ulla in corpore figna fumpti exitii reperta. 8. AtPifc prxmiilb in urbein filio > datifquc A NN A L I V M L T D. III. 9 ? mandatis, per qure principem molliret; ad D rufum pergit: quem haud fratris interitu trucem , quam remoto semulo xquiorcm libi iperabat. Tiberius quo integrum judicium oftentaret, exceptum comiter juvenem,fueta erga filios familiarum nobiles liberalitate auget.Drufus Piloni, fi vera forent qure jacerentur, prxeipuum in dolore fuum locum re- fponditjfed malle lalfa $c inania,nec cuiquam mortem Germanici exitiofam cfle. Htec palam , 8c vitato omni iecreto : neque dubitabantur prxlcripta ci a Tiberio, cum incallidus alioqui & facilis ju- \ r enta, fenilibus tum artibus uteretur. 9. Pifo Dalmatico mari tramiflo, reliiftifque apud Anconam navibus, per Picenum, ac moxTla- miniam viam , adfequitur legionem , qux e Pannonia in urbem, dcinprxfidio Africa: ducebatur, eaque ves agitata rumoribus , ut in agmina atque itinere crebro fie militibus oftentaviflet. ab Narnia vitandae fulpicionis, an quia pavidis confilia iii incerto firnt, Nare , ac mox Tiberi deveftus, auxit vulgi iras , quia navem tumulo Csefarum ad- pulcrat i dicque, & ripa frequenti, magno clientium agmine iple , fenpinarum comitatu Plancina, & vultu alacres inceflbrc. Fuit inter inritamenta invidis domus foro imminens, fefto ornatu,convi- viumq; & epula:,& celebritate loci nihil occultum. 10. Poftera dic Fulcinius Trio Pifonem apud confules poftulavit. contra Vitellius, Veranius, ce- tcrique Germanicum comitati tendebant, nullas «fle partes Trioni, neque fie acculatores, fied rerum indices Bcteftes, mandata Germanici perlaturos. Ille dimifla ejus caulTs delatione, ut priorem vi- tamaccularctobtinuit: petitumque eft a principe, cognitionem exciperet: quod ne reus quidem abnuebat, ftudia populi 8c patrum metuens: contra Tiberium fpernendis rumoribus validum, 8c conficientis matris innexum cfle : veraque aut in deterius credita, judice ab uno facilius dificerni: o- dium & invidiam apud multos valere. Haud fallebat Tiberium moles cognitionis , quaque ipfie fama diltraheretur. Igitur paucis familiarium adhibitis, minas acculantium, Sc hinc preces audit, iute- giamquc cauffiam ad fenatum remittit. 11. At- 94 C. Cork. T a c i t t ii. Atque ir.rcrim Drufus rediens Illyrico, quamquam par .: cei '...Jcnt , ob receptum Maroboduum,^ res ( riore rellate gellas, ut ovans iniret, prolato h more urbem intravit. Poft qua; reo T. Arruntium, Fulcinium, Afinium Gallum , Aiferni- num Marcellum, Sex. Pompejum patronos petenti, iifquc diverfaexcufanttbus, M. Lepidus, & L. Pilo, 8c Livencjus Regulus adfuere, arreCta omni civitate, quanta fides amicis Germanici, qu-.e fiducia reo, latin’cohiberet ac premeret lenfus Tuos Tiberius , an promeret, iis haud alias intentior populus, plus fibi in principem occultce vocis , aut iufpicacis filentii permifit. ii. Dic fenatus Carfar orationem habuit me di- tato temperamento ; Patris fui legatum atque amicum Pilbucm fuilTc, adjutoremque Germanico datum a fe, auftore fenatu, rebus apud Orientem ad- miniftraiidis.illic contumacia 8c certaminibus alpe- raflet juvenem, exituque ejus IxtatusciTct; an lcc- lere exftinxiflet , integris animis dijudicandum. Nam fi legatus officii terminos , obfequium erga imperatorem exuit, eiufHemque morte , ScluCtu meo lxtatus eft ; odero f^ponamque a domo mea, 8cprivatas.inimicitias, fismPrincipisulcifcar : Sin Facinus in cujufcumquc mortalium nece vindican- rflun detegitur j vos vero 8c liberos Germanici, £c nos parentes juftis folatiis adficite. fimulque illud reputate, turbide 8c fcditiosC traCtaverit exercitus Pifo .; qusefita fint per ambitionem ftudia militum; armis repetita provincia; an falla hxc in maius vulgaverint accufatores. quorum ego nimiis ftudiis jure fuccenfco. Nam quo pertinuit nudare corpus, £c contrectandum vulgi oculis permittere , ditter- rique etiam per externos tanquam veneno interceptus eflet, u incerta adhuc i Ita 8c Icrutanda finit? Defleo equidem filium meum, lemperque deflebo: fed neque reum prohibeo quo minus cunCta proferat, quibus innocentia ejus fublevari; aut^fi qua fuit^ iniquitas Germanici, coargui poffit: vofque oro , nc,quia dolori meo caufla connexa eft,objcCta crimina pro adprobatis accipiatis. Si quos propinquus fanguis, aut fides fua patronos dedit, quantum quifque eloquentia & cura valet, juvate periclitan- umt Ansam vm L i n. 111. tcm: ad eundem laborem , eandem conftantiam accufatores hortor. Id loluin Germanico fuper leges pratftiterimus , quod in curia potius quam in toro, apud (enatum quam apud judices, de morte ejus anquiritur, cetera pari modeftia traflcntur. nemo Drufi Ucrymas, nemo moeftitiam meam fpe- £lct, nec fi qua in nos adveria finguntur. 13. Exin biduum criminibus objiciendis (latui- tur, utque (ex dierum (patio intcrjc&o » reus per triduum defenderetur. Tum Fulcinius vetera Sc inania orditur ; ambitiose, avareque habitam Hi- tpdhiam. quod neque convi&um noxie reo , fi recentia purgaret; neque dofcnfum abfolutioni erat, fi teneretur majoribus flagitiis. Poli quem Scr- va’us,8c Vcranius, Sc Vitellius confimili (ludio,feti multa eloquentia Vitellius, objecere; odio Germanici, & rerum novarum (ludio, Pifonem vulgus militum per licentiam 8c (ociorum inj urias eo uique corrupifle ut parens legionum a deterrimis appellaretur : contra, in optimum quemque , maxime in comites Sc amicos Germanici, fievifle : poflrcmo iplum devotionibus 8c veneno peremifle : (aera hinc 8c immolationes nefandas ipfius atque Plancina: : petitam armis Rempubl. utque reus agi pofi- fet, acie victum. 14. Defendo in ceteris trepidavit, nam neque ambitionem militarem , neque provinciam peffimo cuique obnoxiam, ne contumelias quidem adver- fumimperatorem infitiari poterat: lolum veneni crimen vifus eft diluifle. quod ne accuiatores quidem fatis firmabant, in convivio Germanici , cum fuper cum Pifo dilcumberet, inferios manibus c- jus cibos arguentes, quippe abfurdum videbatur , inter aliena fervitia, Sc tot adftantium vifu , ipfo Germanico coram id aufum. offercbatqne familiam reus, miniftros in tormenta flagitabat. Sed judices per diverfa implacabiles erantCffifar ob bellum provincias inlatum ; Senatus, nunquam fatis credito , fine fraude Germanicum intenifle. * (cripfil- fent expollulantes : quod haud minus Tiberius ® quam Pifo abnuere. Simul populi ante curiam voces audiebantur; non temperaturos manibus ii patrum ienteutias cvafificc. eiflgicique Pilbnis traxerant $5 C. Cork. Taciti rant in Gemonias . a<. divellebant, ni juflu princN pis, proie;'. ’ -epofitxquj idienr. Icitur inditus iecticx, £: a tribuno prxtonx cohortis deductus eft: vario rumore, cuflos ialutis, an mortis exa- £lorfequeretur. !f. Eadein Plancinx invidia,major gratia: coque ambiguum habebatur , quantum Cxlari in eam liceret, atque ipfi,donec medix Piloni ipes,fociatn fe cujufcumquc fortunx , Sc fi ita ferret, comitem exitii promittebat. Vt fccretis Auguftx precibus veniam obtinuit, paulatim legregari a marito, dividere defenfionem coepit. quod reus poflquam fibi exitiabile intelligit, an adhuc experiretur dubitans, hortantibus filiis durat mentem , fenatumque rur- fum ingreditur : redintegratamque accufationcm» infenfas patrum voces, adverfa & fxva cunela per- pefTus , nullo magis exterritus eft , quam quod Tiberium fine miferatione , fine ira, obllinatum clau- fumque vidit, ne quo adfeftu perrumperetur, relatus domum , tamquam defenfionem in poilerum meditaretur,pauca conCcribit,obfignatque,& liberto tradit. Tum folita curando corpori exequitur. dcin multam poft noftem, egrefla cubiculo uxore, •periri forcsjuflit : Se coepta luce, perfofTo jugul o, jacente humi gladio, repertus c!t. 16. Audire me memini ex fenioribus, vifum fx- pius inter manus Pifonis libellum, quem ipfe non vulgaverit, fed amicos ejus di&itavifTe , litteras Tiberii 8c mandata in Germanicum continere : ac deflinatum promere apud paties , principemque arguere , ni elufus a Sejano per vana promifTa foret. nec illum fponte exftinflum , verumimmifTo percuflore. quorum neutrum adfeveraverim : neque tamen occulere debui narratum ab iis, qui no- ftram ad juventam duraverunt. Cxfar flexo in moe- ftitiam ore, liiam invidiam tali morte quxfitain apud Cenatum, * crebrifquc interrogationibus exquirit, qualem Pilo diem fupremum , no£lemque exegiflet. atque illo pleraque fapienter , quxdam inconfultius refpondcutc , recitat codicillos a Pilo- ne in hunc terme modum compofitostConfpiratia- ne inimicorum , 8c invidia falh criminis oppreflus» quatenus veritati Sc innocenux mex nulquam 1» cua Ankaljvm Lib. III. 97 «us eft ; deos immortales teftor vixifle me, Cxfar, cum fide advcriiim te , neque alia in matrem tuant nictate: votque oro liberis meis confulatis. ex quibus Cn. Pilo qualicumque fortunas mea non elt adjun&us, cum omne hoc tempus in urbe egerit : M. Pilo repetere S/riam dehortatus cft. atque uti» ijim ego potius filio juveni, quam ille patri feni ccfllfTet \ eo impcnfius precor , ne mes pravitatis prenas innoxius luat. Per quinque Sc quadraginta annorum oolequium per collegium confulatus quondam divo' Augufto parenti tuo probatus, 8c tibi amicus > nec quidquam poft hac rogaturus, falu- tem infelicis filii rogo. De Plancina nihil addidit. 17. Poft qua Tiberius adolefcentem crimine civilis belli purgavit: patris quippe julTa, nec po- tuifie filium detre&arc : fimul nobilitatem domu*; etiam ipfius, quoquo modo meriti, gravem cafum mileratus. Pro Plancina cum pudore fiagitio dil- feruit, matris, preces obtendens : in quam optimi cujulquc fecretiqueftus magis ardefeebant: ld ergo fas avia interfectricem nepotis adfpicere, adlo- qui > eripere fenatiu ? quod pro omnibus civibus leges obtineant,uni Germanico non contigifle ! Vi- tellii 6c Vcranii voce defletum Cxlarcm; ab imperatore 8c Augufta defenfam Plancinam I proinds venena, Sc artes tam feliciter expertas verteret ia Agrippinam, in liberos ejus, egregiamque aviam ac patruum fanguine roilerrima domus exfatiaret. Biduum fuper hac imagine cognitionis abfimi- ptumj urgente Tiberio liberos Pilonis, matrem uti tuerentur. Et cum acculatorcs ac teftes certatim perorarent rcfpondcnte nullo , miferatio quam invidia augebatur. Primus fententiam rogatus Aurelius Cotta conful (nam referente Cafare magiftra- tus eo etiam munere fungebantur) nomen , Pilonis radendum faftiscenfuitmartem bonorum publican- damjpars ut Cn.Pifoni filio concederetur,ifq; praenomen muraret. M.Pilo exuta dignitate,8c accepto quinquagies feftertio , in decem annos relegaretur» concerta P.lancine incolumitate ob preces Auguft$. 18. Multa ex ea fententia mitigata funt a principe: ue nomen Pifonisfallis eximeretur,quando M.An- twii quibdlum patris fe«fict,IuU Antonii qui dc- .2 G mwoa C. Cork. T A e I r !.' roum Auguftiviolaflet, nunercnt. 8c M.Pilnnefff ignominia; exemit, conceflitque ci paterna bona; fitis firmus , ut ftepe memoravi, udverfum pecuniam ;8c tum pudore ablolutas Plancina:placabilior. Atque idem cum Valerius Mcflallinus fignum aureum in sede Martis Vitoris, Caecina Severus aram Vltioni ftatuendam ccnfuiflent,prohibuit:ob externas ea viftorias lucrari divitans ; domeftica mala triftitia operienda. Addiderat Meflallinus , Tiberio, 8c Auguftcc, Sc Antoni» , 8c Agrippinae, Dru- foque , ob vindi&ain Germanici grates agendas, ©miferatque Claudii mentionem. 8c Mefiallinum quidem L. Afprenas fenatu coram pcrcun&atus eft, an prudens prxtcrifiet ? ac tum demum nomen Claudii adferiptum eft. Mihi, quanto plura recentium , leu veterum revolvo, tanto magis ludibria rerum mortalium cunftis in negotiis obverlantur. quippe fama, fpe , veneratione potius omnes defti- nabantur imperio , quam quem futurum principem fortuna in occulto tenebat. 19. Paucis poft diebus Csclar auiflor lenattu fuit, Vitellio, atque Veranio , Sc Servxo lucerdotia. tribuendi. Fulcinio fuflragium ad honores pollicitus , monuit j ne facundiam violentia praecipitaret. Is finis fuit ulcilcenda Germanici morte, non modo apud illos homines quitum agebant, etiam locutis temporibus \ario rumore jaitata. adeo maxima quaeque ambigua lunt,dum alii quoquo modo audita pro compertis habent; alii vera m contrarium vertunt. & glifeit utrumque pofteritate. Ac Drufus urbe egrelTus repetendis aufpiciis, mox ovans introiit, paucofque poft dies Vipliinia mater ejus excellit, una omnium Agrippx liberorum miti obitu, nam ceteros manifeftum ferro , vel creditum eft, veneno, aut fame cxllinftos. ,io. Eodem anno Tacfarinas, quem priore xfta- tc pullum a Camillo memoravi, bellum in Africa renovat, vagis primum populationibus, 8c ob pernicitatem inultis: dein vicos exfcindere ; trahere graves prxdas: poftremo haud procul Pagida flu-» mine cohortem Romanam circumfedir. rrxerat caftello Dccrius impiger manu, exercitus militia, & iliam obfidionem ftagitii ratus. Is cohortatu^ mi!:- AnnAltvm L in. III. 99 Tnilites ut copiam pugna in aperto facerent, acie;» pro caftris inllruit. Primoque impetu pulfa cohorte, promptus inter tela occurfat fugientibus, increpat (igniferos, quod inconditis aut delertoribus miles Romanus terga daret, fimul excepta vulnera,Sc quamquam transfoflo oculo , adverlum os in ho- item intendit; neque proelium omifit, donec defer- tus iiiis caderet. xx. Qua poftquam L. Apronio (nam Camillo fucceflerat ) comperta ; magis dedecore (iiorum , quam gloria hortis anxius, raro catempertate , Sc e vetere memoria facinore , decumum quemque jgnominiofx cohortis {orte du£los, furti necat. Tantumque feveritate profeftum , ut vexillum veteranorum non amplius quingenti numero, eafilem Tacfarinatis copias , prxfidium , cui Thala nomen» adgreflas fuderint, quo proelio Rufus Helvius gregarius miles fervati civis decus rettulit; donatufque cll: ab Apronio torquibus 8c hafta : Calar addidit civicam coronam, quod non eam quoque Apronius jure proconlulis trir>uiflet,queftus magis, quam of- fenfus. Sed Tacfarinas per cui fis Numidis, & obfi- dia aipernantibus , fpargit bellum ; ubi inflaretur, cpdens, ac rurfum in terga remeans. Sc dum ea ratio barbaro fuit, inrituni feflumque Romanum impune ludificabatur : portquam deflexit ad maritimos locos; inligatus prada, ilativis caftris adhare- ■bat. mirtii patris Apronius Ca fi amis ciuu equite Sc cohortibus auxiliariis , quis velocifiimos legionum •addiderat, profperara adverfum Numidas pugnam facit, pcllitque in deferta. xi. At Roma Lepida,cui fuper jf.miliorum decus L.Sullaac Cn. Pompejus proavi erant, defertur fimulavifTe partum cx P. Quirinio divite atqua orbo, adjiciebantur adulteria, venena ; quxfitum- que per Chaldxos in domum Cxfaris , defendente ream Manio Lepido fratre. Quirimuspoft diftum repudium adhuc infcnlus, quamvis infami ac nocenti roiicrationem addiderat. Haud facile quis difpexcrit illa in cognitione mentem Principis ; adeo vertit ac mifcuit ir® Sc clementi® figna ; deprecatus primo lenatum, ne majeftatis crimina tra- ilaruitur; mox M. Servilium e confularibus, aliof- 6 x que roo C. C e * «■ Taciti que tcftes inlexit ad proferenda > qu® velat reticere voluerat, idemque fervos Lcpid® , cum militari cuflodia haberentur, tranftulit ad confulcs ; neque per tormenta interrogari partus elt dc his qu® ad domum fuam pertinerent. Exemit etiam Drulum confulem defignutum diccnd® primo loco fenten- tire. quod alii civile icbantur; ne ceteris adfentien- di neccrtitas fieret: quidam ad fsevitiam trahebant, neque enim cefiurum viifi damnandi officio. J,epida ludorum diebus» qui cognitionem intervenerant, theatrum cum claris feminis ingrei- ia, lamentatione flebili majores fuos ciens , ipium- que Pompejum » cujus ea monimenta & aditantes imagines vifebantur , tantum mifericordi® permovit, ut cffuli in lacrymas f®va 8c deteftauda Qui; vinio clamitarent » cujus fcne< 5 t® atque orbitati & obfcuriflim® domui, deflinatu quondam uxor I.. Cxfari, ac divo Augulto nurus,dederetur, dein tonnentis fervorum patcfa&;Uimt flagitia , itumque in fententiam Rubellii Blandi , a quo aqua atque igni arcebatur, huic Drutus adfenfit» quamquam alii mitius cenfnifleiit. mox .Scauro , qui tiliam cx ca genuerat, datum, ne bona publicarentur. Tum demum aperuit Tiberius , compertura iiln etiam ex P. Quirinii fervis, veneno eum a Lepida petitum. 14. Inluftrium domuum adverfa (etenim haud inultum diftanti tempore Calpurnii Pitoncm, Aitni- )ii Lepidam amiferant) folatio adfccit D. Silanus Iunirc familias redditus, cafum ejus paucis repetam. Vt valida divo Augullo in Rempubl. fortu- . na; ita domi improfpera tuit, ob impudicitiam filia ac neptis , quas urbe depulit, adultcrofquc earum morte aut juga punivit, nam culpam inter viros ac feminas vulgatam , gravi nomine lrefarum religionum , ac violat® malefiatis appellando, clementiam majorum tuafque ipfe leges egrediebatur. Sed aliorum exitus, fimulcetera illius setatismemorabo , fi cttc&is in qu® tendi, pluvesad curas vitam produxero. D. Silanus in nepti Augufti adulter , quamquam non ultra foret lievitum, quam ut an. ; citia Cafaris prohiberetur; cxlilium (ibi dc- mcnltrari intellexit; nec nifi Tiberio imperitante depre- Asnauvm L t b. IIT. tci deprecari Senatum ac Principem aufus cft, M. Silani fratri* potentia, qui per infignem uobilitatem 8c eloquentiam procellebat. Sed Tiberius grate* agenti Silano, patribus coram refpondit, fe quoque lxtari* quod Iratcr ejus e peregrinatione longinqua revcrtinec. idque jure licitum,quia non fenatufeon- ftilto, non lege pullus foret, libi tamen adverfus eum integras parentis fui offenfiones : neque reditu Silani , diifoluta quo Auguftus vqHtiUct. Fuit pofthac in urbe, neque honores adeptus cft. ay. Relatum deinde de moderanda Papia Pop- pxa , quam fenior Augitftuspoft Iulias rogationes incitandis cxlibum pcenis,?c augendo orario fanxe- rat: nec ideo conjugia 8c educationes liberum frequentabantur, praevalida orbitate. Ceterum multitudo periclitantium glilccbat, cum omnis domus delatorum interpretationibus fubvertcrentur.utque antehac fla gitiis , itatunc legibus laborabatur. Ea res admonet utdc principiisjuris, 8c quibus modis ad hanc multitudinem infinitam ac varietatem legum perventum Iit, altius differam. x5. Vctuftiflimi mortalium, nulla adhuc mala libidine, fine probro , Icelerc , coque fine poena aut coercitionibus agebant: neque promiis opus erat, cum honcfta fuopte ingenio peterentur; & ubi nihil contra morem cupcrent, nihil per metum vetabantur. At poftquam exui «qualitas, 8 c pro modeftia ac pudore, ambitio Sc vis incedebat ; provenere dominationes : multofque apud populos sternum manfere. Quidam ftatim , autpoftquam Regum pertxfum, lejjes maluerunt. H« primo rudibus hominum animis fimpliccs erant: maxime- que fama celebravit Cretcufium, quas Minos; Spartanorum , quas Lycurgus ; ac mox Athenienfibus quxfitiores jam 8c plurcs Solon perfcripfit. Nobis Romulus ut libitum, imperitaverat: dcinNu- nureligionibus 8cdivino jure populum devinxit; repertaque quxdam a Tullo 8c Anco: fed praecipuus Servius Tullius fandior legum fuit, quis etiam reges obtemperarent. 17. Pulfo Tarquinio , udverfum patrum fadiio- nes multa populus paravit tuendae libertates, 8c firmandae concordiae: crcatique decemviri, 8c accitis G 3 quas jca. C. Corn. Taciti qux ufquam egregia, compofitx duodecim tabulx, finis sequi juris, nam fecutx leges, etfi aliquando in maleficos cx dcli&o , lcepias tamen dirtenfione ordinum, 8c apifccndiinlicitos honores, aut pellendi claros viros , aliaque ob prava, per vim lat« fiint. Hinc Gracchi, Sc Saturnini, turbatores ple— bis;nec minor largitor nomine (enatus Drufus;cor- rupti Ipe , aut inlufi per intcrceffioncm (ocii. Ac» ne bello quidem Italico, mox civili oraiflum , quin multa Scdivcria (ulcerentur; donec L.Sulladi- ftator abolitis vel converfis prioribus , cum plura addidiflet, otium ei rei haud in longum paravit; llatim turbidis Lepidi rogationibus, neque muho poft Tribunis reddita licentia quoquo vellent populum agitandi. Iamque non modo in commune, fed in fingulos homines latx quxftiones : Sc cor- rurtinima Rcpubl. p luri mx l eges. 18. Tum Cn. Pompejus tertium conful, corrigendis moribus delectus,& gravior remediis quam •aeli&a erant, fuarumque legum autStor idem ac (ubverlbr, quee armis tuebatur, armis amifit. Exin continua per viginti annos difeordia, non mos,non jus. deterrimaquseque impune; ac multahonerta exitio fuere. Sexto demum confulatu Cxiar Au- guItus , potentix fecurus, qux triumviratu ju(Terat abole\it ; deditque jura, quis pace Sc principe uteremur, acriora exeo vincla, inditi cullodcs , Sc lege Papia Poppxa prxmiis inducti, ut fi * a privilegiis parentum ceflaretur, vclut parens o- mnium populus vacantia teneret, fed altius penetrabant ; urbemque , -Sc Italiam , 8c quod ulquani civium, corripuerant, multorumque excifi (latus : & terror omnibus intentabatur; ni Tiberius (ta- tuendo remedio , quinque eoiifulirium , quinque c pr-xtoriis, totidem c cetero (enatu (orte duxilTet; apud quos exfioluti plerique legis nexus modicum in prxlcns levamentum tuere. 19. Per idem tempus Neronem e liberis Germanici jam ingrelTum juventam, commendavit patribus ; utque munere capelTendi vigintiviratus folverctur, & quinquennio maturius quam perleges Qmx (ituram peteret, non fine inrifu audientium poitulAvit.prxtcndeb.it fibi utque fratri decrc- Ahhalivm Ltn. TII. ic£ «eadem , petente Augufto. fcd neque tum fuifle .lubitaverim , qui ejufmocU preces occulti inlu- derent. ac tamen initia faftigii Cxfaribus erant ? aiagifque in oculis vetus mos , 8c privignis cum /itrico levior neceflitudo , quam avo adverfum nepotem. Additur pontificatus, 8c quo primum die rorum ingrefius eft, congiarium plebi, admodum l;tt« , quod Germanici ftirpem jam puberem ad- Jpiciebat. Auctum dehinc gaudium, nuptiis Neronis 8c Iuli* Drufi fili». Vtquc h®c fecundo rumore , ita adverfis animis acceptum , quod filio Claudii locer Scianus deltinaretur. polluilfe nobilitatem familia videbantur, futpettumque jam nimis» fpei Sciamim ultro extuliflo. 30. l ine anni conceflcrc vita infignesviri, L. VolufutsSc SalluikiusCrifpus. Volufio vetus familia,neque tamen praturam egrefia.ipfe confulatum intulit, cenforia etiam potcftate legendis equitum decuriis functus,opumque qmsdomus illa immen- fum viguit, primus adcumulator. Crifpum eque- Itri ortum loco, C. Satluftius, rerum Romanarum florentiflimusaudtor , fororis nepotem in nomen sdfcivit. atque ille , quamquam prompto ad capef- lendos honores aditu, Maecenatem aemulatus , fins dignitate fenatoria multos triumphalium confli- la. iumquc potentia anteiit, diverfus a veterum in- liituto , per cultum ge munditias; copiaque & affluentia luxu propior : iiiberat tamen vigo r animjj, in dentibus neg otiis par; e o acrior t quo fo mnum Sc inertiam magis oftentabat. Igitur incolumi M serenate proximus ; mox prsccipuus cui fecreta imperatorum inniterentur, 8c interficiendi Poftumi Agrippx confcius, retate provecta fpcciem magis in amicitia principis quam vim tenuit, idque 8c Mrecenatl acciderat;fato potentia: raro (empitern^t an latias capit, aut illos cum omnia tribuerunt; aut bos, cum iam nihil reliquum eft quod cupiant. 31. Sequitur Tiberii quartus, Driw fecundus contutatus, patris atque filii collegio infignis. nam biennio ante, Germanici cum Tiberio idem honor , neque patruo lcetus , neque natura tam connexus fuerat. Ejus anni principio Tiberius, quaii fcrmand* valetudini > in Campaniam concedit. G 4 Ion- io4 C. C o » «, Taciti longam 8c continuam abfentiam paulatim meul- tans ; five ut amoto patre Drufus munia confutatus folus impleret. Ac forte parva res magnum ad certamen progrcfla.prabuit inveni materiam apifccn- di favoris Domitius Corbulo pratura funclfisde L. Sulla nobili juvene queftus eft apud (enatum, 2 uod fibi inter freftacnla gladiatorum , loco non eeefliflet. pro Corbulone -aetas,patrius mos,(ludia feniorum ernnttcontra Mamercus Scaurus, 8e I,. Arruntius,aliictue Sullae propinqui nitebantur, certabant orationibus, 8c memorabantur exempla majorum,qui juventutis inreverentiam gravibus decretis notaviflent. donec Drufus apta temperandis animis diiTeruitj& (atisfaftum Corbuloni per Mamercum , qui patruus limul ac vitricus Sulla?, Sc oratorum ea xtate uberrimus erat. Idem Corbulo plurima per Italiam itinera , fraude mancipum Sc incuria rnagiftratuum interrupta $c impervia clamitando, exfecutionem ejus negotii libens fulcepit: quod liaud perinde publice ufui habitum,quam exitioiimi inultis, quorum in pecuniam atque famam damnationibus & hafta feviebat. Neque multo poft miflis ad (enatum litteris "Tiberius motam rurfum Africam incurfu Tacfarinatis docuit ; judicioque patrum deligendum pro- confulem,gnarum militia?,corpore validum,8c bello folFefturum. quod initium Sex. Pompejus agitandi qdvcrlus M. Lcpidum-odii lia&us , ut focor- dem, inopem, 8c maioribus luis dedecorurii, coque etiam Afix (orte depellendum, inculiivit; adverio (enatu , qui Lepidum mitem magis quam ignavum; paternas ei anguftias Sc nobilitatem fine probro aftam,honori quam ignominise habendam ducebat. Igitur miflfus in Afiam. Et de Africa decretum ut Caefar legeret, cui mandata foret. • 33. Inter quae Severus Caecina cenluit; ne quem magiftratum, cui provincia obveniflet, uxor comitaretur : multum ante repetito,concordem libi con- jngem , & fex partus enixam (eque quie in publicum ftatucret domi fervavifle , cohibita intra Italiam, quamquam ipfe pluris per provincias quadraginta ftipendia cxpleviflct. Haud enim fruftra T^cituiu olim, nefeminse in focios aut gentes exter- 1 ■J* Annaliym Lin. III. loy ternas traherentur. inelTc mulierum comitatui,quas pacem luxu, bellum formidine morentur , £c Romanum agmen ad fimilitudincm barbari inculTiis convertant. Non imbecillum tantum , 8c imparem laboribus fexum; fied fi licentia adfit, fievum , am- bitiofum , potcftutis avidum : incedere inter milites habere ad manum centuriones: prxfedifie nuper feminam exercitio cohortium , decurfu legionum. Cogitarent ipfi quotiens repetundarum aliqui arguerentur, rlura uxoribus objeftari: his ftatim ad- hxrelcere deterrimum quemque provincialium :ab his negotia fufeipi, tranfigi: duorum egreflus coli, du6 efle oratoria ^pervicacibus magis H impotentibus mulierum iuflis,qux Oppiis quondam,aliifqtic legibus conftri&x , nunc vinclis exfolutis, domos, fora, jam & exercitus regerent. 34. Paucorum haec adfcnfiu auditajplures obturbabant,neque relatum de negotio; neque Ccecinam dignum tantx rei ccnlorem. mox Valerius Mefla- linus, cui parens Mefllilla; ineratque imago pater- nte facunaix , rcfpondit: Multa duritix veterum melius Se lxtius mutata, neque enim ut olim , obfideri urbem bellis, aut provincias hoftilis elTe. & pauea feminarum necefiitatibus concedi, qu* ne conjugum quidem penates,adeo focios non onerent; cetera promifeua cum marito , nec ullum in eo pacis impedimentum. Bella plane accinttis obeunda : fied revertentibus poit latorem,quod hone- ftius quam uxorftim levamentum ? Ao quafdam in ambitionem aut avaritiam prolapfas. Qiikl ipfo— rum magiftratuum , liotvie plerofquc variis libidinibus obnoxios ? non tamen ideo neminem in provinciam mitti.corruptos fixpc pravitatibus uxorum maritos: inun ergo omnesccelibes integros ? pia- cuifle quondam Oppias leges,fic temporibus Reip. poftulantibus : remifium aliquid pollea, & mitigatum, quia expedierit. Fruftra noltram ignaviam alia ad vocabula transferri: nam viri in eo culpam, fi femina modum excedat, porro ob ivniua aut alterius imbecillum animum , male eripi maritis conlortia rerum fecundarum adverfarumque. Simul fexum natura invalidum defieri , Sc exponi fuoluxu , cupidinibus alienis, vix prscfenti Jo* C. C f» R K. T A C I T T cuttodia manere inlrcla conjugia: quid fore , fi pci* plures annos in modum difcidii oblitterentur ? Sic obviam irent iis quae alibi peccarentur, ut fiagitio- rum urbis meminiflent. Addidit pauc.-. Drufus de matrimonio fuo. nam principibus adeunda fsepius longinqua imperii. Quot iens divum Auguftum in Occidentem atque Orientem meavifle comite Livia ? le quoque in Illyricum profe&um ; & fi ita conducat» alias ad gentes iturum, haud femper atquo animo, fi ab uxore earillima, tot communium liberorum parente divelleretur. Sic Cxciiiic fententia elufa. 3 j. Et proximi Cenatus die,Tiberius per litteras caftigatis oblique patribus, quod cun«£ta curarum ad principem rejicerent, Manium Lepidum $c Iu- nimn Blxfinn nominavit ; ex quis proconful Africa: legeretur. Tum auditaamborum verba , intentius exculante fe Lepido, cum valetudinem corporis, xtatem liberum , nubilem filiam obtenderet: intelligereturque etiam quod lilebat,avunculum el- fe Seiani Blxlum,atque eo prxvalidum. Refpondit Blxfu s fpecie reculautis , fed neque eadem adlevc- ratione ; Sc confcntu adulantium auditus eih 36. Exin promptum quod multorum intimis qucltibus tegebatur. Incedebat enim deterrimo cuique licentia, impune probra, Sc invidiam in bonos excitandi, arrepta imagine Cxfaris; libertique etiam ac fervi, patrono vel domino , cum voces» cum manus intentarent, ultro metuebantur. Igitur C. Ccliius Cenator diileruit j Principes quidem initar deorum clVe : led neque a diis nili ju- Itas liipplicum preces audiri, neque quemquam in Capitolium , aliavc urbis templa perfugere , ut co fublidio ad fiagitia utatur. Abolitas leges , Sc funditus verfas, ubi in foro , in limine curix , ab Annia Rufi lia, quam fraudis lub judice damnavil- fet, probra libi & minee intendantur : neque iple audeat jus experiri, ob effigiem imperatoris oppo- fitam. ilauddifiimiliaalii, 8c quidam atrocioracir- cumftrepebant; precabanturque Druliim , daret ultionis exemplum : donec accitam couvi&amque attineri publica cultodia jufilt. 37. fct Confiditis Aiquus , & Caelius Curfor equi* Amnalivm L T R. III. !07 equites Rom. quod fidlis mnjcitatis criminibus Malium Ctccilianum prxtorcm petiviflent, auctore principe, ac decreto Senatus puniti. Vtrumque in laudem Drufi trahebatur : ab eo , in urbe inter ortus Sc Termones hominum obvevfante , fecreta patris mitigari, neque luxus in juvene adeo difpli- cebat. huc potius intenderet, diem editionibus, noctem conviviis traheret, quam iolus Sc nullis voluptatibus avocatus moeltam vigilantiam > Sc malas curas exerceret. 38. Non enim Tiberius , non accufatores fa- tifccbant; Et Ancharius Prilcus Cxfium Cordum proconfulem Cret.e poltulavcrat repetundis* addito majeftatis crimine , quod tum omnium accufa- rionum complementum erat. C.rlar Antiftium Veterem e primoribus Macedonia: abfolutum adulterii, increpitis judicibus, ad dicendam majefta- tiscaulTam retraxit, ut turbidum, Sc Rhefcupori- dis coniiliis permixtum, qua tcmpeilate Cotye fratre interfecto , bellum adveriiis nos voluerat. Igitur aqua8c igni interdi&um reo, adpofitum- que , ut teneretur infula , neque Macedonia:, neque Thraci# opportuna. Nam Thracia divifo imperio in Rhcemctalccn 8c liberos Cotyis , quis ob infantiam tutor erat Trcbellienus Rufiis , inibleu- tia nottri difeors agebat* neque minus Rhceme- talcen quam Trebelliemim inculanS , popularium injurias inultas finere. Cadaletx , Odrufxque , Sc alii, validx nationes, arma cepSrc, ducibus diverfis paribus inter fe per ignobilitatem * qua: caulla fuit, ne in bellum atrox coalcl^ercnt. pars turbant p/xlentia, alii montem Hxmum tranlgrediuntur, ut remotos populos concirent: plurimi ac maxime compofiti regem , urbemque Philippopolim a Macedone Philippo fitam, circumfidunt. 39. Q3 ubi cognita P. Velleio, (is proximum exercitum prxfibebat) alarios equites ac leves cohortium mittit in eos, qui prxdabundi aut ndfu- meiulis auxiliis vagabantur. Ipfe robur peditum, ad exfolvendum ohfidium ducit. Simulquc cun&a. prolpere a£ta, exfis populatoribus * Sc diflenfionc orta apud oblidentes, regiique opportuna eruptione , & adventu legionis, ueque aciem aut prolium r lo 3 C. Cork. Taciti. lium dici decuerit, in quo iemermesae palantes trucidati funt, fine noflro languinc. 40. Eodem anno Galliaruin civitates ob magnitudinem arris alieni rebellionem coeptavere: cujus exftimulator acerrimus inter Treveros lulius Florus , apud iEduos lulius Sacrovir. nobilitas ambobus , 8e majorum bona fa&a, coque Romana civitas olim data, cum id rarum , nec nifi virtuti pretium effiet. Ii iceretis conloquns, ferociflimo quoque adfiumpto, aut quibus ob cgeftatcm, ac metum ex flagitiis maxima peccandi ncceflitudo, componunt Floriis Belgas , Sacrovir propiores Gallos concive. Igitur per conciliabula 8c coetus feditiofa differebant, de continuatione tributorum, gravitate fenoris, fovitia ac litpcrbia prsrfidentium. 8c dif- cordare militem , audito Germanici exitio, egregium rclumendtf libertati tempus, fi ipfi florentes , quam inops Italia, quam imbellis urbana plebes, nihil validum in exercitibus, nifi qued externum, cogitarent. 41. Haud ferme ulla civitas inta&a feminibus ejus motus fuit: fed erupere primi Andecavi, ac Turonii quorum Andecavos Acilius At iola legatus, excita cohorte quse Lugduni proefidium agitabat, coercuit. Turonii legionario milite, quem Vifellius Varro inferioris Germani* legatus mlle- rat, opprefli, dodem Aviola ducc , 8c quibufdam Galliarum primoribus ; qui tulere auxilium , quo diffimularent dcfc&ioncm , magifque in tempore efferrent, fpedtatus Sc Sacrovir intcclo capite pugnam pro Romanis ciens , oftentandx , ut ferebat, virtutis : fed captivi, ne incederetur telis, adgno- fccndum fie pnebuiffe, arguebant. Coniultus fuper eo Tiberius , alpernatus ei\ indicium, aluitque au- bitatione bellum. 41. Interim Florus infiftere deflinatis, pellicere alam equitum, qua: confcripta Treveris, militia difcipliuaque noitra habebatur, ut cafis negotiatoribus Romanis belhun inciperet: paucique equitum corrupti^ plures in officio manfere. Aliud vulgus obatratorum aut clientium arma cepit: pete- bantque fliltus, quibus nomen Arduenna, cum legiones utroque ab exercitu, quas Vifellius 8c C. Silius A s m a l ! v m Lia. III. iof Silius adverfis itineribus objecerant,arcuerunt, prse- miHulque cum dele&a manu lulius Indus e civitate eadem difeors Floro , & ob id navanda: opera: avidior , inconditam multitudinem adhuc disjecit. Florus incertis latebris viftores frullratus , pollre- mo vilis militibus qui effugia infoderant, fua manu cecidit. lique Treverici tumultus finis. 4V Apud iEduos major moles exorta , quanto ci\ itas opulentior , 8c comprimendi procul pradi- dium. Augultodunumcaput gentis,armatis cohortibus Sacrovir occupaverat, nbbilifiimam Galbarum fobolcm liberalibus fludiis ibi operatam,ut eo pignore parentes propinquofque eorum adjungeret. finmiarma occulte fabricata juventuti difpcr- tit. Quadraginta millia fuere , quinta fili parte legionariis armis; ceteri cum venabulis Sc cultris , quxque alia venantibus tela fuiit. adduntur e (ervitiis gladiaturas deftinati, quibus more gentico continuum ferri tegimen (Crupellarios vocant) inferendis ictibus inhabiles,accipiendis impenetrabiles. augebantur hce copias vicinarum civitatum, ut nondum aperta confenfione , ita viritim promptis ftudiis;8c certamine ducumRomanorum,quos # inter ambigebatur, utroque bellum fibi pofcentc : mox Varro invalidus fenecta > vigenti Silio conccfiit. 44. At Romte non Treveros modo , & Aaduos, fcd quatuor 8c fexaginta Galbarum civitates defei- vifie; adfumptos in focietateu? Germanos , dubias Hifpanias, cumfta (ut mos famae} in majus credita, optimus quifque Reipubl. cura mcerebat j multi odio-prasfentium, 8c cupidine mutationis, luis quoque periculis letabantur :• increpabantque Tiberium, quod in tanto rerum motu , libellis accufato- rum infumerct operam. An luliura Sacrovirum majeftatis crimine reum in limatu fore ? cxftitifTe , tandem viros , qui cruentas cpiltolas armis'cohtbe- rent. miferam pacem vel bello bene mutari. Tanto impenfius in fccuritatem compofitus, neque loco, neque vultu mutato , fed ut folitum , per illos dies egit: altitudine animi ^ an compcrerat modica effe, & vulgatis leviora. 4). Interim Silius cum legionibus duabus incedens , prjemifia auxiliari manu, vafol Sequanorum pagos tTo C. Cork. Taciti pagos qni finium extremi & /Eduis contermini fo- ciiq; in armis crant.Mox Auguftodunum petit propero agmine,ccjtantibus inter fe figniferis,fremente etiam gregario milite,ne fuetam rcquiem,nefpa- tia noflium opperiretur ; viderent modo adverfos, & adfpiccrcntur : id fatis ad vi&oriam. Duodecimum apnd lapidem, Sacrovir, copiaque patentibus locis apparuere, in fronte ftatuerat ferratos ; in cornibus cohortes; a tergo femermos. Ipfe inter primores equo infigni a aut fpretos triumphos , jam fenior peregrinationis fuhurbanx inane praemium peteret. 43. Sub idem tempus, ut mors Sulpicii Quirini* publicis exfequiis frequentaretur , petivit a lcnatu» Nihil ad veterem & patriciam Sulpiciorum familiam Quirinius pertinuit, ortus apud municipiuttt Lanuvium : fcd impiger militia:, 8c acribus mini- fteriis confulatum fub Divo Augtifto ; mox expugnatis per Ciliciam Homonadenfium caftellis, in* lignia triumphi adeptus; datufque re&or C. Cx- fcri Armeniam obtinenti, Tiberium quo Rhodi agentem coluerat, quod tunc patefecit in fenatu : laudatis in le officiis , & incufato M. Lollio , quem anftorem C.Cxfari pravitatis difeordianim arguebat. fcd ceteris haud laeta memoria Quirinii erat, ob intenta, ut memoravi, Lepida: pericula, fordidamque fic prxpotentem leneftam. 49. Fine anni C. Lutorium Prifcum equitem Romanum, poft celebre carmen , quo Germanici ltiprema defleverat, pecunia donatum a Cxiare, corripuit delator ; objeitans xgro Drufo compo- fuifle,quod, fi exftinftus foret, majore preemio vulgaretur. Id C.Lutoriusin domo I y . Petronii, focru cjtis Vitellia coram, mitltiiquc inluftribus feminis, per vaniloquentiam legerat. Vtdelatorex* ftitit, ceteris ad dicendum tcftimomum exterritis, fola Vitellia nihil fe' audivifle adfeveravit. fed arguentibus ad perniciem plus fidei fuit.ftntcntiaquc Haterii Agripptc conllitis defignati indiftumrc® ultimum fupplicium. Contra Manius Lepidus in hunc modimi exorfus eft: Si P. C. unum id fpeftamus, quam nefaria voce Lutorius Prifcus mentem fuain & au- ni C. Corn. Taciti res hominum polluerit; neque carcer, neque laqueus, nc ferviles quidem cruciatus in eum fuiTece- rint.lin flagitia St facinora fine modo funt;fuppliciis ac remediis, principis moderatio, majorumque 8c vcftra exempla tcmperant^Sc vana a Iceleftis, di«SU a maleficiis aifferunt: eft locus lententi®,per quam neque huic delictum impune fit, $c nos clementi® fimul ac feveritatis non poeniteat.Sicpe audivi principem nuftrum conquercntem,fi quis fumpta morte mifericordiara ejus pravenitTet. vita Lutovii in integro eft , qui neque fervatus in periculum Reip. neque interfectus in exemplum ibit, ltudia illi ut plena vecordi®, ita inania Sc fluxa liint: nec quidquam grave ac ferium cx eo metuas , qui fuorum ipie fiagitiorum proditor , non virorum animis, {ed muliercularum adrepit. cedat tamen urbe, Sc bonis amifiisaqua8c igni arceatur. Quod perinde cen- feo, ac !i lege majeftatis teneretur. yi. Solus Lepido Rubellius Blandus e confula- yibas adlenfit: ceteri fententiain Agripp® locuti, duciufque in carcerem Prifcus, ac ltatim exanimatus. Id Tiberius folitis fibi ambagibus apud fenatum inculavit, cum extolleret pietatem quamvis modicas principis injurias acriter uUcilcentitun : deprecaretur tam prxeipitis verborum poenas: laudaret Lepidum , neque Agrippam argueret. Igitur fa- ftum S. C. ne decreta patrum ante diem dicimum ad xrarium deferremur j idquevit® fpatium damnatis prorogaretur, led non fenatui libertus ad poenitendum erat, neque Tiberius intcrjcCt u temporis mitigabatur. yi. C.Sulpicius D.Hatcrius confutes fequuntur. Inturbidus externis rebus annus, domi lufpeCta fe- veritate adverfuni luxum j qui immenium proruperat. ad cunCta quis pecunia prodigitur. Sed alia iumptuum quamvis graviora, diflimulatis plerumque pretiis occultabantur; ventris Sc ganc® paratus adliduis fermonibus vulgati > fecerant caram, ne princepsantiqu® parcimoni® durius adverteret. Nam incipiente C. Bibulo, ceteri quoque addes differuerant, fperni fuinptuariam legem, vetitaque utenfilinm pretia augeri in dies : nec mediocribus remediis fifti pofie.S? confulti patres? iUlC- t *!* 'P n» *>! tlr dii: e» lin xi Ia iic K0 s& ks- CB* w ¥ c m* & a* A^NAtiVM Lin. III. 113 integrum id negotium ad principem diflulerant. Sed Tiberius fxpc apud fe penfitato , an coerceri tam profufie cupidines polTent; num coercitio plus damni in Remp. ferret; quam indecorum adtre&a- rc quod non obtineretur; vel retentum ignominiam 8c infamiam virorum inluftriimi pofceret: poftrc- mo litteras ad Cenatum compofuit, quarum lententia in hunc modum fuit. f$. Ceteris forfitan in rebus P. C. magis expediat me coram interrogari, St dicere quid e Rc- pub. ccnfeam : in hac relatione , fubtrahi oculos meos mcKus fuit > ne denotantibus vobis ora > ac nictum fingulorum qui pudendi luxus arguerentur , iple etiam viderem eos , ac velat deprehenderem. Quod fi mecum ante viri ftrenui tediles con- filium haEuiflcnt; nefeio an fuafurus fuerim omittere potius prxvalida Sc adulta vitia, quam hoc adlcqui, ut palam fieret quibus flagitiis impares «flemus. fed illi quidem officio funfti fiint, ut ceteros quoque magiftiatus lua munia implere velim: mihi autem neque honeflum filere,neque proloqui expeditum , quia non sedilis > aut pratoris, aut confulis partes fuftinco; majus aliquid Sc cxccl- fius a principe poftulatur ; 8c cum refte faftorum fibi quifque gratiam trahant, unius invidia ab omnibus peccatur. Quid enim primum prohibere, 8c prifeum ad morem recidere adgrediar ? villarumnc mfinitafpatia , familiarum numerum , 8t nationes? argenti 8c auri pondus ? xris > tabularumquc miracula ? promifeuas viris 8c feminis vcftes ? atque illa feminarum propria, quis lapidum caufla pecunia noftrx > ad externas aut hoftilis gentes transferuntur ? 54. Nec ignoro in conviviis 8e circulis incufiiri i fla 8c modum pofei: fcd fi quis legem fimeiat, pccnas indicat; udem illi civitatem verti, fpleti- didiflimo cuique exitium parari, neminem criminis expertem clamitabunt, atqui ne corporis quidem morbos veteres , Sc diu au&os» nifi per dura 8c afpcra coerceas; corruptus fimul & corruptor» ager 8c flagrans animus, naud levioribus remediis rcllingitcndus eft, quam libidinibtis ardefeit. tot $ majoribus reperta leges, tot quas divus Augu- H Itu % C- C o r k. Taciti ftus tulit, illa: oblivione,htc (quod fiagitiofius eft) contemptu abolita:, fecuriorem luxum fecere, nain fi velis quod nondum vetitum cft, timeas; ne vete- re : at fi prohibita impune tranlccndcris ; neque metus ultra, neque pudor cft. Cur ergo olim parcimonia pollebat ? quia fibi quifque moderabatur: • quia unius urbis cives eramus: ne irritamenta , quidem eadem, intra Italiam dominantibus, externi» viftoriis aliena , civilibus etiam noltraconfiimere didicimus. Quantulum iftud eft , de quo sediles admonent! Quam,fi cetera refpicias, in levi habendum! At Hercule nemo refert, quod Italia externa: opis indiget, quod \ ita populi Romani per incerta maris 8c tempeftatum quotidie volvitur. 3C ni fi provinciarum copive 8cdonunis, 8c fervitiis, &c agris lubvencrint; noltra nos lcilicet nemora , 110 -' ftrteque villa: tuebuntur. Hanc P. C. curam fufti- net princeps, hsec omifia, funditus Remp. trahet, reliquis intra animum medendum eft: nos , pudor; pauperes , neccffitas , divites, latias in melius mutet. Aut fi quis ex magiftratibus , tantam indu— ftriam aeleveritatem pollicetur,ut ire obviam queat ; hunc 8c laudo , 8c exonerari laborum meorum partem fateor, fin accuiarc vitia volunt, dein cum gloriam ejus rei adepti funt, fimulratcs faciunt, ac mihi relinquunt; credite P. C. me quoque non d- ieoffcnfionum avidum, quas cum graves, 8t plerumque iniquas pro Rep. fulcipiam ; inanes 8c in- ritas , neque mihi aut vobis ufui futuras , jure deprecor. ff. Auditis Cxfaris litteris , remifia /Edilibu» talis cura; luxufque menfie, a fine Adliaci belli ad ea arma quis Ser. Galba rem R. adeptus eft , per annos centum profufis fiumptibus exerciti, paula- tim exolevere. Caufias ejus mutationis quferere libet. Dites olim familia: nobilium , aut claritudine infignes, lludio magnificentia: prolabebantur. nam etiam tum plebem , fbcios, regna colere, & coli licitum: ut quiique opibus, domo , paratu fpeciofus, per nomen $c clientelas inluftrior habebatur, poft- i w a T/ i v m I.i n. 111 nf vinciis , in icnatum crebro adfumpti domeflicam 7 parcimoniam intulerunt, 8c quamquam fortuna vel niduftria plerique pecuniofam ad iene&am pervenirent, manfit tamen prior animus. Sed pra-cipuus , adftri£li inoris audior Vefpafianus fuit 9 antiquo V, 'Ipfe cultu vi&uque.obfequium inde in principem,8c % r iemulandi amor,validior quam poena ex legibus 8c F metus. Nili forte rebus cundtis ineft quidam velut orbis, ut quemadmodum temporum vices, ita morum vertantur: nec omnia apud priores meliora,ied noftra quoque xtas multa laudis 8c artium imitanda poderis tulit. Veritm hoec nobis * majores certamina ex honefto maneant. . f6. Tiberius fama moderationis parta, quod in- * gruentis accufatores repreflerat, mittit litteras ad fenatum , quis potellatem tribuniciam Drulo petebat. Id fummi faftigii vocabulum Augullus rep- ^ perit, ne re quam Martialium, Qutrinafiumquc Flaminum : porro fi hi duxiflentprovincias , cur Dialibus id vetitum ? nulla de eo populi fata , non in libris cerimoniarum repperiri. Sxpe Pontifices, dialia fncra fecifle , fi fiamen valetudine aut munere publico impediretur : duobus 8c feptuaginta annis roft Cornelii Merui® c®dcm , neminem fuffe- £him ; neque tamen ccftavific religiones. Quod fi per tot annos, pofiit non creari, nullo facrorum damno ; quanto facilius abfuturum , ad unius anni •proconfulare imperium? Privatis olim fimultatibus efie&um , ut a pontificibus maximis ire in provincias prohiberentur : mmc deum munere , fummum Poptificum etiam fiimmura hominum effe, non aemulationi, non odio , aut privatis adfcvUonibus obnoxium. 5-9. Advcrfus qux cum augur Lentulus aliique ▼aric difiercrent, co dccurfiim eft , ut Pontificis Max.fcntentiatn opperirentur. Tiberius dilata notione de jure Flaminis decretas ob tribuniciam Drufi potcftatcm coremouias temperavit; nomi- aatim arguens iufolentiam lententi®, aureafque litteras contra patrium morem. Recitat® & Drufi «piftol®, qnamquatn nd mod«?ftiam ftexte > pro 1'u- perbiflimis accipiuntur : Huc recidifle cuncta, ut ne juvenis quidem tai;to honore accepto, adiret uriis deos, ingrcdereturfaiatuoi, aufpicia faltem gentile apud (olum inciperet ? Bellum falicct, aut qiverfo terrarum diftincri, litora 8c lacus Campani® cum maxime peragrantem, fic imbui rectorem generis humani: id priimun e paternis confiliis Ji- ircro. lane gravaretur aipcftum civium fenex imperator , fefiamque xtatem , 8c s£tos labores protenderet -. Drulb quod ex adj ogaqtia, impedimentum ? $0. Sed A N S A L I V M LlD. III. 1T7 60. Sed Tiberius vim principatus fibi firmans imaginem antiquitatis (enatui praebebat , poftulat» provinciarum ad difquifitionem patrum mittendo. Crcbrelcebat enim Graecas per urbes licentia atque impunitas afvla ftatuendi: complebantur templa peflimis lervitiorum : eodem lubfidio obxrati adverlum' qreditores, fufpcftique capitalium cri- mmum receptabantur. Nec ullum latis validum imperium erat coercendis lcditionibus populi, fla- gitia hominum ut caerimonias deflm protegentis. Igitur placitum ut mitterent civitates jura , atque legatos. Etquadam quod fallo ufurpaverant ipon- te omifere: multae vetuftis luperftitionibus aut meritis in populum Romanum fidebant. Magnaque ejus diei lpecics fuit, quo ftnatus majorum Beneficia, fociorum padta, regum etiam qui ante vim Ro- mauam valuerunt decreta , ipforumquc numinum religiones introlpcxit, libero , ut quondam , quid firmaret mutaretve. 61. Primi omnium Sphcfii adiere, memorantes-, non ut vulgus crederet, Dianam atque Apollinem Delo genitos : efle apud 11 * Ccnchrium amnem , lucum Ortygiam , ubi Latonam partu gravidam, 8c olex, qua tum etiam maneat, adnifam edi- diflc ea numina : deorumque monitu lucratum ne- nlus. Atque ipfum illic Apollinem , poft interfectos Cyclopas, lovis iram vitavifle. Mox Liberum patrem bello viftorcm , fupplicibus Aina/.o- num qua aram inlederant, ignovifie. Audiam hinc concelTu Herculis, cum Lvdia potiretur, carimo- hiam templo : neque Perlarum ditione , deminutum jus. Poft Macedonas, dein nos fervavifle. 6 z. Proximo Magnetes L. Scipionis, Sc L.Sul- la conftitutis nitebantur : quorum ille Antiocho, hic Mithridate pullis , fidem atque virtutem Magnetum decoravere, uti Diana Leucophryna perfugium inviolabile foret. Aphrodienfes pofthac 8c Str*tomccr.les didtatoris Calaris ob vetufta iil pavteis merita , 8c recens divi Augufti decretum attulere. Laudati quod Parthorum inruptionem, nihil mutata in populum Romanum conftantia, rertuliiTeiit. Sed Aphrodificnfium civitas Veneri» i Stratoniceafium , lovis 8c Trivia religio- ii 3 nem 3t$ C. C O R N. TAClTr «em til«bantur. Altius Hicrocsefarienfcs expofjS- re, Perficam apud fc Dianam , delubrum rege Cyro dicatum. 8c memorabantur Perpernae, I laurici, multaque alia imperatorum nomina , qui non modo templo , led duobus millibus pafluum eandem lun&itatem tribuerant. Exin Cyprii tribus delubris , quorum vetultifiimum Paphi® Veneri au&or Aerias j poft filius ejus Amathus Veneri Amathu- fl®, Sc lovi Salaminio Teucer, Telamonis patris ira profugus pofuiflent. 63. Audit® aliarum quoque civitatum legationes. Quorum copia feffi patres,Sc quia rtudiis certabatur, confulibus permifere, ut pevlpe&o jure,Sc Ei qua iniquitas involveretur, rem integram rurfuui ad fenatum referrent. Confules fuper eas civitates quas memoravi, apud Pergamum iEfculapii compertum afylum retulerunt: ceteros oblcuris oh ve- tuftatem initiis niti, nam Smyrnrcos oraculum Apollinis, cujus imperio Stratonicidi Veneri templum dicaverint } Tenio^jufdcm carmen referre, quo facrare Neptuni effigiem tedemque juffi fint. propiora Sardianos , Alexandri vi£lons id donum, neque rninus Milefios Dario rege niti, fed cultus numinum utrifque , Dianam aut Apollinem venerandi. Petere St Cretenfes fimulacro divi Auguiti. Fa&aque fenatulconfulra, quis multo cum honore, modus tamen praricribebatur, juffiquc ipfis in templis figere ®ra , (acrandam ad memoriam, neulpc- cie religionis in ambitionem delubcrcntur. 64. Sub idem tempus Iuli® Auguft® valetudo atrox necefiitudinem Principi ferit feftinati in urbem reditus: (incera adhuc inter matrem filiumque concordia; five occultis odiis. Neque enim multo ante , cum haud procul theatro Marcelli, effigiem divo Augufto Iulia dicaret,Tiberii nomen fuo poit- fcripferat; idque ille credebatur , ut inferius maje- llate principis , gravi Sc diffimulata offenfione ab- didifle. Sed tum fupplicia diis , ludique Magni ab fenatu decernuntur, quos Pontifices, 8e augures,Sc quindecimviri , (cptemvivis fimul Sc iodalibus Au- guftalibus ederent. Cenfuerat L. Apronius, ut feciales quoque iis ludis prsefiderent. Contradixit C»far, diitin&oftccrdouorurojure > Sc repetitis exem- Anhaltvm Lib. III. 119 exemplis, neque enim unquam fecialibus hoc ma- jellatis fui fle. ideo Auguftalos adie&os, quia proprium ejus domus facerdotiuin eilet, pro qua voca perlolverentur. 6 y. Exlequi fentcntias haud inftitui, nifi infi- gnes per honefliun , aut notabili dedecore : quod prccipiHim munus annalium reor , ne virtutes ftlcantur, utque pravis diffcis faftifque ex polteri- tate Sc infamia metus fit. Ceterum tempora illa adeo infecta Sc adulatione fordida fuere , ut non modo primores civitatis , quibus claritudo fua ob- lequiis protegenda erat; fed omnes confulares,magna pars eorum qui praetura fun&i > multique etiam pedarii fenatores certatim exfurgerent, fceda- que & nimia cenierent. Memoria: proditur, Tiberium, quotiens curia egrederetur, Graecis verbis in hunc modum eloqui folitum , 6 homines ad fervi- tutem paratos ! fcilicet etiam illum, qui libertatem publicam nojlet, tam projettee lervientium patientia: taedebat* 66 . Paulatim dehinc , ab indecoris ad infefta tranfgredicbantur. C. Silanum proconfuletn Aii* repetundarum a fociispoftulatum,Mamercus Scaurus e Confidaribus, Iunius Otho praetor, Brutidius •Niger ceddis, fimul corripiunt, objettantque violatum Augufti numen,fpretam Tiberii majeftatem. Mamercus antiqua exempla jaciens , L. Cottam a Scipione Africano , Ser. Galbam a Catone ccnfo- rio , P. Rutiliam a M. Scauro accufatos. videlicet Scipio & Cato talia uleiicebantur, aut ille Scaurus, quem proavum fuum , opprobrium majorum Mamercus , infami opera dehoneflabat. Iunio Othoni litterarium ludum exercere vetus ars fuit: mox Sciant potentia lenator, obfcura initia impudentibus aufis propellebat. Brutidium artibus honcitis copiofum , Sc fi refluni iter pergeret, ad clarifli- ma qurrque iturum , felrinatio cxftimulabat, dum aequalis, dein liiperiores , poilremo fualmet ipie fpes anteire parat, quod multps etiam bonospefi* lutn dedit, qui fpretis qurc tarda cum lecuritate, praematura vel cum exitio properant. 67. Auxere numerum accufatorura Gellius Poplicola, Sc M. Paconius. Ille quatitor Silani, hic H 4 legatus, no C. Corn. Taciti legatus. Nec dubium habebatur, farvitke capta» rumqne pecuniarum teneri reum : fied multa au gerebantur etiam inlontibus ncriculoiu,cum luper tot ienatores advcrlos, facundtflimis totius A lix , coque ad accufandum deleitis refponderct iolus > 8c orandi nefeius , proprio in metu , qui exercitam quoque eloquentiam debilitat: non temperante Tiberio,quin promeret voce, vultu, eo quod ipfie creberrime interrogabat: neque refellere, aut eludere dabatur ; ac Itcpe ctiaiy confitendum erat, ne fru- ftra quxliviflet. Servos quoque Silani, ut tormentis interrogarentur , a&or publicus mancipio acceperat. 8c ne quis neceflariorum juvaret periclitantem , majcltatis crimina fubdebafttur vinclum 8v neceflitas filendi. Igitur petito paucorum dierum interjcSu , dcfenfionem Tui deleruit, aulis ad Ctelarem codicillis, quibus invidiam 8c preces milcuerat. f>8. Tiberius qux in Silanum parabat, quo ex- cnlatius fub exemplo acciperentur, libellos divi Augufti de Volefo Mefialla Afix proconfule , fa- {tumque in eum lenatulconfultum recitari jubet. Tum L. Pifoncm fententiam rogat, ille multum de clementia principis praefatus , aqua atque igni Silano interdicendum cenfuit , iplumque in inlulam Gyarum relegandum. Eadem ceteri, nili quod Cn. Lentulus (eparanda Silani .materna bona ( quippe alia parente geniti) reddeudaque filio dixit, adimente Tiberio. At Cornelius Dolabella, dum adulationem longius fequitur, increpitis C- Silani moribus , addidit, ne quis v ita probrolits, 8c opertus infamia, provinciam fortiretur ; idque princeps dijudicaret, nam a legibus delicta puniri: quanto fore mitius in ipfos, melius in l'ocio 3 , provideri ne peccaretur ? 69. Advcrlum qua: difleruit Cxfar: non quidem fibi ignara quas dc Silano vulgabantur : fed non ex rumore rtatuendum. muftos in provinciis contra quam lpes aut metus de illis fuerit, egiife. excitari quofdam ad meliora magnitudine rerum; hebclcere alios, neque pofle principem fua Icientia cunfta coinple&i; neque expedire , ut ambitione aliena trahatur. ideo leges in fadta conditui , quia futura in 'Unii i s hi? mu vius »m iuui Annalivm Lib. III. iti in Incerto (int. ile a majoribus inftitutum , ut fi au— tiflcntdelidla, pcenx fcquercntur. nc verterentla- picntcr reperta, 8c femper placita, fatis onerum principibus , latis etiam potentiae, minui jura, quotiens gHfcat poteftas: nec utendum imperio, ubi legibus agi pollit. Quanto rarior apud Tiberium popularitas , tanto lxtioribus animis accepta. Atque ille prudens moderandi, fi propria ira non impelleretur , addidit, infulam Gyarum immitem & fine cultu hominum efTe: darent lunix fumilix , 8c viro quondam ordinis ejufdem , ut Cytheram potius concedciet. id lororem quoque Silani Torquatam, prifex fiuiiSlimonix virginem expetere. In hanc fententiarum fa£la difcelllo. 70. Poli auditi Cyrenenfes,Sc accufante Ancha- rio Prilco , Cxfius Cordus repetundarum damnatur. L. Ennium equitem Romanum majeftatis pofhilatum, quod effigiem principis promilcuum ad uIum argenti vertiflet, recipi Cxlar inter reos vetuit, palam afpernantc Ateio Capitcne,quafi per libertatem. Non enim debere eripi patribus vim ftatuendi: neque tantum maleficium impune habendum. fane lentus in luo dolore cfiet; Rcip. injurias ne largiretur. Intellexit hxc Tiberius ut erant magis, quam ut dicebantur : perfiititque intercedere. Capito infignitior infamia fuit, quod humani divinique juris fciens, egregium publicum, bonas domi artes dehoncilaviflet. 71. Inceflit dein religio, quonam in templo locandum foret donum , quod pro valetudine Augu- ftx equites Romam voverant Equeftri Fortunx. nam etli delubra cius dex multa in urbe , nullum tamen tali cognomento erat, repertum eft xdem cfie apud Antium , qux fic nuncuparetur, cundtaf- que clerimonias Italicis in opidis , templaque , Sc numinum effigies,juris atque imperii Romani cile. ha donum apud Antium ftatuitur. Et quando de religionibus trattabatur, dilatum nuper refponfum adverfus Ser\'ium Maluginenfem Flaminem Dialem, prompfit Cxlar; recitavitque decretum pon- tilicuni : quotiens valetudo adverfa Humiliem Dialem inccfiiflet ut Pontificis maximi arbitrio, plufqnam binoctium abeflet: dum ne diebus publi- H $ ci ixx . C. Corn. Taciti ci facrificii, neu liepius quam bis eundem in annum,Qux principe Augufto coniliruta, latis often- debant, annuam ablentiam 8c provinciarum admi- iiillrationem dialibus non concedi, memorabatur- que L. Metelli Pontificis maximi exemplum , qui Aulum Polhmiium Flaminem attinuifi*et. Ita fors Afix in eum, qui coufularium Maluginenfi proximus erat, conlata. jx. Iildem diebus Lepidus a fenatu petivit, ut bafilicam Pauli, /Emilia monumenta, propria pecunia firmaret ornarctque. erat etiam tum m more publica muuificcntia : nec Auguftus arguerat Taurum , Philippum, Balbum, holHles exuvias , aut exundantis opes ornatum ad urbis , 8c pollerum gloriam conterre.quo tum exemploLepidus,quamquam pecunix modicus, avitum decus recoluit. At Pompeji theatrum igne fortuito hauftum , Cxfar cxftru&urum pollicitus elt, eo quod nemo e familia reftaurando fufficcret; manente tanlen nomine Pompeji.fimul laudibus Scianum extulit, tamquam labore vigilantiaque ejus tanta vis unum intra damnum ltetifiet. Et cenfuere patres effigiem Seiano, qux apud theatrum Pompeji locaretur, neque multo polt Cxfar cum Iunium Blxfum proconfulem Africas triumphi infignibus attolleret, dare id fe dixit honori Seiani, cujus ille avunculus erat. 73. Ac tamen res Bltsfi digna: decore tali fuere, nam Tacfarinas quamquam liepius depulfus reparatis per intima Africx auxiliis , huc adrogantix venerat, ut legatos ad Tiberium mitteret, lcdem- que ultro fibi atque exercitui fuo poltularet, aut bellum inexplicabile minitaretur. Non alias masfis fua populique Rom. contumelia indoluifle Cxla- rem ferunt, quam quod defertor Sc praedo,hoftium more ageret, ne Spartaco quidem , polt tot confu- larium exercituum clades inultam Italiam urenti, quamquam Sertorii atque Mithridatis ingentibus bellis labaret Relp. datum, ut pa£to in fidem acciperetur : nedum pulcherrimo populi Romani fafti- gio, latro Tacfarinas, pace & conceffione agrorum redimeretur. Dat negotium Blxfo, ceteros quidem ad fyem proficeret arma fine noxa ponendi i ipfius autem ducis quoquo modo potimur. A N N A I, t V M L 1 0. 1 I I. •»4. Et recepti ea venia plerique , mox adver- fv.m artes Tacfarinatis» haud diffimili modo belligeratum. Nam quia ille robore exercitus impar, furandi melior, plures per globos incurfarct» elu- derctque , 8c infidias fimul tentaret ;trcs inceflus, totidem agmina parantur, ex quis Cornelius Scipio legatus praefuit, qua prxdatio in Leptinos , 8c iufTugia Garamantum : aho latere , ne Cirtenfium pagi impune tvaherentur , propriam nvinum Blx- fus filius duxit: medio cum dele£tis caftclla & munitiones idoneis locis imponens » dux ipfe, arta 8c infcnfa hoftibus cuufta fecerat; quia quoquo inclinarent, pars aliqua militis Romani in ore in latere, Sc fiepe a tergo erat: multique eo modo cxli, aut circumventi. Tunc tripartitum exercitum plures in manus difpergit, prarponitque centuriones virtutis expertx : nec , ut mos fuerat, afia scfta- te retrahit copias, aut in hibernaculis veteris provincia; componit: fcd ut in limine belli, difpofitis caltellis, per expeditos 8c folitudinum gnaros,mu- tantem mapalia Tacfarinatem proturbat, donec fratre ejus capto, regrefius cft , properantius tamen quam ex utilitate fociorum , relictis per quos refurgeret bcllunn Sed Tiberius pro confc&o interpretatus, id quoque Blaefo tribuit» ut Imperator d legiouibus laUitaretur; prilco erga duces honore, qui bene geila Rcp. gawiio & impetu vi&oris exercitus conclamabantur: erantque plures fimul Imperatores »nec fuper ceterorum aequalitatem, con- cefiit quibufdam & Auguftus id vocabulum ; ac tunc Tiberius Blxlb polfrcmum. 7f. Obi6re eo anno viri inluftrcs Afmius Salo- ninus, M. Agrippa & Pollione Afinio avis, fratre Drufo infignis, Cxfarique progener deftinatus. Et Capito Ateius, de quo memoravi, principem in civitate locum iludiis civilibus adfecutus ; fed avo centurione Sullano , patre praetorio, confulatnm ei adceleraverat Augufius, ut Labeonem Antiilium iifdem artibus praecellentem dignatione ejus ma- giftratus anteiret. Namque illa actas duo pacis decora fimul tulit, fcd Labeo incorrupta libertate, 8c ob id fama celebratior : Capitonis oblcquium dominantibus magis probabatur. Illi, quod prx- xi4 C..Corn. Taciti tura intra ftctit,commendatio ex injuria;huic,quod confulatum adeptus eft,odium ex invidia oriebatur. 76. Et Iuniafcxagefimo quarto poft PhilippeB- fem aciem anno fupremum diem explevit, Catone avunculo genita , C.Cafliiuxor, M. Bruti foror. Tcftamentum ejus multo apud vulgum rumore fuit j quia in magnis opibus , cum ferme cunttos proceres cum honore nominavifiet, Ctefarem omi- fit. quod civiliter acceptum : neque prohibuit quo minus laudatione pro roltris, ceterilque folcnnibus fimus cohoneftaretur. Viginti clariffimarum familiarum imagines antelatsc funt > Manlii > Quinftii, aliaquc ejuidem nobilitatis nomina : led prccfulge- bant Caflius atque Brutus , co ipfo , quod effigies eorum non vitabantur. ’ breviari VM LIB. IV. JE Lii Seiani prafi fii prtt. ingenium & morer. Is ad dominationem adfpirat ; cr ut perveniaty Dru- fum Ttb. Filium e medio tollit , adjuvante uxore Linia y quam fupro prius polluerat. Eidem fui cafnx ‘Pnetoria Roma jubet exjlrui > militem in unum lacum conduci, Ab hoc tempore lapfe imperii res. ideo- tjue qui flatus tunc rerum y quis numi ruiy qua loca cohortium dr legionum y Tacitus opportune exequitur. Jit Drufo jam mortuo , Senatum "Princeps ingreditur, eum mceftum erigit. Germanici duos filios inducityeoj^ que ut imperii heredes patribus commendat. Sejanus quo dejlinata perficeret. Agrippinam callide calum- ?iiatury& Jemma juturi odii in ipfam liberojqtte jacit, Tiberius l.gationes & accufationes aliquot civitatum & provincia; uni audit. Aiflriones frve‘Pantomimos immodefiut agentes Italia pellit. Dc Flamine Viali ejujque cerimoniis temperandis nota lex lata. Sacerdotes yfoUnnibns votis, etiam Druftim C 5 T Niro- liem dis commendaverant, eegre id Tiberius tulit y & initium in eos exitii fuit. C. Silius ex amicis Germanici damnatusy C/ty ‘Ptfo y C. Cafltus , 'Plautius Silvanus y accufati aut-damnati. In Africa Tacfarinatis bello f uis impoftus d 'P. Dolab Ua. ipfe Tacfarinas ccfus. Semina frvilis motus in Italia yfed fatim op- frefa. q Aftbins Serenus in Senatu d flio accufatury fe&um , cujus de potentia fupra memoravi: nunc originem > moves , & quo facinore dominationem raptum ierit expediam. Genitus Vulfiniis, patre' Seio Strabone equite Romano ,8c prima juventa C. Cxfarem divi Augufti nepotem ieftatus , non fine rumore Apicio diviti Sc prodigo ftuprum venum dediife : mox Tiberium variis artibus devinxit adeo > ut obfcurum adverfum alios, fibi uni incautum intechunque efficeret: non tam follertia, ([quippe iilclcm artibus viftus cft ) quam deiim ira in rem Romanam; cujus pari exitio viguit, ceci- ditque.Corpusilli laborum tcvlcrans;ammus audax» lui obtegens» in alios criminator; juxta adulatio luperbia; palam compofitus pudor ; intus fumma apifeendi libido, ejulquc caufla modo largitio 8c luxus, fxpius indullria ac vigilantia, haud minus noxix, quotiens parando regno finguntur. x. Vim prxfecturx modicam antea intendit, di- fperfas per urbem cohortes una in caltra conducendo ; ut fimul imperia acciperent, numeroque 8c robore, 8c vifu inter fe, fiducia ipfis,in ceteros metus crederetur. Prxtendebat laicivire militem diductum : fi quid fubitum ingruat, majore auxilio pariter fiubveniri: 8c leverius a£turo$,fi vallum fta- tuatur procul urbis inlccebris. Vt perfecta funt ca- itra, inrepere paulatim militares animos, adeundo, appellando : fimul centuriones ac tribunos iple deligere. neque lenatorio ambitu abftinebat, clientes iuos honoribus aut provinciis ornando, facili Tiberio , atque ita prono, ut Ibcium laborum, non modo in fermombus, fed apud patres &c populum celebraret , colique per theatra & fora effigies ejus, interque principia legionum fincret. 3. Ceterum plena Cxfarum domus , juvenis filius,nepotes adulti, moram cupitis adferebant. 8c quia vi tot fimul corripere intutum ; dolus intervalla fcelcrum pofcebat. placuit tamen occultior via, $c a Drulo incipere , in quem recenti ira ferebatur. Nam Drufus impatiens semuli, & animo commotior > orto forte jurgio, intenderat Sejano ■ marius; 3 S\ r'; Annalivm L i n. IV. \\y manus: 8c contra tendentis os verberaverat Igitur cundlatcntanti prompti ftimum viluni, ad uxorem - ejus Liviam convertere. Qua.' foror Germanici, a form® initio xtatis indecorae , mox pulchritudine Z procellebat. Hanc, ut amore incenfiis , adulterio pellexit: & poftquam primi flagitii potitus eft,(ne- n que femina amilla pudicitia alia abnuerit;) ad con- ( jugii fpem , confortium regni , 8c necem ma- „ riti impulit. Atque illa cui avunculus Auguftus, ^ focer Tiberius , ex Drulo liberi , leque ac majores & pofteros municipali adultero foedabat; ut pro honeftis Sc prrefentibus,flagitiofii 8c incerta exlpe- df aret. Sumitur in confcicntiam F.udemus amicus * ac medicus Livia* , fpecie artis frequens iceretis: pellit domo Sejanus uxorem Apicatam, ex qua ^ tres liberos genuerat, ne pellici fulpedlaretur. Sed magnitudo facinoris metum , prolationes, diverla . interdum confiliaadfercbat. 4. Interim anni principio Drufus ex Germanici , liberis togam virilem iumptit; qunique fratri ejus Neroni decreverat fenatus , repetita, addidit orationem Csefar multa cum laude filii fui, quod pa- *. , tria benevolentia in fratris liberos foret. Nam Dru- 1 ' fus (quamquam arduum fit, eodem loci potentiam ’* 8c concordiam efie) aequus adoleicentibus,aut cer- te non adverlus habebatur. Exin vetus & fiepe ^ fimulatum proficilcendi in provincias confilium 'r^. refertur, multitudinem veteranorum pnvtcxebat ** imperator, & deledlibus fupplendos cxercitus.nam f voluntarium militem de efie; ac fi fuppeditet, non eadem virtute ac modeftia agere : quia plerumque inopes ac vagi fponte militiam fumant, percenfuit- V* que curfim numerum legionum,& quas provincias tutarentur. Quod mihi quoque exfcquendum reor, ,tr qute tum Romana copia in armis, qui focii reges, ?■ quanto fit anguftius imperitatum. $. Italiam utroque mari duas clafies , Mifcnum & apud, Sc Ravennam: proximumque Gallia: litus ro- ftratx naves prsefidebant, qua3 Adtiaca victoria cantas Auguftus in opidtmi Korojulienie miferat, valido cum remige. Sed praecipuum robur Rhenum juxta , commune in Germanos Gallofquc fub- fidiuin, odio legiones erant. Hifpan.x recens per-. domine, C- Cork. Taciti domitx, tribus habebantur. Mauros Iuba rex acceperat donum populi Romani. Cetera Africa;, per duas legiones ; parique numero Aegyptus. dehinc initio ab Suria ufque ad flumen Euphraten, quantum ingenti terrarum finu ambitur,quatuor legionibus coercita: accolis Hybero, Albanoquc, 8c aliis regibus» qui magnitudine noftraproteguntur adverfum externa imperia. Sc Thraciam Rhceme- talces ac liberi Cotyis ; ripamque Danubii, legionum duce in Pannonia; duce in Moefia attinebant. totidem 1 apud Dalmatiam locatis, qnce pofitu regionis a tergo illis, ac fi repentinum auxilium Italia pofccret, haud procul accirentur : quamquam infideret urbem proprius miles , tresurbance, novem prxtorix cohortes, Etruria ferme Vmbriaque dele&ce , aut vetere Latio, 8c coloniis antiquitus Romanis. At apud idonea provinciarum focice triremes, alceque, Sc auxilia cohortium: neque multo Iccus in iis virium; fed perfequi incertum fuerit, cum ex ufu temporis huc illuc mearent, glifeerent numero, Sc aliquando minuerentur. 6 . Congruens crediderim reccnferc ceteras quoque Reipub. partes, quibus modis ad eam diem habita: flut: quando Tiberio mutati m deterius principatus initium ille annus attulit. Iam primum publica negotia, 8c privatorum maxima, apud patres tranabantur : dabaturque primoribus diflerere ; Sc in adulationem lapfos , cohibebat ipfe ; mandabat- que honores , nobilitatem majorum, claritudinem militias, inluflrcs domi artes {peftando : itt fluis conflaret, non alios potiores fuifle. fua confulibus, fua praetoribus fpecics. minorum quoque magiftra- tuum exercita poteftas ; legefquc» fi majeftatis quxftio eximeretur, bono in ufu. At frumenta, £c pecunix veftigales » cetera publicorum fru- ftuum, focietatibus equitum Romanorum agitabantur .Res fluas Cxfiir ipeftatiflimo cuique, quibufi- dam ignotis ex fama mandabat; flemelque adlum- pti tenebantur , prorflus fine modo , cum pleri- que iilclem negotiis infenefcercnt. Plebes acri quidem annona Fatigabatur : fed nulla in eo culpa ex principe : quin infecunditati terrarum , aut alpcris maris obviam iit, quantum impendio , di- A U N A U V M Lm. 1 V\ Tlp figentiaque poterat. Et ne provincix novis oneribus turbarentur, utqtic vetera fine avaritia aut crudelitate magiftranuun tolerarent, providebat, corporum verbera, ademptiones bonorum aberant. 7. Rari per Italiam Ctefaris agri; modcfta ler- vitia i inter paucos libertos domus > ac fi quando cum privatis difeeptaret, forum 8c jus. Qux cun- £ia, non quidem comi via,fed horridus ac plerumque formidatus retinebat tamen , donec morte Drufi verterentur: nam dum iuperfuit, manfere j quia Seianus incipiente adhuc potentia, bonis con- liliis notefeere volebat, & ultor metuebatur, non occultus odii, 8c crebro querens , incolumi filio adjutorem imperii alium vocari: 8t quantum fii- perefie ut collega dicatur ? Primas dominandi fpes in arduo : ubi fis ingreflus , adefle ftudia Scmini- ftros. exftruftajamfpontepraefe£tt caftra; datos in manum milites : cerni effigiem ejus, in monumentis Cn. Pompeji: communes illi cum familia Druforum fore nepotes, precandam poft hrec Mo- deftiam , ut contentus e fiet. Neque raro, neque a- pud paucos talia jaciebat: Sc lecrcta quoque ejus, corrupta uxore prodebantur. 8. Igitur Seianus maturandum ratus deligit venenum , quo paulatim inrepcnte, fortuitus morbus adfimularetur. id Drufo dutinrr per Lygdum fpa- donem, utofto poft annos cognitum elt. Ceterum. Tiberius per omnes valetudinis ejits dies , nullo- metu ( an ut firmitudinem animi oftentaret) etiam- defun&o, necdum fepulto , curiam ingreflus eft. eonfhlefique fede vulgari per fpeciem mceftitix fe- dentes , honoris locique admonuit; 8ceffulumirt lacrimas fenaram, vi&o gemitu, finuil oratione continua erexit. Non quidem fibi ignarum pofTe argui, quod tam recenti dolore fubierit oculos fe- natus : vix propinquorum.adloquia tolerari, vix diem afpici a plerifque lugentium, neque illos imbecillitatis damnandos ; fe tamen fortiora folatia 6 complexu Reipub. petivifle. Miferatufquc Augu- ftre extremam {eneciam , rudem adhuc nepotum, 8c vergentem aetatem fuam,ut Germanici liberi, u- nicaprcefentium malorum levamenta, iuduceren- > petivit. Egrefii confules firmatos adloqaio a- I dolo- i^o .C. Cork. Taciti dolelccntulos.dcdudtofque ante Calarem ilntuunf. Quibus adpruhcnfis,Patres conlciipti, Hos inquit, orKatos parcutc , tradidi patruo iplbrum, preca- tufquc finn,quamquam eflet illi propria iobolcs,ne fecusquam litum languincm foveret ac tolleret, fi- bique & polleris conformaret, erepto Drufo, preces ad vos converto , diilque & patria coram cote- flor, Augulli pronepotes, clarifiimis majoribus genitos fuTcipite, regite : vcllram meamqne vicem explete. Hi vobis , Nero 8c Drufe , parentum loco. ita nati cibis, ut bona malaque veltra ad Remp. pertineant. o. Magno ca fletu, Bc mox precationibus fattflis audita ac fi modum orationi pofuiflet, miicricor- dia liti gloriaque animos audientium impleverat,ad vana & totiens inrila revolutus , dc reddenda Re- pub. utque coniules leu quis alius regimen lufcipe- rent, vero quoque 8c houello fidem dempfit. Memoria Druli eadem qute in Germanicum decernuntur, plerifquc additis, ut ferme amat pollerior adulatio, rutius imaginum pompa maxime inlu- llrefuit, cum origo lulLac gentis /r.neas,onniel- que Albanorum reges, Sc conditor urbis Romulus* foll Sabina nobilitas , Attus Claufus ,ceteraque Claudiorum effigies , longo ordine fpedtarentur. io. In tradenda morte Druli,qutc plurimis maxi- meque fidis audtoribus memorata lunt, rettuli, led non omiferim eorundem temporum rumorem validum adeo, ut nondum cxolcicat. Corrupta ad Iccius Livia, Seianum Lygdi quoque fpadonis animum flupro vinxifie : quod is Lygduscetate atque forma carus domino» interque primores minillros erat, deinde inter confcios,ubi locus \ eucficii tem- pufque compofita fint, eo audacia: provedtum , ut verteret i &c occulto indicio Drufum veneni in patrem arguens, moneret Tiberium , vitandam potionem qua: prima ei apud filium epulanti offerretur. ea fraude tum lenem, pollquam convivium inierat, exceptum poculum Drulo tradidifle ; atque illo ignaro & juveniliter hauriente, audiam fii- fpicionem , tamquam metu 8c pudore fibimetinro- garet mortem quam patri llruxcrat. a- ILce vulgo jaduta, iuper id quod nullo au- imiore Anna i. iv m. LI d. 1 V. 131 fi ore certo firmantur > prompte refutaveris. Quis «nim mediocri prudentia, nedum Tiberius tantis rebus exercitus, inaudito filio exitium offerret, id- que fua manu , $c nullo ad poenitendum regreffu ? Quin potius miniftrum veneni excruciaret; auctorem exquireret: infita denique etiam in extraneo* eun£tatione £< mora, advcrfuin unicum , Sc nullius ante flagitii compertum uteretur. Sed quia Sejamts faciuovum omnium repertor habebatur , ex nimia caritate in cum Cxlaris , Sc ceterorum in utrum- que odio , quamvis fabulola Sc immania credebantur: atrociore femper fama erga dominantium exitus. Ordo alioqui fccleris per Apicatam Sciani proditus, tormentis Eudemi, ac Lygdi patefaftus cft.. neque quifquam (criptor tam intenius exititit, ut Tiberio objectaret, cum omnia aliaconquirc- rent, intenderentque. Mihi tradendi arguendique rumoris cauffa fuit ,ut claro fub exemplo falfas auditiones depellerem , peteremque ab iis quorum in manus cura noltra venerit , nc divulgata atque incredibilia, avide accepta, veris neque in miraculum corruptis antehabeant. ix. Ceterum laudante filium pro roftrisTibeno» Icnatus populufque habitum ac voces dolcntum* fimulatione magis quam libens induebat,domumq;. Germanici reviviicere occulti httabantur. Quod principium favoris , Sc mater Agrippina fpem male tegens perniciem adceleravere. Nam Seianus u- bi videt mortcmDrufi inultam interfc&oribus^fine mcerore publico effe ; ferox Icclerum, 8c quia prima provenerant, volutare fecum , quonam reodo Germanici liberos perverteret, quorum non dubia luccefllo. neque ibargi venenum in tres poterat, e- gregiacultodimi fide , Sc pudicitia Agrippina: impenetrabili. Igitur contumaciam ejus inlcitari,vetus Auguftx odium, recentem Livue confeientiani exagitare, ut luperbiam fecunditate fubnixam, popularibus Itudiis inhiare dominationi, apud Calarem arguerent. Atque hxc callidis criminatoribus (inter quos delegerat Iulium Poftunuim per adulterium Mutilice Priicx inter intimos a.vix,8c conii- liis luis peridoneum; quia Prilca In animo Auguitse- Yalidu) anum iuapte natura potenti* anxiajn» info— J x ciabilciu jyi ' C. Coam. Taciti ciabilem nurui efficiebat. Agrippina: quoque proximi inficiebantur pravis Termonibus tumidos ipi- ritus perftimulare. 13. At Tiberius nihil intermiffia rerum cura, negotia pro folatus accipiens , jus civium , preces fo- ciorum tractabat. Faclaquc auftore eo fenatuf* confulta , ut civitati Cibyraticse apud Afiam, JE gi- rcnfi apud Achaiam motu terne labefa&is , fiibve- niretur rcmiffiione tributi in triennium. Et Vibius Serenusproconful ulterioris Hilpanice devi publica damnatus, ob atrocitatem morum in infulam A- morgum deportatur.. Cariius Sacerdos reus, tamquam frumento hoftera Tacfarinatem juviffiet, ab- iolvitur; ejulilemque criminis C. Gracchus. Hunc comitem exfilii admodum infantem , pater Sempronius in infulam Cercinam tulerat. Illic adultus inter extorres & liberalium artium licfcios , mox per Africam ac Siciliam mutando fordidas merces fuftentabatUr : nec tamen effugit magna: fortuna? pericula. Ac ni Aliius Lamia , 8c L. Apronius qui Africam obtinuerant> infontem protexiffent, claritudine infauffi generis ) £c paternis adverfis foret pbttraftus. 14. Is quoque annus legationes Grisearum civitatum habuit: Samiis Iunonis, Cois Ailculapii delubro, vetuftum alyli jus ut firmaretur , petenti- Inis. Samii decreto Amphi&yonum nitebantur, quis p.ra:cipuum fuit rerum omnium judicium , qua tempeftate Graeci conditis per Afiam urbibus pra maris potiebantur. Neque difpar apud Coos antiquitas. 8c accedebat meritum ex loco. Nam cives Romanos templo Allculapii induxerant, cum juffu regis Mithridatis apud cun&w Afi« infulas 8c urbes trucidarentur. Variis dehme 8c fiepius inritis praetorum queftibus , podremo Catfar de immode- ftia hiltriommi rettulit; inulta ab iis in publicum le- ditiolc, foeda per domos tentari: Oleum quondam ludicrum leviiliraie apud vulgum oblectationis , eo flagitiorum 8c virium YCniire,utau£toritare patrum coercendum fit. Pulfi tum hiffriones Italia. 1 5. Idem annus alio quoque luCtu Caelarem ad- ficit, alterum ex geminis Drufi liberis exftinguen- dt>; ue^uc jiiiunb morte amici. Is fuit Lucillius I.04- Annalivm Lir. IV. 133 Longus > omnium illitriftium laetorumque focius» unufquee fcnatoribus Rhodii fece (Tus comes. Ita quamquam novo homini» ccnforium funus j cfR- § icm apud forum Augufti publica pecunia patre* ecrevere. apud quos etiam tum cunfta tranabantur : adeo ut procurator Afix'L'ucillius Capito, ac- cufantc provincia caulium dixerit, magna cum ad- feveratione principis , non fe jus nili in fervida Sc pecunias familiares dedilTe : quod fi vim prretoris i(furpa{Tet,manibufque militum ufus foret;lpreta ii\ Co mandata lua: audirent focios. Ita reus cognito lfegotio damnatur.Ob quam ultionemjSc quia priore anno in C. Silanum vindicatum erat, decrevere Alix urbes templum Tiberio matrique ejus, aefie- natui. Et permiflum ftatuere. Egitquc Nero grates ea caufla patribus atque avo,lxtas inter audientium adfe&iones , qui recenti memoria Germanici , illum adlpici, illum audiri rebantur. aderant- que juveni modeftia,ac forma principe viro digna, notis in eum Sejani odiis ob periculum gratiora. 16. Sub idem tempus dc flamine Diali in locum JTcrviiMaluginenfis defun&i legendo,fimul roganda nova lege difleruit Cxlar. Nam patricios confarreatis parentibus genitos,tres finiul nominari,ex quis unus legeretur, vetuito more ; neque adefle ut olim, eam copiam , omifia confarreandi adiuctu- dine, aut inter paucos retenta, plurelque ejus rei caulTas adferebat; potiffimam, penes incuriam virorum feminarumque. Accedere ipfius exrimoni-x difficultates, quae confulto vitarentur : £c quando exiret i jure patrio , qui id flaminium apilceretur» quxque in manum flaminis conveniret. Ita medendum ;cnatus decreto , nutlcge;ficut Auguftus quasdam ex horrida illa antiquitate,ad prxfentem ufum fiexiflet. Igitur tra&atis religionibus , placitum inftiruto flaminum nihil demutari.Sed lata lex, qiu flaminica Dialis lucrorum caufla in poteltatc viri, cetera promilcuo feminarum jure ageret. Sc filius Maluginenfis putri (ufic&us. Vtquc glifccret dignatio lacerdotum, atque ipfis promptior animus toret ad capeflTendas exrimonias,decretum Corne- lix virgini,qux in locum Scantias capiebatur,LLS. xx. 8c quotiens Augulta theatrum introiflet, ut lc- flttiiuter Vcflaiiuiuvomidcret. I 3 17. Cor* $34 C. C o n n. T A c i t i 17. Cornelio Cethego Vitellio Varrone Cess. Pontifices > corumque exemplo ceteri (acerdotes, cum pro incolumitate principis vota (ulcipcrcnt, Neronem quoque $c Drufium iifiiem diis comracn- <1 avere ; non tam caritate juvenum, quam adulatione : qux moribus corruptis, perinde anceps (i nulla,Sc ubi nimia cft. Nam Tiberius haud unquam domui Germanici mitis , tum vero xquari actole- fcentes fcneftre fux,impaticnter indoluit: aceitol- qtie Pontifices percunftatuscfi, mtm id precibus Aggrippinte ,aut minis tribuiflent. Et illi quidem quamquam abnuerent, modice perltridti, ( etenim pars magna e propinquis ipfius, aut primores civitatis erant:) ceterum in (enatu , oratione monuit in pofierum , nequis mobiles adolefccntium animos, prxmnturis honoribus ad fuperbiam extolleret. Initabat quippe Scianus, incufabatq; didufVam civitatem, ut civili bello; efle qui (c partium Agrippina; vocent: ac ni refiftatur > fore pluris. neque aliud glilccntis difeordire remedium, quam fi unus alcer- ve maxime prompti fubverterentur. 18. Qua cauda C.Silium & Titium Sabinum ad- greditur. amicitia Germanici perniciofa utrique ; Silio , & quod ingentis exercitus feptem per annos moderator •> parrilque apud Germaniam triumphalibus Sacroviriani belli vi£tor , quanto maiore mole procideret, plus formidinis in alios difpergcba- tur. credebant plerique auftam ofTcnfionem ipfius intemperantia, immodice jugantis , fuum militem in obloquio duravifie, cum alii ad fcditioncs prola- berentur : neque m an furum Tiberio imperium,fi iis -quoque legionibus cupido novandi fuiflet. Deftrui per hxc fortunam fuam Cxfar, imparemque tanto merito rcbatur. Nam beneficia co ufque Ixta lunt, dum videntur exfolvi pofie : ubi multum antevenere, pro gratia odium redditur. 19. Erat uxor Silio Sofia Galla, caritate Agrippina: invila principi. Hos corripi, dilato ad tempus Sabmo, placitum: immiflufque Varro conful, qui paternas inimicitias obtendens,odiis Sciam per dedecus fuum gratificabatur, nrecautc reo nrevent .morum, dum accularorconfulatu abiret, adveria- tus cfi Carfar. folitum quippe magifiratibus, diem , privaris A K tf A L I V M Ltd. IV. Jjy privatis dicere : nec infringendum confulisjus , cuius vigiliis niteretur , ne quod refpubl. detrimentum caperet. Proprium id Tiberio fuit * {celera nuper reperta prifeis verbis obtegere. Igitur multa adlevcratione,quafi aut legibus cum Silio ageretur , aut Varro conful, aut illud rcip. effet, coguntur patres; filente reo;vcl fi defenfionem coeptaret, non occultante cuius ira premeretur. Conlcientia belli Sacrovirdiu diftimmatus , viitoriaper avaritiam foedata, 8c uxor Solia arguebantur, nec dubie repetundarum criminibus harebant: fed cunfla qualhone majeftutis exercita , 8c Silius imminentem damnationem voluntario finepravertit. 10 . Savitutn tamen in bona, non ut rtipendia- riis pecunia: redderentur, quorum nemo repetebat : fed libcralitas Augulti avulfi», computatis fin- gillatim qua fi(co petebantur, ea prima Tiberio erga pecuniam alienam diligentia fuit. Sofia in ex- filiutn pellitur Afinii Galli fcntctitia , qui partem bonorumpublicandam , pars ut liberis relinqueretur , ccnfuerat. contra Manius Lepidus quartam accufiitoribusiecundmn neceflitudinem legis, cetera liberis concefilt. Hunc ego Lepidum,tempo- ribus illis , gravem Se lapientem virum f uifl e compello. Nam pleraque aDfxvTs adulationibus alio- rum, in melius fiexit: neque tamen temperamenti egebat» cuin aquabili auitoritate & gratia apud Tiberium viguerit. Vnde dubitare cogor, fato 8c forte nalcendi, ut cetera, ita principum inclinatio in hos, ofFcnfio in illos : an fit aliquid in noftris confiliis, liccatque inter abruptam contumaciam, 8t deforme obfcquuim, pergere iter ambitione ac periculis vacuum. At Meflallimis Cotta haud minus claris majoribus , fed animo diverfus, cenfuit cavendum fenatufconfulto , ut quamquam infontes magiftratus 8e culpa aliena nclcii, provincialibus uxorum criminibus , perinde quam filis plecterentur. xi. A&um dehinc de Calpurnio Pifone , nobili ac feroci v iro. Is namque ut rettuli, ceflurumfc urbe ob faftioncs accufittorum in fenatu clamitaverat: 8c fpreta potentia Auguftx trahere in jus Vr- Sulanum, domoque principis excire aufus erat. I 4 z%6 C. C <5 ft N. T A C T T I Qux in prxfens Tiberius civiliter habuit: fed in a- juino revolvente iras , etiam fi impettis offenfionis Janguerat, memoria valebat. Pifonem Q .Granius decreti lermonis incufavitadvcrfum mjjcffatem habiti : adjccitquc in domo ejus venenum e fle , cumque gladio accin&um introire curiam. quod ut a- trocius vero tramifTum : ceterorum qux multa cumulabantur , receptus eft reus; neque peractus ob mortem opportunam. Relatum Sc de CalTIo Severo cxfulc , qui fordidx originis, malefica vita?, fed orandi validus , per immodicas inimicitias , ut judicio jurati {enatus Creram amoveretur, effecerat : atque illic eadem aftiraodo , recentia vetera- qnc odia advertit; bonifque exutus, interdicto igni atque aqua, laxo Seriphio conlenuit. ai. Per idem tempus Plautius Silvanus prxtor, incertis caufUs Aproniam coniygcni in prxeeps jecit.; traftufque ad Calarem ab L. Apronio foccro, jurbata mente reipondit, tamquam ipie lomno gravis , atque co ignarus,& uxor {ponte mortem lurn- pfiflet. Non cun&antcr Tiberius pergit in domum, vifit cubiculum ; in quo reluctantis 8c impulfx ve- jftigia cernebantur. Refert ad fcnatuni, datifque jiv- dicibusVi gulania Silvani avia pugionem nepoti mi- iit. Quod perinde creditum quafi principis monitu , ob amicitiam Augullx cum Vrgulania. Reus fruftra tentato ferro , venas prxbuit exfblvendas. «Mox Numantina prior uxor ejus acculata injeciffe carminibus 8c veneficus vecordiam marito , inlba3 judicatur. 13. Is demum annus populum Romanum longo adverfum Numidam Tacfarinatem bello ablol- vit. Nam priores duces,ubi impetrando triumphalium infigni fufficerc res fuas crediderant, holtem omittebant, jamque tres laureata in urbe ffatua, adhuc raptabat Africam Tacfarinas, auiStys Maurorum auxiliis , qui Ptolomao Iub* hiio juventa incuriolb, libertos regios , & {ervilia imperia bello mutaverant. Erat illi pradarum receptor ac lo- cius populandi, rex Garamantum ; non ut cum exercitu incederet , fcd miliis levibus copiis ,qux ex longinquo in majus audiebantur : ipfaquc e provin- c'u, ut quis fortuna inops,moribus turbidus,prom- pitJS A N N A M V ^ -1B. IV. 137 ptlvs ruebant, quiaCxfarpoif res a Blrcfio gcftas» quali nullis jam in Africa hoftibus, reportavi Nonam legionem juficrat: nec procouful ejus anni P. Dolabella retinere aulits erat, jufla principis magis quam incerta belli metuens. 14. Igitur Tacfarinas , difperfo rumore, rera Romanam aliis quoque ab nationibus lacerari, coque paulatim Africa decedere,ac poflTe reliquos circumveniri, fi eundi,quibus libertas fervirio potior» incubuilfent; auget vires , pofitifque culiris Thu- ■bulcum opidum circumfidct. Ac Dolabella contrado quod erat militum , terrore nominis Romani; 8c quia Numida: peditum aciem ferre ne- ■queunt , primo fui incefli» lMvit obfidium, lo- -corumque opportuna permunivit .: fimul principes Muliilamoruin defedionem coeptantes fecuri percutit. Dein quia pluribus adverfum Tacfarinatem expeditionibus cognitum, non gravi nec uno incurlii conledandum hofiem vagum; excito cum popularibus rege Ptoiomxo , quattuor agmina parat , qux legatis ac tribunis data : 8c qra-datorias manus, deledi Maurorum duxere. iple conlultor aderat omnibus. zf. Nec multo poft adfcrtur,Numidas apud ca- flellum femirutum, ab ipfis quondam iuccnfum,cui nomen Auzea,pofitis mapalibus confedifle ; filos loco, quia vallis circum faltibus claudebatur. Tum expedita: cohortes alxque , quam in partem ducerentur mnarce , cito agmine rapiuntur. Simulquc coeptus dies, 8c concentu tubarum, ac truci clamore aderant femifomnos in barbaros : praepeditis Numidarum equis, aut diverfos pallus pererrantibus. Ab Romanis confertus pedes , dilpofitac turmas, cunila proelio provila: hoftibus contra o- mnium nclciis,non arma,non ordo,non confilittni: fed pecorum modo trahi, occidi, capi. Infenlus miles memoria laborum , & adverfum eludentes o- ptatae toties pugnee , le quifque ultione Sc fituguine explebant. 6ifiertur per manipulos, Tacfarinatem omnes notum tot proeliis conledentur: non ni fi duce interfedo, requiem belli fore. At ille deletis circum ftioatoribus, vindoque jam filio, & etfufis L:;d;v>;c RonunU, ruendo in tela, captivitatem i f haud 158 C. Corn. Taciti haud inulta morte effugit. Iique finis armis impolitus. 16. Dolabella» petenti abnuit triufriphalia Tiberius Sejano tribuens, ne Blrefi avunculi ejus laus oblolelccret. Sed neque Blsefus ideo inlultrior, Sc huic negatus honor gloriam intendit. Quippe minore exercitu, infignis captivos, easdem ducis, bellique confe&i famam deportarat. Sequebantur & Garamantum legati raro in urbe vifi,quosTacfa- rinate caffo , perculfa gens , 8c culpx nelcia, ad la- tisfaciendum populo Roman. milcrat. Cogniti* dehinc Ptolemjei per id bellum ffudiis, repetitus ex vetufto mos, miffulque e fellatoribus qui fci- pionem eburnum , togam pi£lam , antiqua patrum munera daret, regemque & {ocium atque amicum appellaret. 17. Eadem jcftate mota per Italiam forvilis belli femina fors oppreflit. Au&or tumultus T. Cur- tifius quondam prajtoria: cohortis miles primo coetibus clandeltinis , apud Brundifium 8c circumjecta opida , mox pofitis propalam libellis, ad libertatem vocabat agreftia per longinquo s faltus Sc fe-> rocia fervitia : cum velut munere deum , tres biremes adpulirc ad ufus commeantium illo mari. Et erat iifdcm regionibus Curtius Lupus qu-xftbr, cui provincia vetere ex more Cales evenerat, lsdiipo- fitaclalfiariorum copia, coeptantem tum maxime conjurationem disjecit. Miffulque a Cxlare propere Stajus tribunus cum valida manu , ducem i- pfum Sc proximos audacia: in urbem traxit, jam trepidam, obmultitudincm*familiarum,qnx glifee- bat imraenium, minore in dies plebe ingenua. 18. Iifdcm confulibus miferiaruin ac flevitise exemplum atrox, reus pater, accufator filius , nomen utrique Vibius Serenus , in {enatum indti&i funt. ab exfilio retraftus , illuvieque ac fqualorc oblitus, 6c tum catena vinctus perorante filio. * Praeparatur adolefcens multis munditiis, alacri Vultu, ffruftas principi infidius, miffos in Galliam concitores belli, index idem Sc tcftis dicebat; ad- neifebatque Coccilium Cornutum prsetorium mi- uiffraviffe pecuniam, qui txdio curarum, Scquia periculum pro exitio lubebatur > mortem in fe fc- itiua-- A S N A l t V M L I B. IV. 139 ftinavit. At contra reus nihil infrafto animo , ob- verfusin filium, quatere vincula, vocare ultores deos , ut fibi quidem redderent exfilium , ubi procul tali more ageret 5 filium autem quandoque fup- plicia ficquercntur. Adfcverabatque innocentem Cornutum, 8c falfa exterritum, idque facile intel- 4 eftu,fi proderentur alii: non enim l'e exdem principis 8c res novas uno Ibcio cogitifTe. 19. Tum accufatorCn. Lentulum 8c Sejum Tuberonem nominat; magno pudore Cadaris , cuin primores civitatis , intimi ipfius amici, Lentulus fene&uris extremae, Tubero defedto corpore, tumultus hortilis, 8c turbandae Reip. arcelterentur. Sed hi quidem ftatim exempti. In patrem ex fervis quantum: $t quxftio adverla accuiatori fuit, quilceiere vecors, fimul vulgi rumore territus, robur Sc faxum , aut parricidarum panus minitantium , cefiit urbe, ac retraftus Ravenna, excqui accufiitionem adigitur; non occultante Tiberio vetus odium, adverfus exfulem Serenum, nam polt ■damnatum Libonem, miflis ad Cafarem literis exprobraverat,fuum tantum itudium fine fructu tuil- le ; addideratque quadam contumacius, quam tutum apud aures fiiperbas 8c offenfioni proniores. eaCalar o£to poit annos rettulit, medium tempus varie arguens ; etiam fi tormenta, pervicacia fervorum, contra eveniflent. 30. Diftis dein fententiis , ut Serenus more majorum puniretur, quo molliret invidiam , intercedit. Gallus Almius, Gyaro aut Donula claudendum cenlcrct, id quoque afipernatus elt, egenatn a- qux utramque infulam referens » dandoique vita: wfus cui vita concederetur, ita Serenus Amorgum reportatur. Et quia Cornutus fua manu ceciderat, a£tum de praemiis accufutorum abolendis , fi quis ■majeftatis poltulntus ante perfedtum judicium fis iplc vita privavifiet. ibaturque in eam iententiam, ni durius contraque morem fuum palam pro accu- fiitoribus Ctcliir, inritas leges , Rcmpub. in pr.tci- piti conqueltus eflet. fubverterent potius jura, quam cuitodes eorum amoverent. Sic delatores, genus hominum publico exitio repertum, & poenis quidem nunquam fatis coercitum, per prxmia eliciebantur. 31. Uii !4o C. C o r m. T a c t r i ;r. His tam adfiduis tam que mccflis modica laetitia interjicitur , quod C-Cominium equitem Romanum probrofi in fc carminis conviftum , Cccfar precibus fratris qui fenator erat, concedit. Quo magis mirum habebatur, gnarum meliorum,8c qu.e fama clementiam fccjucretur,triftiora malle, neque enim locordia peccaoat i ncc occultum eft quando ex veritate, quando adumbrata laetitia, f;vSfcumpc- ratorum celebrentur, quin ipjc compofitus alias, 8c velut elu£tantium verborum , iolutius promptiuP- que. eloquebatur , quotiens fubveniret. At P. Suilium quxftorcm quondam Germanici, cum Italia arceretur, convictus pecuniam ob rem judicatam cepifle, amovendum in infulam cenfuit; tanta contentione animi , ut 8c jurando obllringcret, e Rcp. id efle. Quodafpere acceptum ad praeiens» mox in laudem vertit, regrclTo Suilio : quem vidit fequens actas praepotentem , venalem , 8c Claudii principis amicitia diu profpere , nunquam hcncu- fum. Eadem poena in Catum Firmium fenatorem ftatuitur , tanquam falfis majeftatis criminibus fo- rorem petiviflet. Catus» ut rettuli, Libonem in- lexerat lufidiis, deinde indicio perculerat, ejus o- f >cra? memor Tiberius, led alia praetendens , exfi- ium deprecatas eft: quo minus fenatu pelleretur non obftitit. 3a. Pleraque eorum qux rettuli, quxque referam , parva forfitan & levia memoratu videri non nefeius fum : fed nemo Annales noftros cum feri- ptura eorum contenderit, qui veteres populi Romani res compofuerc. Ingentia illi bella, expugnationes urbium, fulos cantofque reges ; aut, fi quando ad interna prxvertcrcnt, dilcordias confijhrm adverlum tribunos, agrarias friuncntariafque leges, plebis 8 c optimatium certamina, libero egredu memorabant. Nobis inarto, 8c inglorius labor. Immota quippe aut modice lacedita pax, mceftx urbis res, Sc princeps proferendi imperii incuriofus erat. Non tamen fine ufu fuerit, introfpicere illa primo afpcttu levia, cx quis magnarum fiepe rerum motus oriuntur. 33. Nam cunctas nationes Pe urbes populu s , aut primorcs jaut finguli regum: dckcTaex his Sc con- ftiiuu A »H A L H' M L T ». 1 V. 141 ftituta Reip. forma , laudari facilius quam evenire, vel fi evenit, haud diuturna efle potelt. Igitur ut olim plebe valida,vel cum patres pollerent,nolcen- da vulgi natura , St quibus modis temperanter haberetur $ fenatufque & optimatium ingeniaqui maxime perdidicerant, callidi temporum 8t lapientes credebantur: fic converfo ftatu , neque aliareruin quam fi unus imperitet, hree conquiri tradique in rem fuerit: quia pauci prudentia, honefta ab dete-, rioribus, utilia ab noxiis difeernunt, plnres aliorum eventis docentur, ceterum ut profutura, ita minimum obleCtatlonls adfermit. nam fitus gentium» varietates prctliorum, clavi ducum exitus, retinens ac redintegrant legentium animum: nos fieva jul- la, continuas acculutiones, fallaces amicitias,perniciem innocentium,eafdcm exitu cauflas conjungimus ; obvia rerum fimilitudinc 8c latietate. Tum quod antiquis feriptoribus rarus obtrectator, neque refert cujulquam,Punicas Romanalvc acies lectius extuleris: at multorum qui Tiberio regente poenam vel infamiam fubicre, polleri manent, ut- que familiae ipfie jam exlHnflae fint y reperies qui ob CmiUtudincm morum, aliena malefacta fibi objectari putent. etiam gloria ac virtus mfcnlos habet, ut nimis ex propinquo diverfa arguens. Sed ad incccpta redeo. 34. Cornelio ColTo,Afinio Agrippa Coss.Cremutius. Cordus poftulatnr , novo ac tunc primum audito crimine, quod editis annalibus , Jaudatoque M. Bruto, C. Callium Romanorum ultimum di- xifict. Accqlabant SatriusSecundus, & Pinarius Natta, Sejani clientes: id perniciabile reo , 8c Ca- far truci vultu dpfenlioncm accipiens, quam Cremutius, relinquendae vitee certus, in hunc modum exorliis eft : Verba mea P. C. arguuntur : adeo fa- Ctorum innocens fum. Sed neque hac in principem aut principis parentem, quos lex majcftatis ampleCtitur : Brutum 5 c Callium laudavilTe dicor, quoru res geltas cum plurimi compofuerint, nemo fine honore memoravit. Titus Liviuseloquentia! ac fidei rrxclarusin primis, Cn. Pompejum tantis Rudibus tulit,ut Pompejanum cum Auguftus appel- larct.ncqj id amicitia coru oflecit.Scipionem»Afra- niumj Y4i C. C o r n. Taciti jiium , hunc iplum Callium, hunc Brutum , nu£ quam latrones 8e parricidas , qux nunc vocabula imponuntur ficpe ut infignis viros nominat. Afimi Pollionis fcnpta, egregiam eorundem memoriam tradunt. MelTalla Corvinus , imperatorem liium Callium prardicabat: 8c uterque opibufciue atque honoribus perviguere. Marci Ciceronis libro, qut> Catonem ccclo «quavit, quid aliud di&ator Caalar, quam relcripta oratione, velut apud judices refpon- dit ? Antomi epiftolce, Bruti conciones, falla quidem in Atigufttim probra, fed multa cum acerbitate habent, carmina Bibaculi 8c Catulli , referta contumeliis C sciarum leguntur, fed iple divus Iu*» litts , ipfe divus Augnllus, 8c tulere ifta, & reliquere ; haud facile dixerim, moderatione magis an lapientia. namque fpreta cxolelcunt: fi iraicarc, ad- guita videntur. Non attingo Grircos, quorum non modo libertas, etiam libido impunita: aut fi quis advertit, di&is difiia ultus eft. Sed maxime folutum , 8c fine obtrc&atorc fuit, prodere de iis quos mors odio aut gratia; exemiflet. num cum armatis Caflio & Bruto , ac Philippcnfes campos obtinentibus, belli civilis caufia populum per conciones incendo ? an illi quidem feptuagefimum ante annum perempti, quo modo imaginibus fuis nolcuntur , quas nec vitior quidem abolevit, fic partem memorias apud Icriptores retinent ? luam cuique decus pofteritas rependit, nec deerunt, fi damnatio ingruit,qui non modo Clafiii 8c Bruti, fed etiam mei meminerint. EgrclTus dein fenatu, vitam abftinentia finivit, libros per aediles cremandos cenfuOrc patres j fed manferunt occultati > fic editi. Quo magis focor- diam eorum inridere libet, qui prxfenti potentia credunt exftingui polle etiam lequcntis ttvi memoriam. Nam contra, punitis ingeniis glifeit auctoritas. neque aliud externi reges , aut qui eadem fo- vitia ufi funt, nifi dedecus libi, atque illis gloriam pepcrcrc. 36. Ceterum poftulandis reis tam continuus annus fuit, ut feriarum Latinarum diebus, Prsfc- flum urbis Drufum aufpicandi gratia tribunal in* greflum, adierit Calpurnius SalYianus in Sex. Marium, A » H A L 1 V M L I ». I V. 145 rium. quod aCxfare palam increpitum caufla exilii Salviano fuit. Objefta publico Cy/.icenis incuria cerimoniarum clivi Augufti, additis violentia: criminibus adverium cives Romanos. & amiferc libertatem, quam bello Mithridatis meruerant cir- cumfeffi, nec minus fua conflantia, quam prssfidio Luculli pulfo rege. At Fontejus Capito , qui pro- confiil Afiam curaverat, abfolvitur, comperto , fi- 6ta in eum crimina per Vibium Serenum, neque tamen id Sereno noxa: fuit, quem odium publicum tutiorem faciebat, nam ut quis diflriflior accuditor, vclut lacrofimSus erat: leves ignobiles , poenis adfi ciebantur. 37. Per idem tempus Hifpaniaulterior , miliis ad limatum legatis oravit, ut exemplo Afix delubrum Tiberio matrique ejus cxftrueret. qua occa- lione Cxlar, validus alioqui fpernendis honoribus, 8c refpondendum ratus iis quorum rumore arguebatur in ambitionem ftexifTe , hujufcemodi orationem erepit. ScioP. C. conftantiam meam aplerifi- que defideratam,quod A fi re civitatibus nuper idem illud petentibus, non fim adverlatus. ergo 8c prioris filentii dcfcnfionem; 8c quid in futurum ilatue- rim , limiil aperiam. Cum divus Auguftus libi atque urbi Rorax templum apud Pergamum filii non f >rohibuiflet j qui omnia tadla diitaque ejus vice egis obfervem, placitum jam exemplum promptius fecutus fum,quia cultui meo veneratio 1 enatus adjungebatur. Ceterum ut lemel reccpifle, veniam habuerit j ita per omnes provincias effigie numinum lucrari, ambitioliim , fuperbum : 8c vanefeet Augufti honor, fi promilcuis adulationibus vulgatur. 38. Ego me P. C. mortalem e fle , 8c hominum officia fungi, fatilquc habere , fi locum principem impleam, Scvosteilor, 8c meminifiepoltcros volo . qui fatis fuperque memoria: mex tribuent, ut majoribus meis dignum; rerum veftrarum providum ; conllantem in periculis ; offenfionum pro u- tilitate publica non pavidum credant. Haec mihi in animis veftris templa, hxpulcherrimae effigies , Sc manlurx. nam quxfaxo leniuntur, fi judiciumpo- fterorumin odium vertit > pro fepukhris Ipernun- , tur. 144 C* C o k. n. T a c r r i tur. Proinde focios, cives , Sedens ipfos precor r hos, ut mihi ad finem ufque vitx, quietam Se intel- ligcntem humani divinique juris mentem duint ; illos ut quandocumque conceflero, cum laude - 8e bonis recordationibus , fafta atque famam nominis mei profequantur. Perftititque pofthac Iceretis e- tiam Termonibus afpernari talem fui cultum, quod alii modeftiani; muiti quia diffideret,quidam ut degeneris animi interpretabantur. Optumos quippe mortalium altiffima cupere. Sic Herculem , 8c Li- berimrapud Grjucos } Quirinum apud nos , deum numero additos. MeliusAuguftuni,qm Ipcraverit. Cetera principibus ftntim adefle : unum infatiabi- Ijter rar andum » profuerai p fui memoriam, nam contemptiifamg^Dtemiyvirtute^. " 39. At Sejanus nimia fortuna locors, Sc muliebri infuper cupidine incenfus , promtfluin matrimonium flagitante Livia, componit ad Ccefarem codicillos, moris quippe tum erat,quamquam prx- lentem, feripto adire, ejus talis forma fuit: Benevolentia patris Augulti, 8c mox plurimis Tiberii judiciis itainluevifie,ut (pes votaque fu a non prius ad deos , quam ad principum aures conferret. Neque fulgorem honorum unquam precatum : excubias ac labores, ut unum & militibus > pro incolumitate imperatoris malle. Attamen quod pulcherrimum , adeptum> ut conjunttione Calaris dignus crederetur, hinc initium Ipei. Et quoniam audiverit, Augufhtm in conlocanda filia , nonnihil c- tiam de equitibus Romanis confultavilTc: ita li maritus Livix quaereretur, haberet in animo amicum, fbla necelfitudinis gloria ufurum. non enim exuere impofita munia : fatis xltimarc firmari domum adverfum iniquas Agripninx oftenfioncs \ idque liberorum caulfa. nam fibi multum fuperque vits fore, quod tali cum principe expleviffet. 4 o» Ad ca Tiberius,laudata pietate Sejani, fuilqj in eum beneficiis modice pcrcurfis, cu tempus tan- quam ad integram confultationem petiviflet,adjunxit: Ceteris mortalibus in eo ftare confilia, quid fibi conducere putent: Principum diverfam efie fortem ,quibas prxeipua rerum ad famam dirigenda, ideo fe non illuc decurrere,quod promptum relcri- Annalivm L i n. IV. 14J ptu; pofle ipfiun Liviam ftatucre , nubendum poft Drufum , an in penatibus iiliiem tolerandum haberet: cfle illi matrem & aviam , propiora confilia. fimplicius afturum. de inimicitiis orimum Agrippina: : quas longe acrius arfuras > fi matrimonium Livix, velut in partes , domum Cxfarum diftra- xifTct. fic quoque erumpere «nudationem feminarum,caquc difeordia nepotes fuos convelli: quid (t intendatur certamen tali conjugio? Falleris enim Sejane , fi te maufurum in eodem ordine putas »8c Liviam qux C. Cxfari, mox Drufo nupta fuerit,ea mente afturam ut cum equite Romano lenefcat. F.go ut finam , credifne paliuros , qui fratrem ©- jus, qui patrem majorelquc noftros, in fummis im-* periis videre ? Vis tu quidem iftum intra locum fi- ftere : fed illi magiftratus 8c primores qui te invito perrumpunt, omnibufque de rebus confidunt, ex- ceffilTe jam pridem equcftre faftigium , longeque antifie patris mei amicitias non occulti ferunt, per- que invidiam tui me quoque incufaut. At enhn Auguftus filiam fuam equiti Romano tradere meditatus eft. Mirum hcrcule , fi cum in omnis curas diftrahcretur , hnmenfumquc attolli provideret, quem conjun&ionc tali fuper alipsextulifict, C. rroculejum Sc quoldam in Termonibus habuit, infi- gni tranquillitate vitx , nullis Rcip. negotiis permixtos. Sed fi dubitatione Augufti movemur; quanto validius eft, quod M. Agrippx mox mihi conlocavit ? Atque ego h*c pro amicitia , non occultavi : ceterum neque tuis , neque Livix deftina- tis adverfabor. Ipfc quid intra animum volutaverim , quibus adhuc necefiitudinibus immifeere te mihi parem , omittam ad prxfens referre: id tantum aperiam, nihil e fic tara excelfum, quod non virtutes iftx, tuufquc iu me animus mereantur ; datoque tempore, vel in fenatu > vel in coucion« nou reticebo. 41. Rurfum Sejanus, non jam dc matrimonio, fed altius metuens, tacita fufpicionum, vulgi rumorem , ingruentem invidiam deprecatur. Ac nead- fiduos in domum ccetus arcendo, infringeret potentiam ; aut reccptaudo , facultatem criminantibus prxberct j huc flexit, uc Tiberium ad vitam K procul l $5 C. Corn. TAcirf procul Roma, amcenis locis degendam impelleret. Multa quippe providebat; fua in manu aditus j lit— reravumque magna ex parte fe arbitrum fore , cum per milites commearent; mox Cxfarcm vergente jam fcnefta fecrctqque loci mollitum , munia im- peri; facilius tramiflurum : & minui fibi invidiam, adempta falutantum turba ; fublatifquc inanibus, vera potentia augere. Igitur paulatim negotia his , populi adeurftis , multitudinem adnuentium increpat, extollens laudibus quietem ftc folitudi- jicm ; quis abefle tcedia & otTcnfiones, acprxcipua rerum maximi agitari. 41. Ac forte habita per illo? dies de Votieno Montano celebris ingenii viro cognitio,cunttantem jam Tiberium pcrpuTit,ut vitandos crederet patrum ccetus, vocefque » quse plerumque ver® & graves natn pofru' coram ingerebantur, nam po ontumclias in Cxfarcm dittas , teftis ALmiliusd mulato Votieno ob militaribus viris , dum ftudio probandi cunela refert , 8c quamquam inter obftrepcntcs magna adfc- •feratione nititur, audivit Tiberius probra, quis per occultum lacerabatur, adeoque perculfus elt, ut fe vel flatim vel in cognitione purgaturum clamitaret j precibufque proximorum,adulatione omnium, &grc componeret animum. Et Votieuus quidem majeftatis pamis adfc£tus eft. Ctefar obje£tam fi- fciadverfiis reos inclementiam eo pervicacius amplexus, Aquiliam adulterii delatam, cum Vario Ligure , quamquam Lentulus Gctulicusconful de- fignatuslege lulia damnafiet, exfilio punivit: Api- diumquc Merulam , quod in a£ta divi Augmlinon juraverat, albo fenatorio erafit. 43. Audit® dehinc Lacedaemoniorum 8c MeflTe- uiorum legationes,de jure templi I>ian?e Llmeneti- dis, quod luis a majoribus,fiiaque in terra dicatum, Lacedaemonii firmabant annalium 'memoria, v»- tumque carminibus : ied Macedonis Philippi, cum bellumque impeditum, arduum, cruentum, minitabantur. 47. At Sabinus,donec exercitus in unum condu- ceret, datis mitibus refponfis,dum Pomponius Labeo e Maefia cum legione, rex Rhcemetalces cum auxiliis popularium , qui fidem non mutaverant, veniret; addita prsefenti copia , ad hoftem pergit, compofituin jam per anguftias faltuum.quidam audentius apertis in collibus vifebantur : quos dux Romanus, acie fuggreflus, haud xgre pepulit, (anguine barbarorum modico , ob propinqua iuffu- 4 * pia. Mox caftris in loco communitis, valida manu montem occupat, anguflum, & aquali dorfo conti- ** nuum ufque ad proximum caftclluin , quod magna visarmataautiucoudita tuebatur. fimul in fer ocii- fimos «YYvl» t ® V- fi “ E «Mi i! h S Annali vm Ltb. IV. 149 limos qui ante vallum more gentis cum carminibus 8c tripudiis perlultabant, mittit dclc&os fagitra- riorum. Ii dum eminus graflabantur, crebra Sc multa vulnera fecere ; propius incedentes, eruptione fubita turbati funt, reccptique fubfidio Sugam- bra: cohortis , quam Romanus promptam ad pericula , nec minus cantuum 8c armorum tumultu trucem, haud procul inftruxerat. 48. Tranflata dehinc caftra hoftem propter , re- li&is apud priora munimenta Thracibus , quos nobis adtuifle memoravi, iiique permitium vallare, urere, trahere prmdas , dum populatio lucem intra flftereretur, lioClemqiie in caftris tutam 8c vigilem rapcflcrcnt.id primo iervatumtmox verfi in luxum, & raptis opulenti, omittere ftationes ; lafcivia epularum , aut fomno Sc vino procumbere. Igitur ho- ftes incuria eorum comperta, duo agmina parant $ quorum altero populatores invaderentur,alii caftra Romana adpugnarent,non Ipe capiendi, fed ut clamore, telis, luo quifqite periculo intentus,fonorem alterius proelii non acciperet.tenebrse infuper delenias, augendam ad formidinem. Sed qui vallum legionum tentabant, facile pelluntur. Thracum auxilia repentino incurfu territa,cum pars munitioni- bns adjacerent, plures extra palarentur, tanto in- fenfius cmfi > quanto perfugx 8c proditores ferre arma ad fmim patriaeque fervitium incufabantur. 49. Poftera die Sabinus exercitura tequo loco oftendit,fi barbari fiicceflfu no&is alacres, proelium auderent. fk poftquam caftcllo, aut conjunctis tumulis non degrediebantur,obfidium coepit per pra> fidia, qux opportune jam muniebat: dcin foliam loricamque contexens , quattuor millia pafTuum ambitu amplexus cft : tum paulatim , ut aquam pabulumque eriperet , contrahere clauftra , artaque circumdare : 8c liniebatur agger , unde faxa, naft® , ignes propinquum jam in hoftem jacerentur. Sed nihil, «que quam litis fatigabat, cum ingens multitudo bellatorum , imbellium , uno reliquo fonte uterentur. Simul equi, armenta (ut mos barbaris) juxta claula, egcftate pabuli exanimari : adjacere corpora hominum , quos vut- nera }> quo$ litis peremerat: pollui cun&afanic, K 3 odore» TfO C. C O R N. TACITI odore, contadhi. Rebulijue turbaris , malum extremum dilcordia acceint. his deditionem, aliis mortem , Sc mutuos inter fe i£his parantibus. 8c erunt qui non inultum exitium,fed eruptionem Tua* derent , neque ignobiles, quamvis divcrfi fen- tentiis. fo. Verum e ducibus , Ditiis proveftus fenefla, 8c longo ufu vim atque clementiam Romanam c- do&us,ponenda arma,unum adtli Claudia Pulchra iobrina ejus poftulatur, accufante Domitio Afro. Is receus pratura, modicus dignationis, 8c quoquo facinore properus clarcfccre , crimen im- pudicitix , adulterum Furnium , veneficia in principem 8c devotiones objeCtabat. Agrippina fcin- per atrox, tum 6c periculo propinqux accenfa,pergit ad Tiberium , ac forte facrificantem patri rep- perit. quo.initio invidiae, Non ejufilem,ait, maCta- re divo Augufto viCtimas,Sc polteros ejus infectari. non in effigies mutas divinum fpiritum transfu- iiirn; fed imaginem veram ccclelti fanguine ortam intelligcre diferimen, fufeipere lordes. fruftra Pulchram prxfcribi, cui fola exitii caufla fit, quod A- grippinam ftultc prorfus ad cultum delegerit, oblita Sofife ob eadem adfliftx. Audita hxc raram occulti peCtoris vocem elicuere, correptamque Grx- co verfii admonuit: ideo lxdi» quia non regnaret* Pulchra, & Furnius damnantur. Afer primoribus oratorum additus, divulgato ingenio , & fecuta ad- feveratione Cxlaris, qua fuo jure dilertumeum appellavit. mox capeffcndis accufationibus, aut reos tutando, profperiore cloqucntix quam moi um fama fuit: nifi quod xtas extrema multum etiam clo- quentixdempfit, dum fefla meute retinet filentii impatientiam. jj. At Agrippina pervicax irx , & morbo corporis implicata, cum viferet eam Cxlar, profufis diu ac per filentium lacrymis,mox invidiam 8c preces orditur : iubveniret folitudini, daret maritum : habilem adhuc juventam fibi, neque aliud probis quam ex matrimonio folatium: e fle in civitate ... • Germanici conjugem . ac liberos ejus recipere dignarentur. Sed Cxfiar non ignarus quantum ex Rtpub. peteretur; ne tamen ofFenfionis aut metus mamfeftus iorct > fine relponfo > quamquam ip, • C. Cors, Taciti’ initantem, reliquit. Id ego a feriptoribus anmdlunl non traditum , repperi in commentariis Agrippi? 7i® fili® : qna Neronis principis mater,vitam luam Sc callis Iliorum polleris memoravit. 54. Ceterum Sejanus moerentem 8t improvidam altius perculit, immilUs qui per fpeciem amicitis* monerent, paratum ei venenum, vitandas ibccri epulas. Atque illa fimulationum nefeia , cum pro* pter difeumberet, non vultu aut fevmone tiecti, nullos attingere cibos ; donec advertit Tiberius, forte , an quiaaudiverat. idque quo acrius experiretur , poma ut erant adpofita laudans , nurui liia manu tradidit, audla ex eo fulpicio Agrippin®, Sc inta&a ore, fervis tramifit. nec tamen Tiberii vox coram fecuta, fed obverfus ad matrem,non mirum, ait, fi quid feverius in eam lfatuiflct, aqua veneficii infimularetur. 5 nde rumor,parari exitium $ neque id imperatorem palam audere, fecrctum ad perpetrandum qiweri. 55. Sed Csdar quo famam averteret, adefle frequens fenatui,legatofque Ali® ambigentes quanam iu civitate templum ftatuerctur , pluris per dies audivit. Vndecim urbes certabant pari ambitione,viribus diverfec. neque multum inter fe diftantia memorabant, de vetufiate generis, ftudio in populum Romanum, per bella Pcrfi Sc Ariltonici aliorum- 3 ne regum. Verum Hypspcni Trallianiquc L.ao- icenis 8c Magnetibus fimnl tramifii, ut parum validi. Ne Ilicnles quidem, cum parentem urbis Rom® Trojam referrent, nili antiquitatis gloria pollebant, paulum addubitatum , quod Halicar- naflii mille 8c ducentos per annos nullo motu terr® nutavifle fedes fuas , vivoque in faxo fundamenta templi adfeveraverant. Pergamenos (eo ipfo nitebantur ) ®de Augufto ibi fita , latis adeptos creditum. Ephcfii, Milefiique > hi Apollinis, illi Dian® c®rimonia occupavilfe civitates vifi. Ita Sardianos inter , Smyrn«olque deliberatum. Sardiani decretum Etruri® recitavere , ut conlangui- nei. nam Tjr. bemim Lvdumque Atye rege genitos, ob multitudinem divififle gentem : Lydum patriis in terris refedifle j Tyrrheno datum novas ut conderet fedes. Sc ducum c nominibus indita voca- fna.SakXi.ti Mi s-s.s tas ».a i» A N A l t V M Lib. IV. ff5 vocabula, illis per Aliam, his in Italia : auftamque adhuc Lydorum opulentiam , miliis in Graeciam populis, cui mox a Pelope nomen. limuUitteras imperatorum , 8c ifta nohilcum f num ad ipfum referri verius fit, lscvitiam ac libidinem cum fa£tis promeret,locis occultantem. Erant qui crederent in fenc&ute quoque corporis habitum pudori fuilTc» quippe illi praegracilis 8c incurva proceritas, nudus capillo vertex , ulccrofa facies, ac plerumque medicaminibus interfUn&a. 8c Rhodi fecreto , vitare coetus, recondere voluptates infuerat. Tra.- K y ditur i ?4 C. Cork. Tacjtt ditur etiam matris impotentia extrufum, quam dominationis fociam alpernabatur, neque depellere poterat, cum dominationem ipfam donum, ejus ac- cepiflet. Nam dubitaverat Augultus Germanicum fororis nepotem, & cun£li.« laudatura, rei Romanse imponere: ied precibus uxoris evi£hts, Tiberio Germanicum , libi Tiberium adlcivit. id que Au- gulta exprobrabat, repolcebat. 58. ProfedVio arto comitatu fuit: unus fenator conftilatu fun&us, Coccejus Nerva, cui legum peritia; eques Romanus ,pr«ter Sejanum , ex inlu- ftribus Curtius Atticus ; ceteri liberalibus ftudiis prrediti, fer me Graci, quorum fermonibus levaretur. Ferebant periti cseleftium , iis motibus fide- rum exceflide Roma Tiberium , ut reditus illi negaretur. unde exitii cauda multis fuit, properum finem vita conjectantibus, vulgantibufque. neque enim tam incredibilem caudam providebant, ut undecim per annos libens patria careret. Mox patuit breve confinium arfis , & falli ; veraque quam obfcuris tegerentur, nam in.urbcm non regrcdii- rum , haud forte didhim : ceterorum nefcii.egere, cum propinquo rure, aut litore » & fsepe moenia urbis adiidcns , extremam fcneClam compleverit. 59. Ac forte illis diebus oblatum Calari anceps periculum , auxit vana rumoris; pr-xbuitquc ipfi materiem, cur amicitias conltantnoque Sejani magis fideret. Velcehantur in villa cui vocabulum Speluncas, mare Amucianum inter Fundanolque montes,nativo in fpecu.ejus os Ickifis repente laxis, obruit quofdam miniltros : hinc metus in omnes, & fuga eorum qui convivium celebrabant. Sejanus genu , vultuque Sc manibus iuper Calarem fufpen- lm , pofuit leie incidentibus : atque habitu tali repertus eft a militibus qui lubfidio venerant. Major ex eo ; 8c quamquam exitiofa tiiadcret, ut non fui anxius,cum fide audiebatur. Adlimulabatq; judicis partes adverfus Germanici llirpem, lubditis qui ac- •culatorum nomina lultinerent > inaximeque infeCla- rentur Neronem proximum lucccffioni, Sc quamquam modefta juventa , plerumque tamen quid in prxfentiarum conduceret oblitum ; dum a Ubertis $c Mittit '■tkUSBSPr.miezmM l-E8£«* tt" A n n A t/ i v m L i n. IV. tff & clientibus apilccnda: potentiae properis exftimu- latur , ut erectum St hdentem animi oftenderet: velle id populum Romanum: cupere exercitus: neque aulurum contra Sejanum, qui nunc patientiam lenis , 8c fegnitiam juvenis juxta inlitltet. fecunduiquc erat: mox Cxlium appellitatum a Casie Vibenna, qui dux gentis Etrufcae cum auxilium appellatum dufta- viflet, (udem cam acceperat a Tarquinio Pi ifco,(cu quis alius regum dedit, nam feriptores in co diflen- tiunt. cetera non ambigua funt, magnas eas copias pcrplana etiam ac foro propinqua habitalTc , unde Thulcum vicum e vocabulo advenarum didlum. 66. Sed ut iludia procerum , &c largitio principis adverfum cafum lolatium tulerant; ita accufaro- rum major in dies & infeftior vis fine levamento gruflabatur : corripueratque Varum QuiucHliuin clivitcm 8c Cxfari propinquum, Domitius Afer, Claudi® Pulchre matris ejus condemnator ; nullo mirante, quod diu egens , 8cparto unpcrprsemio male ufus, plura ad flagitia accingeretur, Publium Dolabellam (ocium delationis extitifle , miraculo erat,quia claris majoribus, & Varo connexus,fuanj ipfe nobilitatem , fuum (anguinem perditura ibat. Rcftitit tamen (enatus , 8c opperiendum imperatorem cenfuit : quod unum, urgentium malorum fulfugium in tempus erat. 6j. At Cadar dedicatis per Campaniam templis, quamquam edi-flo monuitlet, ne quis quietem ejus inmmperet, concurfufque opidanorum difpoiito milite prohiberentur ; pcrolus tamen municipia, £c colonias, omniaque in continenti fita , Capreas (e in infulam abdidit, trium millium freto ab extremis Surrentini promontorii dijuu&am. Solitudinem eius placuifle maxime crediderim >.quo- niani i?$ 0. Corn. T a c t * f riiam importuofum circa mare , & vix modicis navigiis pauca fubfidia; neque adpulerit quifquam, nifi gnaro cuftode. cadi temperies hieme initis, cbjeilu montis quo fasva ventorum arcentur seftas in Favonium obverfa, 8c aperto circum pelago peramoena; profpeftabatque pulcherrimum finum, antequam Vefuvius mons ardefeens faciem loci verteret. Graecos ea tenuifle , Capreafque Thelc- hois habitatas, fama tradit. Sed tum Tiberius duodecim villarum nominibus , 8c molibus infoderat; quanto intentus olim publicas ad curas , tanto occultior in luxus, & malum otium refoUitus. Mar.e- baf quippe fufpicionum Sc credendi temeritas,quam Sejanus augere etiam in U' be fuetus, acrius turbabat , non jam occultis adverfum Agrippinam Sc Neronem infidiis. quis additus miles , nuntios, introitus, aperta, fecveta , velut in annales referebat, ultroque llruebantur > qui monerent perfugere ad Germanix exercitus,ve! celeberrimo fori effigiem divi Augufti nmrdefti, populumque ac fenatum auxilio vocare. Eaque fpreta ab illis, velut pararent , objiciebantur. 68. Iunio Silano Sc Silio Nerva G«ss. foedam Qnni principium inceffit, tra£to in carcerem inhi- ftri equite Romano Titio Sabino , ob amicitiam Germanici, neque enim omiferat conjugem libe— rofqueejus percolere, fcflator domi, comes in pu- biico,poft tot clientes unus ; eoq; apud bonos laudatus, 8c gravis iniquis.HuncLatiniusLatiaris,Porcius Cato,. Petilius Rufus , M. Opfius pratura functi adgrediuntur, cupidine confutatus; ad quem non nifi per Sejanum aditus : neque Sejani voluntas , nifi fcelere quaerebatur. Compofitum inter Ipfos, ut Latiaris, qui modico ufu Sabinum contingebat,ftruerct dolum, ceteri teflesadcflcr.t: deinde accufiitionem inciperent. Igitur Latiaris jacere fortuitos primum fermones: mox laudare conflantium, quod non, ut ceteri , florentis domus amicus, adflictam deferuiflet: fimul honora de Germanico, Agrippinam miferans , differebat. Et poftquam Sabinus, ut funt molles in calamitate mortalium a- nimi, effudit lacrymas , junxit queftus; audentius jam onerat Sejanum,faviuam,fupcrbiam,fpes ejus. ne A K N A M v t*i L i n. IV. r'f$ ne in Tiberium quidem convicio abftinct. lique Termones, tamquam vetita mifcuiffient, fpeeiem arta; amicitia» facere. Ac jam ultro Sabinus querere Latiarem, ventitare domum, dolores Tuos quafi ad fuliffimum deferre. 69. Conlultant quos memoravi, quonam modo ca plurimum auditu acciperentur, n.-m loco, in quem coibatur , lervanda folitudinis ucies ; ?e H pone fores adfifterent, metus vilus, Tonitus , aut torte ortre fufpicioms erat: Tectum inter Sc laquearia, tres ienatores, haud minus turpi latebra qtiam deteftanda fraude, fele abftrudunt, foraminibus Sc rimis autem admovent. Interea Latiaris repertum in publico Sabinum , velttt recens cognita narraturus , domum 8c in cubiculum trahit 5 pra?- teritaque 8c initantia, quorum adfatim copia, ac novos terrores cumulat. Eadem ille , 8c diutius $ quanto maefta, ubi lemel prorupere , difficilius reticentur. Properata inde accufatio , miffifque ad Ctdarem litteris, ordinem fraudis , fuumqueipfi dedecus narravere. Non alias magis anxia St pavens civitas , egens adverfum proximos , congre!- fus , colloquia , notae ignotojque aures vitari’: e- tiam muta atque inanima, tcftum Sc parietes cir- tumlpeftabantur. 70. Sed Ccefar {biennia incipieutis anni Kulen, Ianuarias, epiftola precatus i vertit in Sabinum» corruptos quo!dam libertorum , 8c petitum fc arguens , ultionemque haud obfcurc pofcebat. nec mora, quin decerneretur j Sc trahebatur damnatus» quantum obdu&a vefte 8tadlfriitis faucibusiiiti poterat, clamitans , Sic inchoari annum , has Sejano viftimas cadere, quo intcndilfet oculos , quo verba acciderent, fiiga,vaftitas: deferiitinera , fora : Sc quidam regrediebantur , ollentabantque fe rnrfum, idipfum paventes, quod timuiffient. Quem enim diem vacuum poena , ubi intvr facra Sc vota, quo tempore verbis etiam profanis abrtineri mos effiet, vincla 8c laqueus inducantur ? nop imprudentem Tiberiu tantam invidiam adiiffie: qucefitum meditatumque, ne quid impedire credatur, quo minus novi magiftratus , quomodo delubra 8c altaria, Gc carcerem recludant. Seat t# inlupev liuewjgra- i 5 o C. Cork. Taciti tcs agentis , quod hominem infeulum Rcipub. pu- similent: adje&o , trepidam fibi vitam »fufpeftas inimicorum infidias , nullo nominatim compellato: neque tamen dubitabatur in Neronem & Agrippinam intendi. 71. Ni mihi deftinatum foret, fuum quxque in annum referre, avebat animus anteire, llatimque memorare exitus , quos Latinius atque Opfius ce- terique tlagitii ejus repevtorps habuere , non modo poilquam C. C*far rerum potitus eft, fcd incolumi Tiberio : qui fcelerum minijtros, ut perverti ab a- liis nolebat i ita plerumque latiatus , 8c oblatis in eandem operam recentibus , veteres 8c praegraves addixit, verum has atque alias fontium pernas , in tempore trademus. .Tum ccnfuit Alimus Gallus» cujus liberorum Agrippina matertera erat, petendum a principe, ut metus fuos fenatui fateretur > a- moverique lineret. Nullam aeque Tiberius , ut re- batuv, ex virtutibus fuis quam diflimalarionem diligebat : eo xgrius accepit recludi qu x premeret, led mitigavit Sejanus, non Galli amore , verum ut cuneationes principis aperirentur: gnarus lentum in meditando, ubi prorupilfet, triHibus diftis apro- cia fadta conjungere. Pqr idem tempus lulia mortem obiit, quam neptem Auguftus couviflam adulterii damnaverat, projeceratque in infulam Trime- tum, haud procul Apulis litoribus. illic viginti annis exfilium toleravit, Auguft® ope fuftentata: qu* florentes privignos cum per occultum fubvertiflet, jnifcricoraiam erga adfliftos palam oftentabat. ji. Eodem anno Erifii tranlrhcnanus populus pacem, exuere , noftra magis avaritia, quam oble- ouii impatientes. Tributum iis Drufus julferat modicum, pro anguilla rerum, ut in ulusmilitares coria boum penderent: non intenta cujulquam cura , qux finnitudp , qux menfura , donec Olennius 6 primipilaribus» regendis FriGis iinpofitus , terga urorum delegit, quorum ad formam acciperentur. Id aliis quoque nationibus arduum, apud Germanos difficilius tolerabatur , quis ingentium bellua- rum feraces laltus, modica domi armenta funt. Ac primo boves ipfos, mox agros , poflrcmo corpora conjugum aut liberorum , fervitio tradebant. 'ii-MIMM 6 iiJ B-ga.s» ; 0 8 51-S %-WS-l A M S A M V M I. I n. IV. l6t debant.Hinc ira Sc queftus .Sc poftquam non fubvc- niebatur,remedium cx bello ; rapti ani trih.itoadc- ! rant milites , Sc patibulo adfixi. Oiemmis infenfos ■ fuga provenit,receptus caftcllo cui nomen Flevum: & haud fpernanda illic civium fociorumque manus | litora Occani prtefidebat. 73 ' Quod ubi L. Apronio inferioris Germani* proprittori cognitum, vexilla legionum e fupe- riore provincia, peditumque 8c equitum auxiliarium dcle£tos accivit: ac fi mul utrumque exercitum , Rheno devefhim Frifns intulit; foluto jam caftelli obfidio, 8c ad fua tutanda digreffis rebellibus. Igitur proxima reftuaria aggeribus Sc pontibus, traducendo graviori agmini firmat, atque interim repertis vadis, alam Canincfatcm , Sc quod peditum Germanorum inter noftros merebat, circumgredi terga hoftium jubet: qui jam acie com- pofiti pellunt turmas focialcs, equitefquc legionum fubfidio miffos. Tum tres leves cohortes ; ac rurfum due; dein tempore interje£to,alarius eques immifius. fatis validi fi fimul incubuiffent; per intervallum adventantes, neque conftantiam addiderant turbatis, 8c pavore fugientium auferebantur. Cethego Labeoni legato quint* legionis , quod reliquum auxiliorum tradit; atque ille dubia Tuorum re, in anceps tra&us, minis nuntiis vim legionum implorabat, prorumpunt quintani ante a- lios, Sc acri pugna hofte pullo , recipiunt cohortis alaique feflas vulneribus. Neque dux Romanus ul- tum iit, aut corpora humavit; quamquam multi tribunorum prrefettorumque Sc infigues centuriones cccidifient. Mox compertum a transfugis,nongentos Romanorum apud lucum,quem Baduhenn* vocant, pugna inpotterum extrafta, confeftos: 8c aliam quadringentorum manum , occupata Cru- ptoricis quondam ftipendidrii villa,poftquam proditio metuebatur, mutuis i&ibus ppocubuifle. 74. Clarum inde inter Germanos Frifium nomen : diftimulante Tiberio damna , ne cui bellum permitteret. Neque (enatus in eo cura, an imperii extrema dchoneftarentur ; pavor internus occupaverat animos , cui remedium adulatione qusere- batur. Ita quamquam diverfis fuper rebus con- L fule- \6x C. C o r w. Taciti fulcrcntur, aram Clementia:, aram Amicitiae, effigieique circum Caelaris ac Sejani ccnfuere: crc- brilquc precibus efflagitabant, vifemii liii copiam facerent. Non illi tamen in urbem , aut propinqua urbi digreffi funt fatis vifum, omittere infulam j 8c in proximo Campaniae adfpici. eo venire patres, eques, magna pars plebis, anxii erga Sejanum ; cujus durior congreflus, atque eo per ambitum,& fo- cietate confiliorum parabatur. Satis conftabat au- £lameiadrogautiam,fcedum illud in propatulo ler* vitium fpe£lanti. quippe Romx, fiieti difeurfus; & magnitudine urbis incertum , quod quifque ad negotium pergat: ibi campo aut litore jacentes, nullo difcriminc noftem ac diem,juxta gratiam aut-failus janitorum perpetiebantur, donec idque vetitum. Sc revenere in urbem trepidi, quos non fermone, non vifu dignatus erat: quidam male alacres, quibus in- fauftx amicitiae gravis exitus imminebat. 7?. Ceterum Tiberius neptem Agrippinam Ger- manico ortam , cum coram Cn. Domitio tradidif- let,in urbe celebrare nuptias jufflt. In Domitio iu— per vctuftatem generis propinquum Cxlaribus lan* guinem delegerat, nam is aviam Oftaviam, Sc per eam AuguAum avunculum proferebat. BREVIARIVM LIBRI V.”^ TTvia Augujla moritur: eoyie Sejani potentia ere* fcit. Agnppina Nero Principis litteris accu - fantur. Nec multo poff Sejanus ipfe , detcfla cupidine imperii , pervertitur : cum magna amicorum ejus Jlrage. (Quf omnia Tacito Jingillatim tradita , avum abolitui) Falftis apud Cyclades Drnjiis fe offendit : fed diligentia & afht T>ppxi Sabini capitur. IUi peffa annis circiter tribus. Co C. Rubellio Gemino,C. Fufio Gemino* M.Vinucio Quartino,C.Caffio Logiuoj Tiberio Caelare V. L. iElio Sejano. LIBER V. R Vbcllio Sc Fufio C o s s. quorum utrique Ge* minus cognomentum erat, lulia Auguita mortem obiit , autc extrauu , nobilitatis per Ciau- A N N A L I V M LI B. V, 1 Claudiam familiam , 8c adoptione Liviorum Iu- lioriunque clariffimx. Primum ci matrimonium Sc liberi fuere cum Tiberio Nerone , qui bello Perufino profugus , pace inter Sex. Pompejum ac triumviros pafta in urbem rediit. Exin Cxfar cupidine fornix aufert marito , incertum an invitam, adeo properus, ut ne fpatio quidem ad enitendum dato , penatibus luis gravidam induxerit. Nullam pofthac fubolcm edidit: fed fanguini Auguftt per conjun&ioncm Agrippinae & Germanici adnexa, communes pronepotes habuit. Sanctitate domus pvifcum ad morem , comis ultra quam antiquis feminis probatum , mater impotens, uxor facilis , 8c cum artibus mariti, fimnlatione filii bene compo- fita. Funus eius modicum , teitamentum diu inri- tum fuit, laudata eft pro roftris a C. Cxfare pronepote, qui-mox rerum potitus eft. x. At Tiberius quod fupremis in matrem officiis defuiffet, nihil mutata amoenitate vitx, magnitudinem negotiorum per litteras excufiivit: honorefque memorix eius ab fenatu large decretos , quali per modeftiam imminuit, paucis admodum receptis, &: addito ne cxleftis religio decerneretur ; fic ipfam maluifie. quin & parte ejuldem epiftolx increpuit amicitias muliebres , Fufium confulem oblique perftringcns: is gratia Auguftx floruerat , aptus alliciendis feminarum animis, dicax idem , 8t Tiberium acerbis facetiis inride- re folitus, quarum apud prxpotentes in longum memoria eft. 3. Ceterum exeo praerupta jam 8c urgensdo- minatio. nam incolumi Augufta, erat adhuc perfugium , quia Tiberio inveteratum erga matrem obloquium ; neque Sejanus audebat audtoritati parentis anteire, tunc velut frenis exfoluti proruperunt : mifficque in Agrippinam ac Neronem litte- rx, quas pridem ad!atas 8c cohibitas ab Augufta credidit vulgus, haud enim multum poft mortem ejus recitatx funt. verba inerant quxfita afperitate: fed non arma, non rerum novarum ftudium : amores juvenum , 8c impudicitiam nepoti obje&abat. in nurum ne id quidem confingere aufos, adro- gautiam oris $C contumacem animum incufavit, L % raagn* 1K4 C. Corn. Taciti magno (enatus pavore ac filentio: donec pauci, quis nulla ex honefto fpes, (Sc publica mala Angulis in occafioncm grati® trahuntur ) ut referretur poftulavcre , promptiflimo Cotta Mcffal- lino cum atroci lententia : fcd aliis a primoribus , maximeque a magiftratibus trepidabatur: quippe Tiberius , ctfi infenfe iuve&us , cetera ambigua reliquerat. 4. Fuit in (enatu lunius RufHcus , componendis patrum aftis delemus a Cxlare , coque meditationes ejus introfpicerc creditu* : is fatali quodam motu (neque enim ante fpeciroen conftantix dederat) feu prava folertia, dum imminentium ob- Ktus incerta pavet, inlcrere (t dubitantibus, ac monere confules ne relationem inciperent: diflere- batque , brevibus momentis lunima verti pofle , dandunrque interftitium pcenitenti® fenis. Simul populus effigies Agrippina: ac Neronis gerens, circumfiftit curiam > feltifque in Cxforcm ominibus, falfas litteras > Sc principe invito exitium domui ejus intendi clamitat, ita nihil trilie illo dic patratum. ferebantur etiam fub nominibus confu- Lirium fiftce in Sejanum lententi® , exercentibus plerifquc per occultum, atque eo procacius, libidinem ingeniorum, unde illi ira violentior , Sc mate- sies criminandirlpretum dolorem principis ab lena- tujdefcivifle populum,audiri jam Sc legi novas conciones,nova patrum confultaj quid rehquum niG ut caperent ferrum ? 8c quorum imagines pro vexillis jecuti forent, duces impCratorefquc deligerent ? f. Igitur C®£ir repetitis advcr&ua nepotem & nurum probris, incrcpitaquc per cdi£tum plebe, queftus apud patres, quod frau.i-eunius fenatoris imperatoria majeftas elufa publice foret; integra tamen fibi cunfta polhilavit: ncc ultra deliberatum , quo minus non quidem extrema decernerent, id enim vetitum, fed paiatos ad ultionem vi principis impediri leftarcntur. * 6. Quattuor &; quadraginta orationes fuper ea te habit® , ex quis ob metum pauctc. plures ad- fuctudine, * inin pudorem ‘aut Sejano invidiam illaturum cenfui.verla cft fortuna, Sc ille fluidem qui collegam Sc geucrum adfeiverat fibi jgnofcit, Annalivm Lis. V. ignofcit,ceteri quem per dedecora fovere,cum (celere infcftantur.* miferius fit ob amicitiam acculari * an amiciim acculare haud difereverim. * non crudelitatem , non clementiam cujufquam experiar, fed liber 8c mihi ipfi probatus antibo periculum. Vos obteftor, ne memoriam noftri per moerorem quam lati retineatis,adjiciendo me quoque iis, qui fine egregio publica mala effugerunt. 7. Tunc fingulos ut cuique adfiilere , adloqut animus erat, retinens aut dimittens partem diei abfiimpfit, multoqne adhuc ccetu , 8c cunftis intrepidum vultum ejus fpeftantibus , cum fupereffe tempus noviffimis crederent , gladio quem finit abdiderat incubuit. Neque Cafar ullis criminibu» aut probris defundium kifeftatus eft , cum in Blx- lum multa fedaque incufavifTct. 8. Relatum inde de P. Vitellio 8c Pomponio Secundo, illum indices arguebant, clauftra orarii cui pnefeftus erat, 8c militarem pecuniam rebus novis obtuliffe : huic a Confidio praetura fnnft» objeftabatur ./Elii Galli amicitia, qui punito Seia- ro , in hortos. Pomponii quufi fidiffimumad fub- fidium perfugifiet.nequc aliud periclitantibus auxilii, quam in fratrum conflantia fuit,qui vades cxfli- tere, mox crebris prolationibus fpem ac metum juxta gravatus Vitellius , petito per fpeciem ltu- diorum fcalpro, levem iftum venis intulit, vitam* que tegritudine animi finivit. At Pomponius multa morum elegantia; & ingenio inluftri, dum adverfam fortunam aequus tolerat, Tiberio fuper- ftes fuit. 9. Placitum pofthac ut in reliquos Seiani libero* adverteretur; vanelceiite quamquam plebis ira , ac plerifque per priora fupplicia lenitis, igitur portantur in carcerem , filius imminentium intelligem; puella adeo ne(cia,ut crebro interrogaret; quod ob dcliftum,8c quo traheretur ? neque fafturam ultra; 8c polle (e puerili.verbere moneri. Tradunt temporis ejus auftores, quia triumvirali lupplicio affici virginem inauditum habebatur, a carnifice laqueum juxta comprefiam: exin oblitis faucibus, id a:tatis corpora in Gemonias abj eft a. 10. Per idera tempus Afu atque Achaia exterri- L 3 t»‘ x<6 C. Corn. Taciti txiiint, acri magis quam diuturno rumore Dnt- fiimGermanici filium apud Cycladas infulas , mox in continenti vifiun. & erat juvenis haud difpari fetate,quibufdam Cxfaris libertis,vclut agnitus,per dolumquc comitantibus. Alliciebantur ignari,fama nominis,& promptis Graecorum animis ad nova & mira: quippe lapfum cuftodia pergere ad paternos exercitus, JEgyptum aut Syriam invafurum, fingebant fimul, credebanfcjuc. jam juventutis concur- fu, jam publicis ftudiis frequentabatur, laetus prx- fentibus, & inanium fpe , cum auditum id Poppaeo Sabino. Is Maccdonix tum intentus Achaiam quoque curabat. Igitur quo verafeu falfa anteiret,To- ronxumThcrmxumque finumprxfcftinans, mox liubceam gaei maris infulam , & Piraeeum Atti- cx orx , dein Covinthicnfe litus , anguilialque Ifthmi evadit: marique alio Nicopolim Romanam coloniam ingreffus, ibi demum cognofcit, foller— tins interrogatum, quisnam foret , dixifle, M. Silano genitum : 8c multis fcflatorum dilapfis afccndiffe navem , tamquam Italiam peteret, feri- pfitque hxc Tiberio, neque nos originem finemve ejus rei ultra compcrimus. 11 . Exitu anni diu aufta difeordia confulum eru- fit. nam Trio facilis capefTendis inimicitiis, 8c foro exercitus, ut fegnem Regulum ad opprimendos Seiani miniftros oblique perflrinxerat. iilemfi la- cefferetur modeftix retinens,. non modo retudit collegam: fed ut noxium conjurationis ad difqui- fitionem trahebat. Multifque patrum orantibus; ponerent odia in perniciem itura , manfere infenfi a« minitantes, donec magiftratu abirent. BREVIARIVM LI3. VI. ' I Iberii are ana fr foeda libiuines. Multorum acete* X fationes : tnterque eos M. Terentii equitis R. eu* juslibera & egrigt a d ut more rcgio^pubcro ingenuam ftupris pollueret, nec for- L 4 mam i6S C. Corn. Taciti mam tantum & dccoi a corpora i fed in his mode- ftam pueritiam > in aliis imagines majorum > inci- tameutuiu cupidinis habebat, tuneque primum ignota ante vocabula reperta 1'unt, fellariorum 8c lpintriarum , ex foeditate loci ac multiplici patientia. preepofitique iervi qui quierercnt,pertraherent, dona in promptos, minas adverfum abnuentes; & fi retinerent propinquus aut parens, vim, raptus, iua* que ipfi libita velut in captos exercebant. i. At Romte principio anni,quafi recens cognitis Livise flagitiis , ac non pridem etiam punitis , a- troces lententia: dicebantur in effigies quoque ac memoriam ejus : 8c bona Sciam ablata unario,ut in filcum cogerentur , tamquam referret. Scipiones hacc, & Silani ,8cCaffii, iiidem ferme aut paulum immutatis verbis adfcverationc multa cenlebant ; cum repente Togonius Gallus, dum ignobilitatem luam magnis nominibus inierit, per deridiculum auditur. Nam principem orabat deligere Ijjnato- res , ex quisviginti iorte du&i Sc ferro accincti, quotiens curiam iniflct, falutem ejus defenderent* crediderat nimirum epiftolce, fubfidio fibi alter rum ex coniiilibus polcentis, ut tutus a Capreis urbem peteret. Tiberius tamen ludibria icriis pcrinilcerc folitns egit gratias benevolentia patrum : fed quos omitti poffe ? quos deiigi ? femper ne eofdem ? an fubinde alios ? 8c honoribus perfun- os,an juvenes? privatos,an e magiftratibus? quam deinde fpeciem fore {umentium in limine curia gladios: neque libi vitam tanti, ft armis tegenda foret. Hac advediis Togonium, verbis moderans : neque ultra abolitionem fententia luadere. 3. At lunium Gallionem,qui cenfuerat, utprse- toriani ailis ilipendiis, jus apHccrentur in quatuor- dccim ordinibus {'edendi , violenter increpuit: velut coram rogitans, quid illi cum militibus? quos neque di£ta imperatoris , neque praemia nifi ab imperatore accipere par effiet, repperiffie prorlus quod divus Augulhis non providerit, an potius diicordiam leditionem afjtellitc Seiani qu.vfi- tam ? qua rudes animos , nomine iionoris, ad corrumpendum militix morem propelleret, hoc pretium Gallio meditata; adulationis tulit, ftatim curio* Annalivm Ljb. VI. 169 ria, deinde Italia exa£lus : Sc quia incufabatur facile toleraturus cxfilium » delecta Lesbo, infula nobili Sc amoena , retrahitur in urbem , culloditur- que domibus magiftratuum. lifdem litteris C ai far Sextium Paconianum prxtorium perculit, magno patrum gaudio , audacem , maleficum, omnium fe- crcta rimantem, dele&umquc a Sejano , cujus ope dolus C. Cxfari pararetur, quod poflquam patera- ftum, prorupere concepta pridem odia, & luminum fupplicium decernebatur , ni profeflus indicium foret. 4. Vtvero Latinium Latiarem ingreffus cft , ac- cufator ac reus juxta invifi , gratiflimum {pe&acu- lum proebebatur. Latiaris, ut rettuli, prxeipuus olim circumveniendi Titii Sabini, Sc tunc luendae pceme primus fuit. Inter qme Haterius Agrippa confides anni prioris invafit, cur mutua accufatione intenta, nunc filerent? metum prorliis Sc noxiam confcicnti® pro fccdcrc haberi; ut non patribus reticenda qua; audiviflent.Regulus manere tempus ultionis, leque coram principe exfecuturum : Trio «mulationem intcrcollegas, Sc fi qua difeordes jc- ciflent, melius oblitterari, relpondit. Vrgcnte A- grippa, Sanquiuius Maximus e conlularibus oravit ienatum , ne curas imperatoris , couquifitis inliiper acerbitatibus augerent: lufficere iplum flatuendis remediis, fic Regulo falus, Sc Trioni dilatio exitii muefita. Haterius invifror fuit,quia lomno autiibi- cinofis vigiliis marcidus , 8c ob fegnitiam quamvis crudelem principem non metuens inluilribus viris perniciem inter ganeam ac fhipra meditabatur. y. Exin Cotta Mcflallinus fixvifiim® cujufque fententi® audior, coque inveterata invidia, ubi primum facultas data, arguitur pleraque; C. Calarem quafi incefl® virilitatis, Sc cum die natali Au- guflx inter facerdotes epularetur, novendialem eam ccuam dixifie : quevenlquc de potentia Manii X.epidi, ac L. Arruntii, cum quibus ob rem . pecuniariam difeeptabat> addiditTe , illos quidem limatus , me autem tuebitur Tiberiolus meus, neque cundla a primoribus ci\ itatis revincebatur : iifquc inflantibus ad imperatorem provocavit. nec multo poil Utterte ad feruntur > quibus in L 5 mo- T?o C. Cork. T a c i t t' modum dcfenfionis, repetito inter fe atque Cottam amicitix principio» crebriiquc ejus officiis commemoratis , nc verba prave detorta, neu convivalium fabularum (implicitas in crimen duceretur , po- ftulavit. 6. Infignc vifum eft earum Caelaris litterarum mitium, nam his verbis exorfus eft : Quid (cribam vobis P. C. aut quomodo (cribam, aut quid omnino non (cribam hoc tempore» dii me dexque pejns perdant quam perire quotidie fentio, fi fcio. Adeo facinora atque flagitia fua ipfi quoque in fiuppli- cium verterant. Neque fruftra pneftantifiSmus fa- pientix firmare folitus eft » fi recludantur tyrannorum mentes »poffe afpici laniatus & i£tus ; quando ut corpora verberibus, ita fievitia , libidine , malis confuitis,animus dilaceretur, quippe Tiberium non fortuna, non folitudines protegebant,quin tormen- ta pectoris fuafquc ip(e poenas fateretur. 7. Tum fatta patribus poteftate ftatuendi de Cxciliano fenatore, qui plurima adverfum Cottam prompfcrat, placitum eandem poenam inro- gari, quam in Aruifeium. 8c Sanquinium accufato- res L. Arruntii quo non aliud honorificentius Cot- tas cvcnit w qui nobilis quidem,fed egens ob luxum, per flagitia infamis , (an&ifiimis Arruntii artibus dignitate ultionis xquabatur. Quintus Servxus pofthac , & Minutius Thcrmus induSi: Servseus prxtura funftus , & quondam Germanici comes : Minutius equeftri loco , modefte habita Seiani amicitia: unde illis major miferatio. contra Tiberius prxeipuos ad fcelcra increpans , admonuit C. Ccftium patrem dicere fenatui qux fibiferi- plifiet , fuftrepitque Ceftius acculationem. quod maxime exitiabile tulere illa tempora, cum primores (enatus infimas etiam delationes exercerent, alii propalam,multi per occultum : neque dilccrnc- res alienos a conjunctis, amicos ab ignotis, quid repens aut vetuftate obfcurum : perincle in foro, in convivio, quaqua dc re locuti incufabantur, ut. quis prxvcnire 8c reum deftinare properat j pars ad fubfidium fui, plurcs infeCti quau valetudine & contuCtu, Sed Minutius 8c Servxus damnati, indicibus accedere. Traftique funt iu caium eundem A N N A V I V M Lin. VI. T7I dem Iulius Africanus e Santonis Gallica civitate; Seuis Quadratus: originem non repperi. Neque fum ignarus, a plerifque fcriptoribus omifla multorum pericula & pcenas , dum copia fatifcunt j aut qux ipfis nimia Sc moefta fuerant, ne pari tx- dio lefturosadfi cerent , verentur. Nobis pleraque digna cognitu obvenere , quamquam ab aliis incelebrata. 8. Nameatempeftate qua Seiani amicitiam ceteri falfo exuerant, aufus eit eques Romanus M. Terentius ob id reus , ampledli, ad hunc modum apud fenatum ordiendo: Fortunas quidem meae fortaffe minus expediat adgnofcere crimen , quam abnuere, fed utcunque cafura res eft ; fatebor 8c fuifle me Sciano amicum , 8c ut effera expetifTe ; & poftquam adeptus eram , Ixtatum. Videram collegam patris regendis prcctoriis cohortibus ; mox urbis 8c militix munia fimul obeuntem, illius propinqui & adfines honoribus augebantur; ut quifque Seiano intimus, ita ad Cxfaris amicitiam validus : contra quibus infenliis efTet, metu ac for- dibus confli£tabantur. nec quemquam exemplo adfumo: cun&os qui noviffimi confilii expertes fuimus, meo unius diferimine defendam. None- nim Scianum Vulfinienfcm , fed Claudix & Iuli® domus partem, quasadfinitate occupaverat, tuum Cxfar generum, tui confulatus focium , tua officia in Republ. capelfentem colebamus. Non eft no- ftrum seftimare, quemfupra ceteros, 8t quibus de cauffis extollas. Tibi fummum rerum judicium dii dederernobis oblequii gloria relifta eft. Speftamus porro qux coram habentur,cui ex te opes,honores, quis plurima juvandi nocendive potentia.qux Seiano fuiffe , nemo negaverit, abditos principis fen- fus, & li quid occultius parat. exouirere inlicitum» anceps; nec ideo adfequare. Ne P. C. ultimum Seiani diem, fed lexdetim annos cogitaveritis, etiam Satrium atque Pomponium venerabamur : li* bertis quoque ac janitoribus ejus notefeere, pro magnifico accipiebatur. Quid ergo ? indiftipfta hsc defenfio 8c promifeua dabitur ? imo }uftis terminis dividatur infidix in Rempubl. confilia exdis adverfum imperatorem > puniantur : de 17^ C. Cork, Taciti amicitia & officiis idem finis 8ctc C*far 8c no* abfiolverit. 9. Conflantia orationis, 8c quia repertus erat qui efferret qute omnes animo agitabant, eo ufque potuere, ut accufatores ejus , additis qua; ante deliquerant, cxfilio aut morte multarentur. Sccutse dehinc Tiberii litterae in Sex. Veltilium proeto- rium , quem Drufo fratri percarum in cohortem faain tranllulcrat. cauffa offenfionis Vellilio fuit, feu compofucrat qucedam in C. Cxlarcm ut impudicum , five fidto habita fides, atque ob id convictu principis prohibitus, cum lenili manu ferrum tentavifict, obligavit venas : precatufque per codicillos, immiti referipto, venas relolvit. Acer- vatim ex eo Annius Pollio, Appius Silanus,Scauro Mamerco fimul ac Sabino Calvifio, maj effatis po- ftulautur , 8c Vinicianns Pollioni patri adjicieW- tur, clari genus, & quidam liimmis honoribus.con- tremuerantque patres, nam quotus quifque adfini- tatis, aut amicitia; tot inluflnum virorum , expers erat ? ni Cclfus urbans cohortis tribunus, tum inter indices, Appium 8c Calvifium dilcrimini exe- jniffet. Ca:far Pollionis , ac Viniciani Scaurique cauffam ut ipfe cum fenatu nofceret, dillulit j datis quibufflam in Scaurum triftibus noti3. 10. Ne feminee quidem exfortes periculi,qua occupanda* Reipubl.argui non poterant,ob lacrymas, inculabantur; necataqiie eff anus Vitia Fufii Gemini nuter j quod filxi necem fieviffet. Hsc apud Jenatum. ucc fccus apud principem Vefcularius Flaccus , ac luiius Marinus ad mortem aguntur , c vetulliffimis familiarium Rhodum fecuti, & apud Capreas individui. Velcularius ijilidiarum «1 Libonem internuntius ; Marino participe, Seia- inis Curtium Atticum opprefferat. _quo Jsctius acceptum fua exempla in coiuultores rccldiffe. Per idem tempus L. Pifo Pontifex ,rarum in tanta claritudine, fato obiit; nullius fervilis fenten- tire fponteauftor, Sc quotiens neccffitas ingrueret , fapienter moderans. Patrem ei Cenforium fuifffc mcmoravitactas ad oflogefiranm annum pro- ceffit: decus triumphale in Thracia meruerat, fed prscipiu ex co gloria,quod prafectus urbi recens, con- A' K « A L I V M L I B. VI. T75 continuam poteftatcm, 8cinfblc»tij parendi graviorem , mire temperavit. 11. Namque anteaprofe&isdomo regibus» ac mox magiftratibus» ne urbs fine imperio foret, in tempus deligebatur, qui jus redderet, ac fubitis mederetur, feruntque ab Romulo Dentrem Romulium, poft ab Tullo Hoftilio Numam Marcium, & ab Tarquinio Superbo Spurium Lucretium im- f iofitos. dein conflues mandabant j duratquefimu- acrum quotiens ob ferias Latinas praeficitur qui confulare munus ufurpet. Ceterum Auguftus bellis civilibus Cilnium Mvecenatcm cqueftris ordinis, cunflisapiid Romam atque Italiam preepofuit. Mox rerum potitus , ob magnitudinem populi > ac tarda legum auxilia, fumpfit e conlularibus qui coerceret lervitia, 81 quod civium audacia turbidum nifi vim metuat, p rimuuiue MeiTalla Corvinus eam poteftatcm,Sc paucos intra dies finem accepit, quafi nefeius exercendi. Tum Taurus Statilius, quamquam proveffa aetate,egregie toleravit. Dcin Tifo viginti per annos pariter probatus, publico funere ex decreto fenatus celebratus eft. ia. Relatum inde ad patres a Quintiliano tribuno plcbci de libro Sibulla;, quem Caninius Gallus quindecimvir recipi inter ceteros cjulilem vatis, 8c ea de re fenatufconfultum poftulaverat: quo per difcefllonem fato , mifit litteras Cadar modice tribunum increpans , ignarum antiqui moris ob juventam ; Gallo exprobrabat,quod fcientias eserimouiarumque- vetus , incerto autore , ante fentontiam collegii, non, ut aflolct, Icto per magiftros «ilimatoque carmine , apud infrequentem fenatimi egitTet. Sinuil commonefecit j quia multa vanadbb nomine celebri vulgabantur , ian- xifle Augufteii), .quera intra diem ad praetorem urbanum deferrentur, neque habere privat.im liceret. quod a majoribus quoque decretum erat, poft cxuftum fociali bello Capitolium, qinefitis Sumo,Ilio, Erythris,per Africam etiam ac Siciliam Scltalicas colonias carminibus Sibullae*una feu plu- res fuere j datoque lacerdotibus negotio, quantum humana ope potui dent, vera difccrnere. Igitur tunc quoque notioni quindecimvirum is liber fubjicitur. ... 13. lifdexa 1*4 C. C o r u. Taciti' 13, Iifdem confulibus > gravitate annonae jnxta feditionem ventum, multaque 8c plurcs per dies, in theatro licentius efflagitata , quam folitum ad- verfum imperatorem, quis commotus , incufa- vit magiflratus patrefque, quod non publica au- ftoritate populum coercuiflcnt: addiattque quibus e provinciis, 8c quanto majorem quam Au- guftus rei frumentari* copiam advectaret. Ita caftigandx plebi compofitum fenatulconfultum , prifea feveritate : neque fegnius confules edixere ; Flentium iplius non civile, ut crediderat, fed iu nt- perbiam accipiebatur. 14. Fine anni Geminius, Celfus, Pompejus equites Romani cecidere conjurationis crimine. Ex quis Geminius prodigentia opum, ac mollitia vitx amicus Sciano , nihil ad Serium. Etlulius Celfus tribunus, in vinclis laxatam catenam, & circumdatam in diverfum tendens, liiamipfccervicem perfregit. At Rubrio Fabato, tamquam defperatis rebus Romanis, Parthorum ad mile* ricordiam fugeret, cuftodct additi, fane is repertus apud fretum Sicili* , retra&ulque per centurionem, nullas probabiles cauffas longinqua: peregrinationis adferebat. manlit tamen incolumis, oblivione magisquam clementia. if. Servio Galba L. Sulla C o s s. diu quafito quos neptibus fuis maritos deftinaret Cxfar , poft- quam inftabat virginum atas , L. Callium, M. Vi- niciuin legit. Vinicio opidanum genus, Calibus ortus, parte atque avo confularibus , cetera , cque- ftri familia erat • mitis ingonio , & comptse facundia:. Cafflus plebei Roma: generis verum antiqui honoratique , 8c fcvcrd patris diteiphna eductus, facilitate fepius quam induftria commcn- vdabatur. Huic Drufiltam , Vinioio Iuliam, Germanico genitas conjungit: fuperque oa re fenatui fcripfit, levi cum honore juvenum, dein redditis abfentice cauffls admodum vagis, tlexit ad graviora, ftc offenfiones ob Rempubl. coeptas : utqne Macro pruefevtus, tribunorumque & centurionum pauci, fecum iutroirent, quotiens curiam ingrederetur, petivit, faftoque large, 8c fine pneferi- ptione generis, autnumsri, iciutufcoafulto, ne ■g-S m 6 S ■ e S E *4-a-"-6 B* 6 A ft % » i'S >ti * t 4 A _1% tt%V A N N A I, I V U L I B. V I. I77 tc&a quidem urbis, adeo publicum confilium num- quam adiit, deviis plerumque itineribus ambigens patriam Sz declinans. 16. Interca magna vis accufitorum in cos in- rupit, qui pecunias fccnore auctitabant > adverfimt legem cliitatoris Ccclaris, qua de modo credendi, f iofildendiquc intra Italiam cavetur $ omiflam o- im , quia privato ufui bonum publicum poftponi- tur. Sane vetus urbi fcenebrc malum, & {editionum difeordiarumque creberrima caufla : coque cohibebatur antiquis quoque 8c minus corruptis moribus. Nam primo duodecim tabulis fainftuni, nequis unciario foenore amplius exerceret, cluo antea ex libidine locupletium agitaretur : dcin rogatione tribunicia, ad lemuncias redafta : poltre- mo vetita verfura. multilque plebis Icitis obviam itum fraudibus, qua» totiens repreflee , miras per artes rurfum oriebantur. Sed tum Gracchus Pr«- tor, cui ca quteftio evenerat, multitudine periclitantium fubattus, rettulit ad {enatum. trepidiqnC patres (neque enim ciuifijuamtali culpa vacnHS) veniam a principe petivere : 8c concedente,' anims in pofterum , fexque menfes dati , quis fccwVdurA jufTa legis rationes familiares quilque cwnpof nerent. 17. Hinc inopia rei nummariae , commoto fi* mul omnium atre alieno; & quia tot damnatis, honifque eorum divenditis , fignntmn argentum fifcovel serario attinebatur. ad hoc {enatus prx- fcriplcrat, duas quifque foenoris partes in agris per Italiam conlocaret. Sed creditores in folidum appellabant : nec decorum appellatis, initHiere-iidem. Ita primo concurfatio, £tpreccs$ d«in Iheperc prxtoris tribunal, eaque qtue remedio qu*fita,von- riitio, 8c emptio, in Contrarium mutari; quia fmne- ratores omnem pecuniam mercandis agris condiderant. Copiam vendendi locuta Vilitate, quantti quis obatratior, tegrius diilrahebant iriultique fortunis provolvebantur : everflo rei farniliarisdigm- tatem ac famam prateeps dabat, donec tulit openi Ctcfar , difnofito per menfas millies feftertio , fa- ftaque mutuandi copia fine uluris per triennium , fi debitor populo ia duplum prxdiis caviffet/ Sic jyS C. C O R N. • T A C I T t refefta fidc 3 , 8c paulatim privati quoque creditores reperti, neque emptio agrorum exercita ad formam fenatuiconfulti, acribus , ut terrae talia, initiis, incuriofo tine. 18. Dcin redeunt priores metus , poftulato ma- ieftatis Confidio Proculo: qui nullo pavore diem natalem celebrans , raptus m curiam pariterque damnatus interfcttulquc. Et lorori ejus Sancias aqua atque igni interdictum,accufante CL_._Pompo- nio. is moribus inquies , hsec Sc hujufccmodi a fe factitari protendebat , ut parta apud principem gratia, periculis Pomponii Secundi fratris mederetur. Etiam in Pompejam Macrinam exfilium Ita— tuitur, cujus maritum Agricolicum , Ibcerum Laconem e primoribus Achxorum Colar adflixerat. Pater quoque inluftris eques Romanus, ac frater praetorius , cum damnatio inftarct, fe ipli interfecere. datum erat crimini quod Theophanem Mity- lcnrcum proavum eorum , Cn. Magnus inter intimos kabuiHet: quodque defuncto Theophani, cx- leueshonores.Gjxca adulatio tribuerat. 19. Poft .quos -Sex. Marius Hiipantarum di- tilTimus , defertur inceftafic filiam, &fuxoTar- peio dejicitur..ac ne.dubium haberetur, magnitudinem pecunix malo vcrtiflc,aurariafque citis,quamquam publicarentur ,;fi.bimct Tiberius fepofuit. in- ritatufque fuppliciis , cun£tos qui carcero attinebantur accula.ti fopietatis cum Sejano» necari jubet. Iacuit immcnla ftrages omnis lexus, omnis «tas : inluitr*s, ignobiles , dilperfi , aut aggerata, .neque propinquis , aut amicis adfiftere, inlacryma- Xfiy ne vifere quidem diutius dabatur; fedcircum- jc£bi cuilodes, 8c inmeerorem cujulque intenti, corpora pntrefa£\a atlie£tabantur, dum ;n Tiberim trahereiitunubi tliHtantia,uivt ripis adpulla,noncre- jnare quilquam,, non contingere, interciderat fortis humano commercium vi metus : quantumque fxvitia glifeeret, mileratio arcebatur. 10. Sub idem tempus C. Colar difcedenti Capreas avo comes , Claudium M. Silani filiam conjugio accepit; immanem animum fubdoh mode- Jtia tegens, non damnatione matris,non exfilio fratrum rupta vocp, qualem diem Tiberius induiflfet, pari A NW A L 1 V M L I B. V I. \r 7 pari habitu, haud multum dillantihm verbis. Vude mox fcitum Paflieni oratoris difhim pcrcrebuit» •Neque meliorem unquam lervum > neque deteriorem dominum fuiffe. Non omiferim prxfagium Tiberii, de Ser. Galba tum coufulc ; quem accitum, 8c diverfis termonibus pertentatum,poftrcmo Grcecis verbis in hanc fententiam adlocutus ; Et ut Galba quandoque degultabis imperium , feram ac brevem potentiam fignificans , ficicntia Chaldwo- rum artis , cujus apifcendx , otium apud Rhodum, magiftrum Thrafulium habuit, peritiam, ejus hoc modo expertus. 11. Quotiens firper negotio confirltarct, edita domus parte , ac liberti unius confciuntia utebatur, is litterarum ignarus, corpore valido , per avia ac derupta (nam Taxis domus imminet) prxibat eum cujus artem experiri Tiberius ftatuiffet 5 &r regre- dientem , fi vanitatis aut fraudum fufpicio inccfle- rat, in fiubjeftum mare praecipitabat ne index arcani exifteret. Igitur Thralullus iifdem rupibus in- du£f us, poftquam percumftantem commoverat,imperium ipfi , & futura follerter patefaciens ; interrogatur , an fuam quoque genitalem horam com- periflet; quem tum annum-, qualem diem haberet? l'lle politus fiderum , ac Ipatia demenfus , hxrere primo , dein pavelcere ; §c quantum introfpiccret, luagis ac magis trepidus admirationis Sc metus, po- ftremo exclamat, ambiguum fibi ac prope ultimum dilcrimen initare. Tum complexus eum Tiberius , prxfcium periculorum, St incolumem fore gratatur; quaque dixerat, oracli vice accipiens,inter intimos amicorum tenet. 11. Sed mihi hxc ac talia audienti, in incerto judicium eft, fato ne res mortalium & neceflitate immutabili, an forte volvantur, quippe fapientiffi- mos veterum,quique leitam eorum cernulantur,di- yerfo 3 repperies: ac multis infitam opinionem, non initia noftri, non finem , non denique homines diis curce. ideo creberrima 8c triftia in bonos, Iceta apud deteriores efie. Contra alii, latum auidem congruere rebus putant, fed non e vagis ftellis, verum apud principia, & nexus naturalium caufiar lum; ^ tamen elettionem vitx Qobis yelinquuut: M quam. xr8 C. Corn. Tacitt quam tibi elegeris, certum iinmiiientiunrordincni. neque mala vel bona, quas vulgus putet: multos qui confii&ari adverfis videantur , beatos ; ac plc- l oique, quamquam magnas per opes, mifemmos: fi illi gravem fortunam conltantcr tolerent,hi pro- fpera inconfiilte utantur. Ceterum plurimis mortalium non eximitur,quin primo cujufque ortu ventura deftmentur: fed quardatn lecus quam di&a fuit cadere , fallaciis ignara dicentium, ita corrumpi fidem artis , cujus clara documenta , Sc antiqua sctas 8c noftra tulerit.Quippe a filio ejuidem Thra- fulli prredi&uni Neronis imperium in tempore memorabitur, ne nunc incepto longius abierim. 13. Iiidcm confulibus Afinii Galli mors vulgatur , quem egcftate cibi peremptum hauddubium; iponte , vel neceflitate, incertum habebatur. Con- fultufque C sciar an fepeliri fineret, non erubuit permittere, ultroque incufare callis, qui reum ab.s- tulifleiit antequam coram convinceretur. Icilicet medio triennio defuerat tempus lubeundijudicium conlulari feni, tot conliilarium parenti. Druftis deinde exftinguitur , cum le milerandis alimentis, mandendo e cubili tomento , nonum ad diem deti- nuiflet. Tradidere quidam , deferiptum fuifle Macroni , fi arma ab Sejano tentarentur , extradtum cullodia juvenem, (nam in palatia attinebatur) ducem populo imponere, mox quia rumor incedebat, fore ut nurui ac nepoti conciliaretur Calar j faivi- tiam, quam poenitentiam maluit. 14. Quin 8c invedlus in defundfum,probra corporis , exitiabilem in luos , infenliun Reipub. animum objecit: recitarique fadtorum didiorumque ejus dderipta per dies juflit. quo non aliud atro- ciusviium; adifitiflc tot per annos, qui vultum,gemitus , occultum etiam murmur exciperent; Sc po- tuiile avum audire, legere»in publicum promere, vix fides ; nili quod Adtii centurionis, Sc Didymi liberti epiifola:, fervorum nomina praeferebant, ut quisegreclientcni cubiculo Drufum pulfaverat, exterruerat , etiam fua verba centurio fievitis plena, tamquam egregium,vocefque deficientis adjecerat, quis primo alienationem mentis linailans, quali pe? dementiam, fuueilu Tiberio ; mox ubi exires A N N A L. 1 V M LtB. VI. 179 vitx fuit, meditatas, compofitafque dir.>s imprecabatur: ut quemadmodum "nurum, filiumque fratris, 8e nepotes , domumque omnem caedibus comple- vilTet; ita poenas nomini geucrique majorum , 8c polleris exfolveret. Obturbabant quidem patres, fpecie detcftandi: fed penetrabat pavor, admiratio,callidum olim 8c tegendis (celeribus obfcurutn, huc confidenti® venifle , ut tamquam dimotis pa-‘ rietibus oftenderet nepotem fub verbere centurionis , inter fervorum ictus , extrema vita: alimenta fruftra ofantem. ly. Nondum is dolor exoleverat,cum de Agrippina auditum, quaminterfefto Sejano fpe fiuftenta- tam provixifTe rcor j 8c poftquam nihil de fxvitia remittebatur , voluntate exftin&am. ni/i fi negatis alimentis, adfimulatus eft finis, qui videretur fpon- te fumptus. Enimvero Tiberius foediflimis criminationibus exarfit, impudicitiam arguens , 8c A'fi- nium Gallum adulterum, ejufque morte ad taedium vitas compulfam. Sed Agrippina aequi impatiens, dominandi avida , virilibus curis, feminarum vitia exuerat? Eodem die defunflam quo biennio ante Sejanus poenas luiffet, memorixque id prodendum addidit Cxfar: jaftavitque quod non laqueo ftrangulata , neque in Gemonias projecta fovet. Afltc ob id grates , decretumque ut quintodecimo JCaL Novembris utriufque necis die , per omnis annos, donum Iovi facraretur. 16 . Haud multo poft Cocccius Nerva continuus principis, omnis divini humanique juris fciens, integro flatu, corpore inlxfo,moriendi confilium cepit. Quod ut Tiberio cognitum j adfiderc, caufTas requirere, addere preces, fateri pollremo grave confcientix , grave famx fux, fi proximus amicorum nullis moriendi rationibus vitam fugeret.aver- fatus fermonem Nerva , abftinentiam cibi conjunxit. Ferebant gnari cogitationum ejus , quanto propius mala Reip. viferct, ira, 8c metu, dum integer, dum intentatus, honeflum finem voluifle. Ceterum Agrippinx pernicies, quod vix credibile, Plancinam traxit, hiupta olim Cn, Pifonij 8c palam Ixta morte Germanici, cum Pifo caderet, precibus Auguftse, nec minus inimicitiis Agrippinse defen- M x 6 180 C. C e n n, Taciti fa erat, ut odium, 8c gratia defiere; jus valuit, petitaque criminibus haud ignotis, fua manu, fera magis quam immerita iupplicia perfolvit. 17. Tot luctibus funeita civitate, pars mceroris fuit, quod Luiia Druli lilia,quondam Neronis uxor, dcnupfit in domum Rubcllii Blandi, cujus avum Tibinum equitem Romanum plcrique meminere. Extremo anni mors jElii Lamia; funere cen- fouo celebrata , qui adminiltrandx Surite imagine tandem exfolutus, urbi prxfucrat. gentis iUi decorum; viva;.; fencctusj Sc non permilTa provinciadi- rnationem affuderat. Exin Flacco Pomponio Sy- propra tois. defundo, recitantur Cxiaris litte— ■ quis incuflibat egregium quemque, & regendis exercitibus idoneum, abnucye id munus : Icque ca necemtudine ad preces cogi, per quas coniula- riu>n aliqui capeflcre provincias adigerentur : oblitus Arruntium, ne in Hifpaniam pergeret, decimum jam annum attineri. Obiit eodem anno Sc .. lar.:us Lepidus , de cujus moderatione , atque lapientia in prioribus libris fatis conlocavi. neque nobilita-' diutius dcmonlirandu eft : quippe ^Emi- liuin genus fecundum bonorum civium , 8c qui eadem lamilia corruptis moribus , inlullri tamen fortuna egere.' Paullo Fabio L. Vitellio Coss. poli longum fCLulorum ambitum , avis Phcenix m -Egyptum vemt ; prxbuitque materiem dodiiffimis indigenarum, ik Grtccorum, multa litper eo miraculo dilfe- rendi. de quibus congruunt, & plura ambigua, fed. cognitu non abfurda, promere libet. Sacrum Soli id animal, Sc ore ac airtinftu pinnarum a ceteris avibus diverfum , confentiuht qui formam ej us definiere. De numero annorum varia traduntur, maxime vulgatum , quingentorum fpatium. funtqul adfeverent, mille quadringentos jexagiata. unuin in terris; priorefque alites Sefoftride primum, poft Amalide dominantibus , dcin Ptolemceo , quicx Macedonibus tertius regnavit, in civitatem cui Heliopolis nomen , advolavifle , inulto ceterarum volucrum comitatu, novam faciem mirantium. $cJ antiquitas quidem oblcuraiinter Ptolemxum acTi- berivm minus ducenti quinquaginta anni fuerunt. unde 8SSUB-1 S t-i 'IJMl3•* S ii fi* S.& M% A N N A L I V M LlB. VI. l8l unde nonnulli falfiun hunc phoenicem , neque A- rabum e terris credidere, nihilquc ufurpavifle ex 'his qux vetus memoria firmavit, confero quippe annorum numero» ubi mors propinquet, fuisin terris ftrucre nidum , eique vim genitalem adfun- derc , ex qua fetum oriri; Sc primam adulto curam fepeliendi patris , neque id temere » fed fubla- to murrhee pondere , tentatoque per longum iter» tibi par oneri ar meatui fit» fubire patrium corpus , inque s aram perferre, atque adolere. Hxc incerta £c fabulofis au£la. Ceterum afpici aliquando in Aegypto eam volucrem, non ambigitur. 19. At Romre exde continua Pomponius Labeo , quemprxfnifle Mcefiue rettuli, per abruptas venas fanguinem effudit i «enmlataque cft conjunx Taxea, nam promptas ejufmodi mortes, metus carnificis faciebat: 8c quia damnati, publicatis bonis, ■fepukura prohibebantur : eorum qui de fc ftatue- b;uit, humabantur corpora, manebant teftamcnta» pretium fcltinandi. Sed Cxfar mifiis ad lenatum litteris difleruit, morem fuifle majoribus, quotiens dirimerent amicitias , interdicere domo , eumque finem gratix ponere: id fe repetiviffe in Labeone, atque illum , quia male adminiftratx provincix, aliorumque criminum urgebatur , culpam invidia velavifle j fruftra conterrita uxore , quam ctfi nocentem , periculi tamen expertem fuifle . Mamercus dcin Scaurus rurfiim poftulatur, infignis nobilitate & orandis cauflis , vita probrofus. nihil hunc amicitia Sciani, led labefecit haud minus validum ad exitia Macronis odium , qui eafdctn artes occultius exercebat: dctuleratque argumentum *•*! tragnedix a Scauro feriptx , additis vcrlibus qui in Tiberium flefterentur. Verum ab Servilio 6 c C01*- Z * 1 ' nelio accuiatoribus, adulterium Livix » magorum 0 * facraobjectabantur. Scaurus» ut dignum veteri- i.f £ bus JEmiliis» damnationem anteit j hortante Sex- 0t : itia uxore, qux incitamentum mortis , 8c partias* ccps fuit. 30. Ac tamen accufiitores» fi facultas incideret, poenis adficiebantur : ut Servilius Corneliulquc $0 perdito Scauro famofi, quia pecuniam a Vario Li- M 3 gura iSi C. Corn. Taciti gure omittenda delationis ceperant, in infulas, in* terdifto i^ni atque aqua demoti funt. 8t Abudius Rufo funStus xdilitate, dum Lentulo GetuIico,fub quo legioni praefuerat, periculum facefllt, quod is Sejani filium generum aeftinafTct, ultro damnatur, atque urbe exigitur. Getulicus ea tempeftatc lii- perioris Germanite legiones curabat, mirumque amorem adfecutus erat, efiufse clementia:, modicus feveritate , 8t proximo quoque exercitui per L. Apronium focerum non ingratus , unde fama conflans , aufum mittere ad Cxfarem litteras, Adfini- tatem .fibi cum Sejano haud fponte , fed confilio Tiberii coeptam : perinde fe quam Tiberium falli potuifle. neque errorem eundem illi fine fraude, aliis exitio habendum, fibi fidem integram , 8c , fi «ullis infidiis peteretur, maufuram: luccefTorem non aliter quam indicium mortis accepturum, firmarent velut foedus ; quo princeps ceterarum rerum potiretur, iple provinciam retineret. Hxc mira quamquam , fidem ex eo trahebant, quod unus omnium Sejani adfiniitm incolumis, multaque gratia manfit: reputante Tiberio publicum fibi odium, extremam xtatem, magifque fama quam vi, flare res fuas. 31. C. Ceftio M. Servilio Coss. nobiles Parthi in urbem venere , ignaro roge Artabano. Is metu Germanici fidus Romanis, xquabilis in fiios, mox fuperbiamin nos, fevitiam m populares fumpfitj fretus bellis , quis fecunda adverfum circumjeftas nationes exercuerat,Sc feneftutem Tiberii ut inermem defpiciens; avidufque Armenia:, cui defuncto rege Artaxia, Arfacem liberorum fuonun veterrimum impofuit, addita contumelia , 8c miflis qui gazam a Vonone reli&am in Syria Ciliciaque xepofcerent, fimul veteres Perfarum ac Macedonum terminos, feque invafurum poflefla Cyro , 8c poft Alexandro, per vaniloquentiam ac minas jaciebat. Sed Parthis inittcndiiecretos nuntios vali- difEmus auftor fuit Siunaces, infigni familia ac perinde opibus , 8c proximus huic Abdus , adem- ftx virilitatis, nondefpe£tum id apud barbaros, ultrpquc potentiam habet. Ii adfeitis Sc aliis j)ri- iftojibi» > quia neminem gentis Arlucidarum iuinnue & 53 S s» **. >• E» gX® itiil Ut® am 1X9 2KI 'mi ' idfl ESI na sal ral hrii Vat: tat fxi «5a fcai *»> a» «a a*. a» *S «k Anhalivm L x d. VI. 183 mx rei imponere poterant, interfeftis ab Artabano plerHquc, aut uondum adultis , Phrahaten regis Phrahatis filium Roma pofccbant: Nomine tantum & auitorc opus, ut fpoutc Cxiaris, ut genus Arla- cis, ripam apud Euphratis cerneretur. 31. Cupitum id Tiberio, ornat Phrahaten , ac- cingitqne paternum ad faftigium : deftinata retinens , conftliis Sc altu res externas moliri, arma procul habere. Interea cognitis iufidiis, Artabanus tardari metu , modo cupidine vindicta inarde- fcere. 8c barbaris cuneatio , ferviiis : ftatim exfo- cui, regium videtur. Valuit tamen utilitas, ut Ab- oum fpccie amicitia; vocatum ad epulas lento veneno inligaret; Sinnacen diflimulationc ac donis , fi- nuil per negotia, moraretur. Et Phrahates apud Syriam, dum omifio cultu Romano, cui per tot annos ir.fueverat, inftituta Parthorum reliimit,patriis moribus impar, morbo abfumptus elt. Sed non Tiberius omifit incepta. Tiridaten fanguinis ejulHem, aemulum Artabano, rcciperandxque Armcnix Hiberum Mithridatem deligit , conciliatque fratri Pharafinani, qui gentile imperium obtinebat: &c cunftis» qux apud Orientem parabantur , L. Vitellium prxfccit. eo de homine haud fum ignarus, • finiftram in urbe famam , pleraque fceda memora- rt: ceterum regendis provinciis prifea virtute egit. Vnde regreflus, 8c formidineC. Caelaris, familiaritate Claudii, turpe in iervitium mutatus , exemplar apud pofteros adulatorii dedecoris habetur : ceflTeruntque prinja poftremis, 8c bona juventx fe- neftus flagitiofa oblitteravit. 33. At ex regulis, prior Mithridates Pharafm»- nen perpulit, doloSc vi conatus fuos juvare: repertique corruptores,minifiros Arlacis multo auro ad fcelus cogunt: fimul Hiberi magnis copiis Armeniam irrumpunt, 8c urbe Artaxata potiuutur. Qusj poltquam Artabano cognita, filium Orodem ulto- rcm.parat, datque Parthorum copias, mittit qui auxilio merccde facerent. Contra Pharalmanes adjungere Albanos, accipere Sarmatas} quorum Sce- ptmchi utrimque donis acceptis , more gentico di- verfa induere. Sed Hiberi locorum potentes , Ca- ft>ia via Sarmatam in Armenios raptim effundunt. M 4 * ut 184 C. Corn. Tacitt at qui Parthis adventabant , facile arcebantur: eum alios inceffus , hoftis claufifletj unum reliquum , mare inter Sc extremos Albanorum montes , sellas impediret: quia flatibus Etefia- rum implentur vada; hibernus Aufter revolvit finitus , pulfoque introrius freto , brevia litorum nudantur. 34. Interim Orodem lociorum inopem , ausius auxilio Pharafmanes vocare ad pugnam , Sc detrectantem incedere , adequitare caftris , infenlurc pabula; ac llepe in modum obfidii llationibus cingebat. donec Parthi contumeliarum inlolcntes,crr- cumfillerent regem , pofcerent proelium.atque illis fola in equite vis : Pharafmanes Sc pedite valebat. Nam Hiberi Alhanique laltuofos locos incolentes» duritia? patientiarque magis infuevere. Fernntque fe Theflalis ortos, qua tempellare lafon poft ave- Clam Medeam , genitofque ex ea liberos , inanem jnox regiam JEetx , vacuofaue Colchos repetivit. Multaque de nomine ejus, Sc oraculum Phryxi celebrant. nec qnifquam ariete facrificaverit, credito vexifle Phryxum : live id animaljfeu navis infigr.e fuit. Ceterum direCla utrimque acie , Parthus imperium Orientis , claritudinem Arlacidarum \ con- traque ignobilem Hiberum mercenario milite,dii- Icrebat. Pharafmanes , integros femet a Parthico tiominatu ; quanto majora peterent , plus decoris viitores; aut ii terga darent, flagitii atque periculi laturos. Cmulhorridamiiiorumaciem, piftaauro Medorum agmina} hinc viros, inde prsedam oilcn- dere. 3f. Enimvero apud Sarmatas non una vox ducis : fc quilque ilimulant, ne pugnam per lagittas inirent, impetu Sc comminus proveniendum, vari* hinc bellantium fpecies; cum Parthus fequi vel fugere pari arte luctus, diftraheret turmas, fpa- tium ictibus qurereret : Sannatx omiflo arcu, quo brevius valent, contis gladiilque ruerent, modo equellris prxlii more, frontis Sc tergi vices; aliquando , ut conferta acies , corporibus Sc pul- fu armorum pellerent, pellerentur, lumque Sc Albani Hiberique prenlare /detrudere, ancipi- f empugnam hofcibus facere, Quos luper, eques, AskAlivm Li n. VI. i8>* & propioribus vulneribus pedites adHictabant. Inter quee Pharafmancs Oroaefque dum ftrenuis ad- fuut , aut dubitantibus fubvcniuut» confpicui, coque gnari » clamore , telis , equis concurrunt: initandus Pharafmancs ; nam vulnus per galeam adegit , ncc iterare valuit, praelatus equo ■, Sc fortif- fimis fatellitura protegentibus faucium. Kama tamen ocxifi fallo credita, exterruit Parthos> victo- riamque conccflcrc. . 3 6. Mox Artabanus tota mole regni ultum iit.y jj,- peritia locorum , ab Hiberis melius pugnatum, nccr^p^ ideo abfcedebat, ni contraitis legionibus Vitellius & fubdito rumore tanquam Meiopotamiam inva- furus , metum Romani belli fecilfet. Tum omifla. Armenia » verfieque Artabani res : inlicicnte Vitellio , defererent regem iievum in pacc 8c adver- lis proeliorum exitiofum. Igitur Sinnaccs> quera ante inicnfcm memoravi , patrem Abdagdem, aliofquc occultos confulit, 8 c tunc continuis cladibus promptiores ad defeitionem trahit: adfluenti- bus paulatim, qui metu magis quam benevolentia fubje&i, repertis au£toribus liilhtlcrant animum. Nec jam aliud Artabano reliquum , quam fi qui externorum , corpori cultodcs aderant , fuis quifque Pedibus extorres , quis neque boni intellectus, neque mali cura, fed mercede aluntur, inini- ftri fccleribus. His adliimptis, in longinqua Sc contermina Scythia; fugam maturavit, fpe auxiliij (quia Hyrcanis Carmaniifque per adfinitatem innexus erat) atque interhn poffe Paithos abfen- tium xquos, prxientibus mobiles, ad poeukeii- tiam mutari. 37. At Vitellius profugo Artabano, 8c flexis ad novum regem popularium animis , hortatus Tiridatem parata capeflere, robur legionum focio- rumque, ripam ad Euphratis ducit. Sacrificantibus, cum hic more Romano Suovetaurilia daret , ille equum placando amni adornaflet; nuntiavere accolx , Euphraten nulla imbrium vi, ipoate & immenfum attolli; fimul albentibus fpumis in modum diadematis flnuare orbes ; nufpicium pro- fperi tranfgreffus. quidam callidius interpretabantur , iukiu conatus fecunda neque diuturna: quia M c coram M C. Corv. Taciti eorum quae terra coelove portenderentur , certlof fides; fluminum inflabilis natura , fimul oflenderet omina, raperetque. Sed ponte navibus efFc£lo,tra- mifloque exercitu,primusOrnorpades multis equitum millibus in callra venit: cxlui quondam , 8c Tiberio, cum Dalmaticum bellum conficeret,haud inglorius auxiliator, coque civitate Romana donatus. mox repetita amicitia regis , multo apud eum honore; prxfeflus campis, qui Euphrate Sc Tigre inclutis amnibus circumflui, Mcfopotamix nomen acceperunt. Neque multo poft,Sinnaccs auget copias: 8e columen partium Abdagcles, gazam 8c paratus regios adicit. Vitellius oflentaflc Romana arma fatis ratus, monet Tiridaten primorefque; hunc, Phrahatis avi 8c altoris Cxfaris, quae utrobi- que pulchra , meminerit: illos , obfequiumin regem , reverentiam in nos, decus quifque fuum 8c fidem retinerent, exin cum legionibus in Syriam remeavit. 38* Qux duabus reflatibus gefta conjunxi, quo requiefeeret animus a domellicis malis. Non enim Tiberium, quamquam triennio pofl exdem Sejani, qux ceteros mollire folet, tempus , preces, latias, mitigabant, quin incerta vel abolita pro graviflimis & recentibus Dunivct. Eo metu Fulciniu9Trio in- f ruentis acculatores haud perpeffus, fupremis ta- ulis multa & atrocia in Macronem ac prxeipuos libertorum Cxfaris compofuit; ipfi fluxam ienio mentem , Sc continuo abfccflu , velut exfilium ob- jc£lando. Qux ab heredibus occultata , recitari Tiberius jufliF: patientiam Ubertatis alicnx ofteu- tans , 8c contemptor fax infami»; an fcclcrum Sejani diu nefeius , mox quoquo modo di£la vulgari malebat, vcritatifquc, cui adulatio officit, per probra faltom gnarus fieri, lifdcm diebus Granius Martianus limator ii C.Graccho majeftatis poli illatus,viin vitx fux attulit..Tatiufque Gratianus prx- tura fun&us > lege eadem extremum ad fupplicium damnatus. 39. Nec difpares Trebellieni Rufi, Sc Sextii Paconiam exitus. Nam Trcbellienus (ua manu cecidit ; Paconianus in carcere , ob carmina illic in principem factitata,ftrangulacas clt. Rxc Tiberius Annal-ivm Lib. VI. 187 non mavi , ut olim, divifus , neque per longinquos nuntios accipiebat, fed urbem juxta; eodem ut die vel no&is interjectu, litteris confulumrefcriberct: . quafi afpiciens undantem per domos fanguincm,aut manus carnilicum. Fine anni Poppceus Sabinus concclEt vita, modicus originis, pnneipum amicitia confulatum ac triumphale decus adeptus: maxt- rtifque provinciis per quatuor 5 c viginti annos im- poGtus ; nullam ob eximiam artem , fed quod par negotiis, neque fupra erat. 4c. . rlautius Sex. Papinius Coss. fequuntur. Eo, anno , * neque quod L. Aruieius morte adfe- £ti forent, adfuetudine malorum ut atrox advertebatur: fed exterruit,quod Vibulcnus Agrippa eques Romanus, cum peroraiTcnt accu/atores, in ipfa curia depromptum fmu venenum haulit; prolapfuf- que ac moribundus, feftinatis liCtorum manibus iu carcerem raptus eft , faucefque jam exanimus la- 3 ueo vexatee. Ne Tigranes quidem Armenia quonam potitus , ac tunc reus , nomine regio fupplicia civium effugit. At C. Galba confularis, ot duo Blrefii voluntario exitu cecidere : Galba , triftibus Cadaris litteris provinciam fortiri prohibitus; Blce- fiis facerdotia integra eorum domodeftinata , con- vulfa, diftulerat: tunc ut vacua contulit in alios, quod lignum mortis intellexere , & exfecu*i funt. Et Aemilia Lepida, quam juveni Drufo nuptam retulit , crebris criminibus maritum infecuta , quamquam intcftabilis, ramen impunita agebat, dum fu- pei fuit pater Lepidus , poft a delatoribus corripitur, ob fervum adulterum : nec dubitabatur de tia- gitio.ergoomiffa defendone,finem vitae fibi pofuit. 41. Per idem tempus Clitarum natio Cappadocia Archelao fubje£ta»quianoltrum in modum deferre ccnfus , pati tributa adigebatur, in juga Tauri montis abfceflit: loeorumque ingenio fefe contra imbelles regis copias tutabatur; Soncc M. Trebellius legatus a Vitellio prxfidc Syria: cum quatuor millibus legionariorum, 8c deledtis auxiliis niiffu$,duos collis, quos barbari inlcderant (minori Cadra, alteri Oavaru nomen cft) operibus circumdedit: & erumpere aulos,teno; ceteros, fiti ad deditionem coegit. At Tiridates volentibus Parthia Nico- 188 C. Corn. Taciti Niccphorium 8c Authcmufiada , cetcralque urbes, quce Macedonibus fitx , Grxca vocabula ulurpant, Halumquc Se Artcmitam Parthica opida recepit, certantibus gaudio , qui Artabanum Scythas inter cdurtum ob fisvitiam exfecrati, come Tiridatis ingenium Romanas per artes fperabant. 41. Plurimum adulationis Sclouccnles induere, civitas petens,fepta muris, neque in barbarum corrupta , fcd conditoris Seleuci retinens. Trecenti opibus, aut lapientia delcrti, ut fenatus: fua populo vis: Sc quoties concordes agunt, fpernitur Parthusj libi diflenfere, dum fibi quilquc contra xmulos fubfidium vocant, accitus in partem , adverfum o- mnes valefcit.ldjuipcr acciderat Artabano regnante, qui plebem primoribus tradidit ex fuo ufn. nam populi imperium juxta libertatem ; paucorum dominatio regix libidini propior eft. Tum adventantem Tiridaten extollunt veterum regum honoribus, 8c quos recens fetas largius invenit: fimul probra in Artabanum fundebant, materna origine Arfaciden , cetera degenerem. Tiridates rem Se- leueenlem populo permittit. Mox confultans quo nam die folennia regni capefleret ? litteras Phrahatis Sc Hieronis , qui validiflimas prxferturas obtinebant, accipit; brevem moram precantium. Placitumque opperiri viros prxpollentis : atque interim Ctefipnon Udes imperii petita, fed ubi diem ex die prolatabant, multis coram 8c adpro- bantibus, Surena patrio more Tiridaten infigm regio evinxit. 43. Ac fi llatim interiora , cetcrafque nationes petivifTet; opprelfa cunrtantimn dubitatio, & omnes in unum cedebant : adlidendo caiiellmn, in quod pecuniam Sc pellices Artabanus contulerat, dedit Ipatium exuendi parta. Nam Phrahates , 8c Hiero , 8c fi qui alii dclertum capiendo diademati diem haud concelebraverant , pars metu , quidam invidia in Abdagefen , qui tum aula, Sc novo rege potiebatur, ad Artabanum vertere . lique in Hyrcanis repertus eft, inluvic obfitus, Sc alimenta arcu expediens, ac primo tamquam dolus pararetur, territus ; ubi data fides reddenda: dominationi ve- nifle, adlevatur animum , Sc qux repentina muta- A K S A L IV M LlB. VI. 189 tio ? exquirit. Tum Hiero pueritiam Tiridatis increpat; neque penes Arlacidcm imperium, fed inane nomen apua imbellem externa mollitia, vimiu Abdagefis domo. 44. Senfit vetus regnandi, falfos in amore, odia non lingere, nec ultra moratus quam dum Scytha- rum auxilia conciret, pergit properus , 8c proveniens inimicorum aftus, amicorum poenitentiam; neq; exuerat paedorem, ut vulgum miicrationc adverteret. non fraus, non preces,nihil ominum,quo ambiguos inliccret, prompti firmareutur. Iamque multa manu, propinqua Selcucix adventabat; cum Tiridates liniul fama atque ipfo Artabano perculfus, diftrahi confiliis, iret contra, an bellum cunctatione tractaret. Quibus proelium Sc feftinati cafus placebant, disjectos Sc longinquitate itinerisfeP* fos » ne animo quidem fatis ad oblequium coaluifTc difierunt, proditores nuper hoftclque ejus , quem rurfum foveant. Verum Abdagcfes regrediendum in Mefopotamiam cenfebat, ut amne onjeCto, Armeniis interim Elymxilquc 8c ceteris a tergo excitis, auCti copiis iocialibus, 8c quas dux Romanus mififlct, fortunam tentarent. Ea lententia valuit, quia plurima auCtoritar. penes Abdagefen , Sc Tiridates ignavus ad pericula erat, fed fugx fpecic dif- celTum; ac principio a gente Arabum faCto , ceteri domos abeunt, vel in caltra Artabani: donec Tiridates cum paucis in Syriam revcCtus, pudore proditionis omnes exfolvit. 4f. Idem annus gravi igne urbem adficit, de- ufta parte Circi, qux Aventino contigua, ipfoquo Aventino, quod damnum Cxlar ad gloriam vertit, cxlolutis domuum 8c infularum pretiis. Millics fe- ftertium ea munificentia conlocatum ; tanto acceptius in vulgum , quanto modicus privatis xdi- ficationibus. fte publice quidem nili duo opera ftruxit, templum Augufto, Sc (cenam Pompejani theatri: caque perfecta contemptu ambitionis, an per feneCtutem, haud dedicavit, fed xltimando cujulque detrimento quatuor progeneri Cxfaris,' C11. Domitius, Caflius Longinus, M. Vinicius, Rubellius Blandus delefti, additulque nonunatio- ue coufulum P. Petronius. Et pro ingenio cujut- quo \$o C. Cork. Taciti que quaefiti decretique in principem honores, quos omi ferit receperitve in incerto fuit,ob propinquum vrtr Suem. Neque enim multo poft fuprcmi Tiberio confides, Cn. Acerronius, C.Pontius magiftra- tum occepere , nimia jam potentia Macronis , qui gratiam C.Caefarismunquam fibi neglegam,acrius in dies fovebat, impuleratque poft mortem Claudite, quam nuptam ei rettuli: uxorem fuam Enniam immittendo, amore juvenem inlicerc > pactoque matrimonii vincire , nihil abnuentem dum dominationis apifccretur. Nam 8c fi commotus ingenioj fimulationum tamen f alia , in fimi avi perdidicerat. 4 6. Gnarum hoc principi, eoque dubitavit de tradenda Rep. primum inter nepotes,quorum Dru- fo genitus, fimguine & caritate propior , fed nondum pubertatem ingreflus : Germanici filio robur juventae, vulgi ftudia, eaque apud avum odii caufi- fa. Etiam de Claudio agitanti, quod is compofita aetate bonarum artium cupiens erat , imminuta mens ejus obftitit. Sin extra domum fucceffor Quaereretur , ne memoria Angufti, ne nomen Catorum in ludibria 8c contumelias verterent, metuebat. quippe illi non perinde curae gratia praelen- tium, quam in pofteros ambitio. Mox incertus animi, feflo corpore, confilium cui impar erat, fato permifit; ja&is tamen vocibus, per quas intelli- gcrcturprovidusfuturorum.Namque Macroni non abdita ambage , Occidentem ab eo deferi, Orientem fpe&ari exprobravit. EtC. Csefariforte orto fermone L. Sullam inridenti, omnia Sullae vitia, & nuilam ejuidem virtutem habiturum praedixit, fimul crebris cum lacrymis minorem ex nepotibus complexus , truci alterius vultu ; Occides hunc tu, inquit, 8c te alius. Sed gravefeente valetudine, nihil e libidinibus omittebat, in patientia firmitudinem fimulans j folitulque eludere medicorum artes, atque eos qui poft tricefimum aetatis annum ad intcrnofccnda corpori fuo utilia vel noxia, alieni confilii indigerent. 47. Intcrim Roma futuris etiam poft Tiberium caedibus femina jaciebamur. Lalius Balbus Acu- tiam P. Vitellii quondam uxorem majeftatispo- ftulavcrat t qua damnatarum praemium accufatori dec er- Annai/!vm Lin. VI. 191 decerneretur , Iuuius Otho tribunus plebei intercedit. unde illis odia, mox Othoni cxfilium. Dein multorum amoribus famofa Albucilla, cui matrimonium cum Satrio Secundo conjurationis indice fuerat, defertur impietatis in principem, conne- ftebantur ut confcii & adulteri cjus,Cn. Domitius, Vibius Marfus L. Arruntius, de claritudine Domitii iitpra memoravi. Marfus quoque vetuftis honoribus, 8c inluftris Itudiis erat. Sed teftium interrogationi , tormentis fervorum Macronem pradedif* fc, commentarii ad fenatum miili ferebant- nullx- que in eos imperatorislittercc fulpicionem dabant, invalido ac fortafle ignaro , fifta pleraque ob inimicitias Macronis notas in Arruntium. 48. Igitur Domitius defenfionem meditans5 Marfus tamquam inediam deftinaviflet, produxere vitam: Arruntius cunctationem Sc moras fuadenti- tibus amicis , Non eadem omnibus decora relpon- dit. fibi latis setatis.neque aliud poenitendum,quam quod inter ludibria Sc pericula anxiam {encCtam toleraviflet; diu Sejano , nunc Macroni, femper alicui potentium iuvifiis: non culpa, fcd ut flagitio- nun impatiens. Sane paucos Sc liipreinos principis dies polle vitari; quemadmodum evafurum imminentis juventam? An cum Tiberius poft tantam rerum experientiam , vi dominationis convulfus Sc mutatus fit} C. Ccefhrem vix finita pueritia, ignarum omnium, aut pellimis innutritum, meliora ca- pcfilturuin Macrone duce ? qui ut deterior ad opprimendum Sejanum deleibus, plura per {celera Rcmp. confliftavifict. profpeCtare jam fc acrius fervitium , coque fugere fimul a£ba 8c inftautia. Hxc vatis in modum di£titans,venas refolvit. Documento fcquentia erunt, bene Arruntium morte ufum Albucilla inrito ictu a femet vulnerata, julfii lenatus in carcerem fertur. Stuprorum eius mini- llri.Grafidius Sacerdos prxtorius ut in infulam de- portareturjPontius Fregellanus amitteret ordinem lenatorium ; Sc exdem pcenx in Lcelium Balbum decernuntur, id quidem a lxtantibus ; quia Balbus truci eloquentia habebatur , promptus adverluni ir.lontes. 49- lifdem diebus Sex. Papinius confulari fa- uUu 191 C. Corn. Tacttt milia repentinum Se informem exitum delegit, ja- £to in praeceps corpore, caufta ad matrem referebatur , qux pridein repudiata, adlcntationibusat- queluxn perpuliflet juvenem ad ea, quorum effugium non nili morte inveniret. Igitur acculata in fenatti, quamquam genua patrum advolveretur, lu- ftumque coinmuncm, 8c magi» imbecillum tali fuper cafu feminarum animum , aliaque in eundem dolorem mocfta $c miieranda diu ferret, urbe tamen in decem annos prohibita eft » donec minor filius lubricum juvent* exiret. 5 "o. Iam Tiberium corpus, jam vires, nondun diffiruulatio deferebat, idem animi rigor > fermone ac vultu intentus , quxfita interdum comitate j •quamvis manifcftam defettionem tegebat, nuta- tifque frepius locis, tandem apud promontorium Mifcmconfcdit, in villa, cui L» Lucullus quondam dominas, illic eum adpropinquare fupremis, tali modo compertum, erat medicus arteinfignis , nomine Chancles, non quidem regere valetudines principis lolitus , confilii tamen copiam prrebeic. is vehit propria ad negotia digrediens, 8c per fpc- ciem officii manum complexus , pulfum venarum attigit: neque fefellit, nam Tiberius incertum an ©ffcnfus tantoque magis iram premens , inftaurari epulas jubet, difcumbitque ultra folitum; quali honori abeuntis amici tribueret. Charicles tamen labi fpiritum , nec ultra biduum duraturum Macroni firmavit, inde cnn Vitellio, L. Vipfanio. h u N J$4- C. Corn. Taciti LIBER XI. "V "Y Am Valerium Afiaticum bis confulem fuilTe quondam adulterum ejus credidit*. 1 , pariterque hortis inhians, quos ille a Lucullo coeptos infigni magnificentia extollebat > Suilium accurandis utrilque immittit. Adjungitur Sofibms Britannici educator , qui per ffie- ciem benevolentis moneret Claudium, auri vim atque opes principibus infenfas : prrecipuum ausiorem Afiaticum interficiendi Cadaris, non exti- inuifTc in concione populi Romani fateri,gloriamque facinoris ultro petere, clarum ex eo in urbe, didita per provincias fama , parare iter ad Germanicos exercitus; quando genitus Viennae,multifque Sc validis propinquitatibus fubnixus, turbare gentiles nationes promptum haberet. At Claudius ni-, hil ultra Icrutatus , citis.cum militibus, tamquam opprimendo bello, Crifpimun prcctorii prccfeihun mifit: a quo repertus eft apud Baias, vtnclilque inditis in urbem raptus. i. Neque data (enatus copia, intra cubiculum auditur, MelTallina coram, Se Suilio corruptionem militum , quos pecunia Sc llupro in omni fiagitio obftriitos arguebat, exin adulterium Popptecc, ac poftremum mollitiam coiporis objcdfunt.e.ad quod vi£to filentio prorupit reus , Se Interroga , inquit, Suili filios tuos , virum me e ile fatebuntur: ingrei- fufque defcnfiouem, commoto majorem in modum Claudio, Mcftallina: quoque lacrymas excivit, quibus abluendis cubiculo egredions, monet Vitellium, ne elabi reum lineret, ipfa ad perniciem Pop- ptece feftinatjfitbditis qui terrore carceris ad voluntariam mortem propellerent; adeo ignaro Cxfiare, ut paucos poli dies epulantem apud fe maritum eju3 Scipionem percunttaretur , cur fine uxore dilcu- buiilet? atque ille ftm&am fato rcfponderet. 5. Sed confultanti fuper abfolutioue Afiatici» flens Vitellius commemorata vetuftate amicitia:, utque Antoniam principis matrem pariter oblerva- viflent, dein percurfis Afiutici in Rcmp. officiis, recentique adverfiis Britanniam militia, quoquo concijiwid* milcricordi» videbantur; liberum ei V-". TVC5 'Hi n u 5 UU vTJjfiJ p.g 3 ? A N N A L I V.M I,!B. XI. I9f cj mortis arbitrium permifit: Sc Jccuta funt Claudii verba , in eandem clementiam . Hortantibus dehinc quibufilam inediam Sc lenem exitum,remittere beneficium Afiaticus ait: Sc uliirpatis quibus infueverat exercitationibus , lauto corpore , hilare epulatus,cum le honcltius calliditate Tiberii, vel impetu C. Cxfaris periturum dixi fi et, quam quod fraude muliebri Sc impudico Vitelli ore caderet, venas cxlolvit: vifo tamen ante rogo, jufioque transferri partem in aliam, ne opacitas arborum vapore ignis minueretur, tantum illifccuritatis novifi- fimte fuit. 4. Vocantur pofl hac patres , pergitqne Suibus addere reos equites Romanos inlufires,quibus Petra cognomentum, at caufia necis ex eo , quod domum fuam Mnefteris Sc Poppase congreffibus prccbuitTent. Verum noflurnce quietis fpecies alteri obje&a,tamquamVidiflet Claudium Ipicea corona evinflum, Ipicis, retro converfis: eaque imagine gravitatem annona: dixifict. (Quidam pampineam coronam albentibus foliis vifam , atque ttq, interpretatum tradidere , vergente autumno mortem principis oftendi. Illud haud ambigitur , qualicumque infomnio , ipfi fratrique perniciem allatam. Scftertium quindecies , Sc infignia pratura: Crilpino decreta. Adjecit Vitellius leitertium decies Sofibio ; quod Britannicum prteceptis , Claudium confiliis juvaret. Rogatus lententium Sc Scipio : cum idem , inquit, de admifiis Popps» .fentiam qiiod omnes , putate me idem dicere quod omnes, eleganti; temperamento inter conjugalem amorem, Sc fenatoriam neccfiitatem. y. Continuus inde Sc laevus accufandis reis Sui- lius , multique audacia: ejus amuli; nam cumSta legum 8c magiftratuum munia in fe trahens princeps , materiam prcedandi patefecerat, nec quidquam publica? mercis tam venale fuit, quam advocatorum perfidia : at^eo nt Samius imignis eques Romanus, quadringentis nummorum millibus Sui- lio datis , Sc cognita praevaricatione , ferro in domo eius incubuerit. Igitur incipiente C. Silio confule defignato , cujus de potentia Sc exitio in tempore memorabo , confurgunt patres, le- 196 C. C 0 R n, Tactti gcmguc Cinciam flagitant, qua cavetur amlqtii- tusi nc guisobcauilam orandam pecunia m donum- vc accipiat . 6 . Dande obftrepcntibus his quibus ea contumelia parabatur , difcors Suilio Silius acriter incubuit, veterum oratoium exempla, reterens, qui famam inpoitcros prxmia eloquentiae cogitavitfent pulcherrima, alioquin 8c bonarum artium principem (ordidis minilteriis foedari; ne fidem quidem integram manere , ubi magnitudo quxftumn (pelletur. quod fi in nullius mercedem negotia tueantur,pauciora fore: nunc inimicitias,accuiatioucs, odia, Sc injurias foveri, ut quomodo vis morborum pretia medcntlbus. fic fontabes pecuniam advoc atis ferat , meminiflent C. Afinii, cc Mcfia)Ix,ac rc- centiorum Arruntii Sc /Kfermni, ad fumma provectorum incorrupta vita Sc facundia. Talia uicente confuled^fignato , contendentibus aliis parabatur fententia, qua lege repetundarum tencrcnttfj cum Suilius ColVutianus, Sc ceteri qui non judicium (quippe in manifeftos) led pernam (latui videbant, circumllftunt Citarem, ante a«Sta deprecantcs. 7. Etpoftquam annuit tacens, incipiunt; Quem ullum tanta fuperbia elTe, ut aeternitatem famse Ipc prxfumat ? ufui Sc rebus (ubfidium prteparari, nc quis inopia advocatorum potentioribus obnoxius fit. neque tamen eloquentiam gratuito contingere: omitti curas familiares , ut quis fie alienis negotiis intendat.multos militia; quoldam exercendo agros tolerare vitam, nihil a quoquam expeti, nifi cujus fruftus ante praeviderit. Facile Afinium , 8c MeP* fallam, inter Antonium Sc Auguftura bellorum prxmiis refertos , aut ditium familiarum heredes jEicrninos Sc Arruntios, magnum animum mduif- fe : prompta fibi exempla quantis mercedibus P. Clodius aut C. Curio condonari foliti fine, le modicos fenatores,quieta Repub.nulla nifi pacis emo- 1 unienta patere. Cogitaret plebem, qua? toga cni- tefterct. fublatis (ludiorum pretiis, etiam ltudia peritura. Vt minus decora hxc,ita haud fruflra di- £ta princeps ratus , capiendis pecuniis pofuit modum , ufque ad dena fiellertia, quem egrefli repetundarum tenerentur. 8. Sub A N N A h 1 v M Lib. XI. 197 S. Sub idem tempus Mithridates, quem imperi- tafic Armeniis , & ad prxfentiam Cidaris vettuiu memoravi, monente Claudio in regnum renieavit, fifus Phararmanis opibus. Is rex Hiberis, idemque Mithridatis frater, nuntiabat difeordarc Parthos: fummaque imperii ambigua,minora fine cura haberi. Nam inter Gotarr.is pleraque lxva ( qui necem fratri Artabano , conjugique ac filio ejus praeparaverat , unde metus ejus in ceteros) accivere Barda- nem. Ille, ut erat magnis aufis promptus , biduo tria millia ftadiorum invadit,ignarumque Sc exterritum Gotarzcm proturbat: neque cunttatur, quin proximas prxfetturas corripiat, folis Seleucenii- nus dominationem ejus abnuentibus, in quos ut patris fui quoque defettores , ira magis quam ex ufti pra.fi.nti accenfus, implicatur obfidione urbis validor,fk muuimentis objetti amnis muroque commeatibus firmata?. Intcrim Gotarzes Daharum Hyrcanorumquc opibus auttus, bellum renovat: coattufquc Bardancs omittere Seleuciam , Ba- ttrianosapud campos caftra contulit. 9. Tunc diftrattis Orientis viribus , £c quonam inclinarent incertis; cafus Mithridati datus eft occupandi Armeniam , vi militis Rotnaui ad excidenda caftellorum ardua, fimul Hibero exercitu campos perfultante. Nec enim reflitcre Armenii, fufo qui prcelium aufus erat Dcmona- tte prxfetto. Paululum cunttationis attulit rex minoris Armeuix Cotys , verfis illuc quibufdam procerum ; dein litteris Cxfaris coercitus. &c cim- tta in Mithridatem fluxere , atrociorem quam novo regno conduceret. At Parthi imperatores cum pugnam pararent, foedus repente faciunt, cognitis popularium infidiis , quas G0tar7.es fratri patefecerat, congrelfique primo cunttanter, deinde complexi dextras, apud altaria deum pepigere , fraudem inimicorum ulcilci, atque ipfi inter fl* concedere. Potiorque Bardancs vifiis retinendo regno : at G0tar7.es , ne quid xmulationis exfifteret , penitus in Hyrcaniam abiit, regrefi* foque Bardam deditur Selcucia , feptimo polt de- fettionem anno , non fine dedecore Parthorum, quos ima civitas tamdiu cluferat. N 3 xo.Exin 198 C. Cork. Taciti 10. Ex in validillimas pr*fc6turas invafit.Sc recuperare * Armeniam, ni Vibio Mario Syri* legato bellum minitante cohibitus foret. Atque inte- rim Gotarzes poenitentia concefli regni, 8c revocante nobilitato , cui in pace durius fervitium eft, contrahit copias. Se huic contra itum ad amnem Erindem: in cujustranfgre(Tu multum certato, pervicit Bardanes, prolpcrifquc proeliis medias nationes fubegit ad flumen Gindcn , quod Dahas Ariof- que diAerminat. Ibi modus rebus fecundis pofitus. nam Parthi quamquam vittores, longinquam militiam afpcrnabantur. Igitur exftruflis mollimentis , quibus opes fuas teftabatur , nec cuiquam ante Arfacidarum tributa illis de gentibus parta, regreditur 5 ingens gloria , atque eo ferocior, $c fubje- itis intolerantior. qui dolo ante compoflto, incautum venationique intentum interfecere, primam intra juventam, fed claritudine paucos inter fenum regum , fi perinde amorem inter populares, quam metum apud hoftes qu-xfiviffet. Nece Bardam* turbat* Parthorum res, inter ambiguos quis in regnum acciperetur : multi ad G0tar7.cn inclinabant; quidam ad Mcherdatcm prolem Phrahatis obfidio nobis datum, dein praevaluit Gotarzes. potitufquc regiam , per f*vitiem ac luxum adegit Parthos mittere ad principem Romanum occukas preces, quis permitti Mcherdatcm patrium ad taliigium orabant. 11. Iifdem confulibus ludi fcccularcs obtingente fimo poft Romam conditam , quarto & fexagefi- mo quam Auguftus ediderat, fpectati funt. Vtriuf- que principis rationes prxtermitto , fatis narratas libris , quibus res imperatoris Domitiani compo- fui. nam is quoque edidit ludos Axculares ; iifquc intentius affui facordotio Qumdecim virali prtedi- tus, ac tum pr*tor. quod non jaftantia refero, fed quia collegio Quindecimvirum antiquitus ca cura, Se magi Aratus potiffimum exfcquebantur officia c*rimoniarum. Sedente Claudio Circcnfibus ludis , cum pueri nobiles equis ludicrum Troi* inirent; iuterque cos Britannicus imperatore genitus, Se L. Domitius adoptione mox in imperium & cognomentum Neronis adllitus, favor plebis acrior M.mt sH t f “ tL B I g.g g.g-g* r£* * ii' h n 1S * •!;£%&Vt*Y A S S A L 1 V M LlB. XI. 199 in Domitium, ioco prttfagii acceptus cft. vulgaba- turquc affuiflc infantia: ejus dracones in modum cuitodum , fabuloia & externis miraculis adfi- milata. nam ipfe haud quaquam fui dctra&or , unam omnino anguem in cubiculo vilam narraro lolitus cit. ia. Verum inclinatio populi fupererat ex memoria Germanici, cujus illa reliqua fuboles virilis: Sc matri Agrippina; miferatio augebatur , ob fxvi- tiam Meflalinx. qute femper infelta > & tunc commotior, qiio minus flruerct crimina 8c accuHitores, novo 8c lurori proximo amore diftinebatur. Nam in C. Silium juventutis Romana; pulcherrimum ita exarferat, ut Itmiam Sylunam nobilem feminam, matrimonio ejus exturbaret, vacuoque adultero potiretur . Neque Silius flagitii aut periculi nc- fcius erat: fed certo li abnueret exitio , Se nonnulla fallendi fpe , fimul magnis praemiis , opperiri futura, Se praelcntibus frui pro folatio habebat, illa non furtim , fed multo comitatu ventitare domum ; egreffibus adhxrefcere ; largiri opesj honores; poftremo velut trauflatujam fortuna, fervi, liberti, paratus principis apud adulterum vi- lebantur. 13. At Claudius matrimonii fui ignarus 8c munia ccnforiaufurpans , theatralem populilafciviani leveris cdi&is increpuit, quod in P. Pomponium confularem (is carmina Icente dabat ) inque feminas inluilres probra jecerat. Et lege lata,itsvitiam creditorum coercuit, ne in mortem parentumpe- cunias filiis familiarum fcenori darent. Fontelque aquarum iiib Imbruinis collibus dedu&os, urbi intulit. Ac novas litterarum formas addidit, vulga- vitque y comperto Grtccam quoque litteraturam non funul coeptam, abfolutamque. 14. Primi per figuras animalium TEgyptii fcu- fus mentis effingebant; Sc antiquiffima mollimenta memoria: humante imprefia laxis cernuntur» 8c litterarum femet inventores perhibent; inde Phoenicus, quia mari prtcpollcbant, intulilTe Grxcix,gloriamque adeptos, tamquam reppererint aux acceperant. Quippe fama clt, Caninum clafie Phoenicum ve&uin, rudibus adhuc Grcecorumpopulis N 4 «tis ico C. Cork. Taciti artis ejus auttorcm fuiflc. Quidam Cecropem Athenienfcm , vel Linum Thebanum, 5c temporibus Trojanis Palamedem Argivum memorant,fex- dccim litterarum formas; mox alios, ac praei- puum Simonidem ceteras repperifle. At in Italia litrufci ab Corinthio Damarato , Aborigines Arcade ab Euandro didicerunt. 8c forma litteris Latinis, qu« veterrimis Grtccorum. Sed nobis quoque paucae primum fuere : deinde additts funt. Quo exemplo Clauditis tres litteras adjecit, qute ufiii, imperitante eo , poft oblitterat», afpiciuntur etiam nunc in «re publicandis plebifcitis per fora ac templa fixo. ij. Rettulit deinde ad {enatum fiiper collegio harufpicum , ue vetuftiffima Itali» dilciplina per dcfidiamcxolefccrct: fiepe adverfis Reip. temporibus accitos , quorum monitu redintegratas c cerimonias , 8c iii pofterum rc&ius habitas, primorel- que Etruria: (ponte aut patrum Romanorum im- pulfu retinuifle fcientiam, $c in familias propagaf 1 fe : quod nunc fegnius fieri, publica circa bonas artes focordia , & quia extern» fnperftitiones vale- Jcant. Sc Ixta quidem in prxfens omnia ; fed benignitate deum gratiam referendam , nc ritus facro- rum inter ambigua culti,per profpera oblitterarentur. Fa£lum ex eo fenatufconfultumj viderent pontifices, qux retinenda firmandaque harufpicum. 16. Eodem anno Cherufcorum gens regem Roma petivit , amiflis per interna bella nobilibus j Sc uno reliquo Itirpis regi» , qui apud urbem habebatur, nomine Jtalus. Paternum huic genus e Flavio fratre Arminii ; mater cx Catumero principe Cattorum erat; ipfe forma decorus , & armis cquifquc in patrium noftrumque morem exercitus. Igitur Cscfar auftum pecunia, additis ftipatoribus, hortatur gentile decus magno animo capeflere. Illum primum Romx ortum , nec obfidem , (ed civem, ire externum ad imperium. Ac primo littus Germanis adventus , atque eo magis , quod nullis «hfeordiis imbutus pari in omnes iiudio ageret ; celebrari , coli, modo comitatem 8c temperantiam nulli invifam. firpius vinolentiam ac libidines grata barbaris ufurpans. Iamque apud proximos, jam jt c»' *** 5*1» ac* srui ;*.S EJffl tf1 ajci «1 tili tor. fcwi hs «sdi® jol® raC * «a «a, N $ .s A N N A 1 / I V M L 1 B. X I. lol longius clarelcere , cum potentiam ejus fufpeftan- tes qui fa&ionlbus floruerant» difccdunt ad conterminos populos , ac teflifleantur , adimi veterem Germanice libertatem , Sc Romanas opes influxere, adeo neminem iifdem in terris ortum,qui principem locum impicat; nifi exploratoris Flavii progenies fupra cuneos attollatm ? FriUtra Arminium prtclcribi: cuius fi filius hoflili in folo adultus , in regnum veni liet, pofle extimefei, infeftum alimonio , fervitio, cultu, omnibus externis, at fi paterna Italo mens e flet, non alium infenfltts arma contra patriam ac deos penates,quam parentes ejus exereuifle. 17. His atque talibus magnas copias coegere. Nec pauciores Italum fcquebantur. non enim in rupi fle ad invitos , fed accitum memorabunt, quando nobilitate ceteros anteiret, virtutem experirentur, an dignum fle patruo Arminio, avo Catumero prx- bcret. nec patrem illi rubori e fle , quod fidem ad- verfus Romanos volentibus Germanis fumptam, numquam omififlet fallo libertatis vocabulum obtendi ab iis , qui privacim degeneres , in publicum exitiofi, nihil ipei, nifi per dilcordias habeant. Ad- ftrepebat huic alacre vulgus ; & magno inter Barbaros proelio viftor rex j dehinc fecunda fortuna ad fuperbiam prolapfus , nuHufque, ac rurfus Langobardorum opibus refeftus, per Iceta, per advcrla res Chcrufcas adfiittabat. 18. Per idem tempus Chauci nulla diflenfione domi, Sc morte Sanquinii alacres,dum Corbulo adventat , inferiorem Germaniam incurfavere , duce Gannalco. qui natione Canincfas , auxiliari* 8c diu meritus , poft transfuga , levibus navigiis pnrda- bundus, Gallorum maxime oram vallabat, non ignarus dites 8c imbelles efle. At Corbulo provinciam ingreflus, magna cum cura 8c mox gloria, cui principium illa militia fuit, triremes alveo Rheni, ceteras navium , ut qoteque habiles , per ttltuaria 8c foflas’adegit: limribufque hoflium de- preflis , Sc exturlAto Gannalco ; ubiprirfentia fatis compofita funt, legiones operum Sc laboris ignaras , populationibus lartantcs , veterem ad mo- ran reduxit; ne quis agmine decede.et, necpu- toi C. Corn. Taciti gnam nifi jufiTus iniret.dationes» vigilhe»dmrna no- clurnaquc munia,in-armis agitabantur. Feruntque militem , quia vallum non accinctus ; atque alium quia pugione tantum accinctus foderet, morte punitos.qua: nimia, Sc incertum an falfo jafta vel au- &a, originem, tamen e feveritate ducis traxere.in- tentumq; 8c magnis deli&is inexorabilem fcias,cui tantum afperitatis etiam adverfus levia credebatur. 19. Ceterum is terror milites hoftefque in di- verium affecit, nos virtutem auximus. Barbari ferociam infregere. Et natio Frifiorum pofl rebellionem clade L. Apronii cceptam infenfo, aut male fida , datis obfidibus confedit apud agros a Corbulone deferiptos. Idem fenatum, magiftratus, leges impofuit. ac ne jufla exuerent, prxfidium immunivit j miflls qui majores Chaucos ad deditionem pellicerent, fimul Gannafeum dolo aggrederentur, nec irritx aut degeneres infidke fuci'4 adverfus transfugam Sc violatorem fidei. Sed caede ejus mo- tx Chaucorum mentes , Sc Corbulo femina rebellionis praebebat j ut lxta apud plcrofquc j ita apud quofdam finiflra fama, cur hoftem conciret ? ad- verfa in Rempublicam cafura: fin prolpere egiffet, formidolofum paci virum infigncm,S: ignavo principi praigravem. Ideo Claudius adeo novam in Germania.-; vim prohibuit, ut referri prailidia cis Rhenum juberet. io. lam caftra in hoftili folo molienti Corbuloni, hx littera: redduntur. Ille re fubita, quamquam multa fimul offunderentur , metus cx imperatore , contemptio ex barbaris , ludibrium apud focios: nihil aliud prolocutus , quam beatos quondam duces Romanos ! lignum receptui dedit. Vt tamen miles otium exueret,inter Molam Rhcnum- que trium Sc viginti millium lpatio foflam produxit , qua incerta Oceani vetarentur, infignia tamen triumphi indullit C-.vfar , quamvis bellum negavif- fet. Nec multo poft Curtius Rufus eundem honorem adipifeitur, qui in agro Mattiaco rcclulerat fpecus quxrcndis venis argenti, unde tenuis fru- 6tus, nec in longum fuit: at legionibus cum damno labor, edodere rivos, quxque in aperto gravia, humum infra moliri, quis fubadus nules, Sc quia plurcs A n n a i i v ji Lm. XI. ic.5 plures per provincias fimilia tolerabantur, componit occultas litteras nomine exercituum precan- titun imperatorem , ut quibus permiflurus cflet exercitus, triumphalia ante tribueret. 11 . De origine Curtii Rufi , quem gladiatore genitum quidam prodidere , neque fallapromple- rim; Sc vera cxlequi pudet. Poftquam adolevit,fellator quoe (loris cui Africa obtigerat, dum in opi- do Adrumeto v acuis per medium dici porticibus fecretus agitat, oblata ei (pecies muliebris ultra modum humanum , $c audita cll voxj Tu es Rufe, qui in hanc provinciam pro confule venies. Tali omine in fipem fublatus, digrcfTuique in urbem, 8c largitione amicorum , fi,nui acri ingenio , qure(luram i Sc mox nobiles inter candidatos prxtifram principis fuftragio aflequitur : cum hifcc verbis Ti- ocrius dedecus natalium ejus velaviiTet, Curtius Rufus videtur mihi cx fe natus. Longa poft ha:c feneSla, & adverlus fuperiores trifti adulatione, arrogans minoribus , inter pares difficilis, confiula- re imperium, triumphi infignia, ac poftrcmo Africam obtinuit: atque ibi defunftu3 , fatale prsefii- gium implevit. xi. Interca Rom«, nullis palam neque cognitis mox cauflis , C 11 . Novius eques Romanus, ferro accinctus repperitur in coetu falutantimn principem. nam poilquam tormentis dilaniabatur , de fie Novius.conlcios non edidit, incertum an occultans. Iililcm confulibus 1*. Dolabella cenluit fpeiftaculum gladiatorum per omnes annos celebrandum ; pecuma eorum qui qurcituram adipilcc- rentur. Apud majores virtutis id prmmium fuerat, Cun£tilque civium , fi bonis artibus fiderent, licitam petere magiflratus : ac nc stas quide /11 diitin- guebatur, quin prima juventa conlulatum ac di- ttaturas inirent. Sed quie flores,regibus etiam tum imperantibus , inilituti funt : quod lex curiata oilendit, ab L. Bruto repetita. Manfitque confu- 1'bus potellas deligendi, donec euin quoque honorem populus mandaret, crcatique primum Valerius Potitus , Sc iEmilius Mamercus, L X 111 anno poli Tarquinios exa<5tos , ut rem milita- ic-m comitarentur. Dcin glif;ea;ibus negotiis, l©4 C. Cork. Taciti duo additi qui Roma: curarent. Mox duplicatus numerus, ftipendiaria jam Italia, Se accedentibus provinciarum vectigalibus. Poft lege Syllos viginti creati fupplcndo ienatui, cui judicia tradiderat. Se quamquam equites judicia rccupcravif- ient ; quxllura tamen ex dignitate candidatorum , aut facilitate tribuentium gratuito concedebatur > donec fententia Dolabellx velut venundaretur. 13. A. Vitellio, L. Vipfanio confulibtis , cmn de ltipplendo lenatu agitaretur, primorcfque Gallia: qux Comata appellatur, foedera 8c civitatem Romanam pridem aHccuti, jus adipifeendorum in urbe honorum expeterent; multus ea fuper re va- riufque rumor , 8c ftudiis divcrfjs apud principem certabatur, affeverantium ; non adeo xgram Italiam , ut fenatum fuppeditare urbi fu a? nequiret. firffccifTe olim indigenas confanguineis populis,nec pcenitere veteris Reip. Quin adhuc memorari exempla, quw prifeis moribus ad virtutem 8t gloriam Romana indoles prodiderit. An parum quod Veneti Sc Infubres curiam inruperint, niti coetus alienigenarum velut captivitas inferatur ? quem ultra honorem refiduis nobilium ? aut fi quis pauper c Latio fenator foret? opplcturos omnia divites illos, quorum avi proavique hottilium nationum duces exercitus noftros ferro vique ceciderint; divum Iulium apud Alctiam oblederint. Recentia hxc. quid fi memoria eorum inorirctur , qui Capitolio Se ara Romana manibus eorundem * proftra- tis. frucrcntur fane vocabulo civitatis : infignia patrum, decora magifiratuum, ne vulgarent. 1.4. His atque talibus haud permotus princfcps, Sc ftatim contra difleruit, Sc vocato lenatu ita ex- orfus elt: Majores mei (quorum autiquitiimus Claufiis origirc Sabina , timui in civitatem Romanam Se in familias patriciorum adfeitus eft) hortantur , uti paribus contiliis Rcmp.capcfiam, transferendo huc quod ulquam egregium fuerit. Neque enim ignoro Tulios Alba, Coruucanios Camerio, Porcios Tuiculo : & ne vetera fenitemur , EtrurU Lucamaquc , Sc emui Italia , in fenatum accitos. Poilrcmo ipfam ad Alpes promotam, ut non mo- f I %\ ii. C9> K>\ tt* : *| «s t Bt ii ( * ; ra Ifr •c •a V ni ea b£ i *x ' 0t . V , !«■ a 0 i* R • « 1h e» 3» Ankalivm Lin. XI. ioy do finguli viritim , fcd terrx gcntclquc in nonicn noftrum coalefcerent. Tunc folida domi quies , 8c adverfus externa floruimus > cum Tranfpadani in civitatem recepti, cum fpecic deductarum per orbem terree legionum , additis provincialium vali- diflimis> feflo imperio fubventum eft. num pccni- tet Balbos ex Hilpania, nec minus in (ignes viros 6 Gallia Narbonenli tranfivifle ? Manent pofteri eorum , ncc amore in hanc patriam nobis concedunt. Quid aliud exitio Lacedaemoniis 8c Athenienfibus fuit , quamquam armis pollerent, nifi quod vidlos pro alienigenis arcebant? At conditor noiter Romulus tantum lapientia valuit: ut plerofquc populos eodem die hoftes, dein cives habuerit. AQvenrc in nos regnaverunt. Libertinorum filiis magiftra- tus mandari, non ut plcrique falluntur repens , fcd priori populo faflitatum eft. At cum Senonibus pugnavimus, fcilicet Volfci Se ./Equhnumquam ad- veriam nobis aciem ftruxere! Capti a Gallis (imius. fedSc-Tufcis oblides dedimus, & Samnitium jugum fubivimus. Attamen fi cunCla bella rccenfeas» nullum breviore fpatio quam adverfus Gallos confectum. continua inde ac fi da pax . Iam moribus, artibus , affinitatibus noftris mixti , aurum 8c opes fuas inferant potius , quam leparati habeant. O- mniaP. C. que nunc vctulliflima creduntur , nova fuere.plebei magiftratus poft patricios; Latini polb plebejos ; ceterarum ltalix gentium poli Latinos. Inveterafcet hoc quoque : 8c quod hodie exemplis tuemur, inter exempla erit. zj. Orationem principis fecuto patrum couful- to, primi iEdui fenatorum in urbe jus adepti fiunt, datum id foederi antiquo,8c quia foli Gallorum fraternitatis nomen cum populo Romano ufurpant. Iifdcm diebus in numerum patriciorum afeivit C-.e- far vetuftiffimu n quemque e (enatu, aut quibus clari parentes fuerant: paucis iam reliquis familiarum, quas Romulus majorum, 8c L. Brutus minorum gentium appellaverant, exhauftis etiam quas difclator Cxfar lege Caffia , princeps Augullus lege Senia fublcgerc. Lxtaque hxc in R- P- mu* uia, multo gainlio Cenforis inibantur. Famofos probris quo iu:n modo (enatu depelleret anxius, laitvi* loS C. Cor. w. Taciti mitem 8c recens repertam, quam cx foveritate pr> fca rationem adhibuit ; monendo , fecum quiitjuo de fe confultaret, pcterctque jus exeundi ordini?, facilem ejus rei veniam. 8c motos fenatu, 8c excu* fatos fimul propofiturum : ut judicium cenforuni ac pudor (ponte cedentium permixti, ignominiam mollirent. Ob ea Vipfanius conful rettulit, patrem (enatus appellandum e (Te Claudium.quippe Promi- fcuum Patris Patrite cognomentum: nova in Rcm- pub. merita, non ufitatis vocabulis honoranda. Sed ipfe cohibuit confulem utuimium afTentuntem.con- ctiditque luftrum , quo ccnfa funt civium i.xvxnr centena, & xliiii millia. Ifque illi finisinfernae erga domum fitam fuit, haud multo polt, flagitia uxoris nofcere ac punire adaftus > ut deinde arde- lceret in nuptias inccftas. • l 6 . Iain MelTalina facilitate adulterorum in fa- (lidium verfa, ad incognitas libidines profluebat; cum abrumpi diflimulationem etiam Silius, five fatali vecordia, an imminentium periculorum remedium ipfa pericula ratus, urgebat. Quippe non eo ventum, ut fenettam principis opperirentur.infon- tibus innoxia confilia ; flagitiis manifoliis , (tibfi- dium ab audacia petendum : adeffe conlcios paria metuentes. Se cxlibem , orbum , nuptiis, £c ado- ptando Britannico paratum.manluram eadem Mef- falinx potentiam , addita fecuritate, fi prxvenircni Claudium, ut infidiis incautum , ita irx properum. Segniter hce voces acccptx , non amore in maritum; fed ne Silius 'umma adeptus,(perneret adulteram, fcciufque inter ancipitia probatum; veris mox pfetiis xftimaret. nomen tamen matrimonii concupivit, ob magnitudinem infamix , cujus apud prodigos novifiima voluptas cft . Nec ultra ex- ipcftato, quam dum facrificii gratia Claudius Ho- uiam prolicifccrctur , cunfla nuptiarum folennia celebrat. ar. Haud fum ignarus, fabulofiim vifurn iri, tantum ullis mortalium fecuritatis fui (Te, in civitate omnium gnara 8c nihil reticente ; nedum confulem defignatinn , cum uxore principis , prxdifta die , adhibitis qui obfignarent, velut lufcipiendo- rum liberorum c.aufla, convcr.itfe ; atque illam audite A N N A L I V M Lm, XI. 107 difle auipicum verba , labi lio , facrihcafle apud deos > difeubitum inter convivas, ofcula, complexus, no5tem denique aftam licentia conjugali. Sed' nihil compofitum miraculi caufla, verum audita feriptaque lenioribus tradam. •8. Igitur domus principis inhorruerat; maxi- mcque quos penes potentia, 8c fi res verterent, formido, non jam fecrctis colloquiis , fed aperte fremere ; Dum hiftrio cubiculum principis perlui- taverit» dedecus quidem illatum; fed excidium procul abfuifle : nunc juvenem nobilem , dignitate formx , vi mentis , ac propinquo conlitlatu, majorem ad fpem accingi, nec enim occultum , quid poft tale matrimonium fupercftct. Subibat fine dubio metus reputantes, hebetem Claudium Sc uxori devinctum , multafque mortes julfu Meflalinx patratas. Rurfiis ipla facilitas imperatoris fiduciam dabat, fi atrocitate criminis prxvaluiflent, pofie opprimi damnatam antequam ream. Sed in co di- fcnmen verti, fi defenfio audiretur , utque claufx aures etiam confitenti forent. 19. Ac primo Calliftus jam mihi circa necem Cidaris narratus , 8c Appiana: caedis molitor N arci Ilus , flagrantiilimaque eo in tempore gratia Pallas agitavere ; num Mcflallinam fecrctis minus depellerent amore Silii, c.uufta alia difhmulantcs. deinde metu , ne ad perniciem ultro traherentur, defiltunt, Pallas per ignaviam : Calliftus prioris quoque regix peritus , Sc potentiam cautis quam acrioribus confiliis tutius haberi. Perftitit Narcif- fus, 8c folum id immutans , ne quo fermone pvx- iciam criminis 8c accufatoris faceret; iple ad occa- fionesinteutus,longa apud Hoftiam Cxfaris mora, duas pellices , quarum is corpori maxime infueve- rat, largitione, ac promiflis, uxore deje&a plus potentix oftentando, perpulit delationem fubire. 30. Exin Calpurnia ( id pellici nomen ) ubi datum fecretum , Cxfaris genibus provoluta, nupfifle Mcflallinam Silio exclamat, liinul Cleopatram,quas idem opperiens aditabat, an compendet? interrogas: atque illa annuente, cieri Narciflum, poftulat. Inveniam in prxtcritum petens , quod cicisVe- itium, cis Plautium diffimulaviflet,nec nunc adulteria 10S C. Corm. Taciti teria objc&urum ait, nc domum , fervitia, Sc ceteros fortuna: paratus repofeeret; frucretur imo iis» & redderet uxorem > rumperetque tabulas nuptiales. an dididium > inquit, tuum nofti ? nam matrimonium Silii vidit populus > & fenatus & miles: ac ni propere agis, tenet urbem maritus. 31. Tum potiffimum amicorum vocat, primumque rei frumcntari-re prxfc&um Turranium , poit Ludum Getam prxtorianis impofitum, pcrcunffa- tur. Quibus fatentibus, tum certatim ceteri cir- cunutrepunt, iret in caftra, firmaret praetorias cohortes , fecurituti antequam vindiffx confuleret. Satis conflat eo pavore offulum Claudium, ut identidem interrogaret, an iplb imperii potens’ an Silius privatus effiet ? At Meflallina non alias folutior luxu , adulto autumno ,‘fimulacrum vindemix per domum celebrat; urgeri prxla, fluere lacus, 8c fe- minx pellibus aecinitx a fluitabant, ut lacrifi cantes vel infindentes Bacchx. ipfa crine fluxo , thyr- fum quatiens , juxtaque Silius hedera vinrtus , gerere cothurnos, jacere caput,rtrepente circum pro- ' caci choro. Ferunt Veitium Valentem laficivia in prxaltam arborem connifum; interrogantibus quid adfpicerct ? rcfpondiflc, tempeflatem ab Hoflia atrocem ; five ceperat ea Ipccics j (eu forte lapfa vox in prxfiigium /ertit. 31. Non rumor interea, fed undique nuntii incedunt, qui gnara Claudio cun.fta, Sc venire promptum ultioni afferrent. Igitur Meflallina I.ucillia- nos in hortos , Silius diflimulando metu , ad munia fori digrediuntur. Ceteris paflim dilabcntibus, affuere centuriones , inditaque fiunt vincula, ut quis reperiebatur in publico aut per latebras. Meflalli- ra tamen quamquam res adverfx condlium adimerent, ire obviam, 8c afpici a marito,quod fixpe fiub- fidium habuerat, haua fegniter intendit: juflitque ut Britannicus 8c Octavia in complexum patris pergerent. F.t Vibidiam virginum Vdialium vetu- mflimani oravit,Pontificis maximi aures adire,clementiam expetere. Atque interim tribus omnino comitantibus ( id repente fiolitudinis erat ) fipatium urbis pedibus cmcnfa , vehiculo quo purgamenta hortorum eripiuntur >Hoftienleni viam intrat: nulla A s H i v m Lt b. IV. 1^9 tujufquam mifiericordia, quia fiagitionim deformitas prxvalebat. 33. Trepidabatur niholotninus a Cxfarc. qulp- ! pe Getx prxtorii prxfecto haud fiatis fidebat,ad i nonefta feu prava juxta levi.Ergo Narcifius afiuin- ■ ptis quibus idem metus, nonalium Ipcm incolumi- 1 tatis Cxfaris affirmat, quam fi jus militum uno illo j oie in aliquem libertorum transfe-ret; (eque offert j iiiidepturum. Ac ne, dum in urbem vehitur, ad pie- 1 nitentiam a L. Vitellio, P. Largo Caecina mutaretur, in eodem geflamincfiedem pofcit, fumitque. 34. Crebra poft hxc fama init, inter diverfas principis voces, cum modo incufarct flogitia uxoris, aliquando au memoriam conjugii, Sc infantiam liberorum revolveretur, non aliud prolocutum Vitelliam , quam 6 facinus! 6 fcelus ! inflabat quidem Marcidus aocrire ambages, 8c veri copiam facere : fed non ideo pervicit, quin fufpenfa Sequo ducerentur inclinatura veiponderet i exemploque cius Largus Ccecina uteretur. Et jam erat in afpeibu Meuallina, chmitabatque audiret O&avix 8c Britannici matrem, cum obflrcperct accufator,Silium Bc nuptias referens; limul codicillos libidinum indices tradidit, quibus vififs Caelaris averteret. Nec multo poli urbem ingredienti offerebantur com- j munes liberi; nifi NarcifTusamoveri eos juffifiet: j Vibidiam depellere nequivit, quin multa cum invi- 1 dia flagiraret, ne indcfenfa conjunx exitio daretur. Ergo auditurum principem,8t fore diluendi crimi- 1 ms facultatem rcfpondit; Iret interim virgo, 8c fa- cra capefleret. 3f. Mirum inter hxc filcntium Claudii : Vitellius ignaro propior : omnia liberto obediebant. patefieri domum adulteri, atque illuc deduci imperatorem jubet. Ac primum in veftibnlo effigiem patris Silii confulto fenatus abolitam, dcmonftrat: tum quidquid habitum Neronibus Sc Drufis, in pretium probri ccffifle. incenfhmque & ad minas prorumpentem, callris infert, parata concione militum ; apud quos, prxmonenteNarcifio , pauca verba fectt: nam & fi juftum dolorem,pudor impediebat^ Cohortium clamor dehinc continuus , nomina reorum Sc poenas flagitantium': admotulque O Silius / Ilo C. C O R N. T A C I T t Silius tribunali, non defcnfioncm, non moras ten- tavit, precatus ut mors accleraretur. eadem conflantia Sc inluftrcs equites Romanos cuoidos matura; necis fecit. Titium Proculum cuftodcm a Si- , lio Meflallinx datum , Sc indicium offerentem Vectium Valentem, 8c confeflum, Sc Pompejum Vr- bicum , ac Saufellum Trogum ex confciis trabi ad flipplicium jubet. Decius quoque Calpurnianus vigilum prsvfc£tus , Sulpicius Rufus lucti procurator, luncus Virgilianusfenator, eadem poena affeSti. 36. Solus Mncfter cunctationem attulit,dilaniata veftc clamitans > alpiccretverberum notas, rc- minifecretur vocis, qua fe obnoxium juflis Meflal- linae dediflet. Aliis largitione aut fpei magnitudine,(ibi cx neceflltatc culpam:nec cuiquam ante pereundum fuiffe , fi Silius rerum potiretur. Commotum his Sc pronum ad mifcricordiam Caelarem perpulere Uberti, ne tot illuflribus viris interfectis, hiftrioniconfulcrctur : Iponte an coa£tus tam magna pcccaviffet, nihil referre. Ne Trauli quidem Montani equitis Romani defenflo recepta eft. is modcfta juventa, fed corpore infigni, accitus ultro, no£temque intra unam a Meflallina proturbatus erat, paribus lalciviis ad cupidinem Sc fallidia. Suilio Cefonino , Sc Plautio Laterano mors remittitur : huic ob patrui egregium meritum ; Ccfoni- nus vitiis protectus eft , tamquam in illo fcediflimo coetu paflus muliebria. 37. Interim Meflallina Lucullianis in hortis prolatare vitam, componere preces , nonnulla fpc» Sc aliquando ira : tanta inter extremafiipcrbia agebat. Ac ni caedem ejus Narciflus properaviffet,verterat pernic es in accuiatorcm. Nam Claudiusdo- mtmi vegreffus, Sc tempeftivis epulis dclinitus , ubi vino incaluit, iri jubet, nuntiarique miferte (hoc c- liim verbo ufum ferunt ) dicendam ad cauflam po- ftcra dic adeffet. Quod ubi auditum,8c languelcc- rc ira, redire amor , ac fi cun£tarentur , propinqua nox, Sc uxorii cubiculi memoria timebantur ; prorumpit Narciflus, denuntiatque centurionibus Sc tribuno qui aderant, exfequi caedem : ita imperatorem jubere, cuftos 8c exa£tor c libertis , Evodus datus. Ifque raptim in hortos prsegreflus, repent fulam A n n a i. i v m L i b. XI T. &rr filiam humi, allidente matre Lepida: qure florenti lilire haud concors , fupremis cju« ncceffitatibus ad railerationem evicta erat; fiiadebatque ne percui- lorem opperiretur, tranfifle vitam, neque aliud quam morti decus qurerendum. Sed animo per libidines corrupto nihil honeihsm inerat, laciymic- qu<& queitus irriti ducebantur j cum impetu venientium pulfe fores , aflititque tribunus per filen- tiimi, at libertus increpans multis ac lcrvilibus probris. 38. Tunc primum fortunam fuam introfpcxit, ferrumque accepit, quod fruftra jugulo ac pectori per trepidationem admovens i£tu tribuni transfigitur : corpus matri concefTum. Nuntiatumque Claudio epulanti perifTc Meflallinam , non diftiofto fua an aliena manu: nec ille qucefivit} popofeitque poculum , 8c 1'olita convivio celebravit. Ne lecutis quidem diebus,odii, gaudii, irse, triftithe,ullius denique humani affetftus ligna dedit, non cum 1 retantes accufatores afpiceret,non cum filios merentes. Iuvitque oblivionem ejus {'enatus,cenfcndo nomen 6c effigies privatis ac publicis locis demovendas, decreta Narciffo quceltoria infignia, leviffimum fa- itigii ejus, cum fecundum Pallantem 8e Calliftum Ageret, honefta quidem , fed ex quibus deterrima orirentur, flagitiis inultis. BREV 1 ARIVM LIBRI XII. C Laudins de matrimonio deliberat : & Agrippina. aliis prafertnr , Germanici fratris ejus filia, Em nuptix de freto Sinatets firmata cj* legitima habita. L, Silanus mortem fibi confcifcit , Claudii gener. An- natis Seneca ab exfilio redit. Oftavix Claudii filia Neroni defponfa. ‘Parthi regem Roma petunt Meher- dati m: qui proelio congrejfus d Gotar^e 'vincitur . Mithridates ‘Ponti regnum recipcrare tendit irrito conatu. villus Romam tandem perducitur. Lollia irtlu- firit femina Agrippina artibus damnata. Claudi tue fomeritm urbis profert: & ‘jni ttnte cum protulerint , Nero Domitius d Claudio adoptatur. Colonia in Vhios dedttfla. Catti.latrocinia agitantes "vincuntur. Vannius Saevorum rex , •pellitur regno. P. Ojlorit inJiri- tannia rcs>& de Carattaco rege yifloriatBrirannicus O a Agrip- tli C. CoRM. Taciti Agrippina fraudibus Neroni pojlhabetnr, & fidclijjinti comitum paitllatim ab eo remonentur. ‘Prodicia aliquot , c>' Roma annona caritas. Bellum inter Armenios & Hiberos: cui 'Parthi (y Romani qu?qtee tnifcentur. Furius Scriboniamts relegatus. S.C.Claudianum de feminis qua ferno fuccumbtrent. Motus aliquis in ludita inter incolas & Romanos milites. Claudius lacum Fucinum emifit » er nanalejpeflactt- lum prabuit. ‘Procuratorum in fromneiis au&oritas ab eodem ftabilita. Ceis immunitas concejfa. Bjz.ar,- uis tributum ai tempus remijjum. Lepida ad mortem agitur. Claudius denique yenenonon obfcttrt ab w- ere tollitur. Nero primordia imperii capit . Gejla hac ati:ih vi. r C. Pompejo > Q__. Verranio. C- Antiltio, M. Suilio Rufo. ,, , J Ti. Claudio, V. Ser.CornelioOrfito. OiS.i^ p Cornelio Sulla, L. SalvioOthone. L P. Tunio Silano, Q^Huterio. M. Afinio Marcello, M. Acilio Aviola. LIBER XII. ALde MefTallinx convulfa principis domus, orto apud libertos certamine , quis J deligeret uxorem Claudio cselibi vitx intonanti , & conjugum imperiis obnoxio. Nec minore ambitu feminx exarferant, fuam qurc- «juc nobilitatem, formam , opes contendere, ac digna tanto matrimonio oilcntarc. Sed maxime ambigebatur inter Lolliam Paullinam, M. Lollii confutaris filiam , & Iuliam Agrippinam Germanico genitam : huic Pallas , illi Calliitus , fautores aderant. at /Elia Petina i familia Tubcronum , Nar- ciflo fovebatur. Ipfe modo huc, modo illuc , ut ouemque fuadcntimn audierat promptus , difeor- dantes* in concilium vocat, ac promere lententium, 8c adjicere rationes jubet. i. Narciflus vetus matrimonium,familiam communem ( nam Antonia ex Petina erat ) nihil in penatibus ejus novum differebat, fi fueta conjunx rediret, haiidquaquam novercalibus odiis ufura in Britannicum & .Octaviam, proxima fuis pignora. Culillus improbatam longo diiluUo, ac li rurlus ai- fumt- Annam v m L i b. XII. itj {umeretur, eo ipfo fuperbam : longeque rettiit* Lolliam induci, quando nullos liberos genuiflet, vacuam amulatione, Sc privignis parentis loco futuram. At Pallas id maxime in Agrippina laudare, quod Germanici nepotem fecum traheret, dignum prorfus imperatoria fortuna, ftirpem nobilem 8c familia? Claudia, qua pofteros conjungeret; ne femina experta fecunditatis, integra juventa , claritudinem C«larum aliam in domum feri et. 3. Prarvaluerehaec adjuta Agrippina illecebris, qna ad eum per fpeciem neccflitudinis crebro ventitando pellicit patruum,ut pralata ceteris, £c nondum uxor , potentia uxoria jam uteretur. Nam u- bi Ilii matrimonii certa fuit, ftruerc majora , nu- ptialque Domitii, quem ex Cn. Aenobarbo genuerat, Sc Oftavia Calaris filia moliri: quod fine Icc- lere perpetrari non poterat, quiaL. Silano delpon- derat Ottaviam Cafar. juvenemque 8c alia clarum, inligni triumphalium, 8c gladiatorii muneris magnificentia, protulerat ad ftudia vulgi. Sed nihil arduum videbatur in animo principis , cui non judicium, non odium erat: nili indita Scjufla. 4. Igitur Vitellius nomine Cenforis, lervile* fallacias obtegens, ingruentiumque dominationum f rovifor , quo gratiam Agrippina pararet, confi- iis ejus implicari, lererc crimina in Silanum , cui fane decora Se procax foror Iunia Calvina haud multum ante Vitellii nurus fuerat, hinc initium ac- culationis,fratrumque non inceftum,fcd in cuftodi- tum amorem ad infamiam traxit. Sc prabebat C«- lar aures, accipiendis adverfum generum fulpicioni- bus caritate filia promptior. At Silanus infidia- rum nefeius, ac forte eo anno prator, repente per edi&urn Vitellii ordine fenatorio movetur , quamquam lc&o pridem {enatu >luftroquc condito. fi- mul affinitatem Claudius diremit; ada-Sfcufque Silanus ejurare magiftratum, Sc reliquus pratura dies iiiEprium Marcellum collatus cft. f. C.Pompejo,Vcrannio Coss.pa&um inter Claudium Sc Agrippinam matrimonium,jam fama, jam amore illicito firmabatur, nec du celebrare fo- lennia nuptiaru audebant,nullo exemplo dedu&e int domum patrui fratris filia. Quin Sc inceftum, ac fi O $ fperae- ai4 C. C o r n. Taciti fperiierctur,ne in malum publicum erumperet,metuebatur. Nec ante omifla cunctatio,quam Vitellius fuis artibus id perpetrandum fumpfit. Vercuncta- tuique Ctefarem , an juffis populi, an au>5loritati fenatus cederet ? ubi ille unum fe civium , con- lenlui imparem rclpondit, opperiri intra palatiup jubet, iple curiam ingreditur, fummamque Reip. agi obteftans , veniam dicendi ante alios expofeit, orditurque; Graviflimos principis labore?, quis orbem terrre capeilat, egere adminiculis, ut domclti- ca cura vacuus, in commune confulat. quod porro honeftius ccnforhe mentis levamen , quamaffume- re conjugem profperis dubiifquc fociam ? cui cogitationes intimas , cui parvos liberos tradat, non luxui aut voluptatibus aflue faiftits, fed qui prima ab juventa legibus obtemperaviilet. <$. Poliquain luec Adorabili oratione pro:niifit, nuiltaq; patrum aflentatiofequcbatuv; capto rurfus initio , Quando maritandum principem cunfti fua- derent, deligi oportere feminam nobilitate , puerperiis , lanftimonia inflgnem. Nec diu anquirendum , quin Agrippina claritudine generis anteiret: datum ab ca Fecunditatis experimentum : Sc congruere artes honeftas. .Id vero egregium , quod provifu deum vidua jungeretur principi, fiuata::- tum matrimonia experto, audiville a parentibus, viviifle ipfos , arripi coniuges ad libita Codarum : procul id a pritfenti modeitia, ftatuoretur imo documentum , quo uxorem imperator .... acciperet. Ac enim no\ a nobis in fratrum filias conjimia. icd aliis gentibus folennia , nec lege ulla prohibita. & fobrinarum diu ignorata , tempore addito per- •rebuifle. morem accommodari prout conducat, Sc fbce hoc quoque in his qurc mox ufiirpentur. 7. Haud deluere qui certatim , fi cunftaretur Cadar, vi a&urostcilificantes, erumperent curia. Conglobatur promifeua multitudo , populumque Komanum cadi, m rogare clamitat. Nec Claudius ultra exlpeftalo, obviam apud forum pra'bet le grataimbus ; lenatumque ingrefTus decretum poli idat,quo jjift® inter patruos fratrumque filias uu- ptix etiam in pofterum ftacncrcntur. Neque tamen repertus eft, mli unus talis matrimonii lupitor,Tai- AnnAlivm Lift. XII. np lenius Severus eques Romanus, quem plcriqne A- grippimc ttratia impulfum ferebant. Ver (a ex eo civitas, 6 c cuncta femina obedicbant, non pcrlafici- viam, ut MefTaUina, rebus Romanis illudenti, ad- duftum, Sc quali virile fervitium : palam fe\ critas, ac fiepius liiperhia: nihil domi impudicum, mfi dominationi expediret, cupido auri immenlli obtentum habebat, quafi liibfidmm regno pararetur. 8. Dic nuptia.um Silanus fibi mortem confcivit: five co ufque lbem vite: produxerat; feu delecto die, augendam ad iuvidiam. Calvina foror ejusl- talia pulfa elh Addidit Claudius , lacra cx legibus Tulli regis,piactilaque apud lucum Dianie per pontifices danda:' inridentibus eundis, quod poen® procurationclque incefti id temporis exquirerentur. At Agrippina ne malis tantum facinoribus no- tefceret, veniam exfilii pro Annaeo Seneca , fimul praeturam impetrat, lcetum in publicum rata , ob claritudinem ttudiorum ejus, utque Domitii pueritia tali magiftro adolcfccret, Sc confiliis ejufilem ad fpern dominationis uterentur, quia Seneca fidu^ in Agrippinam memoria beneficii , 8c infenfus Claudio dolore mj urice credebatur. 9. Placitum dehinc non ultra cundari, fcd de- fignatum confulem Memmium Pollionem ingentibus promiflis inducunt, fententiam expromere,qua oraretur Claudius, ddponderc Octaviam Domitio, quod a’tati utriulqne non ablurdnm , 8c majora pa- tcfadurum erat. Pollio haud difparibus verbis , ac nuper Vitellius, cenfct; ddpoudeturqueOdavia. ac Piper priorem ncccflitudincm, Ijionfusjam Sc gener Domitius aequari Britannico , Ihidiis matris, arte eorum quis ob accufutam Medullinam ultio cx filio timebatur. 10. Per idem tempus legati Fa’ thorum ad expetendum, ut rettuli, Meherdatem mifli, fenatam ingrediuntur, mandataque in hunc modum incipiunt: Non fc foederis ignaros, nec ddedione a familia Arfiicidarum venire ; feu filium VononK nepotem Phrahatis,accerlere adverfus dominationem Gotar- xis, nobilitati plebique juxta intoleraudam. Iam fratres, jam propinquos, Jam longius fitos , caedibus exh^ultos; adjici conjuges gravidas, liberos O 4 parvos C. Cork. T a c r t t parvos, dum focors domi, bellis infattftus,ignaviam fievit: trgat. Veterem libi ac publice captam no- biicum amicitiam; & fubveniendum (ociis virium «cmulis > ccdentibuliuic per reverentiam. Ideo regum oblides liberos dari,ut fi domcllici imperii ta> deat, fit regrefiusad principem putreique, quorum moribus allucfdCtus rex melior adiciiccrctur. ii. Vbihiec atque talia diflertavere, incipit o- rationem Cacfarde failigio Romano, Parthorum- que obfequiis ; (eque divo Augufto adxqunbat, petitum abeo regem referens; omifla Tiberii memoria ; quamquam is quoque milerat. Addiditque praecepta ( etenim aderat Mehcrdatcs ) ut non dominationem Sc fervos, fed rcCtorcm bc cives cogitaret; elementiamque acjuftitiam , quanto ignara barbaris , tanto toleratiora capederet. Hinc verfus ad legatos, extollit laudibus alumnum urbis,fpeCta- t® ad id modefti®; ac tamen ferenda regum ingenia, neque uiiii crebras mutationes, rem Romanam huc fatictate glori® provectam,ut externis quoque gentibus quietem velit. Datum poft hscc C. Cailio qui Syri® pr®crut, deducere juvenem ripam ad Euphratis. n. Eatempcftatc Cadius ceteros pr®minebat peritia legum, nam militares artes per otium ignota’, iuduitrioiquc ac ignavos pax in ®quo tenet. Attamen quantum fine bello dabatur , revocare pri- fcutn morem,exercitare legiones,cura,provifu perinde agere ; ac fi hoftis ingrueret. ita dignum majoribus fuis, £c familia (Jaflia ratus,per illas quoque gentes celebrata. Igitur exercitus quorum de feu- tentia petitus rex, pofitifquc caftris apud Zeugma, unde maxime pervius amnis, poftquam iiluftres Parthi, rexque Arabum Abbarusadveneiat, monet Meherdatem,barbarorum impetus acres cunctatione languelcerc,aut in perfidiam mutari: itaq; urgeret ca*pta. Quod fpretum fraude Abbari, qui juvenem ignarum , £c (iimmani foitunam in luxu ratum , multos per dies attinuit apud opiduni Edei- lam. Et vocante Carrhcne, promptalque res orten- tante fi citi adveniflent, non cominus Mcfopota- miam, fed flexu Armeniam petunt, id temporis in> portuuam, quia hieins occipiebat. 13. Exiu Anhalxvm Lin. XII. zi 7 35. Exin nivibus Sc montibus fefli, poftquam campis propinquabant» copiis Carrhcnis adjunguntur. Tranfmifloque amne Tigri, permeant Adiabenos , quorum rex Izates focietatcm Meherdatis palam induerat, in Gotarzen per occulta Sc magis fida inclinabat. Sed capta in tranlitu urbs Ninos ve- tuiiiffimaiedes Aflfyrhe, *caftellum infigne fama, quod poilremo inter Darium atque Alexandrum preelio Perfarum illic opes conciderant. Interea Gotarz.es apud montem cui nomen Sumbulos, vota diisloci liilcipiebat, prrccipuareligione Herculis: qui tempore Itato , per quietem monet fiicerdotes, ut templum juxta, equos venatui adornatos fiftant. equi ubi pharetras telis omittas accepere , per faltus vagi, notte demum vacuis pharetris , multo cum anhelitu redeunt. Rurfus deus , qua filvaspererraverit, no&urno vitii demonilrat, reperiunturque fulxpalTim ferte. 14. Ceterum Gotarzes nondum latis aufto exercitu,flumine Corma pro munimento uti;8c quamquam per intentationes 8c nuntios ad prtcUum vocaretur , nectere moras, locos mutare, Sc miflls corruptoribus , exuendam ad fidem hoites emercari. Ex quis Izates Adiabenus, mox Abbartis Arabum cum exercitu , abfcedunt, levitate gentili, £c quia experimentis cognitum eil, Barbaros malle Roma petere Reges quam habere. At Mcher- dates validis auxiliis nudatus, ceterorum proditione fiuipefta j quod unum erat reliquum ,rem in culum dare , pradioque experiri ftatuit. Nec detrectavit pugnam Gotarzes , deminutis hoftibus ferox. Concurfumquc magna ctede, Sc ambiguo eventu: donec Carrhenem profligatis obverfis longius evectum, integer a tergo globus cifcumvcni- ret. Tumominfpepcrdita, Mehcrdates promifia Parrhacis paterni clientis iecutus, dolo ejus vincitur , traditurque viftori. Atque ille non propinquum , neque Arlacis de gente, fcd alienigenam Sc Romanum increpans, auribus dccifis vivere jubet, oftentui clementia: fuce, & in nos de- boneflamento. Dcin Gortarzcs morbo obiit, accitufquein regnum Vononcs , Medos tum praefidens. Nulla huic prolpeia aut adveria quu memora- C. Corn. Taciti memrfravetur. brevi Sc inglorio imperio perfunctus eft ; reique Parthorum in lilium ejus Vologo- fen tranflat*. iy. At Mithridates Bolporanus amiflis opibus vagus poltcaquam Didium ducem Romanum , roburque exercitus abiifTe cognoverat ; relictos in novo regno Cotyn juventa rudem,Sc paucas cohortium cum Iulio Aquila equite Romano: Iprctis u- trilquc, concire nationes, illicere perfugas, poftre- n:o exercitu coaCto , regeir. DamWidanun exturbat , imperioque ejus potitur. Qua 5 ubi cognita,Sc jam jamque Bofporum invafuvus habebatur, difiili propriis viribus Aquila, Sc Cotys , quia Zorlines Soracorum rex holtilia refiinipferat, externas Sc ipfi gratias qutefivere , miliis legatis ad Eunonem, qui Adorforum genti procellebat. Nec fuit in arduo focietas, potentiam Romanam adverilis rebellem Mithridatem oftentantibus. Igitur pepigere, equeilribus proeliisEnnones certaret i obfidia urbium Romani capefiTerent. 16. Tum conipofito agmine incedunt : cujus frontem 8c terga, Adorfi j media cohortes, Sc Bo- Ihorani tutabantur , noftris in armis. Sic pullus ho- llisjventumqj So7,am opidtim Dandarica:,quod de- fertum a Mithridate , ob ambiguos popularium a- nimos obtineri reliflo ibi preelidio viium. Exin in Soracos pergunt. 8c tranlgrefli amnem Pandam, circumveniunt urbem Vlpen , editam loco, Sc moesibus ac follis munitamini!! quod moenia non faxo, fed cratibus 8c vimentis, ac media humo adverfum inrumpcntes invalida erant: edu&ccque altius turres , lacibus atque haftis turbabant obll-flus, aeni proelium nox diromilTet, coepta putrataque expugnatio eundem intra diem foret. 17. Poitero miiere legatos , veniam liberis corporibus orantes 5 IcrvitUdcccm millia offerebant, quod alpernati funt vi&ores, quia trucidare deditos Ixvum , tantam multitudinem cullodia cingere arduum: ut belli potius jure caderent, Datumque militibus, qui Icalis evaferant, lignum credis. Excidio VTpenfium metus ceteris mjeftus , nihil tutum ratis , cum arma , munimenta, impediti vel c- imacutcs lori, aiuncfque urbes juxta pemunpe- r.ewtur. Annai/Ivm f, i n. XIT. 119 . rentur. Igitur Zorfines diu pcnfitato, Mithridathil- no rebus extremis, an patrio regno confideret; roltquam pratvalmt gentilis utilitas, datis oblidi- bus, apud effigiem Cadaris procubuit, magna gloria exercitus Romani, quem incruentum & victorem, tridui itinere abfuiffe ab amne Tanai confti* tit. Sed in regreffu difpqr fortuna fuit; quia navium quaidam, quae mari remeabant, in litora Taurorum delatas circumvenere barbari , pnefefto cohortis, 8c plerifque centurionum intcrfc&is. 18. Interea Mithridatea nullo in armis fubfidio, confultat cujus mifericordian experiretur. Frater Cotys proditor olim , deinde hortis , metuebatur : Romanorum nemo id au&ovitatis aderat, ut pro- milTa ejus magni penderentur: Ad Eunonem convertit, fnullis "] propriis odiis infenfum ,& recens conjunaa nobiicum amicitia validum. Igitur cultu vultuque quam maxime ad prodentem fortunam comparato, regiam ingreditur, gcnibufquc ejus provolutus, Mithridates, inquit,terra marique Romanis per tot annos qutefitus, Iponte adfum. Vte- re ut voles prole magni Achemenis , quod mihifo- lum hoftes non abftulcrunt. 19. At Ennoncs claritudine viri, mutatione rerum, Sc prece hauddegenere permotifs, allevat fup- pliccm , laudatque quod gentem Adorforum,quocl fuarn dexteram petenda: venire delegerit. Sinml legatos littevafque ad Cxfarem in hunc modum mittit: Pop. Romani imperatoribus magnarumque nationum regibus , primam cx limilitudine fortuna: amicitiam: fibi Sc Claudio , etiam communionem viitorire effe. Bellorum egregios fines , quotiens ignofeendo tranfigatur. Sic Zoriini vifto nihil ereptum. Pro Mithridate , quando gravius mereretur, non potentiam , neque regnum precari jfcdnc triumpharetur , nev e pcenas capite expenderet . 10. Atque Claudius, quamquam nobilitatibus externis mitis , dubitavit tamen, accipere captivum pafto falutis , an repetere armis reftius foret. Hinc dolor injuriarum , Sc libido vindiitse adigebat. Sed differebatur contra: Sulcipi bellunx avio itinere, importuofo mari : ad hoc reges feroces ; 41« C. CORTT. TACTT! ccs : vagos populos ; iolum frugum egens : tum • txdium ex mora, pericula cx properantia , modicam viatoribus laudem, ac multum infamia: fi pellerentur, quin arriperet oblata , & fervaret cxiiilem : cui inopi quanto longiorem vitam , tanto plus fupplicii fore. His permotus icripfit Eu- noni, meritum quidem noviflima exempla Mithridatem, nec libi vim ad exequendum dee fle: verum ita majoribus placitum , quanta pervicaciam hoftem, tanta beneficentia adverfus fupplices u- tendum. nam triumphos de populis rcgnifquc integris adquiri. it. Traditus poft hxc Mithridates, veftufque Romam per Ionium Cilonem procuratorem Ponti, ferocius quam pro fortuna diflcruifTe apud Cx- farem ferebatur. Elataquc vox ejus in vuigum hi- fce verbis: Non lum remiilusad te, fedreverfus : vel fi non credis , dimitte tkquxre. vultu quoque interrito permanfit» cum roftra juxta, cuftodibus circumdatus , vifui populo prxberetur. Coniularia infignia Ciloni, Aquilre prxtoria decernuntur. zx. Iifdem confiililuis atrox odii Agrippina , ac Lolli-x infcnfa, quod fecum dc matrimonio principis ccrtaviifet ; molitur crimina, & accufatorem, qui objiceret Chaldxos, magos , interrogatumque Apollinis Clarii fimulacrum liiper nuptiis imperatoris. Exin Claudius inaudita rea, multa de claritudine ejus apud (enatum prxfatus , forore L. Vo- lulii genitam, majorem ci patruum Cottam Meflal- linum efle,Mennio quondam Regulo nuptam (nam dcC.Cxliiris nuptiis confulto reticebat) addidit pcrniciofa in Remp. confilia , 8 < materiem (celeri detrahendam. Proin publicatis bonis , cederet Italia. Ita quinquagies fellertium cx opibus immenfis exuli relitium. Et Calpurnia illuftris femina pervertitur, quia formam ejus laudaverat princeps, nulla libidine, fed fortuito fermone. unde vis A- grippinx citra ultima llctit. in Lolliam mittitur tribunus, a quo ad mortem adigeretur. Damnatus Si lege repetundarum Cadius Rufus, accufantibus Bithynis. 13 . Gallix Narbonenfi ob egregiam in patres reverentiam datum, ut fenatoribus ejus provincix, oon A h n A l ! v m Lio. XII. ut r.on exquilita principis (entcntia , jure quo Sicilia haberetur, res Tuas invifere liceret. Iturarique 8c Iudxi, defun£tis regibus Sohemo atque Agrippa, provincice Syrioc additi. Salutis augurium quinque Se vigintiannis omiflum repeti, ac deinde continuari placitum. Etpomeerium urbis auxit Crcftr more prifeo; quo iis qui protulere imperium,etiam terminos urbis propagare datur. Nec tamen duces Romani, quamquam magnis nationibus iuba&is» uliirpaverant, nifiL. Sylla, & divus Augultus. 14. Regum in eo ambitio, vel gloria varie vulgata. Sed initium condendi, 8c quod pomoerium Romulus pofuerit, nofcere haud abfurdumreor. Icitur a foro boario , ubi cereum tauri fimulacrum aipicimus , quia id genus animalium aratro llibdi- ti;r, Iuleus defigiundi opidi cceptus , ut magnam Herculis arant amplecteretur. Inde certis lpatiis interieiti lapides, per ima montis Palatini ad aram Conii, mox ad Curias veteres , tum ad facellum •Larium c forumque Romanum 8 c Capitolium nou a Romulo , fcd a T. Tatio additum urbi credidere. Mox pro fortuna pomoerium auCtum. Et quos tum Claudius termihos pofuerit, facile cognitu, Sc publicis aCtis prcelcriptLim. zf. C. Antiftio, M. Suilio Coss. adoptio in Domitium auctoritate Pallantis feltinatur. qui obltriCtus Agrippina ut conciliator nuptiarum , 8c mox ltuproejus illigatus, ftimulabat Claudium, conliileret Rcip. Britannici pueritiam robore circumdaret. Sic apud divum Augulhim , quamquam nepotibus fubnixum,viguifle privignos : a Tiberio, fuper propriam ttirpem, Germanicum afllimptum. Se quoque accingeret juvene, partem curarum ca- pcflituro. His evictus , biennio majorem natu Domitium filio anteponit , habita apud (enatum oratione in eundem , quem a liberto acceperat, modum. Adnotabantperiti, nullam antehac adoptionem inter patricios Claudios reperiri, eolque ab Atto Claufo continuos duravifle. 2.6. Ceterum a£tx Principi grate*, quxfitiore in Domitium adulatione. Rogataque lex,qua in familiam Claudiam & nomen Neronis tranhret. Augetur $c Agrippina cognomento Auguftx. quibus fatra- in C. Corn. Taciti patratis, nemo adeo expers miicricordire fuit,quem non Britannici fortuna: moeror afficeret, defolatus paulatim etiam fervihbus minifterns, per intempe- itiva noverca: officia , in ludibria vertebat, mtelli- gens falii. neque enim fegnem ei fuiffie indolem ferunt ■> live verum j feu periculis commendatus retinuit famam fine experimento. 17. Sed Agrippina , quo vim fuam fociis quoque nationibus oitentarct, in opidum Vbiorum , in quo genita erat; veteranos coloniamque deduci impetrat; cui nomen inditum ex vocabulo ipfius. Ac forte acciderat, ut eam gentem Rheno tranl- grelfam avus Agrippa in fidem acciperet, liidem temporibus in fuperiore Germania trepidatum, ali- ventu Cattorum latrocinia agitantium." Deinde L. Pomponius legatus auxiliaresVangiones ac Ncrne- tas , addito equite alario, monuit, ut anteirent populatores, vel dilaplis improvifi circumfunderentur. Et fecuta coniilium ducis induilria militum, divifique in duo agmina, qui lrevum iter petiverant, recens reverlos , prxdaque per luxum uios, $c lomno graves circumvenere. Auftft Irctitia» quod quoidam e clade Variana, quadrageiumun poli anuum, fervitio exemerant. 18. At qui dextris 8c propioribus compendiis ierant, obvio hofti 8c acicin aufo , plus cladis faciunt. Et prceda famaque onuiti, ad montem Taunum revertuntur , ubi Pomponius cum legionibus opperiebatur,fi Catti cupidine ulcifeendi caiiini pu- gnx praffierent. Illi metu ne hinc Romanus , inde Cherufci, cum quis sternum dbcordant, circumgrederentur , legatos in urbem St obfides milcre. decretufque Pomponio triumphalis honos, modica pars fama: ejus apud poltcros , in quis carminum gloria prcccellit. i£. Per idem tempus Vannius Suevisa Drufb Cxtare impolitus, pellitur regno : prima imperii retate clarus acceptufque popularibus; mox diuturnitate in luperbiam mutans, 8t odio accolarum, (imul domefticis difcordiis circumventus. Auflo- ves fuere lubillius Hermundurorum rex , fc Van- gio ac Sido forore Vannii geniti. Nec Claudius, quamquam fcpc oratus, arma certantibus barbaris iater- A n n a l i v m Ltn. XII. 11 j intcrroluit, tutum Vannio perfugium promittens fi pelleretur, fcripfitque P. Atellio Hiltro, qui Pannoniam prrcfidebat, legionem ipfaque e provincia le£la auxilia, pro ripa componeret, fubtidio viflis, 8c terrori adverfus vidlores, nc fortuna elati , noftram quoque pacem turbarent, nam vis innumera Ligii, aliteque gentes adventabant, fama ditis regni, quod Vannius xxx per annos praelationibus Sc vc&igalibus auxerat. Ipli manus propria pedites, eques e Sarmatis Iazygibus erat, impar multitudini hollium: coque caftcllis fele defen- iare, bellumque ducere (latuerat. 30. Sed Iazyges obfidionis impatientes, 8c proximos per campos vagi, neceflitudinein pugnae attulere , quia Ligius Hermunduruique illic ingruerant. Igitur digreflus callellis Vannius , funditur proelio : quamquam rebus advertis , laudatus, quod & pugnam manu capefliit, 8c corpore adverfo vulnera excepit. Ceterum ad cladem in Danubio op- perientem perfugit. Secuti mox clientes, 8c acceptis agris, in Pannonia locati funt. Regnum Van- gio ac Sido inter fe pa. tivere, egregia adverfus nos fide : lubjeclis fuone an fervitii ingenio , dum adi- pifcerentur dominationes multa caritate, §c majore odio poftquam adepti funt. 31. At in Britannia P. Oftorium proprxtorcm turbida; res excepere, effutis in agrum Iodorum holtibus, eo violentius,quod novum ducem exercitu ignoto, 8e coepta hieme,'iturum obviam non rc- bantur. Ille gnarus primis eventibus metum aut fiduciam gigni, citas cohortes rapit: 8c enetis qui reftiterunt > disjeftos confc&atus, ne rudus conglobarentur, injenlaque 6c infula pax non duci non militirequiempermitteret; detrahere arma (bipedis , cinflofque callris Antonam Sc Sabrinam fluvios cohibere parat. Quod primi Iceni abnuere, valida gens, nec proeliiscontuti ,quia focictatem noftram volentes acccfferant. hifquc ancioribus circumjeci» nationes locum pugna: delegere, fe- ptum agretli aggere & aditu angullo , ne pervius equiti foret. Ea munimenta dux Romanus , quamquam tine robore legionum feciales copiar, ducebat , perrumpere aggreditur ,$c ditlributis cohor- H 4 C. C o r. &r. Taciti tibus, turmas quoque , peditum ad munia accingit. Tunc dato figpo perfringunt aggerem,fuifque clau- ftris impeditos turbant. Atque illi confcicntia rebellionis , Se obfeptis effugiis , multa Se clara facinora fecere. Qua, pugna filius legati M. Oitorius lervati civis decus meruit. 31. Cetorum clade Icenorum compofiti qui bellum inter 8c pacem dubitabant : Sc duftus in Cangos exercitus. Vaftati agri, prardre paflima- non aufis aciem hoftibus , vel fi ex occulto carpere agmen tentarent, punito dolo. Iamque venumi haud procul mari, quod Hiberniam infulam afpe&at: cum ortx apud Brigantes diicordi-.e retraxere ducem, deftinationis certum , ne nova moliretur, nifi prioribus firmatis. Et Brijrantcs quidem, paucis qui arma coeptabant intcrfciftis, in reliquos data venia, refodere : Silurum gens , non atrocitate, non clemcntia-muubatur, quin bellum exerceret, caftrifquc legionum premenda foret. Id „quo promptius veniret, colonia Camalodunum valida veteranorum manu deducitur in agros captivos, fubfidiumadverfus icfcellcs, $c imbuendis fo- ciis ad officialegum. 33. Itum inde in Siluras, fuper propriam ferociam , Caraflaci viribus confifos : quem multa ambigua , niultaprofpera extulerant, utceterosBri- tannorum imperatores pmemincret. Std tum aftu, Jocorum fraude prior,vi militum inferior, transfert bclhim iu Ordovicas, additifquc qui pacem noftram metuebant, novillimum cafum experitur , fumpto adprceliumloco, ut aditus, abfccfius,cun£Ia nobis importuna, $c luis m melius effenr. Tunc montibus arduis, 8c fi qua clementer accedi \ oterant, in modum valli laxa prseftruit: Sc prrefiuebat amnis vado incerto, catervaque * majorum pro munimentis conftiterant. 34. Ad hoc gentium duftores circumire portari, firmare animos , minuendo metu , accendenda fpc,aliifq; belli incitamentis.Enimvcro Cara6tacus huc illuc volitans, illum diem,illam aciem teftaba- tur,antrccipcrand® libertatis, autfervitutisreter- na: initium fore, vocabatque nomina majorum, qui dilatorem Cse&rem pepulilfent : quorum \irtu- A N N A L I V M LlB. XII. X\f Virtute vacui a fecuribus 8c tributis, intemerata conjugum 8c liberorum corpora retinerent. Hxc atque talia cUcemi , adftrcpcrc vulgus ; gentili quifque religione obftringi, non telis, non vulneribus ceffuros. 3>. OMhipcfecit ea alacritas ducem Romanum: fimul objettus amnis additum vallum , imminentia juga, nihil ni fi atrox St propugnatoribus frequens, terrebat. Sed miles proelium pofcere , cun£ta virtute expugnabilia clamitare, prcefe&ique ac tribuni paria differentes , ardorem exercitus incendebant. Tum Odorius , circumfpeftis qux impenetrabilia , qiueque pervia, ducit infenfos, amnem- que haud difficulter evadit. Vbi ventum ad aggerem , dum mifiitibus certabatur, plus vulnerum in nos , 8c plcrscquc credes oriebantur. Podeaquana fafta tcftudine, rudes Sc informes faxovum com- pages diftra&a: , parque cominus acies , decedere Barbari in juga montium. Sed eo quoque irrupere ferentarius gravifeue miles: illi telis affultantes ; hi conferto gradu , turbatis contra Britannorum ordinibus, apud quos nulla loricarum galoarumve tegmina: Sc fi auxiliaribus refillcrent, gladiis ac pilis legionariorum i fi huc verterent, fpatis Sc ha- ftis auxiliarium fternebantur.clara eavi&oriafuir, captaquc uxore Sc filia Caraftaci, fratres quoque in deditionem accepti. 36. Ipfe (ut ferme intuta firnt adverfa) cum fidem Cartifmandux regince Brigantum petiviffet, vinftus ac victoribus traditus eft , nono r>oft anno quam bellum in Britannia coeptum. Vndc fama ejus evefta infulas , Sc proximas provincias pervagata, per Italiam quoque celebrabatur : avebant- que vifcrc^uis ille tot per annos opes noltras fpre- viffet. Ne Romrc quidem ignobile CaraSaci nomen erat. Sc Ccefar dum fiuim decus extollit, addidit gloriam vi£lo. Vocatus quippe ut ad infigne fpeftaculum populus. Stetere in armis prretori® cohortes, campo qui caftraprrcjacet. T.mcincedentibus regiis clientelis phaleres torquelquc, qua> que externis bellis cuxficrat, traduita •, mox fratres, Sc conjunx Sc tilia: pottremo ipfe oftenta- t.ts. Ceterorum meces defeneres fuere, cx meli» tu. 5,iS C. Corn. Taciti tu. At non Caractacusaut vultu dcmifib , aut vcr- bis mifcricordiam requirens , ubi tribunali allitit» in hunc modum locntutus cfl:. 37. Si quanta nobilitas Sc fortuna mihi fuit,tanta rerum proiperaruni moderatio fui flet; amicus potius m hanc urbem, quam captus veuilTem : neque dedignatus cfles daris maioribus ortum , pluribus gentibus imperitantem foedere pacis accipere.Prrc- iens fors mea , ut mihi informis ; fic tibi magnifica cli. habui equos, viros, arma, opes.quid mirum, fi jv.iv invitus amifi ? Num fi vos omnibus imperitare . aitis , fequitur ut omnes Jervitutem accipiant ? Si ftatim deditus traderer ;ucquc mea fortuna, neque tua gloria inclaruifiet: & fupplicium mei oblivio iequeretur. at fi incolumen fen averis, atornum exemplar cleme.itkc ero. Ad ea Crcfar veniam ipiique , Sc eonjugi, & fratribus , tribuit. Atque illi vinclis exfoluti, Agrippinam quoque haud procul alio fucgeilu confpicuum, iifaem quibus principem laudibus gratibufque venerati funt. novum fane, Sc moribus vetefum iuiblitum,feminam figuis Romanis pvxfidere. ipfa leniet parti a majoribus filis imperii fociam ferebat. 38. Vocati pofthac patres , multa 8c magnifica fuper captivitate Caraetaci difleruere ; neque minus id clarum, quam cum Siphacem P. Scipio, Per- fem L. Paulus , Sc fi qui alii vinftos reges populo Rom. oftendere. Cenicntur Oitorio triumphi in- lignia j prolperis ad id rebus ejus, mox ambiguis fivc quod amoto CaraStaeo , quali debellatum forer, minus intenta apud nos militia fuit; fivchoftca miferationc tanti regis, acrius ad ultionem exarfe- re. PrxfeSlum cafiroium, Sc legionarias cohortes cxllrueiidis apud Siluros prxfidiis reliftas, circumfundunt. Ac ni cito vicis Sc caftcllis proximis fub- ventimi foret $ copia: tum occidione occubuifleiit. Profectus tamen Sc o£to centuriones,ac pri.mptiP- fimus quifque manipulus cecidere. nec inulto poli fabulantis nofiros, iplalque mifTas ad fubfidiuiu turmas profligant. 39. Tum Oftorius cohortes expeditas expofuit: nec ideo fugam filfebat,ni legiones praelium exce- phluit. caram robore xquatu pue.ua, dcin nobis pro a \ .ai ; A N N A I, T V M T, T R. VI I. Wf [ pro meliore fiiit. eftugere hoftes tcmii damno,quia, inclinabat dies. Crebra hinc proelia, Sclixmusm modum latrocinii: per faltus, per palndes ; ut ciu- que fors, aut virtus: temere, provifo; ob iram, ob V ; prsdam 5 jutlu , 6c aliquando ignaris ducibus, ac prxeipua Silurum pervicacia quos accendebat vul- gata imperatoris Rom. vox; ut quondam Sugam-* hri excii», S% in Gallias traje£ti forent, ita Silurum nomen penitus exftinguendum. Igitur duas auxi- 7 : liares cohortes , avaritia praefectorum incautius populantes, intercepere, Ipoliaque 8c captivos lar- fir gicudo , ceteras quoque nationes ad defedticfneivi •- trahebant: cum .tredio curarum feffiis Oftorius, couceflit vita ; Iretis hoftibus, tamquam ducem ^ 'haud fpernendum , & fi non proelium, at certe bel- ~ lum, ublumpfifTet. ’ ■ 40. At Cxfar, cognita morte legati, ne provin- ■> cia fine reftore foret, A. Didium luffecit. Ispro- { vere vcftus, non tamen integras res invenit,adver- a interim legionis pugna , cui Manlius Valens prxerat. audtaque St apud hoftes ejusrci fama» ! quo venientem ducem exterrerent; atque illo ause genteaudita, ut major laus compotitis , vcliidu- ravi(Tc$t, venia juftior tribueretur. Silures id quo- que damnum intulerant, latcque periiiltabant, do- I nec accurfu Didii pellerentur. Sed poft captum Cara£facum,prjecipuusfcicntia rei militaris Venu- ^ ' fius e Iugantum civitate, ut liipra memoravi, fi- t- dulque diu, 8c Romanis armis defenfus , cum Caria 1 tifmanduam reginam matrimonio teneret , mox fc- orrodiflidio, ftatirn bello , etiam adverliis nos » hoftilia induerat. Sed primo tantum inter ipfos certabatur , callidifque Cartilmandua artibus , Ira- trem ac propinquos Venufii intercepit. Inde ac- cenft hoftes, lfcimulantc ignominia , ne femina; imperio fubderentur , valida & letta armis juventus regnum ejus invadunt, quod nobis praevitium , 8c ni(Tx auxilio cohortes acre proelium fecere, cujus initio ambiguo, linis lsetior fuit. Neque difpari eventu pugnatum a legione, cui Cefius Nafica prx- jce- er.it. Nam Didius fene&ute gravis, 8c multa copia honorum, per miniftros agere Scarcere hoftem ::: litis habebat. Hxc» quamquam a duobus, Ofto- V * fio C. C o r tr. Taciti rioDidioque proprxtoribus plurcs per annos ge- lta, conjunxi,nc aivifa haud perinde ad memonara lu: valerent. 41. Nunc ad temporum ordinem redeo. Ti. Claudio quintum , Ser. Cornelio Ortito Coss. virilis toea Neroni maturata, quo capcflcnda* Rei- publ. habilis videretur. Et Cadar adulationibus fe- natus hbensceflit, utvicefnno ictans anno coulu- latum Nero iniret • atqueinterim deilgnatus, pro- conlulavc imperium extra urbem haberet, ac Princeps iu' entiitis appellaretur. Additum nomine ejus donativum militi, congiarium plebi. Et ludicro Circenfuim, quod adquirendis vulgi lhidiis edebatur, Britannicus in prxtexta, Nero triumphalium velle tranlVecli funt. Spettarct populus hunc, decore imperatorio; illum puerili haoitu, ac perinde fortunam utriulquc prxmmeret. Simul qui centurionum tribunorumque fortem Britannici miferabnntur, remoti fi£tis caudis, St alii per lpeciem honoris, etiam libertorum fi quis incorrupta fide» depellitur, talioccafione. Obvii inter fe , Nero Britannicum nomine, ille Domitium, fa- lutavere. Quod ut diicovdix initium, Agrippina multo queflu, ad maritum defert: Iperni quippe adoptionem, quiequc ccnfuerint patres, julferit populus, mt r a penates abrogari: ac nifi pravitas tara infenfa docentium arceatur, eruptura in publicatu perniciem. Commotus his quali criminibus Claudius, optimum quemque educatorem filii exfilio ac nioitc afficit ; datoique a noverca , cuftodi» ejus imponit. 41 . Nondum tamen fumma moliri Agripnina audebat, nipr-.etoriurum cohortium cura exlolve- rentur Ludus Geta, 8c Rufus Crifpinus, quos Mef* fallinx memores 8c liberis ejus dcvintdos credebat. Igitur diilraht cohortes ambitu duorum , Scii ab uno regerentur, intentiorem fore dilciplinam alTeveratite uxore , transfertur regimen cohortium ad Burrhum Afranium egregia: militaris fama:, gnarum tamen cuius fponte prxficerctur. Suum quoque faftigium Agrippina extollere altius, carpento Capitolium ingredi, qui mos fncerdotibus, & facris antiquitus conccftiis, venerationem auge- Annalivm Lib. XII. 1x9 but femina, quam imperatore genitam , fororum eius qui rerum potibus fir, 8c conjugem matrem fuifle, unicum ad hunc diem exemplum cft. I"ter qua pracipuus propugnator ejus Vitellius, validil- fima gratia , retate extrema f adeo incerta funt potentium res) accufutione corripitur , deferente Iu- nio Lupo fenatorc. Is crimina maieftatis , Sc cupidinem imperii obje&abat. Prabuiflerque aures Cafar, nifi Agrippina minis magis quam precibus nutatus e flet, ut nccufutori aqua atque igne interdiceret. ha&cmis Vitellius voluerat. 43. Multa co anno prodigia evenere. Infeffum diris avibus Capitolium : crebris terramotibus proruta domus: aedum latius metuitur, trepidatione vulgi , invalidus quifque obtriti. Frugum quoque egeftas , Sc orta cx eo fames, in prodigium accipiebatur. Nec occulti tantum qucfhis; fed jura reddentem Cladium circumvaferc clamoribus turbidis, pulfumque in extremam fori partem vi urgebant, donec militum globo infeftos perrupit. Quindecim digrum alimenta urbi, non amplius, fu- perfuifle couftitit. magnaque deum benignitate, Sc modeftia hiemis rebus extremis fubventum. At hercule olim ex Italia legionibus longinquas in provincias commeatus portabant, nec nunc infecunditate laboratur , fcd Africam potius Sc Aegyptum exercemus , uavibulquc Sc cafibus vita populi Romani permifla eft. 44. Eodem anno bellum inter Armenios Hibe- rolque exortum , Parthis quoque ac Romanis gra- viflimorum inter 11* motuum cauda fuit. Genti Parthorum Vologefes imperitabat, materna origine cx pellice Graea concelTu fratrum regnum adeptus. Hiberos Pharafmancs vetufta pofleflio- ne ; Armenios frater ejus Mithridates obtinebat opibus noftris.Erat Pharafinani filius nomine Rha- dainidus , decora proceritate , vi corporis infignis, Sc patrias artes cdo&us ; claraque inter accolas fama. Is modicum Hiberia regnum fenc£la putas detineri ferocius crcbriufque jaftabat, quam ut cupidinem occultaret. Igitur Pharafmancs juvenem potentia prompta,8c Audio popularium accin- fcum, verguuibus jam annis fius metuen* aliam Ho C. C o R vt. Taciti. ad ipem trahere , Se Armeniam ollentare, piiifia Parthis datam Mithridati a femet memorando : hd vim differendam , & potiorem dolum , quo incautum opprimerent. Ita Rhadamilhis fimitlata adver- fus patrem dilcordia, tamquam noverca: odiis impar» pergit ad patruum, multaque ab eo comitate an fpecicm liberum cultus , primores Armeniorum ad res novas illicit» iguaro > Sc ornante mfuper Mithridate. 47. Reconciliationis fpccic affumpta, regreffus ad patrem, qux fraude confici potuerint prompta jnmtiat» cetera armis cxfeqticnda. Interim Pha- Tafmanes belli caudas confingit: proelianti iibi ad- verliis regem Albanorum , & Romanos auxihd vocanti fratrem adverfutuns,camquc injuriam excidio ipftus ultum iturum. Simul magnas copias filio tradidit, ille eruptione fubita territum exutum- que campis Mithridatem, compulit in callellum Gorneas , tutum loco ac prafiaio militum > quis Ccelius Pollio prscfc&us, centurio Calperius prree- rat. Nihil tam ignarum barbaris , quam machinar menta $c aftus oppugnationum : at- nobis ea pars militisc maxime gnara eft. ita Rhadamillus frullra vel cum damno tentatis munitionibus obfidium •incipit: 8c cum vis ncgligerctur , avaritiam prcc- fefti emercatur, obteftante Cafperio , ne focius rex , ne Armenia donum populi Romani, lcelcre 8c pecunia venderentur. Ponrcmo quia multitudinem hollium Pollio , jufla patris Rhadamillus obtendebant , paCtus inducias abfcedit, ut nili Pha- Tafmanem bello abfterruiflet, T. Vinidium non veneno vim allaturum: fintul in lucum propin- tiuum trahit, provifum illic (acrificium imperatum ciiftitnns, ut diis teftibus pax firmaretur. Mos eft regibus quotiens in focietatcm coeant, implicare dextras, pollicefqne inter lc vincire, nodoque prre- ftringere : mox ubi (anguis in artus extremos (c effuderit, levi iflu cruorem eliciunt, atque invicem lambunt, id foedus arcanum habetur , quafi » mutuo eruere (aeratum. Sed tunc qui ea vincula admovebat, dccidifle fimulans , genua Mithridatis invadit, ipfiumque prollernit: fimulque concurfu pluriuminiiciuntur catena-, ac compedes (quod dedecorum Barbaris) trahebatur. Moxquc vulgus duro imperio habitum , probra ac verbera intentabat. Et erant econtra, qui tantam fortunas commutationem niilerarcntur. Sccutaque cum parvis liberis conjunx , cunila lamentatione complebat. Diveriis Sc conteftis vehiculis abduntur, dum Piia- rafmanis j-uflli.exquirerentur. Illi cupido regni fratre Sc filia potior, animufque (celeribus paratus, villii tamen confuhtit, ne coram interficerentur. F.t Rhadamiltus quafi jurisjurandi memor, non ferrum, non venenum in fororem 8c patruum expromit; led projcitos in humum, 8c vefte multa gravique opertos necat. Filii quoque Mithridatis, quod eredibus parentum illacrymavcrant , truci- «ati-funt. 48. At Quadratus cognofrens proditum Mi- l 1 4 thri- • ^ C. Corn. Tacitt tbridatem , Si regnum ab intcrfedorihus obtineri, vocat confilium, docet ada, Se an ulcifccrctur con- fulrat. Paucis decus publicum curx : plurcs tuta differunt: Omne Icelus externum cum lxtitia habendum. femina etiam odiorum jacienda, utfiepe principes Romani camdcm Armeniam fpecie lar- gitionis,turbundi$ Barbarorum animis praebuerint. Potiretur Rhadamidus male partis , dum invifiis, infamis quando id magis ex ufii,quam fi cum gloria adeptus foret. In hanc fententiam itum. Ne tamen anmiilfe facinori viderentur, & diverfi Catfar prx- ciperet, mifli ad Plurafmancm nuntii, utabiccde- ret a ficibus Armeniis, filiumque abilraheret. 49. Eiat Cappadocicc procurator lulius Peli- pnus, ignavi animi, Sc deridiculo corporisjuxtadespiciendus i fcd Claudio perquam familiaris , cum privatusolim converfatione murrarum iners otium ©bledaret. IsPelignus auxiliis provincialium contradis , tamquam recuperaturus Armeniam , dum focios magis quam hoftes prxdatur; abfceffu fuo- rum, 8c incurfantibus Barbaris, prxfidii egens, ad Rhadamiftum venit: donilque ejus evidus , ultro regium infigne fumere cohortatur ; fumemique adell audor 8c fatelles. Quod ubijurpi fama divulgatum , nc ceteri quoque ex Peligno conjedaren- lur , Helvidius Priicus legatus cum legione mittitur , rebus turbidis pro tempore ut confulerct. Jgitur propere montem Taurum tranfgrcflus, moderatione plura quam vi compofuerat; cum redire in Syriam jubetur, ne initium belli adverlus Parthos exfitkeret. fo. Nam Vologcfescafiim invadendx Armcnioe obvenifle ratus , quam a majoribus fuis pofiefiam, externus rex flagitio obtineret, contrahit copias, fratremque Tiridatem deducere in regnum parat, ne qua pars domus fine imperio ageret. Inceffu Parthorum , fine acie pulfi Hiberi ; urbcfquc Armeniorum Artaxata Sc Tigranocerta jugum accepere. Dein atrox hiems , feu parum provifi commeatus, fk orta ex utroque tabes , perpellunt Vo- iogefcn omittere prodentia, vacuamquc rurfus Armeniam Rhadamilhis invafit, truculentior quam antea*, tamquam adverfus defedores, dc in tempo- A S N A L I T H Lm. XII. 155 re rebellaturos. Atque illi quamvis fervitio fueti, patientiam abrumpunt, armifque regiam circumveniunt. yi. Nec aliud Rhadamifto fubfidium fuit, quam pernicitas equorum , quis feque Sc conjugem ab- ftulit. Sed conjunx gravida, primam utcumque fugam ob metum hoftilcm Sc mariti caritatem : toleravit : poft feftinatione continua, ubi quati uterus, Scvifcera vibrantur, orare ut morte honcfta contumeliis captivitatis eximeretur. Ille primo am* plefti, allevare, adhortari, modo virtutem ad mirans,modo timore cegcr , ne quis rcli&a potiretur. Poftrcmo violentia amoris , Sc facinorum non rudis , diftringit acinacem , vulneratamque ad ripam Araxis trahit, flumini tradit, ne corpus etiam auferretur. iple prscceps Hiberos ad patrium regnum pervadit. Intcrim Zenobiam (id mulieri nomen) placida illuvie , fpirantem ac vitee manife- ftam advertere pallores, 8c dignitate formtehaud degenerem reputantes , obligant vulnus , agrettia medicamina adhibent; cognitique nomine 8c ca- Iu, in urbem Artaxata ferunt, unde publica cura dedufta ad Tiridatem , comiterquc exceptu, cultu regio habita cfl. ya. Faufto Sylla , Salvlo Othone Coss. Furius Scribonianus in exfilium agitur, quafi finem principis per Chaldaos ferutaretur. udneclebatur crimini Iunia mater ejus, ut cafus prioris (nam relegata erat) impatiens. Pater Scriboniam Camillus arma per Dalmatiam moverat, idque ad clementiam trahebat Carfar, quod ftirpem hoftilcm iterum confervarct. Neque tamen exliili longa poft- hac vita fuit: morte fortuita , an per venenum ex- tin&us cflet, ut quifquc credidit, vulgavere. De mathematicis Italia pellendis faflum Senatulcon- fultum, atrox & irritum. Laudati dehinc oratione principis, qui ob anguftias familiares ordine fena- torio fponte cederent,motique qui remanendo impudentiam paupertati adjicerent. yj. Inter mice refertur ad patres de pcena feminarum , qux fervis conjungerentur, ftatuiturque ut ignaro domino ad id prolapfa,in fervitutem fui con- ftnliflet Sc qui nati e flent, pro libertis haberentur. P S l»:d- i$4 ' C. Corn. Taciti' Pallanti, quem repertorem ejus velationis ediderat Cedar, prxtoria infignia, Se centies quinqua- gefies leltertimn cenfiiit conful defignatus Barea Soranus : additum a Scipioue Cornelio, grates publice agendas, quod regibus Arcadix ortus, veterrimam nobilitatem uiiii publico poiiponeret,ieque inter miniftros Principis haberi nueret. Aflevc- ravit Claudius, contentum honore Pallantem , intra priorem paupertatem fubfillcre. Et fixum eft xrc publico Senatufconfiiltum , quo libertinus le- ftertiiter millies pofleflor, antiqnx parcimoinx laudibus cumulabatur. 54. At non frater ejus cognomento Felix pari moderatione agebat, jam pridem Iudxx impolitus , eunda malefada fibi impune ratus, tanta potentia fubnixo. Sane prxbuerant ludxi fpcciem motus orta feditione,po(tquam cognita exde * Caii haud obtemperatum cflfet. manebat metus, ne quis I irincipum eadem imperitaret. Atque interim Fe- ix intempeftivis remediis deli£ta accendebat, cernulo ad deterrima Ventidio Cumano , cui pars provincix habebatur : ita divifis , ut huic Galilxo- rum natio; Felici Samaritx parerent, difeordes olim , Sc tum contemptu regentium minus coercitis odiis. Igitur raptare inter fe , immittere latronum globos,componere infidias,8c aliquando proelias congredi, fpohaquc 8c prxdas ad procuratores referre. Hique primo lxtari, mox glificente pernicie, cuma-ma militum intcrjeciflent, exfi milites. Arlifletquc bello provincia, ni Quadratus Syrix redor iiifiveniiTet. Nec diu adverlns Iu— dxos qui in necem militum proruperant, dubitatum , quin capite poenas luerent: Cumanus Sc Felix cundationem afferebant, quia Claudius cauflis rebellionis auditis > jus ftatuendi etiam de procuratoribus dederat. Sed Quadratus Felicem inter judices oftentavit, receptum in tribunal, quo ftu- dia accufantium deterrerentur: damnatufque fia- gitiorum, qux duo deliquerant. Cumanus; 8c quie3 provincix reddita. 57. Nec multo poftagreftium Cilicum nationes, quibus Clitarum cognomentum,(xpe St alias com- motx, tunc Trofoborc duce, montes alperos ca- ftris * * «.• *r tr A n \b *>• rr U a.y^-q l> y» v u v v u- u u » v» a. O T'«. v 7 9 « !rf f, AnNALIVM L I n. XI I. ftris cepere. Atque inde dccurfu in litoraaut urbes, ‘vim cultoribus ac opidauis, ac plerumque in qjer- catorcs 8c navicularios audebant. Obfeflaque civitas Anennirienfis , Sc mifli e Syria in fubfnttum c- quites cum prccfe^to Curtio Severo turbantur; jjuod duri circum loci, pcditibufquc ad pugnam idonei, equeftre proelium haud patiebantur. Dcin rex ejus ora’ Antiochus,blandimentis adverfits plebem , fraude in ducem , cum Barbarorum copias diflocialTct, Trofoborc , paucifque primoribus interfectis, ceteros clementia compofuit. j6. Sub idem tempus inter lacum Fucinum amnemque Lvrin perrupto monte, quo magnificentia operis a pluribus viferetur, lacu in ipib navale proelium adornatur ; ut quondam Auguftits ftnffto cis Tiberim (tagno , fed levibus navigiis Sc piinpre copia ediderat. Claudius triremes quadri- remelquc 8c undeviginti hominum millia armavit; cinfto ratibus ambitu , ne vaga effugia forent: attamen fpatium amplexus , ad vim remigii, gubernantium artes, impetus navium , Sc preelio folira. in ratibus prretoriarum cohortium manipuli turmte- que adftiterant, antepofitis propugnaculis , ex quis catapulta: balilltcquotcndcrentur. Reliqua lacus, clafnarii teCTis navibus obtinebant. Ripas 8c colles, ac montium edita in modum theatri, multitudo innumera complevit, proximis e municipiis, Sc alii urbe ex ipfa, vifendi cupidine, aut officio in principem. Iple infigni paludamento, neque procul A- grippina chlamyde aurata prscfedcrc. Pugnatum, quamquam inter lontcs , fortium virorum animo : ac poft multum vulnerum, occidione exempti funt. 57. .Sed perfcCfo fpcfiaculo apertum aquarum iter, & incuria operis manifefta fuit, haud fatis de- prefli ad lacus ima vel media. Eoque, tempore in- terje&o, altius effbfli fpecus , Sc contrahenda: rur- fus multitudini, gladiatorum Ipeftaculum editur, inditis pontibus pedcftrem ad pugnam. Quin Sc convivium effluvio lacus appofitum magna formidine cunctos affecit,quia vis aquarum prorumpens, proxima trahebat, conuilfis ulterioribus , aut fragore Sc ionitii exterritis. Simul Agrippina trepidatione principis uia, miniltnun operis Nurciffum C. C o r. n. Taciti incufat cupidinis, ac praedarum, nec ille reticet,impotentiam muliebrem ninuafque fpes ejus arguens. 58. D.Iimio, Q . Haterio Coss. fedecim annos natus Nero Octaviam Cxfaris filiam in matrimonium accepit. Vtque {ludiis honeftis, Se elo- quentix gloria nite(ceret,caufia llienfium fufeepta, Romanum TroiademilTum , 8 c lulix ftirpis auctorem ASncam, aliaque haud procul fabulis vetera facunde cxiecutus, impetrat, ut Ilienfes omni publico munere felverentur. Eodem oratore, Bo- nonienfi Colonix igni hauftx iubventum , centies feftertii largitione. Redditur Rhodiis libertas, adempta (xpe aut firmara, prout bellis externis meruerant, aut domi {editione deliquerant. Tritumque Apamienfibus terrxmott? convulfis, in quinquennium remiflum. f9. At Claudius fivviffima quxque promere adigebatur ejufikm Agrippinx artibus , qux .Statilium Taurum opibus inlnitrcm » hortis ejus inhians , pervertit, accufante Tarquitio Prifco. Legatus is Tauri Africam imperio proconlulari regentis, poftquam revenerant, pauca repetundarum crimina , ceterum magicas fupcrllitiones objefla- bat. Nec ille diutius falfum^accufatorem indigna forte perpeflus, vim vitx fux attulit, ante fenten- tiam (enatus. Tarquitius tamen curia exaftus eft: quod patres odio delatoris, contra ambitum A- grippinx pervicere. 60. Eodem anno fiepius audita vox Principis, parem vim rerum habendam a procuratoribus fiuis iudicatarum, ac fi iple ilatuilTct.ac ne fortuito pro- iapfus videretur , Senatus quoque confulro cautum , plenius quam antea 8c uberius. Nam divus Auguftus apud equeftrcs qui AT.gypto prxfidercut, lege agi, dccrctaque eorum proinde haberi jufferat, ac fi magiltratus Romani conftituifient: mox alias per provincias , 8c in urbe pleraque concefia finit, qux olim aprxtoribus nofcebautur. -Claudius o- mne jus tradidit, de quo totiens {'editione aut armis certatum , cum Semproniis rogationibus eque- fter ordo in poflcfiionc judiciorum locaretur ; aut rurfum Scrvilix leges fenatui judicia redderenr: Mariufquc Sc Sj lUolim de eo vel prxeipue bellarunt. Annalivm Lib. XII. 137 Urunt. Sed tunc ordinum divertii ftudia : 8c qui vicerant publice valebant. C. Oppius 8c Cornelius Balbus primi Cadaris opibus potuere conditiones racis 8c arbitria belli traftare. Matios pofthac , fk Vedios , 8c cetera equitum Romanorum pravalida nomina, referre nihil attinuerit i cum Claudius libertos, quos rei familiari prsefccerat, fibiquc & legibus adaquaverit. (Si. Rettuli dein de immunitate Cois tribuenda, multaqne iiipcr antiquitate eorum memoravit; Argivos, vel Coeum Latonx parentem , vetuftiflimos infula: cultores : mox adventu JElculapii artem medendi illatam, maximeque inter pofteros ejus celebrem fuifle, nomina Ungulorum referens, 8c quibus quilque xtatibus vigui flent. Quin etiam .dixit Xenophontem, cujus fcientia iple uteretur, eadem familia ortum : precibufquc ejus dandum,ut omni tributo vacui in«pofterum Coi,Iaeram 8c tantum dei mimilvam infulam colerent. Neque dubium habetur, multa eorundem in Pop. Rom. merita, iociaique vi&orias potuiffc tradi. Sed Claudius facilitate lolita, quod uni conccflerat, nullis extrinfecus adiumentis velavit. 6 x. At Byzantii data dicendi copia, cum magnitudinem onerum apud {enatum deprecarentur cunfta repetivere ; orfi a fodere quod nobifcum icerant, qua tempeftate bellavimus adverfus regem Macedonum, cui ut degeneri, PfeudophiJipri vocabulum imrofitum. Mi flas pofthac copias m Antiochum, Perfen , Ariftonicum , 8c piratico bello adjutum Antonium memorabant ; quteque Syllve, aut Lucullo, aut Pompejo obtuli flent: mox recentia in Crefarcs merita, quandoeakcainfidc- rent, qusc tranfmcantibus terra niarique ducibus, exercitibufque, linuil vehendo commeatu opportuna forent. 63. Namque artiflimo inter Europam Afiam- que divortio, Byzantium in extrema Europa po- iuere Grscci. quibus Pythium Apollinem confu- lcntibus ubi conderent urbem ? redditum oraculum eft; qutererent fedem c«corum terris adver- fnn. Eaambage Chakcdonii monllrabantur, quod pr;orcs illuc advetti , prtevili locorum utilitate pejora 13S C. Corn. Taciti pejora lcgilTent. Quippe By7.antium fertili folo, fecundoquc mari; quia vis piteium in Metapontum erumpens , 8c obliquis nibtcr undas laxis exterrita, omiflo alterius litoris tlexu , hos ad portus defertur. Vnde primo quxfluofi 8c opulenti; poft magnitudine onerum urgente , finem aut modum orabant, annitente principe , qui Thracio Bofpora- lioque bello recens feflos juvandofque rettulit. Ita tributa in quinquennium remifla. 6}.. M. Afmio, M. Acilio Coss. mutationem, rerum in deterius portendi, cognitum eft crebris prodigiis. Signa enim ac tentoria militum igne cxlelti arfere. Faftigio Capitolii examen apium infedit. Biformes hominum partus. Et fuls fetus editus, cui accipitrum ungues ineflent. Numerabatur inter oftenta , deminutus omnium magiitra- tuum numerus, quxftorc , sedili, tribuno, ac prx- tore,8c confule paucos intra menfes dcfun£tis. Sed in prsccipuo patore Agrippina vocem Claudii, quam temulentus jecerat, fatale fibi, utconjugum nagitia ferret, dein puniret, metuens ; agere 8c celerare ftatuit, perdita prius Domitia Lepida muliebribus caufiis : quia Lepida minore Antonia genita, avunculo Augufto , Agrippinx fobrina prior, ac Gnei mariti ejus foror , parcin fibi claritudinem credebat, nec forma, xtas, opes multum dlitabant; 8c utraque impudica infamis, violenta, haud minus vitiis xmulabantur, quam li qua ex fortuna profpe- ra acceperant. Enimvero certamen acerrimum , amita potius an mater apud Neronem prxvalcret. Nam Lepida blandimentis £c largitionibus juvenilem animum devinciebat, truci contra ac minaci Agrippina, qux filio dare imperium, tolerare imperitantem nequibat. 6 ?. Ceterum objecta funt quod conjugium principis devotionibus petiviflet,quodque parum coercitis per Calabriam fervorum agminibus pacem Italia turbaret. Ob hxc mors indicta, multum adverfunte Narcifio, qui Agrippinam magis ma- f iique fufpcdtans, prompliffe inter proximos ferc- atur , certam libi permeiem, fcu Britannicus rerum, feu Nero potiretur. Verum ita de fe meritum Calarem, ut vitam ului ejus impenderet. Convictam A k m n i v m Lio. XII. 159 6tam Mcfiiillinam Sc Silium. Pares iterum accu- fandi caudas e fili , fi Nero imperitaret. Britannico fuccefiorc, nullum principi meritum , ac noverene nifidiis domum omnem convelli, majore flagitio, quam fi impudicitiam prioris conjugis rcticnilTet. quamquam ne impudicitiam quidem nunc ab e fle , pallante adultero, ne quis ambigat, decus, pudorem , corpus, cun&a regno viliora habere. Hac atque t.ilia dictitans, ampleop: ratum : '& f fanum ejus funus. Agrippina Neroni oifenfior-, vi/a res novas moliri, accufata eo nominet abfolvirur. Neronis luxus cr* lafcivi per ner Piem tli/curfus. APhtm .te libertis in ferviirtt. m reto* *rj i» d * na & W : & tifi P. ' ore, ' ibis tiT» [ «a ‘'“l if> «V' i*. A N M A X» I T M LlB. XIII. 141 tandis ,fed non pcraHum. Damnationes aliquot Mufrium , itemqne d fato mortes. Iterttm cum ‘Parthis difordia, Jitper Armcni.it ad quod bellum prtfca feve- ritate & difciplina militem futim Corbulofirmavit. It Armeniam ingreditur, cafleUa aliquot exfeindit > urbi rr Artaxata capit & incendit ; rege Tiridate prolium aiu dtfenfionem nufquam aufo. ‘P. Suiliuf Rem,e damnatur, adbitente Seneca. Oclavias Sagitta‘Pontiam tergiverfantem de nuptiis } impotentia amoris , ftrro tranfadigit. libertus futim crimen id fatetur,magno exemplo.. 'Popptam Sabinam amare Nero accipit : deque ingenio & Venere ejus femina. Cornelius Sulla MatjUiam amovetur, fufpcElus ‘Ptincipi. Publicanorum iniquitas temperata. In Germania Frifii res motent: cr fedes juxta Rhenum conantur figere, fuflra, qttiapttlft ab Romano equite , CP disjeffl. eofcLma- gros mox Anfbarii occupant, fed eodem fato. Hermunduri Cattique inter fe bellantur. fcd magno pree- Uo Catti ad exitium fune gentis caji. G. fla hac annis quattuor. Coss. r lmp. Claudio Nerone,L. Antiftio Veterc. Qiu^Volufio, I*. Cornelio Scipione. J Imp. Claudio Nerone 11, L. Calpurnio S Ptfbnc. I Imp. Claudio Nerone III, Valerio McP* L lalla. LIBER XIII. 1 "^ Rima novo principatu mors Iunii Silani pro- * confidis Alia*, ignaro Nerone , per dolum Agrippina: paratur.non quia ingenii violentia exitum irritaverit, fegnis 8c dominationibus aliis falliditus , adeo ut C. Cxfar pecudem auream cum appellare folitusfit : verum Agrippina fratri ejus L. Silano necem molita , ultorem metuebat, crebra vulgi fama, anteponendum e (Te vix dum pueritiam egreflo Neroni, 8c imperium per foolus adepto , virum atate compofita , inlbr.teni, nobilem, Sc quod tunc fpe£taretur,e Cxfarum porteris, quippe & Silanus D. Augufti abnepos erat, hac CAima necis, miniftri fuere P. Celer eques Romanus,8c ALlius libertus rei familiari Principis in Afia impoliti, ab his procoirtuii venenum inter epiilas d atum C. Cork. Taciti datum eft , apertu:* quam ut fallerent. Ncc minus properato Nareiflus Claudii libertus, de cujus jurgiis adverfus Agrippinam rettuli, afpera ctiftodia, & neceflitateextrema, ad mortem agiturinv^o principe, cujus abditis adhuc vitiis per avaritiam ac prodigentiam mire congruebat. i. Ibaturque in caedes, nifi Afranius Btirrhus,& Annxus Seneca obviam iflent. Hi re£fores imperatorias juventa:, 8c pari in focietatc potentia: concordes, divcrla arte ex xquo pollebant: Burrhus militaribus curis,Sc feveritate morum; Seneca prx- ceptis eloquenti® , Sc comitate honefta : juvantes invicem, quo facilius lubricam principis xtatem, fi virtutem aipernaretur, voluptatibus conceflis retinerent. Certamen utrique unum erat contra ferociam Agrippin» , qux cunff is malx dominationis cupidinibus flagrans,habebat in partibus Pallantem; quo auftore Claudius nuptiis inceftis, Se adoptione exiriofa, femet perverterat. Sed neque Neroni infra fervos ingenium; Se Pallas trifti arrogantia modum liberti egrefius, txdium fui moverat. Propa- Jam tamen omnes in eam honores cumulabantur, lignumque more miiitix petenti tribuno dedit, Optima Matris. Decreti 8c a fenatu duo lidtores, flaminium Claudiale, fimul Claudio cen- lorium funus, Sc mox coniecratio. 3. Dic funeris laudationem ejus princeps exor- fus eft. Dum antiquitatem generis, confutatus , ac triumphos majorum enumerabat, intentus iple, Sc ceteri: liberalium quoque artium commemoratio ; Sc nihil regente eo Reipubl. t: ifte ab externis accidiflTe, pronis animis audita: poftquam ad providentiam fapjenriamquc flexit, ncmovifiii temperare, quamquam oratio a Seneca compofita , multum cultus praeferret: ut fuit illi viro ingenium amoenum, 8t temporis illius auribus accommodatum. Adnotabant leniores, quibus otiolum eft vetera 8c prxfentia contendere,primum cx iis qui rerum potiti cflent,Neronem alien-x facundix eguifie. biatn diStator Cxfar liunmis oratoribus a mu’us : 8c Au- guflo prompta ac profluens , qux deceret principem , eloquentia fuit. Tiberius artem quoque callebar qua verba expenderet, tum validus fcufibus, aut Akr am via L i b. X 11 I. I4j; ant confulto ambiguus. Etiam C. Cxfaris turbata mens vim dicendi non corrupit. Nec in Claudio quotiens meditata differcrcr , elegantiam requireres. Nero puerilibus ftatim annis , vividum animum in alia detorfit: cvtlarc Sc pingere, cantus aut regimen equorum exercere : 8c aliquando carminibus pangendis , inefle fibi elementa do&rina: oftendebat. 4. Ceterum pcra&is triftiti* imitamentis, curiam ingreflus , $c de auctoritate patrum , & con- fenfn militum profatus» confilia fibi Sc exempla capefiendi egregie imperii memoravit; nec juventam armis civilibus, aut domefticis dilcordiis imbutam : nulla odia , nullas injurias, nec cupidinem ultionis afferre. Tum formam futuri principatus prslcripfit, ea maxime declinans , quorum recens flagrabat invidia.Non enim fe negotiorum omnium judicem fore, utclaufis unam intra domum accufii- toribus 8c reis, paucorum potentia graffaretur. Nihil in penatibus fuis vxna1e;aut ambitioni pervium:, dilcretam domum & Remp. Teneret antiqua! munia fenatus, Confulum tribunalibus Italia 8c publico: provincia: aflifterent. Illi patrum aditum praeberent : fe mandatis exercitibus confulturum. f. Nec defuit fides. Multaque arbitrio fenatus conftituta fitnt; Ne quis ad caulfam orandam mer- cede aut donis emeretur: Ne defignatis quidem quatftoribus edendi gladiatores neceflitas cflet. Quod quidem adverfante Agrippina, tamquam aCtaClaudii fubverterentur , obtinuere patres, qui m palatium ob id vocabantur , ut aftaret abditis a tergo foribus velo difcrcta, quod vifum arceret auditus non adimeret. Quin Sc legatis Armeniorum , cauffam gentis apud Neronem orantibus, afeendere fuggeuum imperatoris , Sc prsefidcre fi- mulparabat i nifi ceteris pavoredefixis, Seneca admonuilfct, venienti matri occurreret. Ita fpecie pietatis obviam itum dedecori. 6. Fine anni turbidis rumoribus prorupifTe rur- fum Parthos, 8c rapi Armeniam allatum cll ;pulfb Rhadamifto, qui fiepe regni ejus potitus, dein profugus , tum quoque bellum deferuerat. Igitur in mbe lermonumavida,quemadmodum princeps vix fepten- 4^4 C. Corm. Taciti feptcndceim annos egreflus, flilciperc cam molem aut propulfiarepotiet ? quod fubfidium in coqui a femina regeretur ? mun proelia quoque & oppugnationes urbium, 8c cetera belli per magiilros adminiffrari pollent, anquirebant. Contra alii me- lhis evenifie differunt, quam fi invalidus fene&a 8c ignavia Claudius, militia: ad labores vocaretur,fer- vilibus juflis obtemperaturus. Burrhum tamen Sc Senecam multarum rerum experientia cognitos: ftc imperatori quantum ad robur decffe ? cum oftavo- decimo a* tatis anno Cn. Pompeius, nonodccimo CaTar OiSlavianus , civilia bella fuitinuerint. Pleraque in fumma fortuna aufpiciis Sc confiliis, quatn telis f< manibus geri. Daturum plane documentum, bor.efi.is an focus amicis uteretur , fi ducem amota invidia egregium , quam fi pecuniofiunj Sc gratia fiubnixum per ambitum deligeret. 7. Hxc atque talia vulgantibus, Nero $c juventutem proximas per provincias quxlitatn itippJcn- tUs Orientis legionibus admove •cffegior.eJquc iptas propius Armeniam collocari jubet. Duorfque veteres reges Agrippam Sc locchum expedire copias, quis Parthorum fines ultro intrarent: fimul pontes per amnem Euphratem jungi. F.t minorem Arme - niam Ariltobulo, regionem Sophencm Sohemo cum infigmbus regiis mandat. Exortufque in tem- porc cernulus Vologefo , filius Vardanes. Sc abficcfe Vere Armenia Parthi, tamquam differrent bellum. 8. Sed apud Senatum omnia in majus celebrata ihnt, fententiis eorum, qui fupplicationcs Sc diebus fnpplicationum veffem principi trimnohalcm , ut- qtic ovans urbem iniret, elfigiefque ejus pari magnitudine ac Martis Vitoris»eodem in templo cen- fuerc: prxter fueram adulationem Ixti, quod Domitium Corbulonem retinenda: Armenix prxpo- fuerat. videbaturque locus virtutibus patcfaihis. Copix orientis ita dividuntur , ut pars auxiliarium eunt duabus legionibus apud provinciam Syriam,Sc legatum ejus Quadratum Vinidium remaneret; par civium fociorumque numerus Corbuloni effer, additis cohortibus ahfque , qux apud Cappadociam lue:nabant:focii reges prout bello conduceret, parere juffi. Sed ftudia ccrurn in Corbulonem pro- Annalivm Lin. XIII. 145* promptiora erant, qui ut fumee iuferviret, quee ia novis ccepdsvulidimma eft, itinere propere con- feflo, apud ./Egeas civitatem Cilicicc obvium Quadratum habuit, illuc progreflum, ne fi ad accipiendas copias Syriam intra\ iflet Corbulo,omnium oia in (e verteret, corpore ingens,verbis magnificus,& fuper experientiam (apientiamque , etiam (becic inanium validus. 9. Ceterum uterque Vologefem regem nuntiis monebant, pacem quam bellum mallet, datilque obfidibus , lblitam prioribus reverentiam in populum Romanum continuaret.Et Vologefes quo bellum ex commodo pararet, an ut aemulationis ihfpe- £los per nomen obfidum amoveret, tradit nobilii- fimos cx familia Arfacidarum. Accepitque eos centurio Hiftejus ab Vinidio milliis , forte prior ea de caufTa adito r*ge. Quq.d poftquam Corbuloni .cognitum eft, ire prrefettum cohortis Arriutn Varum , 8c reciperare obfides jubet. Hinc ortum inter prxfc£lum Sc centurionem jurgium, ne diutius externis fpcftaculo e flet, arbitrium rei obfidibus lcgatifque qui eos ducebant, permiflum. Atque illi ob recentem gloriam , inclinatione quadam etiam ho(lilini , Corbulonem prcctulere. Vnde difcordia inter duces : querente Vinidio, praerepta qux fuis confiliis patraviflet: teftante contra Corbulone,non prius convcrfum regem ad offerendos obfides , quam ipfe dux bello deleflus (pes ejusad metum mutaret. Nero quo componeret diverfos , fic evulgari juflit: Ob res a Quadrato Sc Corbulone profpere gcllas laurum falcibus imperatoriis addi. Qux in alios confulcs egreffa, conjunxi. 10. Eodem anno Cadar effigiem Cn. Domitio patri, confularia infignia Afcomo Labeoni, quo tutore ufus erat, petivit a fenatu : fibique ilatuas argento vel auro (olidas , adverfus offerentes prohibuit. Et quamquam cenliuflent patres , ut principium anni inciperet menfe Decemb. quo ortus erat Nero , veterem religionem Kalcndarum Ianuaria- rum inchoando anno retinuit. Neque recepti (luit in reos Carinas Celer fenator , fervo accufante, aut lulius Denfus equclUr > cui favor in Britannicum «imiai dabatur. Q.. 3 ii.Chu- 14^ C. C o a. n. Taciti ii. Claudio Nerone, L. Antiftio C o$ s. cum in a trunca lcilicet manu, Sc profefioria lingua, generis humani regimen cxpoilulantcs. Simul intendere ma- •nusjaggererc probra;conlccratum Claudium,infernos Silanoru manes invocare,8c tot irrita facinora. 15. Turbatus his Nero , 8c propinquodie, quo quartumdecimum aetatis annum Britannicus explebat, volutare fecum, modo matris violentiam, modo ipfius indolem , ut quidem experimento nuper cognitam,quo tamen favorem late quxfiviflet. re- ftis Saturno diebus inter alia «qualium ludicra, regnum Iu fu fortientium , evenerat ea fors Neroni. Igitur ceteris divcrla, nec ruborem illatura, ubi Britannico juflit exf.irgeret, progreflTufque in medium, cantum aliquem inciperet,irrifum ex co fpe- jans pueri fo^rios quoque coavi£lus,nedum temnor 4 lentos *4S C. C o * n. Taciti lentos ignorantis ; ille conflantor exorfus cft carmen , quo evolutum eum fode patria rebufque fuin- mis fignificabatur. Vnde orta mileratio manife- ftior, quia diffimulationem nox $c lafcivia exemerat. Nerointelle&ainvidia» «dium intendit. Vr- gcntibulque Agrippinae minis,quia nullum crimen; neque jubere coedcm fratris palam audebat,occulta molitur : parari venenum jubet, miniflro Pollione lulio prattori-.e cohortis tribuno, cujus cura attinebatur damnata veneficii nomine Loculta,multa fce- lerum fama. Nam ut proximus quifque Britannico, neque fas, neque fidem penfi haberet, olim provi- fum erat. Primum venenum ab iplis educatoribus accepit, tranfinifitque exfohttaalvo nartmi validum, five temperamentum inerat,ne ftatim fseviret. Sed Nero lenti fceleris impatiens,minitari tribuno, jubere fupplicium veneficte , quod dum rumorem refpiciunt,dum parant defenfiones,lecuritatera morarentur. Promittentibus dein tampracinitem necem quam fi ferro urgeretur,cubiculum Ccelaris juxta decoquitur virus,cognitis antea venenis rapidfi, 16 . Mos habebatur , principum liberos cum cc- terisidem cetatis nobilious fedentes vefci in afpe- £tu propinquorum, propria Sc parciore menfa. Illic epulante Britannico , quia cibos potuique ejus tlelefhts ex miniftris gullu explorabat, ne omitteretur inftitutum , aut utriufque morte proderetur lcelus, talis dolus repertus eft. Innoxia adhuc ac prcccalida , fk libata gullu potio traditur Britannico : dein poltquam fervore alpernabatur, frigida in aqua affunditur venenum ; quod ita cmiflos ejus artus pervafit, ut vox pariter & Ipiritus ejus raperentur. Trepidatum acircumfedentibus, diffugiunt imprudentes. At quibus altior intellcttus, refillunt defixi, 8c Neronem intuentes. Ille ut erat reclinis, Jk nefeio fimilis , folitum ita, ait, per comitialem lnorbum, quo primum ab infantia afRidtaretur Bri- t innicus, 8c rediturospaulatiin villis lenfufque. At Agripninte is pavor, ea confternatio mcntis,quam- vis vuitupremeretur , emicuit; ut perinde ignaram fuifie ac Oflaviam fororem Britannici conliiterit. quippe fibi fupremum auxilium ereptum , 8c parricidii exemplum intelligebat. Oftavia quoque, quamvis Annalivm L i n. XIII. 149 quamvis rudibus annis, dolorem» caritatem, omnis aftc&us ablcoudere didicerat. Ita poli breve filen- tiura, repetita cowvivii laetitia. 17. Nox eadem necem Britannici & rogum conjunxit, provilo ante funebri paratu , qui modicus fuit. I11 campo tamen Martis (cpultus eft, adeo turbidis imbribus , ut vulgus iram deum portendi 'crediderit advcrfus facinus , cui plerique etiam hominum ignolccbunt, antiquas fratrum difeordias, 8c iufociabilc regnum cxiltiinantcs. Tradunt plerique eorum temporum feriptores , crebris ante exitium diebus , lllufific pueritia Britannici Neronem. ut jam non pramatura , neque fxvamors videri queat, quamvis inter facra menfie , ne tempore quidem ad complexum forori dato , ante oculos inimici properata fit, in illum fupremutn Claudiorum fanguinem , ftupro prius quam veneno pollutum. Feilinationcnvexfcquiarum edifto Cxlar defendit, id a majoribus inltitutum referens , fiubtra- herc oculis acerba funera, neque laudationibus, aut pompa detinere. Ceterum & fibi amiflo fratris auxilio , reliquas fpes in Rep. fitas: 8c tanto magis fovendum patribus populoque principem, qui unus fuperefler e familia lummurn ad fattigium genita. 18. Extn largitione potiflimos amicorum auxit. Nec defuerunt, qui arguerent viros gravitatem al- fevcranres, quod domos villalque id temporis quafi prxdas divififlenr. Alii necellitatem adhibitam credebant a principe- i (celeris fibi confcio , & veniara fperante , fi largitionibus validiflimum quemque obftrinxifTct. At matris ira nulla munificentia Jc- niri , fed amplcfli O&aviam ; crebra cum amicis fecrcta habere ; fuper ingenitam avaritiam , undique pecunias quafi In fiibfidkim corripiens, tribunos 8c centuriones comiter excipere : nomina 8c virtutes nobilium, qui etiam tum fupererant, in honore habere; quafi quaereret ducem 8c partes. Cognitum id Neroni, excubialque militares, qua ut conjugi imperatoris olim , tum 8c ut matri, ferva- ba«tur,8c Germanos fuper eundem honorem cufto- des additos digredi jubet. Ac ne coetu falutantium frequentaretur, firparat domum, matremque transfert iu eam qua Antonia; fucratiquotiens ipfe illuc 0. y veu- ifo C. C o r. n. Taciti vertitarct, feptns turba centurionum, 8cpofl breve ©fculum digredien 3 . 19. Nihil rerum mortalium tam inflabile ac flu* xum eft , quam fama potentix , non fua vi uixx. Statim relictum Agrippinx limen. Nemo folari, nemo adire, prxter paucas feminas,amore an odio, incertum. Ex quibus erat Junia Silana, quam ma- tAnonio C. Silii u MefTullina depulfam , fupra retuli , inlignis genere, forma , lafcivia, Sc Agrippinx diu percara : mox occultis inter eas offcnfioni- bus, quia Sextium Africanum nobilem juvenem a nuptiis Silanx deterruerat Agrippina , impudicam Sc vergentem annis di£titans j non ut Africanum fibi feponeret, led ne ppilnis Sc orbitate Silanx maritus potiretur. Illa Ipe ultionis oblata , parat accufatores cx clientibus fuis Iturium 8cCalvifram, non vetera , & Ixpius jam audita deferens , quod. Britannici mortem lugeret, aut Octavix injurias evulgaret j fed-deftinavifTe eam Rubcllium Plautum , per maternam originem pari ac Nero gradu a divo Auguflo, ad res novas extollere ; conjugio- que ejus etiam imperio , Rempubl. rurfus invadere. hxc Iturius Sc Calvinus Arimeto Domitix Neronis amitx liberto aperiunt. Qu_i_lxtus oblatis (quippe inter Agrippinam Sc Domitiam infenla xmitlatio exercebatur) Pavidem hiftrionem libertum 8cipfum Domitix impulit, irc propere, eri- m.nque atrociter deferre. zo. Prove£ta nox erat, Sc Neroni per vinolentiam trahebatur; cum iiigreditur Paris, folitusalio- quin id temporis luxus principis intendere. Sed tunccompofitusad moeflitiam , cxpofitoque indicii ordine , ita audientem exterret, ut non tantum matrem Plautumque interficere, fed Burrhum etiam demovere prxfe£tura delimaret, tamquam A- f rippinx gratia prove£tum , $c vicem reddentem. ‘aoius Ruflicus au£lor cll, feriptos efie ad Cxci- nam Thufcum codicillos mandata ei prxtoiiarum cohortium cura: fed ope Scnecx dignationem Bur- jrho retentam. .Plinius Sc Cluvius nihil dubitatura de fideprxf«£ti referunt, fane Fabius inclinat ad laudes Scnecx, cujus amicitia iloruit. Nos confen- fum aucloruia fecuturi, fi facinoris coargueretur : led cuicumque, nedum parenti defenfionem tribuendam, nec accufatores adefle , fed vocem unius ex inimica domo afferri. Refutare tenebras, & vigilatam convivio no£tem, omniaque temeritati 8c infeitioe propiora. ii. Sic lenito principis metu , fic luce orta, itur ad Agrippinam ut noficcretobje£la,dilTolveretquc, vel poenas lucret. Burrhus iis mandatis , Seneca coram,fungebatur, aderat $C ex libertis, arbitri Termonis. Deinde a Burrho poftquam crimina St au- dtores expofuit, minaciter a£hun. Agrippina ferocia: memor, Non miror, inquit, Silanam numquarp edito partu, matrum affedlus ignotos habere. Neque enim perinde a parentibus liberi, quam ab impudica adulteri mutantur .Nec fi Iturius ScCalvifius adefis omnibus fortunis, noviflinum fiileipiendie accufationis operam anui rependunt, ideo aut mihi infamia parricidii,aut Caelari conficientia iiibeun- da eft. nam Domitia? inimicitiis gratias agerem , fi benevolentia mecum in Neronem meum certaret. Nunc per concubinum Atimetum,fchiftrionemPa- ridem qnafi Icenre fabulas componit. Bajarum tuarum pilcinas excolebat, cum meis confiliis adopio, 6c proconfiularc jus,Sc defignatio confulatus, 8c cetera adipifeendo impcrioprepararentur.Aut exiftat qui cohortes in urbe tentutas, qui provinciarum fi- dem labcfa&atam , denique fiervos\el libertos ad Iccius corruptos arguat. Vivere ego Britannico potiente rerum poteram: at fi Plautus aut quis alius Rcmpubl. judicaturus obtinuerit , defiunt Icilicet mihi accufatores, qui non verba impatientia caritatis aliquando incauta, led ea crimina objiciant, quibus nifi a filio mater abfiolvi non poflim. Commotis qui aderant, ultroque fpiritus ejus mitigantibus, colloquium filii expoficit. Vbi nihil pro innocentia 3 uafi diffideret; ncc beneficiis quali exprobrarer, ifferuit; fied ultionem in delatores 8c praemia ami* cis obtinuit. 5.1. Prxfeflura annonae FenioRufo; cura ludorum qui a Csefarc parabantur» Arruntio Stellaej ^Egyptus iyt C. Cork. Taciti. Aegyptus C. Balbillo permittuntur.Syria P. Antelo deftinata, 8c variis mox artibus elufus ; ad poftre- nmm in urbe retentus eft. At Silana in exfiliitra a£ta. Calvifius quoque Sc Iturius relegantur. De Atimeto fupplicium fiunptum , validiore apud libidines principis Paride, quam ut poena afficeretur. Plautus ad prxfctfs filentio tranfmiffus eft. 13. Deferuntur dehinc confenfiffe Pallas,ac Bur- rhus, ut Cornelius Sulla claritudine generis,Sc affinitate Claudii, cui per nuptias Antonix gener erat, ad imperium vocaretur. Ejus accufationis au&or exftitit Pxtus quidam , exercendis apud xrarium rectionibus lamoltis, Sc tum vanitatis manifeftus. Nec tam grata Pallantis innocentia,quam gravis fu- perbiafuit: quippe nominatis libertis ejus , quos confcios haberet, refpondit;nihil unquam fe domi, niG nutu aut manu fignificaffe , vel fi plura demon- ftranda effient feripto ufum, ne vocem confociaret. Burrhus quamvis reus, inter judices fententiam dixit. Exiliumque accufatori irrogatum , 8e tabulae exuftx funt, quibus oblitterata xrarii monimeiita retrahebat. 24. Fine anni ftatio cohortis affidere ludis follta, demovetur,quo major fpccies libertatis effet:utque miles theatrali licentix non permixtus incorruptior ageret; Sc plebes daret experimentum, an amotis cuftodibus , niodeftiam retineret. Vrbem princeps luftravit fc refponfo harufpicum , quod Iovis ac Mi- nervx xdes ae cxlo taftx erant. if. Q . VolufiojP. Scipione Coss.otium foris, foeda domi Jafcivia, qua Nero itinera urbis, Sc lupa- naria.Sc diverticula,vefte fervili in diffimulationcm fui compofitus pererrabat, comitantibus qui raperent ad venditionem expofita, 8c obviis vulnera inferrent: adverfus ignaros adeo,ut ipfe quoque acciperet ifhis, Sc ore prxferret. Deinde ubi Cxfarem effe qui grafiaretur pernotuit, augebanturque injuri x adverfits viros feminalquc infignes : 8c quidam permiffa femel licentia lub nomine Neronis , inulti propriis cum globis eadem exercebant, Sc in modum captivitatis nox agebatur: Iulius quidam Montanus fenatorii ordinis, fcd qui nondum honorem capcffifl\;t,cougrcffus forte per tenebras cum Prin- Annaltvm Lu, XIII. 15-5 cipe, quia vim tentantem acriter repulerat, deindo agnitum oraverat,quali exprohralTet,mori adactus eit. Nero autem metuentior in pollerum , milites fibi, 8c plcrofquc gladiatorum circumdedit, qui rixarum initia modica, Sc quufi privata linerent: fi & tafis validius ageretur, arma inferrent. Ludicram quoque licentiam , Se fautores hiftrionum velut iu prorha convertit, impunitate $c prtemiis , atque jple occultus , 8c plerumque coram profpedlans : aonec difeordi populo, 8c gravioris motus terrore , non aliud remedium repertum eit , quam uthillriones Italia pellerentur , milefque theatro' rurfumaflideret. _ x 6 . Per idem tempus aflum in fenatu de fraudibus libertorum , efflagitatumque utadverfus nu- Ie meritos revocandas libertatis jus patronis darer tui*. Nec deerant qui cenferent. Sed coniulcs relationem incipere non aufi ignaro principe per- feripfcre tamen confenfum ienatus. Ille auftor cqnftitutionis-fieret, ut inter paucos Sc fententis» adverfos , qnibufdam coalitam libertate irreverentiam eo prorupifle frementibus ; vi ne an requo cum patronisjurc agerent, fententiam eorum con- iultarent, ac verberibus manus ultro intenderent, impulere vel pcenam fuam diffundentes. Quid e- nim aliud lado patrono conceffiun , quam ut vicc- fimum ultra lapidem , in oram Campania: libertum releget? Ceteras a&iones promilcuas 8t pares effe. Tribuendum aliquod telum quod fperni nequeat. Nec grave manumiffis, per idem oblc- quium retinendi libertatem, per quod affecuti fint. At criminum manifeftos, merito ad fervitutem retrahi ; ut metu coerceantur, quos beneficia non mutaviffent. xy. Differebatur contra; Paucorum culpam ipfis cxitioffim effe debere : nihil iiniverfbrum juri derogandum. quippe late fuium id corpus. Hinc plerumque tribus , decurias , miniflcria magiffrati- bus& facerdotibus, cohortes etinm in urbe con- Icriptas. 8c plurimis equitum,plerifquc fellatoribus, non aliunde originem trahi. Si Icparentur libertini; manifeftam fore penuriam ingenuorum, non frn— fira maiores cum dignitatem ordinum dividerent, libe;- 4 C. C o r n. Taciti libertatem in communi nofuifie. Quin 8c manumittendi duas fpecics inltitutas , ut relinqueretur poenitentia aut novo benificio locus, quos vindidta patronus non liberaverit i velut vinculo lervitutis attineri. Difpiceret quiique merita, tardeque concederet, quod datum non adimeretur. Hac lententia valuit. Scripfitque Cafar fenatui, privatim expenderent cauflam libertorum, quotiens a patronis arguerentur : in commune nihil derogent.’ Nec multo poft, ereptus amita Ubertus Paris, quafi jure civili, non fme infamia principis , cujus jufiu perpetratum ingenuitatis judicium erat. a8. Manebat nihilominus quredam imago Reip. Nam inter Vibullium pr«torem,8c plebei tribunum Antifiium ortuiu certamen, quod immodeftos fautores hiflrionum 8c k praetore in vincula duflos, tribunus omitti jufliflet.comprobavere patres , in- culata Antillii licentia. Simul prohibiti tribuni jus pratorum Sc confulum praripere , aut vocare ex Italia cum quibus lege a defignatusconful, ne flate animadverterent: neve inultam ab iis diaam , qurcftorcs ararii in publicas tabulas ante quattuor menfes referrent; medio temporis contradicere li- ccret:deque eo confulcs flatuercnt. Cohibita artius 8c adilium poteftas, ftatutumque quantum curules, quantum plebei pignoris caperent, vel pccna: irrogarent.Eo Helvidius Prifcus tribunus plebis adver- ius Obultromum Sabinum rerarii qiKcftorem contentiones proprias exercuit, tamquam jus haflx ad- verfus inopes inclementci augeret. Dein princeps curam tabularum publicarum n qualloribus ad prxfcflos tranftulit. 19. Varie habita ac f.epe immutata ejus rei forma. nam Auguflus permilit fenatui deligere prafe- £tos:dcin ambitu lutfragiomm fnfpeSlo,forte ducebantur ex numero pratorum qui prccefler.t.ncq; id diu nunfit, quia fors deerrabat ad parum idoneos. Tunc Claudius quatftoves rurfum impof iit,iifque ne metu offenfionum Icamus confulercnt, extra ordinem honores promiht.Sed deerat robur atatiscuirv primum magiJlratum capcflentibus. igitur Nero pratura perlunflos,experientia probatos delegit. 30. DumiU- ANtfAfcTVM L I B- X 111. 30. Damnatus iifdcm confulibus Viplanius Lenas, ob Sardiniam provinciam avare habitam. Ab- folutus Ceftius Proculus repetundarum , cedentibus accufatoribus. Clodius Quirinalis , quod prx- feftus remigum qui Ravennae Haberentur, vclut infimam nationum, Italiam luxuria fxvitiaque af~ fii&aviflet, veneno damnationem antevertit. C. AminiusRcbius ex primoribus peritia legum, 8 c pccunix magnitudine , cruciatus xgrx fencftse mi(To per venas {anguine effugit: haud creditus fuf- ficere ad conftantiam fumendx mortis, ob libidines muliebriter infamis. At L. Vohifius egregia fama conceflit: cui tres St nonaginta anni fpatium vivendi , prxcipuxque opes bonis artibus , inoffenfa tot imperatorum malitia fuit. 31. Nerone fecundum, L. Pifonc confulibtis, pauca memoria digna evenere, nifi cui libeat, laudandis fundamentis 8c trabibus, quis molem amphitheatri apud campum Martis Caflar adftruxcrat, volumina implere: cum ex dignitate populi Romani repertum fit, res illuftres annalibus, talia diurnis urbis attis mandare. Ceterum col©ni:e Capua atque Nuceria, additis veteranis , firmat® funt: plebeique congiarium quadringeni nummi viritim dati , 8c feftertium quadringenties xrario illatum cft, ad retinendam populi fidem. Vcftigal quoque quintx 8c vicefimx venalium mancipiorum remifi- fum,fpecie magis quam vi. quia cum venditor pendere juberetur, in partem pretii emptoribus accre- fcebat. Edixit Clxlar , ne quis magiltratus,aut procurator qui provinciam obtineret,fbe&aculum gladiatorum , aiit ferarum , aut quod aliud ludicrum ederet. Nam ante non minus tali largitione, quam corripiendis pecuniis , fubjeftos affligebant; dum qux libidine deliquerant, ambitu propugnant. 31. Factum & S. confultum ultioni juxta 8c fecuritati , ut fi quis a filis fervis interfeftus cflet, ii quoque qui teftamcnto manumiffl fub eodem tefto manfiflent, inter fervos lunplicia penderent. Redditur ordini Lufius Varius conlularis, avaritix criminibus olim pcrculfus. Et Pomponia Grxcina infignis femina , Plautio , qui ovans le dc Britannus rettulit, nupta,ac 1'uperiUtionis extern® rea, C.C o r m. Taciti rea mariti judicio pernlifla. Ifque priico inftituto, propinquis coram , de capite famaque conjugis cognovit,*8c iniontem nuntiavit. Longa huic Pompo- nire actas, 8c continua trillitia fuit. Nampoftlu- liam Druli filiam dolo Mcflallinx interfectam,per quadraginta annos, non cultu nifi lugubri, non animo nifi mocfto egit, ldquc illi imperitante Claudio impune, mox ad gloriam vertit. 33. Idem annus plures reos habuit, quorum T. Celerem, accufaute Alia, quiaabfolvere nequibat Cxfar, traxit lencfta donec moitem obiret, nam Celer, interfecto , ut memoravi, Silano proconfu- le , magnitudine (celeris cetera flagitia obtegebat. CofTutianum Capitonem Cilices detulerant macu- lofuin foedumque , Sc idem jus audacix in provincia ratum, quod in urbe exercuerat. Sed pervicaci accuHitionc conflidtatus, poftrcmo defenfio- cem omifit, ac lege repetundarum damnatus clt. Pro Eprio ^larcefio, a quo Lycii res repetebant, eo uique ambitus prxvaluit , ut quidam ac^ufa- tonun ejus cxfilio multarentur , tamquam infanti periculum fecifient. 34. ’ Nerone tertium confulc fmml iniit confutatum Valerius Medulia, cujus proavum oratorem Corvinum, divo Augullo abavo Neronis, collegam in co magiftratu tuiflTe , pauci jam fenum meminerant. (cd nobili familia: honor auilus clt, oblatis in fingulos annos quingenis faltertiis, quibus Me (Talla paupertatem innoxiam fuftentaret. Aurelio quoque Cottx 8c Haterio Antonino annuam pecuniam (latuit princeps , quamvis per luxum avitas opes didi pallent. Ejus anni principio, mollibus adhuc initiis prolatatum inter Parthos Ro- mauofquc de obtinenda Armenia bellum , acriter fumitur : quia nec Vologcies linebat fratrem Tiridatem dati a fe regni expertem e (Te , aut aliena: ul potentia: donum habere : 8t Corbulo dignum magnitudine populi Romani rcbatur , parta oliui a Lucullo Pompejoque recipere. Ad hxc Armenii ambigua fide utraque arma invitabant, fitu terrarum , fimilitudine morum Parthis propiores, con- nubiifque permixti, ac libertate ignota illuc magis ad faivitium inclinantes. 3J.Sed A N M A E 1 V M L I R. X I I I. . Sed Corbuloni plus molis adverlus ignaviam militum , quam contra perfidiam hoftium erat. Quippe Svria tranfimot* legiones, pace longafc- gnes, munia Romanorum tegerrime tolerabant. Satis conftitit fuifle in eo exercitu veteranos , qui non ftationem , ifon vigilias iniflent j vallum fol- femque quafi nova inira vifierent; fine galeis, fine loricis,nitidi &quscftuofi,militia per opida expleta. Igitur dimifus quibus icne&a, aut valetudo adverlaerat, fupplemcntum petivit. Et habiti per Galatiam ac Cappadociam dolc£tus. Adjettaque ex Germania legio cum equitibus alariis, & peditatu cohortium : retentuique omnis exercitus fub pellibus , quamvis hieme lseva adeo , ut obducta glacie, nifi effoffa humus tentoriis locum non prte- beret. Ambulti multorum artus vi frigoris , 8 c quidam inter excubias exanimati funt. Annotatui que miles, qui falcem lignorum geftabat,ita prairi- guifle manus, ut oneri adherentes,truncis brachiis deciderent. Ipfc cultu levi , capite intc&o, in agmine, in laboribus frequensadefie: laudem ftre- nuis, folatium invalidis, exemplum omnibus often- dere. Dehinc quia duritiam celi militieqtie multi abnuebant, defercbantquc , remedium leveritate qtuefitum eft. Nec enim, ut in aliis exercitibus, primum alterumque delivkum venia profequebu- tur , fed qui figna reliquerat, ftatim capite poenas luebat. Idquc ulu falubre , 8 c mifericordia melius apparuit, quippe pauciores illa caftra deferuere, quam ea in quibus ignolcebatur. 3 (5 Intcrim Corbulo legionibus intra caftra habitis, donec ver adolefceret, difpofitifqse per idoneos locos cohortibus auxiliariis; ne pugnam priores auderent, praedicit. Curam prrefidiorum Pu- itio Orphito primipili honore perfuncto mandat. Is quamquam incautos Barbaros j & bene ^crcnd.e rei cafum offerri fcripferat, tenere (e munimentis, 8 c majores copias opperiri jubetur. Sed rupto imperio , poftquam paucx 6 proximis caftcllis turma: advenerant, pugnamque imperitia poliebant, con- greffus cum hofte funditur. Et damno ejus exterriti qui fubfidium ferre debuerant , fua quil- quc in caftra trepida fuga rediere. Quod graviter R Cor- i?S C. Corn. Taciti Corbulo accepit: increpitiunqu r Paftium, 8c prx- feiros, tr.ihtclque tendere omnesextra vallum juf- fit. ; iu|ue ca contumelia detenti > nec nifi precibus umyerfi exercitus exfolutilunt. yj. At Tiridates fuper proprias clientelas , ope Vologefi fratris adjutus , non furtim jam , fed palam bello infenfiire Armeniam , quofque fidos nobis rebatur depopulari; & fi copise contra ducerentur, eludere, huc quoque 8c illuc volitans,plura fama quam pugna exterrere. Igitur Corbulo, qutefi- to diu proelio, frultra habitus; & exemplo hoftium circumferre bellum coadius , difpartit vires, ut legati prxfedtique diverfos locos pariter invaderent. ■Simul Antiochum regem monet, proximas fibi prxfe&uras petere. Nam Pharafmancs iincrfedlo fiho Rhadamifto , quafi proditore lui; quo fidem in nos tcllaretur , vetus adverfus Armenios odium promptius exercebat. Tuncque primum illefti In- llchi gens ante alias focia Romanis, avia Armeniae incurnivit. Itaconfilia Tiridati in contrarium vertebantur. Mittebatquc oratores , qui fiio Partho- rumque nomine cxpoftularent; cur datis nuper ob- fidibus,rcdintegrataque amicitia,qux novis quoque beneficiis locum aperiret, veterc Armenix pofiel- lione depellereturrldeo nondum ipfum V^oiogefem commotum,quia caufla,quam vi agere mallent. Sin perflaretur in bello; non defore Arlacidis virtutem fortunamque, fxpiusjam clade Romana expertam. Ad ca Corbulo,latis comncito Vologefem defectione Hyrcanix attineri, fuadet Tiridati, precibus Cxfarem aggredi, pofie ilii regnum Habile, & res incruentas contingere , fi omiifa fpe longinqua $c fera , prxfentem potioremque fequerctur. 58. Placitum dehinc, quia commeantibus invicem runtiis , nihil in fumma pacis proficiebatur, colloquio ipfbrum tempus locumque deftinari. Mille equitum prxfidium Tiridates affore fibi dicebat; quantum Corbuloni cujufque generis militum affi- Iteret, non llatuere,dum pofitis loricis & galeis, in faciem pacis veniretur. Cuicumquc mortalium, nedum veteri $c provido duci, barbarx altutix pa- tuillent. Ideo artum inde numerum finiri, & hinc majorem afferri, u; dolus paramur. nam equiti i«2 m.H i A N N A L IV H 1.1 fi. X I I I. Jagittarum ufu exercito , fi detecta corpora objicerentur , nihil profuturam multitudinem. Difii- xnulatoYamcn intellc&u , reftius de hisquts in publicum confutarentur, totis exercitibus coram dif- fertaturos relpondit. Locumque delegit,cujus pars altera colles erant clementer afiurgcntes, accipiendis peditum ordinibus ; pars in planitiem porrigebatur, ad explicandas equitum turmas. Dicque pa- £fo , prior Corbulo focias cohortes 8c auxilia regum pro cornibus„medio fex tam legionem confti- tuitj cui accita per no£tcm aliis ex cultris tria millia tertianorum pcrmilcuerat, una cum aquila,quali eadem legio fpedtaretur. Tiridates vergente jam die procul aftitit, unde videri magis quam audiri pollet. Ita fine congrefiu dux Romanus abfcedcre militem fua quemque in caftra jubet. 39. Rex iive fraudem fufpe-Stans, quia plura fimul in loca ibatur , five ut commeatus noftros Pontico mari,Sc Trapezunte opido adventantes interciperet , propere difcedit. Sed neque commeatibus vim facere potuit, quia per moutes ducebantur, prsefidiis noitris infeifos: 8c Corbulo, ne irritum bellum traheretur, utque Armenios ad fua defendenda cogeret, cxicindcre parat caftella. Sibi— que quod validi (fimum in ea prrcfe&ura cognomento Volandum fumit; minora Cornelio Flacco legato, & Initcio Capitoni cultrorum prefe&o mandat. Tum circumlpedtis munimentis ; & quas expugnationi idonea, provifis; hortatur milites, ut hoitem vagum, neque paci aut proelio paratum, led perfidiam $c ignaviam fuga confitcntem , exuerene fedibus , glorixque pariter 8c pnedae conlulerent. Tum quadripartito exercitu , hos in teftudinem conglobatos, fubruendo vallo inducit; alios Icalas moenibus admovere, multos tormentis faces 8c ha- fiasincutere jubet. Libratoribus funditoribulque attributus locus , unde eminus glandes torquerent; ne qua pars iubfidium laborantibus ferret, pari undique metu. Tantus inde ardor certantis exercitu» fuit, ut intra tertiam diei parte,nudati propugnatoribus muri, obices portarum fubvcrfi, capta afcenlU munimenta, omnefque puberes trucidati fint, nullo milite ani i fio, paucis admodum vulneratis. 8c im- R x belle aflo C. Cork. Taciti belle vulgus fub corona venundatum : reliqua pr£» da viftoribus ceflit. Pari fortuna legatus prafe- Ctus ufi fiunt > tribufque una die caltcllis expugnatis, cetera terrore , 8c alia fponte incolarum, in deditionem veniebant, unde orta fiducia caput gentis Artaxata aggrediendi. Nec tamen proximo itinere duftac legiones , qua fi amnem Araxem , qui moenia alluit, ponte tranl^ederentur, fub i£lum dabantur procul 8< latioribus vadis tranficre. 40. At Tiridates pudore 8c metu , ne fi conccfi- fi flet obfidioni, nihil opis in ipfo videretur; fi prohiberet, impeditis locis feque 8c equeftres copias illigaret: ftatuit poftremo oftendere ucicra , & dato die proelium incipere , vel fimulutione fugrc, locum fraudi parare. Igitur repente agmen Romanum circumfundit, non ignaro duce noftro, qui via pariter 8c pugna compofuerat exercitum. Latere dextro tertia legio , finiftro fiexta incedebat, inediis decumauorum delectis: recepta inter ordines impedimenta, 8c tergum mille equites tuebantur. quibus juflerat, ut initantibus cominus refifte- rent, refugos non fequerentur. In cornibus pedes fcgittarius , 8e cetera manus equitum ibat, productiore cornuum finiftro per ima collium , ut fi ho- ilis intraviflet, fronte fimul St finu exciperetur. Aflultare ex diverfo Tiridates, non ufque adja- Ctum teli, fed tum minitans , tum fpccie trepidantis ,fi laxare ordines & diverfos confictari poflet. Vbi nihil temeritate lolutum , nec amplius quam decurio cquitutn audentius progreflus , 8c fagittis confixus, ceteros ad obfequium exemplo firmaverat, propinquis jam tenebris abfceflit. 41. Et Corbulo caltra in loco metutus, an expeditis legionibus nofte Artaxata pergerer, obfidio- neque circumdaret agitavit, concelfiifie illuc Tiridatem ratus. Dcin poftquam exploratores attulere longinquum regis iter, 8c Medi an Albani peterentur, incertum, lucem opperitur; prxmifiaque levis armatura , qua muros inierim ambiret, oppugna- tionemque eminus inciperet. Sed opidani portis fponte patefa&is , le finaque Romanis permifere. 'quod falutem ipfis tulit; Artaxatis ignis immiflus» deletaque & lbio squatt linit, quia nec teneri fine valido. IU MWltPfSrs:'! H' r,H:|s B - 11 013 e fi u e a M-Hsht, a g-s-i»*- Annalivm Lid. XIII. i£i ■valido prccfidio , ob magnitudinem moenium ; nec id nobis virium erat, quod firmando praefidio , 8c cupcfiendo bello divideretur . Vel fi integra 8c in- cuftodita relinquerentur •, nulla in eo utilitas aut gloria quod capta e fient. Adjicitur miraculum vellit numine oblatum, nam cun£ta extra » teftis tenus Iole illufiria fuere j quod moenibus cingebatur, ita repente atra nube coopertum,fulguribulque dil- cretmn eft , ut quafi infenfantibus deis exitio tradi crederetur. Ob haec confalutatus imperator Nero, St icnatufconfulto fupplicationes habitfe : ftatuac- que & arcus,8c continui confulatus principi: utque inter feftos referretur dies, quo patrata vi&oria, quo nuntiata , quo relatum deeaeffet, aliaque in eandem formam decernuntur , adeo modum egrel- ia , utC. Calliusde ceteris honoribus afienfus; fi pro benignitate foituncc diis grates agerentur , ne totum quidem annum fupplicationibus fufiicere difieruerit: coque oportere dividi facros 8c nego- tiofos dies, quis divina colerentur , 8t humana non impedirent. 4/1. Variis deinde cafibus jactatus, 8c multorum; odia meritus reus , haud tamen fine invidia Senecae damnatur. Is fuit P. Suilius , imperitante Claudio terribilis ac venalis, Sc mutatione temporum , non quantum inimici cuperent demifius : quique fe nocentem videri, quam (upplicem mallet. Ejus opprimendi gratia repetitum credebatur fenatufeou- iultum , pcenaque Cincitc legis, adverfits eos qui pretio caufias oravifient. Nec Suilius qwcftu aut exprobratione abflinebat, praeter ferociam animi, extrema fenefta liber > 8c Senecam increpans j in- fenfmn amicis Claudii, fub quo juftifiimum exfi- lium pcrtulifiet. Simul fludiis inertibus , Sc juvenum imperiti* fuetum , livere iis qui vividam Sc incorruptam eloquentiam tuendis civibus exercerent. Se quxitorem Germanici; illum domus ejus adulterum fuifle. An gravius exiftimandum, (ponte litigatoris praemium honeft* operce aflequi, quam corrumpere cubicula principum feminarum? Qua, lapientia , quibus philofophorum praeceptis, intra quadriennium regiae amicitiae , ter millies fe- (Urtiura paraviflet ? Roma teftamenta 5c orbos, R 3 velut C. C o r. k. Taciti velut indagine ejus capi. Italiam & provincias,lm» roenfo fenore hauriri. At fibi labore quafium, 8c modicam pecuniam efle. Crimen , periculum, omnia potius toleraturum, quam veterem ac diu partam dignationem ^iibitce felicitati fubmitteret. 42. Nec deerant, qui hac iifdem verbis, aut Vcrla in deterius Seneca: deferrent. Repertique ac- cufatoresdireptos focios cum Suilius provinciam A fiam regeret, ac publica» pecunia peculatum detulere. Mox quia inquifitionem annuam impetraverant, brevius vifiim , fuburbana crimina incipi, quorum obvii teftes erant. Ii acerbitate accufatio- nis Q. Pomponium ad neceffitatem belli civilis detruuim : Iuliam Drufi'filiam , Sabinamque Poppaeam ad mortem a£tas : 8c Valerium Afiaticum, 'Lufium Saturninum , Cornelium Lupum circumventos: jam equitum Romanorum agmina damnata,omnemque Claudii fievitiam Suilio objectabant. Ille nihil ex his fponte fufccptum , fed principi pa- ruifie defendebat, donec eam orationem Cfefar collibuit , compertum fibi referens ex commentariis patris lui, nullam cujufquam accufationcm ab eo «o.aftam. Tum juto Meflalinx prcctendi,Sc labare defenfio. Cur cnitn neminem alium elc&uni , qui favienti impudica vocem prseberet? Puniendos rerum atrocium miniftros , ubi pretia fcelerum adepti, lcclera ipfa aliis delegent. Igitur adempta bolorum parte (nam filio Sc nepti pars concedebatur, eximebanturque etiam qux telramcnto matris, aut avi acceperant) in infulas Baleares pellitur: non in ipfo difcrimine , non poft damnationem fraftus animo. Ferebaturque copiofa 8c molli vita, fecre- fum illud tolcravifie. Filium ejus Nerulinum ag- greffis accufatoribus per invidiam patris, & crimina repetundarum, interceflit princeps,tamquam fatis expleta ultione. 44. Per idem tempus Oftavins Sagitta plebei tribunus, Pontiae mulieris miptcc amore vecors, ingentibus donis adulterium , 8c mox ut omitteret maritum emercatur , fuum matrimonium promittens , ac nuptias ejus pa£tns. Sed ubi mulier vacua fim, nectere moras, adverfam patris voluntatem efflari, repertaque fpe ditioris conjugis, promito exuere. Amntalivm L i o. X T11. exuere. O&avius contra modo conqueri, modo minitari, famam pei diram , pecuniam exhanllam obteftans: denique falutem , quee fola reliqua e flet, arbitrio ejus permittens. Ac poftquum lperneba- tur , noftem unam ad folatium polcit, qua delini— tus, modum in pofternm adhiberet. Statuitur nox. Et Pontia conici* ancili* cuftodiam cubiculi mandat. Ille uno cum liberto , ferrum velle occultum infert. Tum, ut afiolet in amore Sc ira,jurgia,preces , exprobratio, fatisfa-Slio , Sc pars tenebrarum libidine lepofita. Et quatftu incenfus,nihil metuentem ferro traulverberat, & accurrentem ancillam vulnere abfterret, cubiculoque prorumpit. Poftera , die mauifcfta ccedes , haud ambiguus percudor, quippe manfitnflTc una convincebatur. Sed libertus fuum jjhid facinus profiteri, fe patro ni iniunas ul t^&Aw tum efle. Commoveratque quofilam magnitudine exempli: donec ancilla ex vulnere refefta, verumC*^** aperuit, poflulatufque apud confules a patre inter-** feclrc, poftquam tribunatu abierat, fententiapa- 1 trum, $c lege Cornelia de ficariis condemnatur. 4 f. Non minus infignis ec anno impudicitia, magnorum Rcip. malorum initium fecit. Erat in civitate Sabina Popp-.ea , T. Ollio patre genita, fed nomen avi materni fumpferat, illuftri memoria Poppxi Sabini confulari 8c triumphali decore prxfulger.tis. nam Ollium honoribus nondum fun- ftnm, amicitia Sejani pervertit. Huic mulieri cun- £la alia fuere, pricter honellumanimum.quippe mater ejus retatis fu-.e feminas pulchritudine luper- grefla , gloriam pariter Sc formam dederat, opes claritudini generis diffidebant. fermo comis , nec abfurdum ingenium, modefliam prreferre, 8c lafci- via uti. rarus in publicum egreflus, idque velata cartc oris , ne fatiaret afpedum, vel quia (ic decebat. Famre numquam pepercit, maritos Sc adulteros non dillingucns : neque atfe&ui fuo, aut alieno obnoxia, untle utilitas oftcnderctur , illuc libidinem transferebat. Igitur agentem eam in matrimonio Rufi Crifpini equitis Romani,ex qqo filium genuerat, Otho pellexit juventa ac luxu , Sc quia flagrantiffimu» i» amicitia Neronis habebatur, nec mora, quiu adulterio matrimonium jungemur. R 4 %6. Otho, a prxbuifietque materiem obtrectatoribus arguenda; lententia j Cur enim fi Renip. egere libertate Cenatoria crederet, tam levia coniectarctur? quin de bello aut pace, de vectigalibus Sc legibus , quibufque aliis Romana continentur , finderet difliiaderetve ? Licere patribus , quotiens ius dicenda: lententi ce accepiflent, qux vellent expromere , relationemquc in ea po- itulare. An Colum emendatione dignum, ne Sy- raeufis fpedtacula largius ederentur ? Cetera per omnes imperii partes perinde egregia, quam fi nou Nero, fed Thrafea regimen eorum teneret? Qux fi, fumma diflimulatione tranfmitterentur , quanto magis inanibus abftinendum?Thrafea contra rationem pofccntibus amicis , non prxfentium ignarum rcipondebat, ejufmodi confulta corrigere ; led patrum honori dare, nt manifellum fieret, magnarum rerum curam non difiimulaturos qui animum etiam lcviflnnis adverterent. 50. Eodem anno crebris populi flagitationibus im- modefliam pubfieanoyum arguentis, dubitavit Nero , an cnnfta vectigalia omitti juberet, idque pulcherrimum donum generi moi talium daret. Sed impetum ejus, multum prius laudata magnitudine animi, attinuere lenatores , diflblutionem imperii docendo,fi fructus quibus ReCp,fitiUueretur>demi- R ; nue- x5<$ C. C o r m. Taciti nuerentur, quippe fublatis portoriis , fequens ut tributorum abolitio expofhilaretur. Pleralque vc- ftigalium locietatcs a confulibus 8c tribunis plebis conftitutas, acri etiam populi Romani tum libertate : reliqua mox ita provila , ut ratio quselhuim 8c ncceffitas erogationum inter Te congruerent. Temperandas plane publicanorum cupidines, ne per tot annos fine querela tolerata, novis acerbitatibus ad invidiam verterent. yi. Ergo edixit princeps, ut leges cujufque publici occult® ad id tempus, proferiberentur: omifi* fas petitiones, non ultra annum refumerent: Rom® praitor^ per provincias qui proprxtorc autcoiiliile efVent , jura adverfus publicanos extra ordinem redderent: militibus immunitas fervarctur , nifi in iis qu® vreno exercerent. Aliaque admodum xqua; qux brevi fervata, dcin fruftra habita funt. Manet tamen abolitio quadragefim® quinquagcfimccque 8c qu® alia exa£tiouibu$ illicitis nomina publicani invenerant. Temperata apud tranfmarinas provincias frumenti fubve£tio. Et ne cenfibus negotiatorum naves aferiberentur,tributumque pro illis penderent, conftitutum. jx. Reos ex provincia Africa, qui proconfula- re imperium illic habuerant, Sulpicium Camerinum, & Pomponium Silvanum,abfolvit Cxfar.Camerinum adverfus privatos 8c paucos , fxviti® magis quam captarum pecuniarum crimina objicientes : Silvanum magna vis acculiitorum circumtlcte- rat,pofcebatquc tempus evocandorum teftium,rcua illico defendi pollulabat.Valuitque pecuniofa orbitate 8c lencfta, quam ultra eorum vitam produxit, quorum ambitu evalcrat. 54 . Quiet® ad id tempus res in Germania fuerant, ingemo ducum , qui pervulgatis triumphi infi- gnibur.,majus ex eo decus fperaSant; fi pacem con- tinuaviflent. Paullinus Pompeius,L.Vetus,ea tem- rellate exercitui pr®crant. Nc tdmen fegnem militem attinerent, ille inchoatum ante tres fexa- ginta annos a Drufo aggerem coercendo Rheno, abfolvit: Vetus Mofellam atque Ararim , fa&a inter utrumque fofla conne&cre parabat, ut copi® per mare, dcin Rhodano 8« Arare fubveft®, per em» A n n A l t r m Li n. XIII. n*,-? dmfofiam, mox fluvio Mofellain Rhenum , exin Oceanum decurrerent: fublatifquc itinerum difficultatibus , navigabilia inter fe occidentis fc. teu- trionifque litora'fierent. Invidit operi Aelius Gracilis Belgica: legatus , deterrendo Veterem , ne legiones aliena: provincix inferret, ftudiaque Gal- Jiarum affeRaret. formidolofum id imperatori di- ftitans , quo plerumque prohibentur conatus ho- nefti. • 54. Ceterum continuo exercituum otio fama inceffit,ereptum jus legatis ducendi in hortem.Eo- que Frifii juventutem faltibus aut paludibus, imbellem xtatem per lacus admovere ripx, agrofque vacuos , Sc militum ufui fepofitos infedere, au Rore Verrito 8c Malo rige , qui nationem eam regebant,in quantum Germani regnantur. lamque fixerant domos, femina arvis intulerant, utque patrium ‘folum exercebant j cum Dubius Avitus accepta a Paullino provincia, minitando vim Romanam , nifi abfcederent Frifii veteres in locos , aut novam fe- dem a Cxfare impetrasent, perpulit Vcrritum 8c Malorigcm preces fufcipere.Profeftique Romam, dum aliis curis intentum Neronem opperiuntur, inter ea qux Barbaris oftentantur, intravere Pompeii theatrum , quo magnitudinem populi viferent. Illic per otium (neque enim ludicris, is^iari, oble- Rabantuv ) dum confertum cavcx , diferimina ordinum , quis eques, ubi fenatus pcrcunftantur, advertere quodam cultu externo in fedibus fellatorum r 8c quinam forent rogitantes, poftquam audiverant, earum gentium legatis id honoris datum, qux virtute Sc amicitia Romana prxccllerent; NVLLOS MORTAL1VM ARMIS A V T FIDE ANTE GERMANOS ESSE exciar roant, degrediunturque 8c inter patres confidunt, quod comiter a vifentibus exceptum , quafi impetus antiqui, 8c bona xmulatione. Nero civitate Romana ambos donavit: Frifios decedere agris juflit. Atque illis afpernantibus , auxiliaris eques repente inunirtiis, noccffitatcm attulit, captis cxfifve qui pervicacius reftiterant. .??• Eodem agros Anfibarii occupavere , validior gens, uoumodo fuacopia, fedadjacentium popu- i58 C. C o r n. Taciti populorum mifcratione: quiapulfi a Chaucis $c fc- dis inopes , tutum exfilium orabant. Aderatque iis clarus per illas gentes, Scnobis quoque fidus, nomine Boiocalus , vin&um fe rebellione Cheru- fca , juflu Arminii referens, mox Tiberio 8c Germanico ducibus , ftipendia meruifie. Quinquaginta annorum obfequio id quoque adjungere , quod gentem fuam ditioni nottree fubjiceret. Quotam partem campi jacere , in quam pecora & armenta militum aliquando traniinitterentur ? Servarent fane receptus gregibus inter hominum famem ; modo ne vaftitatem 8c folitudinem mallent , quam amicos populos. Chamavorum quondam ea arva, mox Tubantum , & poft Vfipio- rum fuifle.Sicut ctelum diis, ita terras generi mortalium datas: quxque vaeurc , eas publicas efie. Solem deinde refpiciens , 8c cetera fulcra vocans, quafi coram interrogabat, vellentne contueri inane folum ? potius mare fuperfunderent adverfus terrarum ereptores. f 6 . Et commotus his Avitus , patienda meliorum imperia. Id diis quos implorarent placitum, ut arbitrium penes Romanos maneret quid darent, quid adimerent ; neque alios judices , quam feipfos paterentur. Hfec in publicum Anfibariis refron- dit; ipfi Boiocalo , ob memoriam amicitix datti- rum agros/quod ille , ut proditionis pretium, afpcrnarus addidit; Deefie nobis terra, in qua vivamus; in qua moriamur,non poteft.atque ita infenfis utrimque animis diiceifum. Illi Bruileros , Ten- «fteros , ulteriores etiam nationes focias bello vocabant. Avitus Icripto ad Curtilium Manciamfu- perioris exercitus legatum, ut Rhenum tranlgref* iiis , armu a tergo oftenderet ; ipfc legiones in agrum Tenfierum induxit, excidium minitans, nifi caufiam fuam difiociarent. Igitur abludentibus his, nari metu exterriti Brufleri. & ceteris quoque aliena pericula deferentibus, fola Anil- bariorum gens retro ad VTipios & Tubantes con- cefiit.quorum terris exu£di,cum Cattos,dein Chc- rufeos petiffent, errore longo , hoipites, egeni, bofies , in alieno , quod juventutis erat, creduntur: imbellis- retas in prrtdam divila elt. 17 - E»- Annalivm L t n. XIII. 269 77. Eadem ccftate inter Hermunduros Cattol- que certatum magno proelio , dum flumen gignendo f«le fecundum, & conterminum, vi trahunt; lu- per libidinem cun&a armis agendi; religione infita, cos maxime locos propinquare cado , prccelque mortalium & deis nulquam propius audiri, inde indulgentia numinum illo io amne , ilkfque filvis fa- lem provenire; non ut alias apud gentes eluvie maris avciccnte unda, fed liipcr ardentem arborum ftruem fula , ex contrariis inter fe elementis , igne atque aquis concretum. Sed bellum Hermunduris profperum , Cattis exitiofius fuit, quia vi£tores di- verfam aciem MartiacMercurio facravere,quo voto cqai,viri,cun£ta vifta occidioni dantur.Et mina: quidem hoftiles in iplbs vertebantur. Sed civitas luhotium locia nobis, malo improvifo afflitta eft. nam ignes terra editi, villas, arva,vicos paflim corripiebant, fcrcbanturque in ipla condit® nuper Coloni® moenia, neque extingui poterant; non fi imbres caderent, non fi fluvialibus aquis, aut quo alio humore niterentur: donec inopia remedii > & ira cladis, agreftes quidam eminus laxa jacere , dein relidentibus flaminis propius luggrefli, ittu fu- ftiura , aliifque verberibus , ut feras abfterrebant: poftremo tegmina corpori direpta injiciunt,quanto magis profana Sc ufu polluta, tanto magis oppref- fura ignes. 78. Eodem anno Ruminalem arborem in comitio , qu® lupcr o&ingentos 8c quadraginta ante annos Remi Romulique infantiam texerat, mortuis ramalibus 8c arelccnte trunco deminutam,prodigii loco habitum eft > donec in novos fetus revi- refcerct. BREVIARIVM LIB. XIV. Ero matrem fuam fajiidity denique intnficit. Ex- citf.n idfaftum apud. Senatum ; is non ignojeit folumyfid laudat. Inde ad deterrima quaque prorupit, cttrrut a+it.iy. t.in Jcena cantavit. Quinquennale ludicrum Roma injlitutum , vario fermoue vulgi R;ibd- lint 'Pl jutus (imvetHr* At Corbulo in Armenia Jlre- i7o C. Corn. Taciti mtc rem gerit: Tigranoc<. rta cupit: Tigranem regem iit imponit. Contra in Britannia clades accepta > dum Sm tonius Paullinus Monam infulam intraJJ'tt y (f tota ptene provincia amijfi : quam tamen mira confantia ©■* unius prccliifuccefit Suetonius idem retinuit. Pra- feflus urbis domi fu* interf flus. fupplicium de familia fumtum. Lex Majeftatis revocata. Bimhus obiit. Seneca dpejjimis in invidiam yocatur: idc que com~ meatum dprincifepetity tu-c acc.pit. Tigellinus unus ttania fot.Jl: is Plautum & Sullam interfici curat . N.roOflayium dimittit: Pcppre* jungitur . Seditionem fiper ea re populas movet; qua caitffa maturandi 0 flavi* exitii. Ea interf fla in Pandataria infula. . CcJla hac annis circiter quatitor. j-C. Vipfimio, L. Fontejo Capitone. f- ) Iinp. Nerone IV,Co(To Cornelio Lentulo ‘ C. Csefonio PetOjC.Petronio Turpiliano. C. P. Mario Cello, L. Afinio Gallo. LIBER XIV. C Aio Vipfanio , Fontejo Coss. diu meditatum fcelus non ultra Nero dirtulit, vetu- Itatc imperii coalita audacia, Sc flagran- tior in dies amore Poppae* , quae libi matrimonium , Sc difluliumOftavi* incolumi Agrippina haud fperans, crebris criminationibus,aliquando per facetias incufarc principem , §c pupillum vocare , qui juflis alienis obnoxius non modo imperii , fcd libertatis etiam indigeret. Cur enim differri nuptias fuas ? formam fcilicet difpliccrc, £c triumphales avos? An fecunditatem, Sc verum animum? timeri, ne uxor ialtem injurias patrum, iram populi adverfus fiuperbiam avaritiamque matris aperiat. Quod fi nurum Agrippina non nifi filio infertam ferre portet, reddatur ipfa Othonis conjugio. ituram quoquo terrarum , ubi audiret potius contumelias imperatoris , quam viferct periculis cjns immixta. Haec atque talia lacvymis Sc arte adulter* penetrantia, nemo prohibebat; cupientibus cun&is infringi matris potentiam , Se credente nullofufqucad ctedcra ejus duratura filii odia, x. Tradit Cluvius ardore retinenda Agrippinam A N S A M V H LlD. X IV. 171 nam potentia: co ufqueprove&am , ut medio diei, cum id temporis Nero per vinum fcc epulas incale- fceret, offerret fe Ixpius temulento comptam, 8c inccfto paratam. lamquc lafciva ofcula , 8c prx- nuntias Hagitii blanditias, annotantibus proximis Senecam contra muliebres illecebras lubfidium i femina petivifle : immitfamque Adten libertam , 2 ux fimul fiio periculo , & infamia Neronis anxia, eferret, pervulgatum e fle inccftum gloriante matre, nec toleraturos milites profani principis imperium. Fabius Rufticus non Agrippina?, led Neroni cupitum id memorat, ejufdemque libertx aftu disjectum. Sed qux Cluvius, eadem ceteri quoque au&ores prodidere , 8c fama huc inclinat, ficu conceperit animo tantum immanitatis Agrippina, feu credibilior novx libidinis meditatio m eavifa eft , qux puellaribus annis ftuprum cum Lepido fpc dominationis admiferat, pari cupidine ufquc ad libita Pallantis provoluta, 8c exercita ad omne fia- gitium patrui nuptiis. Igitur Nero vitare fecrctos ejus congreflus: abicedentem in hortos, aut Tulculanum vel Antiatem in Agrum, laudare quod otium laccfleret. Po- ftremo ubicumque haberetur, prxgravcm ratus, interficere conftituit: ha&cnus confultans, veneno, an ferro, vel qua alia vi. placuitquc primo venenum. Sed inter epulas principis fi daretur, referri ad cafum non poterat,tali jam Britannici exitio: 8c miniftrostentare arduum videbatur , mulieris ufu fcelerum adverfus infldias inrcntx: atque ipfq pree- fumendo remedia munierat corpus. Ferrum & cx- des quo nam modo occultaretur, nemo reperiebat; 8c ne quis illi tanto facinori delectus , jufla {perneret metuebat. Obtulit ingenium Anicctus libertus , claflis apud Mifenum prxfeftus , & pueritix Neronis educator, ac mutuis odiis Agrippinx invi- fus. Ergo navem pofle componi do:et, cujus pars if>fo in mari per artem foluta effunderet ignaram, nihil tam capax fortuitorum quum mare, & fi naufragio intercepta fit, quem adeo iniquum, ut fcelcri adfignet, quod venti & Huftus deliquerint ? Additurum principem defun&x templum, & anis , 8c cstera oftentandx pietatis. a Pia- C. COR.N. T A C 1 T t 4. Placuit follertia, tempore etiam juta, quando Quinquatruum fcftos dies apud Baias frequentabat. Illuc matrem dicit,ferendas parentum iracundias , 8c placandum animum diditans , quo rumorem reconciliationis efficeret, accipcretque Agrippina, facili feminarum credulitate ad gaudia. Venientem dehinc obvius in litora ( nam Antio adventabat ) excipit manu Sc complexu, ducitque Baulos : id villae nomen cft , quie promontorium Mifenum inter Se Bajanum lacum flexo mari alluitur. flabat inter alias navis ornatior, tamquam id quoque honori matris daretur, quippe fueverat triremi, Sc claffiariorum remigio vehi, ac tum invitata ad epulas erat, ut occultando facinori nox adhiberetur.Satis conllitit extitifle proditorem,Sc Agrippinam. auditis infidus an crederet ambiguam , ge- ftamine lella Bajas pervedam. Ibi blandimentum fiiblevavit metum,comiter excepta,fuperque ipfurn collocata. Nam pluribus Termonibus modo familiaritate juvenili Nero, 8c rurfus addudus quali feria confociaret , trado in longum convidu, profequitur abeuntem , artius oculis Sc pedori haerens , five explenda fimulatione , feu perituras matris fupremus afpedus, quamvis ferum animum retinebat. Nodem fideribusilluflrem, Sc placido mari quietam , quafi convincendum ad fcelus , dii pr«- bucrc. Nec multum erat progreffa navis > duobus c munero familiarium Agrippinam comitantibus: ex quibus Crepercius Gallus haud procul gubernaculis adflabat, Aecronia fuper pedes cubitantis reclinis , poenitentiam filii, Sc reciperatam matris gratiam per gaudium memorabat, cum dato figno, ruere tedum loci inulto plumbo grave, preflufque Crepercius, Sc flatim exanimatus. Agrippina & Accrouia eminentibus tedi parietibus, ac forte validioribus, quam ut oneri cederent, protedee funt: nec difiolutio navigii loquebatur turbatis omnibus, Sc quod nleriquc ignari etiam confcios impediebant. Iumim dehinc remigibus , unum in latus inclinare , atque ita navem fubmergere. Sed neque ipfis promptus in rem fubitam confenfus,Scalii con- tramtemes dedere facultatem lenioris in mare ja- dus. Awnalivm Li n. XIV. 173 # Aiis. Verum Aceronia imprudens , dum f<* A- grippinam , efle Sc ut iiibvemretur matri principis clamitat, contis Sc rcmis , 8c qua: fors obtulerat , navalibus telis conficitur. Agrippina fiicns , coque minus agnita , unum tamen vulnus humero excepit. Nando deinde occurfu lembunculorum Lucrinum in lacum vefta, villae fu* infertur. 6 . Illic reputans > ideo fe fallacibus litteris accitam , 8c honore prxeipuo habitam i quodque litus juxta non ventis afta, non laxis impulia navis,- fumma iui parte , veluti terreftrc machinamentum concidiflet joblervans etiam Aceroniae necem, fi- mul liium vulnus afpiciens, (blum infidiarum remedium e fle , fi non intelligerenrur : mifit libertum Agerinum , qui nuntiaret filio , benignitate deum, Sc fortuna ejus evaiifle gravem cafum. orare , ut 3 uamvis periculo matris exterritus, vifendi curam ifferretr. fibi ad prodens quiete opus. Atque inte— rim ficcuritatc fimulata , medicamina vulneri, 8c tomenta corpori adhibet. Teftamentum Aceronice requiri, bonaque obfignari jubet, id tantum non' per fimuiationem. 7. At Neroni nuntios patrati facinoris oppe- rienti, affertur evaiifle iitu levi fauciam, & hactenus adito- diferimine ne au£tor dubitaretur. Tum pavore exanimis , & jam jam que afforc obteftans vindift* properam > five Icrvida armaret, vel militem accenderet, five ad fenatum Sc populum pervaderet, naufragium Sc vulnus, Sc intcrfe&os amicos objiciendo; quod contra iubfidium fibi ? nifi. quid Burrhus 8c Seneca expergilccrentur. quos fta- tirn acciverat, incertum an $c ante ignaros. Igitur longum utriuique filentium , ne irriti -diffunderent; an eo delcenlum credebant , ut nifi pvxveniretur Agrippina , pereundum Neroni eflet. Poft Seneca haileuus promptior, relpicere Uurrhum , ac fi (citaretur, an militi imperanda exdes eflet ? Ille prre- torianos toti Cxlarum domui obltriStos , 8c memores Germanici, nihil adverfusprogeniem ejus atrox auliiros refpondit: perpetraret Anicetus pro- miffa. Qifi nihil ennStatus, polcit lummam lcele- ris. Ad iH*m vocem Nero. illo fibi die dari impe- $ rium , 174 C. C 0 R N. T A C I T f rium , au&orcmque tanti muneris libertum profitetur ; iret propere , ducerctquc promptiflimos ad iulfa. Ipic audito , veniflemiflu Agrippina nuntium Agerinum, Icenam ultro criminis parat: gladiumque dum mandata perfert, abjicit inter pedes ejus, tum quafi dcprehenfo, v incla injici jubet; ut exitium principis molita matrem, 8 c pudore depre- henfi fceleris Iponte morte fumpfifle confingerer. 8 . Interim vulgaro Agrippina periculo, quali cafu eveniiTet, ut quilque acceperat, decurrere ad litus. Hi molium obje&us, hi proximas fcaphas fcandere. Alii quantum corpus linebat, vadere in rure, quidam manus protendere. Quclhbus , votis, clamore divcrla rogitantium,aut incerta refpon- dentium,omnis ora compleri: afilucre ingens multitudo cum luminibus , atque ubi incolumem efle pernotuit, ut ad gratandum lefe expedire , donec a(pc£tu armati & minitantis agminis disjedti funt. Anicetus villam ftatione circumdat, refra£taque •janua, obvios fervorum arripit, donec ad fores cubiculi veniret : cui pauci aditabant, ceteris terrore irrumpentium exterritis. Cubiculo modicum lumen inerat, 8 c ancillarum una: magis ac magis anxia A- . u f rippina , quod nemo a filio , ac ne Agcrinus qui- ud em. aliam fere litorc faciem nunc , lblitudinem h 'ac repentinos Itrepitus , & extremi mali indicia. ks Abeunte dehinc ancilla , Tu quoque me deferis» r.) prolocuta , relpicit Anicetum trierarcho Herculeo id & Oloarito centurione clafliario comitatum, Ac fi i ad vifendum veniflet, refotam nuntiaret : fio faci- ■ iius patraturus , nihil lede filio credere j nonim- as peratum parricidium. Circumfidunt le&um per- ‘A cuflbres , & prior trierarchus fulli caput ejus af- flixit. Nam in mortem centurioni ferrum diilrin- fe .genti, protendens uterum,Ventrem feri, exclama- vit: multilquc vulneribus confecta cd. 9 . Haec conieiiiu naduntur. Alpexcrit nema- 1 trem exanimem Nero , 8 c formam corporis ejus t laudaverit, fiint qui tradiderint, funt qui abnuant. n Cremata cft noite eadem , convivali leclo , £c ex- « jeq uiis vilibus: neque dum Nero rerum potiebatur cougcfta aut claula humo. mox domcdicorumcu- ^ Ta,icveui tumulum accepit, viam Mifeni propter, * ^ nvmil" t:5 'B ■ 8 a.B a I! .S fi Ii I A n n A i/ i' v m L i n. XI V. i 7 f 8e villam Oriaris dilatoris, qu:c lubjeftos finus ** ‘ editifllma prolpc&at. Accenlo rogo libertus ejus». cognomento Mncflcr, iple ferro le tranfegit; in- 7^ • certum caritate in patronam , an metu exitii. Hunc *;! Iui finem multos ante annos crediderat Agrippina,, eontempferatquc. Nam confulenti fuper Nerone, rcljjonderunt Chaldflri,fore ut imperaret,matrenu]^ i»i, occideret: atque illa Occidat,inquit, dum imperet. ^ io. Sed a Ccsfare perfedto demum fcelcre, ma- ha * gnitudo ejusintellefta eft. reliquo noftis, modo na * per filentium defixus, fsepius pavore exfurgens, 8c i* mentis inops lucem opperiebatur , tamquam exi- ,*(& tium allaturam. Atque eum auftore Burrho,prima «'•' centurionum tribunorumque adulatio ad fpem fir*- ds mavit.prehenfantium manum,gratantiumque,quod mcc dilcrimenimprovifum, Sc matris facinus evafilTct. ir: Amici dehinc adire templa : & ccepto exemplo, | imperii, juraturalquc in feminse verba prsetorias jy ' cohortes , idemque dedecus fenatus & populi fpe- ff , ravifTct: acpofteaquam fruftra optata fint., infenfa • militibus patribufque Sc plebi, dilTuafilTet donati- P T yum Sc congiarium , periculaque viris illuftribu* inftnixiffct. Quanto fuo labore perpetratum , ne ^ irrumperet curiam , ne gentibus externis refponfa. tJ . daret ? Temporum quoque Claudianorum obliqua inleftatione, cunfta ejus dominationis flagitia in f j. | matrem tranftulit, publica fortuna extin&am rc- 1 ferens, namque 8c naufragium narrabat. Quod for- 1 % tuitum fuifle, quis adep hebes inveniretur, ut cre— S 2 , dsret ? 3.7S C. C O R 57 . T A C .1 T t deret ? aut a muliere naufraga miirum cum telo tinum, qui cohortes , & clafTcs imperatoris perfringeret? Ergo non jam Nero» cujus immanitas 0- mnium queftus anteibat,(cd adverlo rumore Seneca ei at,quod oratione tali confefTionem (eripfiflet, ix. Miro tamen certamine procerum decernuntur fupplicationcs apud omnia pulvinaria, utque Quinquatrus, quibus uperta eflent infidi»» ludis annuis celebrarentur, aureum Minerva fimuh- crmn in curia, Sc juxta Principis imago ftatueretur, dies natalis Agrippina inter nefados effet. Thra- fea Patus fihmtio vel brevi a (Ten(u priores adula- tiones tranlinittere folitus, exiit tum fenatu; ac fi- bi cauflam periculi fecit, ceteris libertatis initiunj non prabuit. Prodigia quoque crebra Sc irrita in- tcrceiTerc. anguem enixa mulier ; Se alia in concubitu mariti fulmine exanimata : jam fol repente ob- fcuratus, & tafta de cado quattuordecim urbis regiones. qua adeo fuie .cura deum eveniebant, ut inultos polt annos Nero imperium 8c (celera continuaverit. Ceterum quo gravaret invidiam matris, ieaque demota , au&aui lenitatem fuam tcilificarc- tur,feminas illuftres Iuniam Sc Calpurniam,praefe- £tura funftos Valerium Capitonem Se Licinium Gabolum, Pedibus patriis readidit, ab Agrippina • nlim pulfos. Etiam Lollia Paullina cineres reportari, fepulcrumquc cxlfrui permifit '• quofque ip(e nuper relegaverat, Iturium 8c Calvifium pcen^ex-. folvit. Nam Silana fato funfta erat, longinquo ab exfilio Tarentum regreffa, labante jam Agrippina, rujus inimicitiis conciderat, vel tum mitigata. 13. Cun&anti in opidis Campanirc , auonatn modo urbem ingrederetur , an obfequium lcnatus, an ftudia plebis repperiret anxio , contra deterrimus quilquc quorum non alia regia fecundior ex- ftitit, inviium Agrippina nomen , Sc morte ejus acccnfum populi favorem differunt: iret intrepidus, Sc venerationem lui coram experiretur.Simul progredi cxpolount, Sc promptiora quam promiie- rant inveniunt, obvias tribus, fefto cultu (enatum t •conjugum ac liberorum agmina per fexum & ata- tem dilpofita: exfi, ruidos qua incederet ipeftacu- l.onun gradus, quo modo triumphi vifuntur. Hmp lupcr- Annai-ivm L r n. XIV. 177 fiipcrbus ac publici fervitii vi&or, Capitolium a- diit, grates exfiolvit; fcquc in omnes libidines elfu- dit, quas male coercitas qualjfcumque matris reverentia tardaverat. 14. Vetus illi copia erat curriculo quadrigarum iii{ittere, nec minus fcedum (ludium cithara ludicrum in modum canere, cum ccenaret: quod regibus $c antiquis ducibus faCtitatum memorabat 1 id- que vatum laudibus celebre , Sc deorum honori datum. Eniravero cantus Apollini fiicros, talique ornatu altare, non modo Grcecis in urbibus, fied Romana apud templa,numen prrecipuum,Sc prrefeium. Nec jam fifti poterat,cum Seneca: acBurrho vifitnr, ne utraque pervinceret, alterum concedere, clau- fumque valle Vaticanal’pariuro,in quo equos regeret, haud promilcuo Ipeftaculo. mox ultro vocari populus Romanus, laudibulq; extollere, uteft vulgus cupiens voluptatum ; Sc fi eodem princeps trahat, httum. Ceterum evulgatus pudor non faticta- tem, nt rebantur, fed incitamentum attulit. Ratuf- ?[iic dedecus amoliri , fi pluresfaedafTet, nobilium amiliarium polteros , cgeltate venales in icenain deduxit: quos fato perfunctos , ne nominarim tradam ; majoribus eorum tribuendum puto, nam Sc ejus flagitium ell, qui pecuniam ob deliCta potius dedit, quam ne delinquerent. Notos quoque equites Romanos operas arente promittere fubegit,donis indentibus: nifi quod merces ab eo qui jubere potefl, vim neceffitatis affert. ij. Ne tamen adhuc publico theatro dehoncfta- retur, inftituit ludos Iuvenalium vocabulo, in quos paiTim nomina data : non nobilitas cuiquam , non retas aut a£ti honores impedimento , quo minus Grreci Latinive hiftrionis artem exercerent, ulquc ad geltus modofque haud viriles. Quin Sc feminas illultres deformia meditari, cxltruftaque apud nemus , quod navali Itagno circumpofuit Auguttus, conventicula Sc caitponre,Sc pofitavreuo irritamenta lirxus. dabanturqtic ilipes, quas boni nccefiitate; mtemperantcs gloria conliuherent. Indeglilcerc flagitia 8c infamia; nec ulla moribus corruptis olitu ^his libidinum circumdedit, quam illa colluvies. Vix artibus honeflis pudor retinetur j ucdum inter S 3 certa- zy2 C. Corn. Taciti certamina vitiorum , pudicitia , aut modeftia , atit •quidquum probi moris rclervaretur. Poftremo iplc fccnam infrendit,multa cura tcntans cithara 8c prrc- mcditans , allidentibus familiaribus. accefTerat cohors militum, centuriones tribunique : Sc man ens Burrlius, ac laudans.Tuncq; primum coufcripti iimt •equites Romani,cognomento Auguftanorum,a:tatc ac robore con(picui,&: pars ingenio procaces,alii in -fre potentia.Hi dies ac iio£tesplauubus perfonare. Formam principis vocemq; deum vocabulis appellantes , quafi per virtutem clari honoratique agere. 1 6. Ne tamen ludicrae tantum imperatoris artes notefeerent, carminum quoque (ludium affcfla- vit, contrariis quibus aliqua pangendi facultas.Nec dum infigms* aetatis nati, conficere (imul, Sc allatos vel ibidem repertos verfus conneflerc, atque lp(ius verba quoquomodo prolata (upplere. quod ioecies ipfa carminum docet, non impetu Sc indin- chi, nec ore uno (luens. Etiam lapientia; doloribus tempus impertiebat poli epulas , utque contraria afleverantium dilcordise eruerentur, nec de- .erant, qui voce vnltuquc trifti inter oble&amcnta regia fpcftari cuperent. 17. Sub idem tempus , levi contentione atrox caedes orta inter colonos Nucerinos Pompeianol- que, gladiatorio lpeflaculo, quod Livincius Regulus, quem motum (enatu rettuli, edebat, quippe o- pidana lafcivia invicem iiiccflentcs probra , deinde faxa, pollremo ferrum fumpfcrc,validiore Pompejanorum plebe , apud quos fpe< 5 taculum edebatur. Ergo reportati funt in urbem multi e Nucerinis trunco per vulnera corpore, ac plerique liberorum aut parentum mortes defiebant. Cujus rei judicium princeps fenatui, Cenatus confulibus permiiit. Et rurfus re ad patres delata , prohibiti publice in decem annox eiufmo ’.iccc r u i «mpejani, collegiaque qutycoui.. : ;;cs inditucrant, diiToluta. Livineius, ce qui alii (editionem concivera.it , exlilio multati fune. 18. Motus jenutu £c Pedius Blsfus, accufanti- bus Cyrenenfibus , violatum ab co thefaurum /T*> fculapii» dekvlumqne militarem pretio 8c anibt- .tioae corruptam. lidum Oyrcncules reum agebant Acilium Annalivm Lin. XIV. 179 Acilium Strabonem , pvxtoria poteftate ufum , 8c miflum difeeptatorem a Claudio agrorum,quosre- gis Apionis quondum habitos , Sc Pop. Rom. cma regno reliiflos , proximus quifquc pofleffor inva- ferant, diutiuaque licentia Sc injuria, quali jure Sc {equo nitebantur. Igitur abjudicatis agris, orta ad- vertiis judicem invidia : 8 c ienatus ignota fibi e fle mandata Claudii, & confidendum principem re-- fpondit. Nero probata Strabonis fententia, fe nihilominus fubvenire fociis , 8c ufurpata concedere fcripfir. 19. Sequuntur virorum Ulufirium mortes , Domitii Afri, Sc M. Servilii, qui luminis honoribus, 8c multa eloquentia viguerant. Ille orando cauf- fas , Servilius diu foro , mox tradendis rebus Romanis celebris , & elegantia vita;, quam clariorem effecit, ut par ingenio, ita morum diverfus. xo. Nerone quartum , Cornelio Coflo Coss. quinquennale ludicrum Rom* inftitutum eft , ad morem Gr*ci certaminis, varia fama, ut cundta ferme nova. Quippe erant qui Cn. quoque Pompejum incufatum a lenioribus ferrent, quod manfuram theatri fedein pofuiflet. nam antea fubitariis gradibus, 8c fecna in tempus ftrucla, ludos edi fo- iitos : vel fi vetuftiora repetas , flantem populum fpeftaviffe : fi-confideret, theatro dies totos ignavia continuaret. Ne fpe«Slaculorum quidem antiquitas fervarctur, quotiens Prretores ederent, nulla cuiquam civium neceflicate certandi. Ceterum abolitos paulatim patrios mores,funditus everti per accitam lafciviam, ut quod ufquam corrumpi Sc corrumpere queat, in urbe vifatur, degeneretqua Rudiis externis juventus , gymnafiaSc otia , 8c tur- pe§ amores exercendo , principe 8c {enatu auftori- bus: qui non modo licentiam vitiis permiferuit,fed vim adhibeant. Proceres Romani Ipecie orationum Sc carminum,icena polluantur. quid fuperefle, nifi ut corpora quoque nudent, Sc cseftus aflumant, cafquc pugnas pro militia Sc armis meditentur ? Aiv jullitiam augurii, 8c decurias equitum, egregium judicandi muuus cxpletuios. fi fraflos fonos Se dulcedinem vocum perite audiflent ? Noftes quo- quededecori adjectas, ne quod tempus pudori re- S 4. linqiu- ■sSa C. Cor*t. Tacttt linquatur , led coctu promifcuo quod perditifilmus •quiiq; per diem concupiverit, per tenebras audeat. zt. Pluribus ipta licentia placebat, ac tamen ho- ,nc(ta nomina'-protendebant; Majores quoque non abhorruiffe Ipebtaculorum oblectamentis, pro fortuna quae tum erat; coque a Thufcis accitos hiftrio- .nes, a Thuriis equorum certamina , 8c poflefla A- chaia Afiaque ludos curatius edrtos.nec quemquam Roma; honefto loco ortum, ad theatrales artes de- generavifle, ducentis jam annis a L. Mumii triumpho , qui primus id genus IbeCtaculi in urbe prcc- iuerit. Sea St confultum parcimonia;, quod perpetua fedes theatro locata fit, potius quam immen- 4o fumptu,fingulos per annos confurgeret ac ltrue- retwr.Nec perinde magiltratus rem familiarem ex- ‘haufturos, aut populo efflagitandi Grarca certamina a magiftratibus caulVam fore , cumeofumptu 'Relp. fungatur, oratorum ac vatum viftorias incitamentum ingeniis allaturas: nec cuiquam judici grave, aures ftudiis honellis , Sc voluptatibus concedis impartire. Isetitice magis quam lafcivia: dari paucas totius quinquennii noCtcs, quibus , tanta lu- •cc ignium, nihil inlicitutn occultari queat. Sane nullo infigni dehoneitamento id (pe'Ctaculu transiit'. Ac ne modica quidem ftudia plebis exarferc, quia redditi quamquam fcen* Pantomimi,certaminibus iacris prohibebantur. Eloquentias primas nemo tulit, fed viCtorcivi effc Ccefarem pronuntiatum. Grreci amiitus, quomodo per eos dies pleri— qtic incefierant, tum exoleverant. Inter qua: 8c fidus cometes effulfit, dc quo vulgi opinio elt, tamquam mutationem regis portendat. Igitur quali jam dcpulfo Nerone, quis nam deligeretur inquirebant. 8c omnium orc Rubellius Plautus celebrabatur, cui nobilitas per matrem ex Iulia familia. Ipfe placita majorum colebat, habitu levero, cafla St fecrctadomo, quantoque metu occultior, tanto plus fama; adeptus. Auxit rumorem pari vanitate oita interpretatio fulguris. Nam quia clifcumbcntis Neronis apud Simbruina ftagna, * cui Sublaqueum nomen eft, i£tx dapes, meniaq; disje- bta erat,idque finibus Tiburtum acciderat,unde pa- tsrna Plauto origo; hunc illum numine defim deiri- • nam r ■ CB £ S» » B 8 5 ra-STS' 5 ivit 'tt » s FsliUltVVWVWW A K » A t 1 v M L I B. X I V. 5.81 nari credebant, fovebantque multi, quibus nova 8c ancipitia prxcolerc avida Se plerumque fallax ambitio eft. Ergo permotus iis Nero'componit ad Plautum litteras, confutaret quieti urbis,(eque prave diffamantibus lubtraheret. effe illi per Afiam a- vitos agros,in quibus tutaSc inturbida juventa true- retur. Ita illuc cum conjuge Antiftia 8c paucis familiarium concefllt. Iifdem diebus nimia luxus cupido, infamiam fx periculum Neroni tulit,quia fontem aquae Martis ad urbem dcditatx nando incep- ferat: videbaturque potus facros Sc ccerimoniam loci corpore toto polluilfe. fccutaquc auceps valetudo,iram deum affirmavit. 13. At Corbulo poft deleta Artaxata , utendum recenti terrore ratus, ad occupanda Tigranocerta ; quibus excifis , metum hoftium intenderet, vel fi pepereiflet, clementix famajn adipifeeretur : illuc pergit, non infenio exercitu, ne fpem venire auferret : neque tamen retruffa cura, gnarus facilem mutatu gentem, ut fegnem ad pericula,ita infidam ad occafiones. Barbari pro ingenio quifque , alii preces offerre, quidam deferere vicos,8c in avia digredi ac fuere qui fe fpeluncis , & cariffima fecum abderent. Igitur dux Romanus diverfis artibus , mi- fericordia adverfus fupplices , celeritate adverfuft profugos; immitis iis qui latebras infoderant, ora & exitus fpecuum farmentisvirgultifque completos, igni exurit. Atque illum fines fuos prxtergrc- dientem incurfavere Mardi, latrociniis exerciti, contraque inrumpcntcm montibus defenfi. quos Corbulo imnriflis Hiberis vaftavit, hoftiiemque audaciam externo fanguinc uitus cft. 14. Ipfc cxercitufque, ut nullis cx proelio damnis , ita per inopiam 8c labores fatiiccbant, carne pecudum propulfarc famem adafti. Ad h®c paenu- ria aqux, fervida xfius, longinqua itinera, fola ducis patientia mitigabantur , eodem plura quam gregario milite tolerante. Veimtm dehinc in locos cultos : demeffxque fegetes, &cex duobus caftellis in qnx confugerant Armenii,alterum impetu captum; mu prima vim depulerant,obfidionc coguntur. Vn- de in regionem Taurantiu transgreflus improvifum periculum vitavit. Nam haud procul tentorio ejus, S j non xSi C. Corn. Taciti non ignobilis barbarus cum telo repertus, ordinem infidurum (eque auftorem 8c focios per tormenta edidit. convifHquc Sc puniti funtqui fpecic amicitiae dolum parabunt. Nec multo poft'cgati Tigranocerta milii, patere moenia afferunt, intentos popularis ad jufTa. Simul hofpitalc donum, coronam auream tradebant. Accepitque cum honore, nec quidquam urbi detra-Stum , quo promptius obie- quium integri retinerent. xy. At praefidium regium, quod ferox juventus clauferat, non line certamine expugnatum eft. nam 8c proelium pro muris aufi erant, Sc pulfi intra munimenta aggeris, demum inrumpentium armis ccffere. quce facikus proveniebant , quia Parthi Hyrcano bello diftinebantur. Miferantque Hyrcani ad principem Romanum focietatem oratum, attineri a fe Vologefen pro pignore amicitiae oftelitantes. eos rcgredientes Corbulo , ne Euphratem transgrefli hoftium cuftodiis circumvenirentur, dato praefidio ad litora maris rubri deduxit, unde vitatis Parthorum finibus , patrias in ledes remeavere. Quin Sc Tiridatem per Medos extrema Armeniae intrantem, praemitlo cum auxiliis Verulano legato, atque iplc legionibus citis, abire procul ac fpem belli amittere iubegit; quofquc nobis oh regem averfos animi cognoverat, caedibus Sc incendiis perpopulatus , polfeflionem Armenixufurpa- bat : cum advenit Tigranes, a Nerone ad capefien- dum imperium dcle&us, Cappadocum ex nobilitate, regis Archelainepos , fea quod diu obfes apud urbem fuerat, ulque ad fervilcm patientiam demiP- Ius. Nec confenfu acceptus, durante apud quofdani favore Arlacidarum. at plerique fuperbiam Parthorum perofi , datum a Romanis regem malebant. Additum Sc prxfidium,mille legionarii, tres locio- rum cohortes , duxque equitum alae. 8c quo facilius novum regnum tueretur, pars Armeniae ut cuique finitima, pars * Nipoliquc 8c Ariftobulo atque Antiocho parere juflce funt. Corbulo in Syriam abfceffit, morte Vinidii legati vacuam , ac ubi per- millam. xj. Eodem anno ex illuftribus A&c urbibus, Lao- Asnalivm. L i b. XIV. 1S3 Laodicea tremore terr® prolapfa, nullo d nobis remedio , propriis opibus revaluit. At in Italia vetus opidum Puteoli> jus Colonia:, 8c cognomentum a Nerone adipifctmtur. Veterani Tarentum $c Antium aferipti, non tamen infrequenti® locorutn fubvencre, dilapfis pluribus in provincias, in quibus ftipendia expleverant. Neque conjugiis luicipicn- dis, neque alendis liberis fiueti, orbas fine porteris domos relinquebant. Non enim, utolim, imivcrfjs legiones deducebantur cum tribunis 8c centurionibus, Sc luis cujufque ordinis militibus , ut confenfu 8c caritate Remp. efficerent; fed ignoti interjb, diverfis manipulis, fine rectore,fine affe&ibits mutuis , quafi cx alio genere mortaliumTCpente in u- num collefti, numerus magis quam colorfia. 18. Comitia prxtorum arbitrio fenatus haberi fohta , quod acriore ambitu exarferant, princeps compofuit , tris qui fupra numerum petebaut, legioni prxficiendo. Auxitque patrum honorem, rtatuendo ut qui a privatis judicibus ad ienatum provocaviffcnt, ejuklcm pectini® periculum facerent,cujus ii qui imperatorem appellavere, nam antea vacuum id, folutumquepeena fuerat. Fine anni Vibius Secundus eques Romanus, accufantibus Mauris repetundarum damnatur, atque Italia exigitur i ne graviore pcena afficeretur, Vibii Crifpi fratris opibus enixus. 19. Cxfonio P®to, Petronio Turpiliano Coss. gravis clades in Britannia accepta. In qua neque Avitus legatus, ut memoravi, nifi parta retinuerat, & fucceflor Vcranius , modicis excurfibus Siluras populatus, quin ultra bellum proferret,morte prohibitus eft : magna dum vixit feveritatisfama, fu- premis tertamenti verbis ambitionis manifeftus. quippe multa in Neronem adulatione, addidit, fub- jeifturum ei provmciam fuifle , fi biennio proximo vixiffet.Scd tum Paullinus Suetonius obtinebatBri- tannos, fcientia militi® , Sc rumore populi, qui neminem fine ®mulo finit, Corbulonis concertator: rcccptxque Armeni® decus crquare domitis perduellibus cupiens.IgiturMonam infulam incolis validam, Sc receptaculum perfugarum aggredi parat, uavefquc fabricatur plano alveo, adverfus breve litus 184 C 1 * Cork. Taciti tus 8c incertum. Sic pedites equites vado fecuti aut altiores inter undas, ad nantes equis tranfmilere. 30. Stabat pro litore diverfa acies, dcida arnut virilque , intcrcuriantibus feminis : in modum Furiarum, velle ferali, crinibus dejcftis, faces proferebant. Druidoque circum, preces diras fublatis ad colum manibus fundentes , novitate alpeflus perculere milites , ut quali hxrcntibus membris , immobile corpus vulneribus praberent. Dein cohortationibus ducis, 8c fe ipfi llimulantc$,»e muliebre & fanaticum agmen navefccrent, inferunt ligna, iternuntque obv ios , 8c igni fuo involvunt. Pr jcli- dium polthac impolitum vi&is , excifique luci, fie- vis luperftitionibus facri. nam cruore captivo ado- lerearas, Sc hominum fibris coniulere deos fas habebant. Hxc agenti Suetonio , repentina defectio provincia; nuntiatur. 31. Rex Icenorum Pralutagus , longa opulentia clarus, Colarem heredem dualque filias fcriplerat, tali oblequio ratus regnum & domum fuam procul injuria fore : quod contra vertit; adeo ut regnum, per centuriones, domus per lervos, velut capta va- flarentur. Iam primum uxor eius Boudicca v er- j^beribus affefla, & filio ftupro violato finit. Pro- "fipm quique Icenorum , quali cunilam regionem numen accepiffent, avitis nonis exuuntur. Sc pro- iVT.pi”q u i regis inter mancipia habebantur. Qua contumelia Sc nictu graviorum ( quando in formam provincia: ccflerant ) rapiunt arnra , commotis ad rebellationem Trinobantibus, 8c qui alii nondum fervitio faiti, refumere libertatem occultis conjurationibus pepigerant, acerrimo in veteranos odio, quippe in coloniam Camalodunum recens dedutti, pellebant domibus , exturbabant agris , captivos, lervos appellando: foventibus impotentiam veteranorum militibus, fimilitudinc vitx, & fpe ejuldem hcentix. Ad hec templum divo Claudio confti- tutum , quali arx seternx dominationis afpicieba- tur ; dcleflique facerdotes Ipecic religionis omnes fortunas elTundebant. Nec arduum videbatur , ex- Icindcrc coloniam nullis munimentis leptam : quod ducibus nolitis parum provilum erat, dum amuem- Wti prius quam ufui eonlulitur. 31. Inter A N M A L I V M L i n. XIV. iSf 31, Inter qua: nulla palam caufia delapfum Camaloduni fimulacrum Vidtorix , ac retro conver- fum , quali cederet hoftibus. Et fceminx in furore turbata: adcflc exitium canebant. Externofque fremitus in curia eorum auditos ; confoWifle ululatibus theatrum; vifamque fpeciem in xftuario Tamefx fubverfx colonix ; jam Oceanum cruento afpe£lu> dilabcntc xftu , humanorum corporum effigies relictas , ut Britanni ad Ipcm , ita veterani ad metum trahebant. Sed quia procul Suetonius aberat, petivere a Cato Deciano procuratore auxilium. Ille haud amplius quam ducentos fine jullis armis mifit: 8c inerat modica militum manus , tutela templi freti. Et impedientibus qui occulti rebellionis confcii confiliaturbabant, neque fofiam aut vallum prxduxcrunt, neque motis lenibus 8c feminis»; juventus fola reftitit: quali media pace incauti , multitudine barbarorum circumveniuntur. Et cetera quidem impetu direpta, aut incenfa funr. templum in quo fe miles conglobaveret, biduo obfefium , expugnatumque. Et vi£lor Britannus Petilio Ceriali legato legionis nonx in fubfidium adventanti obvius, fudit legionem , St quod peditum interfecit. Cerialis cum equitibus evaiit in caftra , St munimentis defenfus eft. Qua clade & odiis provincia: , quam avaritia in bellum e- gerat > trepidus procurator Catus in Galliam tranfiit. 33. At Suetonius mira conflantia medios inter holtes Londinium perrexit, cognomento quidem colonix non infigne, fed copia negotiatorum Sc Commeatuum maxime celebre. Ibi ambiguus an il- lam fedem bello deligeret, circumfpefta infrequentia militis, latifque magnis documentis temeritatem Petilii coercitam , unius opidi damno fer- vare univcrla ftatuit. Neque rictu &'lacrymis auxilium ejus orantium flexus eft , quin daret profe- ftionis fignum , S: comitantes in partem agminis acciperet. Si quos imbellis fexus, aut fefla xtas, vel loci dulcedo attinuerat , ab hofte opprefti f.mt. Eadem clades municipio Verulamio fuit, quia barbari omiffis caftellis prxfidiilque milita- riun!, quod uberrimum lpoliant 3 £< defendentibus intutum, C. C o r. n. Taciti intutum,lxti prxda, Sc aliorum fcgnes petcbanr. Ad feptitaginta millia civium 8c iociorum, iis qua: memoravi locis, cccidifle conftitit. neque enim capere aut venundare, aliudve quod belli commercium, fed exdes , patibula, ignes, cruces, tamquam reddituri iiipplicium , ac prorepta interim ultioue, feftinabant. ^ 34. Iam Suetonio quartadecima legio cum vexillariis viccfimariis» Sc i proximis auxiliares , decem ferme millia armatorum erant $ cum omittere cuneationem, 5 c congredi acie parat, deligicquc locum artis faucibus , 8c a tergo filva clauium , latis cognito , nihil hoftium nifi in fronte , & apertam planitiem elTe fine metu infidiarum. Igitur legionarius frequens ordinibus, levi circum armatura conglobatus , pro cornibus eques aftitit. At Britannorum copia pafllm per catervas 8c turmas ex- fultabant, quanta non alias multitudo , 8c animo a- deofero, ut conjuges quoque teftcs vittorix le- cum traherent, plauftrifque imponerent, qux fu- per extremum ambitum campi pofuerant. Boudicea curru filias prae fc vehens, ut quamque nationem accelTerat ; Solitum quidem Britannis feminarum du£tu bellare tcftabatur ; fcd fune non ut tantis majoribus ortam regnum 8c o- pes ; verum ut unam e vulgo , libertatem amiflam, confectum verberibus corpus, contrectatam filiarum pudicitiam ulcilci. co provcflas Romanorum cupidines, ut non corpora, nec feneftam quidem, aut virginitatem impollutam relinquant. Adefie tamen deos juft-.e vmdi£tx. cecidiire legionem, quae proelium, aufa fit: ceteros cafiris occultari, aut fugam circumfpicere. Ne ftrepitum quidem Sc clamorem tot millium , nedum impetus 8c manus perlaturos. Si copiasarmatorum ; fi caufTas belli lecum expenderent i vincendum illa acie > vel cadendum efTe. Id mulieri defiinatum : viverent viri, Sc fervirent. 35. Ne Suetonius quidem in tanto difcriminc fi- lebat. qui quamquam confideret virtuti, tamen exhortationes Sc preces niilcebat j Vt lpernercnt fo- nores Barbarorum > Sc inanes minas, plus illuc feminarum quam juventutis aipxi.imbelles,mermes, cufitt- Ahkaihm L i b. XIV. 187 cefluros ftatim , ubi ferrum virtutemque vincentium, totiens fu fi agnoviffent. etiam in multis legionibus paucos elfe qui proelia profligarent, glo- lixquc eorum accefiurum, quod modica manu , u- niverli exercitus famam adipifeerentur. Conferti tantum, Sc pilis emiflis , poi^umbonibus & gladiis ftrngcm cacdemque continuarent; prxdx immemo- res : parta vi£toria , cunfta ipfis cefTura. Is ardor verba ducis fcqucbatur , ita ie ad intorquenda pila expedierat vetus miles 8c multa proeliorum experientia , ut certus cvcaitus Suetonius , daret pugnas fignum. 37. Ac primum legio gradu immota , Sc angu- ftias loci pro munimento retinens; poltquam propius luggreflus hoftis certo jaflu tela exhaulerar, vclut cuneo erupit. Idem auxiliarium impetus : 8c eques protentis haltis , perfringit quod obvium Sc validum erat. Ceteri tergaprxbucrc, difficili effugio, quia circumje&a vehicula fepferant abitus. Et miles ne mulierum quidem neci temperabat: con- fixaque telis etiam jumenta, corporum cumulum auxerant. Clara & antiquis viatoriis par ea die laus parta, quippe funtqui paulo minus quam otiogiu- ta millia Britannorum cecidiffe tradant, militum quadringentis ferme interfectis , nec multo amplius vulneratis. Boudicea vitam venfino finivit. Et Pcenius Poltumus prxfe&us caftrorum fecundae legionis, cognitis quartadecimanorum vicefimano- rumque profperis rebus , quia pari gloria legionem fuam fraudaverat,abnueratque contra ritum militi* juffa ducis, fe ipfum gladio tranfegit. 38. Contra&us deinde omnis exercitus, fub pellibus habitus ett, ad reliqua belli perpetranda. Auxitque copias Cxfar, miflis e Germania duobus legionariorum millibus,ofto auxiliariorum Cohortibus, ac mille equitibus : quorum adventu, nonani legionario milite fuppleti funt; cohortesalxque novis hibernaculis locatx , quodque nationum ambiguum aut adverfiun l uerat, igni atque ferro va- ftatur.Sed nihil xque quam fames affligebat ferendis frugibus incuriofos , & omni xtute ad bellum verfa, dum noitros commeatus fibi delimant; gen- telque prxferoces tardius ad pacem inclinant; quia luiius c. Cork. - Taciti Iulnis Clafliciamis fucceflor Cato miflus* Sz Suetonio difeors , bonum publicum privatis fimultatibus impediebat, difperieratque novum legatum opperiendum efTe , fine hoftili ira 8c fuperbia vidtoris clementer deditis confulturum. Simul in urbem mandabat, nullum proelio finem exfpeftarcut, nifi fucccdcretur Suetonio : cujus adverfa, pravitati ipfius; profpera, ad fortunam Reip. referebat. 59. Igitur ad fpeftandum Britanni* ftatum mifi- fus eft ex libertis Polycletus , magna Neronis fre, polle au&oritatc ejus, non modo inter legatum rrocuratorcmque concordiam gigni ; fcd & rebelles Barbarorum animos pace componi. Nec defuit Polycletus , quo minus ingenti agmine Itali* Gal- li*que gravis,poftquam Oceanum tranlmilcrat,militibus quoque noftris terribilis incederet. Sed ho- ftibus ivrifiiifuit, apud quos flagrante etiam tum libertate, nondum cognita libertorum potentia erat, mirabanturque, quod dux Sc exercitus tanti belli confe&or lervitiis obedirent. Cuncta tamen ad imperatorem in mollius relata. Detentuique rebus gerundis Suetonius, quod poft paucas naves in lito- re, remigiumque in iis amiferat, tamquam durante bello tradere exercitium Petronio Turpiliano, qui jam confutatu abierat, jubetur. Is non irritato hoite, neque laceflTtus , honeilum pacis nomen le- gni otio impofuit. 40. Eodem anno Rom* infignia fcelera, alterum fenatoria, fervili alterum audacia, admifla funt. Domitius Balbus erat prretorius, fimul longa icnc£ta,iimul orbitate Sc pecunia infidiis obnoxius, ejus propinquus Valerius Fabianus capefleiidis honoribus deftinatus, fubdidit teftamcntum , aicitis Vicio Rutino, 8c Terentio Lentino equitibus Romanis. Illi Antonium Primum , Sc Annium Marcellum fociaverant. Antonius audacia promptus; Marcellus Aftnio Pollione proavo clavus , n eque m orum fremendus habebatur , nili quod pauperta - tenT"pr*cimuim jnaTorum creflcEat. Igitur Fabia- TTTTTTiWuTas ns quos memoravi, Sc aliis minus illu- ih-thus, obfignat. quod apud natros convictum : Sc Fabianus Antoniuique cum Rutino cC Terentio kge Cornelia damnantur, M wcelliun memoria nuio— Ahhauvm L i b. X IV. majorum , 8c preces Calaris, poma: magis quaiti infamia exemere. 41. Perculit is dies Pompejum quoque Allia* mun juvenem qurcftorium > tamquam flagitiorunt Fabiani gnarum : eique Italia Hilpauia in qua ortus erat, interai&um cft. Pari ignominia Valerius Ponticus afficitur , quod reos» ne apud prxfeftum urbis arguerentur > ad prxtorem detu- liflct, interin; fpecic legum, mox prxvaricando ultionem elufurus. Additur fenatufconfultum ; Qd talem operam emtitaflet, vendidifletve perinde’poena teneretur , ac fi publico judicio , calumnia condemnatus. 41. Haud multo poft, pr.xfeflum urbis Peda- nium Secundum lervus ipfius interfecit: fcu negata libertate, cui pretium pepigerat; five amore exoleti infenfits , 8c dominum xmulum non tolerans. Cererum cum veterc.cx more familiam omnem, qua fub eodem teflo matifitavcrat, ad iupplicium * agi oporteret, concurfii plebis , quse tot innoxios protegebat, ufquc ad fcditionem ventum cft : fe- tutuque in ipfo erant ftudia nimiam leveritatem aipernuntium , pluribus nihil mutandum cenfenti- bus. Ex quibus C. Catfiut fententix loco in hunc modum diiferuit. 43. Sxpommicro P. C. in hoc ordine interfui, cum contra inftituta Sc leges majorum nova fena- tus decreta poftularentur : neque fiam adverfatuss non q uia dubitarem funcr omnibus neg otiis melius kt^ne re^ius olifn provifum ^SCqux^conVcrtcrcn- tur in decernis'mu tarij; (cdne mmio amore antiqui moris ftu 7 lTiiin*meum extollere' viderer. Simul qu'dnumerum > autxtatcm, autiexum, ac plurimorum indubiam innocentiam miferantium. Prcevaluit tamen pars qutc lupplicium decernebat, fied obtemperari non poterat, conglobata multitudine, faxa ac faces minitante. Tum Cxlar populum cdi£to increpuit; atque omne iter quodamnati ad poenam ducebantur, militaribus prxfidiis lepfit. Cenliicrat Cingo- nius Varro, ut liberti quoque qui fiub eodem te&o fuiflent, Italia deportaremur, id apriucipe prohibitum eft, ne mos antiquus, quem milericordia non minuerat, per fxvitiam intenderetur. . 45. Damnatus iilclem coullilibus Tarquitius Pri- fcus repeumdaruni t Bithynis interrogautibus, magno tltHitUilitiU i rsss ap.; sHsUltVUUVV AssALtrM Lib. XIV. 19* pio patrum gaudio , qui accufatum ab eo Statilium Taurum proconfolcm ipfius meminerant. Ccnfus per G al lias Voliifio , &Sex. Africano, Trc- Dellioquc Maximo afti funt, amulis inter fe per nobilitatem Volufio atque Africano i Trebellium dum utcrqnc dedignatur, fupra tulere. 47. Eo anno mortem obiit Memmius Regulus, auftoritate > conflantia, fama, in quantum praeumbrante imperatoris faftigio datur, clarus. adeo ut Nero ager valetudine , St adulantibus circum qui finem imperio adede dicebant, d quid fato pateretur ; rcfponderit habere fubfidium Rempublicam. Rogantibus dehinc in quo potiffimum ? addiderit, in Memmio Regulo. Vixit tamen poft haec Regulus,quiete defenfus; 8t quia nova generis claritudine , neque invidiods opibus erat. Gymnadum eo anno dedicatum a Nerone, prsebitumque oleum equiti ac fenatui Graeca facilitate. 48. P. Mario, L. Adnio confulibqs, Antiftius prretor, quem in tribunatu plebis licenter egide memoravi; probrofaddvcrfus principem carmina fa&itavit: vulgavitque celebri convivio,dum apud Oftorium Scapulam epulatur. Exin a Coflutiano Capitone, qui nuper fenutorium ordinem precibus Tigellini foccri fui receperat,majeftatis delatus cft. Tum primum revocata ea lex credebatur,qure haud perinde exitium Antiftio, quam imperatori gloriam qmefivitjUt condemnatus afenatu, interccifio- ne tribunicia morti eximeretur. Et cum Oftorius nihil audivilfe pro tcftimonio dixiflet, adverds te- ftibus creditum. Cenfuitque Iunius Marullus con- ful dedgnatus, adimendam reo praturam , necan- dumque more majorum. Ceteris inde adentienti- bus. Paetus Thrafea multo cum honore Caefaris, Sc acerrime increpito Antiftio; Non quidquid nocens reus pati mereretur , id egregio fub principe , 8c nulla neccflitate obftrift0 fenatu , ftatuendum dii— feruit. carnificem & laqueum pridem abolita : 8c ede poenas legibus conftitutas, quibus fine judicum fsevitia 8c temporum infamia, fupplicia decernerentur.Quin in infula publicatis bonis,quo longius fontem vitam traxiflet, eo privatim miferior , 8c publice clementiae maximum exemplum futurum. T 1 49. Liber- C. Corm. Taciti 49. Libertas Thrafea: fervitium aliorum rupit. 8-r poftquam diiceflionem conful permiferat, pedibus in fententiam ejus iere, paucis exemptis : in quibus adulatione promptiffimus fuit A. Vitellius, optimum quemque jurgio laeeircns,8c relpondcnti reticens, ut pavida ingenia folent. At confides perficere lenatus decretum non auft, de conienfii feri— piere Ctclari. Ille inter pudorem & iram cuneatus, poftremo refcripfit, nulla injura provocatum Antiftium graviillmas in principem contumelias dixiile: earum ultionem a patribus poflulatam. Et pro magnitudine delidti poenam ltatui par fuifle : ceterum fe , qui feveritatem decernentium impediturus fuerit, moderationem non prohibere. ftatue- rein ut vellent, datam etiam abfolvendi licentiam. His atque talibus recitatis, 8t offenfione manifeita, non ideo aut confules mutavere relationem; aut Thrafea decefiit lententia : ceterive, qua: probaverant deferuere : pars ne principem objccifTe invidia: viderentur, plures numero tuti, Thrafea fueta firmitudine animi, 8c ne gloria intercideret. fo. Haud difpari crimine Fabricius Vejento conlli&atus eft,quod multa Sc probrofa in patres 8c facerdotes compofiiiflet, iis libris quibus nomen Codicillorum dederat. Adjiciebat Talius Geminus accufator j venditata ab eo munera principis $c adipifcendoruin honorum jus. qux cauiTa Neroni fuit fulpiciendi judicii, conviCtumque Vejentonem Italia depulit, libros exuri juflit, conquilitos le- 6Vitatofque donec, cum periculo parabantur : mox licentia habendi, oblivionem attulit. 51. Sed gravefcentibus in dies publicis malis, fubfidia minuebantur, conccflitque vita Burrhus, incertum valetudine an veneno. Valetudo exeo conjectabatur, quod in fe tumcfccntibus paulatim faucibus, & impedito meatu, fpiritum finiebat, plu- res jufTu Neronis, quafi remedium adhiberetur, illitum palatum ejus noxio medicamine aflevera- hant: Sc Burrhum intellecto lcelcre, cum ad vifen- dum eum princeps veniifet, afpeCtum ejus averfa- tum , feifeitantique hattemis rcfpondilTe , Ego me bene habeo. Civitati grande defiderium ejus man- iit per memoriam virtutis, Sc iuccc librum alterius fegnem A n n a I. r v m. Lib. yi V. 19$ fegnem innocentiam, alterius ftagrantiflimaflagitia Sc adulteria, quippe Cedar duos preetoriis cohortibus impofuerat: Fenium Rufum cx vulgi favore, quia rem frumentariam fine quxftu tranabat: .Solonium Tigellinum , veterem impudicitiam atque infamiam in eo fecutus. Atque *illi pro cognitis moribus fuere, validior Tigellinus in animo principis, ex intimis libidinibus aflumptus: prolpcra populi 8c militum fama Rufus, quod apud Neronem advcrfiim experiebatur. ji. Mors Burrhi infregit Sen.ccte potentiam, quia nec bonis artibus idem virium erat^ altero ve- lut duce amoto , &c Nero ad deteriores inclina- bat.Hi variis criminationibus Senecam adoriuntur, tamquam ingentes &c privatum modum cve&as o- pes adhuc augeret: quodque fludia civium in !e verteret: hortorum quoque amoenitate & villarum magnificentia quafi principem fiipcrgrederetifr. Objiciebant etiam eloquentix laudem uni fibi afei- fccre, 8c carmina ctxbrias fa&itare , poftquam Neroni amor eorum veniflet. Nam oblectamentis principis palam iniquum,detreflure vim ejus equos regentis; illudere voces quotiens caneret. Quem ad finem nihil in Rep. clarum fore , quod non ab illo reperiri credatur? Certe finitam Neronis pueritiam , & roburjuventx adefle. exueret magi- ftrum , latis amplis doftoribus inftruftus, majoribus fuis. f$. At Seneca criminantium non ignarus , prodentibus iis quibus aliqua honefti cura, & familiaritatem ejus magis afpcrnante Oclare , tempus (er- moni orat accepto, ita incipit; Quartusdecimus annus eft Cxfar , cx quo fpei ture admotus fimi; oftavus ut imperium obtines . medio temporis tafitum honarum atque opum in me cumulalti, ut rihil felicitati mcx defit, uifi moderatio ejus. Vtar magnis exemplis, nec mex fortunrc, fed ture. Ata- ▼ustuus Auguftus , M. Agrippx Mitylcncnfe fe- cretum; C. Mxccnati urbe in lpfa, velut peregrinum otium perraifit : quorum alter bellorum fo- cius,alter Romtc pluribus laboribus jactatus,ampla quidem , fed pto ingentibus meritis prxmia acce- pc*ant.Ego quid aliud munificentiae adhibere potui T a quam 194 C. Corn. Taciti quam {ludia, ut fic dixerim , in umbra educata ? 6 quibus claritudo venit,quod juventa: tu® rudimentis afFuifle videor, grande hujus rei pretium, at tu gratiam immenfam , innumeram pecuniam circum- dedifti, adeo ut plerumque intra me ipfum volvam: Egone equeftri & provinciali loco ortus , proceribus civitatis annumeror? Inter nobiles 8: longa decora prxfcrentes novitas mea enituit ? Vbi cft a- nimus ille modicis contcutus?Tales hortos inftruit 8c per ha:c fuburbana incedit, fic tantis agrorum fpatiis, tam lato fenore exuberat ? 5-4. Vna defenfio occurrit, quod muneribus tuis obniti non debui. Sed uterque meniuram implevimus,fic tu quantum princeps tribuere amico pollet» fic ego quantum amicus a principe accipere. Cetera invidiam augent, qua: quidem , ut omnia mortalia , infra tuam magnitudinem jacet j fcdnuhiin- cumbitanihi fubveniendum cft.quo modo in militia autviafelTus adminiculum orarem ; ita in hoc itinere vitee, lencx, 8c leviffimis quoque curis impar» cum opes meas ultra fuftinere non polllm, pra>fi- diumpeto. Iube eas per procuratores tuos admi- niftrari, in tuam fortunam recipi. Nec me in paupertatem iple detrudam , led traditis quorum fulgore perttringor ,quod temporishortorum aut villarum cur® feponitur, in animum revocabo. Super- cft tibi robur , fic tot per annos nixum faftigii regimen : polTumus leniores amici, quiete refpondere. Hoc quoque in tuam gloriam cedet, cos ad iinnma vexifle, qui 8c modica tolerarent. Sf Ad qu® Nero fic ferme rcfpondit; Quod meditatae orationi tua: ftatim occurram,id primum tui muneris habeo, qui me non tantum prxvila, led fubita expedire docuifti. Avus meus Auguftus A- grippx 8c Maecenati ufurpare otium poft labo*e* conceifit i led in ea ipfa aetate , cujus aufloritas tueretur, quidquid illud fic qualecumquc tribuiflet. attamen neutrum datis ale praemiis exuit. Bello 8c periailis meruerant! I11 his enim juventa Augufti yerfata eft. Nec mihi tela fic manus tax defuiflent» in armis agenti. Sed quod praeiens conditio pofce- bat, ratione, confilio, praeceptis pueritiam , dcin juventam meam fovifti. Et tua quidem erga me munera Akmai/Ivm ti b. XIV. munera dum vita fuppctct, *terna erunt: qurc a me habes, horti , 8c fenus , &c villae, cafibus obnoxia funt ; ac licet multa videantur , plcrique haudqua- qnam artibus tuis pares, plura tenuerunt. Pudet referre libertinos, qui ditiores ipeitantur. Vnde etiam rubori mihi cft,quod praecipuus caritate,nondum omnes fortuna antecellis. j6. Verum 8c tibi valida xtas, rebufque & fru- &ui rorum lufficiens , & nos prima imperii ipatia ingredimur : nili forte aut te Vitellio ter confuli» aut me Claudio praeponis. Sed quantum Volufio longaparfimomaquxfivit, tantum intcmcalibc- ralitas explere nonpotelt. Quin fi quain parte lubricum adolcfccntia.’ noftrse declinat, revocas 5 01- Jiatumque robur fubfidio impenfius regis. Non tua moderatio, fi rcddiderispccuniam; nec quies, (i reliqueris principem; fcd mea avaritia, mea: crudelitatis metus in ore omnium verfabitur. Quod li maxime continentia tua laudetur; non tamen lapienti viro decorum fuerit, unde amico infamiam parat, inde gloriam fibirccipcre. His adjicit complexum 6c ofcula, fa£his natura 8c confuctudine exercitus velare odium fallacibus blanditiis. Seneca (quifinis omnium cum dominante fermonum) grates agit, fed inftituta prioris potenti* commutat : pronibet ccetus falutantium: vitat comitantes: rarus per urbem, quafi valetudine infenla, aut lapienti* ftudiis, domi attineretur. 57. Perculfo Seneca , promptum fuit Rufum Fenium imminuere, Agrippinx amicitiam ineo criminantibus. Validiorque in dies Tigellinus , 8c malas artes, quibus folis pollebat, gratiores ratus fi principem locietate Icelcrum obftringerct; metu* cius rimatur. Compertoquc Plautum Sc Syllam maxime timeri, Plautum in Afiam, Syllam in Galliam Narbonenfem nuper amotos; nobilitatem cc- rum, 8c propinquos huic Orientis, illi Germani* exercitus commemorat. Non fe, ut Burrhum, di- verfas fpes, led folam incolumitatem Neronis fpe- ftare. cui caveri utcumque ab urbanis infidiispv»- fentia; longinquos motus quonam modo comprimi poflTe > Erc&as Gallias ad nomen dilatorium, nec minus fufpe&os Afi* populos , claritudine avi T 4 Druli* 196 C. Corw, Tagiti D rufi. Syllam inopem , unde praecipuam aut?a* ciam : Se finiulatorcm fegnitix , dum temeritati locum reperiret. Plautum magnis opibus, ne fingere quidem cupidinem otii ; fed veterum Romanorum imitamenta prxferre : afiumpta e- tiam Stoicorum arrogantia , feftaquc , qu« turbides , 8 c negotiorum appetentes faciat. Nec ultra mora. Syllajexto die perveftis Maffiliam percu£ loribuS) ante metum & rumorem interficitur, cum epulandi cauda diicumbcret. Relatum caput ejus-illufit Nero , tamquam praematura canitie deforme. Plauto parari necem , non perinde occultum fuit, quia pluribus falus ejus curabatur, 8 t fpa- tium itineris ac maris tempufque interjectum moverat famam: vulgoque fingebant, petitum ab eo Corbulonem,magnis tum exercitibus praefidentem, fi clari atque infontes interficerentur , prsecimmm ad pericula quin &: Afiam favore juvenis arma coe- jiifie > nec milites ad fcelus mifTos, aut numero validos, aut animo promptos , poftquam jufia efficere nequiverint, ad fpes novas tranfifle una. Hxc more fama;, credentium otio augebantur. Ceterum libertus Plauti celeritate ventorum prsevenit centurionem, 8 t mandata L. Antiftii foceri attulit, effugeret fegnem mortem , otiuin, fuffugium Se magni nominis miferationem. reperturmn bonos,con- ibeiaturum audaces, nullum interim fiibfidium a- fpernandum. fi fexaginta milites (tot enim adveniebant) propuli fiet; dum refertur nuntius Neroni, dum manus alia permeat, multa fccutura, quxnd ufque bellum evalefccrent. denique aut falutem tali confilio quxri, aut nihil gravius audenti quam ignavo patiendum efie. 59. Sed Plautum ea non - movere, five nullam ©peni providebat inermis atque exful; fcu txdio ambigare fpei;an amore conjugis Se liberorum quibus placabiliorem fore principem rebatur , nulla follicitudine turbatum. Sunt qui alios a focero nuntios venifie ferant, tamquam nihil atrox ini- mineret; doCtorcfquc fapientite Cceranum Grxci» Mufonium Thufci generis , conflantium opperiende mortis, pro incerta & trepida vita fuafifie. A K tJ AL i v m Ltb. XIV. 197 Repertus eft certe per medium diei nudus, exercitando corpori. Talem eum centurio trucidavit, coram Pelagone Ipadone, quem Nero centurioni 8c manipulo quafi latellitibus miniftrum regiura prtepolucrat. Caput interfefti relatum, cujusaipe- £hi, ipla principis verba referam : Quin , inquit, Nerodepofito metu nuptias Poppaat ob ejufmodi terrores dilatas maturare parat , Ottaviamque conjugem amoliri,. quamvis modefte agat, Sc nomine patris, 8c ftudiis populi gravem ? Sed ad fe- ratum litteras miflt, de ciede Syllae Plautiquc haud confeffiis. verum utriufque turbidum ingenium e (Te , 8c fibi incolumitatem Reip. magna cura haberi. Decretce eo nomine fupplicationes, utque Sylla Sc Plautus fenatu moverentur, gravioribus tamen ludibriis quam malis. 60. Igitur accepto patrum confulto ,poftquam cunfta fcelerum litorum pro egregiis accipi videt, exturbat Ottaviam, fterilem divitans. ExinTop- passe conjungitur. Ea diu pellex, Sc adulteri Neronis, mox mariti potens, quendam ex minillris Oftaviae impulit , fervilem ei amorem objicere, deilinaturque reus cognomento Eucerus, natione Alexandrinus , canere tibiis doftus. a? ob id de ancillis quxftiones , Sevi tormentorum vifris quibuldam, ut falfa annuerent, plures pcrflitere lan&itatem dominte tueri. Ex quibus una inftanti Tigellino, cartiora e fle muliebria O&avise refpon- dit, quam os ejus. Movetur tamen primo civilis diflidii fpecie: domumque Burrhi, 8cpnedia Plauti, infaufta dona accipit, mox in Campaniam pulla eft , addita militari cuftodia. Inde crebri queftus, nec occulti per vulgum, cui minor lapientia , 8r ex mediocritate fortuna:, pauciora pericula funt. His, haud quaquam Nero poenitentia flagitii, conjugcra revocavit O&aviam. 61. Exin lscti Capitolium fcandunt,deofqiie tandem venerantur. Effigies Poppae proruunt.OSta- vi?e imagines geftant humeris , Ipargunt floribus, foroque ac templis ftatuunt. Itur etiam in principis laudes. repetitum * venerantium. Iamque Sc palatium multitudine 8c clamoribus complebant, tum emiffi militum globi verberibus 8c intento T j ferro 198 C. Corn. Taciti ferro turbatos disjecere. Mutataque qusc per (editionem verterant, 5c Poppxse honos repofitus cft. Qux femper odio,tum St metu atrox, ne aut vulgi acrior vis ingi uerct, aut Nero inclinatione populi mutaretur,provoluta genibus ejus; Non eo loci res fuasagi, ut de matrimonio certet (quamquam id (ibi vita potius ) fed vitam ipfam in extremum ad- duftarn a cl\pntclis& fervitiisO£tavix,qux plebis fibi nomen indiderint, ea in pace aufis qux vix bello evenirent. Arma illa adverfus principem fumpta. ducem tantum defuifle , qui motis rebus facile re - periretur. Omitteret modo Campaniam Sc in urbem ipfam pergeret, ad cujus nutum abfentis tumultus cierentur. Quod alioquin fuum deliftum ? quam cujufquam offenfionem? An quia veram progeniem penatibus Cxfarum datura fit, malle populum Romanum tibicinis iEgyptii iubolem imperatorio faifcigio induci ? Denique fi id rebus conducat, .libens quam coadtus acciret dominam , vel con- fuleret lecuritati jufta ultione. Et modicis remediis , primos motus confedifie. at fi defpe- rent uxorem Neronis fore Oftaviam,illi maritum daturos. 61. Varius fermo , 8c ad metum atque iram accommodatus , terruit fimul audientem Sc accendit. Sed parum valebat fufpicio in fervo , & quxftioni- bus ancillarum cluferat. Ergoconfeffioncm alicu- jus quxri placet, cui rerum quoque novarum crimen affingeretur. Et vifus idoneus maternx necis patrator Anicetus, claffi apud Miienum, ut memoravi , prsefc&us , levi poft admiffum fcelus gratia, dein graviore odio : quia malorum facinorum mi- niftri quafi exprobrantes afpiciuntur. Igitur accitum eum Cxfar operx prioris admonet; Solum incolumitati principis adverfus infidiantem matrem fubveniffe : locum haud minoris gratix inftare , fi conjugem infenfam depelleret, nec manu aut telo opus. Fateretur Oftavis adulterium. Occulta quidem ad prxfcns, fed magna ci prxmia, Sc fecel- fus amoenos promittit; vel fi negaviflet, necem intentat. lUc infita vecordia, Sc facilitate priorum flagitiorum , plura etiam quam juflum erat, fingit, Tateturque apud amicos, quos velutconfi- Annali vm Lib. XIV. 199 lio adhibuerat princeps. Tum in Sardiniam pellitur , ubi non inops exfilium toleravit , 8c fato obiit. 63. At Ncroprxfcftum in fpem fociand® cla£* lis corruptum, $c incufat® paulo ante ftcrilitatis oblitus, aba£los partus confcientia libidinum,caque fibi comperta, edi£to memorat, lnfulaquc Panda- teria Octaviam claudit. Non alia exfufvifentium oculos majore mifcricordia affecit. Meminerant adhuc quidam Agrippin®, a Tiberiojrcccntior Iuli® memoria obverutur, a Claudio puli®. Sed illis robur «tatis affuerat. Lreta aliqua viderant, Sc prcefcntem fievitiam melioris olim fortun® recordatione levabant. Huic primus nuptiarum die* loco funeris fuit, dedudl® in domum , in qua nihil nili ludtuofum haberet, erepto pervenenum patre, 8cftatim fratre. Tum ancilla domina validior. Et Poppcea non uifi in perniciem uxoris nupta. Poftrcmo crimen omni exitio gravius. 64. Ac puella viccfimo «tatis anno, inter centuriones 8c milites , prxlagio malorum jam a vita exempta, nondum tamen morte acquicfcebat. Paucis dehinc interjeftis diebus, mori jubetur : cum jam viduam fe 8c tantum fororem tt-flaretur , com- munefque Germanicos 8cpoftrcmo Agrippinae nomen cieret, qua incolumi infelix quidem matrimonium, fcd fine exitio pertuliffet. Reftringitur vinculis , venreque eju^per omnes artus exfolvuntur: 8c quia preflus patore fanguis tardius labebatur, prsfervidi balnei vapore enecatur. Additurque atrocior faevitia, quod caput amputatum latumque in urbem Popp®a vidit, dona ob haec templis decreta. Quod ad cum finem memoravimus ut quicumque cafus temporum illorum nobis vel aliis au- ttoribus nolcent, pr®fumptum habeant, quotiens fugas & cxdesjuflitprinceps , totiens grates deis a«as, quxque rerum fecundarum olim, tum publicae cladis infignia fuiffe. Neque tamen filebimus, fi quod fenatufconfultum adulatione novum, aut patientia poftremum fuit. 65". Eodem anno libertorum potifiimos veneno intcrfecifle creditum eft, Doryphorum quafi ad- ▼erlktum nuptiis Popp®e, flantem quod im- menfam tjoo C. Cork. Taciti ineniam pecuniam longa fene&a detineret, Romanus fecrctis criminationibus incufaverat Senecam ut C. Pifonis focium , fcd validius a Seneca eodem crimine perculfuseft. Vnde Pifonitimor Scorta infidiarumin Neronem magna moles, led impro- Ipcra. breviarivm LIBRI XV. Qlogefcs 'Parthorum rex cArmeniam invadit > quem Corbulo caute & tamen fortiter repreJJit.Sed C^fnius 'Patiis mijfu Neronis mox fupervenit , fro- prius Armcnue tuenda dux. Is imperitia er temeritate ritn perdidit: turpi /cedere cum hofe depattus. Corbulo ci tamen fed fero fueeurrit. Neroni /lia ex '.Poppaa nafeitur , non vitalis. Legati 'Parthorum Romam tenere , fuper Armenia retinenda, irriti re- mittuntur , er bellum Corbuloni permijfunt. 3 j Armeniam iterum invadit, & metu ‘Parthis injeBdy ad colloquium ventum. ‘Placuit arma pont^ & r Tt>idaum diademaJlatuee Neronisfubmittere i nec niji fponte ejus ref mere. Nero Neapoli cantat in publico ; Roma luxu & libidine omnia polluit. Ipfa urbs ardet cafity Jrve 'Principis dolo, qui in ruinis ejtes ingentem fibi domum exjfruxit. Chrijiiani ab eo exagitati cr neca- *hf'lfe crimine incendii. Conjuratio in Neronem vitta & detefla , capite ejus C. 'Pifone. Multi tnter- f fli inlufirtum y interque eos .\neca. Crates tam.n diis aflsty & dona decreta tcmpilky ut rebus latu. Ce- Jfa hac annispauUo amplius tribus. C C. Memmio Regulo, Verginio Riffo. Coss.< C. Lecanio Baflo, M. Licinio CralTo. C. P- Silio Nerva, C. Iulio Attico Vtftino. LIBER XV. J Ntcrea Rex Parthorum Vologefes, cognitis Corbulonis rebus, regemque alienigenam Tigranem Armenia: impolitum : fimul , fratre Tiridate puMo,fprctnm Arfacidarum faftigium ire ultuni voletis ; magnitudine rurfum Romana,8c continui foederis reverentia, diverfas ad curas trahebatur ; cunctator ingenio, 8c defectione Hyrcanorum Avjnalivm LlB. XIV. }0t norum gentis valida: multifque ex eo bellis illigatus. Atque illum ambiguum novus infiiper nuntius contumeli* exftimulat: quippe cgrefius Armenia Tigranes , Adiabenos conterminam nationem latius ac diutius quam per latrocinia vaftaverat. Id- que primores gentium tegre tolerabant, eo contemptionis defcenfum , ut ne duce quidem Romano incurfarcntur, fed temeritate obfidis, tot per annos inter mancipia habiti. Accendebat dolorem eorum Monoba/ms , quem penes Adiabenum regimen, quod prscfidium , aut unde peteret, rogitans, lamde Armenia conccffum, proxima trahi: Sc nifi defendant Parthi, levius fervitimn apud Romanos deditis, quam captis efle. Tiridates quoque regni profugus, per filentium haud modice querendo, gravior erat. Non enim ignavia magna imperia ;|l contineri: virorum armorumque faciendum certa- jl| men. Id in iummafortuna aequius, quod validiusfe #'?*^!! Et fua retinere privat® domus: de alienis certareXjffi****' 1 regiam laudem efle. . _ : 2. Igitur commotus his Vologefes conciliunij^^^S vocat, & proximum fibi Tiridatem conttituit, at-o^^r 1 que ita orditur ; Hunc ego eodem mccum patre genitum , cum mihi per sxtatem liimino nomine * conccfliiTet, in pofleflionem Armeni® deduxi, qui tertius potentis gradus habetur, nam Medos Pacorus anteceperat, videbarque contra vetera fratrum odia 8c certamina , familia: noftrte penates rite compofuiffe. prohibent Romani, 8t pacem ipfis numquam prolpcre laccffitam,nunc quoque in exitium fuum abrumpunt. Non ibo infitias , xquitate quam {anguine , caufia quam armis retinere parta majoribus malueram, fi cunftatione deliqui,virtu- tecorrigam.Vefira quidem vis Sc gloria in integro eft, addita modcili® fama; qu® neque fummis mortalium {pernenda eft, Sc a diis «itimatur. Simul diademate caput Tiridatis evinxit,promptam equitum manu,quae regem ex morefe&abatur, Monefi nobili viro tradidit,adjettis Adiabenorum auxiliis: tnandavitq;Tigranem Armenia exturbari dum ipfc, pofitis adverfiis Hyrcanos difeordiis, vires intimas, molemque belli ciet, provinciis Romanis minitans. 3. Qu® ubi Corbuloni certis nuntiis audita fiint: legiaues joi C. Corn\ Tacitt legiones duas cum Verulano Severo,Sc Vettio Bolano , fubfidium Tigrani mittit, occulto prscepto,’ compofitius cunfta , quam feftinantius agerent, quippe bellum habere, quam gerere malebat. Seri- pferatque Ctefari, proprio duce opus efTe, qui Armeniam defenderet: Syriam ingruente Vologcfe acriore in dilcriminc efre. Atque interim reliquas legiones pro ripa Euphratis locat: tumultuariam provincialium manum armatthoftilesingreffus prac- fidiis intercipit. Et quia egena aquarum regio eft, cattella fontibus impofita: quofdam rivos congeftu arente abdidit. 4. Ea dum a Corbulone tuend® Syri® parantur, a£to raptim agmine Monefes ut famam fui pr®iret, non ideo nefeium aut incautum Tigranem offendit: qui occupaverat Tigranocerta, urbem copia defensorum Sc magnitudine moenium validam. Ad htee Nicephorius amnis haud fpernenda latitudine partem murorum ambit: Sc duifa ingens foffa , qua fluvio diffidebatur. Inerantque milites > Sc provifi ante commeatus, quorum iubveftu pauci avidius progreffi , 8c repentinis hoftibus circumventi, ira magis quam metu ceteros accenderant. Sed Farth o ad exfequcndas obfidiones nulla comminus audacia : raris fagittis, neque claufos exterret, 8c (emet fruftratur. Adiabeni cum promovere (calas Sc machinamenta inciperent, facile detrufi. mox eruip- pentibus noftris eseduntur. y. Corbulo tamen,quamvis fecundis rebus fuis, modeandum fortuna ratus , mifit ad Vologcfem, qui expoftularcncvim provinci® illatam: focium amicumque regem cohortes Romanas circumfide- re. om itteret potius obfidionem , aut fe quoque ia agro hoftili caftrapoflturum. Calperius centurio in eam legationem deleftus, apud opidum Nifibin feptenV8c triginta millibus palluum a Tigranocerta diftantem adit regem , Sc mandata ferociter edidit. Vologefi vetus Sc penitus infixum erat, arma Romana vitandi: nec pr®fentia prolperc fluebant, irritum obfidium , tutus manu 8c copiis Tigranes, fugati qui expugnationem fumpferant, miff® in Armeniam legiones , Sc ali® pro Syria parat® ul- tfo irrumpere,/ibi imbecillum equitem pabuli ino- M * V- .V■■■ Annauvm Lu. XV. 505 pia. nam exorta vis locuftarum ambederat, quid- qu id herbidum aut frondofum. Igitur metu abftru- fo mitiora obtendens , miflurum ad imperatorem Romanum legatos fuper petenda Armenia 8c firmanda pace refpondet. Monefcn omittere Tigranocerta jubet ; lpfc retro confidit. < 5 . Haec plures ut formidine regis , & Corbulonis minis patrata 8c magnifica extollebant. Alii occulte pepigifle interpretabantur; ut omiflo u- trimque bello, & abeunte Vologefe,Tigranes quoque Armenia abfcederct.Cur enim exercitum Romanum aTigr;inocertisdedu£lum? curdclcrta per otium,qu® bello defenderant ? An melius hiberna- viffe in extrema Cappadocia , raptim erettis tuguriis,quam in {ede regni modo retenti ? Dilata pror- fus arma,utVologeles cum alio quam cum Corbulone certarer Corbulo menta: tot per annos glori®* non ultra periculum faceret. Nam, ut rettuli, proprium ducem tuendae Armcni® popofeerat, 8c adventare Ccfennius Paetus audiebatur: jamq; aderat, copiis ita divifis, ut quarta 8c duodecima legiones addita quinta quae recens e Medis excitaerat,fimul Pontica,Sc Galatarum Cappadocumq; auxilia Paeto obedirent : tertia & fexta 8cdecima legiones * priorque Syri® miles apud Corbulonem manerent. Cetera ex rerum ufu fociarent,partirenturve. Sed neque Corbulo ®muli patiens , 8c P®tus cui fatis ad gloriam erat fi proximus haberetur, dcfpicicbat gefta, ifihil exdis aut prxdx, ufiirpatas nomine tenus urbium expugnationes di&itans : Se tributa ac leges , 8c pro umbra regis, Romanum jus vi£ti$ impofiturum. 7. Sub idem tempus legati Vologefis , quos ad principem miflos memoravi, revertere irriti: bel- lumque propalam fumptum a Parthis, nec Pxtus dctre&avit, fed duabus legionibus , quarum quartam Familulanus Ve&onianys co in tempore duodecimam Calavius Sabinus regebanr, Armeniam intrat, trifti omine. Nam in tranfgreflu Euphratis, quem ponte tranfmittcbat, nulla palam caufia, turbatus equus qui confularia infignia gcllabat, retro evafit. Hoftiaquc qn® muniebantur hibernaculis aiMcus, Icmifatta opera fuga perrupit, leque.val- lo ao+ C. C © r w. Taciti Io extulit. 8c pila militum arfere, magis infigni prodigio , quia Parthus hotlis miirilibus telis decertat. 8. Ceterum Paetus fpretis ominibus, nec dum fatis firmatis hibernaculis , nullo rei frumentaris provilu , rapit exercitum trans montem Taurum, rcciperandis , ut ferebat, Tigranocertis, vallandi fi* que regionibus,quas Corbulo integras omililTet. Et capta quaedam caftella,glorixq; Sc praeda: nonnihil partum , fi aut gloriam cum modo , aut praedam cum cura habuifict. Longinquis itineribus pcrcur- fando qux obtineri nequibant, corrupto qui captus erat commeatu,Sc initante jam hieme , reduxit exercitum. compoluitquc ad Cxiarem litteras quali confecto bello, verbis magnificis, rerum vacuas. 9. Jnterim Corbulo nunquam negleftam Euphratis ripam crebrioribus prxfidiis inlcdit: 8c ne ponti injiciendo impedimentum holtiles turmae afferrent, (jam enim liibjeftis campis, magna fpccie volitabant) naves magnitudine prxfiantes, Sc connexas trabibus, ac turribus auftas, agit per am nem, catapultifque 8c balillis proturbat liarbaros.in quos faxa Sc hallx longius permeabant, quam ut contrario fagittarum jadlu adxquarentur. Dein pons continuatus ; collefque adverfi per focias cohortes , poli legionum caltris occupantur ; tanta celeritate Sc oftentatione virium , ut Parthi omitto paratu invadenda: Syria:, Ipem omnem in Armeniam verterent. # 10. Ibi Paetus imminentium nefeius , quinflam legionem procul in Ponto habebat; reliquas pro- milcuis militum commeatibus infirmaverat; donec adventare Vologdem magno Sc infenfo agmine auditum. Accitur legio duodecima, & unde lamam au£li exercitus fperat, prodita infrequentia: qua tajffien retineri caltra , Sc eludi Parthus trattu belli poterat, fi Pxto aut in luis, aut in alienis confiliis conflantia fuilfet. Verum ubi a viris militaribus adverfus urgentes calus firmatus erat, rurlus ne a- lienx fententix indigens videretur, mdiverfaao deteriora tranfibitt. Et tunc reli&is hibernis , non foflam neque vallum fibi, fed corpora Sc arma in Koltem data clamitans , duxit legiones quali proelio Annalivm Lin. XV. jof prcelio certaturus. Deinde anu fio centurione $c paucis milit.bus, quos viiendis hoftium copiis proe- milerat, trepidus remeavit. Et quia minus acriter Voiogefes inftiterat, vana rurfus fiducia, tria millia dele£fi peditis proximo Tauri jugo impofuit, quo tranfitum regis arcerent. Alares quoque Panno- pios, robur equitatus ,in parte campi locat. Conjunx ac filius caftello, cui Arfamoiata nomen eft, abditi, data in prxfidium cohorte, ac difperfo milite ; qui in uno habitus , vagum hoftem promptius fuftentaviflet. 8c tegre compulliim ferui\t, ut inflantem Corbuloni fateretur.nec a Corbulone properatum, quo glifeentibus periculis etiam lubfidii laus augeretur. Expediri tamen itineri fingula mil- Ra ex tribus legionibus, 8c alarios o&ingentos, parem numerum e cohortibus juffit. ii. At Voiogefes quamvis obfefla a Paeto itinera hinc peditatu , inde equite acccpiflet, nihil mutato confiUo, fed vi ac minis alares exterruit,legionarios obtrivit, uno tantum centurione Tarquitio Crefcente turrim, in qua ljrcefidium agitabat, defendere aufo : fafta ficepius eruptione , Sc crefis qui Barbarorum propius fuggreoiebantur, donec ignium jaftu circumveniretur, peditum fi quis integer, longinqua Sc avia ; vulnerati, caltra repetivere : virtutem regis, fxvitiam 8c copias gentium, cunfta metu extollentes, facili credulitate eorum qui eadem pavebant. Ne dux quidem obniti adver- lis, fcd-cun£ta militite munia delenierat, mifiis iterum ad Corbulonem precibus, veniret propere, figna Jcaquilas, & nomen reliquum infelicis exer- citustueretur : fe fidem interim donec vita fiuppe- ditet, retenturos. ii. Ille interritus, &c parte copiarum apud Syriam relifta, ut munimenta Euphrati impolita retinerentur; qua proximum Sc commeatibus non egenum , regionem Comagenain, exin Cappadociam, inde Armenios petivit. Comitabantur exercitum, prscter alia fueta bello, magna vis camelorum onu- fta frumento , ut fimul lioftcm famemque depelleret. Primum e perculfis Partium primipili centurionem obvium habuit, dein plerolque militum : quos diverfas fugre caudas obtendentes, redire ad V figna, ?o S C. C o r n. Taciti ligna, $c clementiam Pati experiri monebat, fi: «ifi vigoribus immitem e fle. Simul liias legiones adire, hortari, priorum admonere , novam gloriam oftendere ; non vicos aut opida Armeniorum , le.l caftra Romana, duafquc in iis legiones pretium laboris peti. Si lingulis manipularibus prsecipua fer- vati civis corona, imperatoria manu tribueretur, quod illud & quantum decus, ubi par eorum numerus adipilceretur, qui attuliflent lalutem, 8c qui ac- cepifient ? His atque talibus in commune alacres, (8t erant quos pericula fratrum , aut propinquorum propriis Rimulis incenderent) continuum diu no&uque iter properabant. 13.,Eoque intentius Vologefes premere obfeP* fos, modo vallum legionum , modo caftellum quo imbellis «tas defendebatur, adpugnare , propius incedens quam mos Parthis , fi ea temeritate ho- ftem in proelium eliceret. At illi vix contuberniis extradti, nec aliud quam munimenta propugnabunt : pars juflu ducis , 8c alii propria ignavia, aut metu Corbulonem opperientes, ac fi vis ingrueret, provifis exemplis Caudina: ac Numantiiue cladis, neque eandem vim Samnitibus Italico populo , aut Poenis Romani imperii aemulis. Validam quoque $C laudatam antiquitatem,quotiens fortuna contra daret,faluti confuluifle. Qua defperatione exercitus dux fuba&us , primas tamen literasad Vologefen, non fupplices, ied in modum querentis compoiuit, quod pro Armeniis femper Romana» ditionis , aut lubje«isregi quem imperator delcgiflct, hoftilia faceret, pacem ex sequo utilem, nec pndentia tantum (pecfcaret. iplurn adverfus duas legiones , totis regni viribus advenifle j at Romanis orbem terrarum reliquum, quo bellum juvarent. 14. Ad ea Vologefes, nihil pro caufla, fed opperiendos fibi fratres Pacorum ac Tiridatem referi- pfit, illum locum tempulque confilio deftinatum quid de Armenia cernerent. Adjccifle deos dignum Arfacidarum , fimul & de legibus Romanis ftatue- rent. Milii polt a Pacto nuntii, 8c regis colloquium- petitum, qui Valacem praefeftura equitatus ire jufi» fit. Tum Psctus Lucullos, Pompeios, Se fi qua C-.e- lai-es obtinenda: donandxve Armem» cgerantrVa- faces Aksalitm Lin. XV, 307 Jaces imaginem retinendi donandive penes nos, vim penes Parthos memorat. Et multum inviceni difeeptato , Monobazus Adiabenus in diem pofte- rum teltis iis quee pepigiflent,adhibetur.Placuitque liberari obfidio legiones, 8c decedere omnem militem finibus Armeniorum , caltcllaque Sc commeatus Parthis tradi, quibus perpetratis copia Vologe- fi ficrer, mittendi ad Neronem legatos. if. Interim flumini AiTani® (etenim is caftvst praefluebat) pontem impoliiit, fpccie fibi illud iter experientis. Sed Parthi qua(! documentum vi£to- rixjuflerant. nanfque iisuliii fuit: noftri per di- vcrliim iere. Addidit rumor, fub jugum mifias legiones , & alia ex rebus infauftis : quorum fimula- crum ab Armeniis ufurpatum etl.Namqne 8c munimenta ijigrcfli lunt, antequam agmen Romanum excederet, 8c circumfletere vias,captiva olim mancipia, aut jumenta agnofccntes, abftrahentefque. Raptx etiam vcltcs, retenta arma, pavido milite Sc concedente , ne qua praelii caufia exfifteret. Volo- gefes armis Sc corporibus exforum aggregatis,quo cladem noltram tortaretur, villi fugientium legionum abftinuit. Fama moderationis quaerebatur* poltquam fuperbiam expleverat.Flumen Arfaniana elephanto infidens, Sc proximus quifquc regi vi equorum perrupere, quia rumor inceflerat, pontem celTurum oneri, dolo fabricantium, fed qui ingredi aufi lunt, validum 8c fidum intellexere. 16. Ceterum obfefiisadeo fuppeditavilTe rem frumentariam conftitit,ut horreis ignem injicerent: contraque prodiderit Corbulo ; Parthos inopes copiarum , Sc pabulo attrito , relicturos oppugnationem, neque le plus tridui itinere abfuifle. Adjecit, jurejurando Pxti cautum apud ligna, altantibus iis, quos teltificando rex mififlet,neminem Romanum Armeniam ingrefiurum , donec referrentur litcras Neronis, an paci annueret. Qux ut augendx infami* compofita, fic reliqua non in oblcuro habeatur; una aie quadraginta millium ipatium emenfum efie Pxtum , defertis pallimfauciis, neque minus deformem illam fugientium trepidationem , quam fi terga iu acie vertiflent. Corbulo cum fuis copiis apud ripam Euphratis obvius, non eam fpccietn i*- V x (ignium t ©5 C. C o * n. Taciti {ignium Sc armorum prxtulit, utdiverfitatem exprobraret. moefti manipuli, ac vicem comm.lito- num miferantes, ne lacrymis quidem temperavere, vix prx fletu ufurpatuconfalutatio. Deceuerat certamen virtutis , 8c ambitio glorix , felicium hominum afifc&us. fola mifericordia valebat, & apud minores magis. 17. Ducum inter (e brevis fermo fecutus eft,hoc conquerente irrieum laborem,potuille bellum fuga Parthorum liniri. Ille integra utricjue cunf-a re- fipondit, converterent aquilas , 8c juudti invaderent Armeniam, abfceflu Vologefis infirmatam- Non ca imperatoris habere mandata, Corbulo; periculo legionum commotum, c provincia egrefliun. quando in incerto habeantur Parthorum conatus , Syriam repetiturum.Sic quoque optimam Fortunam orandam , ut pedes confedtus fpatiis itinerum , alacrem & facilitate camporum prxvenicntem equitem ufi* fequeretur. Exin Pa’tus per Cappadociam hibernavit. At Vologefis ad Corbulonem mifli nuntii , detraheret callella trans Euphratem , amnemque ut olim medium faceret ^ ille Armeniam quoque diverfis prxfidiis vacuam fieri expoftulaoat. Et poftremo concellit rex. Dirutaque qua; ultra Euphratem communierat Corbulo; Sc Armenii luo aybitrio reliiti lunt. 18. At Roma: trophxa de Parthis,arcufique medio Capitolini montis fulebantur : decreta ab fie- natu integro adhuc bello ; neque tum oinifla, dum afipe£lui confiulitur, fipreta collicientia. Quin Sc difllmulandis rerum externarum curis Nero frumentum plebis vetulhite corruptum , in Tiberim jecit, quo fiecuritatem annonx fuflentaret. cujus pactio nihil additum elt, quamvis ducentas ferine naves portu in ipfo , violentia tempeftatis , Sc centum alias Tiberi (iibvc&as , fortuitus ignis ab- fumpfifllt. Tris dem conlulares, L. PHoncni, Du- cennium Geminum , Pompejum Paullinum vectigalibus publicispreepofuit, cum infieftatione priorum pnneipum, qui gravitate fiumptuuui jullos reditus anteiflent : fie annuum lexeenties feiter- tium Rcipubl. largiri. i£.Pcrcrcbucrat ca tcmpeftate praviffimus mos» A N K A L1 V M Lts. XV. 305 cura propinquis comitiis , aut {orte provinciarum, plcrique orbi fiftis adoptionibus amcifcerent filios, prrcturafquc fc provincias inter patres fortiti, ftatim emitterent manu quos adoptaverant. magna cum invidia Cenatum adeunt, jus natura:, labores educandi, advcrCus fraudem $c artes, 8c brevitatem adoptionis enumerant ; Satis pretii cfle orbis, quod multa fecuritatc,nullis oneribus, gratiam, honores , cun£la prompta Sc obvia haberent. Sibi promifla legum diu exfpeilata, in ludibrium verti, quando quis fine lolicitudine parens, fine luitu orbus,longa patrum vota repente adaquaret.Kailuin ex eo fenatufconfultum, ne fimulata adoptio in ulla parte muneris publici juvaret,ac ne uiiirpandis quidem hereditatibus prodefiet. 10. Exin Claudius Timarchns Cretenfis reus agitur, ceteris criminibus, ut Colent prrevalidi provincialium , Sc opibus nimiis ad injurias minorum elati: una vox ejus uCque ad contumeliam lena- tus penetraverat, quod dittitaflet, in fu a pote- ftate Citum, an proconfulibus qui Cretam obtinuif- fent, grates agerentur. Quam occafionem Pectus Thraiea ad bonum publicum vertens, poftquam de reo cenCucrat, provincia Creta depellendum , hsc-c addidit; Viu probatum ell P. C. leges egregias, exempla honefta, apud bonos ex deliilis aliorum gigni. Sic oratorum licentia, Cinciam rogationem; candidatorum ambitus, lulias leges : magiftratuum avaritia , Calpurnia fcita , pepererunt. Nam culpa quam poena tempore prior , emendari quam peccare pofterius cil. Ergo adverlus novam provincialium fuperbiam dignum fide conftantiaque Romana capiamus confilium , quo tutela: (ociorum nihil derogetur,nobis opinio decedat, qualis quifque ha- beatur, alibi quam in civium judicio e fle. ii. Olim quidem non modo praetor aut conful» fed privati etiam mittebantur , qui provincias vi- Cerent, &c quid de cujuCque oblequio videretur, referrent, trepidabantque gentes de seftimatio- nc Ungulorum. At nunc colimus externos, 8c adulamur , 8c quomodo ad nutum alicuius grates , ita promptius accufatio decernitur ; decernaturque , & maneat provincialibus potentiam luam tal» V 3 modt» 3io C. Corn. Taciti modo oftentandi: fed laus falfa 8c precibus expreA fa, perinde cohibeantur > quam malitia, quam crudelitas. Plura f?epe peccantur , dum demeremur, quam dum offendimus. Qusrdam imo virtutes odio funt, feveritas obftinata , luvi&us adverfum gratiam animus. Inde initia magiftratuum noftrorum meliora ferme , 8c finis inclinat, dum in modum candidatorum fuffragia conquirimus, qua? fi arceantur , xquatius atque conitantius provincia regentur. nam ut metu repetundarum infra£ta a- varitia eft, ita vetita gratiarum aftioue ambitio cohibetur. ix. Magno afienfu celebrata fententia , non tamen fcnatufconfultum perfici potuit, abnuentibus confulibus ea de re relatum. Mox auftore principe fanxerc , ne quis ad concilium fociorum referret, agendas apud fenatum propatoribus provecon- fulibus grates, neu quis ea legatione fungeretur, lifdem confulibus gymnafium i£tu fulminis conflagravit , efficicfque in eo Neronis ad informe ses li- 3 uefa£la. Et motu terrse , celebre Campanire opium Pompeji, magna ex parte proruit. Dcfundla- qwe virgo Vcftalis Laelia, in cujus locum Cornelia ex familia Cofforum capta eft. 13. Memmio Regulo, 8c Verginio Rufo Cos*, aatum fibi ex Poppxa filiam Nero ultra mortale gaudium accepit, appellavitqtte Auguftam, dato Sc Poppxx eodem cognomento. Locus puerperio colonia Antium fuit, ubi ipfe generatus erat, lam fenatus uterum Poppxx commendaverat diis, volaque publice fufeeperat. qure multiplicata, exfo- lutaque. Et additre fupplicationcs; tcmplumque Fecunditati, 8c certamen ad exemplar Atticx rc- ligionis decretum : utque Fortunariun effigies au- tex in folio Capitolini Iovis collocarentur : ludicrum Circenfe , ut Iulix genti apud Bovillas , ita Claudix Domitiseque apud Antium ederetur, quae fluxa fuere , quartum intra menfem defun£ta infante. Rurfufqtte exortae adulationes , cenfentium honorem divae , Sc pulvinar, xdemque 8c faccrdo- tem. Atque ipfe ut lxtitix, ita moeroris immodicus cgiL Adnotatum eft,omni fcnatuAntium fub recen- lem partum eifuio, Thrafcam prohibitum > immoto Annauivm Lib. XV. 51T ^ to animo praenuntiam imminentis exdis contu- * mcliam excepifle. Secutam dehinc vocem Cteliv * ris ferunt > qua reconciliatum fc Thrafex apud Se- * necam jactaverit, ac Senecam Cxfari gratulatum. I» Vndc gloria egregiis viris, & pericula glifccbant. 1 14. Inter qux veris principio, legati Partho- 1 rummandata regis Vologefis, litterafquein ean- k dem formam attulere; fe priora Sc totiens jaCta- * \ ta fuper obtinenda Armenia nunc omittere , quoniam dii, quamvis potentium populorum arbitri, pofleflionem Parthis non fine ignominia Romana tradidiifent. Nuper claufum Tigranem; poli Psctutn legionelque cum opprimere pofiet, incolumes dimififie. Satis approbatam vim ; datumSc lenitatis experimentum. Nec recufaturum Tiridatem accipiendo diadematiin urbem venire, ni fi facerdotii religione attineretur. Iturum ad ligna & effigies principis, ubi legionibus coram, regnum aufpicaretur. xy. Talibus Vologefia.lrtteris,quia Pxtus diver- fa tamquam rebus integris feribebat, interrogatus centurio qui cum legatis advenerat, quo in liatu Armenia eflet? omnes inde Romanos exceffifle refpondit. Tum intelletto Barbarorum irrifu , qui peterent quod eripuerant, confuluit inter primores civitatis Nero, bellum anceps, an pax inhoncfta placeret, nec dubitatum de bello. Et Corbulo tot per annos militum atque hoflium gnarus, gerendae rei prxficitur , ne cujus alterius infeitia rurfum peccaretur, quia Pasti piguerat. Igitur irriti remittuntur, cum donis tamen , unde fpes fieret, non fruftra eadem oraturum Tiridatem , fi preces ipfe attuUfict. Syrixque cxfccutio Ci»tio ; co- pix militares Corbuloni permiflx > Sc quintadcci- malegio, ducente Mano Celfo, cPannoniaad- jefta eft. Scribitur tetrachis ac regibus prxfe- £fifque8c procuratoribus , 8c qui praetorum finitimas provincias regebant, juflis Corbulonis ob- fequi, in tantum ferme modum autta poteftatc» quem populus Romanus Cn. Pompejo bellum Piraticum gefturo dederat. Regrcfliim Paetum cum graviora metueret, facetiis infe&ari fatis habuit Csfar, his ferme verbis; Ignofcere fe itatim, V 4 3 ii C. Cork. Taciti ne tam promptus in pavorem longiore folicitudine agrciceret. i6. At Corbulo quarta 8c duodecima legionibus , qux forti ifirno quoque amifio , 8c ceteris exterritis,parum habiles prurlio videbantur,in Syriam tranflatis , lextum inde ac tertiam legiones , integrum militem & crebris ac proiperis laboribus exei citum in Armeniam ducit. Addiditquc legionem quintam, qu« per Pontum agens , expers cladis fuerat. Simul quintadecimanos recens adductos , 8c vexilla dcle&orum ex Illyrico & Aegypto, quodque alarum cohortiumque , 8c auxilia regum in urum condu&a apud Melitencn, qua transmittere Euphratem parabat. Tum litteratum rite exercitum ad concionem vocat, orditurque magnifica de aufpiciis imperatoriis, rebufquc a le geftis, adverfain infeitiam Pxti declinans : multa auctoritate, qua; viro militari pro facundia erat. Z7- Mox iter L. Lucullo quondam penetratum, apertis qua; vetuftas obtepterat, pergit. Et venientes Tiridatis Vologefifque dc pace legatos haud aipernatus , adjungit iis centuriones cum mandatis non immitibus: Non enim adhuc eo ventum , ut certamine extremo opuscfict. Multa Romariis fecunda, quaedam Parthis evenifle , documento ad- verfus liiperbianuproindc & Tiridati conducere,intactum vaftationibus regnum dono accipere; & Vologefen melius (ocietate Romana, quam damnis mutuis, genti Parthorum conlulturum. Scire quantum intus difeordiarum, quamque indomitas 8c f *neferoces nationes regeret. Contra imperatori iio immotam ubique pacem: 8cunutn id bellum efTe. Simul confilio terrorem adjicere , 8c Mcgi- ftaras Armenios qui primi a nobis defecerant, pel-f Iit fedibus, cateclla eorum cxlcindit, plana, edita, validos, invalidofquc, pari metu complet. i8. Non infenlum * nedum holiili odio Corbulonis nomen etiam Barbaris habebatur , coque coufilium ejus fidum credebant, ergo Vologcfes neque * in (unimani, 8c quibulHam prxfcCfcuris inducias petit. Tridates locum diemque colloquio poteit. Tempus propinquum i locus in quo nuper obiciix cum Paeto legiones erant, cum d Bar- Annai.ivm Lid, XV. 31$ Barbaris deleftus e flet , ob memoriam ltetioris (I- bi rei, non elt a Corbulone vitatus, ut diflimilitu- do fortuna: gloriam augeret. Neque infamia Parti angebatur: quod eo maxime patuit ■, quia fi lio e— jus tribuno ducere manipulos , atque operire reliquias malrc pugnee imperavit. Die paCia Tiberius Alexander illuftris eques Romanus miniller bel- lodatus, 8c Vivianus Annius gener Corbulonis, nondum fenatoria cetate , fed pro legato quiii&s* legioni impolitus, in caftraTiridatis venere, hono*- re ejus, ac ne metueret inlidiastali pignore. Viceni dehinc equites aflumpti. Et vifo Corbulone,rex prior equo dcllluit: nec cun&atus Corbulo. Sed pedes uterque dextras mifcuere. 19. Exin Romanus laudat juvenena,omiffis pra> cipitibus tuta Sc laiutariacapeilentem. Ille de nobilitate generis multum praefatus, cetera temperanter adjungit; Iturum quippe Romam, laturum- que novum Ccelari decus, non adverlis Parthorum rebus fupplicem Arfaciden. Tum placuit Tirida- temponere apud effigiem Csefaris infigne regium, nec nili nianu Neronis refumere. Sc colloquium ofculo finitum. Dein paucis diebus interjectis, magna utrimque Ipecie, inde eques compofitus per turmas , Sc infignibus patriis ; hinc agmina legionum ftetere fulgentibus aquilis, fignifquc, Sc limur lacris deum in modum templi. Medio tribunal fe« dem curulem ,Sc (edes effigiem Neronis, fuliinebat. Ad quam progrelTus Tiridates •> esefis ex more vi- Ctimis , lublatum capite diadema imagini fubjecit. magnis apud cnnCtos animorum motibus, quos augebat infita adhuc oculis exercituum Romanorum credes, atitobfidio. at nunc verfos cafus : iturum Tiridatem oftentui gentibus quanto minus quam captivum ? 30. Addidit gloriae Corbulo comitatem, epu- lafque. Sc rogitante rege caufias , quotiens novum aliquid adverterat: ut, initia vigiliarum per centurionem nuntiari, convivium buccinadimitti; Sc ftruCtam ante Augurale aram fubdita face accendi: cun&a in majus extollens , admiratione prifei moris affecit, poliero die Ipatium oravit, quo tantum itineris aditurus > fratres ante , matromque V c vile- $14 C. Corn. Taciti viicret: obfidcm interca filiam tradit, littcralque iuppliccs ad Neronem. 21. Et digreflus Pacorum apud Medos, Volo- gefeu Ecbatanis repperit non incuriofum fratris: quippe 8c propriis nuntiis a Corbulone petierat, ne quam imaginem fervitii Tiridates perferrer; neu ferrum traderet; aut complexu provincias obtinentium arceretur; foribiuvc eorum aflillerct: tantufquc ei Roma: , quantus confulibus, honor eflet. Scilicet extern» fuperbix fueto, non erat notitia noitri: apud quos vis imperii valet, inania tranfmittuntur. jx. Eodem anno Cxfar nationes Alpium maritimarum in jus Latii tranftulit. Equitum Romanorum locos fedilibus plebis antepofuit, apud Circum. namque ad eam diem indifereti inibant, quia lex Rofcia nihil nifi de quattuordecim ordinibus fanxit. Speiflacula gladiatorum idem annus habuit , pari magnificentia ac priora. Sed feminarum illuftrium fenatorumque plures par arenam foedati funt. 33. C. Lecanio, M. Licinio Cos s. acriore in dies cupidine adigebatur Nero promifeuas fcenas frequentandi, nam adhuc per domum aut hortos cecinerat Iuvenalibus ludis , quos ut parum celebres Sc tantx voci anguftos fpernebat. Non tamen Romse incipere aulus, Neapolim quafi Grx- cam urbem delegit: Inde initium fore , uttrans- greflus in Achaiam infignefque 8c antiquitus facras coronas adeptus, majore fama ftudia civium eliceret. Ergo contrafhim opidanorum vulgus, & quos c proximis coloniis & municipiis ejus rei fama civerat; quinae Cxlarem per honorem, aut varios ulus fectantur, etiam militum manipuli theatrum Neapolitanorum complent. 34. Illic , plerique ut arbitrabantur , trifte ; ut iple , providum potius 8e fecundis numinibus evenit. nam egrelTo qui affuerat populo, vacuum 8c line ullius noxa theatrum collapfum eft. Ergo pe r compofitos cantus grates diis, atque ipfam recentis cafiis fortunam celebrans, petiturulque maris Hadrix trajectus, apud Beneventum interim «onledit; ubi gladiatorium munus a Vatinio celebre gigggfgiBBBZSIIMW I^K-rR tf III M I Anwalivm L t n. XV. 317 bre edebatur. Vatinius inter foedifiima ejus aulas oftenta fuit, futrin® taberna; alumnus, corpore detorto , facetiis {currilibus : primo in contumelias afiumptus, deinde optimi cujufque criminatione eo ulque valuit, ut gratia > pecunia, vi nocendi etiam malos praemincrct. 2f. Ejus munus frequentanti Neroni, ne inter voluptates quidem a {celeribus ceiTabatur. Iifdcm quippe illis diebus Torquatus Silanus mori adigitur, quiafuper lunix famili® claritudinem divum Augulhftn atavum ferebat. Iufli id accufa- tores obicere j prodigum largitionibus , neque a- Jiam fpem quam in novis rebus e fle. quin eum nobiles habere , quos ab epiftolis 8c libellis 8c rationibus appellet, nomina {umm® cur® 8c meditamenta. Tum intimus quifque Ubertorum vin&i abreptique. Et cum damnatio inflaret, brachiorum venas Torquatus interlcidit, fecutaque Neronis oratio ex more j Quamvis fontem 8e defenfio- ni merito diffifum, viftumm tamen fuifle, fl clementiam judicis cxfpe&aflet. 36. Nec multo poft omifla in prafens Achaia (caufliein incerto fuere) urbem reviflt; provincias Orientis, maxime iEgyptum, fecrctis imaginationibus agitans. Dein cdifto teftificatus non longam uflii abfentiam , & cunfta in Republ. perinde immota ac profpcra forejfuper ea proreftione adiit Capitolium. Illic veneratus deos, cumVeft® quoque templum iniflet$ repente cun&os per artus tremens, feu numine exterrente, {eu facinorum recordatione nunquam timpre vacuus, deferuit inceptum , cun&as fibi curSs amore patrue leviores dictitans. Vidifle civium mceftos vultus, audire {c- cretas querimonias,quod tantum aditurus eflet iter* cujus ne modicos quidem egreflus tolerarent, fueti adverfum fortuita afpeftu principis refoveri. Ergo ut in privatis neceflitudinibus proxima pignora pravaierent j ita populum Romanum vim plurimam baberc: parendumque retinenti. H®c atque talia plebi volentia fuere, voluptatum cupidine, 8c qu® pracipua curacft, rei frumentari® anguflias fl abeflet metuenti. Senatus & primores in incerto erant, procul au cora»; atrocior haberetur, dehinc, que 3i 6 C. Corn. Taciti quae natura magnis timoribus, deterius credebant quod evenerat. 37. Ipfe quo fidem acquireret, nihil ufquam perinde lactum fibi publicis locis ftruere convivia, totaque urbe quafi domo uti. Et celeberrima: luxu famaque epulae fuere , quas a Tigellino paratas , ut exemplar referam , ne fxpius eadem prodigentia narranda fit. Igitur in ftagno Agrippae fabricatui eft ratem , cui fuperpofitum convivium navium a- liarum tractu moveretur, naves auro Sc cbore di- ftin£t* : remigefque exoleti, per aetates Sc fcien- tiam libidinum componebantur, volucres 8c feras diverfis d terris , Se animalia maris Occano abufque f ^ctiverat. crepidinibus ftagni lupanaria ftabant , il- uftribus feminis completa. 8c contra fcorta vife- bantur, nudis corporibus, jam geftus motuique ob« fceni, 8c poftquam tenebra: incedebant , quantum juxta nemoris, 8e circmnjoftatcfta, confonare cantu,Sc luminibus darefccre. Iofe per licita atque illicita foedatus ; nihil flagitii reliquerat, quo corruptior ageretjinfi paucos poft dies uni ex illo contaminatorum grege , eui nomen Pythagorae fuit, in modum folcnnium conjugiorum dcnupfiilct. Inditum inrperatori flammeum. Vifi auipiccs, dos,8c genialis torus, Sc faces nuptiales : cun£ta denique ipcclata, quse etiam in femina nox operit. 38. Sequitur clades, forte, an dolo principis incertum : nam utrumque auflores prodidere: fed omnibus qua: huic urbi per violentiam ignium acciderunt , gravior atque atrocior. Initium in ea parte Circi ortum, qua: Palatino Qelioquc montibus contigua eft. Vbi per tabernas, quibus id mercimonium inerat quo flamma alitur , fimul ccEptus ignis, Sc ftatim validus , ac vento citus, longitudinem Circi corripuit, neque enim domus munimentis icpta:, vel templa muris cin&a , aut quid aliud morse interjacebat. Impetu pervagatum incendium', plana primum, deinde in edita adfurgens , 8c rurfum inferiora populando , anteiit remedia velocitate mali, Sc obnoxia urbe artis itineribus, hucque Sc illuc flexis, atque enormibus vicis , qualis vetus Roma fuit. Ad hoc lamenta paventium feminarum » fefTa sute, aut rudis pue* A n n A t, t v m Lin. XV. 317 pueritiae ictas , quique (ibi, quique aliis confule- nant, dum trahunt invalidos aut opperiuntur , pars morans , pars fcitinans , cundla impediebant: & fxpedum 111 tergum refpeftant, lateribus aut fronte circumveniebantur : vel fi in proxima evaierant, iWis quoque igni correptis , etiam quae longinqua crediderant, in eodem cafu reperiebautur. Poitre- mo quid vitarent, quid peterent ambigui, complere vias, fterni per agros : quidam amiffis omnibus fortunis diurni quoque victus, alii caritate fuo- rum quos eripere nequiverant, quamvis patente effugio, interiere. Nec quifquamdefendere audebat, crebris multorum minis reftinguere prohibentium, Sc quia alii palam facesjaciebant, atque e(Te fibi au&orcm vociferabantur $ five ut raptus licentius exercerent, feujuflu. 39. Eo in tempore Nero Antii agens , non ante in urbem regreflus eft, quam domui ejus, qua palatium Sc Maecenatis hortos continuaverat, ignis propinquaret. Neque tamen fifti potuit, quin Sc palatium Sc domus & cunfta circum haurirentur. Sed folatium populo exturbato Sc profugo , campum Martis ac monumenta Agrippa:, hortos quin etiam fuos patefecit: Sc fubiuria -.edificia exftru- xit, qux multitudinem inopem acciperent: fubve- ftaque utenfilia ab Hoftia, Sc propinquis municipiis; pretiumque frumenti minutum , uique ad ternos nummos. Quae quamquam popularia , in irritum cadebant,quia pervaferat rumor, ipfo tempore flagrantis urbis , inifie eum domefticam fccnam,8c cecinifle Trojanum excidium , prrefentia mala ve- tuftis cladibus affimulantem. 40. Sexto demum dic apud imas Efquilias finis incendio fa&us, proruptis per imraenfum aedificiis» ut comimus violentias campus, 8c velut vacuum cadum occurreret. Nec dum pofito metu , redibat levis rurfum graflatus ignis, patulis magis urbis locis , coque ftrages hominum minor, delubra deum , Sc porticus amoenitati dicata: latius procidere. Plufqne infamia: id incendium habuit, quia praediis Tigellini itmilianis proruperat. Videbatur- queNero condenda: urbis novce,Sc cognomento luo appellandae gloriam quaerere. Ciuippc in regiones • qua- 318 C. Cork. Taciti quatuordecim Roma dividitur : quarum quatuor integra: manebant, trcslolo tenus aejc&x: ieptcm reliquis pauca tcttorum veftigia fupcrcrant, lacera Sc lemiulta. 41. Domuum, $c infularum,Sc templorum, qu® amiflafunt» numerum inire haud promptum fuerit : fcd vetulliflima religione, quod Servius Tullius Lunae, 8c Magna ara fanumque quae praefenti Herculi Arcas Euander facravcrat j xdclque Statoris Iovis vota Romulo , Numaeque regia , Sc delubrum Veftce cum penatibus populi Romani crxu- fta. lam opes tot vi&oriis quxfitx, Sc Grxca- rum artium decora , exin mon.menta ingeniorum antiqua Sc incorrupta, quamvis in tanta re- furgentis urbis pulchritudine , multa leniores meminerant, qux reparari nequibant. Fuere qui annotarent , x 1 v Kulend. Sextiles principium incendii hujus ortum , quo 8c Senones captam urbem inflammaverant, aliieo ufque cura progredi funt, ut totidem annos menlelque Sc dies inter utraque incendia numerent. 1 41. Ceterum Nero ufus eft patria: ruinis , ex- j ftruxitque domum , in qua haud perinde gemmee- y & aurum miraculo eflent, folita pridem , Sc luxu vulgata j quam arva 8c itagna, Scin modum lolitu- dinum hinc filvx» inde aperta fpatia, Sc profpeftus: magirtris Sc machinatoribus Severo 8c Celere, quibus ingenium Sc audacia erat, etiam 'qua: natura oenegaviiret, per artem tenture, Sc viribus Principis illudere. Namque ab lacu Averno navigabilem folfam ulqne ad oftia Tiberina deprefluros promiferant, fqualenti Uttore, aut per montes ad- vci los. neque enim aliud humidum gignendis aquis occurrit,quam Pomptina: paludes : cetera abrupta, aut arentia : ac fi perrumpi pollent, intolerandus labor, nec latis caufice. Nero tamen, ut erat incredibilium cupitor, eiTodcrc proxima Averno juga connixus clt: maucntqueveitigiairrit* fpei. 43. Ceterum urbis qux domus fupererant , non ut poft Gallica incendia , nulla diltinttione, nec pallim erc&x •, fed dimenfis vicorum ordinibus, Sc Utis viarum fpatiis, cohibi ta aedificiorum , altitu dine, ac pateiaUis arei^dditilque porticibus, qux fron- Asmalitm Lia. XV. 319 frontem infularum protegerent. Eaique porticus Nero fua pecunia exftrufturum , purgatafque areas dominis traditurum, pollicitus elt. Addidit pree- miapro cujufquc ordine, 8crei familiaris copiis : finivitque tempus, intra quod effedtis domibus aut infulis,adipilcercntur. Ruderi accipiendo Hoftien- les paludes deftinabat, utque naves quee frumentum Tiberi fubve&affent, onuftx rudere decurrerent. JEdificiaque ipfa certa fui parte , line trabibus, faxo Gabino Albanoque folidarentitr: quod is lapis igni impervius eft. Iam aqua privatorum licentia intercepta, quo largior &■ pluribus locis in publicum flueret 5 cuftodes, 8c fublidiareprimendis ignibus in propatulo,quilque haberet: nec communione parietum, fcd propriis quaque muris ambirentur. Ea cx utilitate accepta, decorem quoque novse urbi attulere. Erant tamen qui crederent, veterem illam formam lalubritati magis conduxii- fe, quoniam angullicc itinerum , Se altitud o tefto- rum non perinde folis vapore perrumperentur : ac nunc patulam latitudinem , 8e nulla umbra defen- fam, graviore xftu ardcicere. 44. Et hac quidem humanis confiliis providebantur. Mox petita a diis piacula, aditique Sibylla libri, ex quibus fupplicatum Vulcano Sc Cereri Proferpinaquc , ac propitiata luno per matronas, primum in Capitolio , deinde apud proximum mare. unde haufta aqua , templum 8c flmulacrum dece profpcrfum eft; 8c Ic&iftcrniaac pervigilia celebravere femina quibus mariti erant. Sed non ope humana, non largitionibus principis, aut deum placamentis, decedebat infamia , quin juflum incendium crederetur. Ergo abolendo rumori Nero fubdidit reos, 8c quxfitiiTimis poenis affecit, quos per flagitia invifos, vulgus ChnftLmot a ppel- labat. Audior n ominis ejus C^hrl ftus» qui Tiberio imperitante, per procuratorem Pontium Pilatum fupplicioaffedhis erat.ReprejVaquc in prxfcns exitiabilis fuperflitio rurfus erumpebat, non modo per Iudxam originem ejus mali, icd per urbem etiam, quo cunfra undique atrocia aut pudenda-confluunt, celebranturque. Igitur primo correpti qui fatebantur» deinde indicio coruiu multitudo ingens, haud, C. Corh. Taciti natui perinde in crimine incendii, quam odio humani ^lieris convi&i funt. Et pereuntibus addita ludibria, ut ferarum tergis contcfti, laniatu canum interirent, aut crucibus affixi, aut flammandi, atque ubi dcfeciflct dies in ulinn noflurni luminis urerentur. Hortos fiios ei fpe&aculo Nero obtulerat, fic Circenfe ludicrum edebat, habitu aurigae permixtus plebi, vel circulo infiftcns. Vnde quamquam aaverfus fontes 8 c noviffima exempla meritos, mileratio oriebatur, tamquam non utilitate pu- Blica, fed in fievitiam unius abfiumerentnr. 4 f. Interca conferendis pecuniis pervaftata Italia , provincia: everfx, fociique populi, 8 c quae civitatum liberre vocantur. Inqnc eam prtedam etiam dii ceflcre, fpoliatis in urbe templis, egelloqoe N auro quod triumphis, quod votis , omnis populi Romani astas profpere aut in metu facraverat. E- niinvero per A fiam atque Achaiam non dona tantum , fed limulacra numinum abripiebantur, iruf- fis in eas provincias Aerato, ac Secundo Carinate, Ille libertus cuicumque fiagitio promptus; hic Graeca do£trina*orc tenus exercitus, animum bonis artibus non induerat. Ferebatur Seneca, quo invidiam lacrilegii a femet averteret, longinqui ruris ficeflum oravifle: Sc poftquam non concedebatur , fi£fa valetudine quafi-seger nervis, cubiculum non egreflus. Tradidere quiclam , venenum ei per libertum ipfius, cui nomen Cleonictts, paratum, juffu Neronis : vitatumque a Seneca proditione liberti,feu propria formidine,dum perfimplici vi£tu» & agreftibus pomis, ac fi fitisadmoveret, profluente aqua, vitaqj^olerat. 4 6 . Per idem tempus gladiatores apud opidum Prenefle, tentata eruptione, praifidio militis, qui cultos adeflet, coerciti funt: jam Spartacum Sc vetera mala , rumoribus ferente populo, ut eft novarum rerum cupiens pavidufque. Nec multo poit clades rei navalis accipitur, non bello, (quippe haud alias tam immota pax) fed certum ad diem in Campaniam redire «labem Nero jufferat, non exceptis maris cafibus. Ergo gubernatores , quamvis feviente pelago , a. Formiis yiovcre ; Sc gravi Africo > dum promoutorium Wifeni fuperarc, A n n a t i v m L i n. X V. 311 Contendunt, Cumanis littoribus impniti,triremium pkrafque, 8c minora navigia pafitm amiferunr. 47. Fine anni vulgantur prodigia imminentium malorum nuntia. Vis fulgurum non alias crebrior, Se fidus cometes > fanguine illuftri femper Neroni expiatum. Bicipites hominum aliorumvc animalium partus abjecti in publicum ; aut inlacrificiis quibus gravidas hoftias immolare mos cft, reperti. Et in agro Placentino viam propter natus vitulu3, cui caput in crure ciTet. Secutaque harufpicum interpretatio ; parari rerum humanarum aliud caput, fcd non fore validum,neque occultum: quia in utero reprefium» aut iter juxta editum fit. 48. Ineunt deinde confulatum Silius Nerva , 8c Atticus VelUnus , coepta firaul 8e aufta conjuratione , in quam certatim nomina dederant fenato- res, eques, miles, feminx etiam , cum odio Neronis , tum favore in C. Pifonem. Is Calpurnio genere ortus , ac multas infigncfque familias paterna nobilitatc^complexus , claro apud vulgum rumore erat, per virtutem aut Ipecies virtutibus fimiles. Namque facundiam tuendis civibus exercebat, largitionem adverfus amicos, & ignotis quoque comi fermone 8c congrefiu. Aderant etiam fortuita,corpus procerum , decora facies. Sed procul gravitas morum, aut voluptatum parfimonia. lenitati ac magnificentiae, 8c aliquando luxui indulgebat. Jd- que pluribus probabatur,qui in tanta vitiorum dulcedine fiimmum imperium non reftri&um, nec perleverum volunt. 49. Initium conjurationi non a cupiditate ipfius £iit: nec tamen facile memoraverim , quis primus auftor,cujus inltin&u concitum nt,quod tam multi fumpferunt. Promptiffimos Subrium Flavium tribunum prxtorix cohortis, Se Sulpicium Afpruin centurionem exftitifle conftantia exitus docuit. Et Lucanus Annxus, Plautiufquc Lateranus confiil defignatus, vivida odia intulere. Lucanum proprix cauilx accendebant, quod famam carminum ejus premebat Nero , prohibucratque oftentare , vanus adfimulatione : Lateranum confulem defigiuttim, nulla injuria , fed amor Reip. fociavit. At Flavius Scevinus $; Afranius Quin£lia,nus, uterque fevu- X torii C . Corn. Taciti torii ordinis , contra famam fui, principium tanti facinoris capcfllverc. nam Scevino diflolutaluxu mens , & proinde vita fornno languida: Quin-Stia- nus mollitia corporis infamis, Sc a Nerone probro- fo carmine diffamatus, contumelias ultum ibat. fo. Ergo dum fcelera principis, & finem adeffe imperii, deligendumque qui feffis rebus fiiccurre- ret, inter fc aut inter amicos jaciunt, aggregavere Tullium Senecionem , Cervarium Proculum, Vulcatium Araricum > lulium Tugurilium , Munatium Gratum , Antonium Natalem , Martium FertiAn, equites Romanos : ex quibus Senecio e praecipua familiaritate Neronis fpcciem amicitis etiam tura retinens , eo pluribus periculis conflictabatur. Natalis particeps ad omne fecretum Piloni erat, ceteris fres ex novis rebus petebatur. Adfcitx funt fii- per Subrium Sc Sulpicium , de quibus rettuli, militares manus,Granius Silvanus 8c Statius Proximus, tribuni cohortium praetoriarum, Maximus Scaurus 8c Venetus Paullus centuriones. Sed fununum robur in Fenio Rufo prscfe&o videbatur , quem vita famaque laudatum , per fsvitiam impudicitiamque Tigellinus in animo principis anteibat, fatigabat- que criminationibus , ac fiepe in metum adduxerat, quali adulterum Agrippina:, & defiderio ejus ultioni intentum. Igitur ubi conjuratis pr*fc£luni quoque prxtorii in partes dcfccndiffe,crebro ipfius termone faCla fides; promptiusjam de tempore ac loco cccdis agitabant. Et cepiflc impetum Subrius Flavius ferebatur, in fcena canentem Neronem aggrediendi ; aut cum ardente domo per noClem huc illuc curfarct, incultoditus. Hic occafio folitudi- iiis; ibi ipfa frequentia tanti decoris tertis, pulcherrimum animum cxrtimulaverant: nifi impunitatis cupido retinuiflet, maguis .femper conatibus ad- verfa. 5 1 • Interim cuneantibus prolatantibufque fpetn ac metum , Epicharis quaedam , incertum quonam modo Icirtitata (neque illi ante ulla rerum honerta- rum cura fuerat) accendere, Sc arguere conjuratos: aeportremo lentitudinis eorum pcrtxfa,& in Cam- cania agens , primores clafluriorum MifenenCmiii I.ibctiiccre, & conlcientia illigare comiixa clt tali initio. A N u A V I v M Lid. XV. 313 initio. Erat Chiliarchus in ca claflc Volufius Proculus , occidendx matris Neronis inter miniffyos non ex magnitudine fccleris provectus, ut rebatur. is mulieri olim cognitus , ftm recens orta amicitia, dum merita erga Neronem fua, 8c quam in irritum cecidiflent, aperit, adjicitque queftus 8c deftinatio- nem vindiCtx, fi facultas oriretur; {pem dedit polle impelli & plurcs conciliare nec leve auxilium in clade , crebras occafiones ; quia Nero multo apud Puteolos 8c Mifenum maris ufu laetabatur. Ergo Epicharis plura: 8c omnia (celera principis orditur. Neque fenatui quid manere led provifum quo nam jnouo pcenas everfx Reip. daret: accingeretur modo, navaret operam, 8c militum acerrimos duceret in partes, ac digna pretia cxfpeCtaret. Nomina tamen conjuratorum reticuit. Vnde Proculi indicium irritum fuit, quamvis ea qu« audierat ad Neronem detuliflet. Accita quippe Epicharis, 8c cum indice compofita , nullis teltibus innixum facile confutavit. Sed ipfa in cuftodia retenta eft , fufpeCtantc Nerone, haud falfii e (Te etiam qua vera non probabantur. fi. Conjuratis tamen metu proditionis permotis, placitum maturare eadem apud Bajas , in villsi : Pifonis: cujus amoenitate captus Cofar crebro ventitabat , balneafque 8c epulas inibat omifils excubiis , 8c fortuna fua mole. Sed abnuit Pifo , invidiam prxtendens, fi Iaera menfae, diique hofpitales cade qualifeumque principis cruentarentur, melitw apud urbem in illa invila 8c (poliis civium exftru- alii matrimonio fe obftriuxifte: nid fi cupido dominandi cumftis affedlibus lla- grantior eft. 54. Sed mirum quam inter diverfi generis , ordinis , xtatis , lexus , dites , pauperes taciturnitate omnia cohibita fint: donec proditio coepit e domo Scevini. qui pridie infidiarum, multo fermone cum Antonio Natale, dein regrefiusdomum, teftamen- tum obfignavit: promptum vaginapugionem , de quo fupra rettuli, vetuflate obtufum increpans, af- perari laxo,8c m mucronem ardeiceve juflit. Eam- que curam liberto Milicho mandavit. Simul affluentius folito convivium initum : fervorum charilfi- mi libertate , Sc alii pecunia donati, atque ipfe mce- fius, & magnx cogitationis manifeftus erat, quamvis lxtitiam vagis lcrmonibus fimularet. Poltremo vulneribus ligamenta , quibuique filtitur languis parare eundem Milichum monet, five gnarum conjurationis, & hucufque fidum; feu nefeium, tfc tunc primum arreptis fuipicionibus, ut plerique tradidere. A S H A L T V M I, I C, X V. derc, de confequentibus. Nam cum fecum fervilis animus prrcmia perfidias reputavit, (Innilquc im- rcenla pecunia 8 c potentia obverlabantur, ceilit fas, & falli.? patroni, Sc acceptm libertatis memoria. Etenim uxoris quoque confilium aflumplcrat, muliebre ac deterius, quippe ultro metum intentabat, multofque aftitiffc libertos ac fiervos qui eadem viderint: nihil profuturum unius fUcntium; at preemia penes unum rore, qui indicio prfcvenilTet. ff. Igitur coepta luce Milichusin hortos Servilianos pergit. cum foribus arceretur , magna & att-Qcia afferre di&itans, deduttufque ab janitoribus ad libertum Neronis Epaphroditum, mox ab eo ad Neronem , urgens periculum , graves conjurationes , Sc cetera qua: audierat conjefta- veratque docet. Telum quoque in necem ejus paratum oflcndit, accirique reum jufiit. is raptus permilites, Sc defenfionem orfiis j Tcrrum cujus argueretur , olim religione patria cultum , Sc in cubiculo habitum , ac fraude liberti fubreptimi refpondit. Tabulas teftamenti fsepius a fe , 8 c in- cultodita dierum obfervatione, fignatas. Pecunias Sc liberares fervis 8 c ante dono tlatas ; fed ideo tunc largius, quia tenui jam re familiari, Sc inflantibus creditoribus , teftamento diffideret. Enim vero liberales femper epulas ftruxiife, &c vitam amoenam , Sc duris judicibus parum probatam. Fomenta vulneribus nulla juflii fuo , fed quia cetera palam vana objecifTet, adjungere crimen , uc fefe pariter indicem Sc teftcm faceret. Adjicit di- £ris conftantiam. incufat ultro intcftabilem , 8 c confceleratum , tanta vocis ac vultus fecuritate , ut labaret indicium, nifi Milichum uxor admonuif- fet, Antonium Natalem multa cum Sccvino , ac iecreto collocutum, Sc efle utrofque C. Pifonis intimos. f<5. Ergo accitus Natalis: Sc diverfi interrogan- tura, quisnam isfermo, qua de re f infler? Cum exorta liifpicio , quia non congruentia refponderant: inditaque vincla. Et tormentorum afpe£lum ac minas non tulere. Prior tamen Natalis totius conjurationis magis gnarus, fimul arguendi peritior, Pilone primum fatetur, deinde adjicit Anii 3 areuu» giS C. Corn. Taciti jisum Senecam , five internuntius inter eum Pilo- nemque fuit , five ut Neronis gratiam pararet> qui infenfus Senecae, omnes ad eum opprimendum artes conquirebat. Tum cognito Natalis indicio, Sce\ inus quoque pari imbecillitate , an cun&ajam pate fata credens , nec ullum filentii emolumentum, edidit ceteros, cx quibus Lucanus, Quintia- nulque, 8c Senecio diu abnuere. Poft promifla impunitate corrupti, quo tarditatem excolarent, Lucanus Atillam nurtxm luam, Quintianus Giicium Gallum , Senecio Annium Pollionem amicorum prsccipuos nominavere. 57. Atque interim Nero recordatus Volufii Proculi indicio Epicharim attineri, ratulque muliebre corpus impar dolori, tormentis dilacerari jubft. At illam non verbera, non ignes, non ira eo acrius torquentium ne a femina {pernerentur > per* vicere quin objeta denegaret. Sic primus quee- ftionis uies contemptus. Poliero cum ad eolUem cruciatus retraheretur, geftamine lellse (nam diffo- lutis membris infiftere nequibat ) vinclo fafeias quam pectori detraxerat, in modum laquei ad ar- fum fella: reflr^to , indidit cervicem , £t corporis pondere conniia , tenuem jam Ipiritum cxprellit: clariore exemplo libertina mulier in tanta necefii- tate alienos ac prope ignotos protegendo, cum ingenui $c viri Sc equites Romani fenatorefque intacti tormentis , cariflima fuorum quifquc pignorum proderent. N011 enim omittebant Lucanus quoque Senecio 8c Quintianus pafiim confcios edere, magis magifque pavido Nerone, quamquam multiplicatis excubiis femet fepfiflct. 58. Quin 5 c urbem per manipulos occupatis incenibus , mlelTo etiam mari & amne, velut in cu- Itodiam dedit. Volitabantque per fora, per domos, rura quoque 8c proxima municipiorum , pedites equiteique permixti Germanis,quibus fidebat princeps quali externis. Continuahinc 8c juntaagmi- na trahi, ac foribus hortorum adjacere. Atque ubi cUcendam ad caufiam introifient,lxtatum erga conjuratos, ii fortuitus lirino , Sc fiibiti occurliis , fi convivium , fi fpctaculum limul imlTent, pro cri- saine accipi; cum fitper Neronii» ac Tigellini feras per. Annauivm Ltd. XV. 517 •percunftationes , Fenius quoque Rufus violenter urgeret, nondum ab indicibus nominatus, fed quo fidem infcitx pararet, atrox advcrlus focios. Idem Subrio Flavio affiftenti,anmientique an inter ipfam cognitionem diffringeret gladium , cnsdemque patraret; renuit, infregitque impetum jam manum ad capulum referentis. 5-9. Fuere qui proditaconjitratione , dum auditur Milichus > dum dubitat Scevinus , hortarentur Pifonem pergere in caftra, aut roflra efcendere, ftudiaque militum St populi tentave : fi conatibus ejus confcii aggregarentur , fecuturos etiam integros, magnamque motte rei famam,quse plurimum in novis confiliis valeret. Nihil adverfiim hoc Neroni provifum. etiam fortes viros fubitis terreri; ne dum ille fcenicus, Tigellino fcilicet cum pellicibus fuis comitante , arma contra cieret. Multa experiendo confieri,quee fegnibus ardua videantur. Fruftra filcntium St fidem in tot confciorum animis St corporibus fperari. Cruciatu aut praemio, cunfta pervia efle. Venturos qui ipfum quoque •vincirent, poftremo indigna nece afficerent. Quanto laudabilius periturum , dum amplectitur Rem- pub. dum auxilia libertati invocat, dum miles potius deeflet, 8c plebes defereret, dum ipfe majoribus , dum pofteris , fi vita proriperetur , mortem approbaret? Immotus iis, Sc paululum in publico verfatus, poft domi fecretus, animum adverfum fu- prema firmabat, donec manus militum adveniret, quos Nero tirones aut ftipendiis recentes delegerat. Nam vetus miles timebatur , tamquam favore imbutus. Obiit abruptis brachiorum venis. Tefla- mentum foedis advevfus Neronem adulationibus, amori uxoris dedit, quam degenerem, 8e fola corporis forma commendatam, amici matrimonio abstulerat. Nomen mulieris Arria Galla; pviori marito, Domitius Silius: hic patientia, illa impudicitia, Pifonis infamiam propagavere. 60. Proximam necem Plautii Laterani confulis defignati Nero adjungit adeo propere, ut,non com- plerfi liberos , non illud breve mortis arbitrium permitteret. Raptus in locum fervilibus poenis ffe- pofitum,manu Statii tribuni trucidatur,plenus con- • X 4 Itantis 3*8 C. Corn. Tacitt itantis filent», nec tribuno objiciens eandem Con- ftientiam. Sequitur ctedes Annaei Senec® Itctifll- n» principi, non quia conjurationis manifeflum compererut, ied ut ferro graflaretur,quando venenum non proceflTcrat. Solus quippe Natalis, 8c hactenus prompfit; iniflum fe ad segrotum Senecam, ut vificret conquereturquecur Pifonem aditu arceret ? melius fore fi amicitiam familiari congrcflu exercuiflent. Et refoondifle Senecam ; fiermones mutuos 8c crebra colloquia neutri conducere : ceterum falutem fuam incolumitate Pifonis inniti. H®c ferre Granius Silvanus tribunus cohortis , & an di£ta Natalis, fuaquc,refponfa nofceret, pcrcun- £lsri Senecam jubetur. Is forte,an prudens,ad eum diem ex Campania remeaverat, quartumque apud lapidem fuburbaiio rure fiubfliterat. Illo propinqua vcfpcra tribunus venit, Sc villam globus militum depfit. Tum ipfi cum Pompeja Paullina uxore & a- micis duobus epulanti mandata imperatoris edidit. 61. Seneca; milium ad le Natalem,conqucllum- cuc nomine Pifonis quod vifendo eo prohiberetur, leque rationem valetudinis 8c amorem quietis cx- euiavifie , refipondit. Cur falutem privati hominis incolumitati fuce anteferret; caufiam non habuifie. nec fibi promptum in adulationes ingenium. Idquc nulli magis gnarum quam Neroni, qui fiepius libertatem Senec® , quam fervitium expertus effet. Vbi h®c a tribuno relata fiunt, Poppsca Sc Tigellino coram , quod erat fixvienti principi intimum «onfiliorum, interrogat; an Seneca voluntariam mortem pararet ? Tum Tribunus nulla pavoris digna, nihil trifte in verbis ejus aut vultu deprehen- fum confirmavit. Ergo regredi, St indicere mortem jubetur. Tradit i*‘abius Rulticus ; non eo quo venerat itinere reditum, fed flexi fle ad Fcnium profectum , Sc expofitis Cadaris juflis , an obtemperaret mrerrogavifle: monitumque ab eo, ut exfie- queretnr , fatali omnium ignavia, nam Sc Silvanus inter conjuratos erat, augebatque fcelera in quorum ultionem confenierat. Voci tamen 8c afpe6tui pepercit. Intromilitque ad Senecam unum ex centurionibus, qui neceflitatcm ultimani denuntiaret. <61. Wle iuurntus poficit teluuucuti tabulas : ac Ankalivm 1 .1 b. X V. 31 $ denegante centurione,converftis ad amicos,quando ineritis eorum referre gratiam prohiberetur, quod unam iam, attamen pulcherrimum habebat, imaginem vita: fu» relinquere teftatur. cujus fi memores efFent bonarum artium, famam tam coartantis amiciri* laturos. Simul lacrymas eorum , modo fer- nrone , modo intentior in modum coercentis , ad firmitudinem revocat, rogitans. Vbipnecepta lapientia: ? ubi tot per annos meditata ratio adver- fum imminentia? Cui enim ignaram fuifle fxvi- tiam Neronis ? Neque aliud fuperefle polt matrem fratremque interfectos , quam ut educatoris prx- ceptorifquc necem adjiceret. < 53 . Vbi heee atque talia velut in commune di floruit , complebitur uxorem. 8c paululum adverliis prarfentein fortitudinem mollitus, rogat oratque temperaret dolori, ne aeternum fufeiperet, fed in contemplatione vita: per virtutem ab* , defide- rium mariti (olattis honeftis toleraret. Illa contra» fibi quoque deftinatam mortem adfeverat, manumque pcrcufloris expolcit. Tum Seneca glori* ejus non adverfus, finuil amore, ne fibi unice dilebam ad injurias relinqueret: Vitx , inquit, delmimenta monftravcram tibi, tu mortis decus mavis, non invidebo exemplo. Sit hujus tam fortis exitus conflantia penes utrofque par , claritudinis plus in tuo fine. Poft qu* eodem ibu brachia ferro exfolvunt. Seneca, quoniam fenile corpus 6c parvo vibu tenuatum , lentaeffugia fanguini prxbebat, crurum quoque 8c poplitum venas abrumpit. Sxvifquc cruciatibus defeflus, ne dolore fuo animum uxoris infringeret > atque ipfe vilendo ejus tormenta > ad impatientiam delaberetur , fuadet in aliud cubiculum abfccderet. Et novifllmo quoque momento fuppeditante eloquentia, advocatis feriptoribus, pleraque tradidit, qu* in vulgus edita ejus verbis» invertere fupcrfcdeo. . 6 .\. At Nero, nullo in Paullinam proprio orfio» ac nc glifeeret invidia crudelitatis , inhibere mortem. Hortantibus militibus, fervi libertique obligant brachia, premunt fanguinem , incertum an ignarx. nam uteft vulgus ad deteriora pcomotum, non defuere qui crederent, donec implacabilem X ; Nero- C. Cork. Taciti Neronem timuerit , famam fociatrc cum marito mortis petivifTe; deinde oblata mitiore fpe, blandi^ mentis vit« evi&am. cui addidit paucos poftea annos, laudabili in maritum memoria,Sc ore ac membris in eum pallorem albentibus , ut oftentui efTet, multum vitalis fpiritus egoftum. Seneca interim durante traftu, 8c lentitudine mortis, Statium Annaeum diu fibi amicitia; fide Sc arte medicinae probatum , orat provifum pridem venenum, quo damnati publico Athenicnfium judicio exfiingueren- tur , promeret: allatumque haufit fruflra , frigidis jam artibus 8c claufo corpore adverfum vim veneni. Poftremo ftagnumcalidx aquae intr«iit, refper- gens proximos fervorum, addita voce , Libare, fe liquorem illum Iovi Liberatori. Exin balneo illatus, Sc vapore ejus exanimatus, fiue ullo funeris folenni crematur. Ita codicillis prxfcripfe- rat, cum etiam tum praedives Sc praepotens, fupre- mis fuis confideret. 6) . Fama fuit, Subrium Flavium cnm centurionibus occulto confilio , neque tamen ignorante Seneca , deftinaviflTe , ut poft occifum opera Pifonis Neronem, Pifo, quoque interficeretur, traderetur- que imperium Senecae, quafi infonti claritudine virtutem ad fummum faftigium delecto. Quin Sc verba Flavii vulgabantur} Non referre dedecori, fi citharoedus dimoveretur, 8c Tragoedus fuccederet. quia ut Nero cithara, ita Pifo Tragico ornatu canebat. 66. Ceterum militaris quoque confptratio non ultra fefellit, acccnfis indicibus ad prodendum Fe- nium Rufum , quem eundem conscium 8c inquifi- torem non tolerabant. Ergo inflanti minitantique renidens Sccvinus , neminem ait plura fcire quam ipfum. Hortaturque ultro redderet tam bono principi vicem. Non vox adverfum ea Fcnio,nonfilen- tium , fed verba fua prrepediens , Sc pavoris mani- fcflus. cetcrifque, ac maxime Cervario Proculo equite, ad convincendum eum connifis , juffu imperatoris a Caffio milite, qui ob infigne corporis robur adftabat, corripitur, vinciturque. 67. Mox eorundem indicio Subrius Flavius tri— banus, pervertitur, primo diflimilitudincm morum ad A H N A I V M L I B. X V. 53t ad defcnfioncm trahens ; neque fe armatum cuin inermibus 8c effeminatis tantum facinus confocia- turuin: dcin poftquani urgebatur, confeflionis gloriam amplexus, intcrrogatulque a Nerone, quibus cauflis ad oblivionem (aeramenti proccffiiTetiOde- ram te , inquit, nec quilquam tibi fidelior militum fuit,dum amari meruilthodifie coepi poftquam parricida matris & uxoris , auriga 8c hiitrio 8c incendiarius extitifti. Ipfa rettuli verba, quia non ut Seneca; , vulgata erant, nec minus noici decebat militaris viri lenius incomptos , fed validos. Nihil in illa conj aratione gravius auribus Neronis accidiffe conftitit, qui ut faciendis fceleribus promptus, ita audiendi qux faceret, infolens erat. Poena Flavii Veiano Nigro tribuno mandatur. Is proximo in agro fcrobem effodi juflit, quam Flavius ut humilem $c anguftam increpans, circumdantibus militibus; ne hoc quidem, inquit, ex difciplina. admonituique fortiter protendere cervicem : Vtinam , ait, tu tam fortiter ferias. Et ille multum tremens,cum vix duobus i&ibus caput amputaviffet, fxvitiam apud Neronem ja£lavit, fcfquiplaga interfectum a (e dicendo. 68. Proximum conftantix exemplum, Sulpitius Alpcr centurio prxbuit. percunCtanti Neroni, cur in caedem liiam conlpiraviffet ? breviter recondens : Non aliter tot flagitfis ejus fubveniri potuiF- le. Tum jullam poenam fubiit. Nec ceteri centuriones in perpetiendis fuppkiciis degencf avere. At ®on Fenio Rufo par animus,led lamentationes lua* etiam in tcftamcntum contulit. Opperiebatur Nero , ut Vellinus quoque conful in crinjen traheretur,violentum 8c infenfum ratus: fed conjurati con- filia cum Veftino non miicucraut, quidam vetuftis in eum fimultatibus, plurcs quia praecipitem 8c in- fociabilcm credebant. Ceterum Neronis odium ad- verliis Veftinum ex intima fodalitatk coeperat, dum hic ignaviam principis penitus cognitam defpicit,ille ferociam amici metuit, Ixpe alperis facetiis illu- lusjqux ubi inultum ex vero traxere,acrem fui memoriam relinquunt. Acceflerat recens cauffa,quod Veftinus Statiliam Meflallinam matrimonio iib» junxerat, haud nefeius inter adulteros ejus 8c Cx- C*re;u c2c. 6 $. Igi- 35 1 C. Corn. Taciti 6 ). Igitur non crimine,non acculatore exfiften- tc, quia fpccicm judicis induere non poterat, a4 vim dominationis converfus, Gcrelamun tribunum cum cohorte militum immittit: jubetque prxveni- re conatus confidis, occupare velut arcem ejus,opprimere delc&am juventutem : quia Veftinus imminentes foro a*dcs , decoraque fervitia , Separi setate habebat. Cunfia eo die munia confulis impleverat, conviviumque celebrabat, nihil metuens, an diffimulando metu . cum ingreffi milites vocari eum a tribuno dixere. Ille nihil demoratus exfur- git. Sc omnia fimul properantur , clauditur cubiculo, prxfto elfc medicus, abfeinduntur vena», vigens ad nuo balneo infertur, calida aqua mertatur, nulla edita voce , qua femet miferaretur. Circumdati interim cuftddia qui fimul difeubuerant, nec ni(i prove&a nofte emiffi funt, poftquam pavorem eorum cx mcnfa exitium opperientium St imaginatus 8c irridens Nero , fatis iupplicii luifle ait pro epulis confularibus. 70. Exin M. Annxi Lucani exdem imperat. Is profluente (anguine, ubi frigefeere pedes mamii- que, 8t paulatim ab extremis cedere lpiritum, fervido adhuc Sc compote mentis pcflorc intelligitj recordatus carmen a fe compofitum , quo vnlm-ra- tum militem per cjufmodi mortis imaginem obiifi- fe tradiderat, verfus ipfos rettulit, caquc illi fupre- ina vox fuit. Seneciopofthac , St Qnin&ianus, 8c Scevimts , -non ex priore vitx mollitu , mox reliqui conjuratorum periere, nullo faftodiftoveme- inorando. 71. Sed compleri interim urbs funeribus, Capitolium vittimis: alius filio , fratre alius , aut propinquo , aut amico interfeif^s , agere crates deis» tornare lauru domum, genoaipfius advolvi, Sc dextram ofculis fatigare. Atque ille gaudium id credens , Antonii Natalis St Cervarii Proculi feftinata Indicia impunitate remuneratur. Milichus praemiis ditatus, Confervatoris libi nomen Graeco ejus rei vocabulo afiumpfit. E tribunis Granius Silvanus quamvis abfolutus, fua manu cecidit: Statius Proximus veniam quam ab imperatore acceperat, vanitate exitus corrupit. Exuti dehinc tribunatu Pum- A M N A L ! v H LlB. XV. 333 Pompejus, Cornelius Martialis, Flavius Nepos, Statius Domitius,quafi principem non quidem odifi* fcnt, fed tamen extimercntur. Nonio Prifco per amicitiam Senecte Sc GKtio Gallo atque Annio Pollioni infamatis magis quam convi&is , data ex- filia. Prilcum Antonia Klacilla conjunx comitata dt: Gallum Egnatia Maximilla , magnis primum Sc integris opibus, poft ademptis.quee utraque gloriam eis auxere. Pellitur 8c Rufus Criipinus occa- fionc conjurationis, fed Neroni invifus, quod Pop- paam quondary matrimonio tenuerat. Verginium & Rufum claritudo nominis expulit. Nam Verginius ftudia juvenum eloquentia , Mufonius prtcce- ptis lapientia: fovebat. Cluvidieno Quieto , Iulio Agrippa:, Blitio Catulino , Petronio Prilco , Iulio Altino, vehit in agmen Sc numerum , Afgrei maris infulae permittuntur. At Cadicia uxor Scc- vini,Sc Ccclonius Maximus Italia prohibentur,reos fui ile fie , tantum pcena experti. Attilia mater An- mei Lucani, fine ablolutione , fine lupplicio dilli- tnulata. 72,. Quibus perpetratis Nero , $c concione militum habita, bina nummum millia viritim manipularibus divifit, addiditque fine pretio frumentum, quo ante ex modo annona: utebantur. Tum quali geita bello expoliturus vocat lenatum , Sc triumphale decus Petronio Turpiliano confulari, Coc- ccio Nerva: prjetori defignato , Tigellino prsefe- £to praetorii tribuit, ( Tigellinum Sc Nervam ita extollens , ut liiper triumphales in foro imagines, apud palatium quoque eflxgies eorum fiileret) Conlulariainfignia^Nymphidio , de quo quia nunc primum oblatus e)l, pauca repetam, nam 8c ipfie pars Romanarum cladium erit. Igitur matre libertina ortus, qua: corpus decorum inter fervos li- bertofque principum vulgaverat, ex C. Cxlare fc genitum ferebat, quoniam forte quadam habitu procerus Sc torvo vultu erat: five 5tu£* que Romam, principis aditum emercatus , expromit repertum in agro fuo fpccum altitudine im- menla,quo magna vis auri contineretur, non in for- • mampecunix, (cd rudi & antiquo pondere. Interca quippe praegraves jacere , altantibus parte alia columnis. qux per tantum «vi occulta augendis prx- fentibus bonis. Ceterum ut conjectura demon- ' ftret, Didonem Feniflam Tyro profugam , condi- ( ta Carthagine, illas opes abdidiue, ne novus populus nimia pecunia lalcivirct j aut reges Numiciarum St alias infenfi, cupidine auii ad bellum accenderentur. i. Igitur Nero non auftoris , non ipfius negotii ' fide latis ipe&ata , nec miliis viforibus per quos j nolceret, an vera alfercrcntur, auget ultro rumo- ; rem, mittitque qui velut partam prxdam adveherent. Dantur triremes 8c delcftum navigium , ju- » vandsc feftinationi. nec aliud per illos dies populus credulitate prodentis diverfa rama tulerat. Ac forte quinquennale ludicrum fecundo lullro celebra- 1 batur : oratoribulqueprrccipua materia in laudem , principis adliimpta elr. non enim tantum folitas iniges, nec metallis confulum aurum gigni, fed ' nova ubertate provenire terras, Sc obvias opes deferre deos, quxquc alia (limma facundia, nec minore adulatione ltrviiia lingebant, iccuri de facilitate credentis. 3. Cjliicebat interim luxuria fpe inani, confii- n&taixurque veteres opes, quafi oblatis quas mul- 4 tos 336 C. Corn. Taciti tos per annos prodigeret. Quin Se inde jam largiebatur: $r divitiauim exfpeclatio , inter cauflas paupertatis pubHcx er^ Nam BalTus effoflo agro fuo »htifqiic circum arra , dum hunc vel illumlo- eum promilfi fpecus adfevcrat. fequunturquc non modo milites, ied populus agredium efficiendo operi suUiimptus; tandem poiita vecordia, non fal- fa antea (omnia fua, (eque tunc primum eluiiim ad- mirans, pudorem Sc metum morte voluntaria effugit. Quidam vinctum ac mox dimiflum tradidere» ademptis bonis in locum regite gazx. 4. Interea (enatus propinquo jam luflrali certamine , ut dedecus averteret, offert imperatori vi- ftoriam cantus, adjicitquc fucundix coronam, qua ludicra deformitas velaretur . Sed Nero nihil ambitu nec poteftate (enatus opus cfle di£litans, fe «equum adverfus xmulos,8t religione judicum meritam laudem affecuturum , primo carmen in (cena recitat: mox flagitante vulgo ,ut omnia (ludia fua publicaret, ( hxc enim verba dixere ) ingreditur theatrum , cunilis citharx legibus obtemperans: ne felTus reflderet, ne C.idorem, nifi ea quam indutui gerebat velle detergeret: ut nulla oris aut narium excrementa vHcrentur. Poftremo flexus genu, cos&im illum manu veneratus, fententias judicum opperiebatur fifto pavore. Et plebs quidem urbis, hillrionum quoque gcftus juvare folita, per- fonabat certis modis , plaufuque compolito. Crederes lxtari, ac fortafle laetabantur, per injuriam publici flagitii. f. Sed qui remotis c municipiis , feveraque adhuc , 8c antiqui moris retinente Italia , quique per longinquas provincias lafcivix inexperti, officio legationum aut privata utilitate advenerant neque afpeiflum illum tolerare, neque labori inhoneflo fufficcrc: cum manibus nelciis fatifeerent, turbarent gnaros, ac fxpe a militibus verberarentur, qui per cuneos flabant, ne quod temporis momentum impari clamore, aut (slcntio (egui prxteriret. Con- Ititit plerofque equitum , dum per angullias aditus Sc ingruentem multitudinem enituntur,obtritos: Sc alios dum diem no&emque (edilibus continuant, morbo exitiabili correptos. quippe gravior inerat metus» A w if a i t v m I/il. XVI. Vietas, ii fpeftaculo dcfuiflent, multis palam £<; pluribus occultis , ut nomina ac vultus , alacritatem , tritlitiamque coeuntium ferutarentur. Vnde tenuioribus llatim irrogat^ thpplicia, adverffisil- lurircs difiimulatum ad prxfcns , Sc mox redditura odium. Fercbantque Vefpafianum , tamquam fo- mno connivcrct, a Phoebo liberto increpitum • «egreque meliorum precibus obtc&um: mox imminentem perniciem majore fato etfugifle, 6 . Poft finem ludicri Poppxa mortem obiit, fortuita mariti iracundia , a quo gravida iftu calcis afHidta cft. neque enim venenum crediderim, quamvis quidam feriptores tradant> odio magis quam ex tule. quippe liberorum cupiens , Sc amori uxoris obnoxius erat. Corpus non igni abolitum ut Romanus mos ; led regum externorum confuc- tudinc , ditfertum odoribus conditur, tumuloqu» Iuliorum infertur. Duitx tamen publica: exte- quix, laudavitque iple apud roftra formam ejus, Sc quod divinx infantis parcn 3 finflet, aliaque fortuna* munera pro virtutibus. 7. Mortem Foppxx ut palam'triflem,ita recordantibus lxt-im ob impudicitiam ejus fxvitiamque, nova inihper invidia Nero complevit, prohibendo C. Canium officio cxfequiarum , quod primum indicium mali, neque in longum dilatum ell. Sed Silanus additur. nullo crimine, nifl quod Caffius opibus vetullis , Sc gravitate morum , Silanus claritudine generis,Sc modelta juventa prxcellebant.Igi 1 tur mi fla ad /enatum oratione, removendos a Rep. utrofque difleruit: obje&avitque Caflio quod inter imagines majorum, etiam C. Caffii effigiem coluit fet, ita inferiptam : Dvci Partivm. Quippe femina belli civilis, & defeftionem a domo Caila- rum quxfitam. Ac ut memoria tantum infenft nominis ad difeordias uteretur , adfumpflflc L. Silanum juvenem genere nobilem , animo prxruptunii quem novis rebus oftcntarct. 8. Ipfum dehinc Silanum increpuit iifdem quibus patruam ejus Torquatum , tamquam dilponc- rct, jam imperii curas, prxficerctque rationibuft Sc libellis 8c cpiftolis libertos : inania flmul 8c fal- &. nam Silanus intentior metu > Sc exitio patrui ai y 338 C. C o k. n. Taciti praecavendum exterritus erat. Inducit pofthac vo* cabulo indicunt) qui in Lepidam Cafiii uxorem,Silani amitam , inceftum cum fratris filio , 8c diros lacrorum ritus confingerent. Trahebantur ut con- Icii Vulcatius Tullinus, ac Marcellus Cornelius !c- natores, & Calpurnius Fabatus eques Romanus: cui appellato principe initantem damnationem fru- ltrati, mox Neronem circa fumma fcelera diften- tum, quafi minores e\ alere. 9. Tunc fenatulconfulto » Caflio $c Silano exfi- lia decernuntur ; de Lepida Cx/ar ftatueret. De- portatuique in inlulam Sardiniam Caffius, 8 c fena- tus jus exipeftabatur. Silanus tamquam Naxum de' whcretur,Hoftiam amotus; poft municipio Apu- lice cui nomen eft Barium, clauditur. Illic indigni!- limum calum lapientcr tolerans, a centurione ad caedem mifio corripitur. Suadentique venas abrumpere, animum quidem morti deftinatum ait,fed Bon permittere percuflbri gloriam miuifterii. At centurio quamvis inermem , prxvalidum tamen &c ira: quam timori propiorem cernens, premi a mili- tibusjubet. Nec omifit Silanus obniti, 8c intendere i£tu$ quantum manibus nudis valebat, donec a centurione vulneribus adverfis tamquam in pugna caderet. 10. Haud minus promrte L. Vetus, ibcrofque ejus Sextia 8c Poilutia filia necem lubiere : inviil principi, tamquam vivendo exprobrarent interfectum eflfc Rubellium Plautum generum Lucii Veteris, Sed initium detegenda; ixvitix prxbuit in- terverfis patroni rebus ad accufiationem tranlgre- diens Fortunatus libertus > alcito Claudio Demia- 3io, quem ob fiagitia vinclum a Veterc Afix pro- confuic , exfolvit Nero in prxmium acculationis. Quod ubi cognitum reo , lcquc Sc libertum pari forte componi, Formianos in agros digreditur. Illic eum milites occulta cuftodia circumdant. Aderat filia fiiper ingruens periculum longo dolore atrox, ex quopcrcufibrcs Plauti mariti fui viderat: crucntamquc cervicem ejus amplexa, fervabat fan- guinem , &c veltes rclperlas , vidua implexa luflu continuo, nec ullis alimentis, nifi qux mortem arce» ent. Tum hortante pjtfrc, Neapolim pergit. Et A K K A L ! V M L I ». X V I. 5?9 cum aditu Neronis prohibebatur, egreffus oblidens , audiret inPontem, nove confutatus fui quondam collegam dederet liberto, modo muliebri qju- latu, aliquando fexum egrefla, voce infcnfa clamitabat. donec princeps immobilem fe precibus 8c invidia: juxta oftendit. 11. Ergo nuntiar patri abjicere fpem, Sc uti ne- ceflitatc. Simul affertur parari cognitionem fena- tus, 8c trucem fententiam. Nec defuere qui monerent magna ex parte heredem Calarem nuncupare,atque ita nepotibus de reliquo conlulerc.qnod afpernatus, ne vitam proxime libertatem aciam noviflimo fervitio fcedarct,largitur nrfervos quantum aderat pecumce : 8c fi qua afportari poflent, fibi quemque deducere , tris modo lefkulos ad fu- prema retineri jubet. Tunc eodem in cubiculo,eodem ferro abfeindunt venas, properique 8c fvngu- lis veitibus ad verecundiam velati,balneis inferuntur.pater filiam,avia neptem; illa utrofque intuens, 8c certati m precantcs labenti animae celerem exitum , ut relinquerent fuos lupcrlKtcs 8c morituros. Servavitquc ordinem fortuna : ac fenior prius, tum cui prima atas , cxftingutmtur. Accufati poft fc- pulturam , decretumque ut more majorum punirentur. Et Nero interceflit, mortem fine arbitro permittens, ea caedibus peraftis ludibria adjiciebantur. ii. P. Gallus eques Romanus, quod Fenio Rufo intimus , $c Veteri non alienus fuerat, aqua atque igni prohibitus eft. Liberto & accufatori prx- mium operse , locus in theatro inter viatores tribunicios datur. Et menfis qui Aprilem eundemque Neroneum fequobatur, MajusClaudii, Ionius Germanici , vocabulis mutantur: tcllificante Cornelio Orfito qui id cen/uerat,idco I unium incnfcm tranf- miffum, quia duo jam Torquati ob fcclcra interfe- £ri infauftum nomen Iunium fccifTent. 13. Tot facinoribus fccdum annum etiam dii tempeftatibusfk morbis infignivere. Vallata Campania turbine ventorum, qui villas, arbufla, fruges paflim disjecit, pertulitque violentiam ad vicina urbi. 1» qua omne mortalium genus vis pcllileutix depopulabatur> nulla crcli intemperie qua occur- Y i «ut 34o C. C o n. n. Taciti reret oculis. Sed domus corporibus exanimis, itinera funeribus complebantur, non fexus, non artas periculo vacua, fervitia perinde ac ingenua plebei raptim exftingui, inter conjugum 8c liberorum lamenta , qui dum aflident, dum dedent, fivpc eodem rogo cremabantur . Equitum (euatorumque interitus quamvis promifeui, minus llebilcs erant, tamquam communi mortalitate fccvitiaitt principis praivenirent. F.odcm anno delemus ‘per Galliam Navhonenlem Africamqne & Afiam habiti funt, (upplcndis Illyrici legionibus, cx quibus -artate aut valetudine fefil, (aeramento iblvcbantur. Cladem Lugdunenfem quadragies feftertio folatus eft princeps , ut amiiiaurbi reponerent, quam pecuniam Lugduncnfcs ante obtulerant, turbidis catibus. 14. C. Suetonio, L. Tclcfino Coss. Amittitis •Sofianus faftitatis in Neronem carminibus probro- fis, exfilio, ut dixi, militatus, poftqnam id honoris indicibus , tamque promptum ad credes principem accepit, inquies animo, 8c occafionmu haud fegnis» Pammenem cjufdcm loci exfulem, 8c Chaldaeorum artefamofiim, coque multorum amicitiis innixum, Similitudine fortunas libi conciliat. Ventitare ad eum nuntios 8 c coniultationcs non fruttra ratus, fimul annuam pecuniam a P. Antejo minittrari co- gnofeit. Neque nefeium habebat, Antejum caritate Agrippina: invifiim Neroni, opeique ejus pne- cipuas ad eliciendam cupidinem , eamque caulTam multis exitio e fle. Igitur interceptis Anteji litteris, furatus etiam libellos quibus dies genitalis ejus, £c eventura , (ceretis Pammenis occultabantur, fimul repertis quae de ortu vitaque OAorii Scapulx compofita erant ^ feribit ad principem , magna fe, Sc qure incolumitati ejus conducerent allaturum, fi brevem exfilii veniam impetraviflet. quippe Antejum 8c Ofiorntm imminere rebus, & (iia Cxla- rifijue fata ferutari. F.xin miflx liburnica: , adve- hiturquc propere Sofianus. Ac vulgato ejus indicio , inter damnatos magis quam inter reos Antejus Oftoriufque habebantur r adeo ut teflamentum Anteji nemo obfignaret, ni fi Tigellinus auftorex- ftitiflet. Monitus prius Antejus, ne fupremas tabu- Annalivm Ltb. XVI. 34< las moraretur. Atque ille haufto veneno,tarditatem ejus perofus, intcrcifis venis,mortem approperavit. if. Oftorius longinquis in tigris epud finejn Ligurum Id temporis erat, eo rniduscenturio,qui cce- acm ejus maturaret. C au fla feihnandi cx eo oric- butur,quod Oilorius multa militari lama,8ccivicam coronam apuduBritanniam meritus, ingenti corporis robore , armorumque fcientia, metum Neroni fecerat ^ nc invaderet pavidum femper , Sc reperta nuper conjuratione magis exterritum.Igitur centurio ubi effugia villa; claufit, juita Imperatoris O- ftorio aperit. Is fortitudinem adverfum hoftes fie- pc fpectatam in fe vertit. Et quia vente quamquam interrupta; parum (anguinis effundebant, hactenus manu fervi ufus ut immotum pugionem extolleret, adpreflit dextram ejus, juguloque occurrit. i< 5 . Etiam fi bella externa,& obitas pro Repub, mortes tanta cafuuin fimilitudine memorarem, mcqj ipfum fiitias cepifTct, aliorumquc t-.rdium cxlpe&a- rem, quamvis noncflos civium exitus, triftes tamen Sc continuos afpcrnantium. At nunc patientia (ervi- lis , tantumque (anguinis domi perditum , fatigant animum Sc mceftitia rcllringunt. Neque aliam de- fenfionem ab iis quibus ifta nofceutur exegerim, quam ne oderim tam fegniter pereuntes.Ira illa numinum in res Romanas fuit, quam non ut in cladibus exercituum , aut captivitate urbium , femci editam tranfirc licet. Detur lioc illuftrium virorum • pofteritati, ut quomodo exfequiis a promifeua fe- pultura feparantur; ita in traditione fupremorui» accipiant nabeantquepropriam memoriam. 17. Paucos quippe intra dies , eodem agmine Annxus Mella, Cerialis Anicius, Rufus CrHpinus» ac C. Petronius cecidere. Mella Sc Crifpinus equites Romani, dignitate Cenatoria. nam hic quondam prsfc&usprstoriijScconfitlaribus infignibus donatus ac nuper crimiuc conjurationis in Sardiniam ex- a£tns,acccpto juflx mortis nuntio E*met interfecit* Mella quibus Gallio Sc Seneca parentibus natus, petitione honorum abftinuerat, per ambitionem preepofteram , ut eques Romanus confularibus potentia «quaretur.firaul acquirenda: pecuniae brevius iter eredebat, per procurationes adminiftrandia Y J pri»- •$4* C. Corn. Taciti principis ncgotjjs. Idem Annamm Lucanum ge* uucrat, grande adjumentum claritudinis, quo ii> terfedlo , dum rem familiarem ejus acriter requirit , accufatorem concivit Fabium Romanum , ex intimis Lucani amicis. Mixta inter patrem filiumque conjurationis fcientiafingitur, afiinulatisLucani litteris, quas infpc&as Nero, frtri ad eum jufi» fit, opibus ejus inhians. At Mella, quee tum prom- ptiiTiina mortis via, exfolvit venas : feripiis codicillis, quibus grandem pecuniam in Tigellinum,gc- nerumque ejus Cofiutianum Capitonem erogabat, quo cetera manerent. Additur codicillis, tamquam de iniquitate exitii querens ita lcrlpfifiet quidem mori nullis fupplicii cauffis» Rufum tamen Cvifpinum 8c Anicium Cerialcm vita frui, infenfios principi, qux compofita credebantur, de Crifpino quia interfeflus erat, de Ceriale ut interficeretur, neque enim multo poti vim fibi attulit, minore quam ceteri miferatione, quia proditam C. Csefari conjurationem ab co meminerant. i8. Oc C. Petronio fupra pauca repetenda finit. Nam illi dies per fornuum , nox officiis , 8c oble- ftamentis vita: tranfigebatur. Vtque alios indu- flria , ita hunc ignavia ad famam protulerat, habe- baturque non ganeo Sc profligator, ut plerique fua haurientium , fed crudito luxu. Ac ditia faftaque ejus quanto folutiora, Se quandam fili ncgligen- tiam prxfcrentia , tanto gratius in fpcciem {implicitatis accipiebantur. Proconful tamen Bithynix,8c mox cor lui,vigentem fe ac parem negotiis ollendit: dein revolutus ad vitia , fcu vitiorum imitationem, inter paucos familiarium Neroni adlumptus etl, elegantix arbiter, dum nihil amoenum , Se molle affluentia putat, ni fi quod ei Petronim approbavifi* fct. Vndc invidia Tigellini, qu.ifi adverfiis cernulum , 8r lcicntia voluptatumpotiorem. Ergo crudelitatem principis , cui cetera* libidines cedebant, aggreditur, amicitiam Scevini Petronio objeilans, corrupto ad indicium fervo , ademptaque defenfio- ne, 8c maiore parte familia: in vincla rapta. 19* horte illis diebus Campaniam petiverat Oriar, Se Cumas ulqne pro^refins Petionius illic actmebutur. Nec tulit ultra timoris aut Ipei moras. neque Annuivm Lib. XVI. 34} Mquc tamen proeceps vitam expulit,led incilas venas , ut libitum obligatas > aperire rurfum, & alloqui amicos , non per foria , aut quibus conftantiie gloriam peteret. Audiebatque referentes, nihil de immortalitate animo:, 8c lapientium placitis, feti levia carmina 8c faciles verius, fervorum alios 1a*r gitione , quofdam verberibus affecit, iniit 8c vias» iornno indulfit, ut quamquam coafta mors, fortuita; fimilis effet. Ne codicillis quidem ( quod ple- rique pereuntium) Neronem aut Tigellinum , auc quem alium potentium adulatus elf: fcd flagitia principis lub nominibus exoletorum feminarumque , ec novitate cujufque ftupri perfcriplit, atque obftgnata mifit Neroni.fregitquo annulum, ne mox ufui effet ad facienda pericula. io. Ambigenti Neroni quonam modo noflium fuarum ingenia notelcerent , offertur Silia matrimonio fenatoris haud ignota, 8c ipfi ad omnem libidinem adfeita , ac Petronio perquam familiaris. agitur in cxfilium , tamquam non filuiffet qute viderat pcrtuleratque, proprio odio. At Numicium Thermum prxtura funflum Tigellini fi- multatibus dedidit, quia libertus Thermi quaedam de Tigellino criminolc detulerat, qu« cruciatibus tormentorum ipfe, patronus ejus ncce immerita lueret. u. Trucidatis tot infignibus viris, ad poftre- mum Nero virtutem ipfain exfeindere concupivit» inrerfeffo Thralea Pxto 8c Barea Sorano, olim Htrifque intenfus; St accedentibus cauffis in Thra- feam: quod limatu egrelfus eft , cum de Agrippina referretur , ut memoravi: quodque Iuvenalium ludicro narum expetibilem operam prtcbucrat: ea- que onenfio altius penetrabat, quia idemThra rigidi 8c triftes , quo tibi lafci- vum exprobrent. Huic uni incolumitas tua fine arte fine honore. Profpcras principis res Ipernit: etiam Jlc lucibus 8c doloribus non fariatur? Ejufdcm animi cft, Popprcam divam non credere, cujus in afta divi Auguili 8c divi Itilii non jurare. Spernit religiones , abrogat leges: Diurna populi Romani per provincias, per exercitus, curatius leguntur, ut nofcatur quid Thrafea non fecerit. Aut tranlca- mus ad illa iuilituta , fi potiora funt: aut nova cupientibus auferatur dux 8c auilor. llfalcftaTu- fterones & Favonios veteri quoque Reipub. ingrata nomina genuit. Vt imperium evertant, libertatem praeferunt: fi perverterint, libertatem ipfiun aggredientur. Frultra Cafiimn amovifti, fi glifcc— re Scvigcre Brutorum amulos paflurus es.Denique nihil ipfe de Thrafea fcripleris, difeeptatorem le- natum nobis relinque. Extollit ira promptum Cof- futiani animum Nero: adjicitquc Marcellum E- prium acri eloquentia. 13. At Baream Soranum jam fibi Oftorius Sabinus eques Romanus popofeerat reum ex pro- conllilatu Afiae , in qua offenfiones principis auxit, jullitia atque induftrta ; & quia portui Ephefiorum aperiendo cur*m infumpicrat : vimque civitatis Per- Annalium Lia. XVT. Pergamenas, prohibentis Aeratum C^faris libertum flatuas Se pi£iuras avehere , inultam omiierat. Sed crimini dabatur amicitia Plauti, Se ambitio concilianda provincire ad lpes novas. Tempus damnationi dele&um , quo Tiridates accipiendo Ar- ci enia: regno adventabat: ut ad externa rumoribus inteftinum- leelns oblcuraretur , an ut magnitudinem imperatoriam caide iniigniuin virorum quali regio facinore oflentaret. x4. Igitur omni civitate ad excipiendum principem fpediandumque regem cffula , Thralea oc- curfu prohibitus non demifit animum : fed codi- cillos ad Neronem compoluit, rcqbirens objetta, Sc expurgaturum aiTeverans > fi notitiam crimimim & copiam diluendi habuiflet. lios codicillos Nero properanter accepit, fpe exterritum Thrafeam fcripfifle t per quas claritudinem principis extolleret; fuamque famam dehoneftarct. Qaodubinoji evenit , vultumque Sc fpiritus & libertatem infinitis ultro extimuit: vocari patres jufiit. Tum Thrafea inter proximos confultavit , tentaretr.e defenfionem , an fperneret. Diveria confriia afferebantur. ij. Quibus intrari curiam placebat, fecui os e flo de conflantia ejus dixerunt; nihil di£hirum , nili quo gloriam augeret. Segnes & pavidos fupremis luis iecretum circumdare. Alpiccret populus virum morti obvium , audiret fenatus voces quafi cx aliquo numine fupra humanas : pofle ipfo miraculo etiam Neronem permoveri, fin crudelitati inlifteret, diflingui certe apud pofleros memoriam hoiiefti exitus ab ignavia per filentiura pereuntium. 16. Contra opperiendum domi ccnfebant > de ipfo Thralea eadem ; fed ludibria $c contumelias imminere, fubtraheret aures conviciis 8c probris. Non fidum Coflutiauum aut Eprium ad fcelus promptos, fuperefle qui forfitan manusi&uique fer * immunitatem Augufli. etiam bonos metu loqui. Detraheret potius lenatui, quem perornavif- let, infamiam t-anti fiagitii ; & relinqueret incertum, quid vifi» Thrafea reo decreturi patres fuerint. Vt Neroucai flagiciorum pudor Y f Kli 34^ C. Corn. Taciti ret, irrita fpe agitari; multoque magis timendum, ne in conjugem,in familiam, in cetera pignora ejus fseviret. Proinde intemeratus , impollutus , quorum veftigiis 8c ftudiis vitam duxerit, eorum gloria peteret finem. Aderat coniilio Rulticus Aru- lenus flagrans juvenis, Sc cupidine laudis offerehat fe intcrceirurum fenatufconfulto: nam plebis trib. erat. Cohibuit fpiritus ejus Tnraiea, ne vana & reo non profutura, intercclTori exitiofa inciperet. Sibi a£tam setatem, Sc tot per annos continuum vitas ordinem,non deferendum: illi initium magirtra- tuum , & integra qutc fuperlint. Multum ante fecum expenderet, quod tali in tempore capcflcndae Reip. iter ingrederetur. Cererum ipfe an venire in feuatum deceret, meditationi fu* reliquit. 5.7. At poftera luce dua» prietorisc cohortes armatas , templum genitricis Veneris infedere. Aditum fenatus globus togatorum obfedcrat, non occultis gladiis, dilperfique per fora ac bafilicas cunei militares inter quorum afpettus & minas in- grefll curiam fenatores. Et oratio principis per Qnxitorein ejus audita ett. nemine nominarim compellato , patres arguebat, quod publica munia deierevent, Corumque exemplo equites Rom. ad fegnitiam verterentur. Etenim quia mirum i longinquis provinciis haud veniri, cum plerique adepti confulatum 8c facerdotia , hortorum potius amoenitati intervirent: quod velut telum arripuere acculatores. 18. Et initium faciente Coflfutiano , majore vi Marcellus , lurnmam Reip. agi clamitabat; contu- maciainferiorum, lenitatem imperitantis deminui. Nimium mites ad eam diem patres , qui Thrafeani defcilcentem , qui generum ejus Helvidium Pri- fcum in iififem furoribus,fimul Paconium Agrippi- »iim paterni in principes odii heredem, 8c Curtium Montanum dcteftanda carmina faftitantem, eludere impune linerent. Requirere fe in fenatu confutarem; in votis facerdotcm ; in jurejurando civem: nifl contra niftituta Sc cerimonias majorum , proditorem palam & hoftom Thralea mduilTer. Denique agere fenatorem, Sc principis obtrectatores protegere folitus, vcuiret, ccmcm quid corrigi aut AnnalItm L i b. XVI. 34 f irt mutari vellet: facilius perlaturos fingula increpantem , quam nunc filentium perferrent omnia damnantis. Pacem illi per orbem terra, an vifto- rias fine damno exercituum difplicere ?Ne hominem bonis publicis mceftum , Sc qui fora > theatra» templa pro folitudinc haberet, qui minitaretur ex- filium luum, ambitionis prava compotem facerent. Non illi confulta h»c , non mugiftratus , aut Romanam urbem videri. Abrumperet vitam ab ea civitate, cujus caritatem olim, nunc Sc alpeftum exui fiet. 19. Cum pcrhxc atque talia Marcellus, ut erat torvus & minax , voce , vultu , oculis ardelceret; non illa nota 8c crebritate periculorum fiicta jam fuiatus mccltitia > led novus & altior pavor, manus 8t tela militum cernentibus, fimul ipfius Thrafe» venerabilis fpecies obverfabatur : Sc erant qui Helvidium quoque miferarentur, innoxia affinitatis poenas daturum. Quid Agrippino objeftum , nifi triftem patris fortunam? quando Sc ille perinde innocens Tiberii favitia concidifiet.Enimvero Montanum proba juventa, neque famoli carminis,quia protulerit ingenium, extorrem agi. 30- Atque iuterim Oftorius Sabinus Sorani ac- culator ingreditur, orditurque de amicitia Rubei- lii Plauti, quodque proconfiilatum Alia Soranus pro claritate fibi potius accommodatum , quam ex utilitate communi egiffet, alendo leditiones civitatum. Vetera hac. led recens , dilcrimini patris filiam conne&ebat, quod pecuniam Magis dilargita ciTet. Acciderat fime pietate Servilia ( id enim nomen puella fuit) qua caritate erga parentem, fimul imprudentia xtatis , non tamen aliud conliil- taverat, quam de incolumitate domus, & an placabilis Nero, an cognitio lenatus nihil atrox atteri et. Igitur accita ett infenatum, ffeteruntque divcrli ante tribunal confuium , grandis avo parcii 9 ; contra filia intra vieefimum atatis annum, nuper marito Annio Pollione in cxfiUuro pullo, viduata defo- lataque : ac ne patrem quidem mtuens ,-cujus one- rafle pericula videbatur. 31. Tum inter, ogante accufatorc, an cultus dotales, an detraffum cervici monile veuumdcdiflet, C. C *> k w. Taciti quo pecuniam faciendis magicis (acris contrahe-"!? primujn (Irata humi, longoque fictu & filcntio,poit altaria 8c aram complexa ; Nullos, inquit, impio9 deos, nullas devotiones, nec aliud infelicibus precibus invocavi, quam ut hunc optimum patrem tu Cxfar, Sc vos patr.es fervaretis incolumem. Sic gemmas Sc veftes Sc dignitatis infignia dedi, quomodo fi (anguinem Sc vitam popofeiflent. Viderint illi, antehac mihi ignoti, quo nomine (int, quas artes exerceant: nulin mihi principis mentio , ni fi inter numina fuit. Nelcit tamen railerrimus pater.Sc (i crimen ed, fola dehqui. 3'-. Loquentis adhuc verba excipit Soranus , proelamatque; non illam in provinciam (ecuin profectam, non Plauto per xtatem nolci potuifle, non criminibus mariti connexam, nimiae tantum pietatis ream, fepararent a (e qnamcumque fortem (ubi- ret. Simul in amplexus occurrentis filix ruebat, nifi interje&i li&ores utrilque obftitiflent. Mox datus teftibus locus : 8c quantum mifericordix fx- vitia accufationis permoverat, tantum irx P.Egnatius teftis concivit. Cliens hic Sorani, Se tanc emptus aci opprimendum amicum , auctoritatem Stoi- cxfeftx praeferebat, habitu Sc ore ad exprimendam imaginem honefii exercitus, ceterum animo perfidiofus , Sc fubdolus , avaritiam , ac libidinem occultans. Quxpoifquam pecunia reclufa funt,dedit exemplum pnveavendi, quomodo fraudibus involutos , aut flagitiis commaculatos ; fic fpecie bonorum artium falios, Sc amiciti.se fallaces. 33. Idem tamen dies 8c honeftum exemplum tulit Cafiii Afclepiodoti, qui magnitudine opum prxeipuus inter Bithynos, quo obloquio florentem Soranum celebraverat , labentem non deferuit. Exutufque omnibus fortunis, 8c in cxfilium aftus; xquitate deum erga bona malaque documenta. Thralese, Soranoque , Sc Servilix datur mortis arbitrium. Helvidius Sc Paconius Italia depelluntur. Montanus patri conceffus cft , prxditt o ne in Rcp. taberetur . Accufatoribus Eprio Sc Coflutiano quinquagies (eftertium lingulis, Oftorio duodecies & quxfloria infignia tribuuntur. 3 b Tum ad Thraleaai in hortis agentem qux- (t«r Aknalivm Lib. XVI. 34$ ftor confulis miflus , vefpcrafoenre jam die. illu- ftrium virorum fetwinartimq; cretus frequentes egerat, maxime intentus Demetrio Cynicce inflitutio- nis do&ori: cum quo, ut conjcftare erat intentione vultus, Sc auditu fi qua clarius proloquebantur, de natura animre, diflociatione fpiritus corporifque inquirebat, donec advenit Domitius Crccilianus ex intimis amicis, 8c ei quid fenafus confindet, expo- fuit. Igitur flentes quiritantefque qui aderant, fa- ceflere propere Thraiea , neu pericula fua mifcerc cum forte damnati hortatur. Arriamque tentantent mariti fuprema, Sc exemplum Arrire matris (equi, monet retinere vitam filheque commuui fubfidium unicum non adimere. Tam progreflus in porticum, illiciqur:- ftore reperitur, Ijetitise propior, quia Helvidium generum fiium Italia tantum arceri cognoverat. Accepto dehinc fenatufco'nfiilto , Helvidium 8c Demetrium in cubiculum inducit : porrc£tifque utriuique brachii venis, poftquam cruorcm effudit, humum fuper fpargens, propius vocato quntftore. Libemus inquit, lovi Lireratori. Spe- £\a juvenis, 8c omen quidem dii prohibeant ceteram in ca tempora riatus es , quibus firmaveani- mum expediat conflantibus exemplis. Poft lenri- tudine exitus graves cruciatus affereute , obverfis in Demetrium * %*lhm Fin;}t C.COR N. 3 f° C. C O R N. TACITI HIST ORIARVM LIBER I. B RE VIA RIV M LIBRI I. o Rditur, fr qua in Hijloriarum toto opere dicenda, carptim proponit: flatum item tunc rei Romana: Galba ingenium , mores , gubernationem. Qti audito rn-tuGa manico,PifonemCa/drem adoptat.Id Othonem offendit, qui Jpe fua lapfus animum ad utriufque eadem appulit. <£■ perfecit, conciliatisJibi 'Pratorianie, Galba & 'Pifb trucidantur , item T. Vtnius. Otho in Imperii fede eft. cui tamen amulus flatim & boflir Vitellius exortae. De cau/fls mota Germania, in ea legionum. Vitellium Principem fumnnt, & iter in Italiam : duobus ducibus , Valente Fabio , & Alieno Cacina. Otho Coptas item duce/que parat. Reeenjio Provinciarum,qua penes utrumque Principem.Interea Roxolani S armat a Maji ani irrupere : /id repulfl t aut ca/i.Seditio Roma & tumultus Pratorianorum ingens exortus : qui Senatum univerfltm ad eadem de- pofcunt, ut Othoni bifidum. Orbo agre eos coercet , & donativo mox placat. Idem claflim inflruit, mittit- que in Galliam contra Vitellium. Denique ipfe , tmiffct urbe, bt eum it. Gcjla hac paucis menfibus . Coss. Imp. Ser. Galba, & T. Vinio. LIBER I. Nitium mihi operis Ser. Gall iterum, T. Vinius confules erunt. Nam poft conditam urbem dcc & x x prioris aevi annos multi au «flores retulerunt^ dum res popu li Rom. memorabantur, pari elo- quentia ac libertate . Poitquam bellatum apud Actium , atque omnem poteftatcm ad unum conferri pacis interfuit; magna illa ingenia c» flere. Simul veritas pluribus modisinfratta; primum inlcitia Re^. ut alitu», mux libidine af- feu*» H 1 S T o R’ I A R. L I B. I. 3^1 Jentandi, aut rurfus odio adveiTus dominantes, ira neutris cura potteritatis , inter infcnios vel obnoxios. Sed ambitionem fcriptoris facile, adverieris: obtrc&atio Sc livor pronis auribus accipiuntur, quippe adulationi foedum crimen fervitutis , malignitati fallafpecies libertatis ineft. Mihi Galba, Otho, Vitellius , nec beneficio nec injuria cogniti. Dignitatem nollram a Vclpafiano inchoatam, d Tito auttam, a Domitiano longius provectam non abnuerim j fed incorruptam fidem profeffis, nec amore quilquam, 8c fine odio dicendus cfh Quod li vita fyppeditet, principatum diviNervx ,8 c imperium Trajani, uberiorem lecurioremque materiam lenectuti ibpolui: rara temporum felicitate , ubi fentire qux velis, Sc qux fcutias diccrc iicet. z. Opus aggredior opimum cafibus, atrox proeliis , dilcors {editionibus , ipfa etiam pace .favum. Quatuor principes ferro interempti. Tria bella ci- viliai plura externa, ac plerumque permixta. Pro- fperx in Oriente ; adverfx in Occidente res. Turbatum Illyricum; Gallia nutantes; perdomita Britannia , 8c ftatim amifia. coorta Sarmatarum ac Sucvorum gentes, nobilitatus cladibus mutuis Dacus. Mota etiam prope Parthorum arma falfi Neronis ludibrio. Iam vero Italia novis cladibus, vel poft longam fxculorum feriem repetitis, atfiifta. Hauftx aut obrutx urbe3 fecundiflima Campania ora. Vrbs incendiis vaftata, cemfumptis antiquiffi- mis delubris , ipfo Capitolio civium manibus in- cenfo. Pollutae cxrjmonix. magna adulteria, plenum exfiliis mare, infefti exdibus fcopuli. atrocius in urbe fxvitum. Nobilitas , opes , omifil geftique honores pro crimine , Sc ob virtutes cer- tifiimum exitium. Nec minus pnernia delatorum invifa quam fcelera : cum alii faccrdotia Sc confu- latus ut fpolia adepti, procurationes alii 8c interiorem potentiam , agerent verterent cun£Va odio 8c terrore. Corrupti m dominos fervi, in patronos liberti: Sc quibus deerat inimicus, per amicos opprefii. 3. Non tamen adeo virtutum fterile fxculum, Ut uou Sc boua exempla prodiderit. Comitat». pro- C.C o r w. T % t i t i profugos liberos matres, focutx maritos in exfilta conjuges , propinqui audentes, conttantes generi, contumax , etiam adverfus tormenta, fervorum fides. Suprema: clarorum-virorum ncccfiitatesdpia iiccctfitas fortiter tolerata , 8c laudatis antiquorum mortibus pares exitus. Prester multiplices rerum humanarum cafus, cxlo terraque prodigia , & fulminum monitus , Se futurorum prxfagia, Ixta, tri- ilia, ambigua, maoifctla. Nec enim unquam atro- cioribus populi Rom. cladibus, ir.agifve juftis judiciis approbatum eft, non efle curx deis lecurita- tem nouram, efle ultionem. 4. Ceterum antequam deftinata componam, repetendum videtur qualis flatus urbis, qux mens exercituum, quis habitus provinciarum, quid in toto terrarum orbe validum , quid ccgrum fuerit: ut non modo cafus eventufque rerum, qui plerumque fortuiti.luat, icd ratio etiam cauflteouc nofcantur. Finis Neronis ut Ixtus primo gaudentium impetu fuerat, -ita varios motus animorum , non motio in «rbuapnd patres , aut populum, aut urbanum n*litem,leri .omnes legiones ducelquc conciverat.evul- gato imnerii arcano , polTe principem alibi quant Rontx fieri. Sed putres Ixti, ufurpata itatim libertate; licentius, ut erga principem novum 8c ab- fcntem: primores equitum proximi gaudio patrum: pars populi integra, 8 c magnis domibus annexa* clientes libertique damnatorum St cxulum.in fpetn erecti • plebs lordida Sc circo ac theatris fucta, fimul deterrimi fervorum , aut qui adefis bonis, per dedecus Neronis alebantur, moefti 8c rumorum avidi. f. Miles urbanus longo Crcfarum {aeramento imbutus 8c ad deftituenduni Neronem arte inanis 8c impuliu , quam luo ingenio traduftu3; poit- quam neque aari donativum fub nomine Galbsc promiflum , neque magnis meritis ac prxmiis eundem in pace qui in bello locum prxvenramque gratiam irrtclligit apud principem, a legionibus fa- itum ; pronus ad novas res, {celere inlupcr Nym- phidii Sabini Prxfefti imperium fibi molientis agitatur. Et Nymphidius quidem in ipfo conatu opprellus. Sed quamvis capite ilefedtiouis ablato» Historia*, Ltn. I. 57$ eo, manebat plerifqne militum conlcientia ; nec deerant fermones , lenium atque avaritiam Galba increpantium. Laudata olim Sc militari fama celebrata leveritas ejus,angebat coafpernantes veterem difeiplinam, atque ita x 1 v annis a Nerone afluefa- flos , ut haud minus vitia principum amarent, quam olim virtutes verebantur. Acccflit Galbee vox pro Republ. honella ipfi anceps , legi a le militem , non emi. Nec enim ad hanc formam cetera erant. 6. Invalidum lenem T. Vinius Sc Cornelius Laco, alter deterrimus mortalium, alter ignaviflimus, cdio flagitiorum oneratum , contemptu inertis deftvuebant. Tardum Galba; iter Sc cruentum, interfectis Cingonio Varrone cordulc defignato , & Petronio Turpiliano confulari. ille ut Nymphidii focius, hic ut dux Neronis. inauditi atque tndefen- li, tamquam innocentes perierant. Introitus in urbem, trucidatis tot millibus inermium militum, infandus omine , atque ipfis etiam qui occiderant, formidolofus. InduCta legione Hifpana, remanente ca quam e clafie Nero confcripfcrat, plena urbs exercitu infolito. multi ad hoc numeri e Germania ac Britannia Sc Illyrico , quos idem Nero cledtos prsemiflTofque ad claultra Cafpiarum,, Sc bellum quod in Albanos parabat, opprimendis Vindicia coeptis revocaverat: iugens novis rebus materia, ut lion in unum aliquem prono favore, ita audenti parata. 7. Forte cpngrticrat, ut Clodii Macri Sc Fonteii Capitonis catdes nuntiarentur. Macrum in Africa baud dubieturbantem , TreboniusGarucianusprocurator , juflu Galbx ; Capitonem in Germania, cum fimilia coeptaret,Cornelius Aquinus Sc Fabius Valens legati legionum interfecerant,antequam j liberentur. Fuere qui crederent, Capitonem, ut avaritia Sc libidine foedum ac maculofum , ita cogitatione rerum novarum abflinuiOc: led a legatis bellum fuadentibus, poftquam impellere nequiverint , crimen ac dolum compofitum ultro : Sc Galbam mobilitate ingenii, an ne altius ferutaretur» quoquo modo afta, quia mutari non poterant > comprobaflc. Ceterum utraque exdes finiilre ac- Z ccptaf C. C©RN. TAC1TT ceota : 8c invifo femcl principe , fcu bene fcu male facta premunt. Iarn afferebant venalia cun£ta prx- potentes liberti. Servorum manus fubitis avida, 8c tamquam apud lenem feftinantes > cademquc no- vsc aulx mala, seque gravia, non xque cxcuflita. Jpli setas Galbx , 8c irrifui Se faftidio erat, alluetis juventae Neronis Se imperatores forma ac decore corporis ( ut elt mos vulgi) comparantibus. 8. Et hic quidem Romx, tamquam in tanta multitudine , habitus animorum fuit. Eprovinciis» Hiipanix prxerat Cluvius Rufus ,vir facundus, Sv pacis artibus, belli inexpertus. Gallix, luner memoriam Vindicis, obligata: recenti dono Itomanaf civitatis, & in polterum tributi levamento. Proxima tamen Gcrnianis exercitibus Galliarutn civitates» non eodem honore habita , quxdam etiam finibus ademptis , pari dolore commoda aliena ac luas injurias metiebantur. Germanici exercitus, quod periculoliflimum in tantis viribus , foliciti 8c irati fuperbia recentis viatoria.’, Se metu, tamquam alias partes foviflent. Tarde i Nerone defriverant: nec lhuim pro Galba Verginius, an imperare vo- luiflct dubium : delatum ei a milite imperium conveniebat. Fonteium Capitonem occiliim , ctiatn S ui queri non poterant, tamen indignabantur. Dux ecrat, abduflo Verginio per fimulationem amicitia : quem non remitti,atque etiam reum efle,tamquam litum crimen accipiebant. p. Superior exercitus legatum Hordconinn* Flaccum (pernebat, lene&a ac debilitate pedum, invalidum, fine conflantia, line auctoritate : ne quieto quidem milite , regimen, adeo furentes infirmitate retinentis ultro etiam accendebantur. In-, ferioris Germania legiones diutius fine conlulari fuere t donec miffu Galba, Vitellius aderat, cen- foris Vitellii ac ter confulis filius, id fatis videbatur. In Britannico exercitu nihil irarum. Non la* ne alia legiones per omnes civilium bellorum motus, innocentius egerunt : fcu quia procul, 8c O- ceano divifrej fcu crebris expeditionibus dottx hoflem potius odifle. Quies 8c Illyrico: quamquam excita a Nerone legiones, dum in Italia cunctantur, Historia r. L f ». f. 3^ tur , Verginium legationibus adiflcnt. Sed longis fpatiis difereti exercitus > quod faluberrimum clfc ad continendam militarem fidem, nec vitiis nec viribus mifcebantur. 10. Oriens adhuc immotus. Syriam Sc quattuor legiones obtinebat Licinius Mucianus, vir fecundis adverfilque juxta famofius. Infignes amicitias juvenis ambitiofe coluerat, mox attritis opibus > lubrico fiatu, fufpefta etiam Claudii iracundia, infccre- tmn Aficc repofitus, tam prope ab cxfule fuit,quam poilea a priheipe. Luxuria, induftria, comitate, arrogantia , malis bonifque artibus mixtus, nimiae voluptates, cum vacaret: quotiens expedierat, maena; virtutes. Palam laudares , fecreta male audiebant. Sed apud fitbjc&os, apud proximos, apud collegas, variis illecebris potens t 8c cui expeditius fuerit tradere imperium, quam obtinere. Bellum Iudaicum Flavius Vefpahanus ( ducem .eum Nero delegerat) tribus legionibus adminiltrabat. Nec Vcfpafiano adverfus Galbam votum , aut animus. Quippe Titum filium ad venerationem cul- turnque ejus miferat, ut fuo loco memorabimus» Occulta lege fati, 8c oft-entis ac rcfponfis deflina- tum Vcfpafiano liberifquc ejus imperium, pott fortunam credidimus. 11 . iEgyptum copiafque quibus coerceretur ^ jam inde a divo Augufto, equites Romani obtinent loco regum. Ita vifum expedire, provinciam aditu difficilem, annonce fecundam, fuperftitione , ac Jafcivia difeordem 5c mobilem, infeiam legum, ignaram magiftratuum domi retinere. Regcbaf' tum Tiberius 1 Alexander cjufdem natioriis. Africa, ac legiones in ea , intef-fedto Clodio Macro , contentae qualicunque priniipe , poft experimentum domini minoris. Dute Mauretania:, Rhxtia, NoH- cumThracia , Sf qute alix procuratoribus cohibentur, ut cuique exercitui vicina:, ita in favorem aut odium conta<5tu valentiorum agebantur. Inermes provincix, atque ipfa in primis Italia, cuicumque fervitio expofitx , in prxtium belli cefTura® erant. Hic fuit rerum Romanarum datus,cum Ser-. Galba iterum, Titus Viniusconfulcs , inchoavere annum fibi ultimum, Rcipub. prope fuprenium. Z x ix. 5Ftionis ilatim conceptam , acrius in dies rapiebat: faventibus pleriiquc militum j prona in cum aula Neronis utfimilem. 14. Sed ; Galba , poft nuntios Germanica fedi- •tionis , quamquam nihil adhuc dc Vitellio certum» anxius quonam exercituum vis erumperet, ne bano quidem militi confilus, quod remedium unicum rcbatur , comitia imperii tranfigit. Adhibito- que fuper Vinium, ac Laconem, Mario Celfo con- fule dcllgnato , ac Ducennio Gemino prsefe&o urbis, pauca praefatus de fua fene£lute , Pilbncm Li- cimamimaccerfmjubet: feu propria clc&ione , live , ut quidam crediderunt, Lacone inflante, cui •pud Rubcllium Plautum exercita cum Pifony amicitia: led callide ut ignotum fovebat, Scpro- Ipcva de Pilbue fama conlilio ejus fidem addiderat. Pifo M. Craffo 8 c Scribonia genitus, nobilis utrimque , vultu habituque moris antiqui, $c arilimatione re£ta feverus, deterius interpretantibus trillior habebatur, ea pars morum eju'»» quo (Uipc&ior folicitis, adoptanti placebat. iy. Icitur Galba apprehenla Pi fenis manu» it) hunc modum locutus fertur j Si te privatus, lege curiata apud Pontifices , ut moris efl , adoptarem » 8 c mihi egregium erat tunc, Pompeii 8c M. Crufii fubolcm in penates meos adlcifcere; $c tibi infigne, Sulpicia: ac Lutatia? decora , nobilitati tuae adjecil- fe. Nunc me deorum hominumque conlenfn ad imperium vocatum prreclara indoles tua , 8 c amor patria: impulit, ut principatum, de quo majores noftri armis certabant, bello adeptus, quicicenti offeram. exemplo divi Augulti, qui fororis filium Marcellum, dein generum Agrippam , mox nepo- tesfitos, poliremo Tiberium Neronem privignum, in proximo fibi faltigio collocavit. Sed Augufhui in domo fucccirbremqucefivit; ego, in Rcp. Non quia propinquos aut ibeios belli non habeam : fed neque ipie imperium ambitione accepi, 8cjudici: mei documentum fint, non mete tantum necefe Jttudmcs, quas tibi pollpofui , fed 5 c tuas, eft tibi frater pari nobilitate , natu major , dignus hac fortuna, nili tu potior cfles. Ea astas tua, quas cupiditates udolefcentise jam effugerit : ea vita , in Z 3 1« C. Corh. T a c t r i qua nihil praeteritum cxcufandum habeas. Forti>» nam adhuc tantum advcrlam tulifti. Secunda* res acrioribus (limulis animos explorant: quia miferi* tolerantur, felicitate corrumpimur. Fidem, libertatem , amicitiam , prtecipua humani animi bona, tu quidem eadem conflantia retinebis; fed alii per obfcquium imminuent. Irrumpet adulatio ; blanditia* peflimum veri affectus venenum ; lua cuique utilitas. Etiam ego ac tu fimpliciifi- mc inter nos hodie loquimur ; ceteri libentius cum fortuna noftra, quam nobifeum. Nam fua- dere principi quod oporteat , multi laboris : ftflentatio erga principem qucmcumque , line af- lettu peragitur. j 6. Si immenfum imperii corpus flare ac librari line rc£tore pollet, dignus eram , a quo Refp. inciperet. Nunc' eo nece (litatis jampridem ventum eil, ut nec mea fcne£tus conferre plus Populo Rom. poflit, quam bonum fuccefiorem ; nec tua plus juventa , quam bonum principem. Sub Tiberio, 8c Caio, St Claudio , unius familia: quafi hereditas fuimus: loco libertatis erit, quod eligi cccpi- imts. Et finita Iuliorum Claudiorumque domo , optimum quemque adoptio inveniet. Nam generari St nafei a principibus fortuitum, nec ultra ■.efti- matur: adoptandi judicium integrum ; St fi velis eligere,confenfu monllratur. Sit ante oculos Nero , quem longa Cuciarum lcrie tumentem , non Vindex cum inermi provincia, aut ego cum una legione, fed fua immanitas,(iia luxuria cervicibus publicis depulere, neque erat adhuc damnati principis exemplum. Nos bello, & ab teilimantibus afei- ti, cum invidia , quamvis egregii erimus. Ne tamen territus fueris, fi duselegioues in hoc concui- -orbis motu nondum quiefeunt. Ne ipfe quidem ad fccuras res accefli: & audita adoptione, definam -* * ideri fenex quod nunc mihi unum objicitur. Nero ii pefiimo quoque (emperdefiderabitur : mihi ac tibi providendum cft, ne etiam a bonis defideretur. Monere diutius, neque temporis hujus ; $c impletum cll onfne confilium, fi te bene elegi. Vtiliffi- nuifque idem ac breviflimus bonarum malarumque rerum delcttus eft, cogitare quid aut volucris lub H i s r o r i a *. Lib. I. 379 alio principe, aut nolueris. Neque enim hic , ut in ceteris gentibm qux regnantur , certa dominorum domus, 8c ceteri fervi: fed imperaturus cs hominibus, qui nec totam fervitutem pati poflunt, nec totam libertatem. Et Galba quidem, lv.ee ac talia, tanquam principem faceret i ceteri tamquam cum fafto loquebantur. 17. Pifoncm ferunt ftacim intuentibus , Se mox conjedlis in cum omnium oculis , nullum turbati, aut ex (ititantis animi motum prodidiife. Sermo erga patrem imperatoremque reverens j dc fe moderatus : nihil in vultu hubituque mutatum? quali imperare pollet magis , quam vellet. Confultatinn inde, pro rodris , an in ieiiatu, au iu cadris adoptio nuncuparetur. Iri iu cadra placuit. honorificum Id militibus fore, quorum favorem ut largitione & ambitu male acquiri, ita per bonas artes haud rpernendum. Circumdetcrat iuterim palatium Publica evipcftatin magni (hereti-impatiens . &C mala, coerc itam famam fujjrimentC3 augebant, 18. Quartum Idus Iamurias fcediuu imbribus diem , tonitrua 8c fulgura Sc acleftes mime ultra folitum turbaverant. Obfervatum id antiquitus comitiis dirimendis, non terruit Galbam quo minus in cadra pergeret; contemptorem talium ut fortuitorum ; leu qux fato manent, quamvis fignificata, non vitantur. Apud frequentem militum concionem, imperatoria brevitate, adoptari d fe Pifoncm, more divi Augufti, Sc exemplo militari, quo vir virum legeret, pronuntiat: acne diffimulata fe- ditio in majus crederetur, ultro alleverat, quartam Sc duo £c vicefimam legiones paucis feditionis ausioribus, non ultra verba ac voces errafle , 8c brevi in ofjiciofore. Nec ullum orationi aut lenocinium addit aut pretium. Tribuni tamen centurioncfq;,8c proximi militum, grata auditu rcipondent ? per ceteros moellitia ac filentium, tamquam ufurpatum etiam in pace donativi neccflitatem , bello perdi- diflent. Condat potuifle conciliari animos quan- tulacumque parci fenis libcralitate. nocuit antiquus rigor bc nimia feveritas, cui jam pares non fumus. 19. Inde apud feaatum non comptior Galbse, Z 4 non 3^0 C. Cor?». Taciti non longior quam apud milites fermo : Pifonis ec« tuis oratio. & patrum favor aderat: multi voluntate ; effuiius qui noluerant: medii, ac plurimi, obvio eblequio privatas {pes agitantes , 'fine publica cura. Nec aliud fequenri quatriduo ( quod medium inter adoptionem 8 c cardem fuit ) didtum a Pifone in publico, faflumve. Crebrioribus in dies Ger- tnanicx defc&ionis nuntiis, & facili civitate ad accipienda crcdcndaque omnia nova , cum triftia lunt; cenfuerant patres mittendos ad Germanicum exercitum legatos, agitatum fccrcto, num 8 e Piib proficiiccretur; maiore prxtcxtu. Illi aufto- ritatemfenatus , bic dignationem Ccefaris laturus. Placebat 8c Laconem prartorii prxfeftum finutl mitti. Isconfilio intercedit. Legati quoque (nam Icnatus electionem Galba; permiferat) ficda in- conitantia nominati, excu&ti, fubflituti, ambitu remanendi aut eundi, ut quemque inctus vel fpes impulerat. au. .Proxima pecunia; cura. 8c cunfra ferntanti- bus juftiffimum vifum eft, inde repeti, ubi inopix caulii erat. Bis 8 c vicies millies feftertium donationibus Nero effuderat. Appellari Ungulos juffit, decuma parte liberalitatis apud quemque eorum relicta. At illis vix decuma: fnpcr portiones erant: iilllem erga aliena liimptibus , quibus fua prodegerant , cum rapaciflim» cuique aeperditiflimo , non agri, aut fremis , fed fola inftrumenta vitiorum manerent. Exactioni xxx equites Romaui prx- pofiti, novum officii genus, 8c ambitu ac numero oncrolum :'ubique haita , & feftor, 8 c inquieta urbs auctionibus. Attamen grande gaudrtim, quod tam pauperes forent quibus donaflet Nero , quam quibus ablluliilct. Exuudtorati per eos dies tribuni, e praetorio Antonius Taurus , $c Antonius Nafo : ex urbanis cohortibus , Aimilins Pacenfis : e vigiliis , Iulius fronto. Necremcdium in ceteros fuit, led metus initium: tamquam per artem & formidinem llnguli pellerentur, omnibus fj- fpedtis. ai. Interca Othonem , cui copofitis rebus nulla fpes, omne in turbido conGiium, multa fimul ejLiiimuwbaut: luxuria etiam priucipi oncrofa, inopia Historia*. Li b. I. 3^1 pia vix privato toleranda , in Galbani ira, in Pnb- »em invidia. Fingebat Sc metum , quo magiscou- cupifccrct. Prtegrivem fe Neroni fuiilc. nec Lu- jltaniam rurfus aut alterius exfilii honorem exipe- Ctandum : fufpeCtum 1’emper invifumque domitian- ribus» qui proximus deltir.uretur. Nocuifle id fibi apud fenem principem : magis nociturum apud juvenem > ingenio trucem, tk longo exfilio efferatum. Occidi Othonem pofle. proin agendum j audendumque, dum Galbsc aufloritas fluxa, Pifunis nondum coaluiifct. Opportunos magnis cona- i tibus traniitus rerum : uec cuneatione opus > ubi ] pernicioiior fit quies,quam temeritas. Mortem o- ; mnibus ex uatora aiqualem , oblivione apud polte- t ros, vel gloria diftingui. Ac ii nocentem inoocen- temque idem exitus maneat, acrioris viri eiTe , mc- ! rito perire. ii. Non erat Othonis mollis St corpori Arulis animus. Et intimi libertorum fervorumque corru- i ptius , quam in privata domo habiti, aulam Nero- ii nis & luxus /adulteria , matrimonia ccterafque regnorum libidines , avido talium, fi auderet, ut fu a oitentantes ; quiefeenti, ut aliena exprobra- ; bant: urgentibus etiam mathematicis, dum noves motus, St clarum Othoni annum obfervatione fidorum affirmant, genus hominum potentibus infidum , jperantibus fallax , quodin civitate noftra Sc vetabitur femper» St retinebitur. Multos fecreta .Poppaea? mathematicos , peffimum priucipalis matrimonii inltrumentum, habuerant: e quibus Ptole- mceus Othoni in Hifpania comes, cum fuperfutu- 1 rum eum Neroni promiiilfet, poftquam ex eventu fides, conjectura jam 8c rumore , lenium Gal- j bcc , 8c juventam Othonis eomputainiuin, perlini»* ferat fore , ut in imperium afcilceretur. Sed Otho tamquam peritia , & monitu latorum pracdiCta accipiebat , cupidine ingenii humani libentius ob- fcura credi. Nec deerat Ptoletmeus , jam 6c Icele- ris inftinctor, ad quod facillime ab ejufinodi voto tranfitur. 13. Sed fl-eleris'cogitatio incertum an repens: ftudia militum jampridem fpe liicccfiior.is, aut. paratu facinoris affectaverat. In itinere,in agmina Z j n\ ^ 6 % C. Corn. Taciti in (lationibus , vctuftifltmum quemque militum nomine vocans , ac memoria Neroniani comitatus, contubernales appellando , alios apmolcere , quote dam requirere , & pecunia aut gratia juvare : interendo fapius querelas, 8c ambiguos de Galba termones , quxque alia turbamenta vulgi. Labores itinerum , inopia commeatuum, duritia imperii, a- trocius accipiebantur : cum Campanice lacus Sc A- chaix urbes claflibus adire foliti, Pircnseum 8c Alpes, Sc immenfa viarum 1 ’patia, cegre fub armis eniterentur. 14. Flagrantibus jam militum animis, vehit faces addiderat Mevius Pudens , c proximis Tigellini. is mobilifiiinum quemque ingenio,aut pecunias indigum, & in novas cupiditates prxeipiteni alliciendo , eo paulatim progreffus eft, ut per fpeciem convivii, quotiens Galba aqud Othonem epularetur , cohorti excubias agenti , virilim centenos nummos divideret, quam velut publicam largitionem , Otho, fecretioribus apud lingulos prxmiis, intendebat, adeo animolus corruptor, ut Coccejo Proculo (peculatori de parte finium cum vicino ambigenti , univerfum vicini agrum fua pecunia emptum dono dederit: per focordiam prsefecli, quem nota pariter Sc occulta fallebant. ap. Sed tum e libertis Onomaftum futuro (celeri prarfecit, a quo Barbium Proculum TcflTorarium (peculatorum, & Veturium Optionem eorundem perduitos , poftquam vario termone callidos , au- dacclque cognovit, pretio 8c promiflis onerat, data pecunia ad pertentandos plurium animos. Sufee- pere duo manipulares imperium Pop. Ronian. transferendum , 8c tranftulerunt. •Inconteientiam fa cinoris pauci afeiti, fulpenfos ceterorum animos» diverfis artibus ftimulant: primores militum , per beneficia Nymphidii ut (uipeflos: vulgus Sc ceteros , ira Sc dclpcratione dilati totiens donativi, erant quos memoria Neronis , ac defiderium prioris licenti* accenderet, in commuue omnes metu mutand:e militia: exterrebantur. a.6. Infecit ea tabes legionum quoque 8c auxiliorum motas iam mentes , poftquam vulgatum e- rat labare Germanici exercitus fidem» Adeoque parata Historia*. L i n. I. 363 parata apud malos feditio, etiam apud integros dil- fimulatio fuit, ut poliero Iduum die , redeuntem a cuma Othonem rapturi luerint, nili incerta no» £lis > 8c tota urbe fparia militum caflra-, nccfaci- 1 Iem inter temulentos conlenliim timuilTcnt: non Reip. cura , quam ftedare principis lui fanguine fo- brii parabant, fed ne per tenebras, ut quifquc Pannonici vel Germanici exercitus militibus oblatus eflet,ignorantibus plerilque pro Othone delimaretur. Multa erumpentis leditior.is indicia per con- Iciosopprefla ; quadam apud Galba aures prse- 1 fc&us Laco eluiit, ignarus militarium animorum, confiliique quamvis egregii, quod non ipfe afferret , inimicus, adverlusperitos pervicax. 17. Decimo o ac domefticum ho- ilem pradicit: audiente Othone ( nam proximus adlliterat) idque ut latum e contrario , 8c fuis cogitationibus prolperum interpretante. Nec multo . poli libertus Onomaftus nuntiat,exfpe<5lari cum ab architetto 8c redemptoribus : qua iignificatio | coeuntium jam militum, 8c parata conjurationis convenerat. Otho,caulfam digreflus requirentibus, 1 cum emi fibi pradia vetullatefulpei£la,eoque prius exploranda linxiflet, innixus liberto , per Tiberianam domum in Velabrum, inde ad Miliarium aureum , lub adem Saturni pergit. Ibi tres $c viginti Ipeculatores coulalutatum imperatorem, ac paucitate lalutantium trepidum , &c lella feilinanter im- pofitum , flridtis mucronibus rapiunt. Totidem ; lerrue milites in itinere aggregantur, alii conlcien- tia, pleriquc miraculo : pars clamore & gladiis,pars filentio animum ex eventu fumpturi. 2.8. Stationem in callris agebut lulius Martialis tribunus. Is magnitudine fubiti Iceleris, an corrupta latius callra,ac fi contra tenderet,exitium metuens, prabuit plerilque fufpicioncm conlcicntia. Ante- pofuere ceteri quoque tribuni centurionelque pratentia dubiis 8c honeftis. Iique habitus animorum fuit, ut peiTimitm facinus auderent pauci, plures vellent, omnes paterentur. >9. Ignarus interim Galba & factis intentus,fatigabat 3$4- C. Corw. Taciti tigabat alieni jam imperii deos: cum affertur aw mor rapi in callra, incertum quem {enatorum» mox Othonem clTe qui raperetur. Simul ex tota urbe, tit quifque obvius fuerat, alii formidinem augentes, quidam minoravero , ne tum quidem obliti a- dulationis. Igitur coniultantibus placuit pertentari animum cohortis, qua: in palatio Itationem agebat, nec per iplum Galbam , cujus integra auftoritas majoribus remediis lervahatur. Pifo pro gradibus domus vocatos,in hunc modum allocutus eil; Sextus dies agitur, commilitones, ex quo ignarus futuri, & live optandum hoc nomen live timendum e- rat, (Jrclar alcitus fum : quo domus noftrtc aut Reip. fato , in veitra manu politum elt. non quia, meo nomine, trilliorem caliim paveam , ut qui ad- verfa expertus Cum maxime, ducam ne fecunda quidem minus dilcriminis habet e : patris , 8c fiena- tus, St ipliHs imperii vicem doleo,u nobis aut perire hodienecelVe elt; aut, quod-.eque apud bonos inilerum elt, occidere. Solatium proximi motus habebamus,incruentam urbem Sc res fine difeordia tranllatas. Provifum adoptione videbatur , ut ne polt Galbam quidem bello locus cller. 30. Nihil arrogabo mihi nobilitatis aut mode- fli-.v. neque enim relatu virtutum, in comparatione Othonis opus cft. Vitia, quibusfolisgloriatur, evertere imperium , etiam cum amicum imperatoris ageret. Habitu ne 8c inceflu > an illo muliebri ornatu , mereretur imperium ? Falluntur , quibus luxuria fpecie liberalitatis» imponit. Perdere ilte lciet, donare nefeiet. Stupra uunc, 8c comifiatio- nes,?c feminarum ccetus, volvit animo, htec principatus prsenua putat, quorum libido ac voluptas,penes iplum fit; rubor ac dedecus, penes omnes. Nemo enim unquam imperium fiagitio quxlitum bonis artibus exercuir. Galbam conlenlus generis humani ; me Galba, conlcntientibus vobis , Cxfarem dixit. Si Rclp. &: lenatus,8c populus,vana nomina: limt veitra, commilitones,interclt,ne imperatorem ^efiimii faciant. Foglomim leditio adverlum dttccfc .fiios audita elt aliquando: veitra fides fum*qt>e,ill:t- fa ad hunc dietn manfit. & Nero quoque vos delti* *iut, non tos Neronem. Minus xxx transfugae Sc Uclcr- Historia*, T.id, 1. defertores,quos centurionem aut tribunum fibi eligentes nemo ferret, imperium aflignabunt ? Admittitis exemplum? 8c quielcendo commmie cri- meiTTacitis ? Tranfcendet hac licentia in provincias : & ad nos fcelerum exitus , bellorum ad vos pertinebunt. Nec eft plus quod pro cade principis, quam quod innocentibus datur, fcd proinde a nobis donativum ob fidem , quam ab aliis pro facinore accipietis. 3 i. Dilapfisipeculatoribus cetera cohors non afpernata condonantem , ut turbidis rebus evenit, forte magis, £c nonnullo adhuc confilio,parat figna, quod poltca creditum eit, infidiis Sc fimulatione. Miflus & Cellus Marius ad electos Illyrici exercitus , Vipfanii 111 porticu tendentes. Prteccptum A- mulio Sereno Sc Domitio Sabino primipilaribus, wt Germanicos milites e Libertatis atrio accerfc- rcut. Legioni claflicte diffidebat, infeft* ob eadem commilitonum,quos primo ftatim introitu trucidaverat Galba. Pergunt etiam in caftra pratoriano- rum tribuni Cerius Severus, Subrius Dexter,Pompejus Longinu$,fi incipiens adhuc $c nondum adulta (editio , melioribus conliliis dcdlerctur. Tribu- nortun Subrium St Cerium milites adorti minis, Longinum manibus coercent; exarmantque : quia non ordine militia.’, lcd e Galba amicis, fidus principi liio , Sc defciicentibus fu(pcdlior erat. Legio claflicanihil cunftata pratorianis adjungitur. Illyrici exercitus elefli Celfu infeltis pilis proturbant. Germanica vexilla diu nutavere, invalidis adhuc corporibus , & placatis animis, quod eos a Nerone- Alexandriani prsemiflbs,atq; inde rurfiis longa navigatione agros, impeufiore cura Galba refovebat. 31. Viiiverfa jam plebs palatium implebat, mix- •tis iervitiis, 8c diffono clamore, exdem Othonis Sc conjuratorum exfilium' pofccntium, ut fi in circo ac theatro ludicrum aliquod portularent. neque illis judicium aut veritas: (quippe eodem die diverfa pari certamine poftulaturis) fcd tradito more, quemcumque principem adulandi, licentia accla- inationym,8c (ludiis inanibus.Incerim Galbam dux lententia diliincbant : Titus Vinius 'manendum intra douiusn , opponenda fervitia , firmandos aditus 3 ac non imperatorem fiium inermem 8c fenem trucidare pergerent, disjeftaplebe, proculcato (enatu, truces armis , rapidis equis forum irrumpunt. nec illos Capitolii afpe&us, 8c imminentium templorum religio, 8c priores Sc futuri principes terruere, quo minus facerent fcelus ,cujus ultor cft qtiifquis lucccffit. 41. Vifo cominus armatorum agmine , vexillarius comitantis Galbam cohortis ( Atilium Vergi- lionem fuiffe tradunt) dereptam Galbx imaginem folo afflixit. Eo ligno manifefta in Othonem o- mnium militum (ludia , defertum fuga populi forum, diftridta adverfus dubitantes tela. luxta Curtium lacum , trepidatione ferentium Galba proje- Ctus Mella, ac provolutus cft. Extremam ejus vo- ! cem, ut cuique odium aut admiratio fuit,varie pro- ! didere. Alii fuppliciter interrogafte , quid mali meruiffet? paucos dies exfolvcndo donativo deprecatum. Plures obtulilTe ultro percultoribus jugu-' Ium, agerent ac ferirent, fi ita t Republ. videretur, non interfuit occidentium quid diceret. Depercufc fore uou fatis «ouiUt. quidam Terentium Evocas A a ;-o C. C o r. n. Taciti tum , alii Lecanium , crebrior fama tradidit Camit- rium xv legionis militem , impreflo gladio, jugulum ejushaufifle. Ceteri crura brachiaque(nam pectus tegebatur) fixde laniavere : pleraque vulnera* feritate 8c fxvitia trunco jam corpori aajefta. 4a. Titum inde Vinium invafere. de quo Sc ipfo ambigitur , confumpferit ne vocem ejus inflans metus, an proclamaverit, non e fle ab Othone mandatum ut occideretur. Quod fcu finxit formidine ; feu conficientia conjurationis confefliis eft : huc potius ejus vita famaqnc inclinat, ut conlcius ficeleris fuerit,cujus cauffia crat.antc xdem divi lulii jacuit, primo idlu in poplitem , mox ab Iulio Caro legio- siario milite in utrumque latus tranfiverberatus. 43. Inffgnemilla ciic virum Sempronium Dcn- fum xtas noflra vidit. Centurio is praetoria: cohortis a Galba cuftodixPifonis additus, ftri£lo pugione occurrens armatis, 8c fcclus exprobrans, ac modo manu modo voce, vertendo in (c percuffbres, quamquam vulnerato Pifoni effugium dedit. Pilo in xdem Veftx pervafirt, exceptufque.mifiericordia f iublici fiervi , 8c contubernio ejus abditus, non rc- igione , nec exrimoniis , fied latebra imminen* «xitium ditferehat: cum advenere, miffiu Othonis, nominatim in exdem ejus ardentes , Sulpicius Florus 6 Britannicis cohortibus, nuper a Galba civitate donatus, Sc Statius Murcus (peculator, a quibus protrablus Pifo, in foribus templi trucidatur. 44. Nullam caedem Otho majore Ixtitiaexce- pifle, nullum caput tam infiatiabilibus oculis perlu- ilraflc dicitur: feu tum primum levata omni fioli- eitudine mens, vacare gaudio cceperat: ficu recordatio majellatis in Galba; amicitixin T. Vinio, quamvis immitem animum imagine trifti confuderat : Pifionis, ut inimici Sc xnuili, exde lxtari, jus fafique credebat. Prxfixa contis capita gellaban- tur. inter figna cohortium juxta Aquilam legionis, •ccrtatim oftentantibus cruentas munus qui occiderant , qui interfuerant, qui vere , qui fallo, ut pulchrum 8e memorabile facinus jactabant. Plures quam cxx libellos prxmiacxpofcentium, ob aliquam notabilem illa dic operam, Vitellius pollea «ivenit. omuefque conquiri Sc interfici juffit, noa honore H n T O R I A R. I, I B. I. 9JI honore Galbx , fed tradito principibus more , munimentum ad prxfetis, in polterum ultionem. 4 jr. Alium crederes fenatum , alium populum, ruere cuntti in caftra , anteire proximos, certare cum procurrentibus , increpare Galbam, laudare militum judicium , exofcuiari Othonis manum: quantoque magis falia erant qux fiebant, tanto plura facere. Nec alpernabatur iingulos Otho, avidum Sc minacem militum animum , voce vultuque temperans. Marium Cclliim confulem defigna- tum, 8 e Galbx ufque in extremas res amicum fi- dumque , ad fupplicium expoftulabant; induitrias ejus innocentixque quafi malis artibus mfenfi. Cx- dis & prxdarum initium ,' Sc optimo cuique perniciem quxri apparebat, fed Othoni nondum autto- ; ritas inerat aa prohibendum Iccius , jubere jampo- ■ terat. Ita fimulatione irx , vinciri juflum , Sc ma- , jores pcenas daturum affirmans, prxfenti exitio i fitibtraxit. 4 6. Omnia deinde arbitrio mitotura a£ta. Prx- torii prxfe&os fibi ipfi legere: Plotium Firmum 6 manipularibus quondam, tum vigilibus prxpofi- tum , $c incolumi adhuc Galba partes Othonis fc- cutum. adjungitur Licinius Proculus r intima familiaritate Othonis, fufpeftus confilia ejus foviflTe. Vrbi Flavium Sabinum praefecere , judicium Neronis fccuti, fub quo eamdem curam obtinuerat: plerifque Vefpafianum fratrem in co refpicicnti- dus. Flagitatum , ut vacationes prxftari centurionibus folitx remitterentur. Namque gregarius miles , ut tributum annuum pendebat. Quarta par* manipuli fparfa per commeatus , aut in lpfis caftris vaga , dum mercedem centurioni exiolveret, neque modum oneris quifquam, neque genus quxftus pcnfi habebat, per latrocinia 8 c raptus, aut fervili- ous minifteriis, militare otium redimebant. Tum locupletiffimus quifque miles, labore ac fxvitia fatigari, donec vacationem emeret, ubi limiptibu» exhauflus , fecordia infuper clangucrat, inops pro locuplete, 8 c iners pro firenuo , in manipulum redibat : ac rurfus alius atque alius, eadem egeftate ac licentia corrupti, ad {'editionem 8 c difeordias , Sc ad eitremum, bella civilia ruebant. Sed Otho ,'h.e An vul- 1?* C. C O R. N. T A C I T T vulpi largitione, centurionum animos avertcrcf* ex filco fuo vacationes annuus exfoluturum promi- flt: rem haud dubie utilem , 8c a bonis poftea principibus , perpetuitate difciplinx firmatam. Laco pr-xfc&us, tamquam in infulam fcponerctur , ab evocato, quem ad exdem ejus Otho prxmiicrat, confoirus. In Martianum Iccium , ut in libertum, palam animadverfum. 47. Exaito per Icelera dic , novilllmum malorum fuit hvtitia. Vocat {enatum pnetor urbanus, certant adulationibus ceteri magiltratus. Accurrunt patres , decernitur Othoni tribunicia potc- ftas , 8c nomen Augulli, 8c omnes principum ho- uores , annitentibus cun&is abolere convicia ac probra, qux promifeue jafta hcefifle animo eius nemo lennt. oniHifletaffcnfas , au diihiliflet, brevitate imperii in incerto fuit. Otho cruento adhuc foro, per itrages jacentium, in Capitolium atque inde in Palatium ve£tus , concedi corpora 1 ’epul- turx, cremarique permifit. Pifoncm Veraniauxor ac frater Scnibonianus, T. Vinium Crifnina filia compolitere, qua*fitis redemptifquc capitibus, qux venalia interfe&ores fervavevant. 48. Pifo unum&triccfimuma’tatisannum explebat, fama meliore Legatum Calvifium Sabinum habuerat, cujus uxor mala cupidine vifendi fitum caftrorum,per no&cni tnilitari habitu ingrefla , cum vigilias 6e cetera militi# munia eadem lalcivia temerafiet, in ipfis principiis lluprum aula, 8c criminis hujus reus T. Vi» nius arguebatur. Igitur julTu C. Cxlaris oneratus catenis ; mox mutatione temporum dimiffus, curfn honorum inoffenlb, legioni poft praturam prapo- fitus , probatu fque. lervili deinceps probro rcfpcr- fr® cl * ’ fcyphum aureum in convivio Claudii furatus. & Claudius poftera dic fido o- tmiiumyimo fi&ilibus minilirarijuilit.Sed Viniu* pro- Historia r. f, m. I. 3^3 proconfulatu Galliam Narbonenfem tcvcre inrt- grequc rexit, mox Galba; amicitia in abruptum traitus, audax,callidus promptus, 8c prout animum intcndiflet, pravus aut induilrius, eadem vi. Ttfta- mentum T. Vinii magnitudine opum irritum: Pilo - nis fupremam voluntatem paupertas firmavit. 49. Galb* corpus diu neglectum , Sc licentia tenebrarum plurimis ludibriis vexatum , difpen- lator Argius , e prioribus (ervis, humili fcpultura in privatis ejus hortis contexit. Caput per lixas calonetque fuffixum , laceratumquc ante Patrobii tumulum (Ubertus is Neronis punitus a Galba fuerat) poftera demum die repertum , Sc cremato jatn corpori admixtam eft. Hunc exitum habuit Ser. Galba tribus Sc feptuaginta annis » quinque principes profpera fortuna ementus , Sc alieno impeno felicior, quam fuo. Vetus in familia nobilitas, magna: opes, ipfi medium ingenium , magis extra vitia quam cum virtutibus. Famae nec incuriofus, nec venditator. Pccunwe aliena: non appetens,fu* parcus, publicae avarus. Amicorum libertorumque, ubi m-bonosiucidilTct, finereprehenfione pa* tiens: fi mali forent j ufque ad culpam ignarus. Sed claritas natalium , Sc metus temporum obtentui, ut quod fegnitia erat,lapientia vocaretur. Dum vigebat xtas,militari laude apud Gcrmanias rioruit. Procouful Africam moderate : jjm lenior, citeriorem Hifpaniam pari juftitia concinuit, major privato vilus, dum privatus fuit, & ominum con- ftnfu capax imperii, nifi imperaflet. fo. 'trepidam urbem, ac fimul atrocitatem recentis (celeris.timui veteres Othonis mores paventem novus infuper de Vitellio nuntius exterruit, ante caedem Galbee fuppreflfus, ut tantum fuperio- ris Germani* exercitum defeiviffe crederetur. Taro duos omnium mortalium impudicitia , ignavia, luxuria deterrimos, velut ad perdendum imperium fataliter ele&os , non lenatus modo 8c eques, quis aliqua pars Sc cura Rcipubl. fed vulgus quoque palam maerere. Nec jam recentia larvas pacis exempla, fed repetita bellorum civilium memoria, captam totiens (ilis exercitibus urbem , va- liitatem-Uali*, direptiones provinciarum , Phar- # A a 3 1 aliam* 5*7+ C. Corn. Taciti filiam , Philippos , 8c Pcrufiam ac Mutinam , not* publicarum cladium nomina , loquebantur. Prope everfum orbem , etiam cum de principatu inter bonos certaretur, fcd nunfifle C. Iulio, manfifle Cx- farc Augufto vigore, imperium ; manfuram fui fle* iub Pompejo Brutoque Rcmpubl. Nunc pro Othone , an pro Vitellio, in templa ituros ? Vtrafque impias preces, utraque deteftanda vota, inter duos* quorum bello folumid fcires , deteriorem fore qui viciflet. Erant qui Vefpafianum Sc arma Orientis augurarentur. 8c, ut potior utroque Vefrafianus, ita bellum aliud , atque alias clades horrebant. Et ambigua de Vcfpafiano fama: folufque omniura ante (e principum , in melius mutatus eft. fi. Nunc initia cauflafque motus Vitelliani expediam. Cxfo cum omnibus copiis Iulio Vindice, ferox prxda gloriaque exercitus, ut cui fine labore ac periculo , ditiffimi belli vifforia eveniflet, ex- I 'editionem 8c aciem , prremiaquam llipendia ma- ebat: diuque infru3:uofam St afperam militiam toleraverat, ingenio loci cxlique , & feveritate difciplinx ; quam in pacc inexorabilem difeordi* civium refolvunt, paratis utrimque corruotoribus, Sc perfidia impunita. Viri , arma, equi, ad ufum Sc ad decus liipercrant. Sed ante bellum , centurias tantum fuas turmafque noverant, exercitus finibus provinciarum difecmebantur: tumadverfus Vindicem contrattx legiones, feque 8c Gallias exper- tx, quaerere rurfusarma, novaique difeordias : nec fociosut olim , fed hoftes Se vi&os vocabant. Nec deerat pars Galliarum qux Rhenum accolit,ealdein partes iecuta, actum acerrima inlligatiix adver- fus Galbianos, hoc enim nomen fallidito Vindice indiderant. Igitur Sequanis ./Eduilque, ac deinde p-out opulentia civitatibus erat, infculi, expugnationes urbium , populationes agrorum , raptus penatium haulerunt animo : fecundum avaritiam Sc- arrogantiam prxeipua validiorum vitia, contumacia Gallorum irritati, qui remiflam fibi a Galba quartam tributorum partem , Sc publice donatos in ignominiam exercitus jaftabant. Acceffit callide vulgatum, temere creditum, decumari legiones, Sc pTomptufimuni quemque centurionum dimitti, un- H M TO RI A R, L I B. I. 37J iTique atroces nuntii, fini^ra ex urbe fama, infenia Lugduncnfis colonia, 8t pertinaci pro Nerone fide fecunda rumoribus. Sed plurima ad fingendum crcdendumque materies in iplis caftris, odio,metu» & ubi vires luas refpexcrant, fecuritate. fi. Sub ipfiis fuperioris anni Ivalend. Decembr. Aulus Vitellius inferiorem Germaniam in^veflus, hiberna legionum cum cura adierat : redditi ple- rifque ordines , remifla ignominia, allevata: notae: plura ambitione , quosdam judicio : in quibus ior- dem &c avaritiam Fonteii Capitonis, adimendis ailignandilve militia; ordinibus, integre mutaverat. Nec confularis legati menfura , fed in majus omnia accipiebantur. Et Vitellius apud feveros humilis. Ita comitatem bonitatemque faventes vocabant, quod fine modo, fine judicio, donaret lua, largiretur aliena. Simul aviditate imperandi, ipla vitia pro virtutibus interpretabantur. Multi in utroque exercitu ficut modefti quietique , ita mali & ftre- nui. Sed profufa cupidine, 8c infigni temeritate legati legionum, Alienus Coccina» 8c Fabius Valens: e quibus Valens infenfus Galbx , tamquam detectam a fe Verginii cunftationem, opprefla Capitonis confilia ingrate tuliffet, inftigare Vitellium, ardorem militum oilentans: Ipfum celebri ubique fama: nullam in Flacco Hordeonio moram: altore Britanniam: lecutura Germanorum auxilia : male fidas provincias : precarium feni imperium, 8c brevi tranfiturum. panderet modo finum, Bc venienti fortunx occurreret. Merito dubitaffe Verginium, equeltri familia, ignoto patre : imparem fi recc- piflet imperium, tutum fi recufalTet. Vitellio tres patris conlulatus, cenfuram, collegium Coefaris, Sc imponere jampridem imperatoris dignationem , 8c auferre privati fecuritatem. Quatiebatur his legne ingenium,ut concupifceret magis^uam ut fperarct. 53. At in fuperiore Germania, Coecina decora juventa, corpore ingens, animi immodicis, citt» fermone , crefto incedit, itudia militum mlcxerat: Hunc juvenem Galba, quxftoi»em in B.etica , impigre in partes liias tranfgreflum legioni prxpo- fmt.mox compertum publicam pecuniam avertifle» u; peculatorem ilagitari jufiit. Cxcina x&re paf* A a 4 fus, C. CoRM. TACTTT fus, mifcere eunCta , Sc privata vulnera , ReipnSI. m.ilis operire ftatuit. Nec deerant in exercitu femina difcordire,quod 8c bello advcrltis Vindicem uni- verfus affuerat; nec nifi occifo Neronetrai: flatus in Galbam , atque in eo ipfo (aeramento vexillis inferioris Germaniae praeventus erat. Et Treveri ac Lingones, qualqnc alia»civitates atrocibus ediCtis, -aut damno finium Galba perculerat, hibernis legionum propius mifccntur. Vixle fcditiofi colloquia, 6c inter paganos corruptior miles> & in Verginium favor cuicumque alii profuturus. f 4 . Miferat civitas Lingonum, vetere inftituto, dona legionibus , dextras hofpitii iniigne. Legati eorum in fqualorem moeftitiamqtte compofiti, per principia, per contubernia, modo fuas injurias,modo civitatum vicinarum prxmia, 8c ubi pronismili- tum auribus accipiebantur , ipfius exercitus pericula Sc contumelias conqucrciitcs , accendebant animos. Nec procuUcditione aberant, cum Hordeo- Tiius Flaccus abire legatos, utqtie occuhior digref- fus effet, noCte caftris excedere jubet. Inde atrox rumor,affirmantibus plcrifquc intcrfeCtos; ac-ne ft- fci confulerent, fore ut acerrimi militum Sc prtefen- tia conquefli, per tenebras 8c inlcitiam ceterorum occiderentur. Obflringuntur inter fe tacito fcedere legiones. Adfciicitur auxiliorum miles, primo fu- fpe‘tus , tamquam circumdatis cohortibus alifque, impetus in legiones pararetur : mox eadem acrius volens, faciliore inter malos confcnfu ab bellum, ■quam iu pace ad concordiam. fi". Inferioris tamen Germania: legienes fo- -ienni Kalcnd. lammnarum {aeramento pro Galba inei:fem cum equitibus legionis , auxiliariorumque ingrefius , Imperatorem Vitellium conialutavit. Secutx ingenti certamine ejufilem provincia: legiones : Sc fuperior exercitus , lbeciofis {enatus populique Romani nominibus reliflisji 11 Non. Lumarias Vitellio ac- cefiit. {'cires illum priore biduo non penes Rcm- publ.fuifle. Ardorem exercituum Agrippinenfcs, Treveri, Lingones xqiubunt, auxilia, equos,arma, A a f pecu- 378 Cork. Taciti pecunias offerentes, ut quifque corpore, opibus, ingenio validus. Nec principes modo coloniarum autcaftrorum, quibus prxfentia cx affluenti, 8c parta vifloria magnas {pes ; fed manipuli quoque & gregarius miles , viatica fua , 8c balteos , phale- rafque, infignia armorum argento decora, loco pe- cimiue tradebant: inltinftu , $c impetu, $t avaritia. fS. Igitur laudata militum alacritate. Vitellius miniileria principatus per libertos agi folita i» c- quites Romanos diiponit. Vacationes centurionibus ex fifco numerat. Saevitiam militum plc- rofque ad poenam expofeentumi fxpius approbar, partim fimulatione vinculorum fruftratur. Pompejus Propinquus procurator Belgicse ftatim interfectus. Iulium Burdonem Germanica: claflls prxfeCtum aftu lubtraxit. exarlerat in eum iracundia exercitus, tamquam crimen, ac mox in- fidias , Fontejo Capitoni ftruxilTec. grata erat memoria Capitonis; 8c apud fxvientes occidere palam , ignofeere non nili fallendo licebat. Ita in cuftodia habitus : 8c poft vi&oriam demum, latia- tis jam militum odiis, dimiflus eft. Interimut piaculum objicitur centurio Ciifpinus, qui fc fangui- ne Capitonis cruentaverat: eoque 8c poftulantibus maniteltior, & punienti vilior ruit. yp. Iulius deinde Civilis periculo exemptus, prxpotens inter Batavos, ne lupplicio ejus rerox gens alienaretur. Lt erant in civitate Lingonum vtii Batavorum cohortes, quartxdecimx legionis auxilia , tum difeordia temporum a legione di- grefTx: prout inclinaflcnt, grande momentam, fo- cix aut adverfx. Nonium , Donatium, Romilium, Calpurnium, centuriones, de quibus liipra rettulimus, occidi juffit, damnatos fidei crimine graviP- fimo inter defcilcentes. Acceflerc partibus Valerius Afiaticus , Belgicse provincix legatus, quem mox Vitellius generum afiivit : & limius Blx- fiis Lugdunenlis Gallix rector, cum Italica legione , Sc ala Taurina, Lugduni tendentibus. Nec in Riixticis copiis mora, quo minus itat i m adjungerentur. 60. Ne in Britannia quidem dubitatum. Prxe- rat Trebellms Maximus, per avaritiam ac lordcs COIi- HlSTORIA R. Lin. I. 379 Contemptus exercitui invilufquc. Accendebat o- iium ejus Rofcius Ccclius legatus vicefimx legionis olira difeors, fed occatione civilium armorum atrocius proruperant. Trebellius {editionem Sc confufum ordinem dilciplinx Caelio ; fpoliatas 8c inopes legiones Caelius Trebellio objeCtabat, cutn interitu foedis legatorum certaminibus , modeltia exercitus corrupta , coque dilcordix ventum , ut auxiliarium quoque militum convitiis proturbatus, Sc aggregantibus fe Cselio cohortibus aliique » de- fertus Trebellius ad Vitellium perfugerit, quies provincix , quamquam remoto confulari manfit. rexere legati legionum, pares jure, Ctsliusaudendo potentior. (Si. Adjunfto Britannico exercitu,ingens viribus opibulque Vitellius , duos duces, duo itinera bello deftinuvit. Fabius Valens allicere, vel fi abnuerent, vaftare Gallias , 8c Cottianis Alpibus Italiam j irrumpere j Cxcina propiore tranfitu , Peninis ju- ' gis degredi juflus. Valenti inferioris exercitus elefli cum Aquila quintx legionis, 8c cohortibus aliique ad xl millia armatorum data: xxx millia Cxcina e fuperiore Germania ducebat, quorum robur legio unaetvicefima,fuit.addita utrique Germanorum auxilia, e quibus Vitellius fuas quoque copias fupplevit, tota mole belli lecuturus. 61. Mira inter exercitum imperatoremque di- verfitas. Initare miles , arma polcere ; dum Gal- lix trepident, dum Hifpanix cunCtcntur. non ob- ftare hiemem, neque ignavx pacis moras: invadendam Italiam,occupandam urbem.nihil in difcordiis civilibus feflinatione tutius, ubi faCto magis quam confulto opus eflet. Torpebat Vitellius, Sc fortunam Principatus inerti luxu ac prodigis epulis prx- fumebat, medio diei temulentum , Sc fagina gravis; cum tamen ardor 8c vis militum ultro ducis numia implebat, ut fi adeflet imperator, Sc ftrenuis vel ignavis fpem metumque adderet. InltruCti inten- tique fignum profectionis expofeunt ; nomine Germanici, Vitellio ftatim addito : Cxfarem fc appellari etiam vidtor prohibuit. Lxtum augurium rabio Valenti exercituique , quem in bellum agebat, ipfo profectionis die, aquila leni meatu, prout agmeu 3*?0 C. C O It N. T A C 1 T ! **men incederet, velut dux vix prtevolavit: lon- gumque per fpatium , is gaudentium militum clamor , ea quies interritx alitis fuit, ut haud dubium magna» 8c pro(perx rei omen acciperetur. 63. Et Treveros quidem ut (ocios fecuri adiere. Divoduri (Mediomatricorum id opidum eft)quam- quam omni comitate exceptos , iiibitus pavor ex*» terruit, raptis repente armis, ad eredem innoxfo civitatis ; noir on praedam, aut (poliandi cupidinem ; fed furore Sc rabie, Sc cauflis incertis, coque difficiliorihusrcmediis. donec precibus ducismiti- gati, ab excidio civitatis temperavere, exfa tamen ad quatuormillia hominum. Ifqueterror Gallia* invatit, ut vementi mox agmini univerfie civitates, cum magiflratibus 8c precibus occurrerent, liratis per vias pueris fcminifquc , quxque alia placamenta ho!tinsirx , non quidem in bello, led pro pace tendebantur. 64. Nuntium de crede Galbas 8c imperio Othonis, Fabius Valens in civitate Leucorum accepit. Ncc militum animus in gaudium, aut formidinem permotus,bellum volvebat: Gallis cun&atio exem- ta ; 8 c iu Othonem ac Vitellium odium par, ex Vitellio Se metus. Proxima Lingonum civitas erat, fida partibus, benigne excepti, modcllia certavere, fed brevis laetitia fuit, cohortium intemperie, quas legione quartadecima, ut liipra memoravimus , amoeno fa- lubrium aquarum ufu frequens, miffi ad Rhetica duxilianuntii, utverlos in legionem Helvetios4 tergo aggrederentur. <58. Illi ante dilcrimen feroces, in periculo pavidi , quamquam primo tumultu Claudium Severum ducem legerant, non arma nofccre , non ordines fequi, non in unum confulerc. exitiofum adverfus veteranos proelium, intuta obfidio, dilapfis vctufta- te moenibus, hinc Cxcinacum valido exercitu, inde Rhxticx alse cohortefquc. 8c ipforura Rhxto- rum juventus fueta armis,St more militi® exercita, undique populatio 8c exdes. Ipfi in medio vagi abjeaisarmis, magna parsfaucii autpalantes , in montem Vocetium perfugere. Ac ftatim immifla cohorte Thracum depulfi, 8c confeftantibus Germanis Rhetifuue , per filvas atque in ipfis latebris trucidati, multa hominum millia cxla, multa fub corona venumdata. Cumque direptis omnibus, Avcuticum gentis caput jufto agmine peteretur; raiflj qui dederent civitatem , Sc deditio accepta. In luliura Alpinum e principibus , ut concitorem belli, Cxcina animadvertit j ceteros veni* vel lx- viti e Vitellii reliquit. 69. Haud facile di&u eft , legati Helvetiorum niinus placabilem imperatorem, an militem invenerint. civitatis cxciclium pofcunt, tela ac manus in Historia r. Ltq. I. 3S3 in ora legatorum intentant. Ne Vitellius quidem minis ac verbis temperabat j cum Clainiius Collus, unus ex legatis, nota* facundix, fed dicendi artem apta trepidatione occultans, atque eo validior, militis animum mitigavit, ut eft mos vulgo, mutabilem (libitis , Sc tam pronum in mifericor- diam , quam immodicus fxvitia fuerat, cffufisla- crymis, 8c meliora conftantius poftulando , impunitatem falutemque civitati impetravere. 70. Cxcina paucos in Helvetiis moratus dies , dum (ententix Vitellii certior fieret, fimul tranfi- tum Alpium parans, Ixtum ex Italia nuntium accipit, alam Syllauam circa Padum acentem , {aeramento Vitellii acceffifle. Proconfiilcm Vitellium Syllani in Africa habuerant: mox a Nerone , ut in Aigyptum prxmitterentur , exciti, 5c ob bellum Vindicis remorati, ac tum in Italia manentes , in- ftinttu decurionum qui Othonis ignari, Vitellio obftrifti, robur adventantium legionum famam Germanici exercitus attollebant, tranfierc in partes : ut donum aliquod novo principe , firmitlima Tranfpadanx regionis muuicipia, Mediolanum , ac Novariam, Sc Eporediam, ac Vercellas , adjunxere. id Cxcin® ner infos compertum. Etquiaprx- fidio alx unius latiflima pars Italix defendi nequibat, prxmiflis Gallorum , Lufitanorum, Britanno- rumque cohortibus , 8c Germanorum vexillis, cum ala Petrina ; ipfe paululum cunctatus, num Rlieticis jugis in Noricum flcfleret, adverlus Petronium urbis procuratorem, qui concitis auxiliis, 8c interruptis fluminum pontibus , fidus Othoni putabatur. Sed metu ne amitteret prxmiflas jam cohortes alafqne, fimul reputans plus glorix retenta Italia, & ubicumque certatum foret, Noricos in exterse vi£torix prxmiacefitiros, Penino fub- fignanum militem itinere , -Sc grave legionum agmen, hibernis adhuc Alpibus traduxit. 71. Otho ir.terim , contra (pem omnium, deli- tiis, neque defidia torpefeere , dilat® voluptates, difilmulata luxuria, & cun&a ad decorem imperii compollta. coque plus formidinis afferebant talfie virtutes, & vitia reditura. Marium Cclfum con- fulcmdellgnatum,per Ipecieruvinculorum , («vi- 3$4 O. Cork. Tactti tise militum liibtra£tum, acciri in Capitolium jubet. clcmentix titulus > e viro claro & partibus in- vilo, petebatur. CeUiis couftantcr, fervatx erga Galbam fidei crimen confertus , exemplum ultro imputavit. Nec Otho quali ignolceret, led nc ho- fti metum reconciliationis adhiberet; ftatim intra intimosamicos habuit, Sc mox bello inter duces delegit, manfttque Celfo vclut fataliter etiam pro Othone fides integra & infelix. Exta primoribus civitatis, celebrata in vulgus Celfi falus , ne militibus quidem ingrata fuit,eandem virtutem admiran- tibus cui irafeebantur. 7i. Par inde exfultatio, difparibuscauiliscon- fecuta, impetrato Tigellini exitio.' Sophomus Tigellinus oblcuris parentibus » fceda pueritia, impudica fenecta, prxfefttiram vigilum 8c pnetorii, 8c alia praemia virtutum , quia velocius erat vitiis adeptus, crudelitatem mox , deinde avaritiam, & virilia fceleraexercuit: corrupto ad omne facinus Nerone , quxdatn ignaro aiiius , ac poitremo e- Itifdem defertor ac proditor. \ r nde non alium pertinacius ad poenam flagitavere, diverfo affc&u, quibus odium Neronis inerat, 8c quibus defidc- rium. Apud Galbam T. Vinii potentia defenfus, prxtexcutis fervatam ab eo filiam. & haud dubie jervaverat, non clementia (quippe tot interfectis) fed effugio in futurum, quia pellimus quifque , diffidentia prxfentuun mutationem pavens adverfus publicum odium, privatam gratiam prxparat: unde nulla innoccntix cura, fed vices impunitatis. Eo infenfior populus , addita ad vetus Tigellini odium recenti T. Vinii invidia, coocurrerc e tota urbe in palatium ac fora , 8c ubi plurima vulgi licentia, in circum ac theatra ertufi, feditiofis vocibus obitre- pere : donec Tigellinus , accepto apud Sinueflanas aquas fupreinx neccllltatis nuntio,inter ftupra concubinarum, 8c ofcula, 8c deformes moras, feftis novacula faucibus, infamem vitam tcedavit etiam exitu fero & inhonefto. 73- Per idem tempus expoflulata ad fupplicium Galvia Crifpinilla, variis fruitrationibus, 8e adver- fa uifliinulantis principis fama, periculo exempta eit: magiftra libidinum Neronis , tranlgrefla in Afri- H I S T O R 1 A R. L Y n. I. 38? Africani ad inlligandum in armaClodium Macrum* famem populi Rom. haud obfcnrc molita , totius poftea civitatis gratiam obtinuit confulari matrimonio innixa, & apud Galbam , Othonem , Vitellium illsefa: mox potens pecunia, 8c orbitate, qus bonis malifque temporibus juxta valent. 74. Crebra: interim, 8c muliebribus blandimentis infe&a.*, ab Othone ad Vitellium cpilloloe, offe- rebant pecuniam Sc gratiam, Sc quemcunquc quietis locum prodiga: vitx IcgiiTet. Paria Vitellius offendebat, primo mollius , fluita utrimque Sc indecora fimulatione : mox quafi rixantes RupraSc fiagitia invicem objectavere , neuter falfo. Otho, revocatis quos Galba miferat legetis , rurfiis ad utrumque Germanicum exercitum , Sc ad Legionem Italicam,eafque qux Lugduni agebant copias, fpecic limatus milit. Legati apud Vitellium reman- fere , promptius quam ut retenti viderentur. Prx- toriam , quos per fmvjlationem officii legatis Otho adjunxerat, remifli, antequam legionibus mifce- rentur. Addit epillolas Pabius Valens, nomine Germanici exercitus, ad prxtorias Sc urbanas cohortes , de viribus partium magnificas , Sc concordiam offerentes. Increpabant ultro, quod tanto ante traditum Vitellio imperium,ad Othonem yer- tiflfent. Ita promiffisiinuil, ac minis tentabanturj ut bello impares, in pace nihil amifluri. 77. Neque ideo praetorianorum fides mutata, fcd infidiatores ab Othone in Germaniam, a. Vitellio in urbem miffl. utrifquc fruftra fuit; Vitellianis impune, per tantam hominum multitudinem* mutua ignorantia fallentibus : Othoniani, novitate vultus, omnibus invicem gnaris, prodebantur. Vitellius litteras ad Titianum fratrem Othonis com- rofuit, exitium ipfi filioque ejus minitans , ni incolumes fibi mater ac liberi fervarentur. Et ftetit domus utraque-: fub Othone , incertum an metu ; Vitellius viator clementia: gloriam tulit. 76. Primus Othoni fiduciam addidit ex Illyrico nuntius, jurafle in eum Dalmatiae, ac Pannonis, Sc Mcefice legiones. Idem ex Hifpania alla- tumdaudatufquc per edittum Cluvius Rufus Sc fla- tiai cognitum cfl> cony?rfam ad Viwlliilin Hifpa- 15 b nimii* 3&5 C. Corn. Taciti iiiam. Nec Aquitania quidem > quamquam a Iuii» Cordo in verba Othonis obftricta , diu nunlit. nufquam fides aut amor , metu ac necefiitate huc illuc mutabantur. Eadem formido provinciam Narbonenfem ad Vitellium vertit, facilitranfitu ad proximos 8c validiores. Longinqua: provincia:, & quidquid armorum mari dirimitur, penes Othonem manebant,non partium ftudio; fcd erat grande momentum in nomine urbis ac preetextu' fenatus. Sc occupaverat animos prior auditus, ludaicum exercitum Vcfpaiianus, Syriic legiones Mucianus facramento Othonis adegere. Simul Aegyptus, o- mnefque verlx in Orientem provinciae, nomine ejus tenebantur. Idem Africa: oblequiiun , initio a Carthagine orto. Neque exfpectata Vipfa- nii Aproniani proconfulis auftoritate , Crefcens Neronis libertus (nam Sc hi malis temporibus partem feReiptibl. faciuntjepulum plebi, ob laetitiam recentis imperii, obtulerat 1 ? 8c populus pleraque line modo leftinavit. Carthaginem ccterx civitates fecutae. Sic diftraftis exercitibus ac provinciis, Vitellio quidem ad capcflendam principatus fortunam bello opus erat. 77. Otho , ut in multa pace, munia imperii obibat : quaedam ex dignitate Reipubl. pleraque, contra decus j cxprxfenti ufu properando. Con- ful cum Titiano fratre in Kalend, Martiasiple, proximos menfes Vergiuio delimat, ut aliquod exercitui Germanico delinimcntum. jungitur Verginio Poppaeus Vopifcus, praetextu veteris ami- eitix , plerique Viemienfuim honori datum interpretabantur. Ceteri confulatus ex deftinatione Neronis , aut Galb* manfere. Ccelio ac Flavio Sabinis , in 1 ulias ; Ario Antonino Sc Mario Cello , in Septembres : quorum honori nc Vitellius quidem viclor interccflit. Sed Otho, pontificatus augu- ratufque honoratis jam fenibus cumulum dignitatis addidit; 8c recens abexfilio reverfos nobiles adolefcentulos , avitis ac paternis laccrdotiis in folatium recoluit. Redditus Cadio Rufo, Pedio Blxlo, Sevino Promptio fenatorius locus, qui rc- petur.darum criminibus fub Claudio ac Nerone ceciderant.placuit ignofeentibus, ver lo nomine,quod ara- Historia r. Ltb. I. avaritia fuerat, videri majcftatcm : cujus tum odio, etiam bonx leges peribant. 78. Eadem largitione, civitatum mioque ac pro- , vinciarum animos aggredus , Hilpalicnfibus Sc E- meritenfibus familiarum adjectiones ; Lingonibus univerfis civitatem Romanam ; provincia; Bx- ticx Maurorum civitates dono dedit, nova jura Cappadocio;, nova Africa:, oftentui magis quam manfura. Inter qux neceflitate prxfentium rerum 8c initantibus curis excufata, nc tum quidem, immemor amorum, ftatuas Popox® per lenatufi- confultum repofuit. Creditus eli efiam de celebranda Neronis memoria agitavifle, fpcvulgum alliciendi. $c fuere qui imagines Neronis proponerent ; atque etiam Othoni, quibufdam diebus populus $c miles , tamquam nobilitatem ac decus altruerent, Neroni Othoni acclamavit. Ipfe in fufpenfo tenuit,vetandi metu, vel agnolcen- di pudore. 79. Converfis ad civile bellum animis , externa fine cura habebantur. Eo audentius Rhoxolani Sarmatica gens , priore hieme cxfiis duabus cohortibus j magna (pe ad Moefiam irruperant, novem millia equitum , ex ferocia Se fucceflu, prxdx magis quam pugna intenta. Igitur vagos Scincurio- I03, tertia legio adjunftis auxiliis, repente invafilf: apud Romanos omnia praelio apta:Sarmatx dilper- fi cupidine prxdx, aut graves onere farcinnrum,£c lubrico itinerum adempta equorum pernicitate, velut vinCti exdebantur. Namque mirum diCfu ut fit omnis Sarmatarum virtus, vclut extra ipfos. nihil ad pedeftrem pugnam tam ignavum ; ubi per turmas advenere , vix ulla acies obftiterir. Sed tum humido die , Sc foluto gelu , neque conti, neque gladii , quos prxlongos utraque manu regunt, ufui,laplantibus equis, Sc cataphractarum pondere, id principibus 8c nobilifilmo cuique tegmen , ferreis laminis, aut prxduro corio coniertum > ut adverliis i£lus impenetrabile , ita impetu holtium provolutis inhabile ad refiurgendum: fimul .altitudine, & mollitia nivis, hauriebantur. Romanus miles facili lorica, & miflili pilo , aut lanceis aflul- tans, ubi res pofccret, levi gladio inermem Sarma- Iib t tam Corn. Taciti tam ( neque enim defendi lento mos eft) cominus fodiebat: donec pauci, qui proelio fuperfuerant, paludibus abderemur, ibi Ixvitia hiemis , Sc vi vulnerum aMinnpti. Podquam id Romae compertum, M. Aponius Moefiam obtinens , triumphali ftatua, Fulvius Aurelius , Sc Iulianus Titius, ac Numifius Lupus , legati legionum, confularibus ornamentis donantur, Ixto Othone, Sc gloriam in fe trahente, tamquam Sc iplc felix bello, Sc fuis ducibus fuifque exercitibusRcmpubl. auxiffet. 80. Parvo interim initio , unde nihil timebatur, ortafcditio, prope urbi excidio fuit. Septimam- decimam cohortem , e colonia Hofticnfi, in urbem acciri Otho julTcrat, armanda: eius cura, Vario Crifpino tribuno e prsetorianis, data. Is quo magis vacuus, quietis calhis,jufTaexfequcretur; vehicula cohortis incipiente no£lc onerari aperto armamentario jubet. tempus in fulpicipnem j caufla in crimen; affe&atio quietis in tumultum evaluit. & vifa inter temulentos arma , cupidinem fui movere. Fremit miles, Sc tribunos centurionefque proditionis arguit ; tamquam familia: fenntorum ad perniciem Othonis amarentur. Pars ignari Sc vino graves ; pedimus quilque in otcaTioncm prat- dartim : vulgus, utrooseit, cujufquc motus novi dhpidum. Sc obfequia meliorum nox abftulcrat.re- filtentcm feditiom tribunum , Sc feverinimos centurionum obtruncant, rapta arma nudati gladii,infigentes equis urbem ac palatium petunt. 81. Erat Othoni celebre convivium , primoribus feminis virifquc ; qui trepidi, fortuitus ne militum furor, an dolus imperatoris , manere ac deprehendi, an fugere Sc dilpergi, pcriculofius foret ; modo conibiPtiam funulare, motio formidine detegi, limul Othonis vultum intueri, -utque evenit inclinatis ad liilpicioncm mentibus, cum timeret Otho, timebatur. Sed haud fccus diferimine fenatus quam fuo territus , Sc prxfc&os prtetorii ad mitigandas militum iras ilatim miferat, 8c abire propere omnes-e convivio juilit. Tum vero paf- iim magillratus , projettis infignibus, vitata comitum Sc fervorum frequentia, fenes feminxque per tenebras, divcrla urbis itinera, rari domos, plurimi H T S T O R I A R. L T B. I. ^89 amicorum refla, Sc ut cuique humillimus cliens, incertas latebras petivere. Militum impetus ne foribus quidem palatii coercitus, quo minus convivium irrumperent > o- ftendi fibi Othouem expoftulantcs : vulnerato Julio Martiale tribuno , Sc Vitellio Saturnino prccfe- .fto legionis , dum ruentibus obfiftunt. Vndique arma & miua;, modo in centurionestribunolquc, modo in {enatum univerliim : lymphatis exeo pavore animis , 8c quia nem-inem unum deftinarc irx poterant, licentiam in omnes polcentibus. donec Otho, contra decus imperii thoro infidelis , precibus Sc lacrymis cegre cohibuit: redieruntque in callra inviti, neque innocentes. Poftcra die, velut capta urbe, claufx domus , rarus pervias populus; mosila plebs ; dejcfli in terram militum vultus , ac plus triftitix quam pcenitentix. Manipulatim allocuti funt Licinius Proculus , 8c Piotius Firmus, prxfefti: cx fuo quifque ingenio , mitius aut horridius. Finis fermonis in eo , ut quina millia nummum lingulis militibus numerantur. Tum Otho ingredi caftraaufus. atque illum tribuni centurio- jicfque circumfillunt» abjeflis militiae infignibus, otium Sc falutem flagitantes. Senlit invidiam miles, Sc compofltus in obloquium , auflores feditia- nis ad fupplicium ultro poftulabat. 85. Otho quamquam turbidis rebus, Se diver- fi9 militum animis, cum optimus quilqueremedium nrxfentis licentia? polccrct ; vulgus $c piares , {editionibus Sc ambitiofo imperio Ixti, per turbas Sc raptus facilius ad civile bellum impellerentur ; fimul reputans non pofle Principatum fce- lere quxfltum , labita modeftia, 8c prifea gravitate retineri, fed diferimine urbis 8c periculo lenatus anxius , prodremoitadifleruit: neque ut afteflus veftros in amorem mei accenderem,commilitones, neque ut animum ad virtutem cohortarer (utraque enim egregie liiperfunt.) led veni poftulaturus a vobis temperamentum vellrx fortitudinis , Sc erga me modum caritatis. Tumultus proximi initium , non cupiditate vel odio (qux multos exercitus in dilcordiam egere) ac ne detrectatione quidem aut fonuidine periculorum nimia pietas Bb 3 vc» gpo C. Corn. Taciti veftra acrius quam confideratius excitavit. Nam fxpe honcilas rerum caudas , ni judicium adhibeas, p 'rniciofi exitus confcquuntur. Imus ad bellum. non omnes nuntios palam audiri, omnia con- filia cun£tis prwleutibus traftari, ratio rerum aut occafionum velocitas patitur: tam nelcirc quaedam milites, quam feire oportet. Ita (e ducum auctoritas , fic rigor difciplinx habet,ut multa etiam centuriones tribunofque tantum juberi expediat. Si, ubi jubeantur, quxrcre lingulis liceat; pereunte obfequio, etiam imperium intercidit. An & illuc nofte intempelta rapientur arma? unus altervc perditus ac temulentus (neque enim plitres confterna- tione proxima infiuiilTc crediderim) centurionis ac tribuni fanguine manus imbuet ? Imperatoris fui tentorium irrumpet ? 84. Vos quidem iftiic pro me. fed indifcurfuac tenebris, 8c rerum omnium confufione , patefieri occafio etiam adverfus me poteft. Si Vitellio 8c fa- tcllitibus ejus eligendi facultas detur, quem nobis animum , quas mente.s imprecentur ? quid aliud quam feditionem 8c diicordiam optabunt ? ne miles centurioni , ne centurio tribuno obfequattn*. hinc confufi pedites equitelquc, in exitium ruamus. Parendo potius, commilitones , quam imperia ducum feifeitando res militares continentur. 8c fortiflimus in ipfo diferimine exercitus eft, qui ante dilcrimen quietiflimus. Vobis arma 8c animus fit: mihi confilium , 8c virtutis vcftrx regimen relinquite. Paucorum culpa fuit, duorum poena erit, ceteri abolete memoriam fcediffimx no-ftis. nec illas adverlus lenatum voces ullus unquam exercitus audiat. Caput imperii, Sc decora omnium provinciarum , ad poenam vocare, non hercle ilh , quos cum maxime Vitellius in nos ciet,Germani audeant. Vili ne ltalix alumni, $c Romana vere juventus, ad fanguinem 8c exdem depofeerent ordinem, cujus fpleudore 8c gloria, fordes 8c obicuritatem Vitellianarum partium perltringimus ? Nariones aliquas occupavit Vitellius, imaginem quandam exercitus habet: Senatus nobifeum ed. Sic fit, ut hinc Rcfpubl. inde hoftes Reipubl. confiiterint. QnicI ? vos pulcherrimam hanc urbem , domibus Hi STORIA R. Lid. I. 391 8c tcftis, Sc congcftu lapidum flare creditis ? Muta ifta St inanima intercidere ac reparari promifeua funt: seternitas rerum , Sc pax gentium , 8c mea cum vellra Talus, incolumitate fcnatus firmatur. Hunc aufpicato a parente Sc conditore urbis no- ftrtc infntutum , Sc a regibus ufquc ad principes continuum Sc immortalem , ficut a majoribus accepimus fic porteris tradamus. Nam ut cx vobis fellatores, ita cx ienatoribus principes nafcuntur. 8f. Et oratio ad perftringcndos mulcendofque militum animos > 8c feveritatis modus (neque enim in plures quam in duos animadverti juflcrat) grate accepta, compofitique ad prrefens, qui coerceri non poterant. Non tamen quies urbi redierat. ftrepitus telorum , Sc facies belli erat: militibus , ut nihil in commune turbantibus , ita fparfis per domos, occulto habitu, 8c maligna cura in omnes, quos nobilitas, aut opes, aut aliauain- fignis claritudo rumoribus objecerat. Vitellianos quoque milites venifle in urbem ad ftudia partium nofcenda, plerique credebant. Vnde plena omnia fufpicionum>Sc vix fecreta domuum fine formidine. ied plurimum trepidationis in publico , ut quemque nuntium fama attulidet, animum vultumque convcrfi , ne diffidere dubiis, ac parum gaudere profperis viderentur. Coafto vero in curiam lcnatu, arduus rerum omnium modus, ne contumax flentium, ne fufpefta libertas. Sc privato Othoni nuper, atque eadem dicenti, nota adulatio. Igitur verlare fententias, 8c huc atque illuc torquere , hortem 8c parricidam Vitellium vocantes : providentiffimus quifque , vulgaribus conviciis? quidam vera probra jacere $ in clamore tamen, Sc ubi plurima; voces, aut tumultu verborum fibi ipfi obftrepentcs. 86. Prodigia infuper terrebant, diverfis auctoribus vulgata. In vertibulo Capitolii omiflas habt#® nas biga:, cui Victoria inrtiterat: erupifTe cella luijonis , majorem humana lpeciem : ilatuam divi Iulii, in infula Tiberini amnis , fereno Sc immoto dic , ab Occidente in Orientem converfam: prolocutum in Etruria bovem : infolitos animalium partus; Sc plura alia, rudibus foculis etiam in pace B b 4 obfer- 391 C. C o r n Taciti obfervata, quse nunc tantum in metu audiuntur. Sed prxeipuus,8c cum prxfcntl exitio, etiam futuri pavor , lubita inundatione Tiberis : qui immento au£hi, prorupto ponte liiblicio, ac ftrage obftantis molis refufus, non modo jacentia -St plana urbis loca, led fecura hujufmodi cafuum implevit. Rapti e publico plerique, plures in tabernis & cubilibus intercepti. Fames in vulgus,inopia quxtlus 8c penuria alimentorum.corrupta ftagnantibus aquis infula- . rum fundamenta , dein remeante llumine dilapla. Vtque primum vacuus a periculo animus fuit, id ipibm , quod paranti expeditionem Othoni, campus Martius 8c via Flamina iter belli cfletobllru- ftum,a fortuitis vel naturalibus caufis eflet» in prodigium Sc omen imminentium cladium vertebatur. 87. Otho, luftrata urbe ,& expenfis belli conficis , quando Peninsc Cottixque Alpes , 8c ceteri Galliarum aditus Vitellianis exercitibus claudebantur ; Narboncnfcm Galliam aggredi ftatuit $ clalfe valida, & partibus fida, quod reliquos eseforum ad pontem Milvium, Se lsevitia Galbee in cuftodiam habitos > in numeros legionis compofucrat. fafta Sc ceteris fpes honoratioris in pofterum militix. Addidit claffi urbanas cohortes, & plcrofque 6 prxtorianis , vires Se robur exercitus , atque ipfis ducibus confilium & cuftodcs. Summa expeditionis Antonio Novello , Suedio Clementi primipilaribus, jEmilio Pacenfi, cui ademptum a Galba Tribunatum reddiderat , permifla. Curam navium Ofcus libertus retinebat, ad obfervandam houc- fliorum fidem invitatus. Peditmn equitumqueeo-' piis Suetonius Paullinus , Marius Cclfus, Annius Gallus , rc£lorcs delimati. Sed plurima fides Licinio Proculo prxtorii prxfc&o. is urbana: militix impiger, bellorum infolens, au&oritatcm Paulini, vigorem Celfi , maturitatem Galli, ut cuique erat, criminando , quod facillimum fa£lu eft, pravus 8c callidus, bonos 8e modellos anteibat. 88. Scpofitus per cos dies Cornelius Dolabella in coloniam Aquinatem, ncqne arta cullodia, neque obfcura: nullum ob crimen , ll-d vetuilo nomine,^ propinquitate Galbx monftratus. Multos i magiitratibus, magnam coniularium partem, O- Historjar. L t n. I. tho, non participes aut miniftros bello , fed comitum ipecie, fecum expedire jubet. Inquis St L. Vitellium , eodem quo ceteros cultu, nec ut imperatoris fratrem, ncc ut hoftis. Igitur mota urbis cura, nullus ordo metu aut periculo vacuus, primores ienatus cetate invalidi, 8c longa pace dofides; leguis Sc oblita bellorum nobilitas: ignarus militia: eques: quanto magis occultare ac abdere pavorem nitebanfur, manifeftius pavidi. Nec deerant e contrario, qui ambitione ftolida, conlpicua arma, infignes equos , quidam luxuriofos apparatus conviviorum Sc irritamenta libidinum , ut inftrumenta belli mercarentur. Sapientibus quietis 8c Reipubl. cura: leviflimus quifque, Sc futuri improvidus, fpc vana tumens, multis afllifta fides in pace, ac turbatis rebus alacres , Sc per incerta tutirfimi. 89. Sed vulgU6 & magnitudine nimia communium curarum expers populus, fentire paulatim belli mala, converfa in militum ufum omni pecunia , intentis alimentorum pretiis: qua: motu Vindicis haud perinde plebem attriverant, fecuratum urbe, 8c provinciali bello, quod inter legiones Galliafque velut externum fuit. Nam ex quo divus Auguftus res Ccdarum compofuit, procul Sc in unius folicitudincm aut decus , populus Romanus bellaverat. Sub Tiberio 8c Caio, tantum pacis adverfa pertimuere. Scriboniani contra Claudium incoepta fimul audita Sc coercita.'Nero nuntiis magis Sc rumoribus , quam armis depirtliis. Tum legiones claffefque , Sc quod raro alias , prtetorianus urbanulque miles , in aciem dcdu£ti; Oriens Oc- cidcnfque,8c quidquid utrimque virium cft a tergo: fi ducibus aliis bellatum foret, longo bello materia. Fuere qui proficifccnti Othoni moras religionemque nondum conditorum ancilium afferrent. Alpernatus omnem cunftationem , ut Neroni quoque exitiofam : Sc Csecina, jam Alpes tranfgremis, exftimulabat. 90. Pridie Idus Mart. commendata patribus Republ. reliquias Neronianarum feftionum nondum in fificum converfas, revocatis ab exfiiio con- ceffit: juffiffimum donum, Sc iu fpecicm magnificum, fed fcffiuata exattione,uluftcrilc. Mox vo- II b f cata 394 C. C o r n. Taciti cata concione, majeftatem urbis,& confenfura populi ac lenatus pro le attollens, advcrfum Vitellianas partes modefte dilTeruit. inlcitiam potius legionum, quam audaciam increpans, nulla Vitellii mentione, live ipfius ea moderatio : feu feriptor orationis libi metuens, contumeliis in Vitellium abftinuit: quando, ut in conliliis militias Suetonio Paulino , 8c Mario Celfo , ita in rebus urbanis Galerii Trachali ingenio Othonem uti credebatur. 8c erant qui genus ipiiim orandi uolcerent, crebro fori ufu celebre , & ad implendas populi aures, latum & fouans. Clamor vocclque vulgi, cx more adulandi, nimia: & falfie. quali di&atorem Caelarem , aut imperatorem Auguftum proloquerentur, itu ftudiis vntilque certabant, nec metu aut amore, lld ex libidine lervitii, ut in familiis, privata cui- que ftiinnlatio , 6c vile jam decus publicum. Protenus Otho, quietem urbis curalque imperii, Sal- vio Titiano fratri permifit. BREVIA R I V M LIBRI. II. ■y Itus Vcfpafianus Romam mijfut ad gratulandum Galba , cade ejus audita, fubfiittt. ‘Paphiam Venerem adit, c?* de futuris eam confulit. Lata omnia C?* magna accipit. Ad patrem redit. qui belli confilia agitat, fed btllum ipfam in occafionem differt. Falfus Nero deteritur > cir capitur. Othonis copia , ducer, & claffis ejus in Galliam Narbonetnf m irruptio. In Corfica motus altatus temeritate procuratoris. Catina Italiam intrat , Placentiam oppugnat ,fed cum infamia cr fit age repulfus, Infidias paullopoft Othonianis locat, fed ca quoque in ipftm vertere. Valens Ticinum venit, feditio ibi in eum militum. ea compofi- t. r, Cacina rapido agmine jungitur i Otho eo nuntio accepto,de fitmma belli deliberat. trahi id melius } an fortunam experiri prafiaret . Poftr-.mum pejjtmumque conjiliumprafert. Ita kaudproculd Bedriaco pugnatum. 'viM Othoniani, non tamen fraSti. Sed Otho averfiu d cottfdiis belli, morttm elegit, quam tam foi— titer exft q.utitr , quam noder facunde narrat. Poff mortem ejut t fniith militum CT impetus in Virginium . Sena- H i ! t « R i a r. L i n: 11. 39^ Sanatorum etiam periculum > falfo quodam nuntio. Albinus in Africa ’viftus t & ea provincia Vitellio ad- jun&a. Qufri in Italia Vitellius egerit , legiones cohortefqae tiSlat qujmodo difrraxerit; non fine acri tumultu apud Ticinum. At in Syria Vejpafi anus & Mucianus ferio jam de bello deliberant, hujus egregia ad illum ora io. giri perfuafus Vefptajianus imperium fufcipit. legiones in nomen ejus jurant.pratcr- que Orientales , Mcejici & ‘Pannonii etiam tranfeunt in partes. Vitellius interea magno & minaci agmine urbem intrat. Pcpularia multa ufurpat. Conjilia item ejus paratufque de b- Uo. GeJTa eodem atmo,con- fulibus tamen aliis fnjjeStit. LIBER II. S Truebat jam fortuna, in diverfa parte terrarum, initia cauflaique imperio: quod varia (or- _ te, lictum Rcipubl. aut atrox , ipfis principibus nrofperum , aut exitio fuit. Titus Vefpafianus c luasca» incolumi adhuc Galba, nudus a patre; caudam profectionis, officium erga principem, 8c maturam petendis honoribus juventam ferebat.Sed vulgus fingendi avidum, difpcrferat, accitum in adoptionem, materia termonibus, fenium 8c orbitas principis, & intemperantia civitatis , donec unus elitratur, multos deltinandi. Augebat famam, ipfius Titi ingenium qnanttecumque fortuna: capax , decor oris cum quadam majeitatc , profper® Veipafjanircs, prtelagarefponla, & inclinatis ad credendum animis , loco ominum etiam fortuita. Vbi Corinthi, Achaja: urbe , certos nuntios acce- f it de interitu Galbte , 8c aderant qui arma Vitelli bellumque affirmarent; anxius animo , paucis amicorum adhibitis , cuntta utrimque perluftrat. Si pergeret in urbem ; nullam officii gratiam , in alterius honorem fufccpti: ac fe Vitellio , five O- thoni, obfideni fore. Sin redirct; offenfam haud dubiam victoris: fcd incerta adhuc viatoria, Sc concedente in partes patre , filium excufatum. Sin Vefpafianus Rcmpubl. lufciperet, oblivifeendum offeniarum, de bello agitantibus. i. His ac talibus inter Ipem metumque ja ac Ixva maris prxtcrve&us , Rhodum 8c Cyprum infulas, inde Syriam aitdcntioribus fpatiis petebat. Atque illum cupido inceflit, adeundi vifendique templum Paphiae Veneris , inclytum per indigenas adve- nafque. Haud fuerit longum initia religionis, templi ntum , formam dex , neque enim alibi fic habetur, paucis diflercre. 3. Conditorem templi regem Aeriam vetus memoria, quidam ipfras dex nomen id perhibent. Fama rccentior tradit, a Cinyra facratum templum, deamque ipfam conceptam mari,huc appuliam. fed Jcientiam artemque harufpicum accitam ; & Cilicem Thamyram iutuliffc. Atque ita paflum , ut familix utriufque poftcricxrimoniis prxfiderent. Mox ne honore nullo regium genus peregrinam ftirpem antecelleret, ipfa quam intuleraut feientia hofpitesceflere; tantum Cinyrades iacerdos confu- Jitur. Hoitix , ut quifeue vovit, fed mares dcli- guntur.Certiflimaficieshxdorum fibris.Sanguincm arx offundere vetitum, precibus 8c igne puro altaria adolentur , nec ullis imbribus quamquam in a- pertomadefeunt. Simulacrum dex non effigie humana, continuus orbis latiore initio tenuem in ambitum metx modo exfurpens. Sc ratio in obfcuro. 4. Titus fpeftata opulentia donifque regum, quxque alia Ixtum antiquitatibus Grxcorum genus incertx vetuftati affingit, de navigatione primum confuluit. Poftquam pandi viam, 8c mare prolperum accepit, de fc per ambages interrogat, exfis compluribus hoftiis. Softratus (faccvdotis id nomen erat) ubi Ixta 8e congruentia exta, ma- gnifaue confultis annuere deam videt , pauca in prscfens 8c folita refpondens , petito fecreto futura aperit. Titus r.u&o animo ad patrem perveifus, fufpenfis provinciarum 8c exercituum mentibus, ingens rerum fiducia accefiit. Profligaverat bellum Iudaicum Vcfbafianus,oppugnatione Hierolo- ty morum rcliquu,duro magisSc arduo opere ob ingenium Historia r. L i b. I I. 397 genium montispervicaciam fuperltitionis, quam quod fatis virium obfeiUs ad tolerandas tteccffitates fupereflet. Tros,ut iupra memoravimus,ipfi Vefpa- liano legiones erant, exercita: bello; quattuor Mucianus obtinebat in pace, fed xmulatio 8c proximi exercitus gloria repulerat fegnitiam. quantumque illis roboris diferimina 8c labor , tantum his vigoris addiderat integra quies , 8c inexpertus belli labor, auxilia utrique cohortium alarumquc, $c clafle» regcfque, ac nomen diipari fama celebre. y. Vcfpalianusacer militia: , anteire agmen, locum caitns capere, noftu diuquc confilio , ac fi res polccret,manu hoftibus obniti, cibo fortuito, vefte habituque vix a gregario milite diferepans ; pror- fus, fi avaritia abeflet, antiquis ducibus par. Mucianum e contrario magnificentia 8c op.es, 8c cuncta privatum modum fupergrefla extollebant, aptior fermone , difpofitu, proviluque , civilium rerum peritus, egregium principatus temperamentum , fi demptis utriulque vitiis » folce virtutes miiccrentur. Ceterum hic Syriae, ille Iudxoc prxpofitus , vicinis provinciarum adminiiirationibus invidia dilcordes, exitu demum Neronis, politis odiis in medium confuluere. primum per amicos; dein praecipua concordia: fides Titus, prava certamina «ommuni utilitate aboleverat: natura atque arte compolitus alliciendis etiam Muciani moribus. Tribuni cen- turionefque , Sc vulgus militum, indultria, licentia , per virtutes , per voluptates , ut cuique ingenium, adfcifccbantur. 6 . Antequam Titus adventaret, {aeramentum Othonis acceperat uterque exercitus , prxeipi- tibus, ut alfolet, nuntiis, Sc tarda mole civilis belli, quod longa concordia quietus Oriens > tunc primum parabat. Namque o!im validifiima inter fe civium arma , in Italia, Galliave , viribus Occidentis coepta. Et Pompejo , Caffio , Bruto, Antonio , quos omnes trans mare fecutum cft civile bellum,haud profperi exitus fuerant, Auditique fxpius in Syria Iudxaque Calares quam inlpciti. Nulla {editio legionum , tantum adverfus Parthos minx , vario eventu. Et proximo civili bello, turbatis aliis, iucoucuflaibi pax; dcin iides erga 398 C. C o a it. Taciti Galbam. Mox ut Othonem ac Vitellium fceleftis armis res Romanas raptum ire, vulgatum eft,nc penes ceteros imperii priemia , penes iplos tantum fervitii neceffitas eflet, fremere miles, & vires fiias circumfpicere. Septem legiones ftatim, 8c cum ingentibus auxiliis Syria Iudccaque: inde continua ALgyptus, duseque legiones: hinc Cappadocia Pontufque , 8c quidquid caftrorum Armeniis prsetenditur. Afia, Sc cetera: provincia, ncc virorum inopes , 8c pecuniae opulenta:, quantum infularum mari cingitur , 8c parando interim bello fecundum tutumque iplum mare. 7. Non fallebat duces impetus militum.Sed bellantibus aliis placuit exfpeftari belli exitum, vifto- res viftolquc numquam folida fide coalefcere. nec referre Vitellium an Othonem fuperftitem fortuna faceret. Rebus fecundis etiam egregios duces infolefccre. difeordiam his , ignaviam , luxuriem ; & fuifmet vitiis alterum bello, alterun^ vi-. &oria periturum. Igitur arma in occafionem diftu- lere , Velpafianus Mucianulque nuper , ceteri olim mixtis confiliis, optimus quifque amoreReipubl. multos dulcedo prtedarmn ftimulabat ; alios ambigua domi res. Ita boni malique cauflis diverfis, ftudio pari, bellum omnes cupiebant. 8. Sub idem tempus Achaja atque Afia fallo exterritee , velut Nero adventaret : vario fuper exitu ejus rumore , eoque pluribus vivere eum fingentibus , crcdcntibufijuc. Ceterorum cafus conatuique in contextu operis dicemus, tunc fervus e Ponto, five , ut alii tradidere, libertinus ex Italia, citharte 8c camus peritus (unde illi fuper fimilitu- dinem oris propior ad fallendum fides) adjundfis defertoribus , quos inopia vagos ingentibus pro- miffis corruperat, mare ingreditur : ac vi tempe- ftatum Cythnum infulam detrufus , 8c militum quoidam ex Oriente commeantium adlcivit, 8c abnuentes interfici jufiit, &c fpoliatis negotiatoribus, mancipiorum valentifiimum quemque armavit. Centurionemque Sifennam dextras , concordia in- fignia, Syriaci exercitus nomine ad pratorianos ferentem, variis artibus aggrelfus elt: donec Si- feiwa clam relicta infula, trepidus Sc vim nu tuens aufu- H M T O R ! A R, I, I B. TI. 599 aufugeret. inde late terror , inultis ad celebritatem nominis erc&is , rerum novarum cupidine 8c odio prte lentium. 9. Glilccntem in dies famam fors difcuflit. Galatiam ac Pamphyliam provincias» Calpurnio A- iprenati regendas Galba permilerat. dat« e clafle Mifenenfi dua» triremes ad proloquendum , cum quibus Cythnum infulam tenuit. Nec defuere qui trierarchos nomine Neronis accirent, is in multitiam compofitus » Sc lidem fuorum quondam militum invocans , ut eum in Syria aut Vfcgypto fiderent orabat. Trierarchi nutantes, feu dolo , alloquendos fibi milites » Sc paratis omnium animis re- veriuros firmaverunt. Sed Aiprenati cuncta cx fide nuntiata, cujus cohortatione expugnata navis , 8c interfe&us quifquis ille erat. Corpus in- figne oculis comaque 8c torvitate vultus, in Afiam, atque inde Romam pervedtum eft. 10. In civitate difeordi, & ob crebras princi- pum mutationes inter libertatem ac licentiam incerta , parvse quoque res magnis motibus agebantur. Vibius Crilpus pecunia, potentia, ingenio inter claros magis quam inter bonos » Annium Fau- ftum equeftris ordinis, qui temporibus Neronis delationes fadlitaverat, ad cognitionem (enatus vocabat. Nam recens GalbsE principatu cenluerant patres,ut accufiitorum caufise nofcerentur. Id lenatufi- confultum varie eja&atumScprout potens vel inops reus inciderat, infirmum aut validum, retinebatur. Ad hsec terrore Sc propria vi Crilpus incubuerat delatorem fratris fui pervertere : traxeratque magnam (enatus partem , ut indefenfum Sc inauditum dedi ad exitium pollularcnt. Contra apud a- lios nihil seque reo proderat, quam nimia potentia accufatoris : dari tempus, edi crimina, quamvis in- vifum ac nocentem, more tamen audiendum cenle- bant. Et valuere primo , dilataque in paucos dies cognitio, mox damnatuselt I-aultus , nequaquam eo alTcnfu civitatis, quem pclfimis moribus meruerat. quippe ipfum Crifpum eafdein accufationes cum praemio exercuilfe meminerant, ncc poena criminis, led ultor dilplicebat. xi. Lsetainterim Othoni principia belli, motis ad 40e C. C 0 R K. T A C I t f. ad imperium ejus e Dalmatia Pannoniaquc exercitibus. tuere quattuor legiones, c quibus bina millia prxmifia; ipfx modicis intervallis Icquebantur: leptima a Galba conlcripta ; veteranx undecima ac tcrtiadecima, 8c prxeipua fama Quartadecumani , rebellione Britannia: comprelTa. Addiderat gloriam Nero, eligendo ut potiflimos. unde longa illis erga Neronem fides» Sc ere&a in Othonem iludia. Sed quo plus virium ac roboris, e fiducia tarditas inerat, agmen legionum alce cohortefque praeveniebant. Ex ipfa urbe haud {pernenda manus,quinque prxtorix cohortes,8c equitum vexilla cum legione prima : ac deforme infuper auxilium» duo millia gladiatorum , fed per civilia arma etiam leveris ducibus uiiirpatum. His copiis reftor additus Annius Gallus , cum Veftrieio Spurinna ad occupandas Padi ripas prxmiflus : quoniam prima confiliorum fruflra ceciderant , tranlgreflo jam Alpes Caecina , quem fifti intra Gallias pofiTe {periverat. Ipfum Othonem comitabantur {peculatorum letta corpora, cum ceteris prxtoriis cohortibus , veterani e prxtorio, clafiicorum ingens numerus. Nec illi fiegne aut corruptum luxu iter; fed lorica ferrea uiiis cit, Sc ante figna pedefter, horridus, incomptus, famxquc dilTimilis. ia. Blandiebatur cceptis fortuna, poflefla per mare Scnaves majore Italice parte,penitus ulquead initium maritimarum Alpium, quibus tentandis, aggrediendxque provincix Narbonenfi , Suedium Clementem , Antonium Novellum , iEmilium Paccnfem duces dederat. Sed Pacenfis per licentiam militum vinftus: Antonio Novello nulla au&oritas : Sucdius Clemens ambitiofo imperio regebat , ut adverfus modclliam difciplinx corruptus, ita proeliorum avidus. Non Italia adi- ri, nec loca fedcUjuc patrix videbantur: tamquam externa litora, Sc urbes hollium, urere , vaftarc, rupere^ eo atrocius , quod nihil ufquam provifum advcrfuin metus, pleni agri, apertx domus, oc- curiantes domini iuxta conjuges Sc liberos, lecu- ritate pacis, Sc belli malo circumveniebantur. Maritimas tum Alpes tenebat procurator Marius Maturus. Is concita gente (ncc declt juventusjarcere pro- H I S T 0 R I A R. Liu. IT. 40Y provinciae finibus Othonianos intendit. Sed primo impetu csefi disjctffcique montani, ut quibus temere collc&is, non caftra, non ducem nolcitantibus, neque in vifloria decus clTet,neque in fuga rlagitium. 15. Irritatus eo proelio Othonis miles, vertit iras in municipium Albium Intemelium, quippe in acie nihil prxdx,inopes agreftes, Sc vilia arma: nec capi poterant, pernix genus, & gnari locorum, fed calamitatibus infontium expicta avaritia. Auxit invidiam praeclaro exemplo femina Ligus, quae filio abdito, cum fimul pecuniam occultari milites credidiflent coque per cruciatus interrogarent ubr filium occuleret ? uterum oftendens, latere refpon- dit. Nec ullis deinde terroribus , aut morte , con- ftantiam vocis egregiae mutavit. 14. Imminere provincixNarbonenfi , in verba Vitellii adattx , clafTcm Othonis, Fabio Valenti trepidi nuntii attulere. Aderant legati coloniarum, auxilium orantes. Duas Tungrorum cohorrcs,quattuor equitum turmas,umvcrlara Treverorum alam, cum Iulio Clafllco prxfeflo mifit. e quibus pars in colonia Forojulicnfl retenta, ne omnibus copiis in terrcllrc iter vcrfis, vacuo mari cladis acceleraret. Duodecim equitum turmx , Sc ledi e cohortibus , adverfus holtcm iere : quibus adiunSa Ligurum cohors, vetus loci auxilium,Sc quingenti Pannonii nondum fnb lignis. Nec mora proelio: fcd acie ita inftru&a, ut pars cladicorum mixtis paganis in colles mari propinquos exfurgeret, quantum inter colles ac litus xciui loci, prxtorianus miles expleret, in ipfo mari ut annexa clallis 8c pugnae parata, converla , Sc minaci fronte praetenderetur. Vitelliani, quibus minor peditum vis, in equite robur, Alpinos proximis jugis, cohortcs-dcnfis ordinibus poti equitem locant. Treverorum turmae obtulere fe hofti incaute , cum exciperet contra, veteianus.miles , fimul a latere faxis urgeret apta ad jaciendum etiam paganorum manus : quilparft inter milites,firenui ignavique in viftoria idem audebant. Additus perculfis terror , inve£ta 111 terga pugnantium clade. Ita undique claufi. deletxque omnes copix forent, ni viftorcm exercitum atti- nuiflet obfeurum noftis, obtentui fugientibus. C » ij.Ncc. <4ot C. Cork. T a c t t i ij. Nec Vitelliani, quamquam vifti, quievere? accitis auxiliis, fecurum holtem, ac fiicceflu rerum fbcordius agentem invadunt. c®fi vigiles, perrupta caflra , trepidatum apud naves ; donec fidente paulatim mcru , occupato juxta colle defcnfi; mox irrupere, atrox ibi cu-des , 8* Tungrarum cohortium prxfc&i, fnftentata diu acie, telis obruuntur. Ne Othonianis quidem incruenta vidtoria fuit,quorum improvide fccutos , converfi equites circumvenerunt. Ac velnt paftis induciis, ne hinc claflis, imle eques fubitum formidinem inferrent, Vitelliani retro Antipolim Narbonenfis Galli® municipium i Othoniani Albingaunum interioris Ligurias revertere. i & fubito dif;urfi terga cinxerant equites.Signum pugna non llatim a Suetonio Pua- lino pediti datum, cuneator lutura , 8 e cui cauta potius coniilia cum ratione , quam profpera, ex ca- fu placerentj compleri fo iTas, apqriri campum,pandi aciem jubebat, iktis cito incipi vidloriam rutus, ubi provifum foret ne vincerentur. Ea cuuftatio- oe , fpatium Vitellianas datum , in vineas nexu traducum impeditas refugiendi: 8 t modica filva adhaerebat. unde rurfusaufi, promptilTimospratoriano- ruin equitum interfecere, vulneratur rex Epiphanes, impigre pro Othone pugnam ciens. 1 6 . Tum Othonianus pedes erupit: protrita ho- ftium acie , verfi in fugam etiam qui fubveniebant, nam Ccccina non fimul cohortes, led fingulas acciverat: qua» res in preelio trepidationem auxit, cum difperfos, nec ufquam validos pavor fugientium abriperet. Orta 8 t in ciftris feditio, quod non uni- verfi ducerentur, vinttus prafc£tus caftrorum ltt- )ius Gratus , tamquam fratri apud Othonem militanti proditionem ageret: cum fratrem ejuslulium Frontonem tribunum , Othoniani iiib eodem crimine vinxiffent. Ceterum ea ubique formido fuit, apud fugientes, occurfantes, in acie , provalloj ut, deleri cum univerfo exercitu Crccinam potuif- fe , ni Suetonius Paulinus receptui cecinilTet, utrifquc in partibus percrebuerit. Timnitfe fc Paulinus ferebat, tantum infuper laboris atque itineris: ne Vitellianus miles recens a caftris feifos aggrederetur , 8 c perculns nullum retro fubfulium foret, apud paucos ea ducis ratio probata , in vulgus ad- verfb rumore fuit. zy. Haud perinde id damnum Vitellianos in metum compulit, quam ad modeftiam compofuit: nec folumapud Ccccinam , qui culpam in militem coi>- ferebat, {editioni magis quam proelio paratum; fed Fabii quoque Valentis copias ( iam cmm Ticinum venerat) polito hoftium contemptu , St recuperandi decoris cupidine, reverentius St aqualius duci parebant. Gravis alioquin feditio exarierat, quam altiorc initio ( neque enim rerum a Ciccina geftarum ordinem interrumpi oportuerat) repe- C c 4 tam. 4o3 C. C © r n. Taciti tam. Cohortes Batavorum > quas bello Neronis d quartadecima legione digrefias, cum Britanniam peterent, audito Vitellii motu in civitate Lingonum Fabio Valenti aujunfras rettulimus > fuperbe agebant ; ut cujulquc legionis tentoria acccfiiflent, coercitos a fe quartadeciinanos , ablatam Neroni Italiam, atque omnem belli lortiinam in iplorum manu litam jadfuntes. Contumelioium id militibus acerbum duci, corrupta jurgiis aut rixis dilci-» plina. ad poftrcmum Valens e petulantia, etiam perfidiam fufpc&abat. • a8. Igitur nuntio allato, pullam Treverorum alam Tungrofque a clade Othonis , 8t Narbonen- fem Galliam circumiri; fimul cura focios tuendi; 8 c militari aftu, cohortes turbidas , ac fi una forent prrevalidas difpcrgcndi partem Batavorum ire in lubfidium jubet, quod ubi auditum , vulgatumque, interere focii , fremere legiones; orbari fe foitifli- morum virorum auxilio, veteres illos & tot bellorum vidfores, pcftquam in confpeftu fit holUs, vehit cx acie abduci, fi provincia, urbe & lalute imperii potior lit, omnes illuc loquerentur: fin vi- dtoriccfamtas, fuftentaculum , columen in Italia verteretur, non abrumpendos, ut corpori, vaiidilfi- mos artus. 19. Hxc ferociter ja&ando , poftquam, immifi- fis Udioribus , Valens coercere leditionem coeptabat , ipliim invadunt, laxa jaciunt, fugientem fe- quuntur. Spolia Galliarum , 8c Viennenfium aurum,8r pretia laborum fuorum occultare clamitantes , direptis farcinis, tabernacula ducis , ipfamque In imum pilis Sc lanceis rimabantur, nam Valens, fervili vefte apud decurionem equitum tegebatur. Tum Alphenus Varus pr»fe£tus caftrorum ,dclla- > grante paulatim feditione , addit confilium , vetitis obire vigilias centurionibus, omilfo tubce fono, quo miles ad belli munia cietur. Igitur torpere cunfti , circumfpedfare inter fe attoniti : Sc id ipfum quod nemo regeret paventes ; filentio , patientia , poftremo prcciSus ac lacrymis veniam quaerebant. Vt vero deformis ?c Heus , Scprxter ipem incolumis Valens procellit; gaudium , mife- ratio , favor: v«rfi in Ixtitiam (uceft vulgus utroque Historia r. L i b. 11 . 409 que immodicum) laudantes gratantcfquc j circumdatum aquilis fignifque, in tribunal ferunt. Ille utili moderatione , non fupplicium cujufquam po- pofcit: ac ne diflimulans uifpc<£tior foret, paucos inculavit: gnarus , civilibus bellis plus militibus quam ducibus licere. 30. Munientibus caftra apud Ticinum , de ad- verlii Cxcinapugna allatum» 8c prope renovata fe- ditio , tamquam fraude Sc cuneationibus Valentis praelio defui (Tcnt. Nolle requiem, non cxfpe£tare ducem, anteire figna, urgere (igniferos, rapido agmine Cxcinx junguntur. Improfpera Valentis fama apud exercitum Cxcinx erat: expofltos fc tanto pauciores integris hoftium viribus querebantur ; fimul in luam excufationem » $c adventantium robur per adulationem attollentes, ne ut viifti Sc ignavi dcfpettarentur. Et quamquam plus virium, prope duplicatus legionum auxiliorumque numerus erat Valenti, ftudia tamen militum in Cicinam inclinabant; fuper benignitatem animi qua promptior habebatur ; etiam vigore statis , proceritate corporis, Sc quodam inani favore. Hinc cemulatio ducibus. Cxcinaut foedum 8cmaculofum ; ille ut vanum ac tumidum, irridebant. Sed condito odio, eandem utilitatem fovere; crebris epirtoli$,fine re- fpectu venix probra Othoni objeftantes : cum duces partium Othonis , quamvis uberrima conviciorum in Vitellium materia abftinerent. 31. Sane ante utriufque exitium , quo egregiam Otho famam , Vitellius dagitiofifiimam , meruere; minus Vitellii ignavas voluptates, quam Othonis flagrantiflimx libidines timebantur. Addiderat huic terrorem atque odium exdes Galbx; contra illi initium belli nemo imputabat. Vitellius ventre 8c gula fibi ipfi hoftis; Otho luxu, fxvitia, audacia, Rei- publ. exitiofior ducebatur. Conjunflis Cxcinx ac Valentis copiis , nulla ultra penes Vitellianos mora , quin totis viribus certarent. Otho coniultavit, trahi bellum, an fortunam experiri placeret. Tum Suetonius Paulinus , dignum fama fua ratus, qua nemo illa tempeftate militaris rei callidior habebatur , de toto genere belli cenfere ; feibinationenx hollibus, moram ipfls utilem difleruit. Cc ; 3i.Excr- 4to C. Corn. Taciti 3%. Exercitum Vitellii univerfum adveniflc : ncc multum virium a tevgo, quoniam Galli* tumeant, Sc deferere Rheni ripam » irrupturis tam • infeftis nationibus, non conducat: Britannicum militem hofte Sc mari diftineri: Hilpamas armis non ita redundare : provinciam Narboneniem incurfu claHis Sc advcrlb prarlio contremuifle: claufam Al- r ibus, & nullo maris ilibfidio , Tranfpadanam Ita- iam , atque ipfo tranfitu exercitus vadatam : non frumentum ulquam exercitui: ncc exercitum fine copiis retineri pode. Iam Germanos , quod genus militum apud hoftes atrocidimum fit > tratto in tedatem bello, fluxis corporibus , mutationem foli exlique haud toleraturos. Multa bella impetu valida , per txdia & moras evanuifle. Contra ipfis omnia opulenta 8 c fida: Pannoniam, Mccfiam,Dalmatiam , Orientem , cum integris exercitibus, Italiam, Sc caput rerum urbem; ienatumque Sc populum, numquam obfcura nomina, etfi aliquando obumbrentur ; publicas privatafquc opes, Sc immen- fam pecuniam, inter civiles dificordias ferro validiorem ; corpora militum aut Itali* fueta, aut ordibus. Objacere flumen Padum, tutas viris muri£ que urbes, b quibus nullam hofti ecduram, Placenti* defenfione exploratum. Proinde duceret bellum. paucis diebus quartamdccimara legionem,magna ipfam fama , cum Mccfiacis copiis afforc. tum rurfus deliberaturum, Sc fi proelium placuiflet, au- ftis viribus ccrtatuYos. 33. Accedebat fententi* Paulini Marius Celfus: idem placere Annio Gallo , paucos ante dies lapfu equi afflitto,mifli qui confilium ejusfeifeitarentur, rettulerant. Otho pronus ad decertandum: frater ejus Titianus, 8c prxfe&usprcctorii Proculus, imperitia properantes , fortunam 8t deos Sc numen Othonis adede confiliis , afFore conatibus teftaban- tur. neu quis obviam ire fententi* auderet, in adulationem conceflcrant. Poftquam pugnari placitum, intcrelTe pugn* imperatorem , an feponi melius foret, dubitavere. Paulino Sc CeHojamnon adverfantibus; ne Principem objectare periculis viderentur j iidem illi deterioris confilii auftores perpulere ut Brixellum concederer, ac dubiis proeliorum H II T O R 1 A R, I, T n. II. 4TI liorrnn exemptus,fumnire rerum &cimperii fe ipfum relervaret. Is primus dies Othorianas partes afflixit.namque 8c cum ipfo pnxtoriarum cohortium,8c fpeculutorum, equitumque , valida manus difccffit; Sc remanentium fraitus animus : quando fufpetti duces; Sc Otho, cui uni apud militem fides, dum Sc iple non nifi militibus credit, imperia ducum in incerto reliquerat. 34. Nihil eorum Vitellianos fallebat, crebris ut in civili bello transfugiis, Sc exploratores cura di- verfa feifeitandi, fua non occultabant. Quieti in- tentique Caecina ac Valens , quando hoftis imprudentia rueret,quod loco lapienti® cft,alienam fl.nl— titiam opperiebantur , inchoato ponte tranftum Padi fi mutantes , adverfus oppofinm gladiatorum manum , acne ipforum miles fogne otium tereret. Naves pari inter fe Ipatio , validis liti inique trabibus connexas, adverfum in flumen dirigebantur, jaflis infuper anchoris, qu® firmitatem pontis continerent. Sed anchoi*arum funes non extenti fluitabant , ut augefeente flumine , inoffenfus ordo navium attolleretur. Claudebat pontem impolita turris , & in extremam navem edufta: unde tormentis ac machinis hofles propullaventur. 3J. Othoniani in ripa turrim ftruxerant,- faxa- que 8c faces jaculabantur. Et erat infula amne medio, in quam gladitores navibus molientes,Germani nando prsclabebantur. Ac forte plures trangre£ fos, completis Liburnicis, per promptilfimos gladiatorum Macer aggreditur. Sed neque ea conflantia gladiatoribus ad proelia qua: militibus ; nec perinde nutantes e naviDus, quam flabili gradu e ripa, vulnera dirigebant. Et cum variis trepidantium inclinationibus , immixti remiges propugnatorelque turbarentur, defilirc in vada ultro Germani, retentare puppes* Icandere foros, aut cominus mergere, qua cnnfta in oculis utriulque exercitus , quanto latiora Vitellianis, tanto acrius Othoniani cauflam auttoremque cladis deteftabantur. 36. Et proelium quidem, abruptis qute fuperfuc- rant navibus, fuga diremptum : Macer ad exitium pofccbatur.l amque vulueratum eminus lancea,flvx- £tis gladiis invaferanc, cum intcrcurfu tribunorum contu- 4** C. Corm. Taciti centurionumque protegitur. Nec multo poft , Ve» ftrifius Spurinna, juflu Othonis, relifto Placentia» modico pruefidio cum cohortibus lubvenit. Dein Flavium Sabinum conliilem defignatum Otho re- ttorem copiis rniiit, quibus Macer prxfucrat; lxto milite ad mutationem ducum; 8 c ducibus ob crebras feditiones , tam infeftam militiam afpernantibus. 37. Invenio apud quofdam auctores , pavore beili, feu faftidio utriulque principis,quorum flagi- tia ac dedecus apertiore in dies fama nolccbantur: dubitafle exercitus, num pofito certamine, vel ipfi in medium eonlultarcnt, vel fenatui permitterent legere imperatorem. Atque eo duces Othonianos fpatium ac moras fuafiffe : prxeipue Paulinum ; quod vetuftiflhnus confularium , Sc militia clarus, gloriam nomenque Britannicis expeditionibus me- ruifTet. Ego ut conccflcrim apud paucos , tacito voto , quietem pro dilcordia , bonum & innocentem principem , pro peffimis acflagitiofifliinis expetitum ; ita neque Paulinum , qua prudentia fuit, fperaflTe , corruptiflimo lleculo , tantam vulgi moderationem reor , ut qui pacem belli amore turbaverant , bellum pacis caritate deponerent: neque aut exercitus linatis moribulque diflonos, in hunc confcntum potuilPc eoalclcere : aut legatos at duces, magna ex parte luxus, egeftatis, Icelerum fibi confcios, nifi pollutum oblln^tumquc meritis fuis principem paliuros. 38. Vetus ac jam pridem infita mortalibus po- tentix cupido , cum imperii magnitudine adolevit, erupitque. Nam rebus modicis, aequalitas facile habebatur, fed ubi fubafto orbe , Sc xmulis urbibus regibufvc excifis , fecuras opes concupifcere vacuum fuit, prima inter patres plebemque certamina cxarferc. modo turbulenti tribuni , modo confules prxvalidi, & in urbe ac foro tentamenta civilium bellorum. Mox e plebe infima C.Marius, & nobilium fxvillimus L. Sulla, viitam armis libertatem in dominationem verterunt. Poft quos Cn. Pompejus occultior, non melior. Et numquam podea, nili dc principatu quxfirum. Non dilceflc- re ab armis in Pluvialia ac Philippis civium legione; t nedum Othonis ac Vitellii exercitus lponte pofi- Historia r. L i s. I X. 415 poflturi bellam fuerint, eadem illos deum ira , eadem hominum rabies, eccdem feelerum cauflx in difeordiam egere . Quoti fingulis vellit ittibus tranfa£ta funt bella, ignavia principum fa&um cft. Sed me veterum novorumque morum reputatio longius tulit: nunc ad rerum ordinem venio. 39. Profcflo Brixellum Othone , honor imperii penes Titianum fratrem ; vis acpoteftas penes Proculum prasfedtum. Cellus & Paulinus, cum prudentia eorum nemo uteretur, inani nomine ducum aliena» culpae protendebantur, tribuni centu- rionefque ambigui, quod Jpretis melioribus deterrimi valebant: Miles alacer, qui tamen iufifa ducum interpretari, quam cxfequi mallet. Promoveri ad quartum a Bedriaco caftra placuit; adeo imperite, nt quamquam verno tempore anni, 8c tot circum amnibus, penuria aquae fatigarentur. Ibi de prot- lio dubitatum; Othone per litteras flagitante , ut maturarent; militibus, ut imperator pugnas adeffet poicentibus : plerique copias trans Padum agentes acciri poftulabant. Ncc perinde dijudicari poteft, •quid optimum faftu fuerit, quam peilimum fuifle quod faftum cft. 40. Non ut ad pugnam , fed ad bellandum pro- fetti, Confluentes Padi & Addux fluminum xvi - inde millium ipatio diftanres petebant. Cclfo 8c Paulino abnuentibus, militem itinere fcfliim , lar- cinis gravem , objicere holti, non admilTiiro quo minus expeditus Sc vix quatuor millia pafluum pro- grefliis aur incompofitos in agmine ; aut dilperfos, Sc vallum molientes aggrederetur. Titianus 8c Proculus , ubi conflUis vincerentur, ad jus imperii tranflbant. Aderat lane citus equo Numida , cum atrocibus mandatis, quibus Otho , increpita ducum fegnitia, rem in difcnmcn mitti jubebat; icger mora, 8c Ipei impatiens. 41. Eadem dic, ad Cxcinam operi pontis intentum , duo protoriarum cohortium tribuni, colloquium ejus pofttilantcs,venerunt. Audire conditiones ac reddere parabat, cum prcecipitcs explorato- resadefle holtem nuntiavere. Interruptus tribunorum fermo. coque incertum fuit,infldias, an proditionem »vel aliquod honeitum confilium cceptave- rint. 414 C. Cornt. Taciti rint. Cxcina dimiffis tribunis, revcttits in caftrn, datum jufTu I 1 abii Valentis fugnae lignum, Sc militem in armis invenit. Dutn legiones de ordine agminis fortiuntur » equites prorupere, 8c mirum duftu, a paucioribus Othonianis, quo minus in vallum impingerentur , Italicae legionis virtute territi funt. ea itriflis mucronibus, redire pullos, 8c pugnam refumere coegit. Difpofita Vitellianarum legionum acies, fine trepidatione, etenim quamquam vicino liofte , aipc&us armorum denus arbuftis prohibebatur: apud Othonianos pavidi duces,miles ducibus infenfus , mixta vehicula Sc lixa:, 8c prx- ruptis utrimque iollis , via quieto quoque a&mini angufta. Circumliftere alii ligna fua, quaerere alii: incertus undique clamor, accurrentium, vocitantium: 8c ut cuique audacia vel formido , in primam poftrcmanwe aciem prorumpebant, vel revehebantur. 41. Attonitas fubito terrore mentes,falfum gaudium in languorem vertit, repertis qui dclcivifle a Vitellio exercitum ementirentur. Is rumor ab exploratoribus Vitellii difperfus,an ipla Othonis parte,leu dolo,leu forte furrexerit,parum compertum. Omiflo pugnee ardore, Othoniani ultro lalutavcrc; Sc hoftili murmure excepti,plerifque fuorum ignaris qux caulfa falutandi, metum proditionis fecere. Tum incubuit hoilium acies, integris ordinibus,roboreae numero prxftantior : Othoniani quamquam dilperfi,pauciores,fcflljprxUum tamen acriter fum- pferc. Sc per locos arboribus ac vineis impeditos, non una pugnee facies, cominus eminufque , catervis Sc cuneis concurrebant: in aggere vix collato gradu , corporibus Sc umbonibus niti, omilTo pilorum ja&u, gladiis Sc fecuribus galeas loricalquc perrumpere: nolcentes inter (e, ceteris confpicui iu «ventum totius belli certabant. 43. Forte inter Padum viamque , patenti campo , dux legiones congreflx funt : pro Vitellio Vnactvicefima, cui cognomen Rapaci, vetere gloria infignis ; e parte Othonis , Prima Adjutrix , non ante in aciem dedutta, led ferox, Sc novi decoris avida. Primani, liratis Vnaetvicefimanorum principiis, aquilam abftulere; quo dolore accenfa legio, Historia n. Lib. II. 41? legio > Sc impulit rurlus Primanos , interfe&o Or- phidio Benigno legato; 8c plurima fignavcxilla- 1 que ex holhbus rapuit. A parte alia, propuUa Quintanorum impetu teitiadccima legio : circumventi plurium aecurfu quartadecimani. Et ducibus Othonis jam pridem profugis , Caecina acVa* . lens fubfidiis fuos firmabant. Accefiit recens auxi- 1 lium Varus Alphenus cum Batavis , fufa gladiato- I rum manu , quam navibus transveham , oppofitx cohortes in iplo flumine trucidaverant, ita vi£to- res latus hoftium inve&i. I 44. Et media acie perrupta, fugere paffim Othoniani Bedriacum petentes, lmmenfum id fpatium: obftrudlx ftrage corporum vix. quo plus exdis fuit, neque enim civilibus proeliis capti inprxdani vertuntur. Suetonius Paulinus, & Licinius Proculus, diverfis itineribus, caftra vitavere. Vedium Aquilam tcrtisedecimcc legionis legatum, irce militum inconfultus pavor obtulit, multo adhuc die vallum ingreflus, clamore leditioforum 8c fugacium circumllrepiturmon probris,non manibus abstinent; defertorum proditoremque increpant; nullo proprio crimine ejus, led more vulgi,fimm quil- que flagitium aliis objeftantes. Titianum 8c Cel- fum nox juvit, difpofitis jam excubiis, comprei- fifquc militibus, quos Annius Gallus precibus,con- filio, auftoritate flexerat ne fiiper cladem adverfas pugnee, fuifmet ipfi cxdibusfxvirent.five finis bello veniflet, feu refumere arma mallent, unicum viflis in confenfu levamentum. Ceteris fradfus animus. Prxtorianus miles, non virtute fe, fcd proditione vidlum fremebat. Ne Vitellianis quidem incruentam fuifle vidf oriam , pullo equite, rapta legionis aquila: fupereflfe cum iplo Othone militum quod trans Padum fuerit; venire Mccficas legiones; magnam exercitus partem Bedriaci remanfific : hos certe nondum vidtos; Sc fi ita ferret, honcitius in acie perituros. His cogitationibus truces aut pavidi , extrema defpcratione ad iram fxpius , quam in formidinem ftimulabantur. 1 44. At Vitellianus exercitus, ad quintum a Bedriaco lapidem conledit, non aufis ducibus cadent - die oppugnationem caltrorun* fimul voluntaria deditio 4* <5 C. C 0 R. N. T A C I t T. ditio fperabatur. Sed expeditis 8c tantum ad proelium egrcflls; munimentum fuere arma Sc vi&oria. Poftera die, haud ambigua Othoniani exercitus voluntate , 8c qui ferociores fuerant ad poenitentiam inclinantibus, niiffa legatio: nec apud duces Vitellianos dubitatum , quo minus pacem concederent. Legati paulifper retenti. ea res hcefitationcm attulit , ignaris adhuc an impetrafient. Mox reir.if* ia legatione patuit vallum. Tum victi viftorefquc in lacrymas efFufi , fortem civilium armorum mi- iera Isetitia deteflantcs. Iifdem tentoriis > alii fra- trum y alii propinquorum vulnera fovebant. Spes & praemia in ambiguo; certa, funera 8c luftus. nec quifquam adeo mali expers ,'ut non aliquam mortem maereret. Rcquifitum Orphidii legati corpus honore fiJlito crematur : paucos ncceflarii ipfo- rum fepelivere : ceterum vulgus fuper humum re- Ji£tum. 4A. Opperiebatur Otho nuntium pugnae, nequaquam trepidus, 8c confilii certus, moi&a primum fama, dein profugi; e proelio perditas res patefaciunt. Non exfpeftavit militum ardor vocem imperatoris. bonum habere animum jubebant, fuper- tfle adhuc novas vires , 8c ipfos extrema paliuros, aullirofque. neque erat adulatio. Ire in aciem, excitare partium fortunam; furore quodam & inftin- ftu flagrabant,qui procul aftiterant,tendere manus, & proximi preheniare genua ; promptiflimo Plo- tio Firmo .Is prictorii pncfc&usyidentidcm orabat, ne fuiiflimum exercitum , ne optime meritos milites defereret: majore animo tolerari adverfa quam relinqui: fortes 8c ftrenuos etiam contra fortunam infifterc fpei; timidos 8c ignavos ad defper^tioncm formidine properare. Quas inter voces, ut flexerat vultum, aut induraverat Otho , clamor 8c gemitus. Ncc pnetoriani tantum , proprius Othonis miles, frd pratmifli e Moefia, eandem obftinationem adventantis exercitus, legiones Aquilciam ingre£ fas, nuntiabant, ut nemo dubitet potuifle renovari bellum atrox, lugubre , incertum viitis, & viatoribus. 47. Ipfe averfus a confiliis belli, Hunc, inquit, animum > hanc virtutem vctlrsun ultra periculis objicere, Historia r. Lri b, 11 . 4 \j objicere , nimis grande vite; me® pretium puro. Quanto plus fpei oftenditis, fi vivere placeret, tan-* to pulchrior mors erit. Experti invicem iumus, ego ac fortuna, nec tempus computaveritis, difficilius eft temperare felicitati , qua te non putes diu* ufururum. Civile bellum a Vitellio coepit; Se ut de principatu certaremus armis , initiunvillic fuit : ne plufquam femel certemus , penes mecxompluln e- rit. hinc Othonem pofteritas xftimet. Eruetur' Vitellius fratre, conjuge,liberis: mihi non ultione, neque folatiis opus eft:. Alii diutius imperium tenuerint ; nemo tam fortiter reliquerit. An ego- tantum Romanx pubis, tot egregios exercitus,fter- ni rurfus, 8c Reip. eripi patiar ? Erat hic mecuin a- nimus tamquam perituri pro me fueritis, fcd elbe fuperftites. nec diu moremur, ego incolumitatem vcftram, vos conftantiam meam. Piiira de extremis loqui, pars ignavi® eft. prxeipuum deftina—• tionis mcx documentum habete , quod de nemine queror; nam incufare deos vel homines , ejus eft, qui vivere velit. 48. Talia locutus, ut cuique xtas aut dignitas,- comiter appellatos, irent propere, neu remanendo iram vittoris afperarent, juvenes audboritate , fe~ nes precibus movebat: placidus ore, intrepidus verbis, intempeftivas liiorum lacrymas coercens. Dari naves ac vehicula abeuntibus jubet libellos c- piftolalque,ftudio erga fc, aut Vitellium,contumc-- Jiis , infignes , abolet: pecunias dillfibuit, parce, nec ut periturus. Mox Salvium Cocceianum fra-- tris filium prima juventa, trepidum 8c maerentem, ultro folatus eft , laudando pietatem ejus, caftigan- do formidinem; an Vitellium tam immitis animi fore , ut pro incolumi tota domo, ne hanc quidem fibi gratiam redderet? mereri fc feftinato exitu- dementiam vigoris. Non enim ultimo ddperatio- nc , fed pofccnte prcelium exercitu remififte Reip, noviflinuim cafum. Satis fibi nominis, fatis pofte- ris fuis nobilitatis quxfitum. poft lulios,Claudios, Servios , fe primum , in familiam novam imperium • intulifte. proinde crefto animo capefTcret vitam, • neu patruum fibi Othonem fuifie , aut oblivifcerc— tur unquam, aut nimium meminiflet. Dd 49,-PdV. 41S C. Coum. Taciti 49. Poft quae, dimotis omnibus, paulum requievit. atque illum liiprcmas jam curas animo volutantem, repens tumultus avertit, nuntiata condcr- natione ac licentia militum, namque abeuntibus exitium minitabantur, atrociflima in Verginium vi, quem claufa domo obfidcbant. increpitis leditio- nis ai:£toribus regrelliis, vacavit abeuntium alloquiis , donec omnes inviolati digrederentur. Ve- iperaicente dic, fitirn hauftu gelidx aquxfedavit. tum allatis pugionibus duobus, cum utrumque per- tentaflet, alterum capiti fubdidit. $c explorato, jam profeflos amicos , no&cm quietam, utque affirmatur , non infomnem egit. Luce prima, in ferrumpeftorc incubuit, ad gemitum morientis , in- giem liberti, fervique , & Plotius Firmus prxtorii prxfeftus , unum vulnus invenere. Funus maturatum. ambitiofis id precibus petierat, ne amputaretur caput, ludibrio futurum. Tulere corpus prxto- rix cohortes, cum laudibus 8c laciynns , vulnus manufque ejus exofculantes. Quidam militum , juxta rogum interfecere fe , nou noxa neque ob metum ; fed xmulatione decoris , 8c caritate principis. acpofteapromifcue Bedriaci, Placentia!, a- Jiifque in caftris , celebratum id genus mortis. O- thoni fepulchrum exftiudfum ete, modicum, 8c jnanfurum. 50. Hunc vitae finem habuit leptimo 8c triccfi- mo aetatis anno. Origo illi e municipio Ferentino. Pater confularisj avus prxtBrius j maternum genu* impar , nec tamen indecorum, pueritia ac juventa, qualem monftravimus. duobus facinoribus , altero nagitiofiflimo, altero egregio, tantundemapudpo- fteros meruit bona famsc, quantum malx. Vt conquirere fabulofa, 8c fiftis oblc< 5 tare legentium animos, procul gravitate coepti operis crediderim ; ita vulgatis traditilque demere fidem nonaufim. Die quo Bedriaci certabatur, avem inufitata foecie, apud Regium L epidum celebri luco conlcdilTe, in- jcolx memorant, nec deinde ccctu hominum , aut circumvolitantium alitum, territam pulfamve , donec Otho le ipfc interficeret: tum ablatam cx oculis : & tempora reputantibus,initium finemque miraculi, cum Othonis exitu competiflc. yi. Ifl \\ • & 'i g -a-B-g-rnaa. * i »> «ii rare- to- cs > . 0 - .,Jc HlSTORlA R. Ll D. II. 419 fi. In funere ejus , novata lu£lu ac dolore militum feditio. nec erat, qui coerceret. Ad Verginium verfi modo ut reciperet imperium,nunc ut legatione apud Ciecinam ac Valentem fungeretur» minitantes orabant. Verginius per averfam domu» portam furtim digrcffns, irrumpentes fruftratus eft. Earum, quae Brixelli egerant, cohortium, preces, Rubrius Gallus tulit. Ec venia ifatim impetra* t.i, concedentibus ad vigorem , per Flavium Sabinum, iis copiis quibus praefuerat. pi. Pofito ubique bello, magna pars (enatus extremum difcrimen adiit, profefta cum Othone ab urbe, dein Mutinae reli&a. illuc de adverlo proelio allatum, fed milites, ut folfum rumorem alpernan- tes, quod infenfum Othoni fenatum arbitrabantur, cuftodire fermones, vultum hubitumque trahere in deterius : conviciis poftrcmo ac probris cauffam 8c- initium caedis quaerebant: cum alius infoper metus fenatoribus initare^ ne praevalidis jam Vitellii partibus , cun&anter excepifle viftoriam crederentur, trepidi 8c utrimque anxii coeunt: nemo privatim expedito confilio , inter multos, (ocietate culpae tutior. Onerabat paventium curas ordo Mutinen- fis, arma 8c pecuniam offerendo,appellabatque Patres Conlcriptos, intempeftivo honore. fj. Notabile jurgium mdefuit, quo Licinius Ciecina Marcellum Eprium , ut ambigua differentem, invafit. Nec ceteri lententias aperiebant: fed inviium memoria delationum, expofitumque ad invidiam Marcelli nomen , irritaverat Caecinam , ut novus adhuc,Sc in fenatum nuper adfcitus, magnis inimicitiis clarefccret. Moderatione meliorum dirempti. Et rediere omnes Bononiam , rurfus con- filiaturi. fimul, medio temporis , plures nuntii fpc- rabantur.Bononia:,divifis per itinera qui recentifii- nuim quemque percuntftarentur , interrogatus O- thonis libertus cauffam digreffus ; habere (e fupre- ■maejus mandata refpondit: ipfum viventem quidem rcli£tum , (ed iblapoileritatis cura , 8e abruptis vitee blandimentis. Hir.c admiratio , 8e plura interrogandi pudor. Atque omnium animi in Vitellium inclinavere. J4. Intererat confiliis frater ejus L.Vitellius,fe- D d 1 zk C«^j a a*fs I * * 94 ' t» i» «• K C k « a* * * >1» * *> P ? * Historia r. L i b. 11 < 415 multitudinem disjecit. Captus in eo proelio Mari- cu<» ac mox feris ohieCtus; quia non laniabatur,fto— lidam vulgus inviolabilem credebat, donec fpe- ftante Vitellio interfeCtus cft. 61. Nec ultra in dcfeCtorcs,aut bonacujufquam» fevitum : rata fuere eorum , qui acie Othoniana cc- cidcrant,tcftamenta, aut lex intcftatis. prorfus , 11 luxuriar temperaret, avaritiam non timeres. Epularum fceda 8c inexplebilis libido, ex urbe atque Italia irritamenta gulve gcftabantur, ftrepentibus ab utroque mari itineribus: exhaufti conviviorum apparatibus principes civitatum : vadabantur ipf* civitates : degenerabat a labore ac virtute miles, al- liietudinc voluptatum , Sc contemptu ducis. Prs?- mitit in urbem ediCtum , quo vocabulum Augufti differret, Cvelaris non reciperet, cum de poteita- te nihil detraheret. Pulfi Italia mathematici. Cautum levere, ne equites Rom. ludo 8c arena polluerentur. priores ia Principes,pecunia, 8c fazpius vi r perpulerant: ac pleraque municipia , & coloni*» «mutabantur corruptiflimum quemque adolefccn- tium pretio illicere. 6 4. Sed Vitellius , adventu fratris, &c irrepentibus dominationis magiftris , fuperbior 8c atrocior, occidi Dolabellam juflit, quem in coloniam Aquinatem fepofitum ab Othone rettulimus. Dolabella, audita morte Othonis , urbem introierat, id ei Plautius Varus preetura functus , cx intimis Dolabella? amicis, apud Flavium Sabinum pnefcCtum urbis objecit, tamquam rupta cuftodia, ducem fe viftis partibus oftentaflet. addidit tentatam cohortem , qua; Hoftiae ageret, nec ullis tantorum criminum probationibus in poenitentiam verfus,feram ventam poft Iccius quarebat. Cunctantem fu-- per tanta re Flavium Sabinum , TriariaL. Vitellii uxor, ultra feminam ferox, terruit e periculo Principis famam elementi* affeCtare. Sabinus fuopte ingenio mitis, ubi formido incetTiflet, facilis mutatu, 8c in alieno diferimine fibi pavens , ne allevafle videreturimpulit ruentem. 64. Igitur Vitellius, metu 8c odio, quod Petroniam uxorem eius mox Dolabella in matrimonium accepiffet, vocatum per epiftotas, vitata Flaminias D d 4 \19 4^4 C. Cor n. Taciti vi* celebritate., divertere Interamnani, atque iM interfici juflit. 'Longum interfectori vifum : in itinere ac taberna, projcftitm humi jugulavit: magna cum invidia novi principatus , cujus hoc primum fpecimcn nofccbattir. Et Triari* licentiam, mode- ftura e proximo exemplum onerabat Galcria imperatoris uxor, non immitis triftibus : & pari probitate , mater Vitclliorum Sextilia , antiqui moris. Dixific quin etiam, ad primas filii fui epiliolas, ferebatur, non Germanicum a fu , ied'Vitellium genitum. Nec ullis poftea fortun* illecebris, aut ambitu civitatis in gaudium cvc£ta,domus fu* tantum adverfa fenfit. 6f. Digreflum a Lugduno Vitellium , M. Cluvius aflequitur, omifia Hilpania; latitiam 8c gratulationem vultu ferens, animo anxius , petitum fe criminationibus gnarus. Hilarius Ca lans libertus detulerat, tamquam audito Vitellii 8c Othonis principatu , propriam ipfe potentiam, Se pofiefiio- nem Hilpamarum tentaflet: coque diplomatibus nullum principem prxfcripfifiet. Interpretabatur •qu*dam ex orationibus ejus , contumehola iri Vi- 'tcllium, Se pro fe ipfo popularia. Auctoritas Cluvii pr*va!utf, ut puniri ultro libertum fuum Vitellius juberet: Cluvius comitatu principis adjcftus, non adempta ¥Iifpania,quam rexit abfens, exemplo L. Arruntii, eum Tiberius Cxlar ob metum , Vitellius Cluvium nulla formidine , retinebat. Non idem Trebellio Maximo honos, profugerat Britannia ob iracundiam militum : milfus eit in locum ejus Veitius Balanus. 6S. Eprafentibus angebat Vitellium vi£tarum legionum haudquaqnam fra<5tus animus, Jparfx per ltaliam,S: viatoribus rormixtx, l.oftilia loquebantur : prxeipua quartadccimanorum ferocia , qui fe viftos abnuebant; quippe Bcdriaccnfi acie , vexillariis tantum pullis, vires legionis non afiTuifle. Remitti eos in Britanniam , unde a Nerone exciti c- rant, placuit; atque interim Batavorum cohortes ■una tendere, ob veterem ndverfits quartadecimnnos dilcordiam.nec diu in tantis armatorum odiis,quies fuit. Auguftce Taurinorum , dum opificem qnen- ..ciam Batavus ut fraudatorem iufettatur^egionarius •ut fc" t;. % Jt k rs t- i- a 6 k» f P P P t P i Historia r. L i n. I T. 41? ut Jiofpitem tuetur > lui cuique commilitones aggregati, a conviciis ad exdeni tranficre. $r pree- lium atrox arfifl'et,nidua; prsetorioe cohortes, cauf- fam quartadecimanorum Iccutte , his fiduciam , 8c metum Batavis feciflent. quos Vitellius agmini fuo jungi,ut fidosjlegionem,Grajis Alpibus trftdu&am, co flexu itineris ire jubet, quo Viennam vitarent, namque 8c Viennenfes timebantur. Nodte qua pro- ficifcebatur legio,reliftispaflim ignibus,pars Taurina: coloni» ambufta: quod damnum ,ut pleraque belli mala , majoribus aliarum urbium cladibus oblitteratum. Quartadccimani, poftquam Alpibus di- grcfli funt, feditiofiflinius quifque figna Viennam terebant: confenfii meliorum comprefli, & legio in Britanniam tranfvefta. 67. Proximus Vitellio e praetoriis cohortibus metus erat.feparati primum,deinde addito honeftts mifllonis lenimento, arma ad tribunos fuos deterebant: dqjiec motum a Vcfpaflano bellum crebre- fcerct: tum refumpta militia, robur Flavianarum partium fuere. Prima clafticorum legio in Hifpa- niam ni i fla, ut pace 8c otio mitefeeret: Vndecima ac feptima luis hibernis redditx : Tertiadecimani ftrucre amphitheatra jufli. nam Caecina Cremonae, Valens Bononiae, Ipeftaculum gladiatorum edere parabant: nunquam ita ad curas intento Vitellio,ut voluptatum oblivifeeretur. 68. Et quidem partes modefte diftraxerat. apud vi&ores orta feditio , ludicro initio , nifi numerus caelorum invidiam bello auxiflet. Dilcubuerat Vitellius Ticini, adhibito ad epulas Verginio. Legati tribunique , ex moribus imperatorum feveritateni aemulantur,vel tempeftivis conviviis gaudent: perinde miles intentus, aut licenter agit. Apud Vitellium omnia indifrofita , temulenta , pervigiliis ac Bacchanalibus, quam difeiplinac 8 c caltris propiora. Igitur duobus militibus, altero legionis quinta;, altero e Gallis auxiliaribus , per lafci- viam ad certamen luftandi accenfls , poftquam legionari*is prociderat , infultante Gallo, & iis qui ad fpe^tandum convenerant in lludia didu- cti»erupere legionarii in perniciem auxiliorum , ac dux cohortes interfecta;. Remedium D d f tumui* 416 C. Corn. Taciti tumultus fuit, alius tumultus, pulvis procul, 8t arma alpiciebautur: conclamatum vcpcnte , xiv legionem , verfo itinere, ad proelium venire, fed e- rant agminis coa&ores. agniti, dempfcrcfolicitu- dinem. Intcrim Verginiiiervus forte obvius, uc percudor Vitellii innmulatur. $c ruebat ad convivium miles, mortem Verginii expofeens. Ne Vitellius quidem , quamquam ad omnes iuipicioncs pavidus, de innocentia ejus dubitavit, segre tamen cohibiti, qui exitium viri coniularis, Sc quondam ducis fui flagitabant. Nec quemquam fxpius quam Verginium , omnis fcditio infeftavit. manebat admiratio viri, 8c fama j fed oderant, ut faftiditi. 69. Poliero dic, Vitellius, fenatus legatione quam ibi opperiri juderat, audita, tranfgredus irr caftra, ultro pietatem militum collaudavit: frementibus auxiliis , tantum impunitatis atque arrogantia: legionariis accedide. Cohortes Batavorum,ne quid truculentius auderent,in Germaniam remidx,principium interno fitnul externoque bello parantibus fatis. Reddita civitatibus Gallorum auxilia, ingens numerus , 8c prima ftatim defeftione, inter inania belli adiimptus. Ceterum, ut largitionibus afFe«ftx- tamen imperii opes fufficcrent, amputari legionum auxiliorumque numeros jubet, vetitis fupp^emen- tis : promifcux midlones offerebantur, exitiabile id Reip. ingratum militi, cui eadem munia inter paucos, pcricul jque ac labor crebrius redibant, fc vires luxu corrumpebantur ; contra veterem di- fcipliuam , 8c inflituta majorum , apud quos virtute quam pecunia res Romana melius llctit. 70. Inde Vitellius Cremonam flexit, 8c fpcftato munere Cxcinx , infiftcre Bcdriaceniibus campis, ac veftigia recentis viftorix luftrare oculis, concupivit. loedum atque atrox fpectaculum. intraxi, pugnae diem j lacera corpora , trunci artus , putves virorum cquorumqueformx, infc&atabo humus, protritis a-boribus atque frugibus, dira vallitas. nec minus inhumana pars vi® , quam Cremonenles lauro rofilijueconftraverant, cxftruSUs altaribus, cccliique vi&imis , regium in morem : qme 1-xta in f Txfens, mox perniciem ipfis fecere. Aderant Va- cns 8c Cxcina,mouftrabantquepugnx locos: hinc in- Historia r. Lid. II. 417 mrupifle legionum agmen, hinc equites coortos: inde circumfufas auxiliorum manus. lain tribuni prscfe&ique , fua quiique fa£la extollentes, falfa, vera, aut majora vero milccbant. Vulgus quoque militum, clamore 8c gaudio, dcfieitcre via , Ipatia certaminum recognofccre , aggerem armorum , ftrues corporum intueri, mirarique. 'Et erant quos varia fors rerum, lacrymxque Sc mifericordia fub- irct. at non Vitellius flexit oculos , nec tot millia infepultorum civium exhorruit, lxtus ultro, Sc tam propinquae fortis ignarus inftaurabat lacrum diis loci. 71. Exin Bononia;, a Fabio Valente , gladiatorum fpc£taculum editur, advefto ex urbe cultu. Qnantoque magis propinquabat, tanto corruptius iter , immixtis hiftrionibus 8c fpadonum gregibus, 8c cetero Neroniana; aulce ingenio. namque Sc Neronem ipfum Vitellius admiratione celebrabat, fetari cantantem folitus, non ncceflltate , qua honc- ftifltmus quifque, (cd luxu , 8c laginse manicipatus emptufque. Vt Valenti Sc Cxcinx vacuos honoris nienfes aperiret, coartati aliorum conliilatus, difli- mulatus Martii Macri, tamquam Othonianarum partium ducis: 8c Valerium Marinum, delimatum a Galba confulcm, diftulit; nulla offenfa , fed mitem,8c injuriam fegniter laturum. Pedanius Colla omittitur, ingratus principi, ut adverfus Neronem aufus , 8c Verginii exftinmlator. Sed alias protulit caulfas. a&xquc infuper Vitellio gvatix , confue- tudine lervitii. 71. Non ultra paucos dies , quamquam acribus initiis cceptum , mendacium valuit. Exltiterat quidam, Scribonianum le Camerinum ferens ; Neronianorum temporum metu in Hiltria occultatum, quod illic clientela: Sc agri veterum Craflorum , ac nominis favor manebat. Igitur deterrimo quoque in argumentum iabulvc aflumpto , vulgus credulum , Sc quidam militum errore veri, feu turbarum Audio, certatim aggregabantur ; cum pe;traiSlus ad Vitellium, intervogamfquc quifiianr mortalium elfet, poftquam nulla dicti3 Udes , Sc a domino no- fcebatur, conditione fugitivus , nomine Gcta, fum- ptmn de eodem fupplicium in femlem modum. 73. ViX 418 C. C o r. n. Taciti 73- Vix credibile memoratu eft» quantum fuper- bire locordixquo Vitellio adoleverit,poftquam fpe- culatorcs e Syria ludreaque, adu&urn in verba eius Orientem nuntiavere. Nam Se A vagis adhuc Se incertis auctoribus , erat tamen in ore famaque Ve- Ipafianus , ac plerumque ad nomen ejus Vitellius excitabatur : tum ipfc exercituique , ut nullo «emulo , Aevitia, libidine , raptu, in externos mores proruperant. 74. At VefpaAanus bellum armaque, 8c procul vel juxta fitas vires , circumfpe&abat. Miles ipli adeo paratus, ut prreuntem {aeramentum Se fauita Vitellio omnia prccantcm,per filentium audierint. Muciani animus, nec Vefpafiano alienus , & in Titum pronior. prxfebtus /Egypti Alexanderconfi- lia lociavcrat. Tertiam legionem, quod e Syria in MoeAam tranAflet, fuam numerabat, cetera* Illyrici legiones ,fecuturre fperabantur. Namque p- mnes exercitus flammaverat arrogantia venientium a Vitellio militum, quod truces corpore,hor- ridi fermone , ceteros ut impares irridebant. Sed in tanta mole belli plerumque cunftatio, Sc Velpa- I iianus modo in 1’pem ere£tus,aliquando advcrla re- . putabat ; Quis ille dies foret, quo lx retatis annos, & duos filios juvenes bello permitteret ? E fle privatis cogitationibus regreflum ; Sc prout vcliut, plus minuive fumi ex fortuna : imperium cupientibus, nihil.medium inter fumma aut prrecipitia. 75 . Verfabatur ante oculos Germanici exercitus robur , notum viro militari : Suas legiones ci- vi!i bello inexpertas ; Vitellii, vi£triccs : Scapud viftos, plus querimoniarum, quam virium, fluxam per difeordias militum fidem , Sc periculum ex Angulis. Quid enim profuturas cohortes alalque , li unus alterque,prrefenti facinore paratum cx diver- fo prremium petat ? Sic Scribonianum fub Claudio interfectum ; licpcrcuflorem ejus Volaginium , e gregario ad (limma militia; provedtum. Facilius univerfos impellt, quam fingulos vitari. 76 . His pavoribus nutantem,Sc alii legati amiciq; firmabant, Sc Mucianus poft multos fecretofq; fer-* .mones, jam Sccoramita locutus : Omnes qui magnarum rerum conliliu iuiiipiuiit } reftimarc debear, au H'I S T OH1 A R. f., I B. IT 419 aliquod inchoatur, Rcip. utile,ipfis gioriofiim , aut promptum elfe&u,aut certe non arduum iit. Simul iple qui fiuadet confiderandus eft , iuliiciatnc confi- )io periculum fuum:& fi fortuna camtisaftuerit cui iummum decus acquiratur. Ego te Vefpafiane aci imperiumvoco , tam falutare Reip. quam tibi mar gmficum,juxtadeos, in tuamanu pofitum eft. Nec ipecicm adulantis expaveris , d contumelia quam a laude propius fuerit, pcft Vitellium eligi. N011 ad- vcrfiis diviAugufti accerrimam mentem,nec adver- liis cautiflima 1 'ibern lenc£tutcm j nec contra Caii quidem, aut Claudii, vel Neronis , fundatam longo imperio domum cxfiuvgimus : ceflifti etiam Galbas imaginibus: torpere ultra , & polluendam perden- damque Remp. relinquere , fopor St ignavia videretur ,etiam ii tibi, quam inhonefta, tam tuta fervi- tuseflet. Abiit jam St tranfivedtum eft tempus,quo portes videri concupiiVe. confugiendum eft ad imperium. An excidit trucidatus Corbulo ? fplcndi- dior origine quam nos fumus, fateor: led Sc Nero, nobilitate natalium , Vitellium anteibat. Satis clarus eft apud timentem , quilquis timetur. Et pofle ab exercitu principem fieri, fibi ipfe Vitellius documento eft , nullis ftipendiis , nulla militari lama, Galbse odio provedtus. Ne Othohem quidem ducis arte, aut exercitus vi, led prrepropera ipfius defpe- ratione vidtum , jam dehderabilem 8c magnum principem fecit. Cum interim fbargit legiones; exarmat cohortes , nova quotidie Delio femina mi- niftrat. fi quid ardoris ac ferocia: miles habuit,popinis, 8c comcflationibus, Sc principis imitatione, deteritur. Tibi cludcea 8c Syria Sc jEgypto novem legiones integrae, nulla acie exhauttee , non difeordia corruptae: led firmatus ufu miles,Sc belli domitor externi.Claflium,alarum,cohortium robo- ra;8c fidiflimi reges;Sc tua ante omnes experientia. 77. Nobis nihil ultra arrogabo , quam nepoft Valentem ac Caecinam numeremur .Ne tamen Mucianum fiocium fpreveris ,quia cernulum non experiris : me Vitellio antepono , te milii. Tute domui triumphale nomen,duo juvenes, capax jam imperii alter, 8c primis militix annis apud Germanicos .quoqj exercitus clarus. Abfurdum fuerit,ixm cedere irope- 4 ?o C. Cor. n. Taciti imperio ei, cujus filium adoptaturus efTcm , fi ipie'imperarem. Ceterum inter nos non idem pro- fperarum adverfarumque rerum ordo erit. Nam fi vincimus , honorem quem dederis habebo : dilcri- men, ac pericula, ex requo partiemur. imo ut melius cft, tu hos exercitus rege ; mihi bellum , & proeliorum incerta trade. Acriore hodie dif-iplina, vifti, quam victores agunt: hos ira , odium, ultionis cupiditas ad virtutem accendit; illi per faiti- dium , 8c contumaciam hebcicunt. Aperiet 8c recludet, contecta 8c tumelcentia victricium partium vulnera, bellum ipfum. Nec mihi major intuavi- gilantia^parfimonia, lapientia, fiducia cft, quam in Vitellii torpore, inlcitia, Ibevitia. Sed & meliorem in bello caoftam, quam in pace habemus, nam qui deliberant, delciv erunt. 78. Poft Muciani orationem ceteri audentius circumfiftere , hortari, refponft vatum , Sc fiderutn motus referre. Nec erat inta&us tali fupcrftitione, tit qui mox rerum dominus, Seleucum queiulara mathematicum, re&orem Sc pratlcium palam habuerit. Recurfabant animo vetera omina, cuprefi- fus arbor in agris ejus, conlpicua altitudine, repente prociderat; ac poftera die , eodem veftigio re- furgens, procera 8c latior virebat, grande id , pro- fpcrumq;,confenfu harufpicum:8c iumma claritudo juveni admodum Vefpafiano promifla. Sed primo triumphalia; 8c contutatus, Sc Judaicae vittoriae decus , impleflc fidem ominis videbantur : ut hxc adeptus eft , portendi libi imperium credebat. Eft Iudxam inter Syriaraque Carmelus , ita vocant montem, deumque. nec finiulacrum deo , auttem- plum, (fic tradidere majores) * aram tantum Sc reverentiam. Illic lucrificanti Velpafiano , cumbes occultas verfaret animo , Bafilides faccrdos iiripe- identidem extis , Quidquid eft , inquit,Velpa- fianc quod paras , leu domum exftrucrc, leu prolatare agros , live ampliare fervitia, datur tibi magna ledes , ingentes termini, multum hominum. Has ambages Sc ftatim exceperat fama , Sc tuncaperie* bat. nec quidquam magis in ore vulgi - y crebriores apud iplum fermor.es ; quanto fperantibus plura dicuntur. 79. Haud Historia r. L i s. IT. 451 79. Haud dubia deftinatione difceffere; Muci*- rus Antiochiam , Vefpafianus Calarcam : illa Syrice ; hac I udare caput cil. Initium ferendi ad Vc- Ipjfianum imperii Alexandrine coeptum , feftinante Tiberio Alexandro , qui Kalcnd. Iui.'{aeramento ejus legiones adegit. Iique primus principatus dies in pofterum celebratus , quamvis Iudaicus exercitus v Non.lui. apud ipfum juraffet, co ardore,ut ne Titus quidem filius cxfpe&arctur, Syria remeans, $c conmiorum inter Mucianum ac patrem nuntius. cumSla impetu militum a£ta: non parata cognitione, non conjunctis legionibus. 80. Dum quaritur tempus locufque , quodque in re tali difficillimum eft , prima vox, dum animo fpes, timor, ratio, cufus obverfantur : egreffum cubiculo Vcfpafiammi , pauci milites folito adfiften- tes ordine, ut legatum lalutaturi, Imperatorem fa- lutavere. Tum ceteri accurrere, Calarem, & Au- guftum , 8c omnia principatus vocabula cumulare, mensa metu ad fortunam tranfierat. In ipfo nihil tumidum, arrogans, aut in rebus novis novum fuit, ut primum tanta multitudinis offulam oculis caliginem disjecit, militariter locutus, lata omnia , 8c affluentia excepit, narnq; id ipfum opperiens Mucianus,alacrem militem in verba Vefpafiani adegit. Tum Antiochenfium theatrum ingreffus, ubi illis confultarc mos eft, concurrentes , 8c in adulationem effufos alloquitur : latis decorus etiam Graea facundia, omniumque qua diceret atque ageret,arte quadam oftentator. Nihil xque provinciam ex- ercitumque accendit, quam quod affeverabat Mucianus, ftatuiffe Vitellium, ut Germanicas legiones in Syriam , ad militiam opulentam quietaraque transferret; contra Syriacis legionibus Germanica hiberna, cxlo ac laboribus dura mutarentur. Quippe 8c provinciales, fiueto militum contubernio gaudebant, plcrique neceffitudinibus 8c propinquitatibus mixti; 8c militibus vetuftate uipendiorum, nota & familariacaftra, in modum penatium diligebantur. 8r. Ante Idus Iui. Syria omnis in eodem facra- mento fuit. Acceffere cum regno, Sohcmus haud lpernendis viribus j Antiochus vetuftis opibus ingens, 43» C. C o r n. Taciti gens j 8c infervientium regum ditifiimus. mox per occultos filorum nuntios excitus ab urbe Agrippa, . ignaro adhuc Vitellio , celeri navigatione properaverat. nec minore animo , regina Berenice partes juvabat,florens retate formaque,Sc feni quoqueVe- fpafiano magnificentia munerum grata. Quidquid provinciarum alluitur mari, Alia atque Achaia tenus , quantumque intro.rlus Pontum 8 c Armenios patefeit, juravere, fed inermes legati regebant, nondum additis Cappadociae legionibus.Confilium de fummarerum, Beryti habitum, illuc Mucianus, cum legatis tribuniique , Sc fplendidiffimo quoque centurionum ac militum, venit. Et e ludaico exercitu, lefta decora. Tantum ilmul peditum equ:- tumque , 8cremulantium inter fc regum paratus, Ipeciem fortuna: Principalis effecerant. 81. Prima belli cura, agere dclefiusj revocare veteranos: deftinantur validx civitates exercendis armorum officinis : apud Antiochenfcs aurum argentumque lignatur : eaque cunfla per idoneos miniffros , liiis quxque locis, feftinabantur. Ipfe Veipafianus-, adire, hortari bonos laude , fegnes exemplo, incitare 1'xpius quam coercere j vitia magis amicorum, quam virtutes dillimulans. Multos prxfefturis Sc procurationibus j plerofque fe- natorii ordinis honore percoluit, egregios viros, Sc mox fumma adeptos: quibufdum fortuna pro virtutibus fuit. Donativum militi, neque Mucianus prima concione, nili modice offenderat i ne Vefpa- Tianus quidem plus civili bello obtulit ,quam alii i» . pace : egregie firmas adverlus militarem largitionem , coque exercitu meliore. Midi ad Parthum Armeniumque legati; provifumque , ne verfis ad civile bellum legionibus, terga nudarentur. Titum . inffare Iudxx ; Vefpalianum obtinere clauftra vE- . gypti placuit: fufficere videbantur adver-fus Vitellium, pars copiarum,Sc dux Mucianus, Sc Vefpafin- ni nomen , ac nihil arduum fatis. Ad omnes exer- . citus legatofque feriptx cpiftolx , prxceptnmque ut prxtori.uios Vitellio infenfos , reciperaudx mi- litire prxmio invitarent. 83. Mucianus cum expedita manu, focium magis imperii quam miuiltrum agens, non lento itine re. Historia r. Lin. II. 435 fC, ne cun&ari videretur» neque tamen properans., glifcere famam iplo Ipatio finebat: gnarus modicas vires fibi, & majora credi dc abfcntibus. Sed legio fexta, $c tredecim vexillariorum millia, ingenti agmine fequebantur. Cladem e Ponto , Byzantium adigi juderat: ambiguus confiUi, num omnia Moefia, Dyrrhachium pedite atque equite peteret . fimul longis navibus verlimi in Italiam mare clauderet,tuta pone tergum Achaja Aliaque: quas inermes exponi Vitellio , ni piccfidiis firmarentur : atque iplum Vitellium in incerto fore , quam partem Italia: protegeret, fi fimul Brundifium Tarentmn- que , k Lucunix Calabrixque litora inleltrs cladibus peterentur. 84. Igitur navium , militum , armorum , paratu ftrepere provinciae, Sed nihil seque fatigabat» quam pecuniarum conquifitio : cos ede belli civilis nervos didtitans Mucianus, non jus aut verum mi cognitionibus, led 1’olam magnitudinem opum ipc- £labat. paflim delationes» & locupletifiimus quif- qucinprxdam correpti. qux gravia atque intoleranda, led necellitate armorum cxculata , etiam in pace munfere. iplo Vctpaliano inter initia imperii, ad obtinendas iniquitates haud perinde ob£i- uato : donec, indulgentia fortunae , k pravis magi- itris, didicit, aulufqueefi. Propriis quoque o- pibus Mucianus bellum juvit, largitus privarim, quod avidius dc Republ. iumercc. Ceteri conferendarum pecuniarum exemplum fecuti; rariilt- mus quifquc caudcm in reoiperando hcentiam habuerunt. 85. Accelerata interim Velpafiani coepta, Illyrici exercitus dudio tranlgrclli in partes. Tertia legio exemplum ceteris Mocfia’ legionibus pne- biut. Octava erat ac feptima Claudiana , imbutae favore Othonis, quamvis proelio non interfuitfent: Aquileiain jam progredse , protnrbatis qui de O- thoiie nuntiabant, tacerarifque vexillis nomen Vitellii praeferentibus > rapta poftremo pecunia, Sc inter fc divila, hoitiliter egerant. Vnde metus, ex metu confiltum, pode imputari Vclpafiano. qua: apud Vitellium excufaiiaa eraiit. Ita tres >locfiC 3 C legiones per epiftolas alliciebant Panno- E e iiwwa 4}4 C. C o r u. Taciti « icum exercitum , aut abnuenti vim parabant. In eo motu Apouius Saturninus Mcefi* reftor , pefii- mum facinus audet, milTo centurione ad interficiendum Tertium Iulianum,feptim» legionis legatum , ob iimultates , quibus cauflam partium protendebat. lulianus, comperto difenmine , 8cgna- ris loeorum adfcitir, per avia Moefise ultra montem Henuim profugit, nec deinde civili bello interfuit, per varias moras fulccptum ad Vclpafinum iter trahens, 8c ex nuntiis cnn-SVabundus , aut properans. 86. At in Pannonia xii i legio ac vi i Galbiana r dolorem iramque Bedriacenfs pugno retinentes, haud cun^antcr Vefpafiano accctlerc, viproci-ua Primi Antonii. Is legibus nocens, 8c tempore Neronis falfi damnatus, inter alia belli mala , fenato- rium ordiucm recipcraverat. Prccpofitus a Galba deptimx legioni, leriptitafle Othoni credebatur, ducem le partibus ofleiens, a quo neglectus, in nullo Othoniani belli ulu fuit, labantibus Vitellii rebus Vcfpafianum fecutus, gnatule momentum addidit, itrenuus manu , fermone promptu*», ferendo in alios invidi» avtitex , difeordiis oc ieditioni- buspotens, raptor, largitor , pace pellimus, bello j:on {pernendus. linidti inde Mcelici ac Pannonici exercitus, Dalmaticum militem traxere,quamquam ccniularibus legatis nihil turbantibus. Titus Am- pius Flavianus Pannoniam, Poppcus Silvanus Dalmatiam tenebant, diviteslencs. Sed procurator aderat Cornelius Fulcus , vigens «tate, claris natalibus. prima juventa, quietis cupidine, fenatorium ordinem exuerat. Idem pro Galba dux coloniae luo, caque opera procurationem adeptus,- fuice- ptisVcipafiaui partibus, acerrimam bello facem protulit, non tam pror.riis periculorum,quam ipfis .periculis lotus ; pro ccitis'& olim paitis > nova, ambigua, ancipitia malebat. Igitur movere Sc quatere quidquid uiquam aegrum foret, aggrediuntur. Scripto in Britanniam ad quartadecima- «os , in Hifpaniam ad primanos cpiltolo : quod u- traque legio.pro Othooe, aaverla Vitellio^fueiat. fpargunrur per Galiias littero $ momentoque temporis ilagrabat inpcns bqluto, lllyrijis cxerc.ti- Hiitoriau. L i b. 11. 43f bus palam dcfcifcentibus: ceteris fortunam fccu- turis. 87. Dum harc per provincias,a Velpafiano duci— buique partium geruntur j Vitellius contempti*» in dies fegniorque , ad omnis municipiorum villa— rumque amoenitates refiftens, gravi urbem agmine petebat. Scxaginta millia armatorum fequebantur, • licentia corrupta, calonum numerus amplior ; pro- c&ciifimis etiam inter iervos lixarum ingeniis, tot legatorum amicorumque comitatus inhabilis ad pa- rejidum ; otiam fifumma ni ode Hia regeretur. Ouc- . rabant multitudinem, obvii ex urbe fenatores equi-- telque 1 quidam metu ; multi per adulationem ; ceteri ac paulatim omnes , nc aliis proficifcentibus, ipfi remanerent. Aggregabantur c plebe, flagitio- faperobfequia Vitellio cogniti, (curro,hiftriones, aurigae , quibus ille amicitiarum dchoneftamentis mire gaudebat. Nec coloniae modo aut municipia* congeHu copiarum; fed ipfi cultores; arvaque, ma- - tufis jam frugibus, ut hoftile folum vadabantur. • 88. Multae & atroces inter (e militum caedes, poft feditioncro Ticini coeptam; minente legionum au- - xiliorumque difeordia, ubi adverfus paganos certandum foret, confeniu. Sed plurima urages, ad • feptinium ab urbe lapidem, lingulis ibi militibus Vitellius paratos cibos,iit gladiatoriam (aginam,dividebat. 8c effufa plebes, totis fe caftris milcucrat. Incuriofos milites, vernacula urbanitate quidam • /poiiavere, abfciffis furtim balteis , an acciniti forent rogitantes. Non tulit ludibrium infolens contumelia» animUs-t-incvfrtenl populum gladiisinvafc- • re. ciefus inter-aliqs 1 pater militis,cum'filnim comitaretur; deinde agnitus:.«jt vulgata corde, tenipeva- ■ tum ab innbxiis. in urbe tafnen trepidatum , procurrentibus paflim militibus. Forum nlaxime pcte- bant, cupidine vilendi locum' in qub Galba jucuif- fet. Nec minus (ovum fpefticttlum'cr aiit ipfi, ter- f is ferarum & ingentibus telis horrentes, cum tur- am populi per infeitiam parum vitarent, aut ubi lubrico vto vel occarfuallcujus procidifleht, ad jurgium , mox ad manus 8t ferrum t^andrent. Quin & tribuni profedtique cum terrore Sc armatorum catervis volitabant. 89. Ipfc E c % r.j! 45S C. Corm. Taciti 89. Ipfe Vitellius, aponte Milv:o,infigniequo, E aludatus accinft ufque , fenatum & populum ante :agens, quo minus ut captam urbem ingrederetur, amicorum confilio deterritus, limipta prsetex- ta Sc compotito agmine incefllt. Quatuor legionum aquilx per frontem, totidemque circa e legionibus aliis vexilla > mox xi 1 alarum figna , St poft peditum ordines, eques : dein quatuor 8c xxx cohortes, ut nomina gentium, aut fpecies armorum forent, dilcretx. Ante aquilam praefecti caftro- rum tribunique , Sc primi centurionum , candida velte: ceteri juxta fuam quiique centuriam , armis donifque fulgentes. Et militum phalera:, torquefi* que fplendebant. decora facies, Sc non Vitellio principe dignus exercitus. Sic Capitolium ingref- lus, atque ibi matrem complexus , Augultae nomine honoravit. . 90. Poftera die tamquam apud alterius civitatis fenatum populumque, magnificam orationem de lemetipio prompfic, indultriam temperantiamque luam laudibus attollens: conlciis flagitiorum ipfis qui aderant, omnique Italia, per quam fomno 8c luxu pudendus inceficrat. Vulgus tamen vacuum curis , Sc fine falfi verique diicrimme folitas adulationes edoftum, clamore 8c vocibus adllrepebat: abnuentique nomen Augufti, expvefTerc utaflume- rct, tam fruftra quam recufaverat. 91. Apud civitatem cun&a interpretantem, fu- nelti ominis loco acceptum elt, quod maximum Pontificatum adeptus Vitellius , de acrimoniis publicis xv Kal. Aug. edixiilet, antiquitus infaufto die Crcmcrenfi Alienfique cladibus, adeo omnis humani divinique juris expers, pari libertorum a- micorumque locordia, velut inter temulcutos agebat. Sed comitia confulum cum candidatis civiliter celebrans, omnem infimx plebis rumorem, in theatro ut Ipeffator, in circo ut fautor affeftavit. qu;« grata lana Sc popularia , fi a virtutibus proficilce- t entur, memoria vitee prioris, indecora Sc vilia accipiebantur. Veutitabat in fenatum, etiam cum parvis de rebus patres confulerentur. ac forte Priicus Helvidius, praetor defignatus, contra lludium ejus ceuiucM:. Commotus pximo Yrtcllius, 21011 tamen ultva H 9'U-m-e S n B 3W 'i11 u * * u * Historia r. L i b. 1 I. 455? uttra quam Tribunos plebis in auxilium fpretre p j- teftatisndvocavit.Mox mit’gantihus amicis, qui al- tiorem iracundiam ejus verebantur, nihil novi ac- cidiflc refpondit, quod duo fenatores in Repub. diflentirent : folitum fe etiam Thrnfcre contradicere. Irrifere plcrique impudentiam semulutioms : aliis id ipfum placebat, quod neminem ex praepotentibus > fcJ Thrafeam ad exemplar verre glori* legi flet. oi. Prxpofucrat praetorianis P. Sabinum a prre- fe£tura cohortis, Iulium Prifcum tum centurionem ; Prifcus , Valentis ; Sabinus , Cxcinx gratia pollebant. Inter difeordes , Vitellio nihil auctoritatis. munia imperii Caecina ac Valens obibant, o- Irm anxit odiis, qux bello St caflris male diflimula- ta, pravitas amicorum, 8c fecunda gignendis inimicitiis civitas auxerat, dum ambitu, comitatu, Sc im- menfis lalutantium agminibus contendunt, compa- ranturque , variis in hunc aut illum Vitellii inclinationibus. Nec unquam fatis hda potentia,ubi nimia eft. Simulipfum Vitellium , fubitis offenfis autin- teuipeftivis'blanditus mutabilem, contemnebant Tnctuebu-ntque. Nec eo fegnius invafcrar.t domos, hortos, opelquc imperii, cum flebilis & egens nobilium turba , quos ipfos liberofque patrice Galba reddiderat,nulla principis mifericordia juvarentur. Gratum primoribus civitatis, etiam plebes approbavit, quod reverfis ab exfilio jura libertorum con- ccfliflet: quamquam id omnimodo ferviliu ingenia corrumpebant, abditis pecuniis per occultos a«t ambitiolhs finus. Sc quidam in domum Cxlaris tranfgrcfii, atque ipfls dominis potcntlores. 9;. Sed miles,plenis caftris, 8c redundante multitudine , in porticibus aut delubris , 8c urbe tota vagus, non principia nofcere , non fervare vigilias, neque labore firmari: per illecebras urbis , Sc in honefta diftu , corpus otio , animum libidinibus imminuebat. Poftrcmo ne {alutis quidem cura, infamibus Vaticani locis magna pars tetendit, unde crcbrx in vulgus mortes. Et adjacentia Tiberi Germanorum Galloriimquc obnoxia morbis corpora , fluminis aviditas , Sc relitis impatientia labefecit. Infupcr confufus , pravitate vel am- Ee 3 , ,bim> 438 C. C o rn. Taciti bitu, ordo militias. Sedecim praetorias, quatuor ur- • banx cohortes feribebantur, quis fingula millia in- eflent. Plus in eo dcleilu Valens audebat, tamquam ipfum Caecinam periculo exemiflet. fancad- ventu ejus partes convaluerant, 8c finiftrum lenti itineris rumorem profpero proelio verterat: omnif» que infcriorisGermanix milesValentem afle&aba- tur. unde primum creditur Caecinae fides fluitaffe. • 94. Ceterum non ita ducibus indulfit Vitellius, Ut non plus militi liceret, fibi quifque militiam' iumplere; quamvis indignus, ii ita maluerat, urba- nx militix adferibebatur : rurfus bonis remanere inter legionarios aut alares volentibus, permiflum, nec deerant qui vellent, fefli morbis, 8c intemperiem cxliincufantes. Robora tamen legionibus a- lifque 1 ubtra&a ; convulfum caftrorum decusxx millibus £ toto exercitu permixtis magis quam - - leftis. ConcionantcVitellio, poftulantur adlup- plicium Afiaticus , 8c Flavius, 8c Rufinusdu.es Galliantm , quod pro Vindice bellaflent. N^c- coercebat ejufmodi voces Vitellius ; fuper infitan,- animo ignaviam, confcius fibi inftare donativum 8c dccfle pecuniam, omnia alia militi largiebatur. Li- berti.principtim, conferre pro numero mancipicT- rum, ut tributum juffi. Ipfe fola perdendi cura fta- bula aurigis exltruere: Circum gladiatorum ferarumque ipeiftaculis oppicrc : tamquam in liimma abundantia, pecunire iliudeve. 9f. Quin 8 c natalem Vitellii diem , Cxcina ac Valens, editis tota urbe vientim gladiatoribus , celebravere : ingenti paratu, 8c ante illum diem inio— lito. Lxtum fcediflimo cuique , apud bonos invi- dix fuit, quod exllruftis in campo Martio aris, iiw feriasNeroni fecifiet.cxfx publice viftimx crema- txque : faces Auguftalcs fubdidere: quodfitcerdo- tium , ut Romulus Tatio regi, ita Cxfar Tiberius lulix genti lacravit. Nondum quartus a viftoria menfis , 8c libertus Vitellii Afiaticus, Polyclet 03 , Patrobios , Se vetera odiorum nomina aquabar. Nemo in ilia aula , probitate aut induftria certavit: unum ad potentiam iter prodigis epulis , 8c fumptu gancaque (atiare inexplebiles Vitellii libidines, Ipie abunde ratus, fi prseleutibus frueretur, nec in Historia*.. Lin. 11 . 439 longius coufultans, novies raillies fcftertium pau- ciOunis menfibus intervertifle creditur. Magna 8c milera civitas, eodem anno Othonem Vitelliumq;; paira»inter Vinios , Fabios, Icelos, Aliaticos, variane pudenda forte agebat ;donec fucccfTere Mucianus 8c Marcellus , fk magis alii homines, quam alii mores. 96. Prima Vitellio tertiae legionis defeftio nuntiatur, miliis ab Aponio Saturnino cpiftolis, antequam is quoque Vefpafiani partibus aggregaretur. Sed neque Aponius cundfa , ut trepidans re fubita, perfcripleiat, & amici adulantes, mollius interpretabantur $ unius legionis cam feditionem; ceteris exercitibus conflare fidem. In hunc modum etiam Vitellius apud milites difleruit, prretomnos nuper exuuftorutos iniedlatus, ii quibus falfos rumores dilpergi y ncc ullum civilis belli metum aflevera- bat, {iippreflTo Vefpaiiano nomine , Sc vagis ner urbem militibu s » qui lermon es populi coercerent , id ppxcipuum aiimcntumlamae erat. * 97. Auxilia tamen e Germania Britanniaque Hilpaniis excivit j fegniter , 8c ncceflitatem ditfl- mulans. Perinde legati provincicequc cuneabantur. Hordconius Flaccus luff c£Us jam Batavis anxius proprio bello ; Ve&ius Bolanus nunquam lie* tis quieta Britannia: Sc uterque ambigui, neque ex Hilpaniis properabatur , nullo tum ibLconiblari.; trium legionii legati, pares jurc,&c profperis Vitellii rebus certaturi ad oolequium,adverfam ejus fortunam ex sequo detrectabant. In Alrica legio co- hortefquc dele&te^ Clodio Macro , mox a Galba dimiflx , rurfius jufiu Vitellii militiam coepere. 11 - mul cetera juveutus dabat impigre nomina, quippe integrum illic ac favorabilem proconfulatum Vitellius ; famoliun invillimquc Vefpafianus egerat: perinde locii de imperio utriufqueconjeitabaiit. led experimentum contra fuit. » 98. Ac primo Valerius Feftusdegatus , ftud.a provincialium cum fide juvit, mox nutabat, palam cpiltolis edi-Stilque Vitellium^ occultis nuntiis Ve- fpalianum fovens, Sc hxc illave defenliirus , prout invaluilient. Deprehenfi cum litteris cdlftifqne Vefpaiianij per Rhxtiam Sc Gallias militum St cen £e 4 tui,o- 44<5 C. C O R N\ T A .C I T t turionum quidam, ad Vitellium mifli necantur: -flures fefellere , fide amicorum , aut fuomet aftu occultati. Ita Vitellii paratus nofccbantur ; Vefpa- fiuni confiliorum pleraque ignota : primum locor- dia Vitellii; deinde Pannonicre Alpes prifidiis in- fcfTx, nuntios retinebant, mare quoque Etcfia: flabant. harum flatu in orientem navigantibus fccuu- dum, indeadverfum erat. 99. Tandem irruptione holtjum , atrocibus undique nuntiis exterritus,Cicinam 5c Valentem expediri ad bellum )ubet: prxmiflus Csccinaj Valentem e gravi corporis morbo tum primum afTnr* ccntem , infirmitas tardabat. Longe alia profici- iccntis ex urbe Germanici exercitus Ipccics; non vigor corporibus, non ardor animis : lentum & rarum agmen, 8c fluxa arma, fiegnes equi: impatiens frtl.s, pulveris , tcmpeftatum j quantumque hebes ad ihflincndum laborem miles, tautoaddificordias promptior. Accedebat huc Caecinsc ambitio vetus, torpor recens , nimia fortuna: indulgentia foluti in luxum : feu perfidiam meditanti, infringere exercitus virtutem inter artes erat. Credidere plenquc Flavii Sabini confiliis concadam Cxcinx mentem, jmniflro fermonum Rubrio Gallo, rata apud Vc- fpafianum fore patfa tranfitionis. fimul odiorum iovidiseque erga Fabium Valentem admonebatur, ut impar apud Vitellium , gratiam virclque apud novum principem pararet. ioc. Cxcina complexu Vitellii multo cum honore digredus, partem equitum ad occupandam Cremorum! prxmifit. mox vexillarii quartaedecimx, «cfcxtsdecim* legionum ; dein quinta, 8t duoct- v ice fima fecutae: poftremo agmine unactvicefima Rapax, & prima Italica incedere , cum vexillariis trium Britannicarum legionum, 8c ele&is auxiliis. ProfeftoCxcina , fcipfit Fabius Valens exercitui quem ipfe duflavcrat, ut in itinere opperiretur j 1ie fibi cum Caecina cor.vcnifie : qui prstfens,coque validior, immutatum id conditum finxit, ut ingruenti bello tota mole occurreretur. Ita accelerare legiones Cremonam , pars Hoftiliam petere }uflx : ipfe Ravennam divertit, praetexto cladem alloquendi, mo.x Patavii fecretum componendae pro- H 15 T O R ! A R. L I n. 111. 4^1 proditionis qucefitum. Namque Lucilius Baflus poft prsefe«5turam ala: , Ravennati fimul ac Mifc- nenfi claflibus a Vitellio pra?pofitus, quod non fta- tim priefe&uram praetorii adeptus foret, iniquam iracundiam fiagitiofa perfidia ulcifccbatur. nec fci» ri poteft, traxeritne Caecinam, an ( quod evenit in-» ter malos, ut & fimilcsfint) eadem illos pravitas impulerit. ioi. Scriptores temporum , qui potiente rerum Flavia domo, monumenta hujulce belli compofue- runt, curam pacis 8c amorem Reip. corruptas in adulationejn cauflas tradidere. Nobis fuper infitam levitatem, Sc prodito Galba mox vilem fidem , aemulatione etiam invidiaque , ne ab aliis apud Vitellium anteircntui* pervertiffe ipfum Vitellinm videntur. Caecina legionesafiecutus, centurionum militnmque animos obftinatos pro Vitellio, variis artibus fubruebat: Baflo eadem molienti minor difficultas erat, lubrica ad mutandam fidem clafle, ob memoriam recentis pro Othone militia?. BREVIARI VM LIBRI III. F.fpafiani tofi* iu Italiam •veniunt , duce & in- fimSlore Antonio Trimo. Spaifim quadam gefia 9 (f letes pugna. Clajfis Ratennas ad Ve/perfianum deficit : &prdditorim animum Catina aperit, fcd hic parum profpere, quia d milite vin&us caftttfifiie.‘Prct- hum inde ad B. driacum : quo ‘vifti Vitelliani. Iterum fupertentit notarum Itgionumprcelium : idque nothi, fcd & tuncpulfi Vitelliani. Cafiraad Cremonam «p- Pugnantur & tandem expugnantur, ubi magna firJ- ges,pando pofi in tpfaurbe omne genus cladium. Vm t. dius interca luxu t nec fine /avitia R. Sabinum tin- tiri jubet , Junium Blafum interfici. Fabius Valens contra Antonium tenit: fcd pugna itia~magna cogni- ta y cum paucis aufugit , (5‘ in mari «pprejfus e fi. Britannia turbata , ititn Germania , u* Dacia. Vefpa- fiani duces Romam petunt. FitcUius infidere A- ptnaium jubet, fcd beUi mox pertafus , pacifeitur cum Sabino Vefpafianrfratrc. Qtnd patlum Germanici milites rupere. Sabinum in Capitolium £ e f tttn» 44*- C. C © R N. T A G I T t compulerunt , o bfederunt , expugnarunt,incenderunt, Qiexdam d L, Vitellio fratre 'Principis in Campania gejla. Tandem Vefpaftani omnes cepia Romam venere : per vim & varia proelia ingrejfa fune , cmniayue libidine ©* cade foedarunt. Mors ipfuts Vitellii, Gtjia uno eodemyue anno. LIBER III. M EIiore fato fideque Flavianarum paitium duces confilia belli tradlabant. Petovio- nem in hiberna Tertiatdecimje legionis convenerant: illic agitavere , placeretne ©bftrui Pannonias Alpes , donec a tergo vires uni- verlbe coniurgerent; an ire cominus, Sc certare pro Italia conftantius foret. Quibus operiri auxilia > 8c trahere bellum videbatur,Germanicarum legionum vim famamque extollebant, SeadvemtTc mox cum Vitellio Britannici exercitus robora : ipfis nec numerum parem pullarum nuper legionum,& quamquam atrociter loquerentur, minorem e fle apud vici os animum. Sed infeffis interim Alpibus, ventu- i rum cum copiis Orientis Mucianum.Supcrefle Ve- / fyafiano mare , clafles , (ludia provinciarum , per quas velut alterius belli molem cieret. Ita falubri moraj novas viresatlbre. §c prxlentibus nihil periturum. i. Ad ea Antonius Primus ( is acerrimus belli concitator) fellinationem iplis utilem,Vitellio exi- tiolam difierult, plus focordire , quam (iducire, ac- ccflifle vi£loribus , neque enim in procinctu 8c ca- llris habitos : per omnia Italice municipia deihles, tantum hofpitibus metuendos, quanto ferocius ante fe egerint, tanto cupidius inlblitas voluptates hau- fifle. Circo quoque, ac theatris, ?c amoenitate urbis emollitos ,aut valetudinibus feflbs. Sed addito fpatio rediturum £c his robur mcditatlone-belli. nec procul Germaniam , unde vires: Britanniam (reto dirimi: juxta Gallias, Hilpanialque : utrimque viros,equos, tributa : ipfamque Italiam Sc opes nrbis : ac fi inferre arma ultro velint, duas claiTes : vacuuniquc Illyricum mare. Quid tum clauitra montium profutura? quid traitum in seftatem a- liaiu bellum ? unde interim pecuniam, Sc commeatus ? I' 1 ' iri H k : H!!n s 9!? ii -, 'Vi «'i Ht$r«n!A*. Lin. III. 445 tus ? Quin potius co ipfo uterentur, quod Pannonica: legiones decepta magis , quam vi&oe, refurge- re in ultionem properent: Moefici exercitus, integras vires attulerint. Si numerus militum potius, quam legionum putetur; plus hinc roboris,nihil libidinum , Seprofuifle difeiplin® ipfum pudorem. Equites vero , ne tum quidem viftos ; fcd quamquam rebus adverfisjdisjc&am Vitellii aeieni. Dux tunc Pannonicx ac Mccficx al® perrupere hoftem. Nunc xvi alarum conjuncta figna,puHu fonituque, $c nube ipfa operient ac fupcrmndcnt oblitos proeliorum equites, equofque. Nifi quis retinet, idem fuaior, au&orquc conhlii ero. Vos, quibus fortuna in integro eft , legiones continete, mihi expedita cohortes fufficient. Iam, referata militia, impulfas Vitellii res audietis : juvabit fequi, 8c vcftigiis vincentis infiftcre. 3. H rp atque talia, flagrans oculis, truci voce,’ S uo latius .'iidirctur, (etenim fc centuriones $e qui- am militun confilio milcucrant) ita effudit, ut cautos quoq le ac providos permoveret; vulgus 8c cetori, unu.n virum duccmque , fpreta aliorum fe- gnitia, lr .dibus ferrent. Hanc fui famam ea ftatim c~"'*'one commoverat, qua recitatis Vefipafiani e- piltolis, non ut pleriquc incerta differuit, huc illuc tracturus interpretationem, prout conduxiflet arerte dcfcendiffe in cauffam videbatur: coque gratior militibus erat, culpas vel glori® focius. 4. Proxima Cornelii Fufci procuratoris au&o- ritas. i3 quoque inclementer 111 Vitellium invehi folitus, nihil fpei fibi inter adverfa reliquerat. Titus Ampius Flavianus natura ac fenetta cun&ator, liifpicioncs militum irritabat, tamquam affinitatis cum Vitellio meminiffet. idemqnequodcosptantc legionum motu profugus, dein fponte remeaverat, perfidi® locum quxfifle credebatur. Nam Flavianum omifla Pannonia ingrcfliini Italiam, Scdifcri- niini exemptum, rerum novarum cupido legati nomen rclumerc, 3 c mifceri civilibus armis impulerat: fuadente CornelioFulco,non quia indultria Flaviani egebat, fed ut confulare nomen furccntibus tum' maxime partibus, honefta Ipccie protenderetur, j. Ceterum ut tranfmittcrc in Italiam, impune 8c 444 C. Cork. Taciti 8c u(ui foret, feriptum Aponio Saturnino, cuffl exercitu Moefico celeraret. Ac ne inermes provinciae, barbaris nationibus exponerentur , principes Sarmatarum Iazygum , penes quos civitatis regimen, iu commilitium afeiti, plebem quoque 8c vim equitum , qua fola valent offerebant: renudum id munus, ne inter difeordias tycterna molirentur,aut majore cxdiverfo mercede, jus fafque exuerent. Trahuntur in partes Sido atque Italicus , reges Sucvo- r«m , quibus votus obfequium erga Romanos , 8c gens hdci commiffa: patientior. oppofitain latus auxilia, infcfta Rhtctia, cui Portius Septimius procurator erat, incorruptas erga Vitellium fidei. Igitur Sextilius Felix cum ala Auriana 8c vi n cohortibus, ac Noricorum juventute, ad occupandam ripam Aeni fluminis, quod Rhxtos Nericofque interfluit, milTus. nec his, aut illis proelium lentantibus fortuna partium alibi transafla. 6. Antonio vexillarios e cohortibus, & partem equitum ad invadendam Italiam rapienti, comes fuit. Arrius Varus, ftrenuus bello, quam gloriam ei dux Corbulo , 8c profperre in Armenia res addiderant. Idem feci etis apud Neronem fermonibus,fe- rebatur Corbulonis virtutes criminatus. Vnde infami gratia primum pilum adepto , lata ad prrefens male parta,mox in perniciem vertere. Sed Primus ac Varus,occupantes Aquileja proxima qusequc,Sc Opitergii & Altini latis animis accipiuntur. Relictum Altini prafidium adverfus clafiem Ravennatem , nondum defc£tione ejus audita. Inde Patavium 8c Atefte partibus adjunxere. Illic cognitum, tris Vitellianas cohortes , & alam cui Scriboniana, nomen,ad Forum Alieni,ponte jun£to, confedifle. Placuit occafio invadendi incuriofos ; nam id quoque nuntiabatur, luce prima inermos plerofqueop- prefTere. Praedittum ut paucis interfeCtis , ceteros pavore ad mutandam fidem cogerent. Et fuere qig fe ftatim dederent. pliires abrupto ponte , inflanti hofti viam abftulcrunt. 7. Vulgata vidtoria, poftprincipia bellifecun- dum Flavianos, du* legiones, feptima Galbiana, tcrtiadecima Gemina, cum Vedio Aquila legato, Puuvitvu alacres viniuat.Ibi pauci diis ad requiem fiiroti: H i s t o r t A r. L i a. 111. 44 j fumti: 8c Minucius Iuftus,prsefettus caftrorum legionis feptima», quia adduftius quam civili bello imperitabat, fubtraCfus militum irae , ad Vefpafia- num miflus eft. Defiderata diu res, interpretatione gloria», in majus accipitur,poftquam Galbx imagines , dilcordia temporum fubverfas , in omnibus municipiis recoli juilit Antonius • decorum pro caufla ratus , fi placere Galba: principatus , & partes revirefeere crederentur. 8. Viurefitum inde qux fiedes bello legeretur ? Verona potiorvifa, patentibus circum campis ad pugnam equeftrem , qua prxvalebant: fimul coloniam copiis validam auferre Vitellio , in rem famamque videbatur. Poflefla ipfo tranfitu Vicetia: quod per fe parum ( etenim modie* municipio vires ) magni momenti locum obtinuit, reputantibus illic Caecinam genitum, 8c patriam hoftium duci e- reptam. In Veronenfibus pretium fuit; exemplo opibufque partes juvere. Et interje&us exercitus, Rhxtiam, Iuliafque Alpes, ne pervium illa Germanicis exercitibus foret, obtepferat. qux ignara Ve- Ipafiano , aut vetita : quippe Aquilejae fifti bellum, exfpeCtarique Mucianum jubebat. Adjiciebatque imperioconfUiiim, quando Aegyptus,clauftra annona:, vectigalia opulentiflimarunt provinciarum obtinerentur, pofle Vitellii exercitum egeftate ftipen- dii frumentique ad deditionem fubigi. Eadem Mucianus crebris cpiftolis monebat,incruentam 8c fine luftu victoriam, 8c alia hujulccmodi prretexendo ; fcd glorix avidus , atque omne belli decus fibi retinens. Ceterum cx diftantibus terrarum fpatiis, confilia poft res afferebantur. 9. Igitur repentino incurfu Antonius ftationos hoftium inrumpic, tentatifque levi praelio animis, ex xquodifcefium. Mox Caecina inter Hoftiliam vicum Veronenfium , 8t paludes Tartari fluminis, caftra permuniit: tutus loco, cum terga flumine,latera objeCtu paludis tegerentur, quod fi affuiflet fides, aut opprimi univerfis Vitellianorum viribus dux legiones nondsm conjun&o Moefico exercitu potuere : aut retro aCt® , deferta Italia turpem fugam confciviflent. Sed Cxciua per varia3 moras > prima hoftibus prodidit tempora belli, dum quos 44^ C. Cor it. Taciti quos armis pellere promptum erat; epiftolis increpat , donec per nuntios pa&a perndix firmaret, lnterim Aponius Saturninus , cum legione feptima Claudiana advenit. Legioni tribunus Viplaniiw Meflalla prxerat, claris majoribus , egregius ipfe, St qui Polus ad id bellum artes bonas attuhfTct.Has ad copias nequaquam Vitellianis pares ( quippe tres adime legiones erant) mifit epiftolas Cxcina>teme- Vitatcm vi£la arma traftantiura incuflins. Simul virtus Germanici exercitus laudibus attollebatur; Vitellii modica, & vulgari mentione , nulla in Vc- ipafianuin contumelia. Nihil proflus , quod aut corrumperet hoftem, aut terreret. Flavianarum partium duces, omiffa prioris fortunae defenfione, pro Velpafiano magnifice , pro cauda fidenter, de exitu Pccuri, in Vitellium ut inimici, prxfumpferc: fatta tribunis 8c centurionibus , retinendi qua Vitellius indui fi flfet fpe , atque ipfum Cxcinam non obicure ad tranfitionem hortabantur. Recitatae pro concione epiftol® addidere fiduciam,quod fiibmil- fe Cxcina velut offendere Vefpafianum timens, ipforura duces contemptini, tamquam infultantes Vitellio fcripfifTent. 10 . Adventu deinde duarum legionum,e quibus tertiam Diliius Aponianus, o&avam Numifius Lu- pusducebant, oftentare vires, 8c militari vallo Veronam circumdare placuit. Forte Galbiana legioni, in adverfa fronte valli opus cefTerat, 8c vifi procul (ociorum equites, vanam formidinem ut hojtes fecere. Rapiuntur arma. & ut proditionis * ira militum inT. Ampium Flavianum incubuit, nullo criminis argumento ; Sed jam pridem invifils y-turbine quodam ad exitium pofcebatur; propinquum Vitellii, proditorem Othonis, interceptorem donativi clamitabant. Nec defenfioni locus, quamquam fuppliccs manus tenderet, humi plcrumqfie ftt^tits, lacera vefte , pcftus atque ora fingultu quatiens. id ipfum apud infenfos incitamentum erat, tamquam nimius pavor coafcicntiam argueret. Obturbabatur militum vocibus Aponianus, cum loqui coeptaret: fremitir & clamore ceteros afpemautur: uni Antonio apcrtse militum aures. Nam. 8c facundia aderat mulccqdique -valgumartes, $c au&oritas. Hi storia r. Lib. 111. ^4.7 Vbi crudefcere fcditio, Sc a conviciis Scprobrfe, ad tela Sc manus tranfibant, injici catenas Flaviano jubet. Senfit ludibrium miles, disje&ifquc qui tribunal tuebantur, extrema vis parabatur. Oppofuit fnium Antonius ftritto ferro , aut militum lc manibus , aut luis moriturum obteftans : ut quemque notum , Sc aliquo militari decore infignem afpe- xerat, ad ferendam opem nomine cieirs. mox con- verfus ad figna Sc bellorum deos, hoftium potius exercitibus illum furorem,illam difeordiam injicerent, orabat : donec fatifeeret fcditio, Sc, extremo jam dic, fuaquKqucin tentoria dilaberentitr. Pro- fe£hiseadem nocte Flavianus, obviis Verpaliani litteris, diicnmiui exemptus cft. 11. Legiones, vcluti tabe infe£ta:, Aponium Saturninum Moefici exercitus legatum , eo atrocius aggrediuntur, quod non, ut prius , labore Sc o- pere ?cflTx,(ed medio diei exerferant j vulgatis epi- itolis , quas Saturninus ad Vitellium Icriplide crc- ‘ debatur. Vt olirn virtutis modeltisequc , tunc procacitatis Sc petulantiae certamen erat,ne minus violenter Aponium, quam Flavianum, ad(iipplicium dcpoiecrent.QuippcMoeficas legiones,adjutam a fe Pannonicorum uttioneni, referentes; Sc Pannonici, vclut abfclverenturaliorum (editione, iterare culpam gaudebant. In honos , in quibus divertebatur Saturninus, pergunt. Nec tam Primus, Sc Aponia- rus, 8 c Medulla ( quamqnam omni modo nili ) eripuere Saturninum , quam obleuritas latebrarum, quibus occulebatur , vacantium forte balnearum fornacibus abditus. Mox, omiflis li&oribus, Pata- • viumcoriceflit. Digrefluconfularium,uni Antonio vis ac potiftas in utrumque exercitum fuit, cedentibus collegis, Sc obverfis militum ftudiis. Nec deerant qui crederent, utramque (editionem frau- - de Antonii coeptam, ut foliis bello frucretur. 11. Ne in Vitellii quidem partibus quietx mentes exitiofioredilcordia, non litfpicionibus vulgi, fed perfidia ducum turbabantur. Lucilius Baflus, cladis Ravennatis prxfe&us, ambiguos militum a- nimos, quod magna pars Dalmatx Pannouiique erant, qu« provincix Vefpafiano tenebantur, partibus ejus aggregaverat. Nox proditioni clefta, ut 4^8 C* Cork. Taciti ceteris ignaris, foli in principia defe&ores coirent. Battus pudore, feu metu quiffiam exitus foret,intra domum opperiebatur. Trierarchi, magno tumultu, Vitellii imagines invadunt > 8c paucis rcfillentium obtruncatis, ceterum vulgusreum novarum ftu- dio , in Velpafianum inclinabat. Tum p. ogreflus Lucilius auflorcm fc palam prabet. cladis Co: r.e- lium Fulcuni prarfeclum fibi ddlrut, qui propere adcucurrit. Battus, honorata cu todia liburnicis navibus Hadriam pervectus , a prsvk&o ala; Men- nio Rufino, prarlidmm illic agitanto, vincitur. Sed exfoluta iUtim vincula, interventu Hormi Cxfuris liberti, is quoque inter duces habebatur. 13. At Occtna defectione clarlis vulgata, primores centurionum, Sc paucos militum, ceteris per militi» munera diiperfis , iecrcta cattrorum allegans, in principia vocat. Ibi Vdpafiani virtutem, yirelquc partium extollit; transfugittc clailem arcem commeatuum, adverlivs Galbas Hilpamafquc, nihil in urbe liduin, atque omnia de Vitellio in deterius. Mox incipientibus qui conlcii adeiant,cetc- ros re rova attonitos , in verba Vefpaliani adigit. Simul Vitellii imagines direptx, 8c milii qui Antonio nuntiarent. Sed ubi totis caftris in fama proditio, recurrens in principia miles , prxfcriptum Vu- Ipaiiani nomen, projc£tas Vitellii effigies alj exit: vallum primo filentium , mox cunila (imul erumpunt : Huc cceidittc Germanici exercitus gloriam, ut fine proelio, fine vulnere, vinftas manus , 8t capta traderent arma ? Quas enim cx div^rio legiones? nempe viilas. &: abeflo unicum Othoniani exercitus robur , primanos , quart adccimanoiquc.. quos tamen iifdcm campis illis fuderint llraverint- que , ut tot armatorum millia volut gi?x venalium cxfuli Antonio donum darentur.Oclo nimirum legiones unius claffis accellioncm fore. Id Batto, id Cnecwne vifum,poftquam domos,hortos,opes,principi abilulcriut, etiam militibus principem auferre, licet integros incruentolquc , Flavianis quoque partibus viles, quid dicturos repofeeutibus aut profpera , aut adveria ? 14. Hxc finguli, hxc tmiverfi , ut quemque do* lor impulerat» vociferantes» initio aquinulegio* BC Historias.. L i b. ! I T. 445? nc orto, repofitis Vitellii imaginibus > vincla Cx- cinx injiciunt: Fabium Fabulum quintae legionis legatum» & Caelium Longum prxfeChuu caftro- rum» duces deligunt: forte oblatos trium Liburnicarum milites, ignaros &• infantes trucidant: relictis caftris, abrupto ponte , Hoftiliam rurfus, inde Cremonam pergunt; ut legionibus primae Italicx & Vnactvicelimx Rapaci jungerentur, quas Cxci- naad obtinendam Cremonam > cum parte equitum prxmiicrat. 1 j. Vbi hxc comperta Antonio , difeordes animis , difcrctos viribus hoftium exercitus aggredi itutuit, antequam ducibus au&oritas , militi obfe- quium , £c junCtis legionibus fiducia rediret, namque Fabium Valentem profeftum ab urbe» accele- raturumque cognita Cxcinee proditione, conjectabat. 8c fidus Vitellio Fabius, nec militias ignarus. Simul ingens Germanorum vis , per Rhxtiam timebatur : £c Britannia, Galliaque & Hifpania auxilia Vitellius acciverat , immeniam belli luem, jii Antonius id ipfiim metuens, feftinatopreelio viftoriam prxeepifiet. Vniverfa cum exercitu » fecundis a Verona caftris , Bedriacum venit, poftero die , legionibus ad muniendum retentis,auxiliares cohortes in Cremonenfem agrum miflx, ut fpecie parandarum copiarum, civili prseda milesimbuere- tur. Ipfe cum quatuor millibus equitum , ad oCta- vu a Bedriaco progreflus, quo licentius popularentur. exploratores ( ut mos efl) longius curabant. 16. Quinta ferme hora diei erat, cunTcitus eques, adventare holites, prxgredi paucos, motum fremitumque late audiri, nuutiavit. Dum Antonius , quid nam agendum , confultat, aviditate navandxoperx Acrius Varus cum promptillimis equitum prorupit, impulitque Vitellianos, modica esede; nam plurium accurfu, verfa fortuna, 8c .acerrimus quilque fequentium , fugx ultimus erat, nec fponte Antonii properatum , Sc fore qux acciderant, rebatur. Hortatus fuos , ut magno animo capeflerent pugnam, diduCtis in latera turmis , vacuum in medio relinquit iter , quo varum equi- tclque ejus reciperet: jufl* armari legiones: datum fer agros lignum, ut qua cuique proximum,omifla F f prxiki. 4 yo C. Corn. Taciti praeda» praslio occurrerent. Pavidus interim Varus, turbae luorum milcetur,intulitquc formidinem, pulti cum liiuciis integri, fuometipfi metu, 8 c angu- ltiis viarum confli£labantur. 17. Nullum in illa trepidatione Antonius conflantis ducis, aut fortiffirai militis, officium omi- fit. occurfat paventibus; retinet cedentes 5 ubi plu- »imu$ labor; unde aliqua fpes , confilio , manu» voceinfignis hofti, conlpicuus luis: eopoftremo ardoris provettus eft, ut vexillarium fugientem hallatranfverbcrarit. mox raptum vexillum in ho- ftcra vertit, quo pudore haud plures quam centum equites reftitere. Iuvit locus , artiore illic via, & ira£to interfluentis rivi ponte, qui incerto alveo, & preeeipitibus ripis , fugam impediebat, ea necef^ fitas, feufortuna, lapias jam partes reftituit. Firmati inter le , denfis ordinibus , excipiunt Vitellianos temere effufbs. atque illi confternantur. Antonius inflare pcrculfis , fternere obvios. Simul ceteri, ut cuique ingenium , fpoliarc, capere arma, cquofquc abripere. 6 c exciti prolpero clamore, qui modo per agros fuga palabantur, vi£l orice le inifccbanc. 18. Ad quartum a Cremona lapidem, fulfere legionum ligna, Rapacis atque Italica:, laeto inter initia equitum fuorum proelio, illuc ufque prove- £la. Sed ubi fortuna contra fuit, non laxare ordines, non recipere turbatos, non obviam ire, ultro- que aggredi hoftem, tantum per fpatium curfu 8 c pugnando feflum. forte vitti, haud perinde rebus profpcris ducem defideraverant, atque in advertis deefle intelligcbant. Nutantem aciem , vi^ftor equitatus incurfot. 8c Viplanius Mcflalla tribunus, cum Moeficis auxiliaribus aflequitur, quos militibus legionariis, quamquam raptim du£tos, sequa- bat. Ita mixtus pedes cquefque, rupere legionum agmen. Et propinqua Crcmonenfium moenia, quanto plus fpei ad effugium, minorem ad refiften- ffttm animum dabant. 19. Nec Antonius ultra inftitit, memor laboris #c vulnerum , quibus tam anceps proelii fortuna, quamvis profpero tine equites- equolque atflidta- *erat. Inumbrante vclpcra wiiverlum Flaviani «xer- H I i ^ o i t a 'k. L i d. 111. 4fi exercitus robur advenit. Vtquc cumulos fupfcr, Sc recentia cade veftigia inccflere, quafi debellatum foret, pergere Cremonam, & viCtos in deditionem accipere, aut expugnare depofeunt. Hac in medio pulchra diCtu. Illa libi quifque, PolTe coloniam plano fi tam impetu capi. Idem audacia per tenebras irrumpentibus,8c majorem rapiendi licentiam. quod fi lucem opperiantur , jam pacem , jani preces, & pro labore ac vulneribus , clementiam & gloriam inania laturos : fed opes Cremonenfiiuu in finu prasfeftorum legatornmque fore. Expugnatas urbis prxdam ad militem ; deditx ad duces pertinere. Spernuntur centuriones tribunique , ac ne vox cujulquam audiatur, quatiunt arma, rapturi imperium ni ducantur. io. Tum Antonius inferens fe manipulis, ubi afpeCtu 8c au&oritate filentium fecerat: non ie decus neque pretium eripere tam benemeritis, affirmabat; fed divifa inter exercitum ducefquc munia: militilms cupidinem pugnandi convenire; duces providendo, confultando,cunctatione fiepius,quam temeritate prodefle. Vt pro virili portione , armis ac manu victoriam juverit; ratione 8c confilio,propriis ducis artibus,profuturum. Neque enim ambigua effe quae occurrant, nodem , 8c ignotx fitutn urbis; intus hoites , 8c cunfta infidiis opportuna, non fi pateant portx , nifi explorato, nili dic , intrandum. An oppugnationem inchoaturos,adempto omni profpeftu , quis aequus locus, quanta altitudo moenium ? tormcntifne, 8c telis, an operibus, Sc vineis aggredienda urbs foret? Mox converfus ad fingulos , num fecures , dolabralque, 8c cetera expugnandis urbibus, fecum attulilTont ? rogitabat. Et cum abnuerent, gladiifiic, inquit; 8cpilis > perfringere ac fiibruere muros , ullrc manus pofilnt ? Si aggerem ftruere , fi pluteis cratibufvc protegi nccclfe fiicrit, ut vulgus improvidum irriti liabimus, altitudinem turrium, & aliena munimenta mirantes ? Qum potius mora no£tis unius , advectis tormentis machinifquc, vim viCtoriamque no- bifcutn ferimus. Simul lixas calonefquc cum re- centiffimis equitum , Bedriacum mittit, copias cc- teraque ufui allaturos. Ff x xi. Id 4Ji C. Cor. n. TAcfri xi. Id rero tegrc tolerante milite , prope fedl-* tionom ventum , cum progredi equites fub ip(a mania, vagos ex Cremonenflbus corripiunt, quorum indicio uofeitur, fex Vitellianas legiones, o- mnemque exercitum qui Hoftilice egerat, eo ipfo dic triginta milliapaflruutnemenfum,comperta luo- rum clade,in proelium accingi,ac jam affore.Is terror obftruttas mentes , confiliis ducis aperuit. Si- jlcre tertiam legionem,in ipfo via Poftumisc aggere jubet,cui jimfla a lavo feptima Galbiana, pate-n- ti campo ftetit: dein feptima Claudiana,agrefti fof- fa (ita locus erat) pramunita ; dextro , odlavaper apertum , limitem; mox tertiadecima, denfis arott- ftis interfepta. hic aquilarum fignorumque ordo: milites mixti per tenebras, ut fors tulerat: prteto- riamim vexillum proximum tertianis ; cohortes auxiliorum in cornibus : latera ac terga equite circumdata: Sido atqueItaUcusSuevi, cumdclc&is popularium, primori in acie verfabnntur. xx.' At Vitellianus exercitus, cui acquiefcere Cremona, & reciperetis cibo fomnoque viribus, confefinm algore atque inedia hclfrcm, poftera dic profligare ac proruere ratio fuit! 1 indigus reftoris, inops confliii, tertia ferme no&is hora, paratis jam difpofitifque Flavianis impingitur. Ordinem agminis disjecti per iram ac tenebras, afleverare non aufim: quamquam alii tradiderint, quartum Macedonicam, dextro luorum cornuj quintam, ?: quintamdccimam, cum vexillis nonae , fecun- daque, Sc viccfimse, Britannicarum legiorhiro, mediam aciem ; fcxtadccimanosduoctviceflmanofque tz primanos l-.evum cornu complefle. Rap&ccs aeque Italici omnibus fe manipulis mifcuerar.t. Equites , auxiliaquc , (ibi ipfi locum legere. Prcelium tota noite varium, anceps, atrox ; his, rurliis illis, exitiabile. Nihil animus, aut manu* , ne oculi quidem provifu juvabant, cadenique utraque acie arma: crebris interrogationibus notum pugna lignum : permixta vcxilh: , ut quilquc globus, capta cx hoftibns , hic vel illuc raptabat. Vergebatur maxime feptima legio , nuper a Galba confcripta. Occifi fex primorum ordinum centuriones. abrepta quaedam ligna, iplam Anui- Historia r. L i b. I I T. 45-3 Jam Atilius Verus primipili centurio , multa cum hoftium (trage , 8c ad extremum moricns, fer- vaverat. 13. Suftinuit labcntcni aciem Antonius, accitis praetorianis. qui ubi excepere pugnam , pellunt boltem , dein pelluntur. Namque Vitelliani, tor-r menta in aggerem vite contulerant, ut tela vacuo atque aperto excuterentur, difperfa primo St ar- bullis ime hoftium noxa illiia. Magnitudine exi-? nuaquinttedecimre legionis balifta,ingentibus laxis lioftilem aciem proruebat: luteque cladem tntu- liiTet, ni duo milites praclarum facinus aufi , arreptis e ftrage (cutis , ignorati vincla ac libramenta tormentorum abieidiflent. llatim confodi funr, eoque intercidere nomina : de fa£!o haud ambigitur. Neutro inclinaverat fortuna , donec adulta nofte, luna furgens oftenderet acies, fallcrctque. Sed Flavianis «quiov a tergo ; hinc majores equorum virorumque umbro:, Sc falfo, ut in corpora, i£lu-, tela hoftium citra cadebant: Vitelliani ad- verfo lumine collucentes , velut ex occulto jaeu- lautibus, incauti offerebantur. 14. Igitur Antonius, ubi nofcere fuos, nolcique poterat, alios pudore & pfobris multos laude 8c hortatu ; omnes fpe promiflifquc accendens, cur rari (iimpfiffent arma ? Pannonicas legiones interrogabat i illos e fle campos in quibus abolere labem prioris ignominicej ubi rcciperare gloriam poflent. Tum ad Mteficos converfus, principes auftorefque belli ciebat : fruftra minis Sc verbis provocatos Vitellianos , fi manus eorum oculoique non tolerent. Htec ut quolque acceflerat. plura ad Tertianos,veterum recentiumque admonens: tu: (iib M. Antonio Parthos, (ub Corbulone Armenios, nuper Sarmatas pepuliflent. Mox infwifus praetorianis: Vos, inquit, nili vincitis pagani,quis alius imperator,quie caftra alia excipient ? Illic figna armaque veftra funt, & mors viftis. nam ignominiam coniiimpfl- ftis. Vndique clamor: 8c orientem (diem (itajn Syria mos eft) Tertiani lalutavere. i). Vagus inde, anconfiiio ducis fubditus rumor, advenifle Mucianum; exercitus invicem (alu- taiTc. gradum interunt, quali recentibus auxiliis F f $ am'bff' 454 C. Corn. Taciti anili; rariore jam Vitellianorum acie , ut quos , nullo rciftore , luus quemque impetus vel pavor contraheret, diduccrctve. Poftquam pulfosfenfit Antonius , denfo agmine obturbat, laxati ordines abrumpuntur : nec reditui quivere , impedientibus vehiculis tormentiique. Per limitem vise fpar- guntur , confc£landi feftinatione , viilores. Eo notabilior cjedes fuit, quia filius patrem interfecit, rem nominaque au&orc Vipfanio Meflalla trar* dani, lulius Manliictus cx Hilpania, Rapaci legioni additus, impuberem filium domi liquerat. Is mox adultus, inter feptimanos a Galba confcri- ptus, oblatum forte patrem St vulnere liratum» dumfemianimem ferutatur, agnitus, agnofccr.fquc,. fc exanguem amplexus, voce flebili precabatur piatos patris manes, neve fe ut parricidam averia- rentur : publicum id facinus j 8c unum militem quotam civilium armorum partem ? fimul attollere corpus,aperire hunumi, fupremo erga parentem officio fungi. Advertere proximi, deinde plures : hinc per omnem aciem miraculum,8cqueftus,St fa.’- viffiwii belli exfecratio. nec eo fegnius propinquos, affines, fratres trucidatos Ipoliant: fa&iyu cfle ice- lus loquuntur, faciuntquc. a.5. Vt Cremonam venere, novum immenfum- que opus occurrit. Othoniano bello Germanicus miles nupuibus Crcmonenfium caftra fua , caftris vallum circumjecerat : caque munimenta rurfus auxerat, quorum adfpe£lu hteferc vi£torcs , incertis ducibus quid juDcveut. incipere oppugnationem, fefloper diem no£lemque exercitu, arduumj fc nullo juxta 1’ubfidio , anceps, fin Bedriacum redirent, intolerandus tam longi itineris labor, $c viatoria ad in itum revolvebatur, munire caftra; id quoque propinquis hoftibus formidolofum , ne di- fpemos&opus molientes fubita eruptione turbarent. quae fupercunfta, terrebat ipforum miles,pe- r.culi quam morte patienrior. quippe ingrata qua tuta , Sc ex temeritate Ipes : oinnifquc cardes , Sc vulnera, tk languis, aviditate pra’dce penGibantur. T.J. Huc inclinavit Antonius, cingique vallum corona jufiit. primo fagittis faxilque eminus certabant , majore Flavianorum pernicie , in quos tela * ; s s' if-5-’ i a * ra gu< g-r#-i * EV?£L$s VI Historia r. L i ». I T I. 4ff teladcfuperlibrabantur. mox vallum portafquc legionibus attribuit , ut dilcrctus labor fortes igna- vofquediftinguerer, atque ipfa contentione decoris accenderentur. Proxima Bedriacenfi vix , tertiani feptimanique (umpfere;dexteriora valli,orta- vaac feptima Claudiana; tertiadecimanos ad Brixianam portam impetus tulit. Paulum inde mora , dum e proximis agris ligones, dolabras, 8c alii falces, fcalafque convertant. tum , olatis fuper capita (cutis, denla teftudine (ucccdunt. Romanas utrimque artes: pondera laxorum Vitelliani provolvunt; disjertam fluitantemque teftudinem lanceis contifque ferutantur ; donec loluta compage (cutorum, exangues aut laceros profternerent multa cum (trage. i8. IncetTerat cunrtatio , ni duces feflo militi, Sc vclut irritas exhortationes abnuenti, Cremonam monftrafient. Hormi nc id ingenium , ut Met- falla tradit; an potior aurtor fit C. Plinius,qui Antonium incufat, haud facile dilcreverim : mfi quod neque Antonius,neque Hormus,a fama vitaque fu.i, quamvis peflimo flagitio , degeneravere. Non jam (anguis,neque vulnera morabantur,quin fiibrucrcnt vallum, quaterentque portas, innixi humeris,8c fuper iteratam teftudinem (candentes , nrchenfarent noftiiuii telabrachiaqne. integri cum (auciis , (emi- neces cum «xfpirantibus volvuntur, varia pereuntium forma, 8c omni imagine mortium. zg. Acerrimum feptimx, tertiasque legionum certamen. & dux Antonius, cum delertis auxiliaribus eodem incubuerat. Obftinatos inter (e cum fuftinerc Vitelliani nequirent, 8c fuperjertatela teftudine laborentur; ipfam poftremo baliftam in fubeuntes propulere: quae ut ad prsefcns disjecit obruitque quos inciderat: ita pinnas ac fumma valli ruina fua traxit, fimul junrta turris, irtibus luxorum ccflit. qua feptimani dum nituntur cuneis, tertianus (ecuribus gladii(que portam perfregit. Primum irrupifle C. Voluuum terti® legionis militem , inter omnes aurtorcsconftat. is in vallum egreflus» deturbatis qui reftiterant, confpicuus manu ac voce, capta caftra conclamavit, ceteri, trepidis jam Vitellianis,(eque fe vallo praecipitantibus, Ff4 per- 4e6 C. Cor n. Taciti perrupere, completu» carde, quantum inter caftra murofque vacui fuit. 30. Ac rurfus nova laborum facies j ardua urbis incenia 9 iaxe« turres» ftrrati portarum obices, vibrans t;-la miles 9 frequens obltri&iiique Vitellianis partibus Cremonenfis populus 9 magna pars Italia: ftatoin eoldcm dies mercatu cop^regata: quodde- fenibribus auxilium ob multitudinem , oppugnantibus incitamentum ob prardam erat. Rapi >gnes Antonius,inferrique amoemiTimis extra urbem aedificiis jubet 9 fi damno rerum fiuarum, Crcmonenles ad mutandam fidem traherentur, propinqua muris tc£ta , & altitudinem incenium egrefla, fortiflimo quoque militum complet: illi trabibus , tcgulifque facibus propugnatores deturbant. 31. lam legiones in teftudinem glomerabantur, Sc alii telalaxaquc incutiebant, cum langttcfccre paulatim Vitellianorum animi, 8c ut qmlquc ordine anteibat, cedere fortunte : ne Cremona quoque excifa, nulla ultra venia, omnifquc ira vi&oris non in vulgus inops, fcd in tribunos centurionclquc>ubi f retium caidis erat, reverteretur. Gregarius nues futuri focors, 8c ignobilitate tutior, pcrftabat. vagi pervias, in domibus abditi, pacem'ne tum quidem orabant, cum bellum pofuiflent. Primores caftrorum nomen atque imagines Vitellii amoliuntur. catenas Ctecinte ( nam etiam tum vin&us erat) cxlolvunt, orantque , ut caufla: fuar deprecator afilllat. afpernantcm tumentemque , lacry- niis fatigant, extremum malorum , tot fortifli- mi viri, proditoris opem invocantes, mox velamenta 8c infulas pro muris ofientant. Cum Antonius inhiberi tela juffilTet,figna aquilafque extulere: modium ^ inermium agmen , deje£tis in terram oculis, fequebatur. Circumftiterant vi&ores, 8c primo ingerebant probra , intentabant i£bus : mox ut praeberi ora contumeliis, & pofita omni ferocia cun£ta vi£ti patiebantur , fubit recordatio , illos efie, qui nuper Bedriaci vi£tori* tcmpcral- fent. Sed ubi Cwcina , preetexta li£toribulque in- fignis , dimota turba, conful incefiit 9 exarlere viatores : fuperbiam , fxyitiamquc fadeo invifa fce- lcra fjnt) ctUm perfidiam 1 ©bjettabant. Obili- tit H 1 ! T • R 1 4 n. Ltb. III. 4 S7 tit Antonius , datiique dcfcnforibus ad Ve(pafia- cum dimifit. ji. Plebes interim Cremonenfium,inter arma* tosconfliftabatur. nec procul cxdc aberant, cum precibus ducum mitigatus eft miles. Et vocatos ad concionem Antonius alloquitur, magnifice vi&o- res : vi&os clementer : de Cremona in neutrum. Exercitus prsctcr infitam prxdandi cupidinem, ve- tere odio ad excidium Cremonenfium incubuit, juvi fle partes Vitellianas Othonis quoque bello credebantur : mox tertiadecimanos ad extruendum amphitheatrum reliftos, ut fiunt procacia urbanx plebis ingenia,petulantibus jurgiis illulerant. Auxit invidiam editum illic d Cxcina gladiatorum fpe- £taculum:eadcmque rurfiis belli fcdes:8cprxbiti in acie Vitellianis cibhcxfx quxdam feminx , (ludio partium ad prxlium progreflx. tempus quoque mercatus, ditem alioquin coloniam,majorum opum fpecie complebat. Ceteri duces in oblcuro, Antonium fortuna famaque omnium oculis expofuerat. is balineas,abluendo cruori, propere petit, excepta vox eft : eum teporem incufiaret, ftatim futurum ut incalefcerent. Vernile diftum omnem invidiam in eum vertit, tanquam fignum incendendae Crc- mome dediffet, qux jam flagrabat. 33.Quadraginta armatorum millia irrupere,calonum lixarumquc amplior numerus, 8c in libidinem ac fevitiam corruptior.N011 dignitas,non etas protegebat, quo minus ftupra exdibus, exdes Itupris mi- icerentur. Grandxvos (enes,exa£la xtate feminas, viles ad praedam,in ludibrium trahebant.Vbi adulta .virgo,aut quis forma conipicuus incidi(Tcr,vi mani- bulquc rapientium divullus, ipfos poftremo direptores in mutuam perniciem agebat, dum pecuniam, vel gravia auro templorum dona,fibi quifque trahunt, majore aliorum vi truncabantur. Quidam obvia adlpernati, verberibus tormentifque dominorum,abdita fcrutari,dcfofla eruere. Faces in manibus : quas,ubiprxdam ege(ferant,in vacuas domos, 8c inania templa, per laiciviam jaculabantur. Vt- que exercitu vario linguis, moribus, cui cives, (o- cii, externi intereflent , divcrlx cupidines , tc aliud cuique fi» , nec quidquam illicitum. Ter F f f qua- 4?8 C. Corn. Taciti quatriduum Cremona iutfccit. Cum omnia facr* profanaque in igne confiderent , folum Mephitis templum ftetit ante moenia > loco > feu numine defenium. 34. Hic exitus Cremonam habuit , anno cc lxxxvi aprimordio fui. Conditacrat Ti. Sempronio 8c P. Cornelio confulibus., ingruente in Italiam Hannibale , propugnaculum adverlus Gallos trans Padum agentes, & fi qua alia vis per Alpes rueret. Igitur numero colonorum opportunitate fluminum , ubere agri , annexu connubiifque gentium adolevit floruitque , bellis externis iuta- £ta, civilibus infelix. Antonius pudore flagitii, crcbrefcente invidia, edixit, nequis Cremonenfes captivos detineret, irritamque prxdam militibus effecerat confenfus Italiae, emptionem talium mancipiorum afpcrnantis. Occidi coepere, quod ubi enotuit, a propinquis affinibufque occulte redemptabantur. mox rediit Cremonam reliquus populus. repofitafora, templaque , magnificentia muui- cipum : 8c Vefpafianus hortabatur. . Ceterum afliderelepultx urbis ruinis, noxia tabo humus, haud diu permifit. ad tertium lapidem progrefil,vagos paventefquc Vitellianos, lua quemque apud figna componunt. Et vittte legiones , ne manente adhuc civili bello ambigue agerent, per Illyricum difperfic. In Britanniam inde, 8c Hilpa- rias, nuntios famamque, in Galliam , lulium Calenum tribunum : in Germaniam , Alpinum Montanum prxfeftum cohortis, quod hic Trevir , Calenus ALduus, uterque Vitelliani fuerant, oftentui miferc. Simultranfitus Alpium, prsefidiis occupati : fufpefta Germania, tamquamin auxilium Vitellii accingeretur. $ 6 . At Vitellius, profetto Cxcina, cum Fabium Valentem paucis poft diebus ad bellum im- puliflet, curis luxum obtendebat: non parare arma,non alloquio exercitioque militem firmare,non in ore vulgi agere: fcd umbraculis hortorum abditus, ut ignava animalia , quibus fi cibum lugge- ras, jacent torpentque, prxtcrita,inflantia, futura, pari oblivione dimiferat. Atque illum, in nemore Aricino delideni 5c marcentem.» proditio Luci- Historia r. Lio. III. 4f9 lii Bafii, ac defe&io claflis Ravennatis perculit. Nec multo poft de Ctecina affertur mixtus gaudio dolor , Scdcfciviflc, & ab exercitu vin&um. plus apud focordcm animum lxtitia, quam cura valuit, multa cum exfultatione in urbem reve£Vus, frequenti concione, pietatem militum laudibus cumulat. P. Sabinum praetorii prxfc&um , ob amicitiam Caecinae vinciri, jubet, fubftituto in locum ejus Alpheno Varo. 37. Mox fenatum, compotita in magnificentiam oratione, allocutus, exquifitis patrum adulationibus attollitur. Initium atrocis in Caecinam lententia;, a L. Vitellio faftum. dein ceteri, com- pofita indignatione , quod conful Rempublicam; dux imperatorem; tantis opibus; tot honoribus cumulatus amicum prodidiflet, vclut pro Vitellio conquerentcs , luum dolorem proferebant. Nulla in oratione cujufquam erga Flavianos duces obtrectatio. errorem imprudentiamque exercituum culpantes > Vcfpafiani nomen fufpenfi & vitabundi circumibant. Nec defuit, qui unum confutatus diem (is enim in locum Cxcinx fupercrat) magno cuin irrifu accipientis,tribuentilque, eblandiretur .pridie Kal. Novembris,Roflius Regulus iniit,ejuravitque. Annotabant periti, nunquam antea non abrogato magiftratu , neque lege lata, alium iuffc&um. nam conful uno die 8c ante fuerat Caninius > Rebilus, C. Cxfaredittatore, cum belli civilis praemia fc- ftinarentur. 38. Nota per cos dies Iunii Blxfi mors,St famo- fafuit; de qua fic accepimus. Gravi corporis morbo seger Vitellius, Servilianis hortis, turrim vicino litam collucere per noftem crebris luminibus a- nimadvertit. Scilcitanti cauflTam , apud Cxcinam Tulcum epulari multos,prxeipuum honore Iunimn ISlxlum nuntiatur, cetera in majus, dc apparatu, Sc folatis in lafciviam animis, nec defuere , qui iplimi Tulcum & alios , fcd criminofius Blxfum incufii- icnt, quod aegro principe Ixtosdies ageret. Vbi afperatum Vitellium, 8c polle Blxfum perverti, latis patuit iis qui principum oifcnlas acriter fpecu- lantur,datx L. Vitellio delationispartes.llie infen- fus Blxfo, aemulatione prava, quod cum omni dedecore 4&> C. Corn. Taciti decore maculofum, egregia fama anteibat , cubiculum imperatoris referat: filium ejus finu complexus , 8c genibus accidens , cauflam confufionis quxrenti , Non fe proprio metu > nec fui anxium, fed pro fratre, pro liberis fratris, preces lacry- mafquc attulifle. Kruftra Vefpalianum timeri,quem tot Germanica: legiones , tot provincia: virtyte ac fide , tantum denique terrarum ac maris immenfis fpatiis arceat. In urbe ac finu cavendum hoftem Iunios Antoniofquc avos ja&antem , qui fe itirpe imperatoria , comem ac magnificum militibus o- ftentet. Verfiis illuc omnium mentes,dum Vitellius amicorum inimicorumque negligens , fovet simulum , principis labores e convivio profpc&antcm Reddendam pro intempeftiva laetitia mreftam 8c funebrem no&cm , qua fciat & fentiat vivere Vitellium , 6c imperare, & fi quid fato accidat filium habere. y). Trepidanti inter Icelus metumque, ne dilata Blnsfi mors maturam perniciem , palam jufla atrocem invidiam fcrret:placuitvencno graffari. Addidit facinori fidem, nobili gaudio, Blselum vifendo. quin & audita eft fseviflima Vitellii vox , qua (ipfit enim verba referam) fe pavilfe oculos lpcdtata inimici morte,jaftavit. Blocfo fiipcr claritatem natalium Sc elegantiam morum , fidei obftinatio fuit. Integris quoque rebus,a Caecina 8c primoribus partium jam Vitellium afpcrnantibus, ambitus,abnuere perfeveravit, fan&us, inturbidus, nullius repentini honoris, adeo non principatus appetens , ut parum effugeret, ne dignus crederetur. 4o- Kabius interim Valens , multo ac molli concubinarum fpadonumque agmine , fegnius , quam ad bellum incedens, proditam a Lucilio Baffo Ravennatem clafTem , pernicibus nuntiis accepit. Et fi cceptum iter properaflet, nutantem Cxcinam praevenire ; aut ante difc.imen pugna , affcquilc- giones potuifiet. Nec deerant qui monerent, ut cum fidifiimis per occultos tramites, vitata Ravenna, Hoftiliam Cremonamvc pergeret. Aliis placebat, accitis ex urbe praitoriis cohortibus, valida manu perrumpere, lpfe inutili cunftatione » agendi tempora confultando confumpiit. mox Mtritm- «uc Historia*. I, i u. III. 4® 1 que confilium aspernatus, quod inter ancipitia deterrimum cft , aura media {equitur , nec auiui cft fatis, nec providit. 41. Miflis ad Vitellium litteris, auxilium poftu- lat.Veneretres cohortes,cum ala Britanmca,neque ad fallendum aptus numerus , neque ad penetrandum. Sed Valens nc in tanto diferimine quidem infamia caruit, quo minus illicitas rapere voluptates, adulteriifque ac ftupris polluere hofpitum domus crederetur, aderant vis , & pecunia, Sc ruentis fortunae novifiima libido. Adventu demum peditum equitumqUc pravitas confilii patuit, quia nec vadere per hoftes tani parva manu poterat , etiamfi fidiflima foret, nec integram fidem attulerant. Pudor tamen , 8c prsefentis ducis reverentia morabatur,haud diuturna viucula apud avidos periculorum, &c dedecoris ftcuros. Eo metu, & paucis quos ad- verfa non mutaverant , comitantibus , cohortes Ariminum prsemittit: alam tueri terga jubet: ipfc flexit in Vmbriam, atque indein Etruriam: ubi cognitio pugna» Crcmoncnfis eventu , non ignavum , & fi proveniflet, atrox confilium iniit, ut arreptis navibus, in quamcumque partem Narbonen- fis provinciis egrdTus, Gallias, & exercitus, 8c Gcrtnanix gentes, novumque bellum cieret- 41. Digreflo Valente, trepidos , qui Ariminum tenebant, Cornelius Fufcus admoro exercitu , 8c mifilspcr proxima litorum Liburnicis, terra marique circumvenit. Occupantur plana Vmbrise , Sc qua Picenus ager Hadria alluitur, omnifque Italia, inter Vefpafiamimac Vitellium, Apennini jugis dividebatur. Fabius Valens, fc finu Pilano >legnitia inaris, aut advcrlante vento, Portum Herculis Mc- nceci depellitur, haud procul inde agebat Marius Maturus , Alpium maritimarum procurator , fidus Vitellio, cujus {aeramentum, cunftis circa hoftilibus, nondum exuerat. Is Valentem comiter excentum, nc Galliam Narbonenfem temere ingreaeretur monendo terruit: fimul ceterorum fides metu infralta. nam circumjettas civitates , procurator Valerius Paulinus , Ifcrenuus militia:, & Vefpafiano ante fortunam amicus, in rerba ejus adegerat, 43- Co»- 4 C. Cork. Taciti 45. Concitifque omnibus, qui cxau&orati 2 Vitellio bellum fponte Tumebant, Forojulienfem coloniam, clauftraque maris prafidio tuebatur : eo gravior auftor, quod Paulino patria Forum Iulii, ©c honos apud pratorianos , quorum quondam tribunus fuerat. Ipfique pagani, favore municipali,Sc futura potentia: Ipe juvare partes annitebantur, qua: ubi paratu firma , £c au£la rumore, apud varios Vitellianorum animos increbuere; Fabius Valens cum quatuor (peculatoribus, Sc tribus amicis, totidem centurionibus ad naves regreditur: Maturo, ceterifque remanere, & in verba Vefpa- fiam adigi volentibus fuit. Ceterum ut mare tutius Valenti, quam litora, aut urbes ; ita futuri ambiguus, 8c magis quid vitaret, quam cui fideret certus, adverfa tempeflatc Stoechadas Mafillicn* fium infulas affertur, ibi eum mifla a Paulino Liburnica oppreflere. 44. Capto Valente , cunfta ad viftoris opes convcrfa, initio per Hifpaniam a prima Adjutrice legione orto, qua memoria frrhonis infenfa Vitellio, decimam quoque ac fextam traxit. Nec Gallia cunttabantur. Et Britanniam , inclytus erga Vefpafianum favor, quod illic fecunda legioni a Claudio prapofitos, 8c bello clarus egeraf, non fine motu adjunxit ceterarum , in quibus ple- rique centuriones ac milites a Vitellio provefti, expertum jam principem anxii mutabant: 45 1 . Ea difeordia, & crebris belli civilis rumo* ribus , Britanni fultulerc animos , auSoreVcnu- fio : qui fuper infitam ferociam , £c Romani nominis odium , propriis in Cartifnunduam reginam ftimulis accendebatur. Cartifmandua Brigantibus imperitabat, pollens nobilitate : 8c auxerat potentiam , poftquam capto per dolum rege Carataco, inftruxifle triumphum Claudii Cafaris videbatur. Inde opes , 8c rerum fecundarum luxus, fpreto Vcnufio (is fuit maritus) armigerum ejus Vello- catum in matrimonium regnumque accepit. Con- cufia ftatim flagitio domus: pro marito (ludia civitatis, pro adultero libido regina, 8c favitia. Igitur Vemifius accitis auxiliis, fimul ipforum 13ri-, gautmn defeftione > in extremum diferimen Car- tifmaii- Hts't oriar. Lib. III. 4? j tifmanduam adduxit. Tnm petita a Romanis pra- fidia. 8c cohortes altcque noftra , variis proeliis, exemere tamen periculo reginam: regnum Venu» lio; bellum nobis rcli&um. 46. Turbata per eofdem dies Germania 8c fo- cordia ducum , 8c (editione legionum. Externa vi 8c perfidia fbciali, prope afflicta Romana res. Id bellum cum canffis & eventibus (etenim longius prove&um eft) mox memorabimus. Mota 8c Dacorum gens, numquam fida, tunc fine metu, ab»- dufto c Mccfia exercitu. Sed prima reruni, quiet» fpcculabantur : ubi flagrare Italiam bello, cu;>cta invicem hoftilia , accepere ; expugnatis cohortium alarumquc hibernis, utraque Danubii ripa potiebantur. Iamque caftra legionum exfemdere parabant, ni Mucianus fextam legionem oppofuifi* iet, Crcmonenfisviftorin: gnarus, acne externa moles utrimque ingrueret, fi Dacus Gcrmanufquc diverfi irrupmcnt Affuit ut fxpe alias , fortuna populi Rom. quae Mucianum virefque Orientis illuc tulit : 8c quod Cremonse interim tranfegi- mus. Fontejus Agrippa ex Afia (proconful eam provinciam annuo imperio tenuerat) Moefiae pra- pofitus eft : additis copiis e Vitelliano exercitu, quera fpargiper provincias, 8c externo bello illigari, pars confilii, pacifque erat. 47. Ncc cetera nationes filebant. Subita per Pontum arma barbarum mancipium , regia quondam claflis prafc£lus , moverat, is fuit Anicetus Polemonis libertus, prapotens olim, 8cpoftquam regnum in formam provincia verterat, mutationis impatiens. Igitur Vitellii nomine , adfeitis gentibus qua Pontum accolunt, corrupto in fpem rapinarum egentilfimo quoque, haud temnenda manus du&or, Trapezuntem vetuffam Afia civitatem , a Gracis in extremo Pontica ora conditam fubitus irrupit. Cala ibi cohors; regium auxilium olim : mox donati civitate Romana, figna armaque in noftrum modum j deftdiam licentiam- que Graecorum retinebant. Clatfi quoque faces intulit, vacuo marieludcns,quiale£iiflimas Liburnicarum , omnemque militem Mucianus Byzan- tiumadegerat. Quin $c barbari contemptius vagabantur» 464 C»RK. Tacxti bantur, fabricatis repente navibus, qua? cameras vocant, artis lateribus , lata alvo, fine vinculo arris aut lerri connexa j 8c tumido mari, prout flu&us attollitur, fumma navium tabulis augent, donec in modum tefH claudantur. Sic inter undas volvuntur , pari utrimque prora, Se mutabili remigio, quando hinc vel illinc appellere indilcretum 8c innoxium cft. 48. Advertit ea res Vclpafiani animum,ut vexillarios e legiotiibus, ducemque Virdium Geminum ipeitatre militi* deligeret. Ille incompofitum 8c prjedac cupidine vagum hoftem adortus , cogit in naves : efifc&ifque raptim Liburnicis, aflequitur Anicetum in oftio fluminis Cohibi, tutum fuo Se- dochezorum regis auxilio , quem pecunia do- niique ad focietatcm perpulerat. Ac primo rex minis armHque fuppliccm tueri: poftquam merces proditionis , aut bellum offendebatur ; fluxa, ut elt Barbaris, fide »paftus Aniceti exitium, perfugas tradidit,belloquc fcrvili finis irapofitus. Lactum ea Viftoria Vclpafianum , cun&is fuper vota fluentibus, Cremoncnfis proelii nuntius in jEgypto aflequitur. Eo properantius Alexandriam pergit, ut fraflo Vitellii exercitu , urbem quoque externa: opis indigam fame urgeret. Namque 8e Africam, eodem latere fitam, terra marique invadere parabat, claufls annonae fubfidii6,inopiam ac dilcor- diarn hoffi fafhirus. 49. Dum hac totius orbis mutatione fortuna imperii tranfit, Primus Antonius nequaquam pari innocentia poft Cremonam agebat : fatisfaflum bello ratus, 8c cetera ex facui; feu felicitas in tali ingenio avaritiam, fiipcrbiam, ceteraque occulta mala patefecit, ut captam Italiam perfulta- re ; ut fuas legiones colere; omnibus dittis fa- «Stifquc viam fibi ad potentiam ftruerc : utque licentia militem imbueret , intcrfe&orum centurionum ordines, legionibus offerebat, eo fuffragio turbidiflimus quifque delefli. nec miles in arbitrio ducum, fed duces militari violentia traheban- tur.i^use feditiofa,Sc corrumpenda diicipHnoe,mox in ptxdam vertebat > nihil adventantem Mucianum it- HlITOftYAfc. Lib. III. 4 6f veritas, quoti exitiofius erat quam Vefpafianum fprevifie. yo. Ceteruoi propinqua hieme, 8chumentibus Pado campis , expeditum agmen incedere. Signa aquilteque viftricium legionum, milites vulneribus aut atate graves , plerique etiam integri, Veronae relifti: fufficere cohortes alarque , 8c c legionibus lefti, profligato jam bello videbantur. Vndccima legio Icfe adjunxerat, initio cunftata, fed profpe- ris rebus, anxia quod defuiflTet. Sex millia Dalmatarum , recens deleftus, comitabantur. Ducebat Poppaeus Silvanus confulam : vis confiliorum penes Annium Baflum, legionis legatum, is Silvanum focordem bello , gc dies rerum verbis teren- tem , fpecie obfequii regebat ♦ ad omniaque qua agenda forent,quieta cum induftria aderat. Ad has copias, c claflicis Ravennatibus legionariam militiam polcentibus , optimus quifque adfeiti : Cla£* fem Dalmat* fupplcvere. Exercitus ducefquc ad Fanum Fortunae iter flftunt, de futnma rerum cuneantes , quod motas ex urbe praetorias cohortes audierant: 8t reneri praefidiis Apenninum nebantur: Scipfosin regione bello attrita, inopia Sc feditio^ fx militum voces terrebant, Clavarium ( donativi nomen eft ) flagitantium, nec pecuniam, aut frumentum providerant: & feftinatio atque aviditas prsepediebant, dum quse accipi poterant , rapiuntur. yi. Celeberrimos auttores habeo, tantam vi- ftoribus adverfus fas nefafque irreverentiam iuiP fe , ut gregarius eques, occifum i fe proxima acie fratrem profeflus , praemium a ducibus petierit. Nec illis aut honorare eam caedem , jus hominum: aut ulcifci,ratio belli permittebat. Diftulerant tamquam majora meritum , quam qu® Itatim cxfolve- rentur. nec quidquam ultra traditur. Ceterum Sc prioribus civium Deliis, par fcclus inciderat, nam proelio, quo apud Ianictilum adverlum Cinnam pugnatum eft , Pompejanus mil^s fratrem fuum, deia cognito facinore, fciplum interfecit,ut Sifcnna memorat. tanto acrior apud majores, ficut virtut - busgloria,ita flagitiispoenitentia fuit.Scd hac aliaque ex veteri memoria repet ; ta, quoticus res lo- Gg culquB C. C O R N. T A C I T I cufquc exempla rc£ti,aut folatia mali pofccnt,haud ablurde memorabimus. 51. Antonio ducibulquc partium,prxmitti equites , omnemque Vmbriamexplorari placuit, fi qua Apeunini juga clementius aaircntur : acciri aquilae fignaque, 8< quidquid Verone militum foret: Padumque 8c mare, commeatibus compleri. Erant inter duces , qui ne&ercnt moras, quippe nimius jam Antonius , 8c certiora ex Muciano iperaban- tur. Namque Mucianus tam celeri vifloria anxius, Sc ni prseiens urbe potiretur, expertem fe belli glorixque fatus, ad Primum & Varum media feri- ptitabat, inftandum coeptis, aut rurlus cuneandi utilitates edifferens; atque ita compotitus , ut ex eventu rerum adverfa abnueret, vel profpcra agno- fceret. Plotium Griphum , nuper ab Vcfpafiano in fenatorium ordinem additum, ac legioni prxpoti- .tum, cetcrofque tibi fidos , apertius monuit. Iique .omnes , de feftinatioue Primi ac Vari tiniftrc , 8c Muciano volentia relcripferc. Quibus cpiftolis Vc- fpatiano iniffis , effecerat, ut non pro fpe Antonii, .conlilia foitaque ejus xftimarentur. 53. Aigre id pati Antonius , 8c culpam in Mucianum conferre, cujus criminationibus coaluiffent pericula fua. nec fermonibus temperabat, immodicus lingua, & obfequii jniolens. litteras ad Vefpa- (ianum compofuit, ja&antius quam ad principem, nec tine occulta in Mucianum inleftationejSc Pannonicas legiones in arma egiffe : fuis ftimuiis excitos Mocfix duces : fua conftantia perruptas Alpes: occupatam Italiam: iutcrlepta Germanorum Rhx- torumque auxilia.Quod diicordcs difpcrfafque Vitellii legiones equeltri procella ; mox peditum , vi per diem no&emquefudiffct, id pulcherrimum, 8c iui operis. Cafum Cremonx bello imputandum: majore damno , plurium urbium excidiis, veteres civium difeordias reipublicx itetifle. Non fc nuntiis neque cpiftolis , # lcd manu 8c armis imperatori fuo militare, neque officere gloriae eorum, qui Atiam interim compofucrint: illis Moefise pacem, fibifalutem iecuritatemque Italix,cordi fuiffe..Suis exhortationibus Gallias Hifpaniafque validiffimam terrarum partem > ad Ydpatiaiiumconvcrias. Sed ceci- Historia r. Lib. 111. ifiy cecidiflc in irritum labores, fi prxmia periculorum foli affequantur , qui periculis non affuerint. Nec fefellere ea Mucianum, inde graves fimultates r quas Antonius implicitis; Mucianus callide, coque implacabilius nutriebat. f4. At Vitellius,fraftis apud Cremonam rebus, nuntios cladis occultans , ffultadiffimulatione , remedia potius malorum quam mala differebat.Quippe confitenti confultantique fupcreratit fpes virel- que: cum 6 contrario Ixtaomnia finderet, falfis in- gravelcebat: Mirum apud ipfum de bello filcn- tium: pro hibiti per civitatem ferqiones T coque plue res : ac fi liceret, vera narraturi■. quia vetabant ur. atrocior a v ulgaverant. * Nec duces hoffium augen- improvidus confilii. quis ordo agminis, qu* cura explorandi, quantus urgendo trahen- dove bello modus,alios rogitans* &ad omnes nuntios vultu quoque 8c inceilu trepidus * dein temulentus. Poltrcmo t&dio callrorum , & audita dc- fo&ione Mifcnenfis cladis,Romam revertit,recen- tifllmum quodque vulnus pavens , fnmmi diicrim:- nis incuriolus. Nam cum tranferedi Apenninum integro exercitus fui robore, & feiTbs hieme atque inopia hoites aggredi, in aperto foret; dum diiper- git vires , acerrimum militem, & ufque in extrema obilinatum, trucidandum , capicndumque tradidit, peritiflimis centurionum diflentientibus, Sc fi con- lulerentiir, vera dicturis. Arcuere cos intimi amicorum Vitellii, ita formatis principis auribus , ut afperaqurc utilia, nec quidquam uifi jocu.ulum 8c lxfurum acciperet. 5-7. Sed cladem Mifencnfem (tantum civilibus difeordiis etiam Ungulorum audacia valet) Claudius Favcntinus centurio, per ignominiam a Galba dimidiis, ad defe&ionem traxit, fiCtis Vefpafiani epiftolis pretium proditionis oftentans. Praeerat cladi Claudius Apollinaris, neque fidei conflans, neque ltrenuus in perfidia. & Apinius Tiro prx- tura fundus, ac tum forte Minturnis agens, ducem Ct defectoribus obtulit, a quibus municipia colo- •oixquc impulfie, prsecinuo Puteolanorum in Ve- H n t o n i A R. I. r b. TI 1 . 469 fpafianum tludio ; cont ra Caput Vitellio fida, mi>- nicipalem «mutationem bellis civilibus mifcebant. Vitellius Claudium lulianum (is nuper cladem Mi- fenenfem molli imperio rexerat) permulcendis militum animis delegit. data in auxilium urbana cohors , Sc gladiatores , quibus lulianus praeerat. Vc collata utrimque callra ; haud magna cun&ationc Iulianoin partes Vefpaflani tranigreflo, Tarracinam occupavere , moenibus fituque magis , quam ipforam ingenio tutam. y8. Qux ubi Vitellio cognita, parte copiarum Narnise cum prxfeftis prxtorii reliCta , L. Vitellium fratrem, cum fex cohortibus & quingentis equitibus ; ingruenti per Campaniam bello oppo- fuit. Ipfe aeger animi, fttidiis militum 8t clamoribus populi arma polcentis refovebatur: dum vulgus ignavum, 8c n ihil ultra verba aufurum, falfa fpecie, exercitum 8c legiones appellat. Hortantibus libertis (nam amicorum ejus quanto quis clarior, minus fidus) vocari tribus jubet, dantes pomina facra- mento adigit. Superfluente multitudine,curam delectus in confules partitur. Servorum numerum, 8c pondus argenti fenatoribus indicit, equites Romani obtulere operam pecuniafque,etiam libertinis idem munus ultro flagitantibus. Ea flmulatio, officia metu profefta, verterat in favorem. Et plerique haud perinde Vitellium , quara cafum locmnque principatus miferabantur. nec deerat iple vultu, voce , lacrymis, mifericordiam elicere , largus pro- miffls, Sc, qua natura trepidantium eft,immodicus. Quin $c Cafirem fc dici voluit, afpcrjutus antea, ledtiinc , fuperftitionc nominis, 8c quia in metu confilia prudentium , 8c vulgi rumor juxta audiuntur. Ceterum ut omnia inconfulti impetus coepta, initiis valida, fpatio languelcunt, dilabi paulatim fcnatoTes, equitefque, primo cunCf anter & ubi ipie non aderat j .mox contemptim 8c flne diJcrimine, donec Vitellius pudore irriti conatus, quxnon dabantur remifit. yp. Vt terrorem Italix poflefla Mevania, ac vc- lut renatum ex integro bellum intulerat i ita haud dubium erga Flavianas partes ftudium , tam p v' Vidus Vitellu difceflus addidit, erettus Samnis* G g 3 l’«l'i 5 " 470 C. Corn. Taciti Pclignufquc, Sc Marii, remulatioue, quod Campania prcevcniflet,ut in novo oblequio ad cun&a belli munia acres erant. Sed foeda hieme per tranfitum A pennini confliftatus exercitus : & vix quieto agmine nives e lunantibus, patuit quantum dilcri- nunis adeundum foret, ni Vitellium retro fortuna vertiflet. qu® Flavianis ducibus non minus f®pe quam ratio affuit. Obvium illic Petilium Cerialem habuere, agrefti cultu, 8c notitia locorum cuftodias Vitellii elapfum. Propinqua affinitas Ceriali cum Vefpafiaao, nec ipfe inglorius militi*; eoque inter duces aflumptus elt. f lavio quoque Sabino , ac Domitiano patuilTc effugium , multi tradidere. Et mi ffi ab Antonio nuntii, per varias fallendi artes E enctrabant, locum ac prscffdium monftrantes. Sa- inus inhabilem labori 8c audaci® valetudinem cauffabatur : Domitiano aderat animus : fed cufto- des a Vitellio additi, quamquam le locios fugas promitterent, tamquam infidiantes timebantur. Atque iple Vitellius, refpedlu Iliarum ncceflitudinum nihil in Domitianum atrox parabat. 60. Duces partium ut Cartulas venere, paucos, ad requiemdies fumuut, donec aquil® ffgnaque legionum alloquerentur: 8c locus iple caftrorum pla- . cebat, late prolpeftans ; tuto copiarum nggeftu; fiorentiflimis pone tergum municipiis, limul colloquia cum Vitellianis decem millium Iratio di- 11 antibus, proditio Iperabatur. Aigreid pati miles , & vi&oriam malle quam pacem, he luas quidem legiones opperiebantur, ut pr®d® , quam periculorum focias. Vocatos ad concionem Antonius docuit; efTe adhuc Vitellio vires, ambiguas fi deli- » berarent; acres fi dclperaflcnt. Initia bellorum civilium fortun® permittenda ; vi&oriam confiliis8e ratione perfici. Iam Milenenlem claflem 6c pulcherrimam Campani® oram defeivifle : nec plus 4 toto terrarum orbe reliquum Vitellio , quam quod vter Tarracinam Narniamque*jaceac. Satis glori® pralio Crcmonenfi partum; & exitio Crcmon®, minium invidi®: nc concupilcerent Romam capere potius, quam lervare. majora illis pr®mia, 8c multo maximum decus , fi iricolumkatem fenatui populoque Rom. fine 1 anguine quctfiflent. tfi.His Historia r. L i b. III. 471 (Ji. His & talibus mitigati animi. Ncc multo poft legiones venere. Et terrore famaque au£H exercitus , Vitellianre cohortes nutabant, nullo in bellum adhortante , multis ad tranfitionem , qui fiias centurias turmafque tradere , donum viftori» 8c fibi in pofterum gratiam, certabant. Per eos cognitum cft, Interamnam proximis campis prxfidio- quadringentorum equitum teneri. Mitius extemplo Varus > cum expedita manu» paucos repugnantium interfecit: plures abjeftis armis, veniam petivere : quidam in caftra refugi, cun&a formidine implebant, augendo rumoribus virtutem copiafque hoftium, quo amifll prxfulii dedecus lenirent. Nec' ulla apud Vitellianos flagitii poena : 8t prxmiis defectorum , verfa fides, ac reliquam perfidias certa-- men , crebra transfugia tribunorum centurionumque. nam gregarius miles induruerat pro Vitellio: aonec Prifcus 8c Alphenus defertis caftris ad Vitellium regrefli, pudore proditionis cunCtos exfol- Verent. 6i. IilHem diebus Fabius Valens Vrbini in cu- ftodia interficitur. Caput cius Vitellianis cohortibus oftentatum, ne quam ultra (pem foverent, nam pervafifle iu Germanias Valentem , 8c veteres illic novoique exercitus ciere credebant. Vifa caede in dcfperationcm verfi. 8c Flavianus exercitus, immine quantum animo exitium Valentis , ut finem 1 belli accepit. Natus erat Valens Anagnix , eqne- ftri familia, procax moribus, neque abfurdus ingenio famam urbanitatis per lafciviam petere. ludicro Iuvenaliumfub Nerone , velut cx neccflita- te , mox (ponte mimos a&itavic, fcite magis quam probe. Legatus legionis , 8c fovit Verginium, 8c infamavit. Fonteium Capitonem corruptum , (eu quia corrumpere nequiverat,interfecit. Galbx proditor,Vitellio fidus, & aliorum perfidia illuftratus. 63. Abrupta undique fpe Vitellianus miles transiturus in partes, id quoque non fine dedecore , fed fub fignis vexillifque in fubjeftosNarni® campos delccndere. Flavianus exercitus, ut ad proelium intentus ornatuique , denfis circa viam ordinibus, adftiterat. Accepti in medium Vitelliani Sc circumdatos, Primus Antonius clementer alloquitur. Gfi 4 pars C. Cork. Taciti pars Narniae j pars Interamnae fubfiltcre jufii. rell- €tx fimul e vittricibus legiones, neque quiefeenti- bus graves, 8: adverlus contumaciam validae. Non omisere per eos dies Primus ac Varus crebris nuntiis falutem, & pecuniam, 8c fecreta Campaniae,offerre Vitellio, u pofitis armis,feque ac liberos luos Vclpafiano permififlet. In eundem modum & Mucianus compofuit epiftolas: quibnsplerumque fidere Vitellius; ac de numero fervorum , electione litorum loqui. Tanta torpedo invalerat animum, ut fi Principem eum fuifle ceteri non meminiflent, iple oblivilceretur. 64. At primores civitatis, Flavium Sabinum prxfettum urbis , fecretis Termonibus incitabant, viflorix famxque partem capeflTeret. effe illi proprium militem cohortium urbanarum : nec defutu- ras vigilum cohortes , lervitia ipforum , foitunam partium, Sc omnia prona yi£toribus. ne Antonio Varoque dc gloria concederet. Paucas Vitellio cohortes, Sc moeltis undique nuntiis trepidas : populi mobilem animum ; 8c fi ic ducem prxbuifiet, cal- dem illas adulationes pro Vclpafiano fore. Ipfum Vitellium ne prolperis quidem parem ; adeo ruentibus debilitatum. Gratiam patrati belli penes cum, qui urbem occupaflet. Id Sabino convenire, ut imperium fratri retervaret; id Vclpafiano, ut ceteri poft Sabinum haberentur. 65. Haudquaquam ere£to animo eas voces accipiebat, invalidus lenefta. Erant qui occultis fu- fpicionibus incclferent , tamquam invidia Sc aemulatione fortunam fratris moraretur. Namque Flavius Sabinus aetate prior , privatis utriulque rebus, au&oritate pecuniaque Vefpafianum anteibat. Et credebatur affcStam ejus fidem praejuviffe , domo agrifque pignori acceptis. Vndc quamquam manente in lpcciem concordia, offenfarum operta metuebantur. Melior interpretatio, mitem virum abhorrere a languine 8c exdibus: coque crebris cum Vitellio Termonibus de pace , ponendilque per conditionem armis agitare. Saepe domi congrefli ; po- ftremo in ajJe Apollinis, ut fama fuit pepigere. Verba vocclque duos teftcs habebant, Cluvium Rufum & Silium Italicum, Vultus procul vifenti- bus Historia r. L i n. 111. 473 fus «orabantur , Vitellii projedtus Se degener, Sabinus non infultans, 8c mifcranti propior. 66 . Quod H taui facile fitorum mentes flexifTct Vitellius , quam ipfe ccflerat > incruentam urbem Vefpaiiani exercitus intraflet. Ceterum utquifque Vitellio fidus, ita pacem 8c conditiones abnuebant, diicrimenac dedecus oftentantes , 8c fidem in libidine viftoris. Nec tantam Yelpafiano fiuperbiam, ut privatum Vitellium pateretur, ne viftos quidem laturos. Ita periculum ex mifericordia. lpium fare lenem, & prolpdris adverfifquc latiatum. Sed ? uod nomen, quem ftatum filio ejus Germanico ore? Nunc pecuniam, 8c familiam,8c beatos Campani» finus promitti. Sed ubi imperium Vefpafia- nus invaferit, non ipfi, non amicis ejus, non denique exercitibus fccuritatem, nili exftin&o aemulatu redituram. Fabium illis Valentem, captivum Sc cafibus dubiis refervatum , praegravem fuifTc : nedum Primus ac Fufcus , & fpecimen partium Mucianus, ullam in Vitellium nili occidendi licentiam habeant. Non a Csfare Pompejum, non ab Augu- fto Antonium incolumes rcliCtos: nifi forte Vefpa- fianus altiores fpiritus gerat, Vitellii, cliens , cum Vitellius collega Claudio foret. Quin ut ceniuram patris, ut tres confulatus , ut tot egregiae domus honores deceret, defpcratione faltera in audaciam accingeretur, perflare militem , fuperefle itudia populi. Denique nihil atrocius eventurum , quam 111 quod fponte ruant, moriendum viftis , moriendum deditis : id 1'olum referre , novifllmum fpiri- tum per ludibrium 8c contumelias effundant, an per virtutem. 67. Surda; ad fortia confilia Vitellio aures. Obruebatur animus miferatione curaque , ne pertinacibus armis , minus placabilem victorem relinqueret conjugi ac liberis. Erat illi 8f fefla atate pa- rens,qu» tamen paucis ante diebus opportuna morte excidium domus praevenit, nihil principatu filii aflecuta, nifi luCtum 8c bonam famam, xv Kal.Ian, audita defectione legionis cohortiumque , qu* fe Narnia* dediderant, pullo amiClu palatio degreditur , mcelta circum familia. Simul ferebatur le- ftkulaparvului filius,velut in funebrem pompam. Ggf Voce® 474 C. Corn. Taciti Voces populi blandae &c intempeftivae: miles minaci fileutio.' 68. Nccquifquam adeo rerum humanauim im- memor, quem non commoveret illa facies, Roma-^ num principem , 8c generis humani paulo ante do* minum, relifta fortunae fuse (ede, per popnlum,per orbem, exire de imperio. Nihil tale viderant,nihil audierant, repentina vis diftatorem Ctefarem op- pfeflTerat; occult® Caium infidi®: nox 8c ignotum rus , fugam Neronis abfeonderant: Pilo 8c Galba, tamquam in acie cecidere : in fiua concione Vitellius , inter fuos milites, profpeftantibus etiam feminis , pauca 8c prafenti inoeltitias congruentia locutus ; Cedere (e pacis 8c Reip. caufla : retinerent tantum memoriam fui; fratremque , Sc conjugem, Sc innoxiam liberorum aetatem miferarentur. Simul filium protendens > modo fingulis , modo uni- verfis commendans , poftremo fletu pr®pedicnte, afiiftentitconfuli ( Creditus Simplex erat ) cxfolu- tum a latere pugionem, vclut jus necisvitwquc civium , reddebat. Albernante confulc, reclamantibus qui in concione adftiterant, ut in ®dc Concordi® politurus infignia imperii, domumque fratris petiturus, dtfceilit. Major hic clamor obliftentium penatibus privatis, in palatium vocantium, intev- clufum aliud iter, idque folum quod in facrara viam pergeret, patebat, tum confifii inops , in palatium rediit. Pr®venerat rumor,ejurari ab eo imperium. fcripferatquc Flavius Sabinus , cohortium tribunis, ut militem cohiberent. 69. Igitur tamquam omnis Refpub). in Vefpa- fiani finum ccffiflbt, primores lenatus, 8c plerique equeftris ordinis, omnifque miles urbanus, 8t vigiles; domum Flavii Sabini complevere, illuc de ftu- dii3 vulgi, 8c minis Germanicarum cohortium affertur. Longius jam progreflus erat, quam ut regredi poflet: 8e fuo quifque metu, ne disjc£bo$,eo- tjuc minus validos, Vitelliani confcftarentur, cun- dtantem in arma impellebant. Sed quod in ejufi- modi rebus accidit, confilium ab omnibus.datum elfc, periculum pauci fumpfere. Circa lacum Fundani , deicendentibus qut Sabinum comitabantur armatis , occurruut promptifllrai Vitellianorum. Modi- Historia r. L i n. 111. 47? Modicum ibi proelium, improvifo tumultu» fed pfolpcrum Vitellianis fuit. Sabinus re trepida» quod tutiffimum e prxfcntibus,arcem Capitolii in- lcdit, mixto milite, 8c quibufclam (enatorum equitumque : quorum nomina tradere haud promptum eft, quoniam vittorc Vcfpafiano, multi id meritum erga partes fimulavere . Subierunt obfidium etiam feminae: inter quas maxime infigtiis,Verulana Gracilia, neque liberos, neque propinquos, fed bellum fecuta. Vitellianus miles , cuftodiafocordiclaufos circumdedit, eoque, concubia notte , fuos liberos Sabinus , & Domitianum fratris filium »in Capitolium accivit.At Sabinus,mifibpct; negletta ad Flavianos duces nuntio , qui circumfidcri ipfos, St ni (ubveniretur,artas res nuntiaret,nottem adeo quietam egit, ut digredi fine noxa potuerit. Quippe- miles Vitellii adverfus pericula ferox, laboribus Sc vigiliis parum intentus erat. & hibernus imber repente fufus, oculos aureique impediebat. 70. Luce prima Sabinus antequam invicem ho- ftilia coeptarent, Cornelium Martialem fe primipilaribus , ad Vitellium mifit, cum mandatis 8c que— llu , quod patta turbarentur/ Simulationem pror- fus Sc imaginem deponendi imperii fuifle, ad decipiendos tot illuftres viros. Cur enim 6 roftris fratris domum imminentem foro , 8c irritandis hominum oculis, quam Aventinum Sc penates uxoris petifiet ? Ita privato, Sc omnem principatus (pe- ciem vitanti^convenifle. contra Vitellium in palatium , in ipfam imperii arcem regreflum. Inde armatum agmen emifTum ; ft/atam innocentium aedibus celeberrimam urbis partemme Capitolio.qui- dem abftincri. Togatum nirnpe (e,Se unum e fellatoribus, dum inter Vefpafianum ac Vitellium pree^ liis legionum , captivitatibus urbium, deditionibus cohortiu judicatur. Iam Hifpaniis Germaniifque,8c Britannia , delcifcentibtis fratrem Vcipafiani man- fifle in fide, donec ultro ad conditiones vocaretur. Pacem Sc concordiam vittis utilia j vittoribns tantum pulchra e (Te. Si conventionis preniteat j non fe , quem perfidia deceperit, ferro peteret; non filium Velnafiani vix puberem : -quantum occifis uno lene, « uno juvene profici ? iiet obviam legioni- C. Cork. Tacitt gionibus , 8c de fumma rerum illic certaret: c«te* ra fecundum eventum proelii ceflnra. Trepidus ad hac Vitellius , pauca purgandi fui cauda refpon- dit, culpam in militem conferens , cujus nimio ardori imparem ede modeftiam fuam. Et monuit Martialem , ut per fecretam rcdiuni partem occulte abiret, ne a militibus internuntius invifrc pacis interficeretur. Ipfc neqncjubendi, neque vetandi potens , non jam imperator , fed tantum belli cauda erat. 71. Vix dum regredo in Capitolium Martiale,, furens miles aderat , nullo duce , fibi quiique au- ftor: cito agmine , forum 8c imminentia foro templa prtfctervefH , erigunt aciem per adverfum collem, ulque ad primas Capitolinas arcis fores. Erant antiquitus porticus in latere clivi, dextra; lubeun- tibus ; in quarum te&unv egredi, faxis tegulifque Vitellianos obruebant, neque illis manus nifi gladiis armata;, 8c areedere tormenta, aut midllia tela, longum videbatur. Faces in prominentem porticum jecere > fic fequebantur ignem, ambuftafquc Capitolii fores penctraffent, ni Sabinus rcvulfas. undique ftatuas, decora majorum , in iplo aditu vice muri objeciflet. Tum diverfos Capitolii aditus invadunt, juxta lucum afvli, &c qua Tarpeja rupes centum gradibus aditur . Improvifa utraque vis; propior atque acrior per afylum ingruebat, nec fidi poterant, {candentes per conjuncta adifr- cia: qua , ittin multa pace , in altum edita , folum Capitolii aquabant.Hic ambigitur,ignem teftis oppugnatores injecerint,an obfedi,qucc crebrior fama c(l,quo nitentes ac progredos depellerent.Inde la“ pfus ignis in porticus, appoliras aedibus, mox fufti- uentes fadigium Aquila , vetere ligno , traxerunt flammam,alueruntque. Sic Capitolium, daufis foribus , indefenfum &c indireptum , conflagravit. 71. Id facinus poft conditam urbem luttuofifli- inum foedidimuniquc pop. Rom. accidit: nullo e*r terno hofte, propitiis, fi per mores noftros liceret, deis, fedem, Iovis optimi maximi, aufpicato a majoribus pignus imperii conditam , quam non Por- feno deaita urbe , neque Galli capta , temerare po- luiJlentj furore priucmum «xfondi! Arferat 8c ante Hl STORIA R. L I B. III. 47? te ■Capitolium civili bello, feci fraude privata: nunc palam obfdlum, palam incenium, quibus armorum cauflls , quo tantrc cladis pretio pro patria bellavimus ? Voverat Tarquinius Prilcus rex, bello Sabino , jeceratque fundamenta , fpe magis futura: magnitudinis , quam quo modica: adhuc Pop. Rom. res fufficcvent. mox Servius Tullius fociorum ftu- dio; deinde Tarquinius Superbus, capta SucfTa Pometia holtium fpoliis cxlh uxere. Sed gloria operis,libertati refervata: pullis regibus Horatius Pul- 1 villus iterum conful dedicavit , ea magnificentia, quam immenfce poftea Pop. Rom. opes ornarent potius, quam augerent. Iifiitm rurfusveltigiis fi- tum efi:, poltquam intcrjefto ccccxv annorum (patio, L.Scipione, C.Norbano Coss.fiagraverat. Curam viftor Sulla fufcepit, neque tamen dedicavit: hoc folum felicitati ejus negatum. Lutatii Catuli nomen , inter tot Cxlanun opera, ulquc ad Vitellium manfit. Ea tunc xdes cremabatur. 7j. Sed plus pavoris obieOls , quam obfeflori- bus intulit. Quippe Vitellianus miles , neque altu, neque conflantia , inter dubia indigebat. Ex diver- fo trepidus miles, dux fegnis, 8c veluti captus animi, non lingua,non auribus competere, neque alienis confiliis regi > neque fua expedire: huc illuc clamoribus heitium circumagi, qux juITerat vetare, quae vetuerat jubere. Mox quod in perditis rebus accidit , omnes prxeipere , nemoexiequi. po- ftremo abjectis armis , fugam 5c fallendi artes cir- cumlpe*ftabant. Irrumpunt Vitelliani, $c cun£la fanguinc , ferro , flammilque mifceut. Pauci militarium virorum, inter quos maxime in/ignes, Cornelius Martialis, Aemilius Pacenfis , Cafperius Niger , Didius Scxva, pugnam auil obtruncantur. Flavium Sabinum inermem, neque fugam cceptan- tem circurafilluut, $c Quinftium Atticum-con- fulem, umbra honoris £z fuamet vanitdte mon- ftratum , quod edifta in populum pro V.efpafiano •magnifica, probrola adverfus Vitellium jecerat. Ceteri per varios cafus elapfi , quidam fervili habitu , alii fide clientium contevti, 8c inter far- cinas abditi. Fuere qui excepto Vitellianorum ligno, quo inter fe uoicebantur, ultro rogitante» 478 C- C e r m. Taciti tes relpondentcfve > audaciam pro latebra haberent. 74. Domitiauus, prima irruptione apud ®di- tuum occultatus, follertia liberti, lineo ami&u turbat (acricolarum immixtus ignoratufque , apud Cornelium Primum paternum clientem, juxta Velabrum , delituit. Ac potiente rerum patre, disje- &o aeditui contubernio , modicum ftcellum lovi Conservatori , aramque pofuit, cafuique fuos in marmore expreflit. Mox imperium ade- • ptus, IuviCvstodi templum ingens, (eque in finu dei facravit. Sabinus 8c'Atticus onerati catenis, 8c ad Vitellium dutti, nequaquam inieilo Jer- mone vultuque excipiuntur, frementibus qui jus caedis, 8t praemia navat® operae petebant. Clamore a proximis orto , fordida pars plebis (upplicium Sabini expofeit,minas adulationefque mifcet. Stantem pro'gradibus palatii Vitellium , St preces parantem y .pervicere ut abfiilerct. Tum confoflum conlaccrtfumquc, 8t abfeifio capite truncum corpus Sabini, in Gemonias trahunt. 7f. Hic exitus viri haud fanc (pernendi. Quin- - que Scxxx ftipendia in Rcpub. fecerat, domi mi- litiseque.- clarus. Innocentiam juftitiamque ejus, non argueres : Termonis nimius erat, id unum fe- ptemannis, quibus Maeliam j duodecim, quibus prsefc&uram urbis obtinuit, calumniatus elt rumor. In fine vit®, alii fegnem; multi moderatum, & civium (anguinis pfreum credidere. Quod inter omnes conftitcrit, ante prkicipatum Vefpafiani,dc- . cus dortius penes Sabinum erat. Ceedem ejus lcetam fniiTe Muciano accepimus. Ferebant plevique etiam paci'conful-tum, dirempta xmulatione inter duos, quorum'alter fofratrem imperatoris, alter confortem impcriiTcbgitaret. Sed Vitellius confn- • liS Juppiiciumpe.fcenti populo reftitit, placatus ac • veluf-vicem reddens, quod interrogantibus quis Capitdlium incendilTet, fe reum Atticus obtulerat. Eaque confejlione, five aptum tempori mendacium- luit, invidiam crimenquc agnovifle, St a partibus Vitellii amolitus videbatur. j 6 . Iifdem diebus L. Vitellius, pofitisapud Fe- reniam caftris*cxcidio Tarracin® imminebat: clitu- Tis Historia r. Lio. III. 479 fis illic gladiatoribus remigibufque, qui non egredi moenia, neque periculum in aperto audebant. Prrc- erat, ut fupra memoravinnis > Iulianus gladiatoribus , Apollinaris remigibus, Ialcivia locordiaque gladiatorum magis, quam ducum fimiles. Non vigilias agere , non intuta moenium firmare, noflu dicquc fiuxi, Sc amcena litorum perlonantes, in mimftcriuni luxus difpcrfis militibus , de bello tantum inter convivia loquebantur. Paucos ante dies difcefierat Apinius Tiro : donifque ac pecuniis acerbe per municipia conquirendis, plus invidi* quam virium partibus addebat. 77. Intcrimad Vitellium fervus Verginii Capitonis perfugit, pollicitulque fi prxfidium acciperet, vacuam arcem furtim traditurum, multa nodte cohortes expeditas luminis montium jugis , fuper caput hoftium fidit, inde miles ad exaetn magis* quam ad pugnam decurrit, fternunt inermes , aut arma capientes , Sc quofdam fomno excitos j cum tenebris, pavore, fonitu tubarum , clamore hoftili turbarciftur. Pauci gladiatorum refiftentcs, neque inulti cecidere, ceteri ad naves ruebant, ubi cunfta pari formidine implicabantur, permixtis paganis» quos nullo dilcrimine Vitelliani trucidabant. Sex Liburnica: inter primum tumultum evafere, in quis prxfettus claflls Appollinaris: rcliqux in litore capta:, aut nimio ruentium onere prefias mare bau- fit. Iulianus ad L. Vitellium perdu&us , Sc verberibus fcedatus, inore ejus jugulatur. Fuere, qui uxorem L. Vitellii Triariam inccfierint, tamquam gladio militari cinfta , inter lu&um cladefque ex- f iugnata: Tarracinx, fuperbe fxveque egi fiet, lplc auream profpere geftx rei, ad fratrem mifit: per- cun&atus ftatim regredi fe , an perdomanda: Campania: infidere juberet. Quod ialutarc non modo partibus Vefpauani, fed Reip. fuit, nam fi recens vi£toria miles, Sc fuper infitam pervicaciam fecundis ferox , Romam contendiilet j haud parva mole certatum , nec fine exitio urbis foret, quippe I.. Vitellio, quamvis infami, inerat indudria: nec virtutibus ut toni j fed quo modo pefiiuius quilquc, vitiis valebat. 78. Dum hsec in partibus in Vitellii geruntur, digre£ 4*o C. C O U. N. T A C I * f digreflus Narnia Vefpafiani exercitus , fefros Saturni dies, Orriculi per otium agitabat. CaulTatam rravx morx, t\t Mucianum opperirentur. Nec deluere qui Antonium fufpicionibus arguerent, tan- quam dolo cuneantem , poft fecretas Vitellii epi- ftolus, quibus confulatum 8c nubilem filiam, St dotales opes, pretium proditionis» offerebat. Alii fifta hxc , 8c in gratiam Muciani compofita. Quidam omnium id aucum confilium fuifle , oftentare potius urbi bellum , quam inferre: quando validiffi- ms cohortes a Vitellio defeiviffent, 8c abfeifiis omnibus prcefidiis,ceiTurus imperio videbatur. Sed cunftafefrinationc , deinde ignavia Sabini corrupta : qui fumptis temere armis , munitiflimam Capitolii arcem , 8c ne magnis quidem exercitibus expugnabilem, adverfus tris cohortes tueri nequifi- fet. Haud facile quis uni aflignaverit culpam, qux omnium fuit, nam St Mucianus ambiguis epiftolis, viftores morabatur; 8 c Antonius praepoftero ob- feqiiio , vel dum regerit invidiam, crimen meruit, cetcrique duces, dum peraftum bellum putant, finem ejus infignivere. Ne Petilius quidem Cerealis , cum mille equitibus prxmiffus, ut tranlverfis itineribus per agrum Sabinum , Salaria via urbem introiret, fatis maturaverat: donec obleffi Capitolii famacun&os fimul exciret. 79. Antonius per Flaminiam ad Saxa rubra, multo jam no&is , ferum auxilium venit. Illic in- terfefltim Sabinum , conflagrafle Capitolium, tremere urbem , mcefta omnia accepit :*plebem quoque 8c fervitia pro Vitellio armari, nuntiabatur. Et Petilio Ceriali equefrre proelium adverfum fuerat, namque incautum, 8c tamquam ad vi« 5 tos ruentem, Vitelliani interjcftus equiti pedes excepere, pugnatum haud procul urbe , inter aedificia hortof- que, 8c anfra&us viarum, qux gnara Vitellianis,incomperta hofribus, metum fecerant, neque omnis eques concors, adjunftis quibufdam, qui nuper apud Narniam dediti, fortunam partium {peculabantur. capitur praefeffus alse Tullius Flavianus: ceteri foeda fuga confremantur , non ultra Fidenas fecutis viatoribus. ‘ 80. Eo fuccefTu ftudia populi auftju vulgus urbanum Historia r. L i ». III. 48* banum arma cepit. Paucis fcuta militaria, plure* raptis quod cuique obvium telis, tignum pugnae ex- pofcunt. Agit gratcs Vitellius , 8c ad tuendam urbem prorumpere jubet. Mox vocato fenatu , deliguntur legati ad exercitus, ut praetextu Reipub. concordiam pacemque luadercnt. Varia legatorum fors fuit: qui Petilio Ceriali occurrerunt, extremum dilcrimcn adiere, afpernante milite conditiones pacis, vulneratur praetor Arulenus Rufticus. auxit invidiam , fuper violatum legati prsetorifque nomen , propria dignatio viri, palantur comites: occiditur proximus li£for , dimovere turbam au- fus : 8c ni dato a duce prxfidio dcfenfi forent, lucrum etiam inter exteras gentes legatorum jus, ante ipfa patrite moenia, civilis rabies ufquc in exitium temeraflet. iEquioribus animis accepti funt, qui ad Antonium venerant, non quia moaeftioi miles, fed duci plus auctoritatis. 81. Mifcuerat fe legatis Mufonius Rufus eque- ftris ordinis, ftudium philolophix, Sc placita Stoicorum aemulatus: coertabatque permixtus manipulis, bona pacis ac belli diferiminadifierens, armatos monere. Id plerifque ludibrio; pluribus t-.edio: nec deerant qui propellerent proculcarentque , ni admonitu modcftifllmi cujufquc, 8c aliis minitanti- tibus, omitifTet intempellivam fapientiam. Obvias fuere 8c virgines Veltales, cum epiftolis Vitellii ad Antonium feriptis : eximi liiprcmo certamini linam diem poftulabantj fi moram interjeciticnt, facilius omnia conventura. Virgines cum honore tfmiifTa :; Vitellio referiptum Sabini exde , &c incendio Capitolii dirempta belli commercia. 8i. Tentavit tamen Antonius vocatas ad concionem legiones mitigare , ut caftris juxta pontem Milvium potitis, poftera dic urbem ingrederentur. Ratio cun&andi, ne alperatus proelio miles, non E opulo , non fenatui, ne templis quidem ac dclu- ris deorum confuleret.Sed omnem prolatationem, ut inimicam viftorix , iulpc-Sfabant. Simul fulgentia per colles vexilla , quamquam imbellis populus fequcrctur, fpeciem hoftilis exercitus fecerant. Tripartito agmine ; pars ut aftiterat, Flaminia via: pars juxta ripam Tiberis iuceflir: Hh tc.tiuin 4-Sl C. Corn. Tacit* tertium agmen per Salariam Collinit portx propinquabat. Plebes invectis equitibus rufa. Miles Vitellianus trinis & ipfe prsefidiis occurrit. Proelia ante urbem multa ec varia : Jed Flavianis confi- lio ducum prxltantibus, fxpius profpcra. Ii tantum confliflati funt, qui in partem finiftram urbis ad Salluftianos hortos , per angufta Sc lubrica viarum flexerant. Superllantes maceriis hortorum Vltclliaiu, ad icrum ufque diem , Taxis pililquc Tub- euntes arcebant, donec ab equitibus,qui porta Collina irruperant, circumvenirentur. Concurrere & in campo Martio infelix acies. Pro Flavianis fortuna , 8c parta totiens viftoria : Vitelliani delpera- tione lola ruebant. 8c quamquam pulli> rarius in urbe congregabantur. 83. Aderat pugnantibus Ipcttator populus , ut- que m ludicro certamine , hos modo , rurfus illos clamore & plaulu fovebat: quotiens pars altera in- clinaifct, abditos in tabernis,aut fi quam in domum perfugerant, erui jucularique cxpoftulantes, parte majore prxd» potiebantur.- nam milite ad fuogui- nem 3 c exdes obverfo ipolia in vulgus cedebant. Sseva ac deformis urbe tota facies, alibi proelia & vulnera; alibi balinex popinxque, fimul eruor 8c strues corporum : juxta Icorta, 8c fcortis fimiles: quantum in luxuriofo otio libidinum ; quidquid in acerbifiima captivitate fcclcrum : prorfus ut eandem civitatem, 8t furere crederes, & lafcivire. Conflixerant ante aramti exercitus in urbe , bis L. Sulla, femcl Cinna vilioribus; nec tunc minus crudelitatis : nunc inhumana fecuritas , 8cnc minimo quidem temporis voluptates intcrmilfx , velut feftis diebus id quoque gaudium accederet, exful- tabant, fruebautur, nulla partium cura, malis publicis Ixti. 84. Plurimum molis in oppugnatione caftro- rum fuit, qux acerrimus quilque ut novifiimam Ipem retinebant. Eo intentius vi&ores , prxeipuo veterum cohortium lludio , cun£la validifiimarum urbium excidiis reperta, fimul admovent teftudi- nem , tormenta , aggeres , facelque : quidquid tot preeliis laboris ac periculi haufiflent, opere illo «oufamuuri «lamiuutcs. Yrbcm fenatui ac Pop. , Ronu Historia r. Lio. III. 4S3 Rom. templa diis reddita : proprium e fle militis decus , in caftris. illam patriam , illos penates, ni ftatim recipiantur, noftem in armis agendam .Contra Vitelliani, quamquam numero fatoque dilpa- res , inquietare vi£torinm , morari pacem , domos arafque cruore fcedarc, iuprema vi£ris folatia complectebantur . Multi (emiaiftmes fuper turres 8c propugnncula mcenium exfpiravere.Convulfispor- tis, reliquus globus obtulit fie viftoribus: 8c cecidere omnes contrariis vulneribus, verfi in hortem. ca cura etiam morientibus decori exitus fuit. 8). Vitellius capta urbe per averfam palatii partem, Aventinum in domum uxoris fellula defertur: ut fi diem latebra vitaviiret, Tarracinam ad cohortes fratremque perfugeret: Dcin mobilitate ingenii, 8c qu® natura pavoris eft,cum omnia metuenti, prsefentia maxime difpliccrent, in palatium regreditur , vaftum defertumque : dilapfis etiam infimis fervitiorum, aut occurfum ejus declinantibus. Terret folitudo , 8c tacentes loci: tentat claufa: inhor- refeit vi.cuis : feflufque mifero errore, 8c pudenda latebra lemet occultans , ab Iulio Placido tribuno cohortis protrahitur. ViuCt® pone tergum manus : laniata verte , fccdum fpe&aculum ducebatur, multis increpantibus, nullo illacrymante. deformitas exitus «ufcricordiam abftulerat. Obvius i Germanicis militibus Vitellium inferto i£lu , per iram , vel quo maturius ludibriis eximeret; an tribunum appetierit, in incerto fuit : aurem tribuni amputavit, ac flatim confortus eft. Vitellium infertis mucronibus coaCtum modo erigere os 8c offerre contumeliis , nunc cadentes ftatuas fiias, plerumque rortra , & Galbte occili locum contueri; poftremo ad Gemonias , ubi corpus Flavii Sabini jacuerat, propulere. Vox una non degeneris animi excepta , cum tribuno infultanti, fc tamen imperatorem ejus fuifle refpondit. Ac deinde ingeftia vulneribus , concidit. Et vulgus eadem pravitate infeftabatur interfc&um, qua foverat viventem. 86. Pater illi L. Vitellius, feptimum 8c quin- quagefimum artatis annum explebat, confulatum, facerdotia, nomen locumque inter primores, nulla fua induftriaj fed cunCta patris claritudine adeptus* Hh t Prifl- 4$4 C. Corm. Taciti Principatum ei detulere, qui ipfum non noverant. Studia exercitus , raro cuiquam bonis artibus quae- iita perinde affuere , quam huic per ignaviam. Inerat tamen fimplicitas ac liberalitas: quae, ni adfit modus,in exitium vertuntur. Amicitias dum magnitudine munerum , non conflantia morum contiriere f uitat, meruit magis quam habuit. Reip. haud du- »ie intererat, Vitellium vinci: fed imputare perfidiam non poliunt, qui Vitellium Vefpafiano prodidere, cum a Galba delciviflcnt. Prcccipiti in oc- calitm die , ob pavorem magiflratuum fenatorum- •que , qui dilapfi ex urbe , aut per domos clientium lemet occultabant, vocari fenatus non potuit. Domitianum , poftquam nihil hoftile metuebatur , ad aluccs partium progreffum, Sc Cfelarem confialuta- lum, miles frequens, utque erat in armis, in pater- aios penates deduxit. BREVIARIVM LIBRI IV. E Actes & miferia Romanae urbis. L.ViteUiusfe cum cohortibus dedidit: fed nihilo fecint ipfe interfe- £lut. bnferium Vefpafiano d Senatu firmatur. De Helvidio ‘Prifco accuratius, infigni viro, de difeidiis ejus cum Eprio Marcello. Mucianus inter hac urbem in- greditur.it Calpurnium ‘Pifonem interfici jubet, initiet motus Germanici belli: quod , duce Civili , Batavi primi fumpfere. Tofique eos , Caninefatcs. ‘Prafidia CS ' cafiella Romana ejiciunt aut exfeindunt. Aquilium primipilarem , & pofl Mumium Lupercum legatum pra/iis vincunt. Batavorum veterana cohortes ad Civilem abeunt, quat tranfitit arcere Herennius GaUnt conatur , item funditur. Cafira Vetera d Civili obfidentur. Seditio militum Rom. contra Hordeo- nium, &famma belli Vocula permijfa. Is contra Civilem duxit: & primo vi&us, prater fpem fortuito vicit. Iterum feditio in Hordcontum ; quem & interficiunt. Qujdam Roma & apud patres gfia. jurgia: accufa- tiones. Vitelliani milites compofiti. alii in pratorum h&i. L. Tifnis in Africa cades. Capitolium Romre refiitutum. Treveri c-T Lingones d Romanis deficiunt , & reliqua Gallia nutant. Ipfie legiones cohortefque Itonum* parum fida, nondum ad curas intentus, fed ftupris 8c H h } adulte- C. C o r n. Taciti adulteriis filium principis agebat. Prrefeflura prte- torii, penes Arrium Varum: fumma potentia , in Primo Antonio, is pecuniam farailiamque e principis domo, quafi Crcmonenfem prxdam rapere, ceteri modeftiavel ignobilitate » ut in bello obfcu- ri, ita prtrmiorum expertes. Civitas pavida 8c fer- vitio parata, occupari redeuntem Tarracina L. Vitellium cum cohortibus,cxftingojque reliqua belli, poftulabat. Pracmifii Ariciam equites: agmen legionum intra Bovillas ftetit. Nec cunftatus cft Vitellius , leque 8c cohortes arbitrio vifkoris permittere. Et miles infelicia arma, haud minus ira,quam metu abjecit. Longus deditorum ordo , feptus armatis, per urbem inccflit. nemo fupplici vultu, fcd triftes Pc truces , & adverfum plaufus aelafeiviam infultantis vulgi immobiles, paucos erumpere au- fos circumietSh prefleve : ceteri in cuftodiam conditi. Nihil quifquam locutus indignum , & quamquam inter adveria , falva virtutis fama. Dein L. Vitellius interficitur , par vitiis fratris, in principatu ejus vigilantior; nec perinde prolperis focius, quam adverfis abftrattus. 3. lifdem diebus Lucilius Bafliis cum expedito equite , ad componendam Campaniam mittitur: dilcordibus municipiorum animis , magis inter fe- met, quam contumacia adverliis Principem. Vito milite quies , Sc minoribus coloniis impunitas: Ca- pure legio tertia hiemandi caufla locatur. 8c domus illuftres afilifla:, cum contra Tarracinenfcs nulla ope juvarentur. Tanto proclivius efi: injurise,quam beneficio vicem cxtblvcrc: quia gratia oneri, ultio in qiuettu habetur. Solatio fuit fiervus Verginii Capitonis, quem proditorem Tarracincnfium diximus, patibulo affixus, in iitdem annulis, quos acceptos a Vitellio geftabat. At Romte fenatus cun&a principibus folita, Vefpafiano decernit,laetus 8c fpei certus, quippe lumpta per Gallias Hiipaniafque civilia arma, motis ad bellum Germanis, mox Illyrico ; portquam Aegyptum , ludteam, Syriamque, 8c omnis provincias exercitufque loftraverant» veluC expiato terrarum orbe , coepifle finem videbantur. Addidere alacritatem Vefpafiani littera: , tamquam manente bello feriptse. ea prima fpecie for- , Historia r. Lib. IV. nw*>cetcrum ut princeps loqucbatu r , civilia de te, Rcp. egregia. nec fcnatus obfcquium deerat. Ipfi confulatus cum Tito filio, praetura Domitiano 8c confulare imperium decernuntur. » 4. Miferat 8c Mucianus cpiftolas ad fenatum, qux materiam termonibus prxbuerc: fi privatus eflet; cur publice loqueretur? potuific eadem, paucos poft dies , loco fententix d ci. ipla quoque in- feftajio in Vitellium , fera & fine libertate, id vero erga Rempub. fuperbum , erga principem contu- meliofum , quod in manu fuamifie imperium , do- nafumque Vefpafiano jaftabat. Ceterum invidia in occulto; adulatio in aperto erant: multo cum honore verborum , Muciano triumphalia dc bello civili data: ted in Sarmatas expeditio fingebatur. Adduntur Primo Antonio confularia, Cornelio Fufco, & Arrio Varo, prxtoria infignia. Mox deos rclpexerc. reftitui placuit Capitolium. Ea- que omnia Valerius Afiaticus , conlul defignatus, cenfuit. Ceteri vultu mauuque ; pauci quibus conticua dignitas, aut ingemum adulatione exercitum , compofitis orationibus afientiebantu' - . Vbi ad Helvidium Priteum prxtorem defiguatum ventum , prompfit fcntentiam , ut honorificam in bonum principem. * Falla aberant, 8c ftudiis tenatus attollebatur. Ifque prxeipuus illi dies , magna: offenlx initium , & magnx glorix fuit. f. Res poteerc videtur ; quia iterum in mentionem incidimus viri fxpius memorandi, ut vitam ftudiaque ejus, 8c quali fortuna fit ufus , paucis repetam. Helvidius Priteus , regione Italia, Tarracinx municipio , Cluvio patre , qui ordineia primipili duxifiet, ingenium illuftre altioribus ftudiis juvenis admodum dedit: non ut plerique , ut nomine magnifico tegne otium velaret, led quo fir mior adverfus fortuita , Rempub. capcflcrcr. do^tores lapienti» lecutus eft , qui lola oona qux honefta , mala tantum qux turpia: potentiam, nobilitatem , cetcraque extra animum , neque bonis neque malis annumerant. Quxftorius adhuc, i Pxto Thrafea gener delectus e moribus locen nihil xque ac libertatem haufit: civis, fenator, maritus, gener, amicus, citnStis vitx ofiiciis xqua- H h 4 bilis. C . Corm. Taciti bilis, opurn contemptor, rc£li pervicax, conflans adverfus metus. 6. Erant quibus annetentior fam® videretur: quando etiam lupientibus, cupido glori® noviflima exuitur. Ruina foccri in exfilium pullus, ut Galbx principatu rediit, Marcellum Eprium delatorem Thrafe® accufarc aggreditur. Ea ultio , incertum major an jullior, fenatum in (ludia diduxerat. Nam fi caderet Marcellus, agmen reorum flernebatur. Primo minax certamen, & egregiis orationibus wtruifquc. tcllatum. Mox dubia voluntate Galbx, multis (enatorum deprecantibus, omifit Prifcus: variis, ut funt hominum ingenia, Termonibus, moderationem laudantium, aut conftantiam requirentium. Ceterum co fenatus die, quo de imperio Vc- fpafiani ccnfebant, placuerat mitti ad principem legatos. Hinc inter Helvidium, 8r Eprium, acre jurgium. Prilcus eligi nominarim a inagiftratibus juratis; Marcellus urnam pollulabat, qu® confuli* defignati fententia fuerat. ^ 7. Sed Marcelli (ludium proprius rubor excita- . bat , ne aliis elegiis pofthabltus crederetur. Paula- / timque, per altercationem , ad continuas 8c infellas J ©rationes provefti funt, quxrente Helvidio , quid ita Marcellus judicium magiftratuum pavefeeret? ©(Te illi pecuniam, Sc eloquentiam, quts multos anteiret, ni memoria flagitiorum urgeretur. Sorte 8c urna, mores non difeerni: (iitfragia 8c exiftimatio- uem fenatus reperta ; ut in cujulquc vitam famamque penetrarent, pertinere ad utilitatem Reip. pertinere ad Vclpafiani honorem , occurrere illi quos innocentiflimos fenatus habeat, qui honeftis Termonibus aures imperatoris imbuant, fuille Vefpa- fiano amicitiam cum Thrafea,Sorano, Sentio: quorum accu(atorcs,etiamu puniri non oporteat>olten- tari non debere, hoc fenatus judicio , vclut admoneri principem , quos probet: quos reformidet, nullum majus boni imperii inftrumentitm , quam bonos amicos. Eife Tatis Marcello , quod Neronem in exitium tot innocentium impulerit. Frue- rerur prxmiis impunitate, Vefpafiainim melioribus relinqueret. 8. Marcellus, non fuarufcnteiitiam impugnari, ic divertis ftudiis accipiebantur. Vicit pars quae fortiri legatos malebat, etiam mediis patrum annitentibus retinere inorem . Et fplendidiffimus quiique eodem inclinabat, metu invidiae fi ipfi eligerentur. 9. Secutum aliud certamen . Praetores aerarii (nam tum a prtetoribns tranabatur cerarium ) publicam paupertatem quefti, modum impenfis po- ftulaverant. Eam citram conful defignatus, ob magnitudinem oneris , 8c remedii difficultatem, principi retervabat.Helvidius arbitrio (enatus agendum ccnfuit. Cum perrogarent fententias confules, Vulcatius Tertullinus tribunus plebis intercedit, ne quid fuper tanta re , principe abtente , datueretur. ceufuerat Helvidius , ut Capitolium publice redimeretur , adjuvaret Vcfpafianus. Eam fententiam modediffimus quiique filentio > deinde oblivio tranfimifit. Fuere, qui Sc meminiflent. 10. Tum invectus cd Mufonius Rufus in Pu- H h S blium 4$o C. Cor. n. Taciti blium Celerem, a quo Baream Soranum falfo te* ftimonio circumventum arguebat. Ea cognitione renovari odia accufationum videbantur, fed vilis 5c nocens reus , protegi non poterat. Quippe Sorani lanfta memoria : Celer profeflus fapientiam , dein teftis in Barcam , proditor corruptorque amici, Sc cujus fe magiftrum ferebat. Proximus dies caudas deftinatur. Nec tam Mufonius aut Publius, quam Prifcus Sc Marcellus , ceterique motis ad ultionem animis, cxfpe&abantur. 11 . Tali rerum ftatu , cum difeordia inter patres, ira apud victos, nulla in victoribus auctoritas, non leges, non princeps in civitate edent; Mucianus urbem ingrefVus cunfta fimul in fe traxit. fra£ta Primi Antonii Variquc Arrii potentia, male diflimulata in eos Muciani iracundia , quamvis vultu tegeretur. Sed civitas rimandis offenfis lagax, verterat fe tranftuleratque. Ille unus ambiri, coli, nccdeerat ipfe, ftipatus armatis, domos hortofque permutans , apparatu , iucedu, excubiis, vim Principis complecti, nomen remittere. Plurimum terroris intulit exdes Calpurnii Galeriani. Is fuit filius C. Pifonis , nihil aufus : fed nomen indgne, Sc decora ipfi juventa, rumore vulgi celebrabantur : crantquc in civitate adhuc turbida , & novis Pernionibus Iceta, qui principatus inanem ei famam circumdarent, luflu Muciani cuilocjia militari cinctus, ne in ipfa urbe conlpeStior mors foret, ad quadragefimum ab urbe lapidem , via Appia , fufo per venas fanguine exftinguitur . lulius Prilcus prartoriarum fub Vitellio cohortium prxfc&us , fe ipfum interfecit, pudore magis quam ncceffitate. Alphenus Varus ignavia: infamueque fuperfuir. Auaticus (enim is libertus) malam potentiam Pervili fupplicio expiavit. n. Iildem diebus crebrefcentem cladis Germa- nicx famam, nequaquam mccfta civitas excipiebat, exfos exercitus , capta legionum hiberna, defeivif- fe Gallias,non ut mala loquebantur.Id bellum quibus cauHis ortum quanto externarum fociarumquc gentium motu flagraverit, altius expediam. Batavi donec trans Rhenum agebant pars Cattorum, fedi- tione domelticapulli, extrema Galiicx orx vacua IllSTORlAR. Lia, IV. 491 cultoribus , fimulque infulam inter vada fitam occupavere , quam mare Oceanum a fronte , Rhenus amnis'tergum ac latera circumluit: nec opibus Romanis, (ocicrate validiorum attriti viros tantum armaque imperio minillrant > diu Germanicis bellis exerciti : mox au£ta per Britanniam gloria, tranfinifiis illuc cohortibus , quas vetere inftituto nobiliflimi popularium regebant. Erat 5!« domi dclc&us eques preeeipito nandi (ludio , arma equofque retinens , integris turmis , Rhenum perrumpere. 13. lulius Paulus, & Claudius Civilis, regia flirpe , multo ceteros anteibant. Paulum Fonteius Capito , falfo rebellionis crimine interfecit. Inje- ftx Civili catcnre , mifTufque ad Neronem , 8c & Galba abfolutus,fub Vitellio rurfos diferimen adiit, flagitante fupplicium ejus exercitu. Inde csufTaj irarum (pcfqne ex malis noftris. Sed Civilis , ultra quam barbaris (blitum , ingenio follers , Sc Sertorium (e aut Hannibalem ferens, flinili oris deho- neflamento , ne ut hofti obviam iretur , fi a populo Romano palam defcivUlet , Vefpafiani amicitiam, ftudiumque partium praetendit. miflis fanc ad eum Primi Antonii litteris, quibus avertere accita a Vitellio auxilia, & tumultus Germanici fpecic , retentare legiones jubebatur. Eadem Hordeonius Flaccuspneiens monuerat, inclinaro inVcfpafia- num animo & Rcip. cura , cui excidium adventabat , fi redintegratum bellum, Sc tot armatorum millia Italiam irrupiffent. 14. Igitur Civilis defeifeendi certus , occultato interim altiorc confilio, cetera cx eventu judicaturus, novare res hoc modo ccepit. ludii Vitelli,Batavorum juventus ad dclcflmn vocabatur; quem fnapte natura gravem , onerabant miniftri avaritia^ ac luxu, fenes aut invalidos conquirendo,quospre- tio dimitterent, rurfus impubes, fed forma confpi- cui ( & eft plerilque procera pueritia ) ad ftuprmn trahebantur. Hinc irfvidia, 8c compofiti fcditionis auvlores, perpulere ut dclc£lum abnuerent. Civilis primores gentis, 8c promptiflimos vulgi, fpecie epularum , (aerum in nemus vocatos ubi nofte ac lsemia incalui ile videt» a laude gloriaque gentis oriua. 49*- C. Corn. Taciti orlus, injurias 8c raptu3, & cctcra lervitii mala enumerat. Neque enim locietutem ut olim, led tamquam mancipia haberi. Quando lcgatum,gravi quidem comitatu, Sc fuperbo cum imperio, venire? tradi fe prafe&is centurionibufque , quos ubi Ipo- liis 8c languine expleverint, mutari, exquirique novos finus, & varia pradandi vocabula. Inftare deleflum , quo liberi a parentibus, fratres a fratribus, velut fupremum d.ividantur. Numquam magi* afflictam rem Romanam, ncc aliud in hibernis quam pradam & lenes. attoller_ent tantum oculos, Sc inania legionum nomina ne pavefeerent. efle fibi robur peditum equitumque ; confanguineos Germanos; Gallias idem cupientes: nc Romanis quidem ingratum id bellum , cujus ambiguam fortunam Vclpaflano imputaturos : vi&orix rationem non reddi. if. Magno cum aflcnfu auditus, barbaro ritu, 8e patriis exfecrationibus, univcrfbs adigit. MifTiad Caninefatcs» qui confilia fociarcnt. Ea gens partem infula colit, origine,lingua, virtute, par Batavis: numero fuperantur. Mox occultis nuntiis,pellexit Britannica auxilia, Batavorum cohortes, rai£ fts in Germaniam, ut fupra rettulimus, ac tum Magontiaci agentes. Erat in Canincfatibus, ftolida audaciae Brimo, claritate natalium infigni. pater ejus multa hoftilia auliis,Cajanarum expeditionum ludibrium impune fpreverat. Igitur ipfo rebellis familias nomine placuit, impofitufque fcuto, more gentis, 8c fuftinentium humeris vibratus, dux deligitur. Statimque accitis Frifiis (tranfrhenana gens clt ) duarum cohortium hiberna, proxima occupatu , Oceano irrumpit. Nec providerant impetum hoftium milites : nec fi pravidiflent, latis virium ad arcendum erat. Capta igitur 8c direpta caftra, dcin vagos 8c pacis modo effulbs lixas , negotiato- rcfiiue Romanos , invadunt. Simul excidiis ca- ftellorum imminebant : qux a prtefeftis cohortium incenia funt, quia defendi nequibant. Signa vcxillaquc , 8c quod militum , in fuperiorem infula partem congregantur , duce Aquilio primipilari , nomen magis exercitus, quam robur. Quippe viribus cohortium abduftis , ViteJJius o proxi- Historia r. Lm IV. 493 m\s Nerviorum Germanorumque pagis, fegnera cumerum armis oneraverat. 16. Civilis dolo graflandum ratus, incufavit ultro prxfe&os, quod caftella deferuiflent. Se cum cohorte cui prxerat, Cahincfatem tumultum com- preflurum: illi fu a quifque hiberna repetcrcnt.Sub- cfle fraudem confilio,& difperfas cohortes facilius opprimi, nec Brinionem ducem ejus belli, fed Civilem e fle patuit: erumpentibus paulatim indiciis, qux Germani, Ixta bello gens , non diu occultaverant. Vbi infidix parum ccffcre , ad.vimtranf- greflus, Caninefates, Frifios, Batavos propriis cuneis componit. dire«Sla ex diverfo acies, haud procul a flumine Rheno , 8c ohverfls in hoftem navibus, quas iuccnfls caftellis illuc appulerant.uec diu certato,Tungrorum cohors fignaad Civilem transtulit : perculfiquc milites improvidi proditione , a fociis hoftibufquc exdebantur. Eadem etiam navibus perfidia. Pars remigium e Batavis , tamquam imperitia,officia nautarum propugnatorumque im- peaiebant. mox contra tendere , 8c puppes hoftili ripx objicere, ad poftremum gubernatores centit- rionefque > nifi eadem volentis , trucidant, donec univerla quatuor 8c viginti navium clafiis, transfugeret, aut caperetur. 17. Clara ea vi&oria inprxfens, in poftcrom ufui: armaque & naves, quibus indigebant, adepti, magna per Germanias Galliafquc fama > libertatis au£tores celebrabantur. Germani* ftatim milere legatos, auxilia offerentes. Galliarum focietatein, Civilis arte donifqtic affe&abat, captos cohortium prxfe&os fuas in civitates remittendo: cohortibus abire an manere mallent data potcftatc,manentibus, honorata militia; digredientibus fpolia Romanorum offerebantur.Simuljfecretis fermonibus,admonebat malorum , qux tot annis perpefii, miferam fervitutem falfo pacem vocarent. Batavos , quamquam tributorum expertes , arma contra communes dominos cepifle. prima acie , fufurn vi£lum- que Romanum: quid fi Gallix jugum exuant?quan- tum in Italia reliquum ? provinciarum fanguinc, provincias vinci, ne Vindicis aciem cogitarent: Batavo equite , protritos iEduos Arvcrnofquc. fuifle 494 C. C o r n. Taciti. fuifTe inter Verginii auxilia Belgas : vereque reputantibus, Galliam fuifmet viribus concidifle. Nunc cafdem omnium partes , addito fi quid militaris di- fciplinse in caftus Romanorum viguerit.cfie fecum veteranas cohortes, quibus nuper Othonis legiones procubuerint. Servirent Syria , Afiaque, 8t fuetus regibus Oriens : multos adhuc in Gallia vivere, ante tributa genitos. Nuper certe , cjefo Quindliiio Varo , pulfam e Germania fervitutem. Nec Vitellium principem,lcd Ciefarem Augullum bello provocatum. Libertatem natura, etiam mutis animalibus, datum. Virtutem proprium hominis bonum. Deos fortioribus adefle. Proinde arriperent vacui occupatos i integri feffos. dum alii Vcfpafianum, alii Vitellium foveant , patere locum adverfus utrumque. iS. Sic in Gallias Germaniafque intentus, fi de- ftinata provenifTent, validilllmarum ditiffimarum que nationum reguo imminebat. At Flaccus Hor- deonius primos Civilis conatus per diffimulatio- nem aluit: ubi expugnata caftra, deletas cohortes, pullum Batavorum infula Romanum nomen , trepidi nuntii afferebant; Mumium Lupercum legatum (is duarum legionum hibernis pra:crat) egredi adverfus hoftem jubet. Lupercus legionarios prffifentibus ; Vbios e proximis, Treverorum equites , haud longe agentes , raptim tranfmifit: addita Batavorum ala, qua: jam pridem corrupta , fidem fitrmlabat, ut proditis in ipfaacic Romanis, majore pretio fugeret. Civilis captarum cohortium fignis circumdatus , ut fuo militi recens gloria ante oculos , 8c hoftes memoria cladis terrerentur; matrem fuam fororefque , fimul omnium conjuges parvofi* que liberos , confiflere a tergo jubet: hortamenta viftorke , vel pulfis pudorem. Vt virorum cautu, feminarum ululatu , fonuit acies; nequaquam par i legionibus, cohortibufque redditur clamor. Nudaverat finiitrum cornu Batavorum ala transfugiens, ftatimque in nos vcrfa.fed legionarius miles,quamquam rebus trepidis, arma ordinefqueretinebar. Vbiorum Treverorumque auxilia, fceda fugadi- fperfa, totis campis palantur. Illuc incubuere Ger- tUAui. Et fuit iutcrim effugium legionibus in ca- fira, H 1 ! T O R I A R, L I B. IV. 495 * ftra , quibus Veterum nomen cft. PnefeCtus alse Batavorum , Claudius Labeo , opidano certamine armulus Civili, ne interfectus invidiam apud po- E nlares, vel fi retineretur , femina difeordia: prre- eret, in Frifios avehitur. 19 . Iifdem diebu 3 Batavorum 8 c Caninefatium cohortes, cum ju(Tu Vitellii in urbem pergerent, mifliis a Civile nuntius aflequitur. Intumuere lta- tim fuperbia fcrociaque, pretium itineris, donativum , duplex ftipcndinm , augeri equitum numerum , promifla fime a Vitellio, poihilabant, non ut affequerentur > fed cauflam feditioni. Et Flaccus multa concedendo , nihil aliud effecerat, quam ut acrius expofeerent, qute fciebant negaturum.Spre- 1 to Flacco , inferiorem Germaniam petivere, ut Civili jungerentur. Hordeonius, adhibitis tribunis centuriombufque , confultavit, num obfequium abnuentes vi coerceret. Mox infita ignavia , 8 c trepidis miniftris , quos ambiguus auxiliorum animus, 8 c fubito deleCtu fuppletas legiones angebant , ftatuit continere intra caltra militem. Dein poenitentia, 8c arguentibus ipfis qui fuaferant, tamquam fecuturus, fcripfit Herennio Gullo, legionis primx legito , qui Bonnam obtinebat, ut arceret tranfitu Batavos: fe cum exercitu, tergis eorum hxlurum. Et opprimi poterant, fi hinc Hordeonius , inde Gallus , motis utrimque copiis, medios claufifTeut. Flaccus omifit inceptum, aliifque litteris Gallum monuit, ne terreret abeuntes. Vnde fufpicio , fponte legatorum excitari bellum : quin cun£ta quee acciderant, aut metuebantur, non inertia militis, neque hoitiuiu vi, fed fraude ducum evenire. ao. Batavi,cum caftris,Bonnenfibus propinquarent , preemifere qui Herennio Gallo mandata cohortium exponerent, Nullum fibi bellum adverfus Romanos , pro quibus totiens bellaflcnt. Longa atque irrita militia feflis , patrite atque otii cupidinem effe. Si nemo obfifterct, innoxium iter fore: Tui arma occurrant, ferro viam inventuros. Cunctantem legatum milites perpulerant, fortunam proelii experiretur. Tria millia legionariorum , Sc tumultuari» Belgarum cohortes, fuuul pagano- 49$ C. Cork. Taciti rum lixarumque ignava, fed procax ante periculum manus , omnibus portis erumpunt, ut Batavos numero impares circumfundant. Illi veteres militia:, in cuneis congregantur, dcnfi undique, 8c frontem tergaque ac latus tuti. Sic tenuem aciem noftro- rum perfringunt. Cedentibus Belgis , pellitur legio, & vallum portalque trepidi petebant. Ibi plurimum cladis, cumulata: corporibus foflee. nec caede tantum $c vulneribus, fed ruina, 8c fuis plerique telis interiere. Viflores , colonia Agrippinenfium vitata, nihil cetero in itinere hoftile anfi, Bonncnie proelium excufabant ; tamquam petita pace , polt- quam negabatur, fibimetipfi contitluilTcnt. xi. Civilis adventu veteranarum cohortium, jt:- fti iam exercitus duftor , fed confilii ambiguus, Sc vim Romanam reputans , cun&os, qui-aderant, in verba Vefpafiani adigit. Mittitquc legatos ad duas legiones, qua priore acie pulfie , in Vetera caftra conceffcraut , ut idem facramcntum acciperent. Redditur rcfponfum , neque proditoris , neque hoftium fe confiliis uti. Eflc libi Vitellium principem , pro quo fidem Sc arma ufquc ad fupre- mum fpiritum retenturos, proinde perfuga Batavus arbitrum rerum Romanarum ne ageret, fed meritas fccleris pcenas exfpcftaret, Qurc ubi relata Civili, inccnfus ira , univerfum Batavorum f entem in arma rapit. Iunguntur Bru&eri Ten- tcrique, 8c excita nuntiis Germania, ad pradam famamque. xr. Advcrfus has belli concurrentis minas , legati legionum , Mumius Lupercus , Numifius Rufus , vallum murofque firmabant, fiibverfa loligo pacis opera, haud procul caftris iti modum municipii exftruiSta , ne holtibus ufui forent. Sed parum provifum , ut copice in caftra conveherentur; rapi permifere . Ita paucis diebus per licentiam abfumpta funt, qua: advcrfus ncceflitates in longum lutFecifTcnt. Civilis medium agmen cum robore Batavorum obtinens , utramque Rheni ri- pam , quo‘truculentior vifu foret, Germanorum catervis complet, alTultantc per campos equite. Simul naves in adverfum amnem agebantur.Hinc veteranarum cohortium figna inde depromptae filvis lucifque H ! j t o r r a r. L r d. I V. s$f Jueifquc ferarum imagines, ut cuique genti inire pradium mos eft, mixta belli civilis externique fa- cie obftrupefecerant obfeflos. H Ipem oppugnan- tium angebat amplitudo valli, quod duabus legionibus litum, vix quinque millia armatorum Romanorum tuebantur. Sed lixarum multitudo , turbata pace illuc congregata, 8c bello miniftraaderat. 13- Pars caftrorum, in collem leniter affurgens» pars «quo adibatur. quippe illis hibernis , obiidcri premique Germanias Auguftus crediderat: neque unquam id malorum , ut oppugnatum ultro legiones noftras venirent. Inde non loco, neque munimentis labor additu3 : vis Sc arma Citis placebant. Batavi, Transrhenanique, qu© difcrcta virtus ma- rifcftius lpc£laretur, fibi quxque gens confiftunt» eminus lacelTentes. Poft ubi pleraque telorum turribus pinnifque moenium irrita haerebant, 8c delu- per faxis vulnerabantur; clamore atque impetu,invalere vallum , appofitis plerique fcalis , alii per teftudinem fuorum. (canaebantquc jam quidam,- cum gladiis &c armorum incufTii praecipitati, fudi- bus 8c pilis obruuntur , praeferoces initio, 8c rebus. fecundis nimii. Sed tum prxda: cupidine, adverfa quoque tolerabant. Machinas etiam , infolitum fibi, au fi. nec ullaipfis folertia. perfugae captivique docebant ftrucre materias in modum pontis, mox fubje£li$ rotis propellere : ut alii fuperftan- tes > tamquam ex aggere proeliarentur : pars intus , occulti muros fubrucrcnt. Sed cxcufia bali- ftisfaxa, liravere informe opus. 8c crates vincaf- que parantibus, adafix tormentis ardentes baltee, ultroque ipfi oppugnatores ignibus petebantur: donec delperata vi , verterent confilium ad moras,, haud ignari paucorum dierum inefie alimenta, 8c multum imbellis turba?. Simul ex inopia proditio,. 5 c fluxalcrvitiorum fides , ac fortuita belli fpera- bantur. 14. Flaccus interim, cognito caftrorum obfidio,. 8c milfis perGallias qui auxilia concirent, le£to& c legionibus Dillio Voculx duodcviccfinix legionis legato tradit, ut quam maximis per ripam itineribus celeraret. Ipfe pavidus torpere,iiiviftis mi- li Uti- 49S C. Cor w. Taciti litibus, «eque enim ambigue fremebant, cmiflas a Magontiaco Batavorum cohortes , diflimulatos Civilis conatus, adfciriin focietatem Germanos, non Primi Antonii, neque Muciani ope Vefpafia- num magis adolcvifle. aperta odia,armaque palam depelli 5 traudem & dolum, obfcura , coque inevitabilia. Civilem Itare contra, ftrucrc aciem; Hor- deonium , e cubiculo Sc leiftulo , jubere quidquid hofti conducat. Tot armatos fovtiflimorum virorum manus, unius fenis valetudine regi. Quin potius interfecto traditore,fortunam virtutemq; fuam malo omine exfolverent. His inter fe vocibus in- itinftos, ilammavere infuper allatx a Veipafiano litterx, quas Flaccus, quia occultari nequibant,pro concione recitavit: vinttoiquc qui attulerant, ad Vitellium mifit. xt. Sic mitigatis animis,Bonnam, hiberna primre legionis ventum. Infcnfior illic miles, culpam cladis in Hordeonium vertebat': ejus juflu ctire£tam adverfus Batavos aciem , tamquam a Magontiaco legiones fequerentur : ejufJem proditione exfos, nullis lupcrvenientibus auxiliis. Ignota hxc ceteris exercitibus, neq; imperatori fixo nuntiari : cum accurfu tot provinciarum , exftingui repens perfidia potuerit. Hordconius exemplaria omnium litterarum , quibus per Gallias Britanniamque 8c Hi- fpanias auxilia orabat, exercitui recitavit: inftituit- quepeflimum facinus , ut epiftolx Aquiliferis legionum traderentur , a quis ante militi quam ducibus legebantur. Tum e feditiofisunum vinciri jubet, magis ulurpandi juris , quam quia unius culpa foret. Motuique Bonna exercitus, in coloniam A- grippincnlcm ; affluentibus auxiliis Gallorum , qui primorem Romanam enixe juvabant. Mox valc- icentibus Germanis, pleraque civitates adverfum nos armata, fpc libcrtatis;St,fi exuiflent fervitium, cupidine imperitandi. Glifccbat iracundia legionum, ncc terrorem unius militis vincula indiderant, quin idem ille arguebat ultro confcientiam ducis : tamquam nuntius inter Civilem ‘ laccumque, fallo crimine, teliisvcri opprimeretur. Conlcendittribunal Vocula, mira conftant.aquehcnfumque militem ac vociferantem duci ad fupplicium jutfir. Et H I s r o *. t a r. Lib. IV. 499 dum mali pavent, optimus quifquc juflisparuere. Exin confenfu ducem Voculam pofcentibus , Hac- cus {inumani rerum ci permifit. x 5 . Sed difeordes animos multa efferabant, inopia itipendii frumentique, 8t fimul deletum tributaque Galli® alpernantes: Rhenus incognita illi crelo ficcitate vix navium patiens arti commeatus : diipofitee per omnem ripam ftationes, qu* Germanos vado arcerent: cademque de cauda minus frugum , 8c plurcs qui conlumercnt. Apud imperito* prodigii loco accipiebatur ipfa aquarum penuria, tamquam nos amnes quoque,8c veter a imperii munimenta. defererent. quod in pace, fors , leu natura : tunc fatum Sc ira dei, vocabatur. Ingrcflis Novelium, tcrtiadecima legio conjungitur. Additus Vocula: in partem curarum , Herennius Gallus, legatus : nec auli ad hoftem pergere, loco, Gelduba nomen eft, caftra fecere. Ibi ftruenda acic, muniendo , vallandoque, & ceteris belli meditamentis militem firmabant. Vtqueprccda ad virtutem accenderetur, in proximos Gugernorum pagos , qui locietatem Civilis acceperant, du£tus a Vocula exercitus. Pars cum Herennio Gallo permanfit. ij. Forte navem, haud procul caftris, frumento gravem, cum per vada hocfiflet, Germani in luam ripam trahebant. Non tulit Gallus , mifitquefubfi- dio cohortem. Au£lus 8c Germanorum numerus, paulatimque aggregantibus fe auxiliis , acie certatum. Germani, multa cum ftrage uoftroruin,navem abripiunt. Vifti (quod tum in morem verterat ) non fuam ignaviam,ied perfidiam legati culpabant. Protra&um e tentorio, fciffa vcftc , verberato corpore $ quo pretio, quibus confciis, prodidiflet exercitum, dicere jubent. Redit in Hordeonium invidia. Illum au£torem fccleris, hunc miniftrum vocant:donec exitium minitantibus exterritus,proditionem 8c ipie Hordconio objecit. Vinctulquc, adventu demum Vocula:, cxfolvitur.Is poltcradic, auftores feditionis morte alfccit. Tanta illi exercitui diverfitas inerat, licenti®, patientnrque. Haud dubie gregarius miles, Vitellio fidus . fidendidifli- mus quilque, in Velpafianum proni.inde icelcrum ac fuppliciorum vices, 8c mixtusobloquiofuror: lix ut foo C. C o k. n. Taciti xt contineri non pofleut , qui puniri poterant.' At Civilem immcnfisautfibus univerla Germania extollebat,focietatc nobiliflimis obfidum firmata. Ille, ut cuique proximum, vallari VbiosTrc- veroique, 8c alia manu Molam amnem tranfire jubet,ut Menapios Sc Morinos 8 c extrema Galliarum quaterent. Atta? utrobique prcedx. Infeltius in V- biis, quod gens Germanica: originis,cjuruta patria* Romanorum nomine Ag'ippi»enies vocarentur. Cxfie cohortes eorum , in vico Marcoduro , incu- riofius agentes, quia procul ripa aberaut.Nec quievere Vbii, quo minus praidas e Germania peterent, primo impune : dein circumventi funt, per omne id bellum meliore ufi fide quam fortuna. Contufis Vbiis , gravior Sc lucceflu rerum ferocior Civilis» •bfidium legionum urgebat: intentis cultodiis, ne quis occultus nuntius venientis auxilii penetraret. Machinas molemque operum » Batavis delegat: Trantrhcnanos prcelium polccntis, ad fcindendum vaLlum ire , detrufolque redintegrare certamen jubet : luperante multitudine, 8c facili damno, nec £ncin labori nox attulit. 19. Congcftis.circum lignis, accenfifque , fimul epulantes, ut quifque vino incaluerat, ad pugnam temeritate inani ferebantur. Quippe iplorum tela» yer tenebras vana: Romani conlpieuam Barbarorum aciem, & fi quis audacia aut infignibus efful- gcns»ad iftum dedinabant. Intellectum id Civili: 6 c reftinito igne, mifccri cuntta tenebris & armis jubet. Tum vero itrepitus difioni, cafus incerti, neque feriendi, neque acclinandi providentia. Vn- dc clamor acciderat, circumagere corpora, tcnxle- r.e arcus : nihil prode (Te virtus,fors cunifta turbare, & iguavorum liepe telis fortiffimi cadere. Apud Germanos» inconiulta ira : Romanus miles periculorum gnarus, ferratas fudes. gravia laxa, non forte jaciebat. Vbi lotius molientium,aut appofitjc fcalx, hofiem in manus dederant,propellere umbone,pilo fequifc multos in moenia egreflos, pugionibus fodere. Sic cxhaufta tto£te , novam aciem dies aperuit. 30. Eduxerant Batavi turrim, duplici tabulato», qua prscturia: portx (is sequiillmus locus ) propinquantem, promoti contra val.di afiere*, inculTa* trabes Historia r. Lm. IV. po* trabes perfregere, multa fiuperflantium pernicie. Pugnatumquc in percultos» fubita Se profpera eruptione. Simul a legionariis peritia Sc arte proflantibus» plura timebantur. Prrccipuum pavorem intulit fufpcuium Sc nutans machinamentum, quo repente demifloproter litorum ora , finguli pmrcfve hoilium fublime rapti , veiTo pondere intra ca- ftra effundebantur. Civilis omifla oppugnandi (pe, rurfus per otium aflidebat, nuntiis Sc promiflia fidem legionum convellens. 31. Hsecin Germania ante Crcmonenfe proelium gefta, cujus eventum litterce Primi Antonii docue- re,addito Cxcino ediSlo. Etprasfeftus cohortis e viftis, Alpinus Montanus,fortunam partium pra> fens fatebatur. Diverti hinc motus animorum. Auxilia u Gallia, quis nec amor , nec odium in partes, militia fine atfeftu, hortantibus profeilis, ftatim a Vitellio detcificunt: vetus miles cunflabatur. Sed adigente Hordeonio Flacco , inflantibus tribunis, dixit (aeramentum , non vultu neque animo fatis affirmans : Sc cum cetera jurisjurandi verba conciperent , Vefpafiani nomen htefitantes » autlc- vi murmure, Sc plerumque filentio tranliuitte- bant. 31. Lectce deinde pro concione epiftolrc Antonii ad Civilem, fufpiciones militum irritavere, tan- quam ad focium partium feriptie, Sc de Germanico exercitu hoftiliter. Mox allatis Geldubam in caftra nuntiis,eadem di£la,fa£laq;: Sc mitfiis cum mandatis Montanus ad Civilem, ut abfilleret bello, neve externa arma falfis velaret. Si Veipafianum juvare aggreffus foret, iatisfa&um coeptis. Ad ea Civilis primo , callide : poti, ubi videt Montanum pricferocem ingenio , paratumque in res novas , orfus a quteftu periculitque, quse per quinque 8t viginti annos in caftris Romanis exhauiifiet: Egregium , inquit, pretium laboris cepi, necem fratris, 8c vincula mea, Sc fmvifilmas hujus exercitus voces , quibus ad fiuppUcium petitus, jure gentium pcenas repofeo. vos autem Treveri, ceterse- que fervientium animae, quod pretium effufi totiens fanguinis exfpe<£latis , nifi ingratam mi-* iiliara , immortalia tributa , virgas , lecurcs, li 3 & foi C. Corn. Taciti Sc dominorum ingenia? En ego pr$efe£tusunius cohortis, Sc Caninefatcs Batavique, exiguatjaUia- rum portio , vana illa caftrorum fpatia excidimus, vel fepta ferro fameque premimus, denique aufos aut libertas fequetur , aut vi£ti iidem erimus. Sic accenlum, icd molliora rcfcrrejulTum,dimittit. Ille ut irritus legationis rediit, cetera didimulans, qu*e mox erupere. 33. Civilis parte copiarum retenta, veteranas cohortes, 8c quod e Germanis maxime promptum, adverfus Voculam excrcitumque ejus mittit: lulio Maximo, &, Claudio viftore iororis fure filio , ducibus. Rapiunt in tranfitu hiberna ala:, Alcibitrgii fita. adeoque improvifi caftra involavere , ut non alloqui, non pandere aciem Vocula potuerat. Id folum , ut in tumultu , monuit, fubfignano milite inedia firmare, auxilia pailim circumfula funt. E- ques prorupit,exeeptufque compoficis hoftium ordinibus, terga in fuos vertit. Ccedes inde, non praelium. Et Nerviorum cohortes , metu feu perfidia, latera noftrorum nudavere. Sic ad legiones perventum. quas, amiflis fignis , intra vallum fterne- bantur ; cum repente , novo auxilio , fortuna pu- gn-.e mutatur. Vafconum le<£t$ a Galba cohortes, ac tum accirse, dum caftris propinquant, audito proeliantium clamore, intentos holtes a tergo invadunt , latiorcmquc quam pro numero terrorem faciunt : aliis a Novclio , aliis a Magontiaco univer- fas copias advenilTe credentibus. Is error Romanis addit animos, & dum alienis viribus confidunt, fuas recepere. Fortifiimus quifque 6 Batavis , quantum peditum erat, funduntur: eques c- vafit , cum fignis captivifquc , quos prima acic corripuerant. Ccefarum eo die, in partibus 110- fcris,major numerus & imbellior j e Germanis, iptii robora. 34. Dux uterque, pari culpa meritus adverla, profpcris defuere. Nam Civilis , fi majoribus coriis inllruxiflet aciem , circumiri a tam paucis cohortibus nequifiTct, caftraoue perrupta cxcidiiret. Vocula, nec adveutum holtium exploravit, eoque fimul egrelTits vi&ufque. dein viflorice parum «onfilui, triutfruftradiebus, caltrainhoRein movit. Historia r. Lid. IV. 5*03 vit. quem fi ftatim impellere,curfumq; rerum {equi maturalTct; folvere onfidium legionum eodem impetit potuiflet. Tentavcrat intorim Civilis obfidTo- runi animos, tamquam perdit® apud Romanos res, Se luis viatoria proveniflet. Circumferebantur fi- gna vexrllaqtie. oftertati etiam captivi. ex quibus unus, egregium facinus aufits , clara voce gefta patefecit, confoflus illic a Germanis, unde major indici fides. Simul vaftatione incendiifque flagrantium villarum , venire viatorem exercitum intelli- gebatur. In conlpc&u caftrorum conftitui ligna, foflamque & vallum circumdari. Vocula jubet, ut. depofitisimpedimentisfarciinfqne expediti certarent. Hinc in ducem clamor pugnam polcentium. 8c minari aflueverant, Ne tempore quidem ad ordinandam aciem capto , incomponti feflique prue- lium {iimpferc. nam Civilis aderat, non minus vitiis hottium, quam virtute fuorum fretus. Varia a- pud Romanos fortuna , 8c feditiofiifimus quilqne ignavus: quidam recentis victori® memoras , retinere locum, ferire hoftem, leque 8c proximos hortari. Et redintegrata acie, manus ad obfeflos tendere, ne tempori deeflfcnt. Illi cuncta e muris cernentes, omnibus portis prorumpunt, Ac forte Civilis lapfu equi proftratus,credita per utrumque exercitum fama, vulneratum aut interfectum,immane quantum fuis pavoris,Se hoitibus alacritatis indidit. 3J - . Sed Vocula, omifiis fugientium tergis , vallum turrdque caftrorum augebat, tamquam purius obfidium immineret: corrupta totiens vi£toria,non falfo fufpe£tus bellum malle. Nihil xque exercitus noftros , quam egeftas copiarum fatigabat. Impedimenta legionum cum imbelli turba Novefiuna mifla , ut inde terreftri itinere frumentum adveherent. Nam flumine hoftes potiebantur. Primum agmen iecurum incellit, nondum latis firmo Civile. qui ubi rurfus miilbs Novefiura frumentatores, dataftjue in pr®fidium cohortes , vclut multa pace, ingredi accepit; rarum apud figna militem , arma in vehiculis, cuu&os licentia vagos, compofitus invadit : prxmiffis, qui pontes 8c viarum angufta in- fiderent. pugnatum longo agmine,8c incerto Marte, douw prceUum UOX dirimeret. Cohortes Gel- li 4 dubaa ?c4 C. Cork. Taciti dubam perrexere , manentibus ut fuerant caftri», qua: relictorum illic militum pra:fidio tenebantur. Non erat dubium , quantum in regreflu difcrftnims adeundum foret, frumentatoribus omiltis pauculifi* ■que. Addit exercitui fuo Vocula mille deleCtos, b quinta quartadeerma legionibus apud Vetera ob- fefiis , indomitum militem, 8cducibusiiifcnfum. Plures quam juiTum erat profcCH, palam in agmine fremebant, non fe ultra famem, infidias legatorum toleraturos. At qui remanferant, defertos fieab- duCta paite legionum querebantur. Duplex hinc feditio, aliis revocantibus Voculam* aliis redirein caftra abnuentibus. 36. lnterim Civilis Vetera circumfcdit. Vocula Geldubam , atque inde Novefium concefllt. Civilis capit Geldubam. Mox haud procul Novefio, equeflri prodio profpere certavit. Sed miles , fecundis adverfifque , perinde in exitium ducum accendebatur. Et adventu quintanorum quintadecimanorumque auttre legiones donativum expo- fcunt, comperto pecuniam a Vitellio miflam. Nec diu cunCiatas H-ordeonius , nomine Vefpafiani dedit. Idque prcccipuum fuit feditionis alimentum. Eifufi in luxum epulas , fic noCturnos coetus,ve- terem in Hordeonium iram renovant, nec nilo legatorum, tribunormr.ve oblidere aufo , (quippe o- mnem pudorem nox ademerat ) protractum e cubili interficiunt. Eadem in Voculam parabantur, nili fervili habitu,per tenebras, ignoratus evafiflct. Vbi fedato impetu , motus rediit: centuriones cum cpiftolis ad civitates Galliarum mifere , auxilia ac ftipendia oraturos. 37. lpfi, ut eft vulgus fine reftore prteceps, pa- vuUmi, focofs, adventante Civile, raptis temere armis, ac ftatim omifiis, in fugam vertuntur. Res ad- verlie,dilcordifi peperere ; iis qui e funeriorc exercitu erant, cauflam fuam diflociantibus, Vitellii tamen imagines > in caftris , &c per proximas Belgarum civitates, repofitee, cum jam Vitellius occidif- fet. Deinmutati in poenitentiam primani, quartanique, 8c duodeviccfimani, Voculam liquuntur: apud quem refumpto Vefpafiani lacramento, ad liberandum Magontiaci obfidium ducebantur. Di fice fle- Historias, Lib. IV. jo? ce {Terant obfeflbres. mixtus ex Cattis,Vfipii$,Mattiacis exercitus, fatietate prxdce , nec incruenti. In via difperfos $c nefeios miles nofter invaferat.Quia $c loricam vallumque per fines fuos Treveri llru- xere, magnifquc invicem cladibus cum Germania certabant, donec egregia erga populum Romanum merita, mox rebelles foedarent. 58. Interea Vefpafianus iterum, ac Titus , con- fulatum abfentes inierunt, mocfta & multiplici metu fufpenfa civitate, quw fiiper inflantia mala, falfos pavores induerat, detervifle Africam,res novas moliente L. Pifonc. Is prcceratprovincix,nequaquam turbidus ingenio. Sed qua naves fievitia hiemis prohibebantur , vulgus alimenta in dies mercarifo- litum , cui una ex repub. annona; cura claufum litus , retineri commeatus dum timet, credebat: augentibus famam Vitellianis, qui ftudium partium nondum pofuerant: nec viatoribus quidem ingrato rumore, quorum cupiditatesexternis quoque bellis inexplebiles , nulla unquam civilis viatoria fa- tiavit. 39. Kalend. lanuariis , in fenatu , quem Iuliii3 Frontinus prsetor urbanus vocaverat, legatis exer- citibufqtie,ac regibus laudes gratefquo decreta:. Et Tertio luliano prxtura, tanquam tranfgredientem in partes Vcfpafiani legionem deferuiflct, ablata, ut in Pietium Griphum tranferretur. Hormo dignitas cqueftris data. Et mox , ejurante Frontino, C re far Domitianus pneturam cepit. Ejus nomen j cpiftolis ediftifque proponebatur. Vis penes Mucianum erat: nili quod pleraque Domitianus, infti- ' gantibus amicis, aut propria libidine , audebat. Sed prsecipuus Muciano metus & Primo Antonio , Varoque Arrio , quos recentes, clarofque rejum fama , ac militum ftudiis, etiam populus fovebat, quia in neminem ultra aciem fxvicrant. Et ferebatur Antonius Scriboniamim Cratium, egregiis majoribus , & fraterna imagine fulgentem , ad capcl- lendam remp. hortatus; haud defutura confcio- rum manu , ni Scribonianus abnuifict > ne paratis quidem corrumpi facilis , adeo metuens incerta. Igitur Mucianus, quia propalam opprimi Antonius nequibat ; multis in lcnatu laudibus 1 i / cumula- 5”c5 C. Corw. Tacitt cumulatum, fecrctis promiffis onerat, citeriorem Hifpaniam oftentans, difccdu Cluvii Rufi vicium, (iinul amicis ejus, tribunatus prxfctturafque largitur. Dcin, poftquain inanem animum fpe & cupidine impleverat, vires abolet: dimilTain hiberna legione feptima , cujus fl3grantiflinius in Antonium amor. Et tertia legio, familiaris Arrio Varo miles in Syriam remifia. Pars exercitus in Germanus ducebatur. Sic egeilo,quidquid turbidum,redit urbi fna forma , legefque, 8c munia magiftratuum. 40. Quo die fcnatum ingreflus eft Domitianus, de abfentia patris fratifque ac juventa fu a, pauca 8c modica diflernit, decorus habitu : & ignotis adhuc moribus, crebra oris confnfio pro modeftia accipiebatur. Referente Ctefare , de reftituendis Galbee honoribus, cenfitit Curtius Montanus , ut Pifo- nis quoque memoria celebraretur. Patres utrumque juflere. de Piibnc irritum fuit. Tum forte du- fti, per quos redderentur bello rapta , quique sera legfi vctulfate delapfa nofcercnt,figcrentq;, Sc Fa- ftos adulatione temporii foedatos exonerarent,mo- dumq; publicis impenfis facerent. Redditur Tertio Iuliano praetura, poftquam cognituscll ad Vefpa- fianutn confugi fle. Gripho honor ni avi fit. Repeti inde cognitionem inter Mufornum Rufum 8c P. Celerem placuit, damnatufque Publius , 8c Sorani manibus fatisfaftum. tnfignis publica feveritate dies, ne privarim quidem laude caruit: juftum judicium explcfle Mufonius videbatur. Diverfa fania Demetrio Cynicam fie&am profeflo,quod manifeftum reum ambitiofius quam honertius defendiflet. Ipfi Publio neque animus in periculis, neque oratio fuppeditavit. Signo ultionis in accufatorcs dato, petit a Cnriarc Iunius Mauricus , ut commentariorum principalium poteftatcm fenatui faceret; per quos nofcerct, quem quifque accufandum popo- iciflet. Conlulcncum tali fuper re principem, rc- Ipondit. 41. Senatus, inchoantibus primoribus, jusjurandum concepit, quo certatim omnes niagiftratus, ceteri ut fententiam rogabantur, Deos teftcs advocabant, nihil ope fua fa&um quo cujufquam falus lx- deretur, neque fcprxmium aut honorem cxcaJa- uuuto Historia*. L j n. I V. foy■ mitate civium cepilTe. trepidis, & verba jurisju- randi per varias artes mutantibus, quis flagitii con- fcientiainerat. Probabant religionem patres, per j urium arguebant- Eaque vclut ccnfura, in Sario- iemim Voculam, Se Nonium Aelianum,8c Celtium Severu accerrime incubuit, crebris apud Neronem delationibus famofos.Sanolcnum Se recens crimen urgebat, quod apud Vitellium molitus eadem foret. nec dellitit fenatus manus intentare Vocula*, donec curia excederet. Ad Paftium Africanui.i tranlgrefli, cum quoque proturbant: tamquam Neroni Scribonianos fratres concordia opibufque it> fignes, ad exitium monftraviflet. Africanus nequi; fateri audebat, neque abnuere poterat: in Vibium Crifruun cujus interrogationibus fatigabatur, ultro converfus, milccndoquce defendere nequibat, fo- cietatc culpa: invidiam declinavit. 4 x. Magnam eo die pietatis cloquentiteque famam Vipfanius MefTalla adeptus clt, nondum fena- toria a’tate,aufus pro fratre Aquilio Regulo deprecari. Regulum fubvevfa CrafTorum 8c Orphiti domus in liimmum odium extulerat. Sponte ex S.C. acculatiouem fubiifle juvenis admodum , nec depellendi periculi, fed in fpem potenti® videbatur. Et Sulpicia Praetextata Craffl uxor, quatuorque liberi, fi cognofceret lenatus, ultores aderant. Igitur MefTalla non cauffam neque reum tueri, fed periculis fratris femet opponens, flexerat quo dam.Occurrit truci oratione Curtius Montanus , co ulque progreflus, ut poft caedem Galbae , datam interfectori Pifonis pecuniam a Regulo , adpetitumque morfu Pifonis caput objectaret. Haec certe,inquit, Nero non coegit, nec dignitatem , aut falutem illa faevitia redemifti. Sane toleremus illorum defen- frones: qui perdere alios , quam perclitari ipfi maluerunt. Te fecurum reliquerat cxful pater , 8c di- vifa inter creditores bona, nondum honorum capax aetas : nihil quod ex te concupifcerct Nero , nihil quod timeret, libidine (anguinis, Se hiatu praemiorum, ignotum adhuc ingenium , Se nullis defenfio- nibus expertum, caede nobili imbuilti. cum ex funere rcipublicae, raptis confularibus fpoliis, feptua- gies felteruo faginatus, Sc iacerdotio fulgens, in* noxios jo8 C. Cork. Taciti noxios pueros , illuftrcs lenes , confpicuas feminas eadem ruina proftcrneres : cum legnitiam Neronis incularcs, quod per lingulas domos , fequc & delatores fatigaret: pofTe univerfum lenatum mia voce fubverti. Retinete patres confcripti, Screfervate hominem tam expediti confilii, ut omnis retas in- ftru&a fit: Sc quomodo lenes noltri, Marcellum, Crilpum;juvenes» Regulum imitentur. Invenit c- tiam cernulos infelix nequitia.quid li floreat vigeat- que ? Et quem adhuc quxftorium offendere non audemus ,prxtorium Sc conliilarem vifuri fumus ? An Neronem extremum dominorum putatis?Idem crediderant, qui Tiberio , qui Gajo fuperllites fuerunt : cum interim inteftabilior , Sc laevior exortus clh Non timemus Vcfpafianum: ca principis xtas, ea moderatio. Sed diutius durant exempla, quam mores. Elanguimus patres confcripti, nec jam ille (enatus fumus, qui occifo Nerone, delatores Sc mi- niltros,more maiorum puniendos flagitabat. Optimus eft, poft malum principem, dies primus. 43. Tanto cum aficnfu fenatus auditus clt Montanus,ut Ipem caperet Helvidius, polfe etiam Marcellum profterni. Igitur a laude Cluvii Rufi orfus, qui perinde dives 8c eloquentia clarus,nulli unquam iub Nerone periculum faceflilTctj crimine limul exemploque Eprium urgebat, ardentibus patrum animis, quod ubi fenfit Marcellus , velut excedens curia: Imus, inquit, Prilce , Sc relinquimus tibi fe- uatumtuum: rqgna prxlente Caelare. Sequebatur Vibius Crifpus : ambo infenfi, vultu diverto. Marcellus minacibus oculis , Crilpus renidens : donec accuvfu amicorum , retraherentur. Cum glilccret certamen, hinc multi bonique , inde pauci Sc validi pertinacibus odiis tenderent, confumptus per di- lcordiam dies. 44. Proximo fenatu , inchoante Cxfare de abolendo dolore iraque, Sc priorum temporum necel- fitatibus, ccnfuit Mucianus prolixe pro acculatori- bus. Simul eosqui cccptam , dein omitlam aftio- nem repeterent, monuit fermone molli , Sc tamquam rogaret. Patres cantatam Ubertatem , pofl- quam obv iam itum , omiierc. Mucianus ne Iperni illutus judicium, Sc cuneislub Neroneadmiffis data *.■ A \ ^ 'rj. Historia r. L i n. I V. fo$ dfata impunitas videretur; OftaviumSagittam,Sc Antiftium Sofiunum (cnatorii ordinis, egreflos cx- filiutn, in eafiiem inliilas redegit. O&avius, Pontiam Poilumiam ftupro cognitam , & nuptias fuas abnuentem , impotens amoris interfecerat: Sofia- nus, pravitate morum multis exitiofus. Ambo gravi (enatus confulto damnati pulfique, quamvis concedo aliis reditu, in eadem poena retenti funt. Nec ideo lenita erga Mucianum invidia. Quippe Sofiar- nusac Sagitta viles, etiam fi reverterentur : accu- (atorum ingenia, 8 c opes, 8 c exercita malis artibus potentia timebantur. 4 f. Reconciliavit paulifpcr (ludia patrum , habita in (enatu cognitio , fecundum veterem morem. Manlius Patruitus ordinis fenatorii, pirifatum le in colonia Scnienfi, ccetu multitudinis, Se juflu magi- ftratuum querebatur, nec finem injuris hic ftetille: planflum , 8 c lamenta, 8 c fupremorum imaginem prscfcnti fibi circumdata : cum contumeliis St probris, qua in (enatum univerfiim jacerentur. Vocati qui arguebantur. Et cognita caufia, in conviitos vindicatum. Additumque S. C. quo Senienfium plebes modeftia admoneretur. lildem diebus Antonius Mamma Cyrcnenfibus damnatur, lege repetundarum , 8 c exfilio ob fievitiam. 4 6 . Inter qua militaris (editio prope exarfit. Pratorianam militiam repetebant aVitellio dimifli, pro Velpafiano congregati: 8c le£Uis in candent (pem 6 legionibus miles, promifia ftipendia flagitabat. Ne Vitelliani quidem , fine multa exede , pelli poterant.Ingrefluscaftra Mucianus,quo redtius ftipendia fingulorum (peftaret, fuis cum rnfignibds' armifque viftores conftituit, modicis inter Te (patiis diicrctos. Tum Vitelliani, quos apud Bovillas in deditionem acceptos memoravimus , ccteriquc per urbem, & urbi vicina conquifiti, producuntur prope intc&o corpore. Eos Mucianus diduci, Sc Germanicum Britannicumq; militem, ac fi qui aliorum exercituum,(eparatim afllltere jubct.lllos primus ftatim a(pe£tus obftupefecerat. cum ex diverfo velut aciem telis Sc armis trucem : (emet claufos nndofque St illuvie deformes alpiccrent. Vt vero huc illluc diitrahi cccperc , metus per omues, &C Ui fio C. Cork. Taciti & prxcipua Germanici militis formido , tamquam ea ieparatione ad exdem deftinarentur. prenfare commanipularium pc&ora, cervicibus innefti, fu- prcmaolculapetcre, nedefercrenturfoli, neu in pari caufladifparcm fortunam paterentur: modo Mucianum, modo abfentem principem,poftremum. crclum ac deos obteftari. donec Mucianus, cunttos ejuflem lacramenti,ejufdem imperatoris milites appellans, fallo timori obviam iret.Namque 8c vift or exercitus clamore lacrymas eorum juvabat. Ifque finis illa dic. Paucis po!t diebus, alloquentem Domitianum firmati jam excepere. Spernunt oblatos ugros, militiam 8c ftipendia orant. Pieccs erant, fcd quibus contradici non poflet. igitur in prccto- rium accepti. Dcin quibus retas & Julia ltipendia, dimifii cum honore, alii ob culpam : fed carptim,ac finguli. quo tutiflimo remedio, confenfus multitudinis extenuatur. 47. Ceterum veranc pauperie , an uti videretur, attum in fenatu, ut fexcenties feftertium a privatis mutuum acciperetur. Prapofitusquc ci curx Pop- psrus Silvanus, nec multo poft neccflitas abiit, live omifla limnlatio. Abrogati inde, legem ferente Domitiano, confulatus quos Vitellius dederat. Fu- nulque cenforium Flavio Sabino duftum : magna documenta inflabilis fortuna , lummaque Sc ima znifcentis. 48. Sub idem tempus L. Pifo proconful interficitur. ea de exde quam verifiime expediam,fi pauca lupra petiero, ab initio cauifisque talium facinorum non abfurda. Legio in Africa auxiliaque, tutandis imperii finibus, fub divo Augulto Tiberio- que principibus, Proconliili parebant. Mox C. Ca- iar turbidus animi, ac M. Silanum obtinentem A- frlcam metuens, ablatam Proconliili legionem,mii- fo in eam rem legato tradidit, aquatus inter duos beneficiorum numerus. Sc mixtis utriufquc mandatis, difeordia quxfita auftaque-. Pravo certamine, legatorum jus adolevit, diuturnitate officii,vel quia minoribus major «mulandi cura : proconfuluin fplcndidifiimus quisque, fecuritati magis quam potentia coniulcbant. 49. Sed tum IcgioiKin in Africa regebat Valerius, »■» *>■ fi * fi fi HlSTORIA R. Lib.IV. fit rius > fumptuofie adolefcentiae, neque modica cupiens, fed affinitate Vitellii auxius. Is crebris Termonibus , tentaveritne Pifonem ad res novas, an tentanti reffiterit, incertum. quoniam fccreto eorum nemo affuit, & occilo Pilone pleriquc ad gratiam intcrfc&oris inclinavere. Nec ambigitur,provinciam St militent, alienato erga Vefoalianum a- ltimo fuiffc , Sc quidam e Vitellianis urbe profugi, offentabant Pifoni nutantes Gallias , paratam Germaniam , pericula ipfius, Sc in pace (ulpcfta tutius bellum. Inter quae Claudius Sagitta, praffc&usalx Petrinae , prolpcra navigatione praevenit Papirium centurionem, a, Muciano miffum : aflcveravitquc mandata interficiendi Pifonis, centurioni data. Cc- cidiffe Galcrianum, confobrinum ejus generumque. Vnarn in audacia ipemlalutis. Sed duo itinera audendi, feu mallet ftatim arma feu petita navibus Gallia , ducem le Vitellianis exercitibus offenderet. Nihil ad ea moto Pilone, centurio a Muciano mifius , ut portum Carthaginis attigit, magna voce, laeta Pifoni omnia, tamquam principi continuare : obvios Sc fubitx rc) miraculo attonitos, ut eadem adffreperent, hortari, vulgus credulum, ruere in forum, prsefentiam Pifonis expofccrc. Gaudio clumoribuique cun£ta milcebant,indiligentia veri, 8c adulandi libidine. Pilo indicio Sagittcc, velinfita modeffia, non in publicum egreffus eff, neque fe ffudiis vulgi pcrmifit. Centurionemque pcrcun&atus, poftquam qucefitum fibi crimen caedemque comperit : animadverti in cum juffit, haud perinde fpe vitae, quam ira in pcrcufibrcm, quod idem ex interfe-Sioribus Clodii Macri, cruentas legati fianguine manus , ad caedem proconfiulis retn- liflet. Anxio deinde cdifro Carthagincnfibus increpitis, ne folita quidem munia ufurpabat, claufus intra domum, ne qua motus novi caufia vel forte oriretur. 5 o. Sed ubi Fefto confternatio vulgi, centurionis fupplicium, veraque Sc faHa,more Fama:, in majus innotuere, equites in necem Pifonis mittit. Illi raptim ve&i, obicuro adhuc coeptae lucis domum proconfiilis irrumpunt, diffriStis gladiis, Sc magna pars Pifonis ignari; quod Panos auxiliares, Man- rosque fii C. Cor it. Tacttt rosque in eam eadem delegerat, haud procul ctr- hiculo, obvium forte (ervum,quis nam, 8t ubi cflcp Pilo ? interrogavere. Servus egregio mendacio, fe Pifonem e (Te rcfpondit: ac ftatim obtruncatur, nec multo poft, Pifo interficitur. Namque aderat, qui nofceret, liebius Mada e procuratoribus Africa:: jam tunc optimo cuique exitiolus, 8c in caudas malorum qu® mox tulimus , (repius rediturus. Fcftus Adrumeto, ubi fpeculabundus fubftiterat, ad legionem tendit, prxfettumque cuftrorum Cctronium Pilanum vinciri judit, proprias ob fimuitates : fed Pilonis fatellitem vocabat, militesque & centuriones quo(3am puniir, alios prtemiis affecit: neutrum cx merito , led ut oppredifle bellum crederetur. Merx Ophcndum Leptitanorumq; difeordias componit,quae raptu frugum 8c pecorum inter agreftes, modicis principiis, jam per arma atque acies exercebantur. Nam populus Ophenfis multitudine inferior , Garamantas exciverat gentem indomitam, 8c inter accolas latrocirfiis fecundam. Vndeartrr Leptitanis res, lateque vadatis agris , intra moenia trepidabant, donec interventu cohortium alarumque, fufi Garamantes, recepta omnis prxda, nid quam vagi per inacccfia mapalium ulterioribus vendiderant. yi. At Velpafiano poft Crcmonenfem pugnam, 8c profperos undique nuntios, cecidifle Vitellium multi cujufquc ordiuis pari audacia fortunaque hibernum mare aggredi nuntiavere. Aderant legati' regts Vologcfi , quadraginta Parthorum equitum millia offerentes, magnificum Ixtumquc tantis fo- ciorum auxiliis ambiri, neque indigere. Gratix Vologcfp a£tx, mandatumque ut legatos ad (enatum mitteret, $c pacem ede fciret. Vcfpafianus in Italiam refquc urbis intentus, advertam de Domitiano famam accipit: tamquam terminos xtatis , 8c concefla filio egrederetur. Igitur vahdiflimam exercitus partem Tito tradit, ad reliqua ludaici belli perpetranda. yt. Titum, antequam digrederetur, multo apud patrem fermone oraffe dicebatur, ne criminantium nuntiis temere accenderetur: integrumq; lc ac placabilem filio praedaret. Non legiones, non claffcs, perinde Historia r. Lib. IV. fr^ f ertndc firma imperii munimenta, quam numerutt» ibcrorum. Nam amicos tempore , fortuna, cupidinibus aliquando aut erroribus» imminui, traiisfer- ri»defincre: fuum cuique fanguinein indiferetum. fedmaxime principibus: quorum profperis& alit fruantur, adverfa ad junCtiflimos pertineant, ne fratribus quidem manfuram concordiam, ni pater exemplum prxbuilfet. Vcfpafianus haud xque Domitiano mitigatus, quam Titi pietate gaudens* bono effeanimo jubet, belloquc 8carmis rempu- blicam attollere : fibi pacem domumque curte lore. Tum celerrimas navium frumento oruftasjlxvo- adhuc mari committit. Quippe tanto diforimine urbs nutabat» ut decem haud amplius dierum frumentum in horreis fuerit, cum a Vcfpafiano commeatus fubvencre. f}. Curam reftituendi Capitolii in L. Veftimira eonfert, equeftris ordinis virum, fed auctoritate famaque inter proceres. Ab eo contvaCti harulpi- ces, monuere , ut reliquix prioris delubri inpalu- des aveherentur , templum iiltlem vcftigiis fiftere- tur. nolle deos mutari veterem formam. Vndeci— mo Kal. Iulias , (crena luce, (parium omne quod templo dicabatur, evinftum vittis coronilquc. Iit— greffi milites , quibus faufta nomina y felicibus ramis. dein virgines Vcltales , cum pueris puellifque patrimis, matrimifque, aqua rivis Sc fontibus am- nibufquc haufta, perluere. Tum Helvidius Prifcus preetor, prxeunte Plauto Eliano pontifice, lultrata; fuovetaurilibus arca , 8c fuper cefpitem redditis extis, lovcm, lunoncui, Minervam , prxfidclque* imperii deos precatos uti coapta pro(perarent, fc- deique fuas pietate hominum inchoatas, divina ope' attollerent; vittas quis ligatus lapis iimexiquetu- nes erant, contigit. Simul ceteri magiftratusv Sc facerdotes, & (enatus, Sc eques, Sc magna pars po-- puli, (ludio lxtitiaquc connixi, (axum ingens traxere : nafiimqus injeftx fundamentis argenty aurique ftines, & metallorum primitix nullis fornacibus victx ,fed ut gignuntur. Prxdixere haru- lpices , ne temeraretur opus (axo aurove in aliud 1 deftinato. Altitudo xdibus adjcCta. Id (olam religio annuere. Sc prioris templi magnificentia: K k jt4 C. Corn. Taciti dduifle creditum, quo tanta vis hominum retinenda erat. J 4 . Audita interim per Gallias Germaniafque mors Vitellii duplicaverat bellum. Nam Civili* omifla didimulationc , in populum Romanum ruere. Vitcllianre legiones vel externum fervitium, quam imperatorem V r efpafianum malle.Galli futlu- lerant nnimtfs, eandem ubique exercituum noitro- rum fortunam rati: vulgato rumore,a Sarmatis Da- cifque Moeficaac Pannonica hiberna circumfideri: paria dc Britannia fingebantur. Sed nihil arque, quam incendium Capitolii, ut finem imperii adede crederent, impulerat. Captam olim a Gallis urbem ; led integra Iovis fede , nianfifie imperium. Fatali nunc igne,fignum cadeftis ira: datum.8c pol^ feflioncin rerum humanarum Tranfalpinis gentibus portendi, fupcrilitione vana Druida: canebant, ln- cefleratque fama primores Galliarum ab Othone adverfus Vitellium midos , antequam digrederentur, pepigifTe, ne deeflent libertati,d populum Romanum continua bellorum civilium feries & interna mala fregiflent. commeavere nuntii inter Civilem Clalli- cumqueprtefeftum alfc Treverorum. Claflicus nobilitate opibufque ante alios, regium illi genus , 8c pacc belloque clara origo. Ipfe , c majoribus luis, nodis Pop. R®m. quam focius jaflabat. Mifcuere idc Iulius Tutor, & Iulius Sabinus; hic Trevir, hic Lingon. Tutor, ripa* Rheni a Vitellio pr*fcftus: Sabinus, funer inlitam vanitatem , falfx ltirpis gloria incendebatur,proaviam fuam divo luliopcrGal- Jias bellanti, corpore atque adulterio placuifle. Hi fecretis iennonibus , animos cetcroium ferutari. ubi, quos idoneos rcbantur, coulcientia obdrinxe- Te , in colonia Agrippinenfi, in domum privatam conveniunt, nam publice, civitas talibus inceptis abhorrebat. Attamen interfuere quidam Vbiorum, Tungrorumque. Sed plurima vis penes Treveros, ac Lingonas. Nec tulere moras conliiltandi. cer- tatim proclamant,furere difeordiis Pop. Rom. culis legiones, vadatam Italiam > capi cum maxime urbem, Historia r. Lib. IV. yrf crbcm , omnes exercitus fiuis quemque bellis difli—- neri, fi Alpes priefidiis firmentur; coalita libertate* difpe&uras Gallias, quem virium fuarum terminum velint. $ 6 . Hsec di&a pariter , probataque. de reliquiis Vitelliani exercitus dubitavere. Plerique interficiendos ccnfcbant, turbidos , infidos > /anguine ducum pollutos. Vicit ratio parcendi: nc fiublata (pe venia;, pertinacia accenderentur. Alliciendos potius in focietatem. legatis tantum legionum inter- feftis, ceterum vulgus confcieutia fcelerum,Sc fipe impunitatis facile acceflurum. Ea primi concilii forma, miffique per Gallias concitores belli. Simulatum ipfis obfequium , quo incautiorem Voculam opprimerent. Nec defuere qui Voculae nuntiarent. Sed vires ad coeYcendum deerant, infrequentibus infidifque legionibus. Inter ambiguos milites, 8 c occultos hoftes» optimum praefentibus ratus, mutua dillimulationc, & ii/dem quibus petebatur artibus graflari.; in coloniam Agrippinenfem defeen- dic. Illuc Claudius Labeo , quem captum 8 c extra conventum amandatum in Erifios diximus, corruptis cuftodibus perfugit, pollicitufque, fi prx- fidium daretur, iturum m Batavos, 8 c pociorem civitatis partem ad focietatem Romanam retrafhi- rura: accepta peditum equitumque modica manu* nihil apud Batavos aufus, quo/dam Nerviorum Be- thafiorumque in anna traxit.Et furtim magis,quam bello, Caniuefates Mariaco/que incurfaba:. Vocula Gallorum fraude illectus, ad holtem contendit. $ 7 . Nec procul Veteribus aberat; cum Clafilcus ac Tutor per fpeciem explorandi prscgrefll, cum ducibus Germanorum paita firmavere. Tumque primum difcrcti a legionibus, proprio vallo caltra ilia circumdant, obteftante Vocula, Non adeo turbatam civilibus armis rem Romanam , ut Treveris etiam Lingonibu/que defpeftui fit. Superefle fidas provincias, viliores exercitus, fortunam imperii , 8 c ultores deos. Sic o4im , Sacrovirmn & A£- duos ; nuper, Vindicem Galliulque fingulis proeliis concidifie. Eadem rurfus numina, eadem fata* ruptores fcederum ex/peftarent. Melius di\o Iuli© > diyoquc Augufto notos eorum animos. Gal- Kk 2 > bam» C. Taciti bam * 8c infrafta tributa, hofiiles fpiritus induiffe. Nunc hoftes , quia molle fervitium : cum fnoliatl exutique fuerint, amicos fore. Hxcferociterlo- cutus,pofiquam perflare in perfidia Clafiicum Tutoremque videt: verfio itinere, Novefium concedit. Galli dmim millium fpatiodiltantibus campis,con- ildcrc. Illuc commeantium centurionum militmn- qtie emebantur animi: ut (flagitium incognitum) Romanus exercitus in externa vevbajurarent, pi- enuique tanti Iccleris, nece aut vinculis legatorum daretur. Vocula , quamquam plerique fugam fundebant, audendum ratus, vocata concione, in hunc modum difleruit. 58. Nunquam apud vos verba feci, aut pro vobis folicitior , aut pro mc fccurior. Nam mihi exitium parari, libens audio : tnortemque in tot malis hoftium ut finem miferiamm exfpcdlo. Veftri mc pudet miferctque, adverfus quos non proriium 8c acies parantur.id enim fas armorum, 8c jus hoftium. bellum cum populo Romano veltris ie manibus gcfturum Claflicus fperat : imperiumque Sc la- cramcntum Galliarum oftentat. Adeo nos , fi fortuna in prxfens virtufquc deferuit, etiam vetera exempla deficiunt, quotiens Romance legiones perire prxoptavcrint, nc loco pellerentur, focii fx- pe noftri, exfeindi urbesfuas , feque cum conjugi- rms ac Uberis cremari pertulerunt, neque aliud pretium exitus , quam fides famaque. Tolerant cum maxime inopiam obfidiumciuc apud Vetera legiones, nec terrore aut promittis demoventur. Nobis, fuper arma 8c *»iros , Sc egregia caftrorum munimenta , frumentum Sc commeatus quamvis longo bello pares. Pecunia nuper etiam donativo fuftecit: quod iive a Vcfpaliano , five a Vitellio datum interpretari mavultis, ab imperatore certe Romano accepiftis.Tot bellorum vi£tores,apud Geldubam, apud Vetera, fufo totiens hofte, fi pavetis aciem, jndignum id quidem: fed eft vallum murique, Sc trahendi artes , donec e proximis provinciis auxilia cxercitufquc concurrant. Sane ego difpliceani. funt aliilegati, tribuni,centurio denique, aut miles. Ne hoc prodigium toto terrarum orbe vulgetur, vobis 1 'ateUicibus, Civilem Sc Clafiicum Italiam Historia». L i b. I V . pi/ invafuros. An fi ad moenia urbis Germani Gallique duxerint, arma patri* inferetis? Horret animus tanti flagitii imagine. Tutori Trcvero agentur cxcubi* ? Signum belli Batavus dabit ? Germanorum catervas iupplebitis ? quis deinde fceleris exitus ? cum Romanx legiones contra direxerint: transfug* e transfugis , 8 c proditores 6 proditoribus , inter recens 8 e vetus facramentum invifi deis errabitis ? Te Iupiter optime maxime , quem per' oftingentos viginti annos, tot triumphis coluimus ; te Quirine Romanx parens urbis, precor vene- rorque, ut fi vobis non fuit cordi, nieducehxc caftra incorrupta 8 c intemerata fervari; at certe pollui foedarique a Tutore & Clafllco ne finatis. Militibus Romanis aut innocentiam detis ; aut nu* turam, 8 t fine noxa poenitentiam. 5 - 9 . Varie excepta oratio inter fpem mctnmquc ac pudorem. Pigrcfiuvn Voculam, $c de iiiprcmis agitantem , liberti fervique prohibuere foediffimam mortem fponte nrxvcnire. Et Clafficus mifio Aemilio Longino defertore primx legionis, exdem t jus maturavit. Herennium 6 c Numifium legatos; vinciri fatis viliim. Dem fumptis Romani imperii infiguibus, in caftra venit. Nec illi, quamquam ad omne facinus durato r verba nitra fuppeditavere, quam ut iacramentum recitaret, luravere qui aderant, pro imperio Galliarum. Interfeftorem Vocula? altis ordinibus; ceteros,ut quifque flagitium navaverat » prxmiis attollit. Divilx inde inter Tutorem 8 c Claflicurn curae.Tutor valida manu circumdatos Agrippinenfes,quantumque militum apud fu- periorem Rheni ripam,in eadem verba adigit,occi- fis Magontiaci tribunis, pulfb caftrorum prxfefto, qui detrefiiaverant.Clafiicus corruptiflimum quemque e deditis pergere ad obfeflos jubet, veniam ©ftentantes fi prxlcnria lequerentur. alitef nihil fpei. famem, ferrumque, 8 c extrema paliuros. Adjecere qui mifli erant, exemplum iiium. 6o- Oblcflos hinc fides , inde egeftas, inter decus ac flagitium diftrahebant. Cun&antibus folira inlolitaque alimenta deerant j abfumptis jumentis equilque, 6c ceteris animalibus , quic profana fccdaque in ufum ncccifitas vertit. Virgulta noltrc- Kk 3 »10 yi8 C. Corn Taciti tno & llirpcs 8c internatas laxis herbas vellentes, tniferiarum patientioque documentum fuere : donec egregiam laudem fine turpi macularent, miliis ad Civilem legatis vitam orantes. Neque ante preces admiffic, quam in verba Galliarum jurarent. Tum paCtus prcedam caftrorum , dat cuftodcs, qui pecuniam, calones, larcinas retentarent,atque iplos leves abeuntes profequerentur. Ad quintum fere lapidem coorti Germani, incautum agmen aggrediuntur. Pugnacifiimus quifque in veftigio ; multi palantes occubuere. Ceteri retro in caltra profugiunt » quercr.te fime Civile 8c increpante Germa- ^ios , tamquam fidem per fcelus abrumperent. Simulata ea fuerint, an retinere livientes nequiverit, parum affirmatur. Direptis caftris faces injiciunt. CunCtofque qui proelio luperfuerant, incendium huufit. 6i* Civilis barbaro voto, poft coepta adverlus Romanos arma, propexum rutilatumque crinem, patrata demum code legioumu depofuit. Et ferebatur , parvulo filio , quopiam captivorum, fagittis jaculilque puerilibus figendos, obtulific. Ceterum neque te,neque quemquam Batavum,in verba Galliarum adegit : filus Germanorum opibus: & fi certandum adverfus Gallos de pcfleltione rerum foret, inclytus fama, 8c potior. Mumius Lupercus legatus legionis, inter dona mitTus Velledse. Ea Virgo nationis BruCters* late imperitabat: vetere apud Germanos more, quo plerafque feminarum fatidicas, 8c augeicente fuperititione arbitrentur deas. Tuncque Vclledas auCtoritas adolevit, nani profperas Germanis res , & excidium legionum prodixerat. Sed Lupercus in itinere interfcCtus. l*auci centurionum tribunorumque in Gallia geniti, refervantur, pignus focietatis. Cohortium 1 alarum , legionum , hiberna fubvcrfa cremataque : iis tantum reliCtis, quas Magontiaci, ac Vindoniflae fita funt. 6x. Legio xiit cum auxiliis fimul deditis, & Novello in coloniam Treverorum tranlgredi jubetur , praefinita die intra quam caftris excederet. Medium omne tempus,per varias curas egere.igna- vtflimus quifque , caforum apud Vetera exemplo, paveu- Historia r. L i b. IV. f 19» f aventes ; melior Jars, rubore 8c infamia, quale il- luI iter, quis dux vine ? 8c omnia in arbitrio eorum, quos vitae nccifque dominos fecifTent. Alii nulla dedecoris cura, pecuniam aut cariflima fibimet ipii circumdare. Quidam expedire arma, relifque tamquam in aciem accingi. H;tc meditancibus, adve- «irproficifccndi hora,exfpe£tationetriftior. Quippe intra vallum,deformitas haud perinde notabilis: detexit ignominiam campus, & dies. Revuliie imperatorum imagines, inhonora figna, fulgentibu» hinc inde Gallorum vexillis, filens agmen, 8c veluc long?e exfequhe. Dux Claudius Sanfhis eiTotTo oculo, dirus ore, ingenio debilior. Duplicatur fla- gitium, poftquam defertis Bonncnfibus caftris , altera fe legio mifcuerat. Et vulgata captarum legionum fama , ctmfti qui paulo ante Romanorum nomen horrebant, procurrentes ex agris te« 5 f ilque, 8c undique effufi,infolito Ipe&aoulo nimium frueban- tur. Non tulit ala Picentina gaudium iufultantis vulgi, fpretifque Sanfti promittis, aut minis, Magontiacum abeunt: ac forte obvio interfectore Voculas Longino , conjeftis in eum telis, initium ex- folvendce in pofterum culpie fecere.Legiones nihil mutato itinere: ante moenia Treverorum confidunt. 63. Civilis & Clatticus rebus iecundis fublati, an coloniam Agrippinenfcm diripiendam exercitibus fuis permitterent, dubitavere. Sasvitia ingenii, 8c cupidine prredce,ad excidium civitatis trahebantur. obftabat ratio belli, & novum imperium inchoantibus utilis clementia: fama. Civilem etiauv beneficii memoria flexit, quod filium ejus primo rerum motu in colonia Agrippinenfi deprehenfum, honorate cuftodierant. Sed Tranfrhenanis gentibus invifa civitas , opulentia auftuque. Neque a- lium finem bclUrebantur,quam fi promileua ea fe- des omnibus Germanis foret: aut disjeiSlu , Vbios quoque difpcrfifiet. 64. Igitur Ten&cri, Rheno dilcreta gens, mif- fis legatis , mandata apud concilium Agrippinensium edi jubent, qtice ferociffimus c lcgatis,in hunc modum protulit: RcdilTe vos iu corpus nomenque Germani» , communibus deis, fcd prascipuo deorum Marti grates agimus; vobifque gratulamur, • K K 4 ° q - ^l C. Corn. Ta-citt «quod tandem liberi inter liberos eritis. Nam ad hunc diem, flumina ac terras , 8c cxlum quodammodo ipl'um,clauferant Romani: ut colloquia con- f jretrufque nollros arcerent ^ vel, quod contumc- ioiius ell viris ad arma natis, inermes ac prope nudi, fub cuftodc Sc pretio coiremus. Sed ut amicitia jbcietafquc noftra in Aeternum rata fint: pollula- mus a vobis , muros colonia: , munimenta fervitii, detrahatis, etiam fera animalia, fi claufa teneas, virtutis oblivilcuntur. Romanos omnes, in finibus .veftris , trucidetis, haud facile libertas , 8c domini mifccntur. Bona interfectorum, in medium cedant, ne quis occulere quidquam , aut fegregare cauflam fuam poflit. Liceat nobis vobifque utramque ripam colere , ut olim majoribus noitris. quomodo lucem diemq; omnibus hominibusjita omnes terras tortibus viris natura aperuit. Inllituta cultumque patrium refiunite , abruptis voluptatibus, quibus Romani plus adverliis liibjedtos quam armis valent, linccrus 8c integer, Sc lervitutis oblitus populus, aut ex sequo agetis, aut alis imperitabitis. 65. Agrippincnlcs , fiunpto confultandi fpatio, quando neque fubire conditiones metus futuri, neque palam afpcrnari conditio prxfens finebat, iu hunc modum refpondent. Quas prima libertatis facultas data cft, avidius quam cautius fumpfimus, ut vobis cctcrilquc Germanis conlanguineis noftris jungeremur. Muros civitatis, congregantibus fe cummaximc Romanorum exercitibus, augere nobis,quam diruere tutius cft.Si qui ex Iraliaaut provinciis alicnigcn^ in finibus nottris fuerant,eos bellum abfumpfit: vel in fuasquifque fedes refugere. Pedu£lis olim , Sc nobilcum per connubium focia- t:s,quique mox provenere, hxc patria cft. Nec vos adeo iniquos exiftinumus, ut interfici a nobis parentes, fratres, liberos notlros velitis. Vefligal 8c onera commerciorum, refolvimus. Sint tranfitus iuculloditi » 4 ed diurni Sc inermes : donec novaSc recentia jura , in vetuflatera confuctudinc vertantur. Arbitrum habebimus Civilem Sc Velledam, apud quospatta lancientur. Sic lenitis Teurteris, .legati ad Civilem Sc Velledam milii cum donis, cunela .ex voluntate Agrippiuenflum perpetra» vere. Historias. Ltr. IV. fi* T.ere. Sed coram adire, alloquique Velledam negatum. Arcebantur ai'pc'£tu , quo venerationis plus ineffet. Ipfa edita in turre: delemus e propinquis , conliilta refiponlaque , ut internuntius numinis, portabat. € 6 . Civilis iocictate Agrippinenfium auftus, f roximas civitates afte&are, aut adverfantibus bel- um inferre ftatuit. Occupatiiquc Sunicis , 8c juventute eorum per cohortes compofita; quo minus ultra pergeret, Claudius Labes Bethafiorum Tun- grorumque 8c Nerviorum tumultuaria manu refii- tit. fretus loco , quia pontem Mofie fluminis anteceperat. Pugnabaturque in anguftiis ambigue , donec Germani tran(nutantes, terga Labeonis invafe- re. Simul Civilis,aufus, an ex compofito,intulit fc agmini Tungrorum.8c clara voce: Non ideo,inquit, bellum (uinpflmus , ut Batavi Sc Treveri gentibus imperent. Procul haec a nobis arrogantia, accipite focietatem. tranfgredior ad vos, leu me ducem; feu militem mavultis.Movebatur vulgus,condebantque gladios : cum Campanus, ac Iuvcnalis, ex primoribus Tungrorum , univerGim ei gentem dedidere. Labeo antequam circumveniretur,profugit. Civilis Bethalios quoque ac Nervios in hdem acceptos, copiis (ilis adjunxit: ingens rerum, pcrculfis civitatum animis, vel lponte inclinantibus. 67. Interea Iulius Sabinus,projectis foederis Romani monumentis, Ctelarem fe lalutari jubet: ma- gnamque 8c inconditam popularium turbam in Sequanos rapit, conterminam civitatem Sc nobis fidam. Nec Sequani detrectavere certamen. Fortuna melioribus affuit. Fufi Lingones. Sabinus feitinatum temere proelium, pari formidine dcieruit. Vt- que famam exitii fui faceret, villam in quam perfugerat , cremavit, illic voluntaria morte interiifle creditus. Sed quibus artibus latebrifquc, vitam per novem mox annos traduxerit; fimul amicorum ejus conftantiam, Sc infiene Epponinx uxoris exemplum , fuo loco reddemus. Sequanorum prolpera acie,belli impetus ftetit. Refipiiccre paulutim civitates , fafque Sc foedera relpiccre , principibus Remis : qui per Gallias edixere , ut miliis legatis iu commune coduiiareut, libertas au pax placeret. Kk < 6 3. At $n C. Corn. Tacitt 68 . At Romx cun£t;vfn deterius audita Mucianum angebant, ne , quamquam egregii duces (jam enim Gallum Annium , 8t Petilium Cerialcm delegerat) fummam belli parum tolerarent. Nec relinquenda urbs line reftore. Et Domitiani indomitae libidines timebantur : fufpe&is, uti diximus, Primo Ajitonio , Varoque Arrio. Varus prxtorianis prxpofitus, vim atque arma retinebat. Eum Mucianus pullum loco, ne fine folatio ageret, anno- nx prxfccit. Vtque Domitiani animum Varo haud alienum, delineret; Arretinum Clementem , domui Vefpafiani per affinitatem innexum, & gratif- limum Domitiano , praetorianis prxpofiiit, patrem ejus fub Cajo Cftfare egregie fundum ea cura divitans. Lxtum militibus idem nomen, atque ipfurn quamquam (enatorii ordinis , ad utraque munia lufficere. Affunntntur c civitate clarifllmus quifquc; 8t alii per ambitionem. Simul Domitianus Mucia- nufque accingebantur, dilpari animo, ille fpc ac juventa properus ; hic moras neftens , quis flagrantem retineret, ne ferocia xtatis , -^c pravis impul- foribus fi exercitum invafiflet, paci belloque male confideret. Legiones viVrices fextam & ofta- vam , Vitellianarum unaetvicefima , e recens con- Icriptis fecunda, Peninis Co£tianifquc Alpibus, pars monte Graio , traducuntur, xtv legio 6 Britannia i fextaac decima cx Hifpania accitx. Igitur venientis exercitus fama, 8c fuopte ingenio ad mitiora inclinantes Galliarum civitates, in Remos convenere. Treverorum legatio illic opperiebatur, acerrimo inftin&ore belli Tullio Valentino. Is meditata oratione,cuntta magnis imperiis obje&a- rifolita, contumcliafquc 8c invidiam in pop. Romanum effudit: turbidus mifcendis (editionibus, & plcrilquc gratus vecordi facundia. 69. At Iulius Aufpex a primoribus Remorum,vim Romanam,pacifque bona difTertans,6c fumi bellum etiam ab ignavis, tlrcnuiflimi cujufq; periculo geri, jamque fuper caput legionesrfapicntiflimum quemque reverentia fideque , juniores periculo ac metu continuit. Et Valentini animum laudabant, confi- lium Aulpicisfequebuntur. Conftat obftetiffe Treveris Liugombulc[ue apud Gallias» quod Vindicis motu H n t on i a r, L i b. IV. nf motu cum Verginio rtcterant. Deterruit plcrolque provinciarum remulatio. quod bello caput? unde jus aulpiciumquc peteretur ? quam , fi cunftapro- veniflent > fedem imperio legerent ? Nondum viatoria, jam difeordia erat: aliis foedera quibufdam opes virefquc , autvetuftatcm originis , per jurgia jactantibus. Txdio futurorum,pralentia placuere. Scribuntur ad Treveros epiftola:, nomine Gallia- rum, ut abftinerent armis, impetrabili venia, & paratis deprecatoribus , fi perniteret. Rcftitit idem Valentinus, obftruxitquc civitatis luce aures, haud perinde inftruendo befio intentus , quam frequens concionibus. 70. Igitur non Treveri neque Lingones , cetc- rxve rebellium civitates , pro magnitudine fufcepti dilcriminis agere. Ne duces quidem in unum confidere. Sed Civilis avia Belgarum circumibat: dum Claudium Labeonem capere , aut exturbare nititur. Clafiicus legne plerumque otium trahens, velut parto imperio fruebatur. Ne tutor quidem maturavit fuperiorem Germania: ripam , Sc ardua Alpium prarfidiis claudere. Atque interim unaetvi- cefima legio Vindonifla ; Sextilius Felix cum auxiliariis cohortibus per Rhrctiam irrupere. Accef- fit ala Singularium, excita olim a Vitellio , deinde in partes Vefpafiani trangrefla. Proterat Iulius Bri- ganticus , forore Civilis genitus, ut ferme acerrima proximorum odia funt, invifus avunculo infen- fulquc. Tutor Trqyerornm copias, recenti Vangionum, Caracatiuiru Tribocorum de letu auitas, veterano pedite atque equite firmavit, corruptis fpe ; aut metu fubadtis legionariis, qui primo cohortem prsemiflam a Sextilio Felice , interficiunt, mox ubi duces cxcrcitufquc Romani propinquabant, honefto transfugio rediere : lecutis Tribocis, Vangionibulqoc fk Caracatibus. Tutor Treveris comitantibus, vitato Magontiaco Bingium conccl- fit; fidens loco , quia pontem Nava? fluminis abruperat. fed incurfu cohortium quas Scxtiliusduce- Dat, & reperto vado , proditus fuPufque. Ea clade perculfi Treveri, & pleoes omiflis armis, per agros palatur, quidam principum , ut primi pofuifTe bel- • luin viderentur, in civitates quse locictatcm Romanam J14 C. Corn. Taciti manam non exuerant, perfugerunt. Legiones 5 Novefio Bonnaquc in Treveros, ut fupra memora- rimus, tradnftx, fe ipfas in verba Vefpafiani adigunt. Hjpc Valentino abfente gefta : qui ubi adventabat furens, cun£taque rutius in turbas 8c exitium converfurus : legiones in Mediomatricos, fo- ciam civitatem, abfceflere. Valentinus ac Tutor in arma Treveros retrahunt: occifis Herennio ac Numifio legatis , quo minore fpe venix crefceret vinculum fccleris. 71. Hic belli itatus erat, cura Petilius Cerialis Magontiacum venit.cjus adventu ereffie fpes. Ipfc pugnje avidus, Sc contemnendis quam cavendis hostibus melior , ferocia verborum militem incende-, bat: ubi primum congredi licmflet, nullam preelio moram fafturus. Dcleftus per Galliam habitos in civitates remittit, ac nuntiare jubet fufficere imperio legiones. focii ad munia pacis redirent, lecurr velut confedlo bello , quod Romanx manus exce- piflent. Auxit ea res Gallorum obfequium.nam recepta juventute, facilius tributa toleravere, proniores ad officia quod fpernebantur. At Civilis 8c Claf* licus,ubi pullum Tutorem, exfos Treveros,eundi» hofhbusprofpcra accepere: trepidi ac properantes* dum dilperfas fu orum copias conducunt, crebris interim nuntiis Valentinum monuere , ne fummx rei periculum faceret. Eo rapidius Cerialis , miliis- in Mediomatricos, qui breviore itinere legiones in hoftem verterent , contrafto ^quod erat militum Magontiaci, quantumque fecum tranfvexcvat, tertiis caltris Rigodulum venit, quem locum magna Treverorum manu Valentinus infederat, montibus 8c Mofclla amnefeptum. & addiderat foftas, obi- cefque faxorura.Ncc deterruere ea munimenta Romanum ducem, quo minus peditem perrumpere juberet, equitum aciem in collem erigeret , fpreto hofle, quem temere colledtum , haud ita loco juvari, ut non plus fuis in virtute foret. Paulum morte in alcenfu , dum miflllia hoflium prxvehuntur. Vc ventum a.l manus, deturbati ruinx modo prxeipi- tantur. Et pars equitum xquioribus jugis circum- vc in quis ducem Va- Icnuimnij cepit, 71» Ce- H i s to a i A R. Ltb. 1V. -^jr Ji. Cerialis poftero die colinlam Treverorum in- ^greffus eft,avido milite eruenda; civitatis Hanc eflTe Claflici,hanc Tutoris patriam, horum icelere claudas calidque legiones. Quid tantum Cremonam meruitTc, quam c gremio Italiae raptam, qu a unius nodtis moram viatoribus attulerit ? Stare in confinio Germania integram icdem , fpoliis exercituum 8c ducum eredibus ovantem. Redigeretur prada in fifcunv. ipiis iufticere ignes,8c rebellis colonia ruinas,quibus tot caftrorum excidia pcnlarcutur. Cerialis metu infamia, fi licentia favitiaque imbuere militem crederetur, preffit iras. & paruere , pofito civili bello ad externa modeitiores. Convertit inde animos accitarum e Mediomatricis legionum miie- rabitis alpeftus. Stabant conficientia flagitii maelia, fixis iti terram oculis.Nulla inter coeuntes exercitus conlalututio.ucq; Colantibus hortantibufve relponla dabant,abditi per tentoria,Sc lucem iplam vitantes, nec perinde periculum aut metus , quam pudor ac dedecus obftupcfccer.it: attonitis etiam victoribus, qui vocem prccdque adhibere non aufi, lacrymis ac filcntio veniam poicebat. donec Cerialis mulceret animos, fato a£tadi 8c filiam Claffici, reliita libi pignora focictatis. Atque interitu difpcrfos in domibus Germanos trucidaverant. Vndc metus & jultee preces invocantium, antequam hoftes reparatis viribus ad lpcm, vel ad ultionem accingerentur. Namque Sc Civilis illuc intenderat, non invalidus, fiagrantiflima cohortium litarum integra •. quee cx Chaucis Frifiilque compolita, Tolbiaci, in finibus Agrippinenfium agebat. Sed triftis nuntius a- vertit, deletam cohortem dolo Agrippinenfium: qui largis epulis vinoque iopitos Germanos , clau- iis foribus, igne injecto, cremavere. Simul Ccriali* n ero agmine fubvenit. Circumfleterat Civilem ius metus,nc quartadecima legio adjnniia Britannica claffe, afflictaret Batavos,' qua Oceano ambiuntur. Sed legionem tcrreflri itinere Fabius Prifcus legatus in Nervios Tnngrofque duxit. e«- que civitates in deditionem acceptas, claflcm ultro Caninefates aggrefii fiunt: majorque pars navium deprefia, aut capta. Et Nerviorum multitudinem fiponte commotam , ut pro Romanis bellum capefi- feret, iidem Caninefates fudere. Clafflcus quoque adverfus equites Novefium a Ceriale pneinifios, fecundum proelium fecit, qux modica , fcd crebra damna, famam viCtoricc nuper parta* lacerabant. 80. lifdem diebus Mucianus Vitclii filium interfici jubet: manluram difeordiam obtendens, ni femina belli reflinxiffet. Neque Antonium Primum adfeiri inter comites a Domitiano pafTus cft: favore militum anxius , Sc fuperbia viri, «qualium quoque, adeo fupcrioruin intolerantis. Pro- feClusad Vefpafianum Antonius, ut non pro fpc fu a excipitur , iti neque averfo imperatoris animo, trahebatur in diverfa. hinc meritis Antonii, cuius du£hi cpnfedhum haud dubie bellum erat $ inde Muciani epiftolis: fi mul ceteri, ut infeftum tmni- duuiqucinfettabautur, adiunftispriorisvitx cri- Ll mim- C. Corn. Tacitj minibus. neque iplc deerat arrogantia vocare of* fenfas, nimius commemorandis quas meruiflet. A- lios ut imbelles, Caecinam ut captivum ac dediticium increpat. Vndc paulatim levior viliorque haberi, manente tamen in fpcciem amicitia. 81. Per eos menfes quibus Vcfpafianus Alexan- dvise flatos ceftivis flatibus dies , & certa maris opperiebatur , multa miracula evenere , quis cxleftis favor 8c quadam in Vefpafianum inclinatio numinum oftenderctitr. Ex plebe Alexandrina quidam oculorum tabe notus, genua ejus advolvitur, remedium excitatis expofeens gemitu , monitu Serapidis dei,quem dedita fuperflitionibus gens ante alios colit, prccabaturque principem , ut genas 8c oculorum orbes dignaretur reipergere oris excremento. Alius manu eger,eodem deo au£iore,ut pede ac ve- fligio Cxlaris calcaretur,orabat.Vcfpafianus primo irridere , afpernari: atque illis inflantibus , modo iamam vanitatis metuere; modo obfecratione iniorum, 8c vocibus adulantium in fpem induci, poltre- mo xftimari a medicis jubet, an talis excitas ac debilitas, ope humana fuperabiles forent. Mediciva- xie dilfercre : Huic non exefam vim luminis» 8c redituram fi pellerentur obirantla : illi elapfos iu pravum artus, flfalubris vis adhibeatur,pofle integrari. Id fortafle cordi deis, & divino minifterio principem ele£Uun. denique patrati remedii gloriam pe- . nesCxlarem; irriti ludibrium penes miferos fore. Igitur Velpufianus cirntta fortunce fuac patere ra- tys, nec quidquam ultra incredibile , tato ipfe vultu, crefta qux aftabat multitudine , juflfa exlequi- tur. Statim converla ad ufum manus , ac exeo reluxit dies. Vtrumque qui interfuere nunc quoque memorant, poltquam nullum mendacio pretium. . Altiov inde Vclpaliano cupido adeundi Iaeram fedcm,ut luper rebus imperii confulcret. Arceri templo cun&os jubet, atque ingrefius , inten- tufque numini, relpcxit pone tergum e primoribus /Egyptioium nomine Baliliden quem procul A- lexandria plurium dierum itinere, 8c xgro corpore detineri haud ignorabat. Percunitatur laccrdotcs» num illo die Bafllidcs templum iniflet ?percun&a- turobuos, uum in tu be vifus fit ? cfeuiquc miliis Historia r. Lm. IV. yjf equitibus explorat, illo temporis momento offo- ginta millibus paflimm abfuifle. Tunc divinam ipcciem , 8c vim refponfi cx nomine llafilidis, interpretatus eil. 83.Origo dei nondum noftris aufLoribuscelebra- ta : vEgyptiorum antiilites fic memorant: Ptolc- mseoregi, qui Macedonum primus iEgypti opes firmavit, cum Alexandri» recens condita mcenia, templaque 8c religiones adderet: oblatum per quietem decore eximio,& majore quam humano Jpccie juvenem, qui moneret, ut fidiflimis amicorum in Pontum miliis,effigiem luam acciret: latum id regno, magnamque $c inclytam fedem fore qua exce- pifTet.fimul vifum eumdem juvenem in calum igne plurimo attolli. Ptolcmxus omine 8c miraculo excitus , facerdotibus iEgyptiorum, quibus mos talia intelligerc,no£turnos vilus aperit. Atque illis Ponti 8c externorum parum gnaris, Timotheum Athe- nienlem egente Eumolpidarum,quem utantiftitem carimoniaruth Eleufi exciverat,quanam illafuper- ftitio , quod numen ? interrogat. - Timotheus qua- fitis qui in Pontum incallent, cognofcit urbem illic Sinopen, nec procul templum vetere inter accolas fama lovis Ditis. Namque 6c muliebrem ctfigicm afliltcre, quam plerique Prolerpinam vocent. Sed Ptolema us, ut: (unt imreniaregum ? p ro nus ad for- midinem jubriecuritasrediit,voluptatum quam religionum appetens, negligere paulatim, aliafque ad curas animum vertere donec eadem fpecies terribilior jam Sc inftantior,exitium ipfi regnoqnc denuntiaret, ni jufla patrarentur. Tum legatos 8c dona Scvdrothcinidi regi(is tunc Sinopenfibus imperitabat) expediri jubctjpracipitqtie navigaturis,ut Pythium Apollinem adeant. Illis mare fecundum: Sors oraculi haud ambigua: Irent , fimulacrumque patris fui reveherent, fororis relinquerent. 84. Vt Sinopen venere, munera, preces, mandata regis fui Scydrothcmidi allegant. Qui diver- fus animi, modo numen pavefeere , modo minis adverfantis populi terreri, fepe donis promilluf- que legatorum fle&ebatur. Atque interim triennio cxatfo , Ptolemaus non ftudium, non preces omittere. Dignitatem legatorum, numerum na- Ll * vi.iOij 5^t C. Cork. Taciti > uun, auri pondus augebat. Tum minax facies Se y- drothemidi offertur , ne deftinata deo ultra moraretur Cnn&antcm varia pernicies , morbique 8c mani cltacxleftium ira, graviorque in dies fatigabat. Advocata concione,jufla numinis,fuos Pto- lcmxiquc vifus , ingruentia mala exponit. Vulgus adverfari regem , invidere Aigypto, libi metuere, templumque circtimiidcre. Major hinc fama tradidit , deum ipfum appullas litori navis fponte confcendifle. Mirum inde diflu, tertio die tantum maris cmenfi , Alexandriani appelluntur. Templum pro magnitudine urbis cxftru£rum, loco cui nomen Rhacotis. fuerat illic faccllum , Serapidi atque Ifidi antiquitus lucratum. Hsec de origine Sc advc&u dei, celeberrima. Nec fum ignarus, cfle quoldam qui Selcuciaurbe Syria: accitum , regnante Ptolemxo , quem tertia actas tulit: alii au&orem eumdem Ptolemxum $ fedem cx qua tranficrit, Memphim perhibent,inclytam olim , Sc veteris iEgynti columen.Deum ipfum multi AUfcu- lapium , quodmedeatur xgris corporibus ; quidam Olirim, antiquillimum illis gentibus numen; pleri— que Iovem , ut rerum omnium potentem ; plurimi Ditem patrem, infignibus qux in iplo mauifcfta» aut per ambages conjcdlant. 8y. At Domitianus Mucianufque,antequam Alpibus propinquarent, profpcrosrerum in Treveris gcftarum nuntios accepere. Prxcipua vidloritc fides, dux hoftium Valentinus, nequaquam abjctVo animo,quos fpiritus geIlilTct, vultu ferebat. Auditus ideo tantum, ut noiccrctur ingenium ejus, dam- natulque,inter ipfum fupplicium,exprobranti cuida patriam ejus captam , Accipere fe folatium mortis rcfpondit. Sed Mucianus quod diu occultaverat, ut recens cxprompfit. Quoniam benignitate deum fraftx vires hoftium forent: parum decore Domitianum,confecto prope bello , alienx gloriae interventurum. Si ftatus imperii, aut falus Galliarum in dilcrimen verteretur, dcbuilTe Cxlarcm in acie liare: Canincfatcs Batavofquc minoribus ducibus delegandos. Iplc Lugduni vim fortunamque principatus c proximo oftentarct,ncc parvis periculis immixtus > Sc majoribus non defuturus. Historia*. L i b. V. $<5. Intclligcbantur artes: fed pars obfequii in oo , nc deprehenderentur, ita Lugdunum ventum. Vndc creaitur Domitianus, occultis ad Ccrialem nuntiis, fidem ejus tcntavifle,an prrefenti fibi exercitum imperiumque traditurus foret, qua cogitatione bellum adverius patrem agitaverit; an opes vircfque advt» fus fratrem,in incerto fuit, nam Ce- rialis falubri temperamento elufit , ut vana pueriliter cupientem. Domitianus fperni a lenioribus juventam fuam cernens, modica quoque 8c ufurpa- ta antea munia imperii omittebat, fimplicitatisac modeitix imagine , in altitudinem conditus: fht- diumque litterarum 8c amorem carminum fimu- lans , quo velaret animum , Sc fratris «mutationi fubduccrctur, cujus difparcni mi&loremquc naturam contra interpretabatur. BREVIARI VM LIBRI V. •pliri in Iud/eos urbemque fixeram expeditio. Ea oc- A cafione , de gentis origine , moribtts , religit>ne y itr- bilque ipjius opere & Jittt , accuratius & uberius di- dum. Germanici belli progrejfits. proelia aliquot inter Civilem cr Cerialem. qitx denique pax (ita apparet ex fine admutilati libri) excepit. LIBER V. E lufilcm anni principio , Cxfar Titus perdomanda: Iudxx delc&usapatre , & privatis utriuCjue rebus militia clarus,majore tumvi famaque agebat,certantibus provinciarum Sc exercituum ftudiis. atque ipfe , ut fuper fortunam crederetur , decorum le promptumque in armis o- ftendebat,comitate 8t alloquiis officiaprovocans:ac plerumque in opere,in agmine, gregario militi mictus, incorrupto ducis honore. Tres cum in ludaca Jcgiones, quinta & decima, St quintadccima, vetus Vefpafiani miles excepere. Tradidit Sc Syria duodecimam, & addu&os Alcxandriaduo ctvicefima- nos tertianofque.Comitabantur vigiuti lociq cohortes,o£Io equitum alx: fimul Agrippa, Sohemufque reges, 8e auxilia regis Antiochi, validaque 8c folito inter accolas odio infcnfa Iudxis Arabum manus. L1 % Multi, 'C. Cork. Taciti Multi, quos urbe atque Italia fua quemque Ipes acciverat,occupandi Principem adhuc vacuum. His cum copiis fines hoftium ingreflus , compofito agmine, cun£ta.explorans , paratuique decernere, haud procul Hierofolvmis caftra facit. i. Sed quia fumofx urbis fupreinum diem tradituri fumus , congruens videtur primordia ejus aperire. Iudxos Creta infula profugos , noviflima I-i- byte inlcdiffc memorant,qua tcmpcftatc Saturnus vi Iovis pullus ccflerit regnis.Argumentum e nomine petitur: inclytum in Creta Idam montem , accolas ldxos , aufto in Barbarum cognomento , ludxos vocitari, quidam regnante Ifidc , exundantem per ^Lgyptum multitudinem, ducibus Hierofolymo ac Inda proximas iu terras exoneratam. Plcrique JE~ thiopum prolem , quos rege Cepheo, metus atque odium mutare fedes perpulerit.Sunt qui tradant, Al- fyrios convenas, indigum agrorum populum, parte jfegypti potitos,ac mox proprias urbes,Hebrxafqj terras,Sc propiora Syrias coluifle.Clara alii Iudreo- rum initia:Solymos carminibus Homeri celebratam gentem conditas urbi Hierofolymam nomen e fuo feci fle. 3. Plurimi auftores confentiunt,orta per y- ptum tabe, qux corpora foederat; regem Boccho- rim,adito Hammonis oraculo remedium petentem, purgare regnum , 8c id genus hominum ut jnvifum deis,alias in terras avehere jufliim. Sic conquifitum collc&umquc vulgus, poftquam vaftis locis reli- 6lum flt; ceteris per lacrymas torpentibus ,• Mofen unum cxfulum monuifle , ne quam deorum homi- numvc opem exlpcftarent ab utrifquc deferti, fcd fibimet ut duci cxlclti crederent,primo cujus auxilio credentes , prajfentcs miferias pepulilTent. A£ fenfere , atqueomnium ignarifortuitum iter incipiunt. Sed nihil seque , quam inopia aquas fatigabat. Iamque haud procul exitio , totis campis procubuerant : cum grex afmorum ngreftium, £ paftu in rupem nemore opacam concemt. Secutus Moles, conjettura herbidi foli largas aquarum venas aperit. Id levamen, Sc continuum fex dierum iter ementi, feptimo pullis cultoribus, obtinuere terras in quibus urbs $c templum dicata fuut. 4. Molet H i ! *r o r i a r. Ltb. V. 4. M ofes quo fi bi in polterum gentem firmaret* novos ritus, contrariolque ceteris mortalibus,indidit. Profana illic omnia,quae apud nos facra:ruri'uni conccfTaapud illos, quae nobis inccita. Effigiem a- nimalis, quo monllrante errorem fitimque depulerant, penetrali facravere : citfo ariete,vclut in contumeliam Hammonis.Bos quoque immolatur,quein VEgyptii Apin colunt. Sue abftinent, memoria cladis, quod iplos Icabies quondam turpaverat, cui id animal obnoxium. Longam olim famem , crebris adhuejejuniis fatentur. Et raptarum frugum argumentum, panis Iudaicus nullo fermento , retinet. Septimo dic otiuin placuifle ferunt:quia is finem laborum tulerit, dein blaudicnte inertia , feptimum quoque annum ignavice datum. Alii honorem eum Saturno haberi: leu principia religionis tradentibus ldxis, quos cum Saturno pullos,Sc conditores gentis accepimus : leu quod e (eptem fideribus , quis mortales reguntur , altiffimo orbe St praecipua potentia ftclla Saturni teratur:ac pleraque cxleftium, vim lua 8c curium leptimos per numeros conficiant. f. Hi ritus quoquo modo inducti, antiquitate defenduntur, cetera inftitutafiniftra : foeda , pravitate valuere. Nam pellimus qirifque, fpretis religionibus patriis,tributa Sc llipcs illuc congerebant.' Vndeauctseludatorum res: Scquiaapud ipfos :fides obftinata,mifericordia in promptu,Icd adverfus oinnes alios holtile odium. Separati epulis, dilcre- ti-cubilibus , projeStiflimand libidinem gens, dlie-* narum concubitu abftinent. inter fe nihil illicitum. ‘ Circumcidere genitalia Inftitucrc , ut diverfitate nol&ntur.Tranigrefli in morem eorum,idem uliir- pant. nec quidquam prius imbuuntur, quam contemnere deos , exuere patriam : parentes , liberos, fratres, vilia habere. Augendae tamen multitudini confulitur. Nam Sc necare quemquam cx agnatis, nefas: animafque proelio aut fuppliciis peremptorum, aeternas putant. Hinc generandi amor,Sc moriendi contemptus. Corpora condere,quam cremare, 6 more Asgyptio: eademqite cura,8c de infernis perftiafio,ca:lelhum contra.. Aigyptii pleraque animalia cffigicfque compofitas venerantur. Inditi mcute fola,unuraquc numen intelligunt. Profanos L1 4 qui j-yS C. Cork. Taciy qui deum imagines, mortalibus materiis, in tjfceics hominum effingant. Summum illud Sc rcternum, «eque mutabile, neque interiturum. Igitur nulla fimulacra urbibus Tuis, nedum templis limt. Non regibus hxc adulatio , non Cxfaribus honor. Sed quia laeerdotes eorum tibia t} mpanifque concinebant, hedera vinciebantur , vitiique aurea templo reperta : Liberum patrem coli domitorem Orientis quidam arbitrati funt, nequaquam congruentibus inilitutis. quippe Liber feftos Icetofquc ritus po- fuit : Iudceorum mosabfurdus fordidufquc. 6. Terra fineique, qua ad Orientem vergunt, Arabia terminantur: a meridie, Aegyptus objacet: ab occaiii, Phoenices Sc mare : Septcutrionem a latere «Svrhc longe profpcifant. Corpora hominum fiilubria , Sc ferentia laborum, rari imbres, uber fo- liun. Exuberant fruges noftrum ad morem.prxter- que cas Balfamum & Palmee. palmetis proceritas, & decor.B alfamum modica arbortut quiique ramus intumuit, H vim ferri adhibeas , pavent venas; fragmine lapidis , aut teda aperiuntur, humor in_ufjn medentium cft. Praecipuum montium Libanum erigit, mirum di&u, tantos inter ardores opacum fidumque nivibus. Idem amnem Iordanem alit,fun- ditque. Nec Iordanes pelago accipitur. Sed unum atque alterum lacum integer perfluit: tertio rcti- jietur. Lacus immcnfo ambitu, fpecie maris , ia- pore corruptior, gravitate odoris accolis pcftifer, «eque vento impellitur , neque pifces aut ructas a- qois volucres patitur. Incertum unde,fuperjafta,ut folido feruntur: periti imperitique nandi, perinde attolluntur. Certo anni, bitumen egerit: cujusle* gendi ufum,ut ceteras artes, experientia docuit. A- ter fuapte natura liquor , Sc fparfo aceto concretus, innatat, hunc manu captum,quibus ea cura, in fum- ma navis trahunt.Inde nullo juvante influit,onerat- qtic , donec abfeindas. nec abfeindere tere ferrove foflis : fugit Cruorem veflemque infettam fangui- ac , quo feminre per menfes exfolvuntur. fic veteres auftores. Sed gnari locorum tradunt, undantes bitumine moles pelli, manuque trahi ad litus : fnox vapore terr* , vi folis inaruerint, iecuribus cu 5 * Mcilquc ut trabes aut laxi difeiodi. 7. Ha*d fi ! ! T O R I A R. L ! B. V. 7. Haud procul inde campi, quos ferunt olim uberes,magnifq; urbibus habitatos, fulminum ja£tu arfillc • Se manere veftigia,terramque ipfam lpccie torridam , vim frugiferam perdidiile. Namcun&a fponte edita , aut manu lata, five herba tenus aut flore,fcufolitamin fpeciem adolevere,atra Scinania velut in cinerem vandcunt.Ego ficut inclitas quondam urbes igne caelcfti flagrafle conccflerim, ita halitu lacus infici terram, corrumpi fuperfufum fpiritum, eoque fetus fegetum 8c autumni nutrelce- re rcor, folo creloque juxta gravi. Et Belus amnis Judaico mari Hiabitur: circa cujus os conlc&a; arena, admixto nitro, in vitrum excoquuntur, modicum id litus, led egerentibus inexhauftum. 8. Magna pars ludtes: vicis dilpergitur. habent Se opida. Hierofolvma genti caput. Illis im- menfje opulentia templum , Se primis munimentis urbs, dcin regia: templum intimis claufum. ad fores tantum ludxo aditus: limine, praterfa- ccrdotcs , arcebantur. Dum Aflyrios penes Me- dofque Se Perfas Oriens fuit, defpc&iilinia pars fervientium. poftquam Macedones prcepotucre, rex Antiochus demere fupcrftitioncm , Se mores Gracorum dare atlnixus, quominus teterrimam gentem in melius mutaret, Parthorum bello prohibitus cft. nam ea tempeftate Arfacesdcfciverat. Tum Iudflei Macedonibus invalidis , Parthis nondum adultis (Se Romani procul aberant ) fibi ipfi reges impofuere. qui mobilitate vulgi expulfi , rc- fumpta per arma dominatione,fugas civium,urbium evcrlToncs, fratrum, conjugum , parentum neces, aliaquc folita regibus aufi , fupcrftitioncm fovebant : quia honor focerdotii, firmamentum potentiae aflumebatur. 9. Romanorum primus Cn. Pompejus Iudseos domuit: templumque jure vi&orise ingrelfus eft. Inde vulgatum , nulla intus deum effigie vacuam fedem, Sc inania arcana. Muri Hierololymorum diruti, delubrum manfit: Mox bello civili inter nos, poftquam in ditionem M. Antonii provincia: cefierant ; rex Parthorum Pacorus Iudaca potitus, intcrfeitufque a P. Ventidio , Sc Parthi trans Euphratem redacti ; Iudxos C. Sofius fubegit. L1 $ Rc- Corn. Taciti Regnum ab Antonio Herodi datum, vidtor Augtt- ftus auxit. Poti mortem Herodis, nihil exJpc&ato Csctiire, Simon quidam regium nomen invaferat.Ts a QuinflilioVaro obtinente Svriam punitus.Sc gentem coercitam , liberi Herodis tripartito rexere. Sub Tiberio quies, dein juffia C. Gxfare effigiem ejus in templo locare, arma potius fumptere: quem motum Calaris mors diremit. Claudius defundtis regibus, aut ad modicum reda£lis,Iudxam provinciam equitibus Romanis aut libertis permifit. 6 quibus Antonius Felix, per omnem hevitiam ac libidinem , jus regium 'fervili ingenio exercuit. Drufilla Cicopatrce Sc Antonii nepte in matrimonium accepta: ut cjufHem Antonii, Felix progener, Claudius nepos efl'et. 10. Duravit tamen patientia Iudceis , ufque ad Geffium Florum procuratorem. Sub eo bellum ortum. & comprimere coeptantem-Celtium Gallum Syrix legatum , varia prcclia ac fiepius adverfivex* cepere. Qumibi fato, aut txdio occidit • miflu Neronis, Vetpafianus fortuna famaque & egregiis mi- niftris , intra duas xftates, cunita camporum *, o- mncfque nr seter Hierotblyma urb es, victore exercitu tenebat. Proximus annus civili bello intentus, quantum ad Iudxos per otium tranfiit. Pace per Italiam parta, 8c externae curae rediere. Augebat iras, quod foli Iudxi non ceffitfent. Simul manere apud exercitus Titum , ad omnes principatus novi eventus cafufve utilius videbatur. Igitur ca- ftris , titi diximus , ante moenia Hierofolymorum pofitis, inftruftas legiones oftentavit. 11 . Iudxi fub ipfos muros ftruxerc aciem rebus fecundis longius aufuri, $e fi pellerentur, parato perfugio.Miflus in eos eques cum expeditis cohortibus ambigue certavit. Mox cetTere hoftes, 8c fequentibus diebus crebra pro portis prcclia ferebant: donec affiduis damnis, intra moenia pellerentur. Romani ad oppugnandum verfi. neque enim dignum videbatur, famem hotlium opperiri, pofcebantcjue pericula , pars virtute, multi ferocia, cupidine prtemiovum. Ipfi Tito Roma , 8c opes, voluptateique ante oculos ; ac ni ltatiin Hie- rofolyma coadderent ? morari videbantur. Sed urbem Histortar. L t r. IV. urbem arduam fitu, opera molefquc firmaverant, quis vel plana fatis munirentur. Nam duos colles immenfum editos claudebant muri per artem obliqui,aut introrfus finiisti: ut latera oppugnantium,ad ifhis patclcerent. Extrema rupis abrupta : Aturres , ubi mons juvifiet, in fexaginta pedes ; inter devexa, m centenos vicenofiiue attollebantur : mira fpecie , ac procul intuentibus pares. Alia intus moenia, regise circumjefta. confpicuoque fafiigio turris Antonia in honorem M. Antonii ab Herode appellata. iz. Templum in modum arcis , propriique muri, labore & opere ante alios. ipfx porticus, quis templum ambiebatur , egregium propugnaculum. -i'ons perennis aqua , cavati fub terra montes : 8c pilcinae cilternsequc fervandis imbribus, prcevide- rant conditores ex diverfitate morum , crebra bella. inde cunfta , quamvis adverfus longum obfi- dium : 8c a Pompeio expugnatis , metus atque u- fus pleraque monftravcre. Atque ner avaritiam Claudianorum temporum , empto jure muniendi, ftruxere muros in pace, tamquam,ad bellum : magna colluvie, & ceterarum urbium clade aufti: nam pervicacifiimus quifquo illuc perfugerat,coque leditiofius agebant. Tres duces, totidem exercitus. Extrema 8c latifiima moeni um Simon : mediam urbe m Ioannes. qucm. &c liargioram vocabant; templu m Eleazarus fi rmaverat. Multitudine 6c armis Ioannes, ac Simon; Elcazarus loco pollebat. Sed proelia, dolus, incendia inter ipfio$,& magna vis frumenti ambufia. mox Ioaimes, mifTis per fpeciem facrificandi, qui Eleazarum manumque e- ^us obtruncarent, templo potitur, ita in duas fa- «ftiones civitas difcefljt , donec propinquantibus Rom. bellum externum concordiam pareret. 13. Evenerant prodigia, qux neque hoftiis , neque votis piare fas habet gens fuperftitioni obnoxia, religionibus adverfo. Vifse per calum concurrere acies fl rutilantia arma, 8c fubito mibium*igne colJucajp templum.Expaflce repente delubri fores, 8 c audita major humanavox , Excedere deos, fi- mul ingens motus excedentium. Qnre pauci in metum trahebaut: pluribus perfiuafio inerat * antiquis j[4o C. Corn. Taciti uccrdotum litteris contineri, eo iplo tempore , fore, ut valelccret Oriens , profe&ique ludcca rerum potirentur, qua: ambages Velpafianum ac Titum prodixerant. Sed vulgus, more humano cupidinis, libi tantam fatorum magnitudinem interpretati, ne advcrlis quidem ad vera murabantur. Multitudinem obfeflorum omnis xtatis , virile ac muliebre fexus, fexccnta millia fuifle acce pimus. Arma cuneis, qui ferre poffent, plurcs, quam pronumero , audebant. Obftinatio viris fcminifquc par: ac fi transferre fedes cogerentur , major vitx metus quam mortis. Hanc adverfus urbem gcntemqite Colar Titus , quando impetus & fubita belli locus abnueret, aggeribus vineiique certare ftatuit. Dividuntur legionibus munia, 8c quies proeliorum fuit : donec cunfta expugnandis urbibus reperta apud veteres, aut novis ingeniis , ftruerentur. 14. At Civilis poft malam in Treveris pugnam, reparato per Germaniam exercitu,apud Vetera ca- ftra coniedit: tutus loco; $e ut memoria profpera- rum illic rerum,augelcerent Barbarorum animi.Secutus eft eodem Cerialis,duplicatis copiis, adventu fecundo 8c xvi St xiv legionum. Cohortelque 8c alo jampridem accit* , poft vidi oriam properaverant. Neuter ducum cunttator. Sed arcebat latitudo camporum,fuopte ingcHioJnimentium. Addiderat Civilis obliquam in Rhenum molem, cuius •bjedlu revolutus amnis , adjacentibus fuperfunde- rctur. Ea loci forma, incertis vadis fubdola, 8c nobis adverfa. quippe miles Romanus armis gravis,Sc nandi pavidus : Germanos fluminibus liietos , levitas armorum, & proceritas corporum attollit. iy. IgiturlaccflentibusBatavisjfcrocifiimocuique noftrorum coeptum certamen, deinde orta trepidatio, cum proaltis paludibus arma equique haurirentur. Germani notis vadis perlultabant, omifla plerumque fronte latera ac terga circumvenientes, reque ut in pedeftriacie , cominus certabatur , fed tamquam navali pugna, vagi inter undas, aut fi quid ftabile occurrebat, totis illic corpo^jbus nitentes, vnln crati cum integris, periti nandi cum ignaris, in mutuam perniciem implicabantur, minor tamen qiKtm pro tumultu cades: quia non aufi egredi Hjstoriar. Lid. V. f4i egredi paludem Germani, in caftra rediere. Ejus prcelii eventus , utrumque ducem ^diverfis animi motibus, ad maturandum fummx rei diferimen erexit. Civilis inftare fortuna: ; Cerialis abolere ignominiam. Germani profperis feroces ; Romanos pudor excitaverat. nox apud Barbaros cantu aut clamore; noftris per iram 8c minas a£fa. 1 6. Poftcra luce Cerialis equite Sc auxiliariis cohortibus frontem explet: in fecunda acie, legiones locata:: dux fibi delc&os retinuerat ad inipro- vifa. Civilis haud porretto agmine, fed cuneis aftitit. Batavi Cugernique in dextro ; lxva ac propiora fluminis Tranirhenani tenuere. Exhortatio ducum , non more concionis apud univerfos, fed ut quofquc fuorum advehebantur. Cerialis veterem Rom. nominis gloriam , antiquas reccntefque vi&orias : ut perfidum , ignavum, viftum hoftem, in aeternum exfeinderent.ultione magis,quam proelio opus efle. Pauciores nuper cum pluribus eertaf- fc: attamen fufos Germanos , quod roboris fuerit. SuperefTe qui fugam animis , qui vulnera tergo ferant. Proprios inde ftimulos legionibus admovebat,domitores Britannix quartadecimanos appellans: principem Galbam,fextx legionis auiloritate fa&um : illa primum acie, Secundanos nova figna» novamque aquilam dicaturos. Hinc prxvedtus ad Germanicum exercitum , manus tendebat, ut fuatn ripam, fua caftra fanguinc hoftium recipcrarent. Alacrior omnium clamor , quis vel e longa pace prcelii cupido, vel fcflls bello pacis amor, prxmia- que 8c quies in pofterum fpcrabantur.i 17. Ncc Civilis filcntcm ftruxit aciem , locum pugnx tcftem virtutis ciens : -Stare Germanos Ba- tavofque fuper vcftigia glorix , cineres oflaque legionum calcantes, quocumque oculos Romanus intenderet , captivitatem , cladcmque & dira omina obverfari. Ne terrerentur vario Treverici proelii e- ventudiiam illic vi&oriam Germanis obftit»{Tc,duin omiflis telis , prxda manus impediunt, fed cunfta mox profpcra,Sc hofti coRtrariacvcnifie.Qux provideri aftu ducis oportuerit, providifle : campos madentes, 8e ipfis gnaros, paludes hoftibus noxias: Rhenum & Germania: deos in alpeitu, quorum immine £4^ C. Cori*. Taciti numine capcfferent pugnam, conjugum , parentum , patrix remores, illum diem aut gWofif- limum inter maiores , aut ignominofum apud po- ftcros fore. Vbi fono armorum tripudiiiquc (ita illis mos) approbata iitnt difta, faxis, glandibufque £c ceteris miflilibus praelium incipitur: nequeno- ftro milite paludem ingrediente > 8c Germanis ut elicerent laceflentibus. 18. Abliimptis qux jaciuntur, St ardefeente pugna procurliim ab hofte infeftius. immenfis corporibus , 8c prxlongis baftis fluitantem labantem- que militem eminus fodiebant: limul e mole,quam cdu&am in Rhenum rettulimus. Bruftcrorum cuneus tranlliatavit. turbata ibi res. 8t pellebatur fo- eiarum cohortium acies , cum legiones pugnam excipiunt, fnppreflaque hoftium ferocia » prcelittm exaequatur. Inter quas perfuga Batavus adiit Ce- rialcm , terga hoftium promittens , fi extremo paludis eques mitteretur : folidum illa 8c Cugernos quibus cuftodiaobvcniflet, parum intentos. Dux alae cum perfuga miflx, incauto hofti circumfunduntur. quod ubi clamore cognitum , legiones a fronte incubuere, pulfique Germani Rhenum fuga petebant. Debellatum eo die foret,fi Romana clafi- fis lequi maturaffet. Ne eques quidem inftitit } repente fufis imbribus, 8t propinqua nofte. 19. Pofteradie quartadecima legio in funcrio- rem provinciam Gallo Annio mifla : Cerialis exercitum decima ex Hifpania legio fupplevit. Civili Chaucorum auxilia venere, non tamen aulus opi- dum Batavorum armis tueri, raptis qux ferri poterant , ceteris inje&o igni in infulam conceffit: gnarusdcefle naves efficiendo ponti, neque exercitum Rom. aliter tranfmiifurum. quin Sc diruit molem a DrufoGermanico fattam, Rhentimque prono alveo in Galliam ruentem, disje£Us quas morabantur, effudit. Sic velut abaft o amne , tenuis alveus , infulam inter, Germanofque , continentium terrarum fpeciem fecerat. Tranfiere Rhenum Tutor quoque & Clafficus, Se centum tre- decim Treverorum fellatores : in quis fuit Alpinus Montanus, quem a Primo Antonio milTum iu Galbas /uperius memoravimus Comitabatur cum Historia r. Lia. V. ^45 eum frater D. Alpinus. Simul ceteri milcrationc ac donis auxilia concibant, inter gentes periculorum avidas. 10. Tantumque belli fupcrfuit, ut prarfidio cohortium , alarum , legionum, modicis vicis quadripartita Civilis invalerit:dccimam legionum Arenaci; fecundam Batavoduri; Sc Grinnes Vadamque cohortium alarumque callra: ita divifis copiis, ut ipfe Sc Verax forore ejus genitus, Claflicufque ac. Tutor fuam quifque manum traherent: ncc omnia patrandi fiducia, fed multa aufis aliqua in parte fortunam affore. Simul Ccrialem neque fatis cautum ; & pluribus nuntiis huc illuc curfantem pofle medio intercipi. Quibus obvenerant caltra decumanorum , oppugnationem legionis arduam rati, cgrcffiim militem 8c exdendis materiis operatum turbavere , occifo prxfcdto caftrorum 8c quinque primoribus centurionum, paucifque militibus. Ceteri fe munimentis defendere. Et interim Germanorum manus, Batavoduri irrumpere inchoatum pontem nitebantur. Ambiguum proelium nox diremit. 11. Pius diferiminis apud Grinnes Vadamque. Vadam Civilis; Grinnes Glafiicus oppugnabant: nec lilii poterant, interfecto fortifiimo quoque; inquis Briganticus prxfeCtus ala? ccderat, quem fidum Romanis , Sc Civili avunculo infenfum diximus. Sed ubi Cerialis cum delefta equitum manu fubvenit , verfa fortuna praecipites Germani in amnem aguntur. Civilis dum fugientes retentat agnitus , petituique telis , rclifto equo tvanfhata- vit. idem Germanis effugium. Tutorem Clafil- cumquc appuli® lintres vexere. Ne tum quidem Romana claffis pugna? affuit, ut juftum erat. Sed obilirit formido , Sc remiges per alia militia munia difperfi. Sane Cerialis parum temporis ad ex- fequenda imperia dabat: fubitu s confiliis, fed even- tu clarus. Aderat fortuna,etiam ubi artes defaufTcnt. hinc ipfi cxcrcituiquc minor cura diiciplinae. Et paucos poli dies quamquam periculum captivitatis evafiiTct, infamiam non vitavit. 11 . Profeftus Novefium Bonnamque ad vilenda caltra, qus hiematuris legionibus erigebantur, navibus 544 C. CoRtf. T A C 1 T T vibus remeabat, disje£to agmine , incuriofis vigiliis. Amnudverfum id Germanis; & infidias eom- poliicrc. elc£ta nox atra nubibus , 8 c pron^ amne rapti, nullo prohibente vallum ineunt. Prima cx- des attu adjuta: incilis tabernaculorum funibus, fu i i met coriis coopertos trucidabant. Aliud agmen turbare claflem : injicere vincla; trahere nuppes. Vtque ad fallendum filcntio ; ita coepta carae , quo nlus terroris adderent, cuii&a clamoribus miice- T>ant. Romani vulneribus exciti, quarrunt arma, ruunt per vias, pauci ornatu militari, plerique circum brachia torta velle , & ftnetis mucronibus, dux feimfonmis ac prope intc&us , errore ho- ilium fervatur. Namque prartoriam navem , vexillo infi^nem, illic ducem rati, abripiunt. Ccria- lis alibi noficin egerat, ut plerique credidere, ob ftuprum Claudix Sacratce , mulieris Vbins. vigiles flagitium fuum ducis dedecore excufabant, tamquam jufli filcrc , ne quietem ejus turbarent, itaintermilTo ligno , Sc vocibus, le quoque in lom- num laplos. Multa luce revefti hoftes, captivis navibus, prxtoriam triremem, flumine Luppia,do- num Vclledte traxere. 15. Civilem cupido incedit, navalem acient oftentandi. Complet quod biremium,quaeque flm- plici ordine agebantur. Adjc&a ingens lintrium vis. tricenis quadragenifque armamenta Liburnicis folita: 8c fimul capt-x lintres, lagulis verfleo* loribus , haud indecore pro.velis juvabantur. Spatium vclut xquoris eleftum , quo Mode fluminis amnem Rhenus Occano atfundit. Cauda inftrucn- d« claflis, fuper infltam genti vanitatgm, utco terrore commeatus Gallia adventantes interciperent. Cenulis miraculo magis, quam metu , direxit claflem: numero imparem, ulu remigum, gubernatorum arte > navium magnitudine potio- rcin. His flumen fecundum : illi vento agebantur. Sicprxvc6fi, tentato telorum ja fmebat: cum interim flexu autumni, 8c crebris pluyiaiibus imbribus fupcrfufus awuns, palulircm hami* Historia r. Lin. V. Jiumitcmquc infulam in faciem ffagni opplevi*. nec claflls, aut commeatus aderant: catfraque in plano, fita, vi fluminis differebantur. 14. Potuiffc tunc opprimi legiones , 8c voluiffc Germanos , fcd dolo a fe flexos , imputavit Civilis. Neque abhdfret vero , quando paucis poft diebus deditio infecuta cft. Nam Cerialis, per occultos nuntios , Batavis pacem , Civili veniam offen- tans, Vellcdam propinquofque monebat, fortunam belli tot cladibus adveriam, opportuno erga populum Rom. merito mutare. Carios Treveros, receptos Vbios, ereptam Batavis patriam : neque aliud Civilis amicitiaperavlum, quam vulnera, fugas, lu- £tus. cxfulem cuni & extorrem, recipientibus oneri : 8c fatis peccaviffc , quod totiens Rhenum tran- fcenderint. fi qirid ultra moliantur , inde injuriam 8c culpam , hinc ultionem 8c deos fore. Milceban- tur minis proraiffa. xy. Et concuffa Tranfrhcnanorum fide, inter Batavos quoque fermones orti; Non prorogandam ultra ruinam: nec poffe ab una natione totius orbis lervrtium depelli, quid pcrfefhmt csedeSt incendiis legionum, nifi ut plurcs validiorcfquc accirentur? Si Vcfpaflano bellum navaverint, Velpafianum rerum potiri, fin populum Romanum armis provocent ; quotam partem generis humani Batavos effe? refpicerent Rhaetos Noricofque, 8c ceterorum onera lociorum: fibi non tributa, led virtutem 8c viros indici, proximum id libertati: 8c fi dominorum ele&io fit; honeffius principes Romanorum , quam Germanorum feminas tolerari, haec vulgus : Proceres; atrociorc Civilis rabie lemet in arma trufos : illum domefticis malis , excidium gentis oppofuiflb. tunc infenfos BatavifByos, cum obliderentur legiones , interficerentur legati, bellum uni neceffarium, ferale ipfis fiuVncf<'tm\ Ventum ad extrema , ni refipilcerc incipiant & noxii capitis poena poenitentiam fateantur. x 5 . Non fefellit Civilem ea inclinatio , 8c praevenire ftatuit : fuper taedium malorum, etiam fpe vita;, qute plerumque magnos animos infringit. Petito colloquio , fcinditur Nabaliae fluminis pon i. In cujus abrupta progrefli duces, & Civili* M tO iwr' J46 C. C o V Taciti f ita ccepit: Si apud Vitellii legatum defenderer; ne* que lafto meo venia, neque diftU fides debebatur. Cunila internos inimica, hoftilia, ab illo capta, a me auita erant. Erga Vefpafiamim vetus mihi oblervantia : 8c cum privatus ejTct, amici vocabamur. Hoc Primo Antonio notum, cujus epifto* Jis ad bellum accitus fum , ne Germanicce legiones £c Gallica juventus Alpes tranfeenderet. Quo: Antonius cpiftolis , Hordconius Flaccus prrefens monebat, arma ih Germania movi, qurc Mucianus in Syria, Aponius in Mcefia, Flavianus ia Pannonia. C. C O R N. TACITI DE SITV, MORIBVS, E 7 * PQPVLIS GERMANIJE L 1 n e x. v s. S Ermania omnis a Galliis Rh:e- thiifque St Pannoniis , Rheno Sc Danubio fluminibus; a Sarmatis Dacilque , mutuo metu aut montibus fieparatur. Cetera Oceanus ambit, latos funis Se infularum immcnfa lpatia comple&ens, nuper cognitis quibuldam gentibus , ac regibus, quos bellum aperuit. Rhenus 'Rhxticarum Alpium inac* ceflo ac ^Rrouiti vertice ortus , modico flexu in Occidcntcpiivcpliis, fcptcntrionali Occano mifcc- tur. Danurafrs molli & demente , edito montis Abnoba: jugo effufus , plurcs populos adit, donec in Ponticum mare fex meatibus erumpit, fcptinrora enim os paludibus hauritur. a. Ipfos Germanos indigenas crediderim, mini- mcque aliarum, gentium adventibus & bofpitiis mixtos: quia nec terra olim, fed claffibus adveheban- |ur qiu mutare fedes qusercbant: & immenfus nl- * tra, Dr V o r i n vs GeR M. Lin. T \7 tra ,• utque fic dixerim , adverfus Oceanus raris ab orbe iioltro navibus aditur. Quis porro prreter periculum horridi 8c ignoti maris Afia, aut Africa, aut Italia rclidta, Germaniam peteret ? informem terris, afpcram ccelo, triftem cultu alpedtuque, nifi fi patria fit. Celebrant carminibus antiquis ( quod unum apud illos memoriae Sc annalium genus cft) Tuiltoncm deum terra editum, 8c filium Mannum, originem gentis conditorefque. Manno tris filios afiignant, equorum nominibus proximi Oceano Ingaevones, medii Herminones, ceteri lftrevones vocentur. Quidam autem licentia vetuftatisplurcis deo ortos, plureique gentis appellationes, Marfos» Gambrivios , Suevos , Vandalios affirmant: eaque vera Sc antiqua nomina. Ceterum Germaniae vocabulum recens & nuper additum: quoniam qui primi Rhenum tranfgrcfii Gallos expulerint, ac nunc Tungri, tunc Germani vocati fint. ita nationis nomen , non gentis cvaluifle paulatim^ur omnes primum a vidtorc ob metum , mox incipfis invento nomine Germani vocarentur. KuiflTe apud cos Sc Herculem memorant, primumque omnium virorum fortium ituri in proelia canunt. 3. Sunt illis haec quoque carmina, quorum relatu quem Barditum vocant, accendant animos, fu- turveque pugnee fortunam iplo cantu augurantur, terrent cnim,trcpidantvc, prout tonuit acies. Nec tam voces ilice, quam virtutis concentus videntur, affectatur prxeipue ulperitas foni,Sc fractum murmur , objectis ad os fcutis, quo plenior Sc gravior vox rcpcrcuflu intumefeat. Ceterum Sc Vlixcm quidam opinantur longo illo 8c labulofo errore in hunc Oceanum delatum , adific Germanix terras, Afciburgiutnquc, quod in ripa Rheni fitum hodic- que incolitur, ab illo conititutum, nominatumque. Aram quin etiam V.ixi confecratam,adjecto Lacr- tx patris nomine, eodem loco olim repertam* monumentaque , Sc tumulos quoftlum Grtecis litteris inlcriptos in confinio Germania Rhxtixquc adhuc exitare.quoe neque confirmare argumentis,ne- 2 ue refellere in animo cft : ex ingenio fuo quilquc emat, vel addat fidem. 4. Lple eorum opinionibus accedo, qui Ger« M m i raanice C. Cork. Taciti manix populos nullis aliis aliarum nationum con - rubiis infedtos , propriam Sc fmceram $c tantum fui fimilem gentem exftitiffe arbitrantur. Vnde habitus quoque corporum,quamquam in tanto hominum numero,idem omnibus: truces Sc cxrulei oculi, rutilx comx, magna corpora, & tantum ad impetum valida, laboris atque operum non eadem patientia : minimeque fitim xftumque tolerare , frigora atque inediam cxlo fotove afTueverunt. f. Terra etli aliquanto fpecic differt, in univer- fum tamen aut filv is horrida , aut paludibus foeda: humidior qua Gallias , ventofior qua Noricum ac Pannoniam afpicit: fatis ferax, frugiferarum arborum impatiens , pecorum fecunda , fed plerumque improcera, ne armentis quidem fuus honor, aut gloria frontis, numero gaudenr.exquc folx 8c gra- tiffimx opes funt. Argentum & aurum propitii an irati dii negaverint, dubito. Nec tamen affirmaverim , nullam Germani* venam argentum aurumve gignere, quis enim ferutatus eft? pofteflionc Sc ulu haud perinde afficiuntur. Eft videre apud illos argentea vafa , legatis 8c principibus eorum muneri uata, non in alia vilitate , quam qux humo finguntur : quamquam proximi ob ufum commerciorum aurum 8c argentum in pretio habent, formafque qualdam noitrx pecunix agnofeunt, atque eligunt: interiores fimplicius Sc antiquius permutatione mercium utuntur. Pecuniam probant veterem Sc diu notam, Serratos, Bigatolque. Argentum quoque magis quam aurum fcquuntur , nulla affectione animi, fed quia numerus argenteorum facilior ufui eft promiicua ac vilia rr.crcancibus. 6 . Ne ferrum quidem fupcreft , ficutex genere te.orum colligitur. Rari gladiis, aut majoribus lanceis utuntur, haftas , vel ipforum vocabulo frameas gerunt, angufto Sc brevi ferro; fed ita acri & ad ufum habili, ut eodem telo , prout ratio pofeit, vel cominus vel eminus pugnent. Sc eques quidem fcuto frameaque contentus eft. pedites Sc miffilia Jpargunt, pluraque linguli, atque in immenfum vibrant , nudi aut iagulo leves, nulla cultus jactatio: Jcura tantnm leStiffimis coloribusdiftinguunt.paucis loricae : vix uni alterive callis aut galea. Equi non De Moribvs Gmi, Lia. 5-49 non forma , non velocitate conlpicui. fed nec variare gyros in morem noftrum docentur. In re- ftumautuno flexu dextros agunt, ita coniim&o orbe , ut nemo poflerior flt. In univerfum alti- manti, plus penes peditem roboris : coque mixti proeliantur , apta & congruente ad equeftrem pugnam velocitate peditum, quos ex omni juventute deleftos ante aciem locant. Definitur 8c numerus: centeni ex fingulis pagis funt: idque ipfum inter fuos vocantur. 8c quod primo numerus fuit»jam nomen 8c honor elt. Acies per cuneos componitur. Cedere loco, dummodo rurfus inites, confilii quam formidinis arbitrantur. Corpora fuoruru c- tiam in dubiis proeliis referunt. Scutum rcliquilTe pracipuum flagitium. nec aut (acris adefTc, aut concilium inire ignominiofo fas. multique fuperflt- tes bellorum, infamiam laqueo finierunt. 7. Reges ex nobilitate; duces ex virtute fumum. Nec regibus infinita aut libera poteilas; 8c duces exemplo potius quam imperio, fi prompti, fi conlpicui; fi ante aciem agant, admiratione pr«- funt. Ceterum neque animadvertere neque vincire A neque verberare quidem nili iacerdotibus per- mifliim t non quafi in poenam nec ducis jufTu , fcd velut deo imperante ,quem adefle bellantibus credunt : effigiefque , & ligna quadam detra£ta lucis in proelium ferunt. Quodque praecipuum fortitudinis incitamentum eft, non cafus,nec fortuita conglobatio turmam aut cuneum facit, fied familiae Se propinquitates. Se in proxirao pignora: unde feminarum ululatus audiri, unde vagitus infantium, hi cuique ianftiflimi teftes, hi maximi laudatores. Ad matres, ad conjuges vulnera ferunt: ucc illx numerare , aut exfugere plagas pavent. Cibofquc 8c hortamina pugnantibus geftant. 8. Memoria proditur, quafdam acies inclinatas jam 8c labantes a feminis reftitutas , conflantia precum 8c objc&u pe&orum, Se monftrata cominus captivitate , quam longe impatientius feminarum luarum nomine timent : adeo ut efficacius obligentur animi civitatum quibus inter ob- fides puellae quoque nobiles imperantur. InefTe quinetiam fanctuta aliquid, Se providum putant; Mb 3 aec yyo C. C o r n. Taciti nec aut confilia carum afpenur.tur , aut rcfponla negligunt. Vidimus fub divo Vcfpafiano Vellcdan», diu apud plcrofquc numinis loco habitam. Sed Se olim Auriniam , & complurcis alias venerati fiunt, non adulatione, nec tamquam facerent dea». 9. Deorum maxime- Mercurium colunt , cui certis diebus , humanis quoque hoftiis litare fas habent. Herculem ac Martem conceflis animalibus placant: pars Suevorum 8c Ifidi ftcrificat. Vnde caulla8c origo peregrino facro , parum comperi, nifi quod lignum ipltim in modum libum® figuratum , docet advedtam religionem. Ceterum nec cohibere parietibus deos, neque in ullam humani oris fpcciem aflimilare, ex magnitudine cfclellium arbitrantur, lucos ac nemora conlecrant, deoruni- ijuc nominibus appellant lecretum illud, quod fola reverentia vident. io- Aufpicia, fortefque ut qui maxime obfer- vant. Sortium confueturfo fimplex : virgam frugifera: arbori decifam , in furculos amputant, cofque notis quibufdam difcrctos fiipcr candidam vellem i temere ac fortuito fpargunt. mox fi publice confu- j latur,fiiccrdos civitatisjfin privarim,ipfc paterfami- ' 11® precatus deos,cadnmqne l’ulpiciens,ter fingulos tollit, fitblatos fecundum imprelfam ante notam interpretatur. Si prohibuerunt; nulla de eadem re in eundem diem confultatio. fin permiflum ; aufpi- ciorurn adhuc fides exigitur. St illud quidem etiam hic notum , avium voces , volatufque interrogare. Proprium gentis,equorum quoque prsefiagiaac nitv a itus experiri, publice aluntur iildem nemoribus ac lucis , candidi & nullo mortali opere contadli, quos prefios facro curru facerdos ac rex vel princeps civitati» comitantur , himiitufque ac fremitus ohfervant. Nec ulli aufpicio major fides, non fo- lum apud plebem , fed apud proceres , apud faeer- dotes. Se enim miniftros deorum , illos confclcrs putant. Efi: St aliaobfcrvatio aufpicioTum,qua gravium bellorum evcntusexplorant. Ejus gentis cum qua bellum eft > captivum quoquo modo interceptum , cum clcJfo popularium fuorum , patrirs quemque armis committunt, viftoria hujus vel illius, pro praejudicio accipitur. Db Moridvs Germ, L t n. jyt u. De minoribus rebus principes confidunt, de majoribus omnes, ita tamen, ut ea quoque,quorum penes plebem arbitrium cil. apud principes ■aertractcncur. Coeunt, nifi quid fortuitum 8c fiub- ltmn inciderit, certi% diebus, cum aut inchoatur luna aut impletur, nam agendis rebus hoc auipi- catifiimum initium credunt. Nec dierum numerum ut nos , led noftium computant. Sic confutuunt, ficcondicunt, nox ducere diem videtur. Illud ex libe rtate vit ium , quod non finiul, n ec i u fli conveniu nt, fed 8c"alter . 8 c tertiur nies cuncta tione coeu ntium a btmn ltur. Vtturbx placuit, confidunt armati. Silentium per laccrdotes, quibus tum 8 c coercendi jus eft , imperatur. Mox rex vel princeps, prout setas cuique, prout nobilitas, prout decus bellorum, prout facundia eit, audiuntur, auctoritate fuadendi magis quam jubendi poteftate. Si dilplicuit lententia, fremitu alpernantur : fin placuit , frameas concutiunt. Houoratiflnuum anui- fus genus cft, armis laudare. ii. Licet apud concilium accufare quoque , Sc diferimen capitis intendere. Diftinftio pcenarum cx deli&o. proditores 8c transfugas arboribus lii- ipendunt. ignavos ,Sc imbelles, Sc corpore infames, cama ac palude , inje&a infuper crate , mergunt. Diverlltas fupplicii illuc refpicit, tamquam icelera oftendi oporteat dum puniuntur , (lagitiaabfcondi. Sed Sc levioribus delittis pro modo pcenaritm, equorum pecorumque numero convitfli muitati- tur. pars multse regis* vel civitati, pars ipfi qui \ indicatur , vel propinquis ejus exfolvitur. Eliguntur in iiftlem conciliis 8c principes, qui jura per pagos vicolque reddunt. Centeni lingulis ex plebe comites» confilium finiul St au-Storitas, adfunt. 13. Nihil autem neque publicce neque privatae rei, nifi armati agunt. Sed arma fumere non ante cuiquam moris,quam civitas fuftcilurum probaverit. Tum in ipfo concilio vel principum aliquis-, vel pater , vel propinquus fcuto iramcaquc juvenem ornant, heee apud illos toga, hie primus juventas honos : ante hoc domus pars videntur, mox reipublicx. Infignis nobilitas aut magna patrum merita, principis dignationem etiam adolc- H m 4 fcctt- C. Cork. Taciti fccutulis aftignant. Ceteris robuftioribus ac jam pridem probatis aggregantur, nec rubor inter comites afpici. GraJus quinetiam 8c iplc comitatus habet, judicio ejus quem fc&antur. Magnaque 8c comitum atmulatio, quibus primus apud principem fuum locus: 8c principum , cui plurimi 8c acerrimi comites. Hxc dignitas , hae vires, magno femper ele&orum juvenum globo circumdari, in pace decus , in bello prscfidium. Nec (olunt in fua gente cuique , fcd apud finitimas quoque civitates id nomen , ea gloria eft , fi numero ac virtute comitatus emineat, expetuntur enim legationibus, 8c muneribus ornantur, & ipfa plerumque fama bella profligant. 14. Cum ventam in aciem, turpe principi virtute vinci, turpe comitatui virtutem principis non adivquare. Iam vero infame in omnem vitam ac probrofum , fiiperiUtem principi luo cx acic recel- fifle. Illum defendere, tueri, fua quoque fortia fa&u glori® ejus aflignare , praecipuum {aeramentum elt. Principes pro viftoria pugnant; comites pro principe. Si civitas, in qua orti funt» longa pace 8c otio torpeat; plcrique nobilium adole- Iccntium petunt ultro eas natiohes , qu® tum bellum aliquod gerunt, quia Sc ingrata genti quies, Sc facilius inter ancipitia clarefcunt, magnumque comitatum non nifi vi belloque tueare. exigunt enim principis liti libcralitatc illum bellatorem equum, illam cruentam viftricentque frameam. Namcpu- 1®» & quamquam incompti, largi tamen apparatus, E ro flipendio cedunt, materia munificenti® per clla , 8c raptus. Nec arare terram , aut exlpeita- re annum , tam facile pcrfuafcris , quam vocare hoftes 8c vulnera mereri, pigrum quinimo & iners videtur fudore acquirere, quod poflis lan- guinc parare. ly. Quotiens bella non ineunt , non multum venatibus ; plus per otium traufiguiit, dediti lom- no , ciboque. Kortifiimus quifque ac bcllicofifll- musniUl agens, delegata domus 8c penatium 3 c agrorum cura feminis feiiibufqHC , & jnfirmilltmo cuique cx familia, ipfi hebent: mira diverfitate natur® , cum iidcin homines fic ament inertiam, 6c De Moribvs Germ. Lib. ff) oderint quietem. Mos clt civitatibus ultro ac viritim conterre principibus vel armentorum vel frugum quod pro nonorc acceptum» etiam necefll- tatibus fabvenit. Gaudent praecipue finitimarum f entium donis , qux non modo a fingulis , fed pulice mittuntur : clefti equi, magna arma, pha- lerx , torqucfquc. Iam Sc pecuniam accipere docuimus. 16. Nullas Germanorum populis urbes habitari , fatis notum eft , ne pati quidem inter fe jun- ftasfiedcs. Colunt difereti ac diverfi , ut fons» ut campus, ut nemus placuit. Vicos locant, non in noilrum morem, connexis 8e cohxrentibus aedi- ficiis : fuam quifque domum Ipatio circumdat, live adverfus cafus ignis remedium , five inlcitia aedificandi. Ne cxmentorum quidem apud illos aut tegularum ufus ; materia ad omnia utuntur informi, 8c citra fpeciem aut dclcflationem. Qux- dam loca diligentius illinunt terra ita pura ac fplcndentc» ut pi£turam ac lineamenta colorum imitetur. Solent $c lubterraneos fpccus aperire, cofquc multo infuper fimo onerant , fuffugium hiemi Sc receptaculum frugibus: quia rigorem frigorum ejitfmodi locis molliunt: Sc fi quando ho- ftis advenit, aperta populatur: abdita autem 8c de- foflh, aut ignorantur, aut eo ipfo fallunt quod quxrenda funt. 17. Tegumen omnibus fagum, fibula, aut (I defit, Ipina confertum, cetera intc&i, totos dies juxta focum atque ignem agunt. Locupletifiinu vcfte diftinguuntur, non fluitante ficut Sarmatas ac Parthi, fed ftri&a &c fingulos artus exprimente. Gerunt 8c ferarum pelles, proximi ripx ne- gligentcr, ulteriores exquifitius , ut quibus nullus per commercia cultus. Eligunt feras, Sc detracta velamina Ipargunt maculis, pcllibulque bel- luarum , quas exterior Oceanus » atque ignotum mare gignit. Nec alius feminis quam viris habitus , nifi quod feminee fxpius lineis amiftibus velantur , eofque purpura variant, partemque vefti- tus luperions in manicas non extendunt , nudas brachia ac lacertos, fed Sc proxima pars petto- ris patet. Mis; *8.Q>any 574 C. C o r tf. T a c t r i « 18. Quamquam fevera illic matrimonia, nec ullam morunv partem magis laudaveris, nam pro'pc foli barbarorum fabulis uxoribus contenti litnt, excepti? admodum paucis, qui nort libidine, fed ob hobiiitarem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito , (ed uxori maritus ofiert. Inter- funt parentes &c propinqui, ac munera probant: munera non ad delicias muliebres qwciita,ncc quibus nova nupta comatur; fed boves 8c frenatum equum , & (cutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque invicem ipfa armorum aliquid viro affert, hoc maximum vinculum, heee arcana facra , hos conjugales deos arbitrantur. Ne fe mulier extra virtutum cogitationes, extra- quebellorum cafus putet, ipfis incipientis matrimonii auipiciis admonetur, venire fc laborum peri- culorumque fociam, idem in pace, idem in proelio palTuram auluramqnc. hoc jundti boves, hoc paratus equus , hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, fic pereundum, accipere fe qure liberis inviolata ac digna reddat, qua; nurus accipiant, rurfufr que ad nepotes referant. 19. Ergo fepta pudicitia agunt, nullis /pc&acu- lorum illecebris, nullis conviviorum irritationibus corruptse. Litterarum fecreta viri pariter ac femina; Ignorant. Pauciflima in tam numerofa gente adulteria, quorum poena prodens , 8c maritis per- milTa, Accilis crinibus nudatam coram propinquis expellit domo maritus, ac per omnem vicum verbere agit, publicatas enim pudicitias nulla venia, non forma , non atate , non opibus maritum invenerit. Nemo enim illic vitia ridet: nec corrumpere fc corrumpi, fcculum vocatur. Melius quidem adhuc es: civitates , in quibus tantum virgines nubunt , 8ccum /pe votoque uxoris femel trandgitur. Sic unum accipiunt maritum, quo modo unum corpus , unamque vitam , ne ulla cogitatio ultra , ne longior cupiditas , nc tamquam maritum, fed tamquam matrimonium ament. Numerum liberorum finire , aut quemquam ex agnatis necare, riag'tiuni habetur, rdufquc ibi boni mores valent, quaiii ali bi bpng lege s. 10» Iu omni domo nudi ac fordidi, in hos artus* T>e Moribvj Germ, Lib. py? tus, iu-hsec corpora , qua miramur, cxcrefcunt. Sua quemque mater uberibus alit , nec ancillis ac nutricibus delegantur . Dominum ac fervum nullis educationis deliciis aignolcas. Inter eadem pecora : in eadem humo degunt; donec xtas fepa- ret in genuos , virtus agnofeat. S'era juve num Ve- nus coque mcxhaufta pubertas : nec virgines feitl- nantur ; eadem juventa, fimilisj^rbcenfas, pares va Pidiq ue"mifccntur, ac robora parentum liberi referunti Sororum filiis idem apuH avunculum, qui apud patrem honor. Quidam lanff iorem ar- tioremque hunc nexum fanguinis arbitrantur, Sc in accipiendis obfidibus magis exigunt, tamquam ii, S: animum firmius , Sc domum latius teneant. Heredfis_tamen_ fuccefToref qu e liii cuique li beri : Sc nullum teftamentum. STTiScri norfTimt, proxi- murgraduc in pofTeffione , Trajyes , patrui, avuii- clHT. Quanto plus propinquorum , quo major affinium mirherus , tanto gratiofior feKcftus. nec ulla orbitatis pfSfia. al. Sufcipere tam inimicitias leu patris fcu propinqui quam amicitias nccefle eft. Nec implacabiles durant, luitur enim etiam homicidium certo armentorum ac pecorum numero, recipitquc fatisfa- ftionem univerla domus, utiliter in publicum, quia peviculofiores funt inimicitia juxta libertatem. Convictibus Sc hofpitiis non alia gens effufius in- dulgct. Quemcumque mortalium arcere te£to,nefas habetur, pro fortuna quifque apparatis epulis excipit. Cum defecere , qui modo hofpes fuerat, monftrator hofbitii Sc comes , proximam domum non invitati aneunt. nec intereft pari humanitate accipiuntur. Notum ignotumque , quantum ad jus hofpitii, nemo difccrnit. Abeunti, fi quid popo- fccris, concedere moris : Sc pofcendi invicem eadem facilitas. Gaudent muneribu s. icd nec dati} imputant, nec acceptjs hhljg nciyf . ii. Vi&us inter hofpftcs comis. Statim 6 fom- jio , quem plerumque in diem extrahunt, lavantur^ fapius calida , ut apud quos plurimum hiems occupat. Lauti, cibum capiunt, feparatx fingulis fedes, Sc fua cuique menla. Tum ad negotia, nec.minus fope ad convivia procedunt armati . Diem no- ftcpquc f$6 C. Corn. Taciti ftemque continuare potando, nulli probrum. Cre- brre ut inter vinolentos rixse, raro conviciis,f&pius essde 8c vulneribus tranfiguntur. Sed & de rccoD- ciliandis invicem inimicis , Se jungendis affinitatibus , 8tadfcifcendis principibus , de pace denique ac belio plerumque in conviviis confultant : tamquam nullo magis tempore aut ad fimpHccs cogitationes pateat animus, aut ad magnas incalcfcat. Gens non atluta nec callida, aperit adhuc fecreta peftoris licentia loci. Ergo detcha 8t nuda omnium mens poftera die retrahatur : 8c falva utriul- que temporis ratio eft. Deliberant dum lingere ue- fciunt: conftituunt dum errare non poliunt. 13. Potui humor ex ordeo ant frumento , in quandam fimilitudinem vini corruptus. Proximi ,npa»8c vinum mercantur. Cibi fimplices, agreitia poma, recens fera, aut lac concretum. Sine apparatu , fine blandimentis expellunt famem, adverius fitim, non eadem temperantia. Si indulfcris ebrietati , fuggerendo quantum concupifcunt, haud minus facile vitiis, quam armis vincentur. 14. Genus fpehaculorum unum atque in omni castu idem. Nudi juvenes , quibus id ludicrum eft, inter gladios l>e atque infcltas frameas ialtu jaciunt. Exercitatio artem paravit, ars decorem, non in quxftum tamen aut mercedcm. quamvis audacis lalcivix pretium eft, voluptas ipchantium. Aleam (quod mirere) fobrii inter fieria exercent, tanta lucrandi perdendive temeritate , ut cum omnia defecerunt , extremo ac noviffimo jahu de libertate £c de corpore contendant. Vihus voluntariam fervi- tutem adit: quamvis junior, quamvis robuftior, al- ' ligari fc ac venire patitur, ca eft in re prava pervicacia : ipfi fidem vocant. Servos conditionis hujus per commercia tradunt, ut fc quoque pudore vi- horix exfolvant. aj. Ceteris fervis , non in noftrum morem de- feriptis per familiam mimlteriis utuntur. Suam 3 uifque fiedem , fuos penates regit. Frumenti mo- um dominus , aut pecoris , aut vellis , ut colono injungit: Sc lervus hahenus paret. Cetera domus officia, uxor ac liberi cxfequtintur. Verberare fervam , ac vinculis 8c opere coercererarum. Occidero Dt Morjbvs Geum. Lia. fff dcrc folcnt, non difciplina & leveritate, led impetu & ira , ut inimicum , nifi quod impune. Liberti non multum fnpra fervos liint, raro aliquod momentum in domo , numquam in civitate , exceptis dumtaxat iis gentibus, quae regnantur. Ibi enim 8c fuper ingenuos Sc fuper nobiles aicendunt: a- pud ceteros impares libertini Ubertatis argumentum funr. i6. T ‘enus agitare & in nfuras extendere ignotum : ideoque magis fervatur , quam fi vetitum cl*- fet. Agr: pro numero cultorum ab univerfis per ▼ices occupantur, quos mox inter fe fecundum dignationem partiuntur, facilitatem partiendi, camporum fpatia prjeftant. A rva per annos mutant, 3 c fupcreft ager, nec enim cum ubertate 8c amplitudine foli labore contendunt, ut pomaria conferant, 8t prata leparent, 8c hortos rigent, fola terra; feges imperatur. Vndc annum quoque ipfum non in totidem digerunt Ipccies : hiems & ver Sc «ftas intellectum ac vocabula habent: autumni perinde nomen ac bona ignorantur. i.j. Funerum nulla ambitio, id folum obferva- tur» ut corpora clarorum virorum certis lignis coementur. Struem rogi nec veftibus , nec odoribus cumulant, fua cuique arma, quorundam igni 8c equus adjicitur. Sepulcrum ccfpes erigit. Monumentorum arduum Sc operofum honorem , ut gravem def un&is, aipernantur. Lamenta ac lacrymas cito* dolorem 8c triftiriam tarde ponunt. Feminis lugere honeftum efl j viris meminifle. Harc in commune de omnium Germanorum origine ac moribus accepimus, nunc lingularum gentium inllitu- ta,ritidque quatenus differant: qux nationes c Germania in Gallias commigraverint, expediam. 18. Validiores olim Gallorum res fuiflTe lum- mus auSorum divus lulius tradit: coque credibile eft , etiam Gallos in Germaniam tranlgrellbs. Quantulum enim amnis obltabat, quo minns , ut , quaque gens evaluerat, occuparet permutarctque fedes promifeuas adhuc,8c nulla regnorum potentia divifas ? Igitur inter Hercyniam filvam, Rhenunt- que & Mcrnum amnes Helvetii j ulteriora Boji, Gallica utraque geu$>tcmiwe.Mauct adhuc Bojcmt aomciu C. *C.o r. n. Taciti nomen , fignificatque loci veterem memoriam, quamvis mutatis cultoribus. Sed utrum Aravifei in Pannoniam ab Ofis Germanorum natione , an Ofi ab Aravilcis in Germaniam commigraverint cum eodem adhuc fermone , inftitutis, moribus u- tantur, incertum eft: quiapari olim inopia ac libertate , eadem utriufquc npx bona malaque erant. Treveri Se Nervii circa affettationem Germanie* priginis ultro, ambitrofi finit, tamquam per hanc gloriam (anguillis , a fimilitudine Se inertia Gallorum feparentur. Ipfam Rheni ripam haud dubie Germanorum populi colum , Vangiones , Triboci, Nemetes. Vbii quidem ,, quamquam Romana colonia cfle meruerint, ac libentius Agrippiucnfes conditoris lui nomine vocentur , origine erubc- fcunt, tranfgrefli olim , 8c experimento fidei fu per ipfam Rheni ripam collocati, ut arcerent, non ut cuftodirentur. ap. Omnium harum gentium virtute prrccipui Batavi, non multum ex ripa , fed iniulam Rheni amnis colunt, Cattorum quondam populus, Sf fie- ditionc domeftica in eas (edes tranlgrclTiis, in quibus pars Romani imperii fierent. Manet honos, Se antiqux lbcietatis infigne. nam nec tributis contemnuntur, nec publicanus atterit, exempti oneribus Se collationibus , 8c tantum in iiliun proeliorum fepofiti, vclut tela* atque arma , bellis refer- vantur. Eft in eodem obfequio Se Mattiacorum gens. Protulit enim magnitudo populi Romani ultra Rhenum , uftraquc veteres terminos imperii reverentiam. Ita fede iinibuique in fua ripa, mente animoque nobilcum agunt cetera fimiles Batavis , nili quod iplo adhuc terrx fux (olo Se cxlo acrius aniruautur. N011 numeraverim inter Germania: populos, quamquam trans Rhenum Danu- binmquo confoderint, eos qui Ducumates agros exercent. Leviffimus quiique Gallorum, Se inopia audax, dubix pofieftionis (olum occupavere. Mox limite au&o, promotilque prxfidiis, unus imperii. Ce pars provincia: habentur. 53. Vitra hos Catti initium fcdisab Hercynio faltu inchoant, non ita eftufis ac paluftribus locis, ut ceterx civitates, in quas Germania patefeit. du“ rauc De M o ri n v s Geum. Lio. 5-^9 rant fiqnidem collus , paulatim rarcfcunt : & Cattos iuos faltus Hercynius proloquitur fimul atque deponit. Duriora genti corpora, ItriCli artus, minax vultus , Se maior animi vigor. Multum (ut inter Germanos) rationis ac lolertice: prteponerc elc- Clos , audire prxpofitos, uoffc ordines, intelligere occaliones, differre impetus, dilponere diem, vallare noctem , fortunam inter dubia, virtutem inter certa numerare : quodque rari (fimum , nec nift rationcidiiciplin;» conccffumj plus reponere ih duce quanx in exercitu, omne robur in pedite , quem fuper arma , ferramentis quoque S? copiis coone- raut. Alios.sid proelium ire videas , Cattos ad bel- lumWari cxcurfus 8c fortuita pugna. Equeliriuni dane vinum id proprium , cito parare viCloriam, cito cedere. Velocitas juxta formidinem , cunctatio propior conflantioc' eftr. 31. Et aliis Germanorum populis nfurpatum rara Sc privata cujulque audentia, apud Cattos in confcnlum.vertit, ut primum,adoleverint crincpl barbamque fummittere,, nec infi bofte exfo exuere votivum obligatumque virfuti oris habitum. Super fanguinem ec fpolia revelant frontem , fcque tum demum pretia nafcendi rettujiffe , dignqlqu? patria ac parentibus ferunt. Ignavis 8c imbellibus manet fqualor. Fortilllmus quifque fcrrcuminfm- per annulum ( ignominiofum id genti) velut vinculum geffat, donet fe exde hoftis abfolvat. Plurimis Gattorum ( hic placet habitus. Iamque canent infignes, 8c hoftibus fimul luifciue monlirati. omnium penes hos initia pugnarum, heee prima fem- per acies, vifu nova. Nam ne in pace quidem vulty mitiore maiducdcuut. Nulli domus , aut ager , aut aliqua cura,prout ad quemque venere aluntur»pro- digrajieni,, contemptores Itu, doncp exlanguis fe- ■nedus tam duras virtuti impares faciat. 31. Proximi Cattis certum jam alveo Rhenum, quique terminus effe fufficiat, Vfipii ac TenCteri colunt. Tenfteri fuper folitum bellarum decus cqudtris dilciplinx arte prrecellunt. Nec major apud Cattos peditum laiis, quam Tenderis equitum. Sic inftituere, majores polleri imitantur. Hi lufus infantium , hxc juvefium «mutatio, perfeve- rant f£o C. Corn. Taciti rane (enes. Inter familiam , Sc penates, 8c jura fucceflionum , equi traduntur, excipit filius , non ut cetera maximus natu , fed prout ferox bello 8c melior. 33. Iuxta Tcnftcros Bruftcri olim occurrebant : nunc Chamavos 8c Angrivarios immigrafi* (e narratur, pulfis Brufteris ac penitus excifis, vicinarum confenfu nationum , feu funerbix odio, fcu prxdx dulcedine , feu favore quodam erga nos deorum, nam ne fpc£faculo quidem proelii invidere, fiiper i.x millia non armis telifque Romanis ; fed. quod magnificentius cft , oble&atio- ni oculifque ceciderunt. Maneat quxfo , duret- que gentibus fi non amor noftri, at certe odium fui : quando urgentibus imperii fatis , nihil jarff praeftarc fortuna ranjuspoteft, quam hoftium difc cordiam. 34. Angrivarios 8c Chamavos a tergo Dulgibini » 8c Chaluari eludunt, alioeque gentes haud perinde memoratx. a fronte Frifii excipiunt. Majoribus minoribufque Frifiis vocabulum eft > ex modo virium, utrxque nationes ufque ad Oceanum Rlie- 110 prxtexuntur, ambhmtquc immenfos infuper lacus , 8c Romanis clafllbus navigatos. Ipfnm quin- etiam Oceanum illa tentavimus. 8t fupercfTe adhuc Herculis columnas fama vulgavit: (ive adiit Hercules, fcu quidquid ubique magnificum cft. iu claritatem ejus referre confuevimus. Nec defuit audentia Drufo Germanico, fed obftitit Oceanus in fe fimul atque in Herculem inquiri. Mox nemo tentuvit: fanfUufque ac reverentius vifum, de a&is deorum credere, quam fcirc. Hadtcmis iu Occidentem Germaniam novimus. In Septemtrionem ingenti flexu redit. Ac primo ftatim Chaucorum gens , quamquam inci- piataFrifiis, ac partem litoris occupet, omnium quas expofui gentium lateribus obtenditur , donec in Cattos ufque finuetur. tam immenfiim terra- um Jpatium non tenent tantum Chauci, fed 8 c mplent : populus inter Germanos nobiliflimus, uique magnitudinem fuam malit jultitia tueri. • ne cupiditate , fine impotentia , quieti fccretique, tfllaprovocant bella» nullis raptibus aut latroci- ‘ uiis. \ D f. Moribvs G e r m. Lib. ytfi nits populantur, ldque prsccipuum virtutis ac virium argumentum eit, quod ut iuperiores agant, non per injurias alfequuntur. Prompta tami!t omnibus arma, ac firespolcat exercitus: plurimum virorum cquorumque : & quiefeentibus eadem fama. 36. In latere Chaucorum Cattorumque, Cheru- fci nimiam ac marcentem diu pacem illacefliti nutrierunt. idque jocundius quam tutius fuit: quia inter impotentes Sc validosf.ilfo quiefeas: ubi manu agitur, modeftia ac probitas nomina fuperioris fiint. Ita qui olim boni se quique Chernfci,nunc inertes ac ftulti vocantur : Cattis vittoribus fortuna in^fapientiam ceflit. Tafli ruina Cherulcorum 8c Tofi contermina gens, adverfarum rerum ex ecquo Jbcii cum in fecundis minores fuiffent. 37. Eundem Germaniae finum proximi Oceano Cimbri tenent, parva nunc civitas, fed gloria ingens. veterifque famx late veftigia manent, utraque ripa caftra , ac fpatia ,' quorum ambitu nunc quoque metiaris molem manuique gentis , 8c tam magni exercitus fidem. Sexcentefimum 8c qua- dragefimum annum urbs noftra agebat, cuntpri- mum Cimbrorum audita lunt arma , Cxcitio Metello ac Papirio Carbone Coss. Ex quo ii ad alterum imperatoris Triani conlulatum computemus, ducenti fc me Sc decem anni colliguntur, tamdiu, Germania vincitur. Medio tam longi tevi Ipatio, multa invicem damna, non Samnis, non Poeni, 11011 Hifpanice , Gallia:ve, ne Parthi quidem fcc- pius admonuere, quippe regno Ariacis acrior eft Germanorum libertas. Quid enim aliud nobis quam ccedem Crafli, nmiffo Sciple Pacoro, infra Ventidium dejeftus Oriens objecerit ? At Germani Carbone, & Caffio , Sc Scauro Aurelio , 8c Servilio Cepionc, M. quoque Manlio fufis vel captis, quinque limul coulularcis exercitus Populo Romano : Varum trclquc cum co legiones etiam C«fari abllulerunt. nec impune C. Marius in Italia , divus lulius in Gallia, Dmfus ac Nero 8c Germanicus in fuis eos fcdibus perculerunt. Mox ingentes C. Ctefaris minsc in ludibrium vcrlsc. lndcotiuin, donec occafione ddcordiir. N a uafcr x C. C o. r n. Taciti* lioftra & civilium armorum * expugnatis legionum hibernis, etiam Gallias affectavere : ac ruv- fus pulfi inde, proximis temporibus triumphati magis quam vi£U funt. 38. Nunc de Suevis dicendum eft , quorum non ima ut Cattorum Ten&erorumve gens: majorem enim Germanis partem obtinent, propriis adhuc nationibus nominibufquc difereti, quamquam in commune Suevi vocentur. Infigne gentis obliquare crinem , nodoque fubftringere. Sic Suevi a ceteris Germanis': fic Suevorum ingenui a fervis fc- parantur. Sic in aliis gentibus feu cognatione aliqua Suevorum, leu (quod fiepe accidit) imitatione, rarum S: intra juventa: lpatiunij apud Sucvos ufquc ad caniciem horrentem capillum retro fcquuntur, ac IWipe in ipfo folo vertice religant, principes Sc ornatiorem habent, ca cura fornice , fed innoxia:.. , Neque enim ut ament amenturvej in altitudinem quandam Sc terrorem adituri bella compti, ut ho- itium oculis, ornantur. _ 39. Vetultiffimos fe nobiliffimofque Suevorum Semnones memorant. Fides antiquitatis , religione firmatur. Stato tempore iu Ulvam auguriis patrum Sc prilca formidine Iaeram , omnes ejufdem fimguims populi legationibus coemit, ccefoque .publice homine celebrant barbari ritus horrenda primordia. F.ft fc alia luco reverentia. Nemo nili vinculo ligatus ingreditur, ut minor, Sc poteftatcm numinis pra: fe ferens, fi forte prolapfus eft,attolli 8c infurgere haud licitum, per humum evolvuntur, coque omnis fuperftitio refpicit, tamquam inde initia gentis, ibi regnator omnium deus, .cetera fubje- £la atque paventia. Adjicit auctoritatem fortuna Senino.num. centum pagis habitantur: magno- que corpore efficitur, ut. lc Suevorum caput crc- ctaut. 40. Contra Langobardos paucitas nobilitat,quod plurimis ac valentiffmiis nationibus cinfti, lion per obfcquium , fcd prcnliis 8c periclitando tuti lunt. Reudigni deinde Sc Avioues , Sc Angli , 8c Varini, ScEudofos, ScSuardones, Sc Nuithones, fluminibus aut filvis muniuntur, nec quidquam 110- ubile in fingulis, nifi quod in commune Hcrthum, De Moribvs G E R M. h I B. 5-63 id eft, Terram matrem colunt,eamquc intervenire rebus hominum , invehi populis arbitrantur. Eli: in infula Oceani Callum nemus, dicatumque in eo vehiculum velle contefrum, attingere uni iacerdo- ticoncefTum. Is adefle penetrali deam intelligit, veflamque bubus feminis multa cum veneratione prolequitur. Lxti tunc dies > fella loca, quxeum- que adventu holpitioq; dignatur. Non bella ineunt» non arma fumunt, claufum omne ferrum : pax Sc quies tunc tantum nota» tunc tantum amata, donec idem facerdos latiatam convcrlationc mortalium deam templo reddat, mox vehiculum 8c velles , St' fi credere velis, numen ipfum fecrcto lacu abluitur» Servi minillrant, quos llatim idem lacus haurit. Arcanus hinc terror, fian£laque ignorantia, quid fit illud quod tantum perituri vident. 41. Et hxc quidem parsSuevorum in lecretiora Germanius porrigitur. Propior ( ut quomodo paulo ante Rhenum, fic nunc Danubium Icquar ) Hermundurorum civitas , fida Romanis, eoque iolis Germanorum non in ripa commercium , fied penitus , atque in fplcndidillima Rfixtix provincia; colonia. pafiim Sc fine cuftode tranfieunt j Se cum ceteris gentibus arma modo caftraque noftra cdlen— damus; his domos, villaique patefecimus, non con- cupilccntibus.In Hermunduris Albis oritur,flumeis .inclitum Sc notum olim : nunc tantum auditur. ■ 41. Iuxta Hermunduros Nariici , ac deinde Marcomani Sc Quadi agunt. Prcccipua Marcomanorum gloria virefque, atque ipGi etiam ledes, pul- fis olim.l 3 oiis> virtuti parta. Nec Nariici Quadivc- degenerant. Eaque Germanix velut frons eit, qi.a- tenus Danubio pergitur. Marcomanis, Quudiiqiio ulque ad noftram memoriam reges inanierunt ex gente ipforum, nobile Marobodui & Tudri genus: jam Sc externos patiuntur. Sed vis Sc potentiarc- gibus ex aufloritate Romana, raro armis noiiris» 1’xpius pecunia juvantur. 43. Nec minus valent retro Marfigni, Gothini, Ofi , Burii: terga Marcomanorum Quadorumque- claudunt, e quibus Marfigni, Sc Burii lermonc cultuque Suevos referunt. Gothino3 Gallica, Ofios- Paunonica lingua coarguit non elfc Germanos; Zc Nux quoct 564 C. C o v. n. T A c i t t. quod tributa patiuntur: partem tributorum Sar- matas , partem Quadi ut alienigenis imponunt. Gothini, quo magispudeatj 8c ferrum effodiunt. Omncfquc hi populi pauca campeftrium , ceterum {'altus £c vertices montium jugumque iufe- derunt. Dirimit enim fcinditque Sueviam continuum montium jugum, ultra quod plurima gemes agunt, ex quibusTatiflime patet Lygiorum nomen n plures civitates diffuiimi. Valentiflimas nomi- nalfe {'afficiet, Arios, Helveconas, Manimos ,Ely- fios, Naharvalos. Apud Naharvalos antiqua religionis lucus offenditur. Prxfidct laccrcios muliebri ornatu , fed deos interpretatione Romana Ca- ftorem Pollucemque memorant. Ejus numinis nomen Alcis, nulla fimulacra, nullum peregrina fu- perftitionis veftigium. • ut fratres tamen, uc juvenes venerantur. Ceterum Arii ffipcr vires, qiiibus enumeratos paulo ante populos antecedunt, truces, in- fitx feritati arte ac tempore lenocinantur, nigra fcuta , tincta corpora, atras ad prcelia no£teslegunt • iplaquc formidine atque umbra feralis exercitus terrorem inferunt, nullo hoftium {iiftinente novum ac velut infernum afpectum. nam primi in omnibus proeliis oculi vincuntur. Trans L.ygios Gothoncs regnantur, paulo jam adductius qiiaiu cetera? Genuanovum gentes, nondum tamen lupra libertatem. Protinus deinde ab Oceano Rugii, tic Lcmovii : otr.niumque harum gentium iufigne , ‘rctunda fcuta, breues gladii, & erga reges obfe- quium 44. Sitipnum hinc civitates , ipfo in Occano, prxter viros annaque claffibus valent, forma navium eo differt, quod utrimque prora paratam fem- per appullui frontem agit: nec velis miniffrantur, nec remos in ordmem lateribus adjungunt. Solutum ut m quibufdam fluminum, 8c mutabile ut res pofeit, hinc vel illinc remigium. Eff apud illos Sc opibus honos, coque unus imperitat, nullis jam exceptionibus, non precario jure parendi, nec arma ut apud ceteros Germanos in promifeuo ' y fcd clau- fa fub cuffodc , £c quidem fcr\o : quiafubitos hoftium incurlus prohibet Oceanus, otiofaporro armatorum manus facile lafeiviunt. enim vero neque nobilem, S 9 H a 0 r. e t l r t t 1 C; # fe Cj 'i* 1* * * Dfe Mojmbv! Germ. Lio. nobilem , neque ingenuum , nc libertinum quidem armis prceponere regia utilitas clt. 4?. Trans Suionas aliud mare , pigrum, ac prope immotum , quo cingi cludique terrarum ornem hinc fides; qitod extremus cadentis jam lolis fulgor i n ortus edurat, adeo clarus , ut fidera hebetet. Sonum inliiper emergentis audiri, formalque deorum , Sc radios capitis alpici perlualio adjicit. Illuc ufque ( 8c fama vera) tantum natura. Ergo jam dextro Suevici maris litore ^Eftyorum gentes alluuntur : quibus ritus habitufque Sucvorum, lingua Britannice propior. Matrem deum veneramur, infigne fuperititionis, formas Aprorum geftant. Id pro armis omniumqne tutela, iecurum dea; cultorem etiam inter hoftes prseftat. Rarus ferri; frequens fuftium ufus. Frumenta cctcrofque fructus paticntms quam pro folita Germanorum inertia laborant. Sed Sc mare ferutantur , ac fioli omnium Fuccinura , quod ipfi Glelum vocant, inter vada atque iu ipfo litore legunt. Ncc qux natura quteve latio gignat, ut Barbaris, quaefitum compcrtumve. did quinetiam inter cetera ejectamenta maris jacebat, donec luxuria noftra dedit nomen, ipfisin nullo ulli y rude legitur ; informe perfertur ; pre- tiumque mirantes accipiunt. Succum tamen arborum efle intelligas; quia terrena qu*dam atque etiam volucria animalia plerumque interlucent» qua» implicita humore , mox dureicente materia, eluduntur. Fecundiora igitur nemoralucolque, ti- cut Orientis Iceretis , ubi thura balfamaque ludantur , ita Occidentis infulis terrifque ineffe crediderim; quae vicini fohs radiis expreffa atque liquentia in proximum mare labuntur, ac vi tempeftatum in adverfa litora exundant. Si naturam fuccini admoto igne tentes ; in modum teda? accenditur , alit- que Hammam pinguem £c olentem ; mox ut in picem rcfinamvelentcfcit. Suionibus Sitonum gentes continuantur. Cetera liinilcs, uno differunt, quod femina dominatur: in tantum non modo a libertate, fed etiam a fervitute degenerant. hi$ Sucviae finis. 46. PeucinorumjVencdorumq;,??: Fennornm natione! Germanis an Sarmatis aferibam dubito: Nn 3 C. Corn. Taciti quamquam Peucini, quos quidam Baftarnas vo- eant, Icrmonc, cultu, fede, ac domiciliis , ut Ger- mani agunt. fordes omnium ac torpor, procerum connubiis mixtis, nonnihil in Sarmatarum habitum fccdantur. Venedi multum ex moribus traxerunt. Nam quidquid inter Pcucinos Kennofque filvarutn a? montium erigitur, latrociniis pererrant, hi ta- meu inter Germanos potius referuntur, quia & domos figunt, Se (cuta gcftant, Se pedum uiu aeper- mcirate gaudent, qua: omnia diverfa Sarmatis funt, in plauftro equoqj viventibus. Fcnms mira feritas, f®da paupertas, non arma, non equi, non penates : *i£hii herba , veflitui pelles, cubile humus, fola in fagittis fpes, quas inopia ferri offibus afpcrant. I- ■demque venatus viros pariter ac feminas alit. Puf- fim enim comitantur , partemque pr«da: petunt. Nec aliud infantibus ferarum imbriumque fuflfu- gium, quam ut in aliquo ramorum nexu contegantur. huc redeunt juvenes , hoc fcuum receptaculum. Id beatius arbitrantur, quam ingemere agris, illaborare domibus , fuas alienafque fortunas fpe roetuquevcrlare. Securi adverfus homines , fccuri adverlus deos , rem difficillimam aflecuti funt, ut illis ne voto quidem opu3 fit. Cetera jam fabulolii: Hellufios Se Oxionas ora hominum vultufquc,corpora atque artus ferarum gerere, quod ego ut incompertum, in medium relinquam. i v l 11 IVLII AGRICOLfi V I T A, Scriptore C: C O R N. TACITO. Larorum virorum fadta morc£* ' que porteris tradere antiquitus ufitatum, ne nortris quidem temporibus quamquam incuriofit luoruin crtas omific , quotiens ma^na aliqua ac nobilis virtus * vicit ac fupcrgrefla eft vitium parvis magnHq; civitatibus commune, ignorantiam rcfli ?c invidiam. Sed apud priores ut agere mcmoi atu ditrna pronum , magiP* quo in aperto erat } ita celeberrimus quifqne ingenio , ad prodendam virtutis memoriam fine gratia aut ambitione , bona: tantum confcientiic pretio ducebatur. Ac plerique iiiam ipfi vitam narrare, fiduciam potius morum, quam arrogantiam arbitrati funt. nec id Rutilio &c Scauro citra fidem, aut obtrectationi fuit, adeo virtutes idilem temporibus optime xftimantur, quibus facillime gignuntur. At mihi nunc narraturo vitam de funiti hominis , venia opus fuit, quam non petifTem , ni curfaturus tam fcva 8c inferta virtutibus tempora. i. Legimus cum Aruleno Rurtico Pxtus Thra- . fea, Herennio Senecioni Prifcus Helvidius laudati cflent, capitale fuirte : neque in ipfbs modo auCto- res , fied in libros quoque eorum fxvitum , delegato triumviris miniiterio, ut monumenta clariilimo- rum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem Pop. Rom. $c libertatem Senatus , Sc^onlcientiam generis humani aboleri arbitrabantur , expulfis infuper lapientia; profeflori- bus, atque omni bona arte in exfilium affa,ne quid uiquam honeftum occurreret. Dedimus pro- fe£lo grande patientix documentum , & ficut vetus «tes. vidit, quid ultimum in libertate cflet, ita nos *68 1 v l n Agricolje Vita, nos quid in fcrvitute , adempto per inquifitiones 8c loquendi audiendiquc commercio. Menio» riam quoque ipfiim cutn voce perdidiflemus, fi tain in noftra poteftate eflet oblivifei quam tacere. 3. Nunc demum redit animus, & quamquam primo ftatim bcatiffimi fixculi ortu Nerva Csefar res olim difiociabiics mifcuerit, principatum ac libertatem , augeatque quottidic felicitatem imperii Nerva Trajanus, nec fpem modo ac votum Securitas publica, fed ipfius voti fiduciam , ac r bur al- fumpferit; natura tamen infirmitatis humanae, tardiora funt remedia quam mala. & ut corpora lente augcicunt, cito exftinguuntur, fic ingenia ltudia- que opprefleris facilius , quam revocaveris. Subit quippe etiam ipfius inertia» dulcedo : & inviia primo defidia poftremo amatur. C£uid fi per quindecim annosi, grande mortalis aevi fpatium , multi fortuitis cafibus, promptiffimus quifquc faevitta principis interciderunt ? Pauci, & ut ita dixerim, non modo aliorum , fed etiam noftri fupcrftites fumus, exemptis c media vita tot annis » quibus juvenes ad fene&utcm, fenes prope ad ipfos exa&a» sc- tatis terminos per filentium venimus, non tamen pigebit vel incondita ac rudi voce memoriam prioris fervitutis, ac teftimomum prrvfentium bonorum conipofuiffe. Hic interim liber honori Agricolae foccri mei defiiuatus, profeffione pietatis, aut laudatus erit, aut cxcufatus. 4. Cnxuslulius Agricola vetere $c illuftri Fo- rojulienfium colonia ortus, utrumque avum procuratorem Cacfarum habuit: qusc cqucftris nobilitas eft. pater Iulius G.tccinus fenatorii ordinis, Audio eloquenti® lapientireque notus, iifquc virtutibus iram Caji Caelaris meritus. • Namque Marcum Silanum accufare jufius , 8c quia abnuerat, interfcSu» eft. Mater Iuiia Procillafuit, rarae callitatis. in huius finu indulgcntiaquc educatus, peronniem honeftarum artium cultum pueritiam adolelcen- tiamque tranfegi". Arcebat eum ab illecebris peccantium pr®ter ipfius bonam integramque naturam , qtio l llatiin parvulus fedem ac magiftram ltudiorum Mafliliam habuerit, locun Gricca co- Scriptore Tacito. $69 mitatc Sc provinciali parfimonia miftum , ac bene compofitum. Memoria teneo folibum ipliim narrare, fc in prima juventa ftudium philolophix ac juris,ultra quam concelTum Rom. ac fenatori haufll- fc;n» prudentia matris incenium ac flagrantem animum coercuiflet. fcilicet lublime & ere£lum ingenium , pulchritudinem aclpeciem cxcclfx magnse- que glorix vehementius quam caute appetebat, mox mitigavit ratio 8c xtas: rctinui$que , quod eft difficillimum, ex lapientia modum. f. Prima caltrorum rudimenta in Britannia Sue* tonio Paullino diligenti ac moderato duci approbavit, clerus, quem contubernio xftimaret. Nec Agricola licenter more juvenum, qui militiam in laiciviam vertunt, neque legnitcr ad voluptates 8c commeatus, titulum tribunatus Sc infeitiam rettulit : led nolcere provinciam , nofei exercitui, di- lcere a peritis, fequi optimos, nihil appetere jamatione , nihil ob lormidinem recufare , lmiulquc anxius 8c intentus agere. Non fane alias exercitatior, magifquc in ambiguo Britannia fuit, trucida^ ti veterani, incenfx colonix , intercepti exercitus, tum de falute, mox de viftoriacertavere. Qua: cuncta etfl conlilus duiStuquc alterius agebantur,ac fiimrna rerum 8c rccipcratx provincix gloria in ducQii ccffit; artem 8c ufum Sc ltimulos addidere juveni: intravitque animum militaris glorix cupido , ingrata temporibus , quibus finillra erga eminentes inrerpretatio , nec minus pevieuluin ex magna fama, quam ex inala. 6 . Hinc ad capeflcndos mngiftratus in urbem «iigreflus , Domitiam Decidianam fplendidis natalibus ortam fibi junxit, idque matrimonium ad majora nitenti, decus ac robur fuit. vixeruntque mira concordia , per mutuam caritatem , Sc invicem fe anteponendo , nili quod in bona uxore tanto major luus, quanto in mala plus culpx elt. Sors quxftnrx provinciam Afiam, proconfulcm Sal- vium Titianum dedit, -quorum neutro corruptus elt t quamquam Sc provincia dives ac parata peccantibus > Sc proeonful in omnem aviditatem pronus , quantalibet facilitate redempturus e flet mutuam diffimulationcm mali. Auaus eft ibi Nue filia, jro Ivi ti Agri coi. jz Vita, filia, in lubfidium St (blatiunt flmul. nam filium ante fublatmn, brevi amifit. Mox inter quxfturam, ac tribunatnm plebis, atque etiam ipliim tribunatus annum quiete Stotiotraufit, gnarus fiib Nerone temporum, quibus inertia pro fnpientia fuit. Idem pratura tenor , & filentium. nec enim jurifdi&io obvenerat. Lucios, St inania honoris, modo rationis atque abundantia; duxit, uti longe a luxuria, ita fama propior. Tum eleftus ;i Galba ad dona templorum recognoicenda, diligemiffinva conquifitio- we fecit, ne cujus alterius lacrilegium refp. quam Neronis fonfiflet. /. Sequens annus gravi vulnere animum domumque ejus aftlixit. nam claflis Othoniana licenter vaga dum in Templo (Liguria pars cft) holtiliter populatur , matrem Agricola in prcediis fuis interfecit : pradiaque ipfa, 8t magnam patrimonii partem diripuit, qua cautfa cadis fuerat. Igitur ad (ole- mnia pietatis profeftus Agricola , nuntio affeiSfati a Velpafino imperii deprehenfus , ac ftatim in partes tranfgrcflus eft. Initia principatus ac rtatum urbis Mucianus regebat, admodum juvene Domitiano, 8c ex paterna fortuna tantum licentiam uTurpante. Is mifTum ad deleftus agendos Agricolam, integreque ac ftremie verlatum, vicefima legioni tarde ad (aeramentum tranfgrclTa prxpoluit, ubi decedor leditiofe agere narrabatur : quippe legatis quoque conliilaribus nimia ac formidoloia erat. Nec legatus pratorius ad cohibendum potens , incertum fuo an militum ingenio : ita fucceifor fimul & ultor eleftus, rariflima moderatione maluit videri invenifle bonos quam fccifle. 8. Praerat tunc Britannia VeiftiusDolanus,placidius quam feroci provincia dignum eil. temperavit Agricola vimfuam, ardoremque compc- icuit, ne increfeercr, peritus obloqui, cruditulque utilia honeftis mifccre. Brevi deinde Britannia confularom Petilium Ccrialem accepit. Habuerunt virtutes (patiunt exemplorum. Sed primo Ccrialis modo labores St dilcrimina, mox St gloriam communicabat: (ape parte exercitus in experimentum, aliquando majoribus copiis ex eventu prafecit. nec Agricola umquam in lluia famam gcitis cxfulta- vii* Scrittore Tacito. f7t\_ Vtt; ad auborem 8c ducem , ut minifter fortunam referebat: ita vjrtute in obfequendo, verecundia in prxdicaudo extra invidiam , ncc extra gloriam crar. 9.Revcrtentem ab legatione legionis divusVclpa- fianus inter patricios afeivit, ac deinde provincia Aquitania prxpofuit, fplendidx in primis dignitatis admini(lratione,ac fpe confutatus cui deftinarat. Credunt plerique militaribus ingeniis fubtilitatem deefTe,quia caltrcnfis jurifdibioTccura 8cobtufior, ac plura manu agens , calliditatem fori non exerceat. Agricola naturali prudentia» quamvis inter togatos , facile jufteque agebat. Iam vero tempora curarum remiflionumque divifa. ubi conventus ac judicia pofcerent, gravis, intentus , feve- rus , Sc fxpius milericors : ubiofficio fatisfattum, nulla ultra poteftatis perfona. triftitiam, & arrogantiam , 8c avaritiam exuerat: nec illi, quod cft rarifCmum, aut facilitas auboritatem j aut feveri- tas amorem deminuit. Integritatem atque abfti- nentiain in tanto viro referre injuria virtutum fuerit. Ne famam quidem, cui etiam fxpc boni in- dulgent, oftentanda virtute , aut per artem quxfi- vit: procul ab aemulatione adverfus collegas , procul a contentione adverfus procuratores. 8c vincere inglorium, 8c atteri fordidum arbitrabatur* Minus triennium in ea legatione detentus, ac Ita- tim ad fpem Confulatus revocatus cft, comitante opinione, Britanniam ei provinciam dari; nullis in hoc fliis lermonibus, fcd quia par videbatur. haud femper errat fama, aliquando & eligit. Conful egregix tum fpei filiam juveni mihide- fpondit, ac poft confulatum collocavit, 5c ftatim Britanni» pr#pofitus cft, adjebo pontificatus la- cerdotio. io. Britanni» fitum populofque multisferipto- ribus memoratos, non in comparationem curae in- geniive referam : fed quia tum primum perdomita eft. itaque qux priores nondum comperta eloquentia percoluere, rerum fide tradentur. Britannia infularum quas Romana notitia complebitur maxima , fpatio ac cxlo in Orientem Germani» , in Occidentem Hifpanise obtenditur; Gallis in Meridiem f7* IjfLi ! Agricola Vita, ridicrn «niam infpicitur : Scptcmtrionalia ejus, nullis covtra terris , vallo atque aperto mari pirlfan-' tur. Formam totius Britannis Livius veterum,Fabius Rufticus recentium eloquentiilrmi au£lores, oblongse fcutulne- vel bipenni affimilavere. & eft ca facies citra Caledonum , unde geirruniverfum fama eft tranfgrcfTa. fcdSmmenium & enorme 1 patiam procurrentium extremo jam litore terrarum, velut in cuneum tenuatur. Hanc oram noviflimi maris tunc primum Romanaclaflis circumvetta, infulam effie Britanniam affirmavit, ac fimul incognitas ad id tempus infulas, quas Oreadas vocant, invenit-, domuitque. dilpeifta eft Thyle , quam ha&enus nix , 8c hiems abdebat, fed mare pigrum 8c grave remigantibus perhibent, ne ventis quidem proinde attolli: credo quod rariores terrs montelque, cauffaac materia tempeihitum, Sc profunda moles continui maris tardius impellitur. Naturam Occani atque tellus neque quiererc hujus operis eil, ac multi rettulere, unum addiderim: liulquam latius dominari mare , multum fhvminum huc atque illuc ferre , nec litore tenus accrelccre aut rclbrbcri, fed infiucre penitus atque ambire , e- tiam jugis atque montibus inferi velut in fuo. il Ceterum Britanniam qui mortales initio coluerint, indigente an adve quam nobis avaritiam. 13. Ipfi Britanni dclc£hmi, ac tributa, 8e injuncta imperii munera impigre obeunt, fi injuris» ahlint: has segre tolerant, jam domiti ut pareant, uondum ut ferviant. Igitur primus omnium Romanorum D. lulius cum exercitu Britanniam in- greflus , quamquam profpcra pugna terruerit incolas, ac litorc potitus ht, potell videri often- diflcpolleris , non tradidifTe. Mox bella civilia, & in rempublieam veria principum arma, ac longa oblivio Britanni» etiam in pace. Confiliiun id divus Augullusvocabat,Tiberius prssceptum. AgitufTe J74 Ivlii Agricola Vita, Agitafle C. Cxfarcm de intranda Britannia fotis conflat, ni velox ingenio, mobilis poenitentia , Sc ingentes adverfus Germaniam conatus frultra fuil- frnt. Divus Claudius auftor operis, trunfvedtislegionibus auxiliifuue , Sc aflumpto in partem rerum Vefpufiano. quod initium venturx mox fortunas fuit, domita: gentes , capti reges, Sc monftratus fatis Vcfpafianus. 14. Conlularinm primus Aulus Plautius prxpo- fitus : ac fubinde Oftorius Scapula , uterque bello egregius* redaftaque paullatimin formam pro- vincix proxima pars Britannix. additainfuper veteranorum colonia, quxdam civitates Cogiduno regi donatx. is ad nollram ufque memoriam fidifp fimus manfit, vetere ac jam pridem recepta populi Romani confuetudine , ut haberet inftrumcnta ler- vitutis 8c reges. Mox Didius Gallus parta a prioribus continuit, paucis admodum caftellis in ulteriora promotis, per qux fama au£li officii quxrere- tur. Didium Veramus excepit, ifquc intra annum cxftinflus cft. Suetonius hinc Paullinus biennio profpcras res habuit , fiibaiSfis nationibus firmatifi- queprxfidiis: quorum fiducia Monam infulam ut vires rebellibus mimftrantcm aggreflus, terga oc- cafioni patefecit. 15. Namque abfentia legati 1 emoto metu , Britanni agitare inter fe mala fervitutis, conferre injurias, 8c interpretando accendere : Nihilprofici patientia , nifi ut graviora tamquam ex facili tolerantibus imperentur, fingulos libi olim reges fiiifTc, nunc binos imponi; 4 quibus legatus infanguinem, procurator in bona fxviret: seque dilcordiam prx- politorum, xque concordiam lubje^tis exitiolam: alterius, manus, centuriones j alterius, vim 8c contumelias milcere : nihil jam cupiditati, nihil libidini exceptum, in proelio fortiorem efle qui fpoliet: nunc ab ignavis plerumque 8c imbellibus eripi domos , abtfrahi liberos, injungi deleftus, tamquatit mori tantum pro patria nefeientibus. quantum c- nim tranfilTe militum, fi fefe Britanni numerent? fic Germanius excuflilTe jugum, Sc flumine non O- ceano defendi: fibi patriam , conjuges, parentes : illis avaritiam & luxuriaro cauflas bulli cife. reccf- iuroa ScsirroRR Tacito. fiiro$ ut divus lulius recefliflet, modo virtutes majorum luorum cernularentur . neve proelii unius aut alterius eventupavefeerent. plus impetus, majorem conftantiam penes mileros clle. jam Britannorum etiam deos milcrcri, qui Romanum ducem nbfcntem, ejui relegatum in alia infida exercitum detinerent: jam iplos, quod difficillimum fuerit, deliberare, porro in ejulinodi confiliis pcrieulolius efle deprehendi, quam audere. 16. His atque talibus invicem Lnftindli, Voadica . generis-regii femina duce (neque enim luxum in imperiis dilccrnunt ) Utmpfere univerfi bellum: ac fparfos pcrcaflella milites confe expugnatis prcefidiis , ipfam coloniam invafere , ut fedcinier- vrtuti. nec ullum in Barbaris fxvitix genus omifit ira vifloria. Quod nifi Paullinus , eo cognito provincix motu , propere fubvenifiet, anulla Britannia foret: quam unius prcelii fortuna veteri patientia: reftituit, tenentibus arma plerifque , quos confidentia defectionis, & proprius cx legato timor agitabat. Hi? cum egregius cetera , arroganter in deditos , ut lux quoque injuriae ultor, durius confideret; miffus Petronius Turpilianus tamquam exorabilior, 8 c dcliCtis hoftium novus , coque pumitentix mitior; compofitis prioribus nihil ultra aufus, Trebellio Maximo provinciam tradidit. Trebellius legnior Sc nullis caftrorum experimentis , comitate quadam curandi provinciam tenuit. Didicere jam Barbari quoque ignofeere vitiis blandientibus. & interventus civilium armorum prxbuic jultam fegnitix excufationcm. fcd difeordia laboratum , cum afluctus expeditionibus miles otio lafcivirct. Trebellius fuga ac latebris vitata exercitus ira, indecorus atque humilis, precario mox prxfuit; ac vclutpadti, exercitus licentiam ; dux ialutem. hxc leditio fine fianguine Ite- tit. Nec Vedtius Bolanus manentibus adhuc civilibus bellis, agitavit Britanniam difciplina, eadem inertia erga hofles,; fimilis petulantia caftrorum : rufi quod innocens Bolanus , 8c nullis delidtis invifus , caritatem paraverat loco auctoritatis. 17. Sed ubi cum cetero orbe Vefpafianus &: Britanniam rcciperavit, magni duces, egregii exercitus, Tvlii AGincoLiE Vita, citu;, minuta hoftium l'pes ; St terrorem ftatim intulit Petilius Ccrialis , Brigantum civitatem , qux numeroliffima provincia; totius perhibetur , ag- greflus. multa praelia, & aliquando non incruenta : nugnamque Brigantum partem aut viftoria amplexus, aut bello. Et cum Ceriaiisquidem alterius fucccfloris emam famamque obruiflet, fu- ftinuit quoque molem Iulius Frontinus , vir magnus quantum licebat,validamque & pugnacem Silurum gentem armis fubegit ; fuper virtutem hoftium, locorum quoque difficultateselu&atus. »8. Hunc Britanniae ftatum, has bellorum vices media jam aeftate tranfgrcffiis Agricola invenit, cum Se milites velot omifla expeditione ad iecuri- tatem, & hoftes ad occationem verterentur. Ordovicum civitas haud multo ante adventum ejus, alam in finibus fuis agentem , prope univerfam obtriverat: eoque initio erefta provincia, ut quibus bellum volentibus erat, probare exemplum, aut recentis legati animum opperiri. Tum Agricola, quamquam tranfaita aeftas, fparfi per provinciam numeri, pnefiumptaapud militem illius anni quies, tarda 8c contraria bellum inchoaturo, 8e plenfque cuftodiri iufpevfta potius videbatur , ire obviam di- (crimini ftatuit: contractifque legionum vexillis, 8c modica auxiliorum manu, quia in aequum degredi Ordovices non audebant, ipfe ante agmen , quo ceteris par animus fimilipcriculo effet, erexit a- eiem. caefiaque prope univ crla gente, non ignarus inftandum fama;, ac prout prima ceffifient fore u- niverfa; Monam infulam, cujus polTcffionc revocatum Paullinum rebellione totius Britanniae ftipra memoravi, redigere in poteftatem animo intendit. Sed utln dubiis confiliis, naves deerant, ratio Sc conftantia ducis tranfvexit; depolitis omnibus iarcinis , lc&iffimos auxilarium , quibus nota vada , Sc patrius nandi ufus , quo timui {eque 8c arma 8c equos regunt, ita repente immilit, utobftu- pefaiti hoftes, qui claflem,qut naves, qui mare ex- ibcftabant, nihil arduum aut inviftum crediderint fic ad bellum venientibus. Ita petita pace, ac dedita inlula, clarus ac magnus haberi Agricola: quippe cui ingredienti provinciam, quod tempus alii Scriptore Tacito.- $rj» alii per ollcntationem aut officiorum ambitum tranliguut, labor 8c periculum placuiflTct. Nec Agricola profperitate rerum in vanitatem uliis, expeditionem aut vittoriam vocabat , victo» continuiflc: nc laureatis quidem gefta prolocutus clt : led ipfa diffimulatione famx famam auxit , xltimantibus quanta futuri fpe tam magna u- cuiflet. 19. Ceterum animorum provincix prudens , fi- mulquo doctus per aliena experimenta, narum profici armis fi injurix loquerentur , caudas Deliorum ltatuiccxlcindere. a le fuilquc orfus, prinum domum fuam coercuit, quod plcrilque haud minus arduum eft, quam provinciam regere: mhil per Ubertos fervolquc publicx rei: non ftudiis privatis, nec ex commendatione aut precibus centurionum milites afeire , fed optimum quemque fi- deliffimum putare: omnia feire, non omnia ex- fequi: parvis peccatis veniam, magnis leverita- tem commodare : nec poena icmpcr, led Ixpius poenitentia contentus ede: officiis & adminiltra- tionibus potius non peccaturos , * quam damnare cum peccadcnt. Frumenti &c tributorum auctionem xquaUtatc munerum mollire , cirCfinuias qux in quxltum reperta, ipio tributo gravius tolerabantur. namque per ludibrium allidere clau- fis horreis, 8c emere ultro frumenta , ac vendere pretio cogebantur, devortia itinerum Sc longiiv- quitas regionum indicebatur , ut civitates a proximis hibernis in remota Sc avia deferrent, donec quod omnibus in promptu erat, paucis lucrofutu iaeret. . io. Hxc primo datim anno comprimendo, c- gregiam famam paci circumdedit ; qux vel‘incuria Vel tolerantia priorum, haud minus quam bellum timebatur. Sed ubi xitas advenit contrafto exercitu , militum in agmine laudare modeftiam, disje- ftos coercere : loca callris ipfe capere, xltuuria ac Hlvas ipfe prxtentare: & nihil interim apud hoftes quietum pati, quo minus fubitis excurft- bus popularetur, atque ubi futis terruerat, parcendo rurfus irritamenta pacis oltentarc, Quibus rebus multa; civitates qux in illum diem Oo ex j-8 Ivlii AoR!cot£ Vita* ex £quo egerant, datis obfidibus iram pofuere , & jprxfidiis caftellifquc circuradatx, tanta ratione cu- »aque , ut nulla ante Bricannix nova pars illacefiita tranfierit. ii. Sequens hiems faluberrimis confiliisabfum- pta. namque ut homines difperfi ac rudes,eoque bello faciles, quieti Sc otio per voluptates aflue* fccrent: hortari privatim, adj uvare publice,ut templa, fora, domus cxftruerent, laudando promptos 6c calligando legnes. ita honoris xmnlatio, pro ncceflitate erat, lam vero principum filios liberalibus artibus erudire, 8c ingenia Britannorum ilu- diis Gallorum anteferre, ut qui modo linguam Romanam abnuebant , eloquentiam concupifce- rent. inde etiam habitus noftri honor, 8c frequens toaa. paullatimque' dilcefliim ad delinimenta vitiorum, porticus , 8c balnea, & conviviorum elegantiam. idque apud imperitos humanitas vocabatur, cum pars lervitutis eflet. vl. Tertius expeditionum annus novas gentes aperuit, ''allatis utque ad Taum ( xftuario nomen eft) nationibus, qua formidine territi hoftes,quamquam conflictatum fevis tempdlatibus exercitium , laceficre non auli. ponendifque infupcrca- ftellis fpatium fuit. Adnotabant periti, nonalium ducem opportunitates locorum fapientius legifle, iiullum ao Agricola politum caflellum aut viho- ftium expugnatum, aut paCtione ac fuga defertum. crebrx eruptiones, nam adverfus moras obfidio- nis, annuis copiis firmabantur, ita intrepida ibi hiems, Sc fibi quilquc prxfidio, irritis hoftibus, eo- Sc adhuc affluebat omnis juventus , 8c quibus cruda ac viridis feneftus, clari bello , ac lua quifque decora geftantcs: cum inter plures duces virtute Sc genere praeilans , nomine Galgacus, apud contraffam multitudinem prtelium pofcentem , in hunc modum locutus fertur: 30. Quotiens cauflas belli 8c neceflitatcm no- flram intueor, magnus mihi animus elt, hodiernum diem, confeniumqnc veflrum,initium libertatis totius Britanniae fore. Nam 8c univerfi Icrvinitis expertes; & uulls ultra terra;, ac ne mare quidem' O 0 3 iecu- $ fla Ivlii Agricola Vita» lecurum , imminente nobis claflc Romana. itJ proelium atejue arma, quos fortibus honefta, eadem etiam ignavis tutiflimafunt. Priores pugnx, quibus adverfus Romanos varia fortuna certatum cft, fpem ac fubfidium in noftris manibnshabebant: quia nobilifiimi totius Britanni*, coque in ipfis penetralibus 'fiti, nec fervientium litora alpicientes, oculos quoque a contaftu dominationis inviolatos habebamus. Nos terrarum ac libertatis extremos, rccclfus ipfe ac finus famx in hur.c diem defendit, nunc terminus Britanni* patet, atque omne ignotum pro magnifico cft. Sed nulla jam ultra gens, nihil nili fluflus 8e faxa: & interiores Romani. S uorum fuoerbiam fruftra per obloquium 8c mo- eftiam effugeris, raptores orbis, poftquam cun- 6fa v altantibus defuere terr*, Se mare Icrutantur: fi locuples hoftiseft, avari; fi pauper, ambitio!?, quos non Oriens , uon Occidens fatiaverit: foli o- mnium opes atque inopiam pari affcftu concupi- fcunt. auferre, trucidare , rapere falfis nominibus, imperium; atque ubi lulitudincm faciunt, pacem appellant. 31. Liberos cuique ac propinquos fuos natura cariflimos effe voluit; hi perdelemus alibi lenituri auferuntur. Conjuges fororclque Scii hoftilem libidinem effugiant, nomine amicorum atque ho- Ipitum polluuntur. Bonafortunafque, in tributum egerunt; in annonam, frumentum, corpora ipfa ac manus, filvis ac paludibus emuniendis, verbera inter ac contumelias conterunt. Nata fervituti mancipia femcl veneunt, atque ultro d dominis a- luntur: Britannia fervitutem fuam cottidic emit; cottidie pafeit. Ac ficut in familia rccentifiimus quilque fervorum 8c confervis ludibrio cft: fic in hoc orbis terrarum vetere famulatu, novi nos 8c viles in excidium petimur. Neque enim arva nobis, aut metalla, aut portus funt, quibus exercendis rc- iervemur. Virtus porro ac ferocia fubjc&orum ingrata imperantibus. 8c longinquitas ac (ecrctum ipfum quo tutius» eo fufpeftius. Ita fublata Ipe veni*, tandem fumite animum, tam quibus falus, quam quibus gloria cariflima cft. Brigantes femina ducc, exurere colcmiAm > expugnare caftraac nili U 1! I F 11 .8 i 0 i i t 1 a * ScRtPTORE Tacito. ’ jS? nifi felicitas in focordiam vertiflet , exuere jugum potuere: nos integri 8c indomiti, 8c libertatem non in prafentia laturi, primo ftatim con- greflu non oftendemus quos fim Caledonia viros fepofuerit ? 31. An eamdem Romanis in bello virtutem »- quam in pace lafciviam adelTe creditis ? Noftris illi difienfionibus ac dilcordiis clari, vitia hoftium in gloriam exercitus fui vertunt: quem contradtuni ex diverfifiimis gentibus» ut fecunda: res tenent* ita adverfe dilTolvent. ni(j li Gallos , & Germanos » & (pudet di£tu ) Britannorum plerofquc dominationi aliena: fanguinem commodantes , diutius tamen hortes quam (ervos » fide £c atfeftu teneri putatis : metus & terror eft, infirma vincula caritatis, quee ubi removeris, qui timere dcficrint, odifle incipient. Omnia viatorio: incitamenta pro nobis ihnt: nullrc Romanos conjuges accendunt: nulli parentes fugam exprobraturi funt: aut nulla plc- rifque patria , aut alia ert : paucos numeros circum trepidos ignorantia,cartum ipfum ac mare 8 c filvas* ignota omnia circumfpeftantcs , claufosquodam- modo ac vin£tos dii nobis tradiderunt. Ne terreat vatius alpeftus , &c auri fulgor atque argenti,quod neque tegit neque vulnerat.lu ipfa hoftium acie inveniemus noltras manus, agnoiccnt Britanni fuam caudam. recordabuntur Galli priorem libertatem, deferent illos ceteri Germani, tamquam nupcrVfi- pii reliquerunt. Nec quidquam ultra formidinis* vacua caitella , lenum colonia, inter male parentes 8c iujufte imperantes,aegra municipia 8e difeor- dantia. hic dux, hic exercitus, ibi tributa 8c metalla , 8c cetera: fervieminm pceuce : quxs in aeternum proferre, aut ftatim ulcilci, in hoc campo eft. Proinde ituri in aciem Sc majores veftros, tk po- fteros cogitate. 33. Excepere orationem alacres , 8c barbari inoris cantu Sc fremitu clumoribulque diflonis.- lamque agmina , 8c annorum fulgores, audentifii- mi cuiufque procurlii: fimul inftruebantur acies, cum Agricola quamquam latura 8c vix monitis coercitum militem adhuc ratus , ita diiTcruit: Octavus annus ^elt, commilitones, ex quo virtute O o 4 fit' 5S4 I v l i i Agricola Vita» & aufpictis imperii Rora, fide atque opera vcftra Britanniam viciltis. tot expeditionibus, tot proeliis leu fortitudine adverius hoftes »leu patientia ac labore poene adverfus iplam rerum naturam opus fuit: neque me militum , neque vos ducis pumi- tuit. Ergo egrefli , ego veterum legatorum', vos priorum exercituum terminos, finem Britanni* non fama nec rumore , led caftris & armis tenemus. Inventa Britannia, Scfuha-ita. Equidem in agmine, cum vos paludes montelVc & flumina fatigarent , fortiflimi cujufque vocem audiebam, Quando dabitur holfis , quando acies ? Veniunt a latebris luis extrufi. Se vota virtufque in aperto, emniaque prona vigoribus , atque eadem v iftis adverfa. Nam ut liiperalTetantum itineris , libas cvaiille , tranfiile tclhiaria , pulchrum ac decorum in frontem j ira fugientibus periculofiflima qua: hodie profperrima limt. Neque enim nobis aut locorum eadem notitia , aut commeatuum eadem a- hundantia : led manus > 8 c arma, 8 c in his omnia. Quod ad me attinet, jam pridem mihi decretum di, neque exercitus neque ducis terga tuta erte. Proinde & honefta mors turpi vita potior ; £< incolumitas ac decus eodem loco fita funt. ncc inglorium fuerit, in ipio terrarum ac natur* fine re- cidifie. 34. Si nov* gentes atque ignota acies conltitif» fetialiorum exercituum exemplis vos hortarer, «une vcftra decora reccnfete, veftros oculos interrogate. Ii limt quos proximo anno, unam legioneie furto noiftis aggrefTos , clamore debcllaftis : ii ceterorum Britannorum fugaciflimi, ideoque tam diu fopcrftites. Quomodo filvas faltufquc penetrantibus , fortiflinium quodque animal robore , pavida Pc inertia ipfo agminis fono pelluntur: fic acerrimi Britannorum jam pridem ceciderunt: reliquus elt numerus ignavorum 8c metuentium, quos quod tandem invemftis, non reftiterunt, led deprehcnfi funt noviflimi,idco extremo metu corporadefixere vn his vcltigiis , in quibus pulchram fic fpe£tabilem viftoriam ederetis. Tranfigitc cuin cxpeiHtioni- hus , imponite quinquaginta annis magnum diem, Approbate Reip. uunquam exercitui imputari po- tuiilCj mwvwwvniu Ic"? 15 B ? "5 I sljr flilfifUgt- Scriptore Tacito. tuifle , aut moras belli , aut caullas rebellandi. • 3?. Et alloquente adhuc Agricola militum ardor eminebat» Sc finem orationis ingens alacritas eonfecuta cft, rtatimque ad arma difeurfum. inlhn- £tos ruentcftme ita dilpofuit, ut peditum auxilia qua: o£lo millia erant, mediam aciem firmarent: equitum tria millia cornibus affunderentur, legiones pro vallo ftetere , ingens vittorite decus citra Romanum fanguinem bellanti, Se auxilium fi pellerentur. Britannorum acies in fpeciem fimul ac terrorem editioribus locis conftiterant: ita ut primum agmen sequo» ceteri per acclive jugum comicxi velut iniurgerent: media campi covinarius 8c eques ftrepitu ac dilcurlii complebat. Tum Agricola liiperante hoftium multitudine veritus ne fimul infrontem, fimul Sc latera litorum pugnaretur , didu6iis ordinibus , quamquam por- re&ior acies futura erat , 8c arceflendas plerique legiones admonebant, promptior in fpeni , Sc fu mus adverfis , dimiflo equo pedes ante vexilla conlfitit. 36. Ac primo congreffu eminus certabatur, fimul conflantia, fimul arte Britanni, ingentibus gladiis Sc brevibus cetris , mifiilia noftrorum vitare , vel excutere, atque ipfi magnam vim telorum fuperfundere : donec Agricola tres Batavorum cohortes ac Tungrorum duas cohortatus cft, ut rem ad mucrones ac mauusadduccrent. quod & ipfis vetuftatc militia: exercitatum , Sc hoftibus inhabile parva fcuta Sc enormes gladios gerentibus: nam Britannorum gladii fine mucrone complexum armorum, Sc in aperto pugnam non tolerabant. Igitur ut Batavi mifccrc i&us, ferire umbonibus , ora foedare , Sc traftis qui in icquo obftite- rant, erigere in colles aciem coepere ; cetera: cohortes wmulatione Sc impetu commifta: proximos ? uofque credere. ac plerique femineces aut integri eftinationc viftorix relinquebantur. Interim c- quitum turmae fugere , covinarii peditum fe praelio mifcuere: Sc quamquam recentem terrorem intulerant , denfis tamen hoftium agminibus Sc inxqvalibus locis hxrebant : minimeque eque- ftris ea pugnae facies erat, cum in gradu ftautes fi-» 0 9 S mul yS6 1 v 1.11 AgricolaVita, mul equorum corporibus impellerentur, ac fxpe vagi currus,exterriti fine rectoribus equi,ut quemque formido tulerat, tranfvcrfos , aut obvios in- curfabant. 37. Et Britanni qui adhuc pugna» expertes lumina collium infuderant, 8c paucitatem noftrorum vacui 1'pcrncbant, degredi paullatim 8c circumire terga vincentium coeperant: ni idipfum veritus A- gricola quatuor equitum alas ad iiibita belli retentas, venientibus oppoluifiet, quantoque ferocius accurrerant, tanto acrius pullos in fugam disje- cilTet. Ita confilium Britannorum in ipfos ver- fuin. tranlveCtjeque prarcepto ducis a fronte pu^ gnantium alce, averlara holtium aciem invafere. Tum vero patentibus locis grande Sc atrox fpeCta- culum : lequi, vulnerare, capere , atque eoidem o- blatis aliis trucidare. Iam hoftiuin,prout cuique ingenium erat, catervae armatorum paucioribus terga prxftarc, quidam inermes ultro ruere , ac fe morti otferre. Paifim arma £c corpora, 8c laceri artus , 6c cruenta humus : 8c aliquando etiam vittis ira virtulque. poftquam lilvis appropinquarunt , colletti, primos fequentium incautos & locorum ignaros circumveniebant. Quod ni frequens ubique Agricola,”alidas &c expeditas cohortes indaginis modo , 8c ficubi artiora erant, partem equitum dimiflis equis , fimul rariores filvas equitem perfultare jufliflet, acceptum aliquod vulnus pcrnimSam fiduciam foret. Ceterum ubicompofi- tos firmis ordinibus fequi rurfus videre , iu fugam verfi , non agminibus ut prius, nec alius alium re- fpettantes , rari, 8c vitabundi invicem , longinqua atque avia patiere, finis fequendi nox 8c latietas fuit, cxla holtium ad decem millia: noftrorum trecenti quadraginta cecidere, inquis Aulus Atticus prsefettus cohortis, juvenili ardore Sc ferocia equi hoftibus illatus. 38. Et nox quidem gaudio prxdaque lxta viatoribus : Britanni palantes mixtoque virorum mtilierumquc ploratu , trahere vulneratos, vocare integros , delererc domos, ac per iram ultro incendere : eligere latebras, 8c ftatim relinquere : ir.i- fircre iuYiccm cwifilia aliqua, dein Iperare : aliquando Scriptore Tacito. quando frangi afpeflu pignorum Tuorum, fxpius concitari, fati {que conflabat fixvitte quofdam in coniugc&ac liberos, tamquam rmfererentur. Proximus dies faciem vittorix latius aperuit, vaflum ubique filentium , fecreti colles , fumantia procul te£la> nemo exploratoribus obvius, quibus in o- mncm partem dimittis, ubi incerta fugae vefligia, neque ufquam conglobari hoftes compertum, fle exa fer- - mone facilis uno aut altero amicorum comitatus : adeo ut plcrique ,'quibus magnos viros per aniFItionpm aftimare mo s eft , vilo afpcwtoq ue Agricola, quairerent tamam , pauci interpretarentur. 41. Crebro per cos dies apud Domitianum ab- fens accutiitus, abiens abfolutus clt. caufla periculi non crimen ullum, aut qucrclalicfi cujufquam , icd infenfus virtutibus princeps, Sc gloria \ iri, ac pel- limum inimicorum genus, laudantes. Et ea in locuta iiint rcipublicte tempora , qure filcri Agricolam non finerent: .tot exercitus in Mcefia iJaciaquc, & Germania Pannoniaquc , temeritate aut per ignaviam ducum amiffi : tot militares viricum tot cohortibus expugnati 8c capti: nec jam de limite imperii Sc ripa, fed de hibernis legionum Sc poi- feflione dubitatum. Itu cum damna damnis continuarentur, atque omnis annus funeribus 8c cladibus infignirctur ,'pofcebatur ore vulgi dux Agricola : comparantibus cun£lis vigorem , conftantiam, & expertum bellis animum , cum inertia Sc formidine eorum. Quibus termonibus fatis conflat Domitiani quoque aures verberatas, dum optimus quifquc libertorum amore Sc fide, peilimi malignitate Sc livore , pronum deterioribus principem exltimulabaut. Sic Agricola fimul luis virtutibus, funul Scriptore Tacito. * fimulvitiis aliorum, in ipfarogloriam prteceps a- gebatur. 41. Aderat iam annus quo proconfulatum Afise 8c Africa; ibrtiretur , Sc occifo Civica nuper , nec Agricoloc confilium deerat, nec Domitiano exemplum. Acceflerc quidam cogitationum principis periti , qui iturulhe effiet in provinciam ultro Agricolam interrogarent, ac primo occultius quietem $c otium laudare , mox operam fuam in .approbanda excuiationc offerre : poftremo non jam obfcuri ,fuadentes fimul tcrrentelque, pertraxere ad Domitianum, qui paratus fimulationes > in arrogantiam compofitus , 8c audiit preces excufan- -tis, Sc cum annuiflfiet , agi fibi gratias paflus eft : nec erubuit beneficii invidia. Salarium tamen proconfulari folitum otferri , Sc quibufdam a fiei- pfo conccfTum , Agricola; non dedit: five efienlus non petitum, five ex conficientia , ne quod vetuerat videretur emitte. Proprium humani ingenii cfi: , ndiflfie quem Inferis : Domitiani vero natura praeceps in iram , Sc quo-oblcurior, eo irrevocabi- lior, moderatione tamen prudentiaque Agricokc leniebatur, quia non contumacia, neque inani jactatione libertatis- , famam' fatumque provocabat. Sciant quilfts moris illicita mirari > pofic etiam fub malis princmibns magnos viros efie: obfc- quiumque ac modeltiam , fi mduftria ac vigor ad- fint, eo laudis excedere, quo plcrique per abrupta, ied in nullum rcipubl. ufium , ambitiofa morte inclaruerunt. 4j. Finis vitx ejus nobis lti£luofus , amicis triihs , extraneis etiam ignotifquc non fine cura fuit. Vulgils quoque, 8c hic aliud agens populus , Sc ventitaveve ad domum , 8c per fora 8c circulos locuti fiunt: nec quilquam audita morte A- gricolx , aut lcetatns eit, aut ftatim oblitus eft. Augebat miferationem conftans rumor, veneno interceptum. Nobis nihil comperti affirmare au- fim : cetorum per omnem valetudinem ejus , crebrius quam ex more principatus per nuntios vi- fentis, 6c libertorum primi , 8c medicorum intimi vcncrc : five cura illud, five inquifitio erat. fvLii Agricola Vita, ' Supremo quidem die momenta deficientis per dis* politos curfores nuntiata conflabat, nullo credente fic accelerari, quaetriftis audiret. Speciem tamen doloris animo vultuque pra? le tulit, lecu- rus jam odii, Sequi facilius diffimularet gaudium quam metum. Satis conflabat le£to teflamento Agricola?, quo coheredem optimse uxori Sc piif- finue filiae Domitianum fcriplit , laetatum eum , velat honore judicioquc : tam cseca Sc eorrupta mens aiUduis adulationibus erat , ut nefeiret a bono patre non feribi heredem , nifi malum principem. 44. Natus erat Agricola Cajo Ctcfare tertium coni’. Idib. luniis: exceflit fexto Sc quinquagefi- moanno, decimo Kal. Septemb. Collega Pnfico- que Coss. Quod fi habitum quoque ejus pofteri noicere velint , dccentior quam fublimior fuit, nihil metus in vultu: gratia oris fuperabat. bonum virum facile crederes , magnum libenter. Et ipfe quidem , quamquam medio in Ipatio integres sctatis ereptus , quantum ad gloriam longiffinmm sevnm peregit. Quippe 8c vera bona, quse ib virtutibus {Itabunt,, impleverat , Sc Conlularibus ac Triumphalibus ornamentis prxdito , quid aliud ad- ftruere fortuna poterat? Opibu^nimiis non gaudebat, Ipeciof® contigerant, filia atque uxore fu- perftitibus, poteft videri etiam beatus , incolumi dignitate, florente fama, falvis 'affinitatibus Sc amicitiis futura effugifle. Nam ficuti durare in hac beatiffimi ficculi luce, ac principem Trajanum videre , augurio votilque apud noftras aures ominabatur : ita fcftiuata? mortis grande folatium tulit, evafifle poftrcmum illud tempus , quo Domitianus non jam per intervalla ac fpiramenta temporum, fed continuo 8c velut uno ittu rempublicam ex- haufic. 4y. Non vidit Agricola obfeffam curiam , Sc claufum armis fenatum, 8c eadem ftrage tot con- fularium c cedes , tot nobiliflimarum feminarum ex- filia Sc fugas. Vna adhuc vidloria Carus Metius ccnfebatur , 8c intra Albanam villam lententia Mcflallini ftrepebat, 8c Mafla Bebius jam tum teus erat. Mox noftrs duxere Helvidium in carcerem Scriptor*. TAcito. ^91 «erem manus: nos Maurici, Rufticique vifus ,nos innocenti fanguiue Senecio perfudit. Nero tamen fubtraxit oculos; juflitque fcelera , non lpc&avit: prxcipuaiiib Domitiano miferiarum pars erat, videre Sc afpici: cum fufpiria noitra lubferiberentur: a quo le contra pudorem muniebat. Tu vero felix Agricola non vitas tantum claritate, fcd etiam opportunitate mortis, ut perhibent qui interluerunt novilUtnis lermoni- bu§ tuis , conftans Sc libens fatum excepifti, tamquam pre^ virili pbrtione innocentiam principi donares. Sed mihi filixque , praeter acerbitatem parentis. erepti, auget mxftitiam , quod allidere valetudini , 'fovere deficientem , latiari vultu , complexu , non contigit, excepiflemus certe mandata vocciuue . quas penitus animo figeremus. Nofter hic dolor , noftrum vulnus : nobis tam longx ab- fentix conditione ante quadriennium amifius es. Omnia fine dubio , optime parentum , affiden- te amantifiima uxore , luperfuere hojiori tuo: paucioribus tamen lac^ymis eompofituat es % Sc nt> viffimaih luce defideravere aliquid ocipixui.: 4 6 . Si qms pionim rtiahibus locus-> fi.ut lapientibus plactt, non curti corpore cxftinghuutHr magus anima ; pbcide quielcas , no^qi/q' dolium tuam ab infirmo defiderio, Sc muliebribus lamentis ad contemplationem virtutum "tuartmr Vocesi quas neque lugeri, neque plangi fas cft : admiratione te potius temporalibus laudibus , 8c fi natura fuppeditet, militum decoramus. Is verus honos, ea coujunbiflimi cujufijue. pictas. Id fi lix'quoque uxorique praccperim , fic patris , fic mariti memoriam venerari, ut omnia faba dibaque eius fecum revolvant , famamciue ac figuram animi fnagis quam corporis complebantur, non quia intercedendum putem imaginibus qua marmore aut are finguntur : led ut vultus hominum , ita fimulacra vultus imbecilla ac mortalia funt ; forma mentis aterna , quam tenere Sc exprimere non per alienam materiam Sc artem , led tuis ipfe moribus polfis. Quidquid cx Agricola amavimus , quidquid miratilumus, manet, manfornm- que Ivlii Agricola Vita, que cft in animis hominum , in aeternitate temporum , fama rerum. Nam multos veterum vclut inglorios Sc ignobiles oblivio obruet, Agricola po- iteritati narratus Sc traditus, luperltes erit. FABII QVINCTILIANI, ut videtur, D I A L O G V S, An fui faeculi Oratores antiquis, & quare, concedant: C.' C O R N. TACITO Vulgo inferiptus. H S A£pc ex me requiris , Iufte Fabi, j) cur cum,priora ficcula tot cmi- * nentium oratorum ingeniis glo- ? riaque effloruerint, nolhapotii- )> fimum xtas deferta , Sc laude f orbata, vix nomen ipfura orato- l ris retineat, neque enim ita appellamus nifi antiquos. • horum autem temporum diierti, cauflidici, Sc advocati, Sc Patroni, Sc quidvis potius quam oratores vocantur. Cui percun&ationi tux relpondere, 8c tam magnx quxltiouis pondus excipere, ut aut de ingeniis noltris male exiftimandum fit, fi idem aflequi non poflumus, aut dc judiciis, fi nolumus, vix herculc auderem , fi mea lententia proferenda , ac non difertiffimorum ut nollris temporibus horninu fermo repetendus e fiet, quos eandem hanc quxftioncm pertractantes, juvenis admodum audivi. Ita non ingenio , fed memoria ac recordatione opuselt, ut qux a prxilantiflimis viris Sc excogitataTubtilitcr , Sc di£ta graviter accepi , cum unguli dWcrfas vel eaQcro > fed probabiles caulas afferrent, De OR.ATORIDVS Dl ALO c5.. x afferrent, dum formam iui quifque Sc aniffii fic ingenii redderet, iilUem nunc numeris, iifdcmque. rationibus pcrfcquar , fervato ordine dilputatio- nis. neque eniin defuit, qui diveriam quoque partem fuleiperet, ac multum vexata Sc irrila vetu- ftate , nollrorum temporum eloquentiam autiquo- nim ingeniis anteferret. a. Nam poftero die quam accuratius Maternus Catonem recitaverat> cum oiTendiite potentium animos diceretur, tamquam i» eo tragoedia; argumento fui oblitus, tantum Catonem cogitaflet, ea- que de re per urbem frequens fermo haberetur, venerunt ad eum M. Aper & lulius Secundus, celeberrima tum ingenia lori noftri: quos ego in judiciis non utrofquc modo Itudiofe audiebam, fed domi quoque Sc in publico afTe. 5 tabar,miraftudiorum cupiditate, Sc quodam ardore juvenili, ut fabulas 3 uoque eorum St diiputationes, & arcana femotx ictionis penitus exciperem, quamvis maligne ple- rique opinarentur,nec Secundo promptum e fle fer- monem , Sc Aprum ingenio potius Sc vi natura*, quam mflritutiouc Sc litteris famam eloquentias confecutum. Nam Sc Secundo purus, Sc yrelfus.Sc, in quantum latis erat, profluens fermo non defuit: Sc Aper communi eruditione imbutus , contemnebat potius litteras quam nefeiebat. tamquam majorem indultri.c Sc laboris gloriam habiturus, ii ingenium ejus nullis alienarum artium adminiculis inniti videretur. Igitur ut intravimus cubiculum Materni , fedentem ipfum,& quem pridie recitaverat librum intra manus habentem, deprehendimus. 3. Tum Secundus : Nil nete, inquit, Materne, fabula: malignorum terrent, quo minus otfenfas Catonis tui ames ? An ideo librum illum appre- bendiftijut diligentius rctra£lares,8c fublatis 11 cure pravam interpretandi materiam dederunt, emitteres Catonem non quidem meliorem , led tamen fecuriorcm ? Tum ille, I, e g e s tu quidem fl volueris 8c agnofees qure audifti. quod fi quaomifit Cato , fcquenti tractatione Thyeftcs dicet. Hanc enim tragoediam difpofui jam, Sc intra me ipfie formavi. Atque ideo maturare libri hujus editionem fcftiiio, utdimifla priore cura, novae cogitationi fp toto 594 F. QvimctiI/IAnt toto peftorc incumbam. Adeo te tragoedis ifts non fatiant, inquit Aper, quo minus omiflis orationum Sc caudarum ftudiis, omne tempus modo circa Medeam , ccce nunc circa Thyeftem confumas ? *’■ cum tot amicorum cauflre ; tot coloniarum Sc municipiorum clientelce in forum vocent, quibus vix fufficcrcs , etiam fi non novum tibi ipie negotium » importalTes, Domitium , Sc Catonem : id eft , no- - ftras quoque hiftorias, Sc Romana nomina >Grs- eorum fabulis aggregares. 4. Et Maternus, Perturbarer hac tua feveritate, nili frequens ac aflidua nobis contentio jam prope in confuetudinem vertiflet. Nam nec tu agitare 8c jn infequi poetas intermittis ; 8c ego cui defidiam ad- er vocationem objicis , cotidianum hoc patrocinium defendendas adverius tc poetica; exerceo. Quo. Is- ~ tor magis oblatum nobis judicem, qui mevel m fit- : turum vetet verfus facere» vel quod jam pridem , ^ opto, fua quoque auctoritate compellat, ut omiflis forenflum Mularum anguftiis, in quibus fatis mihi J r. liiperque fudatum eft , ianCtiorcm iftam Sc augu- j r ftiorem eloquentiam colam. | 5. Ego vero, inquit Secundus , ante quam me f c judicem Aper recidet, faciam quod probi Sc mo- ! defti judices folent, ut in his cognitionibus cxcu- c fent, in quibus manifeftum eft, alteram apud eos i 1 partem gratiaprsvalcre. Quij enim nefeit, nenti- ! d nem mihi conjunftiorem efle Sc ufu amicitis , Sc c affiduitate contubernii quam Salcjum Baflum, cum 1 optimum virum,tum abiolutifllmum poetam ? por- , t ro ii poetica accufatur, non alium video reum lo- . h cuplctiorcm. Securus fit, inquit Aper , 8c Salejus ! i, Baflits, Sc quiiquis alius ftudium poctics 8c car- I 'i minum gloriam fovet, cum cauflas agere non pofi- ^ fit. 8c ego enim quatenus arbitrum litis hujus inve- , k ni,non patiar, Maternum focietate plurium dc- ^ f. tendi, icd 8c ipfum ioluin apud vos arguam , quod , ci natus ad eloquentiam virilem Sc oratoriam » qua I; parare fimul $c tueri amicitias, adfciiccre nationes, 1 ^ complcCti provincias poflit, amittit ftudium , quo ^ non aliud in civitate noftra vel ad utilitatem fru- tq Ctuofius, vel ad dignitatem amplius , vel ad urbis I 5 tamam pulchrius, vel ad totius imperii atque % omnium : Df. Oratjoribvs Dialog. 59? omnium gentium notitiam illuftrius excogitari po- teft. Nam fi ad utilitatem vitx omnia coniilia , fia- Itaque noftra dirigenda funt, quid erit tutius quam eam exercere artem qua iemper armatus prafidium amicis , opem alienis , lalutcm periclitantibus, invidis vero Sc inimicis metum 8c terrorem ultro feras» ipfc fecurus Sc vclut quadam perpetua potentia ac potefbatc munitus ? cuj us vis 8c utilitas rebus prope fluentibus, aliorum pralidio Sc tutela intclligitur : (in proprium periculum increpuit* non hercule lorica aut gladius in acie firmius munimentum , quam reo & periclitanti eloquentia prafidium fimul Sc telum, quo propugnare pariter Sc incefierc , vel in judicio , five in fenatu , fi; e apud principem poflis. Quid aliud infeftis patribus nuper Eprius Marcellus, quam eloquentiam luam oppo(uit?qui accinctus Sc minax difertam quidem lea inexercitatam Sc ejulinodi certaminum rudem Helvidii lapientium clufit. Plura de utilitate non dico , cum prafertim minime contradictu* rum Maternum meum arbitrer. 6. Ad voluptatem oratoria eloquentia tranfeo* cujus jucunditas non uno aliove; momento , led omnibus prope diebus, 8c prope omnibus horis contingit. Quid enim dulcius libero Sc ingenuo animo; Scad voluptates honeftas nato, quam videre plenam Iemper Sc frequentem domum con- curlu fplcndidiilimorum hominum? idque ficii-e*. non pecunia, non orbitati, neque officii alicujus admmilt rationi, fed fibi ipfi dari ? illos quinimo orbos 8c locupletes Sc potentes venire plerumque ad juvenem 8c pauperem, ut aut fua aut amicorum dilcrimina commendent. Vllane tanta ingentium opum ac magna potentia voluptas, quam ipc<£tare homines veteres, 8clenes, Sc totius urbis gratia fubnixos , in fumma omnium rerum abundant a conlitcntcs id quod optimum fit fe non habere ? Iam vero qui togatorum comitatus Sc egreflus ! qua in publico fpccies! qua in-judiciis veneratio ! quod gaudium confurgcndi afliftendique inter tacentes , in unum convcrfos ! coire populum > Sc circumfundi coram , 8c accipere affectum quem- cumque orator induent. Vulgata dicentium gaudia, Pp i & 59^ F* Q^v i s c t i i- u ni fc imperitorum quoque oculis expolita perccr.leo. Illa fccvctiora, 8 c tantum inforantibus nota, majora llint. Sive accuratam njBitatamquc affert orationem, eft quoddam ficut imus dittionis, ita gaudii pondus Se cenitantia : live novam 8 c recentem curam non line aliqua trepidatione animi attulerit} ipfalollicitudo commendat eventum , Se lenocinatur voluptati. Sed extemporalis audacia;, atque iplsus temeritatis vel pra*cipua jucunditas eft.Nam ingenio quoque , ficut in agro , quamquam alia diu ferantur atque elaborentur, gratiora tamen qu« fua fponte nalcuntur. 7. Equidem ut de me iple fatear, non eum diem littiorem egi, quo mihi latus clavus oblatus eft, vel quo homo novus & in civitate minime favorabili natus , qutvfturam , aut tribunatum, autprretu- rum accepi: quam cos quibus mihi pro mediocritate hujus quantularcumquc in dicendo facultatis, aut reum profpere defendere, aut apud centumviros cauflam aliquam feliciter orare , au*, apud principem ipfos illos libertos Se procuratores prin- ci^um tueri Se defendere datur. Tum mihi lupra tribunatus Se prtvturas Se confulatus adfcendorc videor, tum abire : quod non 11 in alio oritur , nec in codicillis datur , nec cum gratia venit. Qua: fama Se laus cujufvis artis cura oratorum gloria comparanda eft, qui non illuftrcs in urbe folumapud negotiolbs Se rebu3 intentos , led etiam apud juvenes adolclcentes, quibus morum indoles eft Se bona lj?ei fui ? Quorum nomina pnus parentes liberis liiis ingerunt ? quos laspius vulgus imperitum , St tunicatus hic populus tranlcuntcis nomine vocat, Se digito demonftrat ? Advente quoque 8c peregrini, jam iu municipiis Se coloniis filis auditi,s , cum primum urbem attigerunt, requirunt ac vultus agnoicere concupifcmit. Aulim contendere, Marcellum hunc Eprium de quo modo locutus lum , Se Crifpum Vibium (libentius enim novis Se recentibus quam remotis Se oblitteratis exemplis utor) non minus efle in extremis partibus terrarum, quam Capua: aut Ver- c.llii, ubi nati dicuntur, nec hoc illis alterius te/ Hiillies lelicuiuiu prrcitut > 'quamquam ad has De O r Ator ib v s Dialoc. fp? ijplasopcspoflitntvidcri eloquentia: beneficio vc- «ilTe. Ipfa eloquentia, cujus numen 8c cxlelbis vis multa quidem omnib^J^xculis exempla edidit, ad quantam ufque fortunium homines ingenii viribus pervenerint. Sed hxc ut lupra dixi, proxima» S c qux non auditucagnolcenda icd oculis fpe&andg haberemus. Nam quo lordidius Sc abjedbius nati funt, quoque notabilior paupertas & anguftia rerum nalcentes eos circumfteterunt; eo clariora Sc ad dcmonftrandam oratorix cloquentix utilitatem illudriora exempla iiint. quod fine commendatione natalium, fine fublbantia facultatum, neuter moribus egregius, alter habitu quoque corporis contemptus , per multos jam annos potcntiilimi iirne civitatis, ac donec libuit principes fori; nunc principes in Cxfaris amicitia , agunt feruntque cunila: atque ab iplb principe cum quadam reverentia diliguntur. Quia Velpafianus venerabilis fenex St pa- tientiflmuts veri , bene intclligit »• ceteros quidem amicos fuos niti iis qux ab iplb acceperint, quxqua ipfi accumulare , 8c in alios congerere promptum elb: Marcellum autem & Crifpum , attulifle ad amicitiam luam , quod non a principe acceperint, nec accipi pofiit. Minimum inter totae tanta locum obtinent imagines, ac tituli 8c fbatux. qux neque ipfa tamen negiiguntur; tam hercule quam di- vitix 8c opes, quas facilius invenies qui v ituperet, quam faftidiat. His igitur dc honoribus , & ornamentis , 8c facultatibus, refertas domos eorum videmus,qui fe ah ineunte adolelcentla caullls foren- fibus oratorio fludio dederunt. 9. Nam carmina Sc verius, quibus totam vitam Maternus inlunicrc optat (inde enim omni* duxit oratio ) neque dignitatem ullam audtort- bus iliis conciliant, neque utilitates alunt: voluptatem autem brevem » laudem inanem Sc iftfru- ctuofam confequuntur. Licet hxc ipla, Sc qux deinde difturus fum , aures tux 6 Materne re- fpuant, cui bono e(t (I apud te Agamemnon aut Iu- fon diierte loquitur ? quis ideo domum dcfenlus, 5c tibi obligatus redit ? Quis Saleium nollruui egregium poetam , vel (fi hoc honorificentius elb) preclariflimum vatem deducit,aut falutat,au: prole- 1‘P 3 cui- £98 F. Q.V1NCT1LIANI S uitur? Nempe fi amicus ejus, fi propinquus, fi cuique ipfe in aliquod negotium inciderit,ad hunc Secundum recurret, aut ad te Materne , non quia poeta es, neque ut nro .eo rerfits facias, hi enim Ballo domi nafcimtur , pulchri quidem Sc jucundi, quorum tamen hic exitus eft,ut cum toto anno, per omnes dies , magna noftium parte, unum librum extudit 8c elucubravit, rogarc^ultro Sc ambire cogatur,ut fint qui dignentur audire: Sc nc id quidem gratis, nam Sc domum mutuatur, Sc auditorium ex- ftruit, Sc fubfcllia conducit, 8c libellos difpergit: & ut beatifiimus recitationem ejus eventus profe- quatur , omnis illa laus intra unum aut alterum diem, velut in herba vel fiore prxeepta , ad nullam certam Sclolidam pervenit frugem : nec aut amicitiam inde refert, aut clientelam , aut manfurum io animo cujuiquam beneficium , ficd clamorem vagum, Sevoces inanes, Sc gaudium volucre. Laudavimus nuper ut fbiram Sc eximiam Vcfpafiuni li- beralitatem , quod quingenta fieftertia BafTo do- naflet. Pulchrum id quidem , indulgentiam Principis ingenio mereri; quanto tamen pulchrius , fi ita res familiaris exigat, fie ipfum colere, fiumi genium propitiare, liiam experiri liberalitatem ? Adjice quetd poetis , fi modo' dignum aliquid elaborare Sc efficere velint, relinquenda converfatio amicorum,Sc jucunditas urbis, deferenda cetera officia, utque ipfi dicunt, in nemora & lucos, id eft, in fo- Wtudincm recedendum cft. io. Ncc opinio quidem Sc fama cui foli ferviunt, 8c quod unum cfie pretium omnis fililaboris fatentur, atque poetas quam oratores fcquitur. quoniam mediocreis poetas nemo nouit,bonos pauci. Quando enim rariffimarum recitationum fama in totam usbem penetrat? nedum ut per tot provincias in- notefeat. Quotus quifque cum ex Hiipania vel Afia, nc qutcTHe Gallis noltris loquamur, in urbem venit, Salcjum BaflF.im requirit ? atque adeo fi quis requirit 8c femel vidit, tranfit 8c contentus dt: ut fi pi&uram aliquam vel (fatuam vidifTct. Neque hunc meum fcrmoucm fic accipi volo , tamquam cos quibus natura fua oratorum ingenium «lenegavit, deterream a carminibus, fi modo in hac De Oratoribvs Dialog. J99 hac (ludiorum parte obleftare otium 8c nomen in- ferere poflunt famx.cgo vero omnem eloquentiam omncfque ejus partes facras 8c venerabiles puto : nec folum cothurnum vcitrum , aut heroici carminis fonum, feci lyricorum quoque jucunditatem Sc elegorum lafcivias, 8c jamborum amaritudinem, epigraminatumlufus» Sc quamcumque aliam Ipc- ciem eloquentia habeat , anteponendam ceteris aliarum artium (ludiis credo, fed tecum mihi Materne res eft, quod cum natura tua in ipfam arcem eloquentix ferat, errare mavis, Sc fumma adeptus, in levioribus (iibfiftis. Vt fi in Grxcia natus effies , ubi ludicras quoque artis exercere honeftum eft , ac tibi Nicoftrati robur ac vires dii dediffient, non paterer immanes illos St ad pugnam natos lacertos , levitate jaculi aut jaSlu diici vanefccre: fic nunc te ab auditoriis Sc theatris, in forum Sc ad caudas, 8c ad vera proelia voco, cum prxfevtim ne ad id quidem confugere poflis, quod plerifque patrocinatur, tamquam minus obnoxium fit offendere poetarum quam oratorum (ludium. Effervefcit enim vis pulcherrima natura tua , nec pro amico aliquo, fed quod peri- culofius eft , pro Catone offendis, nec exculatur offenfa neccflitudine officii, aut fide advocatio- jiis, aut fortuitx Sc fubitx diflionis impetu : meditatus videris elegiffe perfonam notabilem; Sccum auttoritate dicturam. Sentio quid refponderi pol- fit. hinc ingentis ex his affenfus , hinc in ipfis auditoriis prxeipue laudari i Sc mox omnium (ermo- nibus ferri. Tolle igitur quietis Sc fecuritatis excu- (ationem , cum tibi fumas adverfariumfuperiorem. nobis fatis fit privatas Scnoftri fieculi controvcr- fias tueri , in quibus expreffis fi quando neceffie fit pro periclitante amico potentiorum aures offendere, & probata fit fides, 8c libertas excufota. 11 . Qux cum dixiffiot Aper acrius, ut (olebat, Sc intento ore : remiffus Sc fubrideiis Maternus, Pa ravi., inquit, me non minus diu acculare oratores, quam Aper laudat. Fore enim arbitrabar , ut a laudatione eorum digreffus detre&aret poetas , atque carminum (ludium profterneret •. arte quadam mitigavit, concedendo his quicaui- Pp 4 (as 6oO F. Q^VlNCTILIANf fas agere non poflent, ut verfus facerent. Ego autem iicut m cauffis agendis efficere aliquid & eniti fortaflo poflum , ita recitatione tragoediarum ingredi famam aufpicatus limi, tum quidem cum in Nerone improbam 8c itudiorum quoque (aera profanantem vaticinii potentiam fregi: & hodie fi quid in nobis notitirc ac nominis cih> magis arbitror carminum quam orationum gloria partum, ac jam me fcjimgere a forcnfi labore conllitui, nec comitatus iltos Sc egreflusaut frequentiam falutationum con- cupifco : non magis quam xra Sc imagines, quas etiam me nolente in domum meam irruperunt. Nam ftatum cujulquc ac (ecuritatem melius innocentia tuetur quam eloquentia, nec vereor, ne mihi umquam verba in fenatu uifi pro alterius diicri- mine racienda fint. ii. Nemora vero, 8c luci, Sc fecretum ipfum quod Aper increpabat, tantam mihi afferunt voluptatem , ut inter prxeipuos carminum fruihis munerem , quod nec in (trepitu , ncc fedente ar.te oftium litigatore, nec inter fordea ac lacrymas reorum componuntur : fcd fecedit animus in loca pura atque innocentia , fruiturque fedibus facris. Hcec eloquenti# primordia , hxc penetralia : hoc primum habitu cultuque commoda mortalibus , in illa calla Sc nullis conta&a vitiis peclora influxit, fic oracula loquebantur. Nam lucroi# hujus & fan- guinantis eloquentia; ufus,recens, Sc malis moribus natus, atque, ut tu dicebas Aper , in locum teli repertus. Ceterum felix illud, Sc, ut more nollro loquar , aureum fxculum , Sc oratorum Sc criminum inops, poetis Sc vatibus abundat, qui bencfa£la canerent, non qui male admifla defenderent. Ncc liliis aut gloria maior,aut auguftior honor : primum apud deos, quorum proferre rcfponla Scintercfle epulis ferebantur: deinde apud illos diis genitos ia» cro(que reges, inter quos neminem cauflidicorum, led Orphea ac Limtm,ac fi introfpiccre altius velis, ipfum Apollinem accepimus, vel fi hree fabuloft nimis Sc compofita videntur , illud certe mihi concedis Aper , non minorem honorem Homero quam Demoftheni apud pofteros : nec angulliori- bus terminisfamam Euripidis, aut Sophoclis,quam De Oratoridvs Di alog. 6 ot Lyfice aut Hyperidis includi, plurcs hodie reperies qui Ciceronis gloriam , quam Virgiiii dctre&cnt. Nec ullus Afinii aut Meflalln; liber tam illuftris cft, quam Medea Ovidii, aut Varii Thyeftes. 13. Ac ne fortunam quidem vatum , 8t illud felix contubernium, comparare timuerim cum inquieta Sc anxia oratorum vita, licet illos certamina Sc pericula fua,ad confulatus evexerint: malo fccu- rum Sc fecrctum Virgilii fecclTum, in quo tamen neque apud divum Auguftum gratia ca- ruit, neque apud populum Romanum notitia. Te- ftes Auguftiepiftolre > teftis ipfc populus, qui auditis in theatro verfibus Virgilii, fiirrexit univer- fus , 8c forte prtefentem fpe£tantemque Virgilium veneratus cft, fic quafi Auguftum. Ne noftris quidem temporibus, Secundus Pomponius Afro Domitio,vel dignitate vitee,vel perpetuitate famae cef- ferit. Nam Crifpus Sc Marcellus,ad quorum exempla me vocas, quid habent in hac prtelenti fortuna concupilceuduni ? an quod timent} an quod timentur ? quod cum cottidie aliquid rogentur, hi quibus prxftant indignantur?quod alligati cum adulatione, nec imperantibus umquam fatis fervi videntur, nec nobis fatis liberi? Qua: htec fumma eorum potentia cft ? tantum poffe liberti folent. Me vero dulces, ut Virgilius ait, Mufe, remotum a follicitudinibus,Se curis, 8c necefUtate cottidie aliquid contra animum faciendi,in illafacra illofque fontes ferant: nec infimum ultra Sc lubricum forum tamamq; pallentem trepidus cxpcriar.non me fremitus falutantium,nec anhelans libertus excitet: nec incertus futuri, teita- mentum pro pignore feribam : nec plus habeam, quam quod poflim cui velim relinquere , quando- cumque fatalis 8c meus dies veniet,ftatuarq} tumulo non mreftus St atrox, fed hilaris Sc coronatus *. 8c pro memoria mei, nec confulatquifquam nec roget. 14. Vix dum finierat Maternus concitatus Sc velut inftin&us , cum Vipfanius MeftaUa cubiculum ejus. ingrcfTus cft, fufpicatufquc ex ipfa intentione fingulorum , altlorem inter eos cfTc fer- monem : Num parum tempertivus , inquit, interveni , fecrctum confiliiim Sc caufHv alicujus meditationem tranantibus ? Minime, minime > inquit. u „ - F. Q^_V INCTII^IAMI Secundus, atque adeo vellem maturius intervenit fes. dclcftaffct enim te Sc Apri noftri accuratifli- musfermo, cum Maternum ut omne ingenium ac Ihidium fuum ad cauffas agendas converteret, exhortatus eft : Sc Materni pro carminibus luis lxta, utque poetas defendi decebat,audentior, poetarum quam oratorum fimilior oratio. Me vero, inquit,Sc iermo ipfe infinita voluptate affeciflct, atque id ipliim dcleftat, quod vos viri optimi Sc temporum noftrorum oratores , non forenfibus tantum negotiis , Sc declamatorio Audio ingenia veftra exerce - tis, fed cjulmodi etiam difputationes adjungitis, qux Sc ingenium alunt, 8c eruditionis Sc litterarum jucundifiimum oblc&amcntum , cum vobis qui illa difputatis afferunt j tum etiam his ad quorum aures pervenerint. Itaque hercule non minus probari video in te Secundc,quod Iulii Afiatici vitam componendo, fpem hominibus fcciftiplurium cjulmodi librorum, quam in Apro quod nondum afcholafti- cis controverfiis receffit; 8c otium fuum mavult novorum rhetorum more , quam veterum oratorum confumere. if. Tum Aper, Non definis Meflalla vetera tantum 8c antiqua mirari, noftrorum autem temporum ftudia irridere atque contemnere.Nam hunc tuum fermonem fxpe excepi, cum oblitus Sc tua: Sc fratris tuieloqucntix, neminem hoc tempore oratorem e fle contenderes. Atque id co credo au- dacius , quod maligni in iis opinionem non vereba.- ris, cum eam gloriam quam tibi alii concedunt, ipfe tibi denegares. Neque illius,inquit, fermonis mei poenitentiam ago ; neque aut Secundum,aut Maternum , aut teiplum Aper , (quamquam interdum ia contrarium difputcs) aliter lcntirc credo. Ac velim impetratum ab aliquo veftrum , ut cauffas hujus infinita differentia lcrutetur ac reddat, quas mccum ipfe plerumque conquiro. Sc quod quibufdam fola- tioeft, mihi auget quxftionem , quia video etiam Graiis accidifle , ut longius abfit Aifchinc Sc Dc- mofthene Sacerdos ifte Nicctcs, Sc fi quis alitis Ephefum vel Mitylcnas contentus fcholallicoruni clamoribus quatit, quam Afer aut Africanus aut res ipfi a Cicerone aut Afiuio rcceJEftis. umimnni smsii III! De Oratorihvs Dialoc. 603 16. Magnam > inquit Secundus, Sc dignam tranatu quceftioucm movifti: fed quis eam juftius explicaverit quam tu, ad cujus fummam eruditionem. Se prseftantiffimum ingenium cura quoque Se meditatio acccllit ? Et MefTalla»Apertam,inquit,cogitationes meas , fi illud a vobis ante impetravero , ut vos quoque lermonem hunc noltrum adjuvetis.Pro duobus, inquit Maternus , promitto, nam 8c ego Se Secundusexfequemur partes, quas intellexerimus te non tam omififle quam nobis reliquifle. Aprum enim folerc diftentire, St tu paullo ante dixifti, St ipfie fatis manifeftus iamdudum in contrarium accingi , nec ecquo animo perferre hanc noftram pro antiquorum laude concordiam. Non enim, inquit Aper , inauditum 8c indefenfum ficculum noftrum patiar hac veftra confpiratione damnari. Sed hoc primum interrogabo, quos vocetis antiquos, quam oratorum sctatem fignatione ifta dcterminelis?Ego. enim cum audio antiquos, cjuofdam veteres St olim natos intelligo, ac mihi vertantur ante oculos Vlyf- fes St Ncftor , quorum «tas mille fere Se CC annis feculum noftrum antecedit: vos autem Demofthc- nem Se Hyperidem profertis, quos fatis confiat Philippi Se Alexandri temporibus /loniiffc : ita tamen ut utrique fiiperftites eflent. Ex quo apparet, non multo plures quam CCCC annos iuterefle inter noftram Se Demofthenis atatem. quod fpatium temporis , fi ad infirmitatem corporum nofirorum referas, fortalfe longum videatur : fi ad naturam foculorum Sc refpethmi hujus immenfi «vi, perquam breve, & in proximo eft. Nam fi, ficut Cicero in Hortcnfio feri-bit, is eft magnus Sc verus an T nus, quo eadem pofitio exii fiderumque , qux cum maxime eft, rurfum exfiftet, ifque annus horum quos vocamus annorum xiimdcccliv complectatur i incipit Demofthenes vefter quem vos veterem Sc antiquum fingitis, non lolum anno quo nos, fed fere eodem menfe exftitifie. Sedtranfeoad Latinos oratores , in quibus non 'Menenium nt puto Agrippam, qui poteft videri antiquus > nofirorum temporum defertis ante- lam. deri antiquus > nofirorum temporum defertis ante- puuere loieus: icu i_iccrunciu,cx. c>xiarem,OL \^«x- iium, Sc Calvum, Jt Brutum,Sc Afinium,8c Meflab <5o 4 F. Qv INCTILIANl hm. quos quidem cur antiquis temporibus potius adfcribatisquam noftris, non video, nam ut ae Cicerone ipfoloquar , Hirtio nempe Se Pania con- fulibus, utTiro libertus ejus fcripfit, vn IdusDe- ccmb. occifus eft, quo anno divus Auguftus in locum Panfx Sc Hirtii fe Sc Pedium Coss. fuf- fecit. ftatue vi ScLaunos, quibus mox divus Auguftus Rcmpubl. rexit : adjice Tiberii trcsScvi- ginri, Sc prope quadriennium Caji, ac bis quaternos denos Claudii Sc Neronis annos > atque iplinn Galba: 8c Othonis, Sc Vitellii unum annum , ac fextarn jam felicis hujus principatus {lationem, qua Vclpallanus Rempubl. fovet, c Sc xx anni ab interitu Ciceronis in hunc diem colliguntur, unius hominis xtas. Nam iple ego in Britannia vidi lenem, qui fe fateretur 8c pugna: interfuifl'e > qua Cadarcm inferentem arma Britannirc, arcere litoribus , Sc pellere aggredi funt. Ita ficum qui armatus C. Cxlari reiiitit, vel captivitas, vel voluntas, \ cl fatum aliquod in urbem pertraxi fiet, idem Cxfarem ipliim Sc Ciccr-onem audire potuit, Sc noilris quoque actionibus interefie. Proximo quidem congiario ipfi vidiftis plerolque lenes, qui lea divo quoque Augufto fetnel atque iterum accepiile congiarium narrabant, ex quo colligi poteil/fic Corvinum ab illis Sc Afmium audiri potuifie. Nam Corvinus in medium ulque Augufti principatum , Afi- niuspxnc ad extremum duravit. Nec dividatis foculum, Sc antiquos ac veteres vocetis oratores, quos eorumdem hominum aures agnolcerc ac velut conjungere Sc copulare potuerunt. 18. Hxc ideo prxdixi, ut fi qua ex horum oratorum fama gloriaque , laus temporibus adquiri- tur , eandem docerem in medio litam , Sc propiorem nobis quam Ser. Galbx, C. Carboni, quolque alios antiquos merito vocaremus. Sunt enim horridi, Sc impoliti, Sc rudes , Sc informes: Sc quos utinam imitatus non ciTct Calvus vellcr aut Cu> iius, aut iple Cicero. Agere enim fortius jam Sc audentius volo, fi illud ante prxdixero, mutari cum temporibus formas Sc genera dicendi. Sicut Catoni feni comparatus C. Gracchus plenior & uberior j iic Graccho politior Sc ornatior Craf- De OftATnRinvs Diaioc. 607 Craffiis : fic utroque diilitiSttor & urbanior Sc altior Cicero : Cicerone mitior Corvinus 8c dulcior , 8c in verbis magis elaboratus. Nec quiero quis difertiffimus : hoc interim probafle contentus fum , non efie unum eloquentia vultum , fed in illis quoque quos vocatis antiquos j plyres Ipecics deprehendi; nec ftatim deterius elTe quod diver- fum eft : vitio autem malignitatis humana: vetera Fcmpcr in laude, prccfentia in faftidio clle. Num dubitamus inventos , qui pro Catone Appium Ca> cur.i magis mirarentur ? Satis confiat nec Ciceroni quidem obtre&atores defuifle, quibus inflatus Sc tumens, nec latis prelTus , liipra modum cxfultans 8c fhpcrfluens , Sc parum Atticus videretur. Lcgi- fti utique Sc Calvi, Sc Bruti, adCiccroncm mifi* fas epiftolas. ex quibus facile eft deprehendere, Calvum quidem Ciceroni viflim cxflmguem, Sc attritum , Brutum autem otiolum atque disjun- fhim. Rurfumque Ciceronem a Calvo quidem male audivifle , tamquam folutum Sc enervum : a Bruto autem , ut ipfius verbis utar, tamquam fra- dtum atque elumbem. Si me interrogas, omnes mihi videntur verum dixifle. fed mox dd Angulos veniam , nunc mihi cum univerfls negotium eft’ 19. Nam quatenus antiquorum admiratores hunc vehit terminum antiquitatis conftituere folent, quem ufque ad Callium Severum faciunt, quem primum affirmant flexifle ab illavetere ,atque dicendi via diretta : non infirmitate ingenii, nec in- fcitia litterarum , tranftulifle fc ad id dicendi genus contendo , fed judicio 8c intelle&u. Vidit namque , ut paullo ante dicebam, cum conditione temporum ac diverfitate aurium formam quoque ac Ipcciem orationis e fle mutandam. Facile perferebat prior ifte populus, ut imperitus & rudis , im- J icritilfimarum orationum Ipacia : atque id iplimi audi dabatur , fi dicendo quis diem eximeret. Ita vero longa principiorum prrcparatio , Sc narrationis alte repetita Icries, Sc multarum divifio- lium oftentatio , Sc mille argumentorum gradus» Sc quidquid aliud aridiflimis Hermagorae 8c Apollodori libris praecipitur > in honore erat: Sc fi quis odo- 6 o 6 F. Q^vinctiliani- odoratus philoiophiam, atque ex ea locum aliquem orationi fuce infcrcrct» in cxlum laudibus ferebatur. Nec mirum, erant enim hcec nova St incognita : 8t ipforum quoque oratorum pauciflimi praecepta rhetorum aut philofophorum placita cognoverant. At hercule pervulgatis jam omnibus, cum vix in cortina quifquam amftat > qui elementis ftu- diorum ctfi non inftruflus, at certe imbutus fit,novis 8c exquifitis eloquentix itineribus opus eft, per qux orator faflidium aurium effugiat, utique apud eos judices qui vi autpoteftatc, non jure & legibus cognofcunt, & nec accipiunt tempora, fed confti- tuunt: nec exfpccfandum habent oratorem dura illi libeat de ipfo negotio dicere, fed fxpc ultro admonent, atque alio tranfgredientem revocant Sc feftinare fe tcftantur. io. Quis nunc ferat oratorem de infirmitate va- letudinisluxprxfantem ? qualia iunt fere principia Corvini. Quis quinque in Verrem libros exfpefta- verit ? Quisacexceptione 8c formula perpetietur illa immcnfa volumina, qux pro M. Tullio aut A. Cxcina legimus 'i Prxcurrit hoc tempore judex dicentem Sc nifi aut curfu argumentorum , aut colore fententiarum , aut nitore & cultu delcriptio- num invitatus St corruptus eft, averfatur dicentem. Vulgus quoque afllftentium, 8c affluens 8c vagus auditor, affuevit jam exigere Ixtitiam Se pulchritudinem orationis ; nec magis perfert in judiciis triftem 8c impexam antiquitatem, quam fi quis in fcena Rofcii aut Turpionis Ambivii exprimere geftus velit. Iam vero juvenes 8c in iplii ftu- diorum incude pofiti , qui prove&us fui cauffa oratores fe«5lantur , non lolum audire , fed etiam referre domum aliquid illuftrc Sc dignum memoria volunt. Traduntquc invicem , ac fxpc in colonias ac provincias fuas feribunt, five in fuis aliquis arguta 8c brevi fententia effulfit, five locus exquifito 8c poetico cultu enituit. Exigitur enim jam ab oratore etiam poeticus decor, non Attii aut Pacuvii veterno inquinatus, fed ex Horatii, 8c Virgilii, 8c Lucani lacrario prolatus. Horum igitur auribus 8c judiciis obtemperans no- itrorum oratorum retas, pulchrior Sc ornatior ex- ftitit. »11 & «a? ■E. ad* fin uoc ,kx n: *CV ■E i »«* :jc: a» CSC D.e Oratori nvs Di aloc. 607 ftltit. Neque ideo minus efficaces iunt orationes noftrx, quia ad aures judicantium cum voluptate perveniunt. Quid enim fi infirmiora horum temporum templa credas, quia non rudi cxmcnto , Sc informibus tegulis cxftruuntur , fed marmore nitent 8c auro radiantur ? ii. Equidem fatebor vobis (impliciter , me in quibufdam antiquorum vix rifum, in quibufdam autem vix fomnum tenere , nec unum de populo. * Canutiaut Aride Furnio 8c Toranio , quique alios in eodem valetudinario hxc offa 8c hanc maciem probant. Ipfe mihi Calvus cum unum Sc viginti, ut puto, libros reliquerit, vix in una aut altera oratiuncula latisfecit. nec diffentire ceteros ab hocmeo judicio video, quotus enim quifque Calvi in Afirium aut in Drufum legit ? at hercule in hominum ftudioforum manibus verfantur accu- fationes , quee in Vatinium infcribtmtur , ac prxei- pu&Jecundacx his oratio, cft enim verbis ornata» Sc lentendis , auribus judicum accommodata : ut fcias ipfum quoque Calvum intcllcxiffc quid melius effet, nec voluntatem quin, fublimius Sc cultius diceret, fed ingenium ac vires deftiiffe. Quid ex Caelianis orationibus ? nempe hx placent Uve in univerfa parte faftum in quibus nitorem Sc altitudinem horum temporum agnofeimus. Sordes autem verborum , Sc hians compofitio 8c inconditi fenfus redolent antiquitatem, nec quemquam adeo antiquarium puto, ut Coelium ex ea parte laudet, qua antiquus eft. Concedamus fane C.Cx- iari, ut propter magnitudinem cogitationum 8c pccupationcs rerum minus eloquentia effecerit, quam divinum ejus ingenium poftulabat: tam hercule quam Brutum philofophix fuse relinquamus. Nam in orationibus minorem effe famafua, etiam admiratores ejus fatentur, nifi forte quifquam aut Cxfaris pro Decio Samnite , aut Bruti pro Deiotaro Rege , ceterofque cjufdem lentitudinis ac teporis libros legit, nifi qui 8c carmina eorundem miratur, fecerunt enim 8c carmina, Scin Bibliothecas rettulerunt, non melius quam Cicero, at felicius, quia illos feciffe pauciores fciunt. Aflnius quoque, quamquam propioribus tem- F. (^VINCTU JANI temporibus natus fit, videtur mihi inter Menenios & Appios ftuduifle. Pacuvium certe, Se Attium, non (olum tragoediis fed etiam orationibus fuis ex- prefllt. adeo aurus Sc ficcus eft. Oratio autem, ileut corpus iiominis , cadenuim pulchra eft, in qua non eminent venx, nec ofia numerantur: fed temperatus ac bonus fanguis implet membra Sc exfurgit toris , ipfos quoque nervos rubor tegit Sc decor commendat. Nolo Corvinum infequi, quia non per ipfum ftetit quo minus Ixtitiam nitoremque noftrorum temporum exprimeret, viderimus inquam judicio ejus vis aut animi aurin- genii JuFfecerit. 11 . Ad Ciceronem venio, cui eadem pugna cum xqualibus fuis fuit, qux mihi vobifeum eft. Ilii enim antiquos mirabantur; ipfe fiiorum temporum eloquenthftu anteponebar, nec ulla re magis ejufdem xtatis oratores prxeurrit, quanr judicio. Primus enim excoluit orationem , primua Sc verbis dele&um adhibuit, Sc compofitioni artem : locofque lxtiorcs attentavit, Scquafdam fen- tentias invenit: utique in his orationibus quas fe- nior jam Sc juxta finem vitae compofuit, id eft, poftquam magis profecerat. ufuqueSc experimentis didicerat,quod optimum dicendi genus cft.Nam priores ejus orationes , non carent vitiis antiquitatis. lentus eft in principiis,longus in narrationibus, otiofus circa excelTus : tarde commovetur, raro in- calefcit: pauci lenfus opt. Sc cum quodam lumine terminantur. nihil'excerpcre,nihil referre pofiis: Sc vehit in rudi xdificio,firmus fane paries Sc duraturus, fed non latis expolitus Sc Iplendens. Ego autem oratorem , ficut locupletem ac laudatum patrem famitix, non eo tantum volo te&o tegi, quod imbrem ac ventum arceat, fed etiam quod viliim 8c oculos delectet: non ca folum inftrui fupelie- ftile, qux necefifariis ufibus fufficiat; fed fit in apparatu ejus, Scaurum, Scgcmmx, ut fumerc in manus , Sc afpiccre lxpius liceat: qtixdam vero procul arceantur, ut jam oblitterata Si olentia: nullum fit verbum velut rubiginc infedhim , nulli fenius tarda 8c inerti ftru<5tura , in morem Annalium componantur ; fugiat laditftt Sc infulfam T>p. Oratoribv* Dialoo. 69 fcurrilitatem , variet compofltionem , ncc omnes claufulas imo 8c eodem modo terminet. 13. Nolo irridere votam fortuna , 8c jus Verrinum » &r illud tertio quocunque fcnlii in omnibus pro lententia politum , e fle videatur , Nam fk hoc invitus rettuli 1 8c plura omifi , qua tamen lola mirantur atque exprimunt hi qui fe antiquos oratores vocant, neminem nominabo, genus hominum li- gnafle contentus: led vobis utique vcrflmtur ante oculos , qui Lucilium pro Horatio , 8c Lucretium pro Virgilio legunt: quibus eloquentia tui Aufidii Bafli, aut Servilii Noniani, ex comparatione Sifen- na aut Vaironis iordet: qui rhetorum noftrorum commentarios faftidimit, oderunt; Calvi mirantur : quos more prilco apud judicem fabulantes, non auditores fequuntur , non populus audit, vix denique litigator perpetitur, adeo raxfti Bc inculti, illam ipfani quam jaciant ianitatem , infirmitate 8c jejunio confequuntur. Porro nc in corpore quidem valetudinem medici probant , qux animji anxietate contingat, parum cft agrum non e fle, fortem 8c latum Sc alacrem volo, prope abelf ab infirmitate in quo fola limitas laudatur , Vos vero dileitiflimi, ut poteftis, ut facitis , illuitratc ilc- culum noflrum pulcherrimo genere dicendi. Nani 8c te Mcflalla , video latiflima quaque antiquorum imitantem : Et vos Materne ac Secunde , ita gravitati fumrnum nitorem 8c cultum verborum inilcetis; ca eledtio inventionis , is ordo rerum , Sc quotiens cauflapofeit, ubertas; ea quotiens permittitur , brevitas; is compolitioms decor , ll-n- tentiarum planitas; fle exprimitis afTedtus, flo libertatem temperatis: ut etiam fl noftra judicia malignitas 8c invidia tardaverit, verum de vobis ci— dturi fint pofteri noftri. 14. Qux cum Aper dixifiet; Agnofcitis ne, inquit Maternus, vim $c ardorem Apri noltri ? qu» torrente , quo impetu ixculum noftrum defendit! quam copiofe ac varie vexavit antiquos! quanto non Uum ingenio ac ipiritu , fed et&m eruditione 8rarte , ab ipfls mutuatus ell, per qux mox ipfos inceflcrct 1 Tuum tamen Mcflalla promiflum imnxnafle non debes, neque enim xlefenforcs an- <^q tiquo- 6lO F. Q^l N C T I L I A N t tiquorum exigimus, nec quemquam nortrorum, quamquam modo laudati fumus, his quos infestatus elt Aper , comparamus, ac ne iple quidem ita fentit, fc-d more veteri Sc alias veftris philofophis irepe celebrato , fumpflt flbi contradicendi partes. Exprime nobis non laudationem antiquorum, latis enim illos fama fua laudat, fed caufTas cur in tantum ab eloquentia eorum rccefTerimus; cum pra:- levtini centum 8c xx. annos ab interitu Ciceronis in hunc diem effici ratio temporum collegerit. zf, Tum Meflalla: Sequar a te proscriptam formam Materne, neque enim diu contradicendum elt Apro, qui primum, ut opinor , nominis contro- verfiam movit, tamquam parum proprie antiqui vocarentur , quos fatis condat ante centum annos fuifle. Mihi autem de vocabulo pugna non cft,llvc illos antiquos , five majores , five quo alio mavult nomine appellet : dummodo in confcfTo fit, emi- nentiorem illorum temporum eloquentiam fuifle. Ne illi quidem parti fermonis ejus repugno , li co- mii».us fatetur plurcs formas dicendi etiam iifdem foculis , nedum diverfis cxftitifTc. Sed quo modo inter Atticos oratores prirnee Demoftheni tribuuntur , proximum autem locum iEfchines Sc Hypo- rides Sc Lyfias Sc Lycurgus obtinent ; omnium autem confcnfu hxc oratorum tetas maxime probatur: fle apud nos Cicero quidem ceteros eorundem temporum difertos antecellit; Calvus autem Sc Afi- nius Sc Crefar Sc Coelius Sc Brutus fiio jure & prioribus Sc fiequentibus anteponuntur, nec refert quod inter fe lpccic dilTerant, cum genere conlentiant. At Itridtior Calvus, numeroflor Aflnius, fplen- didior Cafar, amarior Ctclius, gravior Brutus, vehementior Sc plenior Sc valentior Cicero; o- mnes tamen camdcm fanitatem eloquentia: ferunt: ut li omnium pariter libros in manum fumplcns, Icias , quamvis in divcrlts ingeniis > cfle quandam judicii ac voluntatis fimilitudinem Sc cognationem. Nam quod invicem fc obtrectaverunt, Sc liipcr- funt aliqua cpiftolis eorum inferta , cx quibus mutua malignitas detegitur, non elt oratoruil^ifium, fed hominum.Nam Sc Calvum 8cAflnium 8c ipfum Ciceronem credo folitos S; invidere , Sc livere , Sc DeOrAtoriuvsDialog. 6u ceteris human® infirmitatis vitiis affici; (blum inter hos arbitror Brutum, non malignitate nec invidia, fed fimpliciter 8c ingenue judicium animi Uti dctexitTe. an invideret Ciceroni, qui mihi videtur ne Crtfari quidem iuvidifle ? Quod ad Ser. Galbam Sc C. Lrelium attinet, St fi quos alios antiquorum agitare non deftitit, non exigit defenforem, cum fatear qu®dam eloquenti® eorum, ut nafccnti adhuc ncc fatis*adult®, defuifle. 16 . Ceterum fi omiflo optimo illo, 8c perfe- ftiflimo genere eloquenti®, eligenda fit forma dicendi ; malim hercule C. Gracchi impetum, aut L. Craffi maturitatem , quam calamiftros Mcecenatis, aut tinnitus Gallionis, adeo malim oratorem, vel hirta toga induere, quam fucatis 8c meretriciis ve- ftibus infignire. Neque enim oratoriusifte , immo hcrcule ne virilis quidem cultus eft » quo plerique temporum noftrorum a<51 ores ita utuntur , ut lafci- via verborum , & levitate lentcntiarum , 8c licentia comnofitionis , hiftrionales modos exprimant, quodque vix auditu fas efle debeat, laudis & glori® $c ingenii loco plerique jaftant, cantari falta- rique commentarios fuos. Vnde oritur illa foeda 8c pfxpoftcra, fed tamen frequens quibufdam exclamatio , ut oratores noftri tenere dicere, hiftriones dilertc faltare dicantur. Equidem non negaverim Caffium Severum, quem folum Aper nofter nominare aufus eft , fi his comparetur qui poilea fuerunt, pofie oratorem vocari, quamquam in magna pame librorum fuorum plus vis habeat quam lan- guinis. Primus enim contempto ordine rerum, omifia modeftia , ac pudore Verborum, infis etiam 3 uibus utitur armis incompofitus, 8c ftudio fcrieti- i plerumque detcfhts non pugnat, fed rixatur. Ceterum , ut dixi, fcquentibuS comparatus, & varietate eruditionis, 8c lepore urbanitatis, 8t iplu- rum virium robore , multum ceteros fuperat. quorum neminem Aper nominare , 8c velut in aciem, educere fuftinuit. Ego autem exlpcffabam. utin- cufato jyinio , & Coelio , jBc Calvo , aliud nobii agmen produceret, plurifque vel certe totidem nominaret , ex quibus alium Ciceroni, alium C®fari, fingulis demum fingulos opponeremus. Nunc de- F. r NCTTLIANI trc&afle nominarim antiquos oratores contentus, neminem (equentium laudare aufus cft, nifi in publicum Se in communc.veritus credo ne multos offenderet, fi paucos exccrpfifiet. quotus enim quif- ouc feholafticorum non hac fua perliiafione trui- tttr ■, ut fc ante Ciceronem numeret, fcd plane poli Gabinianum ? 2.7. At ego non verebor nominare fingulos,quo facilius propofitis exemplis appareat quibus gradibus fracta ut Sc deminuta eloquentia. Appropera, inquit Maternus, Se potius exfolvc promillum. neque enim hoc colligi delidcramus , difertiores e ile antiquos, quod apud me equidem in confefio elt, led caufius exquirimus, quas te lolitum tra&are, paullo ante, plane mitiore eloquentia Sc temporum noitrorum , miratus , antequam te Aper offenderet majores tuos laccflcudo. Non fum , inquit, oifcn- fus Aprina difputationc, nec vos offendi decebit, (I quid iorte aures veltras perftringet, cum Iciatis hanc e Ile ejufmodi lermoiiinn legem,judicium animi citra damnum affc&us proferre. Perge, inquit Maternus, Sc cum d c antiquis loquaris, utere antiqua libertate , a qua vel magis degeneravimus, quam ab eloquentia. ,a8. Ft Meifalla , Non reconditas Materne cauf- fas requiris, nec aut tibi ipfi, aut huic Secundo, vel huic Apro ignotas, etiamfi mihi partes aflignatis proferendi in medium, quo omnes fentimus. Quis enim ignorat Sc eloquentiam Sc ceteras artes de- lci\ i (Te ab ifta vetere gloria, non inopia hominum, fed defidia juventutis , Sc liegligentia parentum, Sc illicientia praecipientium , Sc oblivione moris antiqui? qu:v mala primum in urbe nata, mox per Italiam hila , jam in provincias manant: quamquam lioltra nobis notiora lunt. Ego de urbe Sc his propriis ac vernaculis vitiis loquar , qua; natos ftarim excipiunt, Sc per fingulos retatis gradus cumulantur, ii prius de ieveritate ac dilciplina majorum circa educandos forinandofquc liberos pauca prodixero. lam primum luus cuique filius ex culta parente narus , non in cdla empta; nutricis, fed gremio ac lmu matris educabatur, cuius procipua laus erat, tueri domum, Sc tufervire libens. Eligebatur autem De. Oratorirvs D i a l o o. atttcm aliqua maior natu propinqua, cujus probatis Ipeftatilque moribus, omnis cujufpiam familix lu— bolcs committeretur, coram qua neque dicere fas erat, quod turpe diftu , neque facere quod 'mhont— ftum faflu videretur. Ac non ftudia modo curaf- que» fed rcmifliones etiam lufuique piierorum,fan- Clitate quadatn ac verecundia temperabat.Sic Corneliam Gracchorum, fic Aureliam Cccfaris» fic At- tiam Augufti matrem pvxfuilTe educationibus , ac produxifle principes liberos accepimus, qux ditei- plina ac feveritas eo pertinebat, ut /incera fic integra 8c nullis pravitatibus detorta uniufcujufquc natura , toto ftalim pe&ore arriperet artes lmncftas: fic five ad rem militarem, fiv c ad juris icicntiam, live ad eloquentix ftudium inclinaffct > id folmn ageret, id univerfum hauriret. a9. At nunc natus infans delegatur Grxculx alicui ancillx , cui adjungitur unus aut alter ex onmibus fervis plerumque viliflimus, nec cuiquani ferio minirterio accommodatus, horum fabulis Sc erroribus, teneri ftatim fic rudes animi imbuuntur. Nec quilquam in tota domopenfi habet, quid coram infante domino , aut dicat, aut faciat: quando etiam ipfi parentes nec probitati neque modeftix parvulos amiefaciunt, fed lafcivix 8c libertati. p«r qux paullatim impudentia irrepit, fic fui alieniquC contemptus. Iamvcro propria & peculiaria hujus urbis vitia pxnc in utero matris concipi mihi videntur, hiftrionalis favor, fic gladiatorum equorumque ftudia. quibus occupatus & obfeftus animus quantulum loci bonis artibus relinquit? quotum qucmqne inveneris qui domi quidquam aliud' loquatur ? quos alios adolefcentulorum termones excipimus , fi quando auditoria intravimus ? Ncc prxeeptores quidem ullas crebriores cum auditoribus luis fabulas habent, colligunt enim dilci- pulos non feveritate difciplinx , ncc ingenii cx- E erimcnto , fed ambitione /Mutantium , Sc illccc- ris adulationis. Traufeo prima difccntium elementa , in quibus fic ipfis parum elaboratur, ncc in au£loribus cognofccndis , nec in evolvenda antiquitate , nec in notitia vel rerum, vel lio minum , vel temporum fatis operrc infumitur. 3 icd 614 F. q^_v inctiliani icti expetuntur quos Rhetoras vocant: quorum profeflio quando primum in hanc urbem introdu- ifta fit , quamque nullam apud majores noftros auctoritatem habuit, ftatim docuero. 30. Reteram nece fle eft animum ad eam difei- plinam, quaufos cfle eos oratores acccpimus,quo- rum infinitus labor 8c cottidiana meditatio 8c in omni genere Rudiorum exercitationes, ipforum etiam continentur libris. Notus eft , vobis utique Ciceronis liber qui Brutus inferibitur, in cujus extrema parte, (nam prior commemorationem veterum oratorum habet) fua initia , fuos gradus, tuae eloquentiae velut quandam educationem refert, fe apud Mucium jus civile didiciflc : apud Philonem Academicum,apud Diodorum Stoicum omnis philofophire partes penitus haufifle: neque his doloribus contentum,quorum ei copia in urbe contigerat, Achaiam quoque Sc Afiam peragrafle,ut omnem omnium artium varietatem complecteretur. Itaque herculc in libris Ciceronis deprehendere licet , non geometriae, non muficx , non grammaticae , non denique ullius ingemite artis lcicntiam ei defuifle. Ille dialc&icte fubtilitatcm ; ille moralis partis utilitatem ; ille rerum motus cauflafque cognovit. ita enim eft , optimi viri, ita ex multa eruditione , ex pluribus artibus, & omnium rerum fcientia exundat & exuberat illa admirabilis eloquentia. neque oratoris vis & facultas , ficut ceterarum rerum , anguftis Sc brevibus terminis eluditur : ied is eft orator , qui de omni quxftione pulchre Sc ornate 8c ad penuadendum apte dicere,pro dignitate rerum, ad utilitatem temporum, cum voluptate audientium poflit. 21 . Hsec fibi illi veteres perfuadebant. ad haec efficienda intelligebant opus eiTc, non ut rhetorum icholis declamarent, nec ut fi Ciis nec ullo modo ad veritatem accedentibus controverliis linguam modo 8c vocem exercerent; fed ut his artibus peCtus implerent, in quibus dc bonis ac malis, de honefto ac turpi, de julto 8c injufto difputatur. Haec enim eft oratori iubjeCta ad dicendum materia. Nam in indiciis fere de «equitate, in deliberationibus de iioiieiUte dicimus, ita ut plerumque h*c ipfa invi- D R O R A T 0 R I D V S D T A L OG. 6l? Ccm mifccantur. de quibus copiofe Se varie Se ornate nemo diccrc poteft , ni fi qui cognovit naturam humanam, 8e vim virtutum, pravitatemque vitiorum , intellc&ufn eorum qiue nec in virtutibus neque in vitiis numerantur. Ex his fontibus etiam illa profluunt, ut facilius iram judicis vel inftiget vel leniat, qui Icit quid ira ; promptius ad ruderationem impellat, qui Icit quid fit mifericordia , ?C quibus animi motibus concitetur. In his artibus cxcrcitationibufquc verfatns orator , five apud infertos, five apud cupidos, live apud invidentes,five apud triftesjfive apud timentes dicendum habuerit, tenebit habenas animorum : Se prout cojulque natura poftulabit, adhibebit manum Se temperabit orationem,parato omni inftrumcnto, 8c ad omnem tifum repofito. Sunt apud quos aftriftum , Se col- Icftum , 8c fingula ftatim argumenta concludens dicendi genus , plus fidei meretur, apud hos dcdil- fe operam dialcfticar proficiet. Alios fufa , Se «qualis , Se cx communibus dufta fenfibus oratio, magis dele&at. ad hos permovendos mutuabimur aliquid a Peripateticis.hi aptos 8c in omnem difpu- tationem paratos jam locos dabunt: Academici pugnacitatem , Plato altitudinem ; Xenophon jucunditatem. ne Epicuri quidem Sc Metrodori hone- ftas quafdam exclamationes a (Tumere, hifque, prout res pofeit, uti alienum erit oratori, neque enim fapientem informamus, neque Stoicorum civitatem , fed eum qui non quafdam artes audire , fcd omnes libcralitcr debet, ideoque 8c juris civilis feientiam veteres oratores comprehendebant; Sc grammatica, mufica , Sc geometria imbuebantur. Incidunt enim caudas plurim® quidem ac psnc omnes , quibus juris notitia defideratur: plcr®- que autem, in quibus hae quoque fidentiae requiruntur. 7 ,x. Nec quifquam refpondeat: fufficit ut ad tempus fimplex quiddam 8c uniforme doceamur. Primum enim aliter utimur propriis, aliter commodatis : longequc interefiTe mamfeftum cft , poflideat quis qurc profert, an mutuetur. Deinde jpfa multarum artium fcientia etiam aliud agentes, nos ornat , atque ubi minime credas , eminet 8c excellit. <^q 4 Id que 6l6 I'. r ! N C T I L I A S i Idquc non < us modo 5 e prudens auditor, fed etiam populus intelligit: ac ftatim ita laude profii- tjuitur, ut legitime ftuduifie, ut per omneselo- quentix numeros i fle , ut denique oratorem etiam fateatur, quem non pofTe aliter cxfiftere , nec cx- ftitifle umquam confirmo , nili eum qui tamquam in aciem omnibus armis inftruftus, fic in fonnn omnibus artibus armatus exierit, qudd adeo negli- gitur ab horum temporum dilertis , ut in actionibus eorum fex quoque cottidiani fermonis , foeda ac pudenda vitia deprehendantur , ut ignorent leges , non teneant S. C. jus civitatis ultro derideant : lapientis vero fludium St prxeepta prudentium penitus reformident : in paucifiimos lenius Sc angulias fenter.tias detrudant eloquentiam , veltit expuilam regno fuo : utqux olim omnium artium domina pulcherrimo comitatu pcStora implebar, nunc circumciia St amputata , fine apparatu , fine honore , pxne dixerim fine ingenuitate , quafi una cx fordidifiimis artificiis difeatur. Ergo hanc primam prxcipuatn caufiam arbitror , cur tantum ab eloquentia antiquorum ovatorum recelTerimus. .Si tcftes defiderantuv , quos potiores nominabo quam apud Grxcos Demofthencm ? quem ftudio- iiilimum Platonis auditorem fuific memorite proditum eit. Et Cicero his ut opinor verbis , quidquid in eloquentia effecerit, id fe non rhetorum, Jed Academia' fpat is coniccutum. Sunt alix cauf- fx magna: St graves , quas a vobis aperiri ccquum eft , quoniam quidem ego jam meum munus explevi , Sc quod mihi in confuetudine efi, fatis multos offendi: qui fi forte hoc audirent, certum habeo diChiros , me dum juris Sc philoiophix fcien- tiain tamquam oratori neccflariam laudo, ineptiis meisplaufifie. 33. Et Maternus , Mihi quidem , inquit, fufee- ptiim a te munus adeo peregifle nondum videris, ufinchoafle tantum, Sc velut veftigia ac lineamenta quxdam oltcndifle videaris. Nam quibus inilrui veteres oratores foliti fint, dixifti, differentiamque nojirre defidia* 8c infeientix adverfus acerrima Sc ftcuiidifilma eorum ftudia dcmonftrafti: cetera exigito , ut quemadmodum cx te didici quid aut illi ivu-enc, De Oratoribvs Dialoo. 6 17 fclrcnt, aut nos nefciamus', ita hoc quoque cogno- fcam , quibus exercitationibus juvenes jam S? forum ingvcHI confirmare Sc alere ingenia fiua foliti fint. neque enim arte Sc (cientia , fed longe magi» facultate eloquentiam contineri, ncc tu puto abnues, Sc hi fignificare vultu videntur. Deinde cum Aper Sc Secundus idem annui (Tent, Mortalia quali rurfus incipiens : Quoniam initia Sc (emina veteris eloquenti:? fatis demonltrafTc videor , docendo quibus artibus antiqui oratores inftitui evudirique (oliti fint, perlequar nunc exercitationem eorum: quamquam ipfis artibus ineft exercitatio, nec qui(- quam percipere tot reconditas aut tam varias res poteft , nifi ut (cienti:? meditatio , meditationi facultas , facultati vis eloquentia: accedat, per quis colligitur eumdera c(Tc rationem, Sc percipiendi qui? proferas, Sc proferendi qua: perceperis, (ed fi cui oblcuriora hac videntur , ifique icicntiam ab exercitatione (eparat, id certe concedet, inltru- £tum Sc plenum his artibus animum , longe paratiorem ad eas exercitationes venturum , qux propria circa oratoriam videntur. 34. Ergo apud majores noftros juvenis ille , qui foro Sc eloquentia parabatur , imbutus jam donie- (tica difciplina, refertus honeftis (ludiis, deducebatur a patre, vel a propinquis, ad eum oratorem qui principem locum in civitate tenebat, hunc (effati, hunc profequi, hujus omnibus dictionibus interel- fe, five in judiciis , five in concionibus aftuefcebat» ita ut altercationes quoque excipere , 8c jurgiis in- tcrefle, utque fio dixerim , pugnare in preelio di- fceret. nugnus ex hoc ufus , multum conltantix, plurimum judicii juvenibus (fatim contingebat, in media lucc (ludentibus atque inter ipfia dilcri- mina, ubi nemo impune (fulte aliquid , aut contrarie dicit, quo minus Sc judex rcfpuat, Scud- verfarius exprobret, ipfi denique advocati afper- licntur. Igitur vera (fatim 8c incorrupta eloquentia imbuebantur : 8c quamquam unum fequeren- tur , tamen omnes cjufdem xtatis patronos in plurimis Sc caudis Sc judiciis cognolccbant: habebant- qpc jpfius populi divcrfifilmarum aurium copiam, Ci qua facile deprehendebatur quid ia quoque Qq f vel 6 18 F. Q_V INCT1LTAMT \ vcl^probaretur vel dilpliccrcr. Ita bcc pr*eeptor deerat optimus quidem St cleftiffimus, qui faciem i<* eloquentia;, non imaginem pr®ftaret: nec adverfa- ttj® rii Sc ®nuili> ferro non rudimis dimicantes: fed au- ~- : ditorium femper plenum , iemper novum, cx invi- dis Sc faventibus, ut nec bene di£ta diffimularen- : tur. Scitis enim magnam illam Sc duraturam eloquenti® famam, non minus in diverfis fubfclliispa- — ■ rari quam fuis: quin iramo conftantius furgere ibi, j - fidelius corroborari. Atque Hercule fub ejufmodi -8* prrcccptionibus juvenis ille de quo Joquimur, ora- 'Je torum dilcipulus , fori auditor, fe quales per fidem, Sc .quam incredibiliter | com- De Oratoridvs Dialog. <5f£ compofitx ! Sequitur autem ut materi® abhorrenti a veritate declamatio quoque adhibeatur. Sic fit ut tyrannicidarum praemia , aut vitiatarum eleiftio- nes , aut peftilcnti® remedia, aut inccfta matrum, aut quidquid in ichola cottidie agitur ; in foro vel raro vel nunquam , ingentibus verbis perlequantur: cum ad veros judices ventum cft rem cogitare , nihil humile, nihil abje&um eloqui poterat. 56. Magna eloquentia , ficut fiamma materia alitur , & motibus excitatur, 8c urendo darclcit. Eadem ratio in noftra quoque civitate antiquorum eloquentiam provexit. Nam ctfi horum quoque temporum oratores ca confecuti liint, qua: compo- fita Sc quieta & beata Rep. tribui fas erat: tamen ifta perturbatione ac licentia plura fibi aflequi videbantur, cum mixtis omnibus Sc moderatore uno carentibus tantum quifque orator iaperct, quantum erranti populo perluaderi poterat. Hinc leges al- fidu® , populare nomen, hinc conciones magiftra- tuum p®ne pernoifantium in roftris , hinc accufa- tiones potentium reorum 8c affignat® etiam domibus inimicitia:, hinc procerum fa&iotics 8c afli- dua lunatus adverfus plebem certamina, qu® fingu- la etfi difirahebant Rcmpublicam , exercebant tamen illorum temporum eloquentiam , 8c magnis cumulare prxmiis videbantur. Quia quanto quii— que plus dicendo poterat, tanto facilius honores alloquebatur, tanto magis in ipfis honoribus collegas luos anteibat; tanto plus apud principes grati® , plus auftoritatis apud patres , plus notitiae ac nominis apud plebem parabat, hi clientelis etiam exterarum nationum redundabant, hos ituri in provincias magiifratus reverebantur, hos reverfi colebant. hos St prxtur® 8c condilatus vocare ultro videbantur, hi nc privati quidem fine poteftate erant, cum Sc populum 8c lenatum confilio 8c au- fforitate regerent, quinimmo fibi ipfi perfuafe- rant, neminem fine eloquentia aut aflequi polle iu civitate , aut tueri confipicuum 8c eminentem locum. nec mirum,cum etiam inviti ad populum producerentur : cum parum elTct in fenatu breviter ccuferc , nili qui ingenio 8c eloquentia fententiam fuam tueretur; cum in aliquam invidiam aut cri- &.0 F. Q^v INCTIklAKI mcn vocati, fu a voce refpondcndum haberent; eum tcftimonia quoque in publicis non uMentcs nec per tabellam dare , fed coram 8c prodentes dicere cogerentur. Ita ad (umma eloquentia; priemia , magna etiam neceflitas accedebat, Sc commoda. Di- iertum haberi, pulchrum 8cglorio(um: fed contra, mutum St elinguem videri, deforme habebatur. Ergo non minus rubore quam praemiis ftimulaban- tur: ne clientulorum loco potius quam patronorum numerarentur : ne tradita: a majoribus ncceflitudi* nes ad alios tranfirent: ne tamquam inertes 8c non fuffe&uri honoribus aut non impetrarent, aut impetratos male tuerentur. 37. Nefcio an venerint in manus veftras htec vetera, quas & antiquorum bibliothecis adhuc manent , St nunc maxime a Muciano contrahuntur: ac jam undecim , ut opinor, A florum libris, 8c tribus Epiftolarum compofita, Sc edita funt. Ex his in— telligi poteft Cn. Pompejum Sc Marcum Craflum, non viribus modo Sc aruiis > fed ingenio quoque 8c oratione valuifle : Lentulos , 8c Metcllos , £c Lu- cullos, Sc Curiones, 8c ceteram procerum manum, multum in his (ludiis operte curtequepoluiflTe : nec quemquam illis temporibus magnam potentiam, fme eloquentia confecutum. His accedebat fplen- dor rerum , 8c magnitudo caudarum , qutc & ip(a plurimum eloquentia: prccftant. Nam multum in- terefl utrumne de furto , aut formula Sc interdifto dicendum habeas , an de ambitu comitiorum , expilatis fociis , Sc civibus trucidatis. qu& mala ficut non accidere melius cft, ilque optimus civitatis fta- tusliabendus cft, quo nihil tale patimur : ita cum acciderent, ingentem eloquentia: materiam fub- miniilrabant. Crelcit enim cum amplitudine rerum vis ingenii, nec quifquam claram Sc illuftrem orationem efficere potcil, nifi qui caudam parem invenit. Non opinor Demofthenem orationes illu- llrant, quas adverfus tutores fuos compofuit: nec Ciceronem , magnum oratorem P. Quinflius de- fenfus aut Licinius Archias faciunt: Catilina , 8c Milo , Sc Verres , Sc Antonius hanc illi famam circumdederunt: non quia tanti fuit R. P. malos ferre cives, ut ubere» ad dicendum materiam oratore» habe- De OnATORinvs Dialoc. Cz,t haberent: fed , ut fubinde admoneo , quxftioms meminerimus, Iciamufque nos de ea re loqui, qir.e facilius turbidis St inquietis temporibus exftitit. Quis ignorat utilius ac melius e fle frui pace , quam bello vexari ? Plurcs tamen bonos proeliatores bella quam pax ferunt. Similis eloquentia: conditio. Nam quo fiepius deterit tamquam in acie* quoque plurcs Se intulerit iftus St exceperit, quo major adveriarius , eo acrior qui pugnas fibi afpe- ras defumpfcrit, tanto altior Se excellior Se illis nobilitatus criminibus , in ore hominum agit * quorum ea natura efl ut fecura nolint. 38. Tranleo ad formam Se confuctudinem veterum judiciorum : quee Se fi nunc aptior eft * ita erit eloquentia, tanto illud forum magis exercebat > in quo nemo intra paucilTimas horas perorare cogebatur , Se liberte comperendinationes erant, 8c modum dicendi fibi quilque fumebat, Se numerus neque dierum neque patronorum finiebatur . Primus tertio confutatu Cn. Pompejus aftrinxit impofuitque voluti frenos eloquentia:, ita tamen ut omnia in foro, omnia in legibus, omnia apud praetores gererentur : apud quos quanto majora negotia olitn exerceri folita linit, quod majus argumentum efl , quam quod catilla: centum virales qtue nunc primum obtinent locum , adeo fplcndorc aliorum judiciorum obruebantur , ut neque Ciceronis , neque Cxla- ris , neque Bruti, neque Coelii, neque Calvi, non denique ullius magni oratoris liber apud centum viros di&us legatur , 'exceptis orationibus Afinii, qua: pro heredibus Vrbinia inlcribuntur, ab ipfo tamen Pollione mediis divi Augufti temporibus habita: , poflquam longa temporum quies , Sc continuum populi otium , Sc aflldua lunatus tranquillitas , St maximi principis dilci- plina , ipliim quoque eloquentiam ficut omnia alia pacaverat ? ^9. Parvum Sc ridiculum fortafie videtur quod dicturus Ium , dicam tamen vel ideo ut rideatur. Quantum humilitatis putamus eloquentis attulifle pxnulasiflas, quibus attriSH Sc vehit inclulx cum judicibus labulamur ? quautum virium detraxitVe <5ll F. Q_V TNCTlLTAHt orationi auditoria Sc tabularia credimus, in quibus jam fere plurimae cauflx explicantur?Nam quomodo nobiles equos curfus &fpatia probant;fic eft aliquis oratorum campus , per quem nifi liberi Pe fc- luti ferantur > debilitatur ac frangitur eloquentia. Iplam quinimmo curam 8c diligentem ftyli anxietatem contrariam experimur: quia faepe interrogat judex ; quando incipias ; Se ex interrogatione ejus incipiendum eft. Frequenter probationibus Sc tc~ ftibus , filentium patronus indicit, unus inter hxc dicenti ac alter auiftit, 8c res velut in folitudine agitur. Oratori autem clamore plaufuque opus eft , St velut quodam theatro, qualia cottidic antiquis oratoribus contingebant: cum tot pariter ac tam nobiles forum coartarent: cum clicntelx quoque, 8c tribus, 6c municipiorum legationes, ac partes Itulix periclitantibus afliftercnt: cum in plerift- que judiciis crederet populus Ram. fua interefle quid judicaretur. Satis conftat C. Cornelium , Sc M. Scaurum, Sc T. Milonem, Sc L. Bcftiam, Sc P. Vatinium , concurfu totius civitatis Sc accufatos Sc defcnfbs, ut frigidiflimos quoque oratores , ipla certantis populi Itudia , excitare Sc incendere potuerint. Itaque hercule , ejufmodi libri exftant, ut ipfi quoque qui egerunt > non aliis magis orationibus cenfcantur. 40. lam vero conciones aflidux , Sedatum jus quoque potentiftimum quemque vexandi, atque ipfa inimicitiarum gloria : cum fe plurimi diferto- rum , ne a P. quidem Scipione , aut Sylla, aut Cn. Pompejo abftinuerint, Sc ad inceflcndos principes viros, ut eft natura invidix, populi quoque hiftrio- nes auribus uterentur , quantum ardorem ingeniis, quas oratoribus faces admovebant! Non de otiofa Sc quieta re loquimur , 8c qux probitate Sc mode- ftia gaudeat: ied eft magna ifla Sc notabilis eloquentia , alumfta licentix , quam ftulti Ubertatem vocabant, comes feditionum, effrenati populi incitamentum, line obfequio, fine fervitutc, contumax, temeraria , arrogans , qux in bene conftitutis civitatibus non oritur. Quem enim oratorem Lacedx- monium , quciu Crctcnfcm accipimus? quarum civitatum fcverifliaia dilciplina, 8< fcvcrifiimx leges Df. Oratorievs Dialoc. 613 gcs traduntur. Nec Macedonium quidem ac Per- larum ac ullius gentis, quse certo imperio contenta fuerit, eloquentiam novimus. Rhodii quidam, Athcnicnfcs plurimi oratores exftiterunt : apud quos omnia populus, omnia imperiti, omnia, ut fic dixerim, omnes poterant. Noltra quoque civitas donec erravit, donec fe partibus,Se diffienfionibus, Se difeordiis confecit, donec nulla fuit in foro pax, nulla in {enatu concordia , nulla in judiciis moderatio, nulla fuperiorum reverentia,nullus magiftra- tuum modus: tulit fine dubio valentiorem eloquentiam , ficuti indomitus ager habet quafdam herbas latiores. Sed nec tanti Reipublicrc Gracchoruin eloquentia fuit, ut pateretur 8t leges : nec bon® formam eloquentia; Cicero tali exitu penfavit. 41. Sic quoque quod fupcreft antiquis oratoribus , * forum non emendare, nec ufquam ad votum compofitac civitatis argumentum clt quidem , quod nemo nos advocat, nifi aut nocens aut mifer. quod municipium in civitatem noftram venit, nifi quod aut vicinus populus, autdomefticadifcordia agitat? quam provinciam tuemur, nifi fpoliatam ve- xatamque ? Atqui melius fuiffiet non queri, quam viudicari. Quod ii inveniretur aliqua civitas in qua nemo peccaret, fupcrvacuus effiet inter innocentes orator, ficut inter {anos medicus. Quo modo tamen minimum ufus minimumque profettus ars me- dentis habet in his gentibus, qux firrniflima valetudine ac laluberrimis corporibus utuntur; fic minor oratorum oblcuriorque gloria eft inter bonos mores, 8cin obloquium regentis paratos. Quid enim opus eft longis in {enatu iententiis, cum optimi cito confentiant ? Quid multis apud populum concionibus, cum de republica non imperiti Sc multi deliberent, led fapicntiffimusScunus? Quid-voluntariis acculationibus, cum tam raro 8c tam parce peccetur? Quid invidiofis 8c excedentibus modum defen- fionibus, cum clementia cognofcentis obviam periclitantibus eat? Credite optimi, 8c in quantum opus eft difertiflimi viri, fi aut vos prioribus faculis, aut illi quos miramur, his nati effient,ac deus aliquis vitas vellras, vcftra tempora repente mutaffiet j nec vobis iumma illa laus Sc gloria in eloquentia, neque 6i4 F. Q^vinct, De OrAt. D i a l. ili is modis temperamentum defuiflet.Nunc quoniam , nemo eodem tempore affequi poteft magnam tamam Sc magr.am quietem , bonis foculi fui quilquc, citra obtre&atkonem alterius, utatur. 41. Finierat Maternus. Tum MeflTalla : Erant quibus contradicerem, erant de quibus plura dici vellem, nifi jam dies efTet cxaftus. Fiet, inquit Maternus, poftea arbitratu tuo,Pc fi qua tibi oblcu- ra in hoc meo fermone vila funt, de his rurfus conferemus. Ac fimnl adurgens 8c Aprum complexus , Ego , inquit, te poetis; Mcflalia, antiquariis, criminabimur. At ego vos rhetoribus Sc fcholafti- eis> inquit. Cum adrilifient, difccilimus. INDEX I N C. CORNELIVM TACITVM, MarusArabum Rex. pag. n6, 8c feqq. Abnoba mons, y4 6 Acle/ib crtaNeron/s,x^ 6 , 163,Sc feq.171,$c feq. Adgandefrius Chattorum princeps, 89 Adiabeni , 301» Scfeqq. Adjutrix legio, 414,461 Adoptionis fifla mos pra- •vufy 309, 8c fcqq. Adrana/f. 37 Adulterii fana apud Germanos, yy3 KAidui populi, I08 > Sc feqq. 374, Sc feqq. c^gjptus, 3^,386,398, ‘447 t^Egyptia ludaieaque /it- per/litione infe&i , p« 7 - htntur Italia, 88 t^£lia‘Petina, m tAUius Gallus > 167, & Ccqq. \j£hui Sejanus, ixx,e- jus genus , yita & mores , Ii6. Liviam Drtt- Ji uxorem adulterio polluit , 117. Venenum parat Dtnfo , 119,8c ll-qq. u£.miha Lepida , 99, e- jusmors , 187 t^£nusfi. 444 •^Efculapius Acus, y 31 \Aifiorum gentes ,» 557 Afranius Burrhits, Vide iter?'#/. 4 /tt«, 73 > 8 cfcqq, 3 ry, • 4-6 4 iV. Agrippa, 10,358 Agrippa Poflumus nnteue nepos AuguJlijll, ejus cades, II Agrippa ‘Po/hmus filfus, Clemens nomine,67,Sc fcqq. interfeSlus, 68 Agrippina Augufla, Germanici uxor, neptis Augujli,i.6, 30,Sc lcq. 43, 8c feqq. 90, Sc Sc feqq. 131, Sc feqq. I y 1 feqq .ejus mors, . . *79 Agrippina Pulia, Gcrm.t- nicifilia , mater Neronis, 74» & fcqcj. nulm Claudio Imp. 118, Sc fcqq. ejus lafcitia. 246,171 Agrippina inf dia parantur aflio, 17 1 » Sc feq. occiditur, 176, Sc feq. Agrippina Colonia, Vbio• rum oppidum, 377,496* & fcqq. Jlf.f 17,5-19, & fcqq. fc diilum ab Agrippina litliajbi genita, m Agrippinenfes , 377 , Sc fcqq. yoo, Sc feqq 717, 719, Sc feq. 717 8c feqq, Albani, 183» 8c feq. ^5*3 5 ’ 9 , 5 ’o 3 Albium Intemelium, 401 R r Albu alia I N D A?bucitla,uxor Satrii Se-' eundi , multarum amo- ribus famofa, 191 j dlexandria, 4^4>?3 * Alienus Cacina. Vide Carina. Alififi. 44 Allobroges, ^8t A/pes, 381,441,458,466 Alphenor Farus, 4°^» 4iy,8c feqq.459, 4^7» 471,490 Alpinus Montanus 45:8, JOI, 74* Altinum t 444 Amifiafl. 4 1 Amphitheatrum ‘ Placentinum conflagrat » 404 Amphitheatrum ereptum apud Fidenam , cadit-, maxima ftrage hominum, I55,& feqq. And 'cavipop. I08 Angit, Angrivarii , 44> 4^’ feqq. 560 Anicetns, Polemonis li - bertus, VJ\ , 8cfcqq. , ejus mors , 463 , 8c fcqq. Annatis Lucanus occiditur, 331 1 Annant Seneca , 115, r*- #or Wt*ro7?fcr, zfo , tff* eufatur , 193, 8c fcqq. ejus cades, 3^9 Annius BaJJits , 465 Annius Fauflus, 399>da- mnatus, /i/^. Annius Gallus , 391,8c . fcqq- 400 > 4o? > & fcqq. 415- Annus magnus & verus. E X. Anfbarii, 167,168 Antejus, 43 Antiochia, 431 Antiochenfltim theatrum ibid. Antiochus rex, 431,533 Antiftius Scfianus, 154, Antium colonia, 310 An tona fl. 113 Antonia turris, 539 //. Antonius, 70,74 Antonius Fe/ix.V .Felix. Antonius Flamma, f 09 Antonius Novellus, 391, 400 Antonius Primus, 434» 445,8c fcqq.466,470, 471,473,481,487-519 Apcnuinris, 461,466,468 470 Apicata , Sejani uxor, 117,131 Apintus Tiro, 468,479 Apisidohtm, 53J Aponius Saturninus,Me- flaprxfe&us, 388,434» 439.Sc feqq.44S.447, Scfeqq. L. Apronius , inferioris Germania preprator, 161 Apuleja Varilia, foreris Auguflineptis, 73 Aquileja, 44* Aquilius primipilaris, 491 Aquilius Regulus, 507 Arabes Ittdais infenfl, Stt Ara-iifci pop. ff8 Araxis, 160 Archelaus Cafadod* INI rex , tnvifus tiberit, 69, ejus marjy ibid. Ardttcnna faltus, 108 Arenacum, 710 Aricinum nemus, 458 Ariiy 764, Sc feqq. Ariobarzanes Medus, 41 Arioviftus rex, 71 6 Ai mt nii y 76,78,119, 176, & feq.i8i , & feqq. Armenia, 41,158 Arminius , Cherufcorum princeps,ifi, Scfeq-74 8c feqq. 70,8c feqq. eccidituTy 89 Arnus fi. 48 Arpus, Chattorum prin- cej>s . 5-4 t Arrius Varus , 144,8c feq. 449,Sc feq. 48(5, 8c feq.506,& feq.711 iArruntius SteUa, 151 Arfaces, Armenia rex. 181, 8c feq. Atfactdarumgens , 51, & feqq.185 ejtrfamctes fi. 307 , Sc feq. Artabanus, Parthorum rexy 71,181,185, 188, 8c feq. Aitavafides Armeniorum rexy 71, 8c feq. Artaxata , «r£/ Armenia. 76,183,133, l6o, tombufia, deleta yi>- loaqtiatay ibid. Artaxias , Artavafdis filiusy 71 Artaxias ZenoPtolemo- nis filius repe datus Armentis 4 Germani- ce, 76, defuntlus > 181 > E X. | Afciburgitmy 701,747 Afinhis Gallus,16,$C ' feq. 63, £-/'«/ wor/ 178 Afinius‘Pollio, 141 Ajfbaltites lacus, 736 Ajjla Grxcix , 117,8c feq. 131 Athenxy 74 Atefie, 444 Aventicum Relnj.caput, 381 Aufidienus i?«/«J,io,8c feq. Augurium aquilarum, 57 Augufia ‘taurinorum, 414 Augufiales ludi, 18,36 Augufiani equites, 178 Augufiut Cxfar , 9, 8c feq .*/’«/ teftamentum, 13, awrfjjjj/w»#/, 13, Sc feq. Augufiodunum AEdtto* rttm caput, 109,Sc feq. Aviones pep. 760 Avitus Didius. Vide Didius Avitus. Aulus Vitellius. Vide Vitellius. Aujpicia, fortes &pue- fagia Germanorum, "QAdubenn* lucus, 161 Bajanus lacus, 171 Balfamim, 736 Bardanes rexParthorum , 197,«?/'«/ mors, .98 Bafihdes Aegyptius fa- cerdosy 730 Bajfus LuciUius. Vide Lucillius Bajfus. R r 1 Butaii I N 1 Batavi, 5-9, 8c feq. 375, 378, 408, & feq.4x4, tbc feq. 491, 496, yoo» J41,8c leq. ,8c feq. Batavorum infula , 53» 54f Batavodurum, J43 Bedriacum, 413,41 f /*«>/$*. x6j 108,494,49$’ B- 7 /tj tamnis, 537 Berenice regina, 396 Bethafiirf lf,fxl,& Ieqi Bibaculi carminat I4' i Bingium, fx I Bhtfus lanius. Vide /«- »/«x BUfus. Bvi, 9 S 9 Bojocahts ejlnfibarius , x<58 49?, 498» 8c fix Brodicia ‘Prajittagi uxor . 184 > ??/ ejus morti ibid. frpiUtura, 149 E X. Brixtdum, 410,4*5 Brutteri, 34> ?9> & feq. 169,joo, 540 Buriipop. ffj Burrbus Afranius reftor Neronis , 141 , & feq. 173,8 c leq. ejus mors, 192* Byzantium, 74, X37,8c feq. 433,4<*3 C. p is£cilius Simplex, ^ conful, 4x1,474 c/7. Cacina Severus , if» 34, & feq. 37.4*»^ icq.53, Sc feq. Cacina ^Alienus, 377, 379,381, Sc feq. 400, 403*413» 437* &1 ’ c q- 477 Caliusmons, t$ 7 , 8c leq. Citfarea, 431 Cetfia Jilva, 34 Caledonia, 579, & feq. Cales provincia. 138 Caligula Germanici filius militari vocabulo (it appellatus, 44 Calijlus Claudii libertus . 107, lix Calpurnius Afprenas, 399 Calpurnius Gafa ianut C. ‘Pifinis filius, 490» mors, ibid, Calpurnius Pifo , 6 $ , Sc feq. 136, 8 c feqq, Calpurnius Repentinus, centurio , 377 t ejus mors , 376 Calrifius Sabinus legatus, 371 Camalodunum > colonia, 184, 8 c feq. Cameret I N D Cantero, naves 'Pontico, 464, Se feq. Campania, n 6 >if 3 >Jf 7 » 47 Q Campania ora vajlata, 339 Candidati pratura duo- decita, i8,8cfeq. C*ninefates,i6t, & feq. 49 1 » 495 > Scl ’ e< l*? i r> f *9 Capito Fontejus. Vide Fontejus Capito. Capitolii conjlagratio, 35, 47S Capitolii rejlitutio, 4 1 3 Cappadocei, 76 398 Caprea injitla, 157. Se liq. Capua, 4$9 Csrdc.jff.f/rtp. 513 CarafloiUt rex Britannia, 1x4, 461 , Se feq. Cariovalda , Batavorum dux, Carmelus mons , 430 Car Cula, 470 Carthifmandua , Brigantum regina, 115,461 Cafpiarum cl.vtjlra, 353 Cajpiayia, 183 CaJJius Chorea, 16 CaJJius Styerus ex fui , 136, & feq. Cajlorum Jocus, 406 Cajlum nemus, 563 Catmalda nobilisjuyenis, 78 Catulli Carmina, I41 Catumerits Chattorum princeps, loo Caltnderis Cilicia cajlel- R X*. lllTH, 85 Celfus Marius JVi&C Marius Ce/Jus. Cenchrius A ranis, 1 17 Centuriones yerberibus multantur d militibus , Cerms Neronis libertus, 410 Cerialis ‘Petilius. Vide ‘Petilius Cerialis. Ccrius Styerus tribunus, CefeUius Baffits ‘Panus, 335, ejus mors, 336 Cejlius Gallus Syrio legatus, 507 Cejlius Scyerus, 507 Cethegus Labeo legatus, 161 Chaldaee artis peritus Tiberius, 177 , Sc feq. Chamayi, 168,560 , Sc feq. Charicles medicus, 1 91 Chafuari pop. 560 Chatti, 36,8c feq. 53» & ieq.68,111,168, 560 Cherufci, 37, 8c feq. 57, 68 > 70,100 , & ieq. 111, 561, & feq. Chrijhts, 3 ! 9 Ckrijliani, 319» 8cfeq. Ciceronis carmina, 6c8 Ciocrortis libri, 6 14 Cilices, < 59 , 8> Cilices aigrejles Clito di- en, 2 - 3 ? Cimbri, 515,^61 Cingonias Varro, 190 Cinithii, 74 Ctrcenfes ludi, 1 98 Rr 3 1 N D Civilis Claudius. Vide Claudius Civilis . Clanis-, fi. 48 Clarii Apollinis oraculumy 75 Clafjleus fnefieShis alte Trev ‘•rorum, 401, 514. 8c feq. 5-19,7x8. &c kq- 5V- Clavarium donativi no- men y 46^ Claudia M.Silani filia-, C. Caf.iris uxor, 176 Claudia 'Pulchra,fibrina (Agrippina, if 1,157 Claudius (Apollinaris, 468 Claudius Tiberius Cafiar, 194,199,XIX. Claudio nubit Agrippina htlia, mortua MejJhlina,T.\-i l . Claudii fievitia, 136. Claudius tumulemus > X39. Claudio venenum paratur dolo (Agrtp- pin.t , ibid. moritur y ibid. ejus funus , X40 CI ludius Civilis Batavarum princeps , 491 , Sc ieij. fi4, Sc feq. 541, 8cfeq. Claudius Cojfits legatus, 383 Claudius Drufus .V .Dm- fus. Claudius Faventinus centurio, 458 Claudius Julianus, ibid. Claudius Labeo Brafe- £fus alce Batavarum, „ f . 4 95 > 5 i 5 ClauJrus Sagitta, 711 Claudius Santtusy 519 E X. Claudius Severus, ^8x Claudius Timarchus Cre- tenfis, retis agitur, 309 Claudius FiSJor, fot Clemens Julius centurio , . Clemens Bofiumt Agrippa fervas, 67» Sc ieq. Clitarum natio , 187 Clodius Macer. ^ 5*5,435 Clufiits Rufus, 385, 411, 4x4, Sc feq. Coccejus Nerva, 174, ab- fiinentia moritur , 179» ScIcq. CoEliante alpes y f xx Codicilli Sejani, 144 Codicilli Bifonls, 96 Calaleta pop. Io J Caelius orator. Io7 Cogidunui rex, 574 Cobibttsfi. 464 Coi, 135,X37 Colonia &t icq. Ojr C* m i Cri 0» & w Cm 0r Co O Cc Ci c. Ci 0 0 i i 0. Grj 1» Cnjj h .VJS' JS* I N I feq.Xol ,5c feq.x44,8c fcq.x6o,8c feq.x8i>8c feq.301,Sc feq.5ii,8c icq. 444 Corcyra infula , 90 Cornelius Dolabella,\ 11, JiO) ejus mors, 4x3,8« Icq. Cornelius Fufcus, 434, 443,461 Cornelius Laco, 373,356, 8c feq. 366, 369, ejus mors, 37X Cornelius Martialis- 475’) 8clcq. Cornelius Sylla,152., 4, ejus mors , 196 Cornelius Tacitus de fuit Annalibus, 140 Cornelius Tacitus factr- dos ®i ejus libri, ibid. C'i cfcens Neronis libertus, 386 Creticus Syllanus rflor 1 E X, Crijpinus Centurio, 378 Crupellarii, I09 C ruptoricis vtda, 161 Cugerni, 541, 8c feq. Cincia lex, 19^ Curtius Montanus, 346» 501» 706» 8c icq. Curtius Rufis, 103 Curtius lacus > 369,4 l ° Cujus fi. 79 Cyclopes, 117 D. T\ cocorum gens , 371» ' 463 Daha pcp. 7* Dalmata, 447,467 Danubius fi. 4^3’>4^ Decimus 'Pacaritts. Vide ‘Pacaritts. Decumana porta, 4 1 * Demetrius Cynicus, 349 Diana Lim<.netidis templum, 146 Diana'Perfica, \lj Dicendi forma fr genera mutantur cum temporibus, 604 Didius Avitus f W 7 ,-v(y 7 > 8c Icq. 183 Dillhts Vocula. Viae Vocula. Dinis Thracum dux, 170 Divodurum, Mediomatri- cum oppidum, 380 Domitia Neronis amita, 138 Domitianus , Vjpafiani filius, 470,4?^, & feq* C etjar confahtatus d militibus , 484 , ejus fiupra,adulteria,&in- domita libidines, 487, £xx , St feq. imperii Rr 4 munia I N D mtnta omittit, Cn.Domitius, 161,167 C- Domitius , G». Domitii tAZnobarbi & Iulis sMgrippinx filhts, 199, ei dcfpondctur Ocfavia Claudit filia , 115- , Sc feq. adoptatur a Chu- * dio, 111 Domitius cAf.r, 1^1,157 Domitius Balbus, 188 Domitius C< 7 ;r. 84 Domitius Corbulo. Vide Domitius Sabinus, 365 Denatius Fal.ns, 3771 Iudaorttm dttr, 53$, E X. Elouuentia utilitas, 587, Sc fcq. Emeritenfcs, 387 Ennia Macronis uxor, 196 F.pbefii, n 7 Epicharis , 3 11 » 8c fcq. ejus mors, 31 6 Eporedia, 3 ^T Epponina uxor luhi Sabini, fil Eprins Marcellus. Vide Marcellus Eprius. EqueftrifFortuna ades a- pud Antium. ili Erato regina ejlrmcnio- rttm, Jl Euphrates fht. 186 Eud.mustneiiicus Livia, 117, 131 Ettdofespop. 560 Eyates. 117 ^ F. P Abius Maximus, 11 ejus mors, ibid. Fabius 'Prijcus, 519 Fabius Faleris , 3^3 , & fcq. 375 » Sc fcq. 406, 410 >& fcqq. 41? , 8c fcq. 437>i>cicq. 460, Sc Icq. capitur, 461, interficitur, 471, ejus vita & mores, ibid.Sc fcq. Fabricius Fejtnto, 191 Fanum fortuna, 46j Fufii adulatione temporum fced.ui, 506 Fatone an forte 'volyawur res mortalium, 177 Felix lude* prafifhts, 134, f38/8c - feq'» Femina oblaerptnae damnata. I N D mna‘a, 171 Feminarum Itbid» coercita-, 88 Feminarum perna qua fervit conjunguntur', 2.33 Feminarum vitia-, 104 Feniut Rufus, 8c feq. 3x2, 8c feq. Fenni pop. 5^64 : Filius patrem interjicit, 4?.)., 8c feq. Flaccus Hordeontus, 3,4, xj6, & feq. 431, 439, &leqq. 497, 8c icqq. interfatur, 7®7 Flamen Dialis, 116,133, 8c feq. Flaviantss. Vide Titut Amfius Flavianus. Flavius Arminii frater, 74, loo Flavius Sabinus . Vide Sabinas. Flayitis Vijpafanus. Vide Vefpafitinus. Flevum oajiellum, 161 Fcenebre malum , 17 f Fontejus Agrippa,C^,^6^ Fontejus Capito , 143’ & feq* 374 > 377 >49» & ieq. Forum Ittlii, 461 Foro Ltlitnfis colonia , 40I, 461 Fof pop. Frijit, 160, iox, 8c feq. 167, 8c leqq. 491, &c feq. 760 Fucinus lacus, 13? Fufius conful, 101 Fulcimus Trio celebris accufatcr, 6x, 8c feq. 93,186,& feq. E X Furius Camillus , 74, & feq. Fundani lacus, 474 Funera Germanorum ,777 Ifl G. 399 ^ Galba, 3r,8cfeq. «- ciditur , 3 6<),ejiis yita, mores , c^c. 371 , 8c* feq. Galbiani, 374 Grir/irjtTjtfjfor Vitellii, 4x4* Galeritis Trachalusfatyr, 412* Galgacus dux, 381 G alti,ei, 2.34 747, 8c feq~ GaW Rhenum accolentes Galbianis adverjt, 374 Grttf/ rebellionem cceptant . 108, 8c feq. /# Germaniam iraxfirtjp, fJ7 Gallia comata, 104 Gj/// Lugdunenfs, 411» Gallia Narbonenjjs xxo> 39 1 Crifpinillq, magi- fra libidinum Neronis, 3 8 + Gambriyii, 547 Gannafeus Chaucorum dux Caninefas natio m ne, Gprm.1ni.1m inferiorem incurfat , & Gallorum oram yaftat, 101» ejus mors, xoi, Garat/tmanta, 136 Gelduba, loci nomen , foi> JO+, 8c feq. Germani milites , 360, Rr f & I N D & feq. 4.11, 439 , Uti bello , 493 , fluminibus fucti , J40 , cuftodes imperatoris , vl, C 7 f)- manorum armatura , $6 , Germanorum patrius mos in bello , ^8> 8c feqq. Germanorum obnoxia morbis corpora, „ • . «7 Germania fltus, mores (jf populi, 5-46 , 8c feq. ufque ad flncm libelli. Germania biferioris le - 35*4,376 Germania fluperioris legiones, 3 56,375' Germania turbatio , 463 Germanicus Cajiir Claudii 'Dritfifllius , n, Sc feq. 16, 8 c feq. 31, & feq. 69, & feqq. 74. & leqq. moritur , 82., ejus funus, ibid. honores illi pnfl mortem decreti, 87 Gejflns Florus procurator Iudaa, y 38 Gindesflu, 198 Glcfitm, "Parthorum re.x, 197, 8c leq. *»- Gothini pop. Gothones pop, Gracchus piator, Gra;a alpes, Granius Marcellus, Grinnes, Gugerni, H. 117 564 *75 4 ** 46 543 499 . Hamus mons, 107 E X. Hammonis oraculum, 73 f Harujptcum collegium, 100 Hateritis , 17 , ejus mors, 1$$ llaterius Agrippa , 73 , I ii, 8c feq. * Hclius Gracilis Belgica legatus, 2.67 HiUufli pop. $66 Helvetii Gallica gens, 5 57 Helvidius Prifcus, 131» 5 X 3 Hercules apud *-<£lgypties celebris , 78 Herculis columna, $ $8 Herculis oraculum, 117 Herculi facra fllva, $$ Hercyniafllva, $$, $$J Herennius Gallus, 499» 73 %, ejus mors, $1$. Herminones, $\ 7 Hermunduri , 113,169, 564. Herodes rex Iudaa, 538 Hertum , id cjl, terram m.itrtm colunt Germ*~ ni, $61. Hiberi, i83»8c feq. Hierofclyma , 734, J37, & feq. Hijpalienfes, 387 Hijhianes, 131 Hordeonius Flaccus.VidQ Flaccus Hordeonius. Hortalius nobilis juven. 66, 67 Hoflilia vicus Veronen- fiutn, 44C, 460 Hybcri, 119, 8t leq. Hyrcani, 2.81 Udat Galba libertus M** I N D Martialis vocitatus, 3;«, 366 teenipop. 113, xi4 Idifiavtfus campus, $7 Jgnes tetra editi, 169 Illyricum, 70 Illyricus exercitus, 43 f, 8c lcq. Ingavones pop. 547 Inguiomerus Arminii patruus, 43, 70) & feq. Interamna, 471, Sc feq. Joannes Bargtora , dux Indicorum, 739 Jordanisjht. 556 Jficbi, x?8 V'‘> ' 734 . ffo jftavonei pop. • 747 Italus Cherufcortm dux, xoo Iuba Maurorum rex, 118 lubiUius Ib-rmunditrorum rex, xix Indtei, X34, ?34, Inita Agrippina. Vide Agrippina. Inita Augufia Tiberii mater moritur, l6x, ejus atas, genus , 'vita, &c> ibid. Julia Angufii filia, 3 f, ejus mors, ibid. Julia Augttfii neptis, 160, ejus mors , ibid. Julia Drufi filia, 103) 180' Initares, 117 Julius Agrefiis, 4^7' $c feq. Julius Agricola, f6o, sk feqv «//«e finem libri. Julius Alpinus, 381 Atticus, t 367 E X. Artfpex, fix Brtganticus, 40 fi? Intius Burdo, 378 Inlitts Calenus, Initus carus, 370 Ittlius Celfus, 1 74 Initus Civilis, 378 Intius CUjficus. V ide Clajficus. Ittlius Cordus, 3^ Inlitts FlorusTrevir, I o8> ejus mors, I09 Ittlius Frontinus, fo Sc ieq. Ligum principia or va- I rictates, iol,&feq. ’ Lemoviipop. 761 j Lentulus Getulicus, 181 Lepida mater MeJfaUinx, \ xxi, x?8 | //. Lepidus, 17, 13 7, Sc feq. ejus mors, 180 Leptitani 711 Leucorum civitas, 380 Libanus mons, 736 Liber pater, 536 Libertatis atrium, 367 /./io Drufus > 6i, fjwj worj, 63>?cfcq. Licinius Mucianus, Vide Mucianus, 381, & feq. 417, 41» Ltgiipop. 113,764 i/ A Hr<;/, 40I Lingones , 3 76, & fcqq. 511, 6c icq. Linus Thebanus, loo Litterarum noyx forma, 199 Livia e^AugaJla , 11, feq. 16 Livia Drttji uxor, foror Germanici, 70,87,117 adultera Sejani, 130, 144 Livtnejus Regulus, 178 Loctijla yentjica multer, 139,148 Lollia 'Paullina : in 110 111 187 411, ibid 441 » ■ M. Lollius, Londinium, j L.icejus Albinus > ejus mors, j Lucidius Rajfus, 448, Sc icq. 460: 486, [ Sc feq. ’ Lucidius centurio , Cedo | alteram, diSlus, l{ Luco municipium Vocon - ! tiorum, 381 1 Lugdunum, 376 , 733 j Lugdunenfis colonia, 377 1 Lugdunenfes cir Vien» ? nenfes difeordes, 381 Luna languefcens claro calo, 14 Luppia fiu. 39, 744 Litfitani, 383 Lttjlrale certamen, 330 Lutarius Prifcut, 111 ] ejus mors, ] Lyris «mnis, m Lygdus fpado , i I N *> 9 - 8c fcq. M. \JiAcer Martius, 405, iVA 411 Macro libertus Tiberii, 186, & fcq. Magi, 61' Magius Cteciliantts, 107 Maguntiacum, 49*>5' 0 4> ' & icq. 5-19 May Jiatis lex, 47 Malorix Frifiorum frin. '- 6 7 Malovendus Marfortm dltXy 61 Mamercus Scaurus, 17, 181, ejus mors, ibici. Manlius Tatricius , 509 Manlius Valens, 380 Mannus TuifionU filius, Marcellusfororis Augttfli filius , 10, 357, Marcellus F.prius > 419 & fcq. 156, fc8 , & fcq. Marcodurum vicus, 500 Marcomani, 71,78,613 Mardi pop. 181 Margarita fubfitfca & liventia gignit Oceanus, 57* Mancus Bojus,deus Gal - Harum , 4 12> > eb- jeflus , /i W wc» laniatus occiditur ,■ ibidr- Marius Celfus , 3 57»367, & feqq. 383, 406, 8c fcq. 4iz, 4x1,& fcq. Marius Maturus, 400, 4<5i, D E X. Maroboduus Marcomann rum rex, 70, & fcq. 7» Marfact , 515 Marjt, 34 , & fcq. 61, 547 Mafigni. 563 Martianns Icelus. Vide Iccius. Martius Macer . Vide Macer. Marus fiu. 79 Mathematici , 64, 361, Mattiaci , 505, 558, Mattiacus ager , lox Mattium Chattorum cap. 37 Mauri , 73, 411 Mauretania d:ue, 3 55 4x1 Mediolanum , 383 Mediomatrici , 5x4 Meherdates filius 'Phrahatis , ii 5 , XI7, w- /?«/, ibid. Mella cejttes Romanus, 34* Memmius Regulus, 191 Memnonis faxedtffigies, 78 Memphis, 53X Men:.pii, foo Mennitts Rufinus cafior- rttm prafeftus, 448 Mephitis templum , 458 Mcfcpotamia, 1 86 MeJJalla Valerius , 14 McJJhUina uxor Claudii * 194, & fcq. ejus adulter C. Silius, 191, »w- £// C. JV//0, 106, E dium, ibld. ejus mors, xu Meffdllinus Cotta. Vide Cotta Mejfallinus. Afavius 'Pud-.ms, 361 Ahlichus j 315- > &leq. 33* Aftlvrtcpons , 164, 391 Minucius Inftus, 447 Miracula, 113,730 Alifenenfs clafifs, 399 468 | Mithridatei Armenia I X, rex , 197, Ii8, Se feq occiditur , 131, & feq. Alcefia, 387,410 Mefiaca legiones, 410, n 443 Mona infula, 183, 776 Monobaofus, 301 Montanus Alpinus. Vide Alpinus Montanus. Morini, * 700 Mofaflu. 73,700 Mofdla jlu. %6S,8 c icq. • ' 5^8 737 Mucianus, 377,397,418, 8c feq. 44 r, 4 66, 471, & feq. 487,707, 711, f*7 Mutuius Lupercus, 494, . & ieq. interfeftus ,718 Munati :u 'Plancus, 19 Mufonius Rufus, 481, 1 489» 7<*S Mufulani, 71 N. Vahalis ^ /«. . 743 • Naharvali, 764 Nar fu. 48, 93 Narboneufs frtntnsid* ^ 385,400 Karifci pop. 503 Narcifus Claudii libertus, xo7,in>x38, ad mortem adigitur, 14x Narnia, 471, 480, & fcqq. Nauportum, xo Neapolis, 314 Nemetes pop. XXX, 778 Ncroflius Germanici,69, iox,174 Nero Filius C«. Domitii t_ALnobarbi er Iuli* Agrippina, 1x8, Ocla- viam Claudii filiam in matrimonium accipit, 136, Imperator confa- lutatus , x4o> lupanaria pererrat, Scc. 171, matrem interficit, 174, exturbat Q£faviam <^r Popa* conjungitur, X97, denubit Pjthago- r*, 31S Nero falfus ,313» tnter- feSfus, 314, Nervii, 493 ,701,719» SS 8 Ninus urbs, X17 Nola urbs, IX,’ & feq. Nonius ASlianus, 707 Nonius Receptus, 377,?- mors, ibid. Norici, 383,717 .Mw/ckjw, 283 Novaria, ibid Nove fi um, 499, 8c feq. 716, 7x1, & feq. 743 Nuithones pop. 7 6x Numifius Rufius, d^6,ejus mors, 7H t N D ■Numifius Lupus, 446 ■Nymphidius, 333 Nymphidius Sabinus »p- preffksy 35 ^ O. QCci« VefialU, 88 Occboris rex, 537 Oceanus tumefcit maxime 'tmpulfu tyiquil. fimul fidere aqutuoEUi, 44» :violentior ceter.o mari, 60 Oclavius C l.tudiifiUaBri- tan. foror, 113» fpon- detur Domitio , ibid. 8c feq. Oftavtus Aug, pater, 14 Oftavius Fronto, 64 O&avius Sagitta, l6x Odrujkpop. 107 Ol.nnius, l6o> 8t feq. ■Onomafius, 36x, Sc feq. Ophcnfi s populus, 5 x x Opiter.-ium, 444 Oppia iges, io4,8c feq. /t/. Opfius, \6o Oratio Agrippincnfium, yxo C ara&aci, lxy Oratio C. C affii, 189 Oratio C erialis, yxx,yx3 Oratio Civilis, 501,541, 545 Oratio Claudii, 54 2, Oratio Curtii Montani, S°7 Oratio Galba, 377,85 feq. Oratio Galgaci, 781, 8c feq. Oratio Germanici, 30 Oratio Ilortali, 66 (j> iitio lulti Agricola, E X,. 583, 8e feq. Oratio Iuli te Agrippina, Oratio M. Lepidi, lio» , 8c leq. Oratio Mucian. 4x8» 8e feq. Oratio Ni ronis, 194» Sc feq. Oratio Othon. 357,389» Sc feq. 415 Oratio 'Peti Thrafea, 309 Oratio Pifonis, 364 Oratio Segefits, 37» 3^ Oratio Seneca, X93, 8c leq. Oratio Tenftcrorum lega- ti, 5’9 Oratio Tiberii, 94» 144 Oratio VitAlii, X14 Oratio Filogefis, 30I » 8c feq. Oratio pulchra qua, 6r8 Orationis forma ac fp scies mutanda cum conditio * ne temporum ac diver- fitate aurium, 607» 606, & feq. Orator epualis ejfie debeat, 608 "iratorum dignitas, 6xq iratorum vitia, 6 11 ircades infula, 57% irdovices, XX4» 7/6 Orientis regna mota, 7 1 irnofp ades dux, i85 irodes flius Artabam re - gis, 183 irphidius Benignus interficitur , 4.17 > ejus corpus crematur, 416 Ofipcp. 578,y63 ifivrius , proprator Bri- ian • INDEX. tannia, 115, £c fcq Papyrius centurio, fTl, ejus mors, 116 ( & fcq. CJlorius Scapula, 191, PapiaPofpaa lex, ioi 34 o, ejus morsi ,41 ‘Paris hijlrio, if 1,157 Gfyris, 5-31, ! Parthi, 183, 8c fcq.198, Otho, 3 ? 5 , 8cJeq. 361, Sc fcq. imperator confalutatus, 363, ejus falfa virtutes y 383, luxu,'/avitia, audacia exitiofus Reipnbl.^oy, eius mors, 418 , fepul- chrtim, ibid. ejus xtas, genus,mores, &c. ibid. Oxiones pop. $66 P. J)acariur Decimusy 401, ejus mors ibid. j Pacorus rex Parthorumy | f 57 ; Pacorus, Vol.fi ater y 30 6 j Paflius Africanus , $0J I ■Paflius Primipili coitu - J rio, 2 .J 7 > 3 °f | Vadus JJ. 383,3-03, 410, j Patus Cofenmus, 303» J Sc icq. 311 | Pectus Thrafea, u6$,7,^$, Sc fcq. 487, Sc icq. Pallas Chudii libertus, 111, Sc feqq. ili, Sc fcq. 139, 141, ejus mors, 199 Palmee, $1,6 Pamphilia , 399 Panda fu. 118 Pandat eria infula, 35 Pannonii, 305, 447 Pannonica hgianes, 18, 400, 449 Tafbia Vt/lnU templum 396 Sc fcqq. 115, Sckq. I 130,146, 8cieq. ijo* 181, 311 Patavium, 444 i Paullinus Suetonius. Vi- | dc Suetonius Paullinus. j Pecunia , nervi civilis I belli, 433 Pedaneus Secundus d fervo interfedus , 189 Penina alpes, 379, 391 PcrcennittSy 19» e,us mors, 14 .Petilius Qefialls, 47°» 480, jii, Sc fcq. 540, 8c fcq. M Petronia uxor Vitellii, . . 4*3 Petronius Turpiltanus, 179, «'./«J wor/, 3 f3 Petronius procurator , 3 8 3. C. Petronius , 341, ejus vita er worf/ , 343, Scicq. Prucini, $66 Pharafmanes, fyberma rex Mithridatis frater, 197 ,Sc fcq. 119, Sc fcq. Philippopolis, I07 Phanix avis, 180 Phrahates rexy JI Phrahates, Phrahatis filius > 183 > ejus mors. ibid. Phryx s f 184 Pi- I N D Picenus ager, 461 Pirenaum, 3 5 1 Cn. Pijo,'Pifontt Fili ut ^ Sjri a prafeilus 69,76» 8c icq. accu/atur,Germanicum devotionibus Cfveneno peremijfe. 93 feq. 'Ptfonis mors, 96, ejus codicilli, 97, ejus filii, 98 !P //5 'Proeonful Africa frafcflut, yof» interfio citar. fioj&fcq. i. Pifo Hijpania citer. fr*tor,\&fl, ejus mors-, 14B i. Pifo'Pontifex fato obit. - . I 7 * Pifo Lictnanus,%fj,ejus genus & mores, ibid. adoptatur d Galba, 3^9, trucidatur, 370» 7 / oppugna- tur d Canina, 404* & fc 3 ' I 'Plancinauxor Cn.PiJo- \ nU,jo } j6,$6.ejus mors 179 Plautius Silvanus, 136 *'Plautus %^/iLl'tanus pon- uf . 713 Plautus Rubellius, l8o, 338»^'«/ «orx, 339, Plinius Germanicorum bellorum fcriptor, 43, 4J7 Plotius Firmus, 371,389, 416 ( Plotius Griphus,4/S6,f of : Poetica laus, 600 Poeticus decor ab Oratore exigitur 606 Pomerium nrbk auxit , E X. Claudius. IIT Pompeja Paulinet Seneca uxor, 3i&- Pompejus Longinus .365» Pompejus Propinquus, procurator Btflgio f ,3 378» interfe&us. ibid. Pompeji theatrum igne fortuito hanfinm, Jis- Pomponia Gracina, ifo Pomponius Flaccus, 8r» ejus mors, 180 Pontius Pilatusy 31 9 Pontus, 398 Poppeea Sabina fcortum. 163,170,3 f 6,361 ,««- jungitur peroni ex~ turbata Offavia 2 - 97 r morx, 337 Poppaus Sabinus, 49* 148, ejus mors, 187, ejus origo drvifrt,ibid. &leq. Popptus Silvanus, 467 Sio Poppaus Vopifcns, 386 Porcius Septimius, 444 Portus Herculis Monoeci . • 46 £ Pratores ararii. 489. Prafutagus Icenti H rex. 184 Primus Antonius. Vid. t Antonius Primus. Prtfcus Helvidius. Vi d. Helvidius P rifcits. Prifcus hilius. Vide /#* lius. Proculus Licinius. Vide Licinius Proculus. Prodigia, i6l >391,464 Proferpina. 456 Tfetidophilippus rex Mat- S f tetk» 1 N D te donum. 138 1 Rtolcmaus Matbent. 361 I PfoAw»/ rtx, 138,^31 I P ublicani, 166 j Publicus C elei. f 05,4.89 P//Xfo/i -vetus oppidum in Italia-, 183 Puteolani, 4^9 )XI ^ Pyramides., 7% Pyramus fl. 81 Pythagora Nero nubit, 3nS Pythius Apollo. f 31 O Vadi. 563 >», §U 7 , 37, ejus mors, 179 Qurnchts Atticus, 477 gteinyuennale ludtcnm, *79 R. P iApax legio, 4I445'o v Ravenna, 440 Remi, $zi Reudigni pop, 561 Rhacotis, 534 Rhadjmtjlus, Pharajma- nisfilius, 119,Sc feqq. =•41.158 7 ihcn:449 Rhetica juga, 376 Rhodanus fiu, \6 6 Rhametalces Thracia rex. 8l Rigodulum, 719, 8c feq. E X. i?0«a oppugnatur er* f i53. ejus mors, 33 3, Rufus Helvius, Rugii pop' Ruminalis arbor* S. g Abinus Flavius, 474 & feq. 474 j8c feqq. f/«x worx. 478 Sabinus Titius. Vide Titius Sabinus. Sabrina fiit. 113, Sahjus 'BaJJus. $94 SaUitjlius Crifptus,\^,6S ejus mors , 103,461 Sallufliani horti. 481 Salonhta uxor Crfc/w.404 Salvius Coccejanus. 417 Salvius Titianus. Vide Samarita, 134 Samii, J31 Sardiani, IJ* 401 Saciolenus Vocula, 707 ^•«^,183, $c leq.387 Sarmat-a lagyges, zz$ 444 Saturnus, 5V> Saturni ditsfejU, 4 *° Ser* I N D Scriboniam fratres, 507 Scribonianus £amtrinus falftts , 4.17 Scribonianus Craf. 505 Scydrotbx mus Sinopen-. funirex. 531 St ditio militaris, $83,407 509 Sedochit^orum rex, 404 Segefes. 31?, 8c feq. Segimerus Segefis frater.. E. X. St xti lia ViuUiorum mtt* feTjj H4, Sextilius Felix, 444 J4*r. nfintinus & informis exitus.191 Sex. b\filius, 172, Sibylla libri, 173,319 ■fido dr 1 ' Italicus Sucvo- rum reges 444,452, Silanus, ioa,8clcq. 119 &: feq. 4 ? Segimun.SegefisfUus, 37 Sejanus. Vide 1 Milius Sejanus. ScLticenjes. 188 Seleucia. 197,6^ feq. JWfKrw/ mathem. 430 Semnones 70*205 Sempronius Dcnfus, 370 SemproniusGracchus pervicax adulter. 35,^7« j «ms* ibid. Senatorum adulatio, 119 334 Senatu d>pelluntur famof probiti. 105 •SV«e£<7,Vide Annaus Seneca. Senia lex, 205 St-nienfs colonia, 509 C». Jtwi ix. 84 jft ejuani, 26,109,521 JcT^iK/ Galba. V. Galba. Serapis deus, 530 tft m Germanorum, 556 Servile bellum motumper Italiam. 138 Servilia , Servii Sorani flia, _ 348 Servius Malugtnenfs,flamen Dialis,i Il6 Sefliiti Tagotihnui, 169 £///<* 143 iJ 77 /«f legatus inferioris Girrn. Igionis. 25,53 Sclcq. 6x, iro, worx J 34 Silius conful.X 95, adulter tJMefjdllinte 199,205» Tribunali admotus , 210, 4/W mors, ibid» Silures, 224, 6c feq. Simon ludaorum dux, 5 ?$> Sinnaces, I o3°4 Tcnfleri, 168,779 (JM. Terentius , etjues Ront. 171 Tttucjlina natio. 147 Terra motus in Ajia, Jl Tertius Iulianus, 707 Teutoburgi evjis fultus, _ 39 Thebte veteres, 78 Thraces, 148, 8t feq. Thrafea 'Fatus, 167,3+3 8c fcq. 487 Thubufcum opi dum, 137 Tbufats vicus, 1 77 Tkyle, 771 Tiberis, 48,391 Tiberius Alexander, 3 1 3 . 3ff>43° Tiberius Nero pri vignus Angujli. lo» 8c fcq.50 44, 8c fcq. 71,79,66, 6c feq. 103,tJf cufatorttnt infumit operam , in fe curitat em compejitus, 109, in Campaniam profetfet - /«^173, abdit fe in infulam Capreas , 177, ejus libidines & fede- ra , 167. Sc fcq. f/w «pr/ I N D morSyiQt, ejus atas,e- jus mires c-rc.ib.Scfcq. 77 cittum, 403407, Tigellinus Sophonius Ne- ranis corruptor & proditor , 384 , ejus 'tnho- neftus exitus ibid.f/wj genus , vita,mores,1. 93 Tigranes Armenia rex-, 5 z,mors, 187 Tigranes Cappadox, Archelai regis nepos-, a8i 300 Tigranocerta-, 181,301 Timotheus antifies cari - maniarum , 731 Tingit ana provincia, Ttridates, Vologefi frat. 183, Titianus Salvius ,frater Othonis, 394,406,4105 4 ^^ Titius Sabinus eques Ro - man . 184 , If3 , mors , ibid. Titius vAmphts Fla-v. . 43 443 > 44 | S Titus Li vius, 141 Tttus Vrfpafianus, 443, 485,509 77 ?«* ^5»/«x,36j,8c feq. yjo,ejns cades, 370, *- fas genus, yita,&c.y7X Togonius Gallus, i 58 Tolbiacum , 519 Tranfalpina gentes, 514 Trafpadana regionis municipia, 383 Transrhenani , 497,500 Trapezus , civitas Gra - cia, 463 Trafiultus,/cientia Ch.il- daorum magijler. 177 E X. Trebellius Maximus,^7% 4 Treboricipop. 556 Trebonius Garucianus, • jy? Treveri, 108, 377,401» Triaria , L. Vitelli uxor > 4 1 3’479 Triboci 513 Tribunicia patefias, 116 Trinobantes, 7m F«/f;»/«*.Vidc F«/- cinius Trio. Tubantes, 34^68 547 Tullius Flavianus , 480 Tullius Valentinus, 5x1, $c fcq. capitur, 514 » occiditur , 53* 7 ««S ri, 40 1 ,493,5 1 4,54 f Turonii, 108, Turttllius Cerialis, 407 TWor. Vide /«//«* 7«- /£>r. V. \7 Acationes militares V remijja. 371 Vada, cafirum, 743 Mr. Vide Fabius Valens. Valentinus Tullius. Vide Tullius Valentinus . Valerius vAfiaticus, 193, 378, 487, 77«j.Vide . 134 Verania , ‘Pijbnii uxor , VercelU, 383 Verginius , $53,Scfeq. 37 f, 386 ; 4 -i 9 , 4 i 6 Verme * 405.445,446, 4 <& » E X. Verritus Friftorum prin- j ceps , 167 Verulamium municipium, i8y Verulana Gracilia, femina infgnis, 475 Vefpaftanus, 355, 374, 386,395, 8c leq. 418, Sc feq. 486, & feq. fix, 540 Vejiales virgines, 481, 513 Vefiinus 331 , 8c feqq. ejus mors , ibid. Vcjirictus Spurinna. Vide Spurinna. Vejuvius mons , 158 Vetera cajira , 496,504 5 i 6 >? 4 o, Veterani , 183 Veturius Optio > 361 Vibius Crijpus, 399 Vibulenus Agrippa eques Rom. 'veninum haurit. 187 Vibulenus miles gregarius xi, ejus mors, 14 Vicentia , 445 Vienna, 415 Viennenfs , 381,415 Vindex Julius. Vide I«- //«j Vindex. Vtndonijfa, 518 Vinus. Vide 7 ;/«$ A 5 - Vipfania. M. jfgrtpp* flia . 17 Vipfanius MejfaUa, 446 5°7 Virdius Geminus dux, 464 Vifellius Varro inferioris Germ. legatus, 108 INI Ptfurgisj?. 44 > 5 T Vitelliani motus initia C f cattfie, 371 o 4. Vitellius, 35*4, -573, 37?,Scfe(}.4i7,&i'eq. 458. & feq. caditur, 483» occiditur,/$^ y e- jus genus, vita,mores, ibid. L. Vitellius, Vitellii fa- tcr, xi3,483 L. Vitellius, A • Vitellii frater, 479, ib.Scfeq. 478, ftc feq. intafici- f#r>486 , ejus mores, ibid. ‘P. VtteUii.s, 1 6f Vmbria, 46* Vmbricius barufpex, 366 Vocetius mons, 381 Vocontii, 381 F I ] E X. vocula dux, 498,499» 8? fcqq.JIfjSc fcqq. ejus mors, 717 Vologejes , 'Parthorum rex,xiy, 147, &C feqq.i78,3oo, 8 z feq. • 306, Sc feq. 711 _ Vonones, ‘Phrahatis filius Arfacidarum rex, tl, & feq. ejus mors, 81, & feq. Vrgulama > 67,13 6 Vfipetes, H Vf.f,:. 5i9.j8l Z. y Enobia uxor Rbada- *■* mifii, . ^ 133 Zenon Polemonis re«is Pontici filius, 76 Zeugma oppidum, Xi <5 i I S.