u m 0\ ♦er fe i-- : m \r> 0- Nicht G-^zihbar ÜB Düsseldorf +9060 207 01 ßUOHHINÖFRti ■ 'ULTZ6 O0RI MITTELALTERLICHE BIBLIOTHEKSKATALOGE ÖSTERREICHS HERAUSGEGEBEN VON DER KAISERL. AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN IN WIEN I. BAND NIEDERÖSTERREICH BEARBEITET VON D» THEODOR GOTTLIEB WIEN ADOLF HOLZHAUSEN K. U. K. HOF- UND UNIVERSITÄTS-BUCHDRUCKER 1915 Zur Beachtung. Im Verlage der C. H. Beck'schen Verlagsbuchhandlung Oskar Beck in München wird erscheinen: Mittelalterliche Biblio'thekskataloge Deutschlands und der Schweiz. Im Auftrage des Kartells der deutschen Akademien herausgegeben durch die Königlich Bayerische Akademie der Wissenschaften. I. Band: DIE DIÖZESE KONSTANZ bearbeitet von D B PAUL LEHMANN, Privatdozent in München. Der Band wird voraussichtlich Anfang 1916 erscheinen. MÜNCHEN. C. H. Beck'sche Verlagsbuchhandlung Oskar Beck. GT /Y\A orn? ß.^^t tS: UND STADT- BlIU.lOTHi'K dgsseLdcri 4^\ÜU MITTELALTERLICHE BIBLIOTHEKSKATALOGE HERAUSGEGEBEN VON DER KÖNIGL. PREUSSISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN IN BERLIN, DER KÖNIGL. GESELLSCHAFT DER WISSENSCHAFTEN IN GÖTTINGEN, DER KÖNIGL. SÄCHSISCHEN GESELLSCHAFT DER WISSENSCHAFTEN IN LEIPZIG, DER KÖNIGL. BAYERISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN IN MÜNCHEN UND DER KAISERL. AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN IN WIEN ÖSTERREICH I. BAND WIEN ADOLF HOLZHAUSEN K. U K. HOF- UND UNI VERSITÄTS-BUCHDRUCKEU 1915 MITTELALTERLICHE BIBLIOTHEKSKATALOGE ÖSTERREICHS HERAUSGEGEBEN VON DUR KAISERL. AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN IN WIEN I. BAND NIEDERÖSTERREICH BEARBEITET VON D R THEODOR GOTTLIEB WIEN ADOLF HOLZHAUSEN SC. ü. K. HOF- UND UNIVliRSITÄTS-BUCHDRUCKER 1915 r '■"" ! LANÜlib- UHD STADT- BIBLIOTHEK DÜSSELDOKJ Auf Anregung Wilhelm von Harteis hat die kaiserl. Akademie der Wissenschaften bereits im Jahre 1897 die Sammlung und Herausgabe der mittelalterlichen Bibliothekskataloge ins Auge gefaßt und eine eigene Kommission für diese Aufgabe eingesetzt. Engelbert Mühlbacher entwarf zunächst Grundzüge für die Bearbeitung, welche noch im gleichen Jahre dem auf diesem Gebiete schon erprobten Kustos der Hofbibliothek, Herrn Dr. Theodor Gottlieb, übertragen wurde. Die ursprüngliche Absicht war, die alten Bücherverzeichnisse Mitteleuropas, also des ganzen ehemaligen deutschen Reiches einschließlich der Niederlande und der Schweiz, sowie der nichtdeutschen Provinzen Österreichs zu veröffentlichen. Die engen literaturgeschichtlichen Beziehungen zum nördlichen Frankreich und zu Italien hätten freilich auch die Ausdehnung auf diese Gebiete nahegelegt, aber aus begreiflichen praktischen Rücksichten wurde davon von vorneherein abgesehen. Die Bibliotheksforschungen und sonstigen Vorarbeiten, mit welchen Dr. Gottlieb sofort begann, machten aber nach einigen Jahren klar, daß bei solchem Umfang des Unternehmens ein Abschluß sich ins Ungemessene verzögern würde, während es doch sehr wünschenswert erschien, daß ein derartiges Corpus, welches so mannigfache Studien und Wissenszweige zu fördern berufen ist, in möglichst kurzer Frist zustande komme. Diese Erwägungen veranlaßten die kaiserliche Akademie im Jahre 1905, ihre Arbeiten auf die Sammlung und Edition der mittelalterlichen Kataloge und sonstigen Bücherverzeichnisse jener Bibliotheken einzuschränken, welche auf dem Boden des heutigen Österreich bestanden oder noch bestehen. Sie hat sich keineswegs verhehlt, daß eine Sammlung der einschlägigen Denkmäler nur aus diesem jüngeren und daher insbesondere im Mittelalter weniger bebauten Kulturland allein der Wissenschaft nicht so große Dienste leisten könne wie die Verwirklichung ihrer ursprünglichen Absicht. Von dieser Überzeugung VI geleitet, beantragte die kaiserl. Akademie 1906 auf der Tagung des Kartells der deutschen Akademien zu Göttingen, dieses Werk als eine gemeinsame Unternehmung des Kartells zu erklären und in der Weise durchzuführen, daß die verbündeten wissenschaftlichen Körperschaften in Deutschland die Herausgabe der mittelalterlichen Verzeichnisse von Bibliotheken aus dem Gebiet des heutigen Deutschen Reiches und der Schweiz übernähmen. Der Vorschlag fand sofort allseitige warme Zustimmung. Es wurde eine sachlich überaus günstige Lösung gefunden, indem für die reichsdeutsche Abteilung eine einheitliche Arbeitsstelle in München geschaffen wurde, welche zunächst unter der Leitung von Traube ebenfalls sofort mit den Vorarbeiten einsetzte. Nicht nur über die gegenseitige Abgrenzung beider Abteilungen, sondern auch über Auswahl des Stoffes, über Art der Sammlung, Bearbeitung, Anordnung und Druckeinrichtung wurde ein in den Hauptsachen vollständiges Einverständnis erzielt, die beim Fortschreiten der Arbeiten neu auftauchenden oder einer geänderten Lösung bedürftigen Fragen wurden in wiederholten Besprechungen auf den Kartelltagen oder in gesonderten Zusammenkünften, 1908 in Berlin, 1909 in Wien, 1910 und 1912 in München, einträchtig geklärt und bereinigt. So wird eine große Sammlung der mittelalterlichen Bibliothekskataloge Mitteleuropas zustande kommen, welche nach Anlage und Durchführung im wesentlichen einheitlich sein wird, während in einigen weniger wichtigen Punkten, namentlich der Druckeinrichtung, den beiden Abteilungen jene Freiheit gelassen werden konnte, welche die besonderen Verhältnisse bei der Bearbeitung und die abweichenden Anschauungen der beiden akademischen Kommissionen oder ihrer Mitarbeiter erheischten. Seit dieser engern Umgrenzung der Aufgabe war es der Kommission der kaiserl. Akademie möglich, die Arbeit ihrer Gruppe zielbewußter und nachdrücklicher zu lenken. Immerhin haben allerlei Umstände, so unvorhergesehene Schwierigkeiten der Bearbeitung, neue Funde, Setzerstreik und zuletzt noch der Ausbruch des Weltkrieges, das Erscheinen des ersten Bandes, dessen erste Bogen noch 1912 gesetzt wurden, unliebsam verzögert. Das Material der österreichischen Abteilung ist schon vollständig aufgezeichnet, der größte Teil der bisher zugänglich gewordenen Stücke auch bereits abgeschrieben. Wenn der derzeit gewonnene Überblick nicht täuscht, w T ird es noch zwei Textbände füllen, welchen dann noch ein eigener Registerband zur Seite treten VII soll. Der erste Band sollte ursprünglich auch die österreichischen Alpenländer umfassen, aber der Stoff schwoll so an, daß es passender erschien, ihn auf Niederösterreich zu beschränken. Nach dem Stand der Arbeit hofft die akademische Kommission auf ein so beschleunigtes Erscheinen der weiteren Bände, daß sie die an sich vorteilhaftere Beigabe eines gemeinsamen Registers für die ganze Abteilung zu verantworten vermag. Zum Schlüsse dankt die akademische Kommission verbindlichst allen staatlichen, geistlichen und privaten Bibliotheken und Archiven sowie deren Verwaltern für die zuvorkommende Zu- gänglichmachung der im vorliegenden Band veröffentlichten Verzeichnisse, und zwar in: Innsbruck, der Direktion des k. k. Statthaltereiarchivs; Wien, der Direktion der k. k. Hofbibliothek; „ der Direktion des k. und k. Haus-, ,Hof- und Staatsarchivs; „ der Direktion des Archivs der Stadt Wien; „ dem Archivar des k. k. Universitäts-Archivs. Göttweig, Benediktinerordensstift, dem hochwürdigsten Herrn Abte Adalbert Dun gel; Heiligenkreuz. Cistercienserordensstift, dem hochwürdigsten Herrn Abte Dr. Gregor Pöck; Klosterneuburg, Stift regul. Chorherren, dem früheren Propste, Sr. Eminenz Kardinal Fürsterzbischof Dr. Friedrich Piffl und dem jetzigen Propste, dem hochwürdigsten Herrn Dr. Josef Kluger sowie dem früheren Bibliothekar Prof. Hermann Pfeiffer; Lilienfeld, Cistercienserordensstift, dem hochwürdigsten Herrn Abte Justin Panschab; Melk, Benediktinerordensstift, dem hochwürdigsten Herrn Abte Amand John, ferner dem früheren Bibliothekar Direktor Dr. Rudolf Schachinger sowie dem jetzigen Prof. Dr. Friedrich Feigl und dem Archivar Prof. Dr. Eduard Katschthaler; Wien, Dominikanerkonvent, dem hochwürdigen Herrn Provinzial P. Raimund Glund sowie dem Bibliothekar P. Romuald Henz; Benediktinerordensstift zu den Schotten, dem hochwürdigsten Herrn Abte Amand Oppitz sowie dem Bibliothekar Prof. Dr. Albert Hübl; VIII Wien, Domkapitel zu St. Stephan, dem Herrn Domkapitular Dr. Ferdinand Wimmer. Zwettl, Cistercienserordensstift, dem hochwürdigsten Herrn Abte Stephan Rößler sowie dem Archivar und Bibliothekar P. Benedikt Hammerl. Braunau in Böhmen, der Privatbibliothek des Herrn Dr. Eduard Langer. Wien, den 12. April 1915. Die akademische Kommission zur Herausgabe der mittelalterlichen Bibliothekskataloge Österreichs. VORBEMERKUNGEN DES BEARBEITERS. Den Inhalt dieser Sammlung bilden eigentliche Bibliothekskataloge, ferner Teilverzeichnisse, möge es sich um Verzeichnisse ausgeliehener, geschenkter, hinterlassener oder sonst erworbener Bücher eines Besitzers etwa in Testamenten, Inventuren oder ähnlichen Aktenstücken handeln, sofern die Bücher einzeln aufgezählt sind. Für den räumlichen Umfang kamen die Länder Österreichs (ohne Ungarn) in Betracht. Als zeitliche Grenze wurde nach mehrfacher Besprechung das Jahr 1500 bestimmt. Ausnahmsweise sind Kataloge zugelassen, deren Überlieferung etwas später fällt, die aber durchaus mittelalterliche, d. h. vor dem Jahre 1500 entstandene Bücher enthalten. Die verhältnismäßig wenigen in den alten Verzeichnissen vorkommenden Drucke (Inkunabeln) sind beibehalten worden. Über den Umfang und die Art der Quellensammlung wäre folgendes zu sagen. Von vornherein war der Grundsatz aufgestellt worden, für die Publikation der Verzeichnisse auf deren ursprüngliche Überlieferung zurückzugehen. Diesem Grundsatz konnte für die Texte des vorliegenden Bandes fast überall (außer bei Nr. 25) Rechnung getragen werden. Für die Aufsuchung der Quellen kamen in erster Linie die Bibliotheken in Betracht, und zwar für diesen Band ausschließlich Bibliotheken des Inlands. Die Nachforschung erfolgte an der Hand der gedruckten verläßlichen Kataloge, sonst wurde zur Durchsicht der Sammlung von Handschrift zu Handschrift geschritten, wenn sich dies durch günstige Verhältnisse ermöglichen ließ (wie bei Göttweig, Klosterneuburg, Melk, Dominikaner in Wien). Archivalische Forschungen sind für den vorliegenden Zweck in sehr beschränktem Maße veranstaltet worden. Grundsätzlich wurden nur solche Stücke berücksichtigt, deren Vorhandensein durch Veröffentlichungen feststand oder für die durch X Hinweise von Archivsleitungen auf Grund ausgeschickter Rundschreiben oder besonderer Anfragen Anhaltspunkte geboten worden waren. Die Anordnung des Stoffes erfolgte für die Länder Österreichs nach den Provinzen, da es sich hier um alte historische Gebilde handelt. Die Provinzen sind geographisch nach kulturgeschichtlichem und politischem Zusammenhang gruppiert, innerhalb der Provinzen wird die alphabetische Reihenfolge der Bibliotheksorte festgehalten. Da die auf Niederösterreich entfallenden Bücherverzeichnisse noch im Laufe der Arbeit einige zum Teil umfangreiche Vermehrungen erfuhren, empfahl es sich, diese Abteilung als eigenen Band auszugeben. Die größte Vermehrung hatte der Stoff durch den Katalog von Aggsbach erhalten, der im Auktionskatalog 115 von C. G. Boerner in Leipzig auftauchte, als der Druck bereits in Angriff genommen war, so daß das an die erste Stelle dieses Bandes gehörende Verzeichnis nur anhangsweise, als letztes gebracht werden konnte. Die Vollständigkeit der Sammlung aller hieher gehörigen Verzeichnisse wurde angestrebt; ob sie in der Tat erreicht ist, mag dahingestellt bleiben. Es wäre recht wohl möglich, daß im Laufe der Zeit noch weitere in Betracht kommende Stücke, besonders aus weniger durchforschten Bibliotheken und Archiven auftauchen. Die Zählung der im vorliegenden Bande gedruckten Stücke erfolgte nach Katalogen, nicht nach Bibliotheken. Über die Druckeinrichtung und Textbehandlung sei folgendes bemerkt. Im allgemeinen wurden die Grundsätze für die Ausgabe historischer Quellen befolgt, namentlich das Muster der Diplomata in den Monumenta Germaniae Historica. Deshalb ist das größte Gewicht auf die Wiedergabe der Texte in deren Urform gelegt. Dementsprechend wurde die Orthographie so viel als möglich beibehalten, auch dann, wenn deren mittelalterliche Färbung hie und da manchem Leser etwas ungewohnt erscheinen mag. So erklärt sich das Festhalten an e oder e statt ae, die Schreibung distinccio statt distinctio, paralippomena statt paralipomena (u. a. m.), die nur für solche Stellen nicht verwendet wurde, die vom Bearbeiter zur Ergänzung des Textes in eckigen Klammern oder zur Erklärung in den Noten beigegeben sind. Vor folgendem Vokal wurde v, vor folgendem Konsonanten u geschrieben, dagegen ist i und j der Quellen einheitlich durch i wiedergegeben. Die XI Anfänge von Sätzen, von Werken (Incipit), von Zitaten und von Eigennamen wurden mit großen Anfangsbuchstaben belassen. Wenn einzelne Wörter, besonders Eigennamen, auch in einem und demselben Dokument, nicht durchaus gleichmäßig geschrieben erscheinen, so ist ein solches Verfahren mittelalterlichen Schriftstücken an und für sich eigen, und der Bearbeiter trug deshalb kein Bedenken, die in mittelalterlicher Orthographie berechtigte und besonders im 15. Jahrhundert durchaus überwiegende Schreibung Aristotiles, Ihesus stehen zu lassen, wenn die Texte diese Formen ausdrücklich darboten, dagegen die üblichen Formen Aristoteles, Iesus zu setzen, wenn die betreffenden Wörter in dem überlieferten Texte nicht ganz ausgeschrieben waren, sondern es sich um Auflösung von Kürzungen handelte. Dies geschah hauptsächlich deshalb, weil die vollkommene Sicherheit nicht zu gewinnen war, daß der Katalogschreiber die gekürzten Formen auch überall gleichartig aufgelöst hätte. Die Interpunktion ist nach Maßgabe moderner Texte gesetzt. Es wurde auch getrachtet, das Bild der äußeren Überlieferung so viel als möglich beizubehalten. Deshalb wurden die einzelnen größeren und kleineren Absätze für einzelne Büchergruppen oder für die Beschreibung einzelner Bände (Alinea) nach der Abteilung der Vorlage belassen, ohne daß dadurch wesentliche Raumverschwendung im Druck eingetreten wäre. Bei manchen Katalogtexten heben sich die Beschreibungen der einzelnen Bände der betreffenden Bibliothek nicht scharf voneinander ab. Wenn bei fortlaufenden Texten die zu einem Bibliotheksband gehörigen Schriften erkennbar waren, wurde im Druck der Beginn des Bandes durch Einschub eines größeren Spatiums kenntlich gemacht. Rubrizierte oder unterstrichene Stellen des Originals sind, wenn nicht besondere Verhältnisse der Überlieferung des betreffenden Dokuments dagegen sprachen, was in den Einleitungen jedesmal berührt ist, durch Sperrdruck angedeutet. Abkürzungen der Originale sind im Druck ohne weiteres aufgelöst. Neben den volleren Formen beatus, sanctus, magi- ster u. a. wurden die leichtverständlichen Kürzungen b. s. m. (u. a. m.) beibehalten, wenn sich im Original der Wechsel zwischen voller Form und Kürzung fand. In selteneren Fällen, besonders bei Eigennamen, sind die Auflösungen in eckige Klammern eingeschlossen, nicht etwa weil über die Sicherheit der Auflösung als solcher Zweifel obwaltete, sondern aus rein formellem Grunde. In den ganz XII wenigen Fallen (sie ließen sich an einer Hand aufzählen), wo ein Wort nicht gelesen oder eine Abkürzung nicht aufgelöst wurde, weist der Abdruck die lesbaren Elemente, beziehungsweise die Andeutung einer Lücke auf, wozu in der Note die nötige Aufklärung beigebracht ist. Zur Anzeige von Lücken der Überlieferung dient eine Anzahl nebeneinander gestellter Punkte; die Noten dazu geben jedesmal die nähere Erklärung. Vom Grundsatz vollständigen Abdrucks der einschlägigen Quellen wurde nur bei Bücherlisten abgegangen, welche in Urkunden, Inventaren und derartigen Aufzeichnungen enthalten sind. In solchen Fällen wurden die für die Geschichte und Zeitbestimmung der Büchersammlung gänzlich belanglosen Teile des Aktenstückes übergangen. Um kleinere Auslassungen von Textworten des Originals durch den Bearbeiter kenntlich zu machen, sind drei Punkte (. . .), zur Andeutung größerer Auslassungen drei wagrechte Striche (----------) verwendet. In diesen Fällen sind keine Noten beigegeben. Rasuren im Original sind durch schräge Striche bezeich- net (///). In eckigen Klammern ( ) stehen Ergänzungen des Textes, teils wegen Buchstabenverlust des Originals, teils wegen Ergänzung durch den Bearbeiter und Auflösung von Kürzungen bei Eigennamen. Gänsefüßchen umschließen die als Zitat aufzufassenden Anfangs- und Endworte angeführter Schriften (Incipit, Explicit), ferner Bibelstellen, letztere auch dann, wenn sie nicht durchaus (z. B. durch Auslassung oder Umstellung einzelner oder mehrerer Wörter) dem überlieferten Text entsprechen. Bezeichnung der Hände. Bei manchen alten Katalogen finden sich in systematischer Weise interlineare Zusätze schon von erster Hand, die wesentliche Teile des Textes darstellen. Sie sind deshalb im Text selbst abgedruckt und in Häkchen , , eingeschlossen. Der Sachverhalt ist jedesmal in der betreffenden besonderen Einleitung des Katalogs und außerdem am Anfang des Apparates bemerkt. Der Wechsel verschiedener Hände ist, wo es sich nur um einzelne Wörter oder Verbesserungen handelt, die durch eine vom ersten Schreiber verschiedene Hand zugesetzt oder verändert sind, in den Noten angedeutet. Sind von einer zweiten Hand größere Partien zusammenhängend, z. B. am Ende des Ka- XIII talogs oder eingestreut an mehreren Orten vorhanden, dann ist dafür eine Mitteltype verwendet. Sind kleinere Zusätze mehrerer Hände nebeneinander oder einander ergänzend und durchkreuzend zu unterscheiden, dann ist Petitdruck verwendet, der Umfang jedes Zusatzes durch runde Klammern begrenzt und durch den Zusatz m 2 , m s , m' usw. jede der Hände näher bezeichnet. Grundsätzlich sind alle Texte, sowohl von erster Hand als die aller anderen Hände in Antiqua, alle Zusätze des Bearbeiters (mit Ausnahme der am Rande der Seiten stehenden Bezeichnungen) in Kursive gedruckt. Dem Text sind zweierlei Anmerkungen in besonderen Absätzen beigefügt. An erster Stelle steht das zur Überlieferung und Form des Textes Bemerkenswerte; diese Noten sind durch Buchstaben-Exponenten kenntlich. An zweiter Stelle stehen sachliche Anmerkungen mit Ziffern-Exponenten, übrigens in geringer Zahl und meist zur kurzen Erläuterung von persönlichen oder zeitlichen Angaben in den Dokumenten verwendet. Die Sparsamkeit sachlicher Anmerkungen erklärt sich vor allem daraus, daß die Identifizierung der Werktitel den Indices des ganzen Werkes vorbehalten bleibt. Die Angabe der Quelle, aus der ein Verzeichnis stammt, ist bei längeren Stücken an der Spitze des Apparates wiederholt. Die Erfahrung hat gelehrt, daß halsstarriges Festhalten einer bestimmten Regel, was man in den Text und was man in die Noten zu setzen habe, nicht durchführbar ist. Wenn auch im allgemeinen der Grundsatz beobachtet wurde, daß die Kataloge und die ihnen gleichartigen Bücherverzeichnisse dem Leser inhaltlich und formell soweit als möglich unverändert unterbreitet werden sollen, so hat auch dieses Verfahren seine Grenze. Es war vor allem zwischen reinen Schreibfehlern, Dittographien, Fehlern durch Angleichung an Endsilben anderer Wörter u. dgl. und solchen Irrtümern zu scheiden, die auf Rechnung der Unkenntnis des Katalogschreibers, möglicherweise aber schon auf Rechnung der Unkenntnis dessen zu setzen sind, der den Buchtitel ursprünglich im Godex selbst schrieb, von wo ihn der Katalogschreiber einfach mechanisch herübernahm. Es war nun die Absicht des Bearbeiters, reine Schreiberversehen in die Noten zu verweisen, Versehen inhaltlicher Natur aber, wenn sie nur sonst einen Sinn gaben, im Text stehen zu lassen und wo es für den Leser ersprießlich oder nötig schien, die richtige Form des Verfassernamens oder Werktitels in einer Anmerkung beizusetzen, obwohl eine gewisse Zurückhaltung auch in dieser Hinsicht empfehlenswert erachtet wurde. XIV Bei Schriftstücken dieser Art, die von ganz verschiedenen Schreibern stammen, wird man eben jedesmal den Gesamteindruck von den grammatischen und literarischen Kenntnissen des einzelnen Schreibers zum Maßstab nehmen müssen, um der sinngemäßen Behandlung des Textes gerecht zu werden. Die Einleitungen, welche jedem Verzeichnis, beziehungsweise jeder Gruppe zusammengehöriger Stücke vorangehen, scheiden sich schon äußerlich in allgemeine und besondere. Die allgemeinen Einleitungen sollen einen kurzen geschichtlichen Überblick über Entstehung, Wachsen und Schicksale der jeweils behandelten Bibliothek geben, die besonderen Einleitungen dagegen behandeln das, was zur Beurteilung der Überlieferung eines einzelnen Verzeichnisses in Betracht kommt. An die Spitze der allgemeinen Einleitungen ist in einem in Petit gedruckten Kopfe stichwortartig bei Klosterbibliotheken der Orden, das Bistum, wohin das Kloster gehörte, die Gründungszeit, eventuell die Auflösung angegeben. In der darauf folgenden geschichtlichen Darstellung sind alle aus dem alten Katalog zitierten Stellen, Wörter und Buchstaben, auch Stellen des größeren Dokumentes, wovon der betreffende Katalog einen Teil bildet, in Antiqua, andere Belegstellen zur Geschichte der Bibliothek aus handschriftlicher oder gedruckter Literatur in Kursive gedruckt. Die allgemeineren Einleitungen enthalten in Anmerkungen auch Nachweise der zerstreuten Stücke aus der in Rede stehenden Bibliothek. Zu diesem Zweck ist ein Teil der Studien benutzt, die für einen im einzelnen begründeten Herkunftsnachweis der Handschriften der Wiener Hofbibliothek seit langer Zeit im Werke sind. Auf die Begründung mancher dieser Zuweisungen konnte der Natur der Sache entsprechend nicht näher eingegangen werden. Die besonderen Einleitungen enthalten fast in allen Fällen eine Beschreibung der Handschrift, worin das gedruckte Verzeichnis erhalten ist. Das Jahrhundert der Schrift, die Anzahl der Blätter, die Schreibung in durchlaufenden Zeilen oder in Spalten, der Inhalt, die Abmessung des Buches in Zentimetern ist angegeben und der Einband mit seinen alten Aufschriften, Signaturen und besonderen Eigentümlichkeiten beschrieben. Dann ist über das Verzeichnis selbst im besonderen gehandelt, die Zeit, wann es niedergeschrieben ist, der Ort, wo es in der Handschrift steht, ob es von einer oder mehreren Händen herrührt angegeben, wenn es von mehreren Händen stammt, sind deren graphische Eigentümlich- XV keiten auseinandergehalten, über die Abteilung der einzelnen Schriften zu Codices, über das Vorkommen von Majuskeln und Minuskeln, über Rubrizierung und über die Art der Interpunktion ist gebandelt. Endlich fand hier die Begründung der Datierung, biographisches Detail über den Schreiber des Katalogs usw. einen Platz, wenn zu derartigen Ausführungen Anlaß vorlag. Den allgemeinen Einleitungen ist eine Literaturübersicht beigefügt. Sie ist chronologisch geordnet, da die jüngere Literatur in der Regel auf die ältere Bezug nimmt. Diese Ordnung, die einen Zusammenhang der Schriften anzudeuten geeignet ist, wurde der alphabetischen Anordnung vorgezogen, obwohl auch diese ihre Vorteile hat. Hinter den besonderen Einleitungen sind die Druckangaben beigefügt, das heißt, es ist auf jene Stellen der Literatur verwiesen, wo die zum Abdruck gebrachten Verzeichnisse gedruckt oder ausführlicher besprochen sind, oder es findet sich der Vermerk: Ungedruckt vor. Die über mittelalterliche Bibliotheksverzeichnisse handelnden Bücher von Gustav Becker, Catalogi biblio- thecarum antiqui, Bonn 1885, und Theodor Gottlieb, Über mittelalterliche Bibliotheken, Leipzig 1890, sind in den allgemeinen Literaturübersichten vernachlässigt und nur bei den Druckangaben der Texte erwähnt, wenn ihr Zitat in Betracht kam. Facsimiles. Um von der Art der Überlieferung ein deutlicheres Bild zu geben, als es durch Anmerkungen zum Text allein möglich gewesen wäre, wurde vom Verzeichnis Nr. 3i (Wien, Dominikaner) eine Schriftprobe und von Nr. 37 (Wien, St. Stephan) eine vollständige Aufnahme am Schlüsse des Bandes beigegeben. Der Bearbeiter schließt sich dem Danke der akademischen Kommission an alle Förderer der Forschungen für diese Ausgabe wärmstens an und möchte insbesondere ein Wort der Erinnerung dem Andenken eines um Bibliothekswesen und Bibliothekskunde hochverdienten, einstweilen verstorbenen Mannes widmen, dem Andenken von Dr. Anton Langer in Braunau (Böhmen), der das Aggsbacher Verzeichnis, ohne dessen wirkliche Zugehörigkeit zu kennen, nur weil es sich um eine österreichische Bibliothek handelte, käuflich erwarb, um es seinem Vaterlande zu erhalten, und der dann in vornehmer Weise dessen Benutzung für das Katalogwerk der kaiserlichen Akademie bereitwillig gestattet hat. Dann sei auch allen denjenigen gedankt, welche den Bearbeiter bei den Vorarbeiten zu dieser Ausgabe unterstützten, so Herrn Konsistorial- rat P. Maurus Kinter in Raigern, Dr. Adalbert Fuchs, Pfarrer XVI in Hainfeld, Professor Dr. Hermann Pfeiffer, früher Bibliothekar in Klosterneuburg, Universitäts-Professor Dr. Martin Grabmann, den Sektionsräten Dr. Josef Lampel und Dr. Arthur Goldmann, Dr. Paul Lehmann in München, der auf das Verzeichnis von Oberburg und auf den aus Göttweig nach Cues verschlagenen Codex hinwies, P. Benedikt Hammerl, der ein mühevolles Elaborat über die Kataloge von Zwettl zur Verfügung stellte, schließlich Herrn C. Suermondt aus dem Dominikanerorden, derzeit in Rom, der an der schwierigen Lesung des Verzeichnisses der Wiener Dominikaner mitgearbeitet hat. Der Bearbeiter fühlt sich endlich gedrängt, der zur Herausgabe der mittelalterlichen Bibliothekskataloge eingesetzten akademischen Kommission für die vielfache Förderung seinen ergebenen Dank auszusprechen. Insbesondere ist er dem geschäftsführenden Mitglied dieser Kommission, Herrn Hofrat Professor v. Ottenthai, verpflichtet, der die ganze Arbeit mit stetem Rate begleitete und sich der großen Mühe unterzog, fast alle Bogen in der Korrektur zu lesen. Mögen in diesem Buche immerhin formelle Versehen und Ungleichmäßigkeiten vorhanden, wohl auch Fehler unterlaufen sein, so darf doch die Hoffnung ausgesprochen werden, daß die Texte selbst im Wesen richtig wiedergegeben und in der geordneten und handlichen Form, in der sie nunmehr vorliegen, geeignet sein dürften, die Grundlage für eine Reihe von speziellen Forschungen zu bieten. Bei so schwierigen Texten wie die vorliegenden sind Druckversehen wohl nicht ganz zu vermeiden, um so weniger in diesem Falle, wo ein Teil der Korrekturen während dreier längeren Reisen im Ausland erledigt werden mußte. Eine Anzahl dieser Versehen, auf die ein Hinweis wünschenswert erschien, sind am Schlüsse des Bandes beigegeben und dort auch einige kleine Ergänzungen untergebracht. Sollte diese Arbeit auch nur zum Teil den von ihr in weiteren Kreisen erwarteten Nutzen stiften, dann ist die Mühe des Bearbeiters reichlich belohnt und seine stille Hoffnung erfüllt. GAMING. Orden: Karthäuser. Bistum: Passan. Gründungszeit: 1330 gestiftet, die Kirche geweiht 1342, das Kloster vollendet ijSS. Auflösung: 1782. Die Karthause Gaming infolge eines Gelübdes Herzog Albrechts II. gestiftet, von Mauerbach aus besiedelt, wuchs zum größten Hause des Ordens heran. Es hieß im Mittelalter Gemnik, Thronus b. Mariac (Mariathron) und war, wie schon der lateinische Name besagt, der h. Jungfrau geweiht. Die Nachrichten über die 5 einst reiche Bibliothek sind spärlich. Im Wiener Stadtbuch III f. 250 v findet sich eine Notiz, wonach 1427 des phinztags vor sand Ulrichs tag (3. Juli) Friedrich der Pabenberger alle seine Bücher 'gen Gemnik in das Kloster' schafft. (Uhlirz im Centralbl. f. Biblioth. i3, q~.) Aus der unten erwähnten Series monachorum, deren An- 10 gaben auf die Zeit vor 1458 zurückgehen, ergeben sich folgende Notizen: f. 4$ v D. Iohannes de Muldorff. De quo Wilhelmus in Kaiendario: die 27. Novembris e D. Iohannes de Muldorff, monachus et sacerdos, plura scripsit, libros lectionum pro infirmis (f 1437 27. Nov.); f ßj v d, Albertus Franco waccal. Wicnensis multa seripsit, 15 scihcet duos magnos libros sermonum et missalia etc. et rursus Wilhelmus in Kalend.: Die 23. Novembris e Albertus Franco, qui scripsit libros sermonum et alia multa, vicarius 1447 (f 1447 23. Nov.). Und aus dem Placebo domus Throni folgende Notizen: f. 7 3 R Die 5 Uctobns e D. Purchardus sacerdos, qui dedit domui bibliam; 20 ./• 74 v Die 25. Octobris e D. Nicolaus de Prespurck, civis Viennensis. .NB. adsunt Biblia egregie scripta in membrana, quae Nicolaus hie anno i3gg VIII Calend. Novembris Cartusiae per testamentum legavit. unde colligo dicto anno et die eum obiisse;/. 74* Die 4. Decembris 6 r. d. Andreas Sanderus sacerdos. NB. adsunt Codices duo membranacei, in 25 quibus annotatur, saeculo XIV. datos esse a magistro Andrea officiali et Mittelalt. Bibliothekskataloge I. l 2 Gaming. domino Sandero plebano in Emerstorff 1 ), unde colligi videtur, a v. p. Wilhelme» ex duobus, officiali scilicet et plebano unicum esse in Kaiendario positum, nisi forte qui officialis etiam plebanus fuerit (diese Angaben weniger vollständig auch bei Zeißberg a. a. 0.). Die Bibliothek 5 wuchs sehr rasch und muß schon im J. 1432 einen mit Signaturen versehenen Katalog besessen haben, da solche in der Notiz, die über Verkauf von Handschriften aus Gaming nach Tarkan handelt (vgl. unten), angeführt sind. Prior Nikolaus Kempff von Straßburg (1451 — 1458) erbaute parvam liberariam (!) in ambitu (Topographie 10 a. a. O. S. 281, nach Cod. 55 des Haus-, Hof- und Staatsarchivs). Ein 'Catalogus librorum bibliothecae Gemnicensis anni 1565 concin- natus' wird erwähnt von Pez, Thesaurus aneedotorum tom. II, Aug. Vindel. 1721, p. LXIII. Prior Hilarion Danichius (1609 — 1640) erbaute eine neue Bibliothek und bereicherte sie wesentlich. Im 15 18. Jahrh. wurden viele Tausende von Gulden für Bücher ausgegeben und diese Summen trugen wohl auch zur Verschuldung des Klosters bei. Einen neuen Katalog der Bibliothek verfaßte der um sein Haus und die Wissenschaft hochverdiente Leopold Wydemann. Er schickte ihn mit seinem Schreiben vom i3. Nov. 1717 an Bern. 20 Pez nach Melk, erbat ihn jedoch schon am 24. November zurück. Bei der Aufhebung des Klosters bestand die Bibliothek aus etwa 20.000 Bänden. Nur ein Teil kam an die Wiener Universitäts- Bibliothek, die im J. 1843 einiges davon als Dubletten feilbot. Die Handschriften sind an mehreren Orten verstreut. Einen 25 ansehnlichen Teil davon besitzt die Wiener Hofbibliothek, in der auch ein c Verzeichnis der im Gaminger Kloster vorgefundenen, in das gelehrte Fach einschlagenden Manuskripte' (Akten vom 2g. Apr. 1783, Nr. 259) einst vorhanden war. 2 ) Literatur. J. Feil, Original-Beiträge qur Geschichte der Aufhebung mehrer Klöster 1 in Österreichische Blätter für Literatur und Kunst, herausg. von Adolf Schmidt, Jahrg. 2, Wien 1845, S. yj.f. Ant. Mayer, Geschichte der geistigen Cultur in Niederösterreich Bd. 1, Wien rSyS (passim). J ) einer davon ist Cod. 141g der Wiener Hof bibliothek. 2 ) aus Gaming stammen Cod.§41, 1160, 1300,1308, 1347, i4'9, '4'~5, t465, i5o5, i5ig, i52g, 1S41, i5jr, 35 1645, i655, i6g4, i6gg, 18G7, rg50', iggj, iggS, 3088, 11117 — iu->5, 12790, 12811, 1364g, 13723, 13740, 13828, J38gG, 14612. Ferner 106 Stück Inkunabeln. Schwerlich gehörten dahin die Codices 3040, 3047 (Ottokars österr. Reimchronik), die Wolfs. Larius dort gefunden haben will. Gegen die Wahrheit dieser Angabe, die in vielen Schriften wiederholt ist, liegen offenkundige Verdachtsgründe vor, die bei Gottlieb, Bücher- . 0 Sammlung Kaiser Maximilians L, Leipzig igoo, S. r und Anm. 2 lcurs[ berührt sind. Ein Missale aus Gaming ist im Neukloster bei Wiener-Neustadt (E 13), ein Gebetbuch %u St. Peter in Salzburg (a. I. 6). /. Gaming. 3 Karl Haselbach in Blätter des Vereins für Landeskunde von Niederösterreich N. Folge Bd. 12, Wien i8 7 8, S. 258. H. v. Zeißberg, Zur Geschichte der Karthause Gaming im Archiv für üsterr. Geschichte Bd. 6o, Wien 1880, S. 56^ff. (Jos. Lampel) in Topographie von Niederösterreich Bd. 3, Wien 1893, $■ 2 6gff. 5 /. Verkauf von Büchern an die Karthause Tarkan, 1432. Im Archiv des Benediktinerstiftes Melk befindet sich ein Pappband (21-6 X i6's cm) mit der Rückenaufschrift Gemnicensia et de Carthusia Seitzensi. Dieser Band ließ sich nach vielem Suchen als Quelle für die Notiz nachweisen, die J. Fr. Keiblinger, Geschichte des Stiftes Melk Bd. 1, S. 51g Anm. benutzt hatte, ohne die Quelle 10 genauer zu bezeichnen; er gab nur' Wydeman, Manuscripta Gemnicensia' an. Auf Melk als Aufbewahrungsort des Manuskripts ist allerdings schon von Ant. Mayer hingewiesen.') In dem genannten Mskr. findet sich f. 3 5 ff. ein Abschnitt mit der Überschrift Series monachorum Domus Throni b. Mariae in Gemnico, quorum pars J 5 maior anno 1458 in Gemnico erat, altera aliis in cartusiis aut hos- pitabatur aut praesidebat. Dieser Darstellung im Codex wurde zugrunde gelegt die bei der Visitation von 1458 von P. Willi. Höffer (Hofer, f 1483) angefertigte'Series professoruni'; außerdem verfaßte dieser ein'Ca/endarium mortuorum''. Die vom Verfasser der 20 Series monachorum ausgezogenen Notizen sind also gut beglaubigt. Ferner ist als Quelle zitiert ein c Catalogus priorum Gemnicensiunf und das 'Memoriale 1 erwähnt. — Mit f. 6g beginnt ein anderer Abschnitt, überschrieben Nunc sequuntur anniversaria extranea vel Placebo Domus Throni mit einem Zusatz: a vener. patre Wilhelmo 25 Höffer collecta, ab alio illustrata notis. Die über den Verkauf von Büchern handelnde Stelle steht in der Series monachorum /. 52 K . Druck. Vgl. J. Fr. Keiblinger, Geschichte des Benediktinerstiftes Melk in Niederösterreich Bd. 1, Wien 1SS1, S. 5rg Anm. 3, und Gottlieb, ÜMB. Nr. g^. 3o In Memoriali ad annum 1432 legitur: Feria quinta ante Gordiani vendidimus Cristoffero priori Vallis Auxilii in Tarkan unum missale, unum graduale, unum antiphonarium pro XXIIII florenis in promptu solutis. Item dedimus sibi ex libraria gratis pro deo libros sub istis titulis D 60. T 7. V 14. X 10 et i3. Y 3. 6. 9 et 16. 35 l ) Geschichte d. geist. Cult. Bd. r, S. 183 Anm. 10, S. 187 Anm. 54, S. s5i in Anm. 2g4. 1* GÖTTWEIG. Orden: Benediktiner. Bistum: Passau (St. Polten). Gründungs^eil: der Kirche 1072, des Klosters 1083. Göttweig, am rechten Ufer der Donau, Krems gegenüber, auf einem 428 m hohen Hügel gelegen, wurde in der Zeit des Mittelalters zumeist Kotwik, Kotwich genannt. Es ist vom Bischof Altmann von Passau im J. io83 für regulierte Kanoniker des h. Augustin gestiftet, jedoch von Bischof Ulrich iog4 mit Benediktinermönchen aus St. Bla- sien im Schwarzwald besiedelt worden. Das Haus ist der h. Maria geweiht. Die für den Gottesdienst nötigen Bücher haben offenbar schon die Kanoniker besessen und die Mönche vermehrten sie. Ein kurzes Verzeichnis der unter dem ersten Abt, Hartmann (f 1114) im Kloster vorhandenen Bücher (hierNr. 2) hat sich im Cod. Gottwic. Nr. 32 erhalten; es sind 41. Vielleicht noch ins 12. Jahrh. gehörte ein Bücherverzeichnis des Klosters, einst im Cod. Nr. 88 zwischen /• 75—76 vorhanden, das jetzt verschwunden ist. Dies ist dem nun im Gebrauche stehenden Katalog des P. Vinzcnz Werl zu entnehmen, '6 25 der bei Beschreibung der Handschrift die Endworte von f. 75 anführt (-cipitis esse mortuorum corporum sepulchra) und beifügt: 'Das weitere ist ausgeschnitten; was, zeigt ein am vorderen Banddeckel klebendes reskribiertes Blatt mit der Inhaltsangabe des ganzen Bandes, aus dem ersichtlich, daß mehrere orationes Alexandri und certi libri signati, huic monasterio consignati et oblati verzeichnet und ausgeschnitten worden sind; zu bedauern ist besonders das Verschwinden des besagten Verzeichnisses'. Jedenfalls dem 12. Jahrh. gehört die wertvolle Bücherschenkung des Bruders Heinrich an (hier Nr. 3), deren Verzeichnis sich im Cod. 33 findet. — Wohl ins 14. Jahrh. ist die kurze Notiz am oberen Rande von Cod. 182 f. 4Q R zu setzen (hier Nr. 4), in der nur einige Bücher aufgezählt werden, ohne daß jedoch deren Beziehung zu Göttweig mit absoluter Sicherheit festgestellt werden könnte. — Endlich steht im Göttwcig. ? Cod. 44J von einer Hd. des 15. Jahrh. ein Verzeichnis von Büchern, die von einem nicht genannten Abte an eine gleichfalls nicht genannte Person geliehen wurden (hier Nr. 5). Es ist wohl nicht zu bezweifeln, daß beide Personen dem Göttweiger Hause angehörten. Eine ganze Reihe von Handschriften des 12. Jahrh. haben Be- 5 sitzvermerke eingetragen z. B. in der Form Iste über pertinet ad sanetam Mariam Kotwich, oder ähnlich. Daß schon im 75. Jahrh. ein ausführliches Bibliotheksverzeichnis vorhanden gewesen ist, läßt sich aus den auf einer großen Zahl von Bänden noch erhaltenen alten Bibliothekssignaturen schließen. Diese befinden sich auf dem 1° Vorderdeckel unterhalb des dort aufgeklebten Pergament- oder Papierstreifens, der die kurze Inhaltsangabe der Hs. enthält, teils auf einem kleinen, viereckigen Zettel, teils auf das Leder selbst geschrieben, z. B. R 3o (vgl. Cod. J4). Eine andere Art der Signierung besteht in Majuskel- oder auch Minuskelbuchstaben, die überwiegend 15 am unteren Rande des ersten und letzten Blattes erscheinen, z. B. in Cod. 32 vorne und hinten K (oder R); Cod. 33 vorne und hinten C. Wahrscheinlich geht diese einfachere Bezeichnung der eben erwähnten zeitlich voraus. Aus den Subskriptionen oder sonstigen Eintragungen läßt sich 20 eine ganze Reihe von Personen feststellen, welche dem Kloster vom i3. Jahrh. an Handschriften geschenkt oder vermacht haben. Es handelt sich aber fast immer nur um einzelne Stücke, eine bedeutendere Reihe von Büchern ist in älterer Zeit durch eine Person auf diese Weise nicht an das Ordenshaus gekommen, soweit wir er- 35 kennen können. Im 16. Jahrh. scheint eine größere Anzahl von Handschriften, die zum Teil wertvoll sind, aus Göttweig in fremde Hände gekommen zu sein. Dahin gehören vor allem die jetzt in der Wiener Hofbibliothek 1 ) aufbewahrten Handschriften, die sämtlich durch 30 J ) Cod. 67 Isidorus Origines s. XII. Cod. 142 Paulus Diaconus, Excerpta e Pompeio Festo s. X. Cod. 406 Leges Baiuvariorum; Paulus Diaconus, Hist. Langob. s. XII. Cod. 5ß8 Regino, Chronicon s. XIII; Cod. 684 Schriften des h. Hilarius s. XII. (-.od.ogi Anseimus Cant., Cur deus homo ; Eucherius (pseud.), Commentarii in genesim et 11. regum s. XII. Cod. 702 Rupertus l'uitiensis, Comm. in prophetas maiores et 35 erangelia. Cod. 7 66 Sammelband, bes. Schriften Cassiodors und Augustins s. XII, als Besit^ des Bischofs Fabri und der alten Univ. - Bibl. Wien kenntlich. Cod. g56 Sammelband kirchlichen Inhalts s. XI. Cod. 9S4 Sammelband (Augustin, Conrad de Monteferrato, Anseimus Cant., Rhetorica ecclesiastica etc.) s. XIII. Cod. gg8 Ambrosius de patriarchis; Rupertus Tuitiensis, Excerpta de meditatione mortis etc. 40 5. XIII. Cod. 2244 Glossae in decretales ex magna parte loh. Andreae s. XV fr447); war im J. 1468 noch in Göttweig, 1661 schon im Besit^ Windhags. Cod. 4435 wurde von Ulricus presb. prebendarius in Kotwico (f Apr. 1440) an Thomas Ebendorf er von Haselbach geschenkt, von diesem dem Colleg. diteale vermacht. — 6 Göttweig. alte Eigentumspermerke als einstiger Besitz von Göttweig kenntlich sind. Im übrigen wurden hier, wie auch in anderen Klöstern, wertvolle Handschriften zerschnitten und dienten zum Verkleben der Buchdeckel und zu ähnlichen Zwecken (darunter Arator und Vergib 5 bueohea); auch die vielen Antiphonarien-Fragmente gehören hieher. Anderseits zeugt es für Sorgfalt, daß eine große Zahl von Bänden im iß- Jahrh. in Göttweig gebunden oder neu gebunden wurden; auf diesen findet sich ein Stempel mit dem Klosterwappen (Kreuz auf Dreiberg) oder ein Stempel mit dem Benediktinerkreuz. Eine 10 größere Zahl von Hss. stammt aus dem Besitz von P. Velber, dessen Name mit eigentümlichen, als Signatur der Bücher anzusehenden Zutaten in die Bücher eingetragen ist; er dürfte noch ins Ende des 15. Jahrh. fallen (vgl. z. B. die Codd. Gotwic. 127, i3i, i38, 241). Enorm war die Vermehrung der Bibliothek an Hss. und alten 15 Drucken durch den um sein Haus und die Wissenschaft hochverdienten Abt Gottfried Bessel (i 7 i 4 —i 749 ); über ihn vgl. P. Albert im Freiburger Diöcesan-Archiv 27 (1899), S. 217—250 und Edm. Vasicek, Studien und Mitteilungen aus dem kirchengeschichtl. Seminar der theol. Fakultät der k. k. Universität in Wien Heft 10, 20 Wien 1012, S. 143ff. Pez, Thesaur. aneed. 1(1721), diss. isag.'p. III erwähnt c Gottwicense ord. s. Benedicti {monasterium), quodplerosque veteres a duodeeimo seculo Codices retinet in membrana descriptos, codiabus chartaeeis atque adeo recentioris aevi non paucis dissipatis', welche letztere Bemerkung doch wohl nur ihren nicht gebundenen 2 5 Zustand andeuten dürfte. Die beträchtliche Reihe von Hss. aus dem Paulinerkloster Ober-Ranna ist wohl erst zur Zeit der Josefinischen Klosteraufhebung erworben worden. Von Handschriftenverzeichnissen aus jüngerer Zeit liegen folgende vor: 1) Cod. 961 Catalogus mss. codd. liberi et exempti mona- 3o steril Gottwicensis, conscriptus anno 1748, von A — T. 2) Cod. 962 Catalogus contentorum in mss. codd. bibliothecae liberi et exempti mon. Gottwicensis O.S.B. iuxta ordinem, quo in scriniis armariorum positi et litteris alphabeticis notati sunt. De anno 1756. Verfasser ist nach Angabe in Werls Katalog P. Altmann Riedler. Darin Er- 35 gänzungen zum Teil auf ganzen Blättern von jüngerer Hand. Dazu wäre heranzuziehen: 3) Catalogus alphabcticus contentorum in manuscriptis etc. de anno 1756; ungebunden, in einer Tischladc im Guil. Duranti, Rationale div. offic, Lyon i5o6 im Schottenstift zu Wien (58. G. G) trägt den Einbandstempel: godwic. — ~Cod. 16 des Hospitals zu des, Philo in genesim historia Apollonii, Philonis über quaestionum ist i45l in Göttweig geschrieben. — Im Cod. Vatic.-Palat. 5 7 i stammen die letzten Blätter (f. 67— qa) Evistola Pelaeii ad 6) >.shn 4 „ msioria Apoiionn, ftiilonts liber quaestionum ist 1481 in Göttweig geschrieben. — Im die letzten Blätter (f. 6- — g4) Epistola Pelagii ad Demetriadem s. XII aus Göttweis. Göttweig. 7 Zimmer der Hss. und alten Druckwerke. Dieses Verzeichnis war bis 1844 im Gebrauch. Seinen Signaturen (z. B. in der Form M. 16) entsprechen kleine rechteckige Signaturenzettel auf dem Rücken der Codices. Diese Signaturen erscheinen in der älteren Literatur. 4) Katalog der Hss. von P. Vinzenz Werl, 1843 — 1844 in 3 Bänden, 5 eine außerordentlich tüchtige und gründliche Leistung. Damals waren es im Codices. Bei der Revision von 1886 ergaben sich, laut einem in Bd. 1 eingeklebten Blatte von der Hd. des Bibliothekars P. Carhnann v. Schilling, einige Defekte. Literatur. Bern. Per, Thesaurus aneedotorum novissimus. Tom. I, Augustae Vindel. IO 1721; diss. isag. p. III. — Tom. II (1721), diss. isag. p. XI (vgl. p. IVff. passim). Magn. Ziegelbauer, Novus rei literariae ord. s. Benedicti conspectus pars I vol. I, Ratisbonae 173g, p. 262 — 26^. Magn. Ziegelbauer et Oliv. Legipontius, Historia rei lit. ord. s. Benedicti pars I, Augustae Vindel. et Herbipoli iy54, p. 520 — 523. 15 AI. Primisser, Heise-Nachrichten über Denkmahle der Kunst und des Alterthums in den österr. Abteyen im Archiv für Geographie, Historie, Staats- und Kriegskunst, Wien 1821, S. 5j2, 543, 555. Tho. Frogn. Dibdin, A bibliographical, antiquarian and picturesque tour in France and Germany vol. III. London 1821, p. 427— 432. 20 G. H. Pert^ im Archiv der Gesellschaft f. alt. deutsche Gesch. Bd. 3, Frankfurt a. M. lS2I, S. 72— 7 n. H. Jaeck, Wien und dessen Umgebungen, Weimar 1S22, S. 87 — 5g. H. Jaeck, Verzeichnis der brauchbarsten Handschriften, welche sich in der Bibliothek der Abtey Göttweih befinden, in Isis, herausg. von Oken Jahrg. 1822 Heft 5, 25 S. iSg — igo; Jahrg. 1824 Heft 7, Umschlag. G. H. Pert^, Verzeichnis der Hss. von Quellenschriftstellern des deutschen Mittelalters, im Archiv der Gesellschaft f. alt. deutsche Gesch. Bd. 6, Hannover 1838, S. iqi — tgs. E. G. Vogel, Literatur öffentl. und Corporations-Bibliotheken, Leipzig 1S40, S. 103. 3o ./. Chmel, Handschriften in der Bibliothek des Klosters Göttweih in Der österreichische Geschichtsforscher Bd. 2 Heft 2, Wien 1S41; Notizenblatt S. XXIX — XL. Alb. Krafft, Oriental. Handschriften des Stiftes Göttweih in Jahrbücher der Literatur Bd. 110, Wien 1845; Anzeigeblatt S. 20 —33. G. Heider und J. V. Haeufler, Archäologische Notizen im Archiv für Kunde österr. 3$ Geschichts-Quellen Bd. 5, Wien i85o. S. 532 — S36. Wilh. Wattenbach, Handschriften des Stiftes Göttweih im Archiv der Gesellschaft f. alt. deutsche Gesch. Bd. 10, Hannover i85l, S. 432 — 433. 600 — 601. Gottfr. Reichhart , Einige Incunabel-Drucke aus der Stiftsbibliothek z u Göttweig in Oesterreich im Serapeum, heraus^, von Rob. Naumann Jahrg. 13, Leipzig i852, a 0 S-5 3 ff. (I.-VL). Ed. Freih. von Sacken, Kunstdenkmale des Mittelalters im Erzherzogthume Niederösterreich im Jahrbuch der k. k. Central-Commission 2, Wien 1857, S. 147 — r4g. Er. Schulte, Rechtshandschriften der Stiftsbibliotheken Göttweig (usw.) in Sitzungsberichte der kais. Akad.'der Wiss. Bd. 52, Wien 1S68, S. 5Go—575. ^ Neuer Anzeiger für Bibliographie etc. herausg. von Jul. Petzholdt, Dresden 186g, S. 392. Jul. Petzholdt, Adressbuch der Bibliotheken Deutschlands, Dresden 1875, S. 163. 487. 8 2. Göttweig. Ant. Mayer, Geschichte der geistigen Cultur in Niederösterreich Bd. i, Wien 1878 (passim). Fl. Fer. Römer, Könyvtdri buvdrlataim Altenburgban es Göttweigban (Meine bibliothekarischen Forschungen in Altenburg und Göttweig) in Magyar könyvszemle 5 Budapest 18S1, S. ioj — r/6'. /. Neuwirth, Datierte Bilderhandschriften in österr. Klöstern in Sitzungsberichte der kais. Akad. der Wiss. Bd. 10g, Wien i885, S. 585. 6i5 — 624. Joh. Huemer, Iter Austriacum 1 in Wiener Studien g, Wien 1887, S. 54 — 60. Hugo Muzik, Die Göttweiger Handschriften ^u Classikern in Zeitschrift für die 10 österr. Gymnasien Jahrg. 47, Wien i8g(J, S. ßg8 — 400. — Ein kurzer Auszug im Centralblatt für Biblioth. iq (iSgO'J, S. 417. El. Steinmeyer und Ed. Sievers, Die althochdeutschen Glossen Bd. 4, Berlin i8g8, S. 462f. Joh. Bohatta und Mich. Holzmann, Adressbuch der Bibliotheken der österr.-ungar. 15 Monarchie, Wien igoo, S. 47. Österr. Kunsttopographie, herausg. von der k. k. Zentral-Kommission für Kunst- und histor. Denkmale Bd. 1, bearb. von Hans Tiet-e, Wien igoj. S. 4g6 — 5o6. Außerdem vgl. A. Goldmann im Centralblatt für Biblioth. Jahrg. 5 (1888), S. 14 f. 2. Katalog um 1114. Die als Cod. 32 aufgestellte Handschrift des Stiftes Göttweig 20 (vgl. oben S. 4) ist im Katalog Werls unter Nr. 7 beschrieben. Sie ist in weißes, jetzt gelblich verfarbtes, rhombisch gcfeldertes Schafleder über Holzdeckeln gebunden, die mit dem Buch abgleichen (32-8 X 21-8 cm). In einen Eisenstift auf dem Vorderdeckel hakte zum Verschluß ein jetzt fehlendes Metallstück ein. Dort klebt auch 2 5 ein Zettel mit alter Aufschrift saec. XV. Epistola ad Paulinum beati leronimi et quinque libri MoysL, darunter sehr verwischt und kaum sichtbar eine alte Signatur (wohl K 86), eine andere Bezeichnung : K steht f. i R und f. 22g R . Die Hs. besteht aus 22g Perg.-Bll. enthält den ersten Teil der Bibelübersetzung des Hieronymus, vom Jo Pentateuch bis zum Buch Ruth, und endet mit den Worten Isai genuit David (4, 17); sie ist noch im 11. Jahrh. begonnen worden und von f. 6 V an schön in langen Zeilen mit wechselnder Schrift verschiedener Größe geschrieben; f. 6 R ist leer. Die Bll. 1 — 4 mit dem Brief des Hieronymus an Paulinus und dem Kapitelverzeichnis 35 zeigen eine gleichzeitige kleinere Hand; das als f. 5 bezeichnete Blatt und ein dahinter ausgeschnittenes, nur am Falz nachweisbares bildeten einst mit den voranstehenden Blättern einen Sextern. Das Bücherverzeichnis wurde auf f. 5* von einer Hand des beginnenden 12. Jahrh. in drei Langzeilen ohne Vorlinierung sehr 40 sorgfältig geschrieben, das letzte Wort beim Beschneiden verstümmelt. Der ursprüngliche Text dieser Seite muß schon vor Ein- 2. 3. Göttweig. g tragung des Bücherverzeichnisses radiert worden sein, da auch das Verzeichnis auf radierter Stelle steht; f. $ v ist leer. Der Name der Klosterpatronin ist im Katalog in Majuskeln geschrieben, der Name des Abtes Hartmann beginnt mit großem Buchstaben, ebenso jeder Buchtitel, deren jeder vom früheren durch Kolon getrennt ist, wenn 5 nicht die Zahlbezeichnungen ohnehin einen Punkt dahinter aufweisen. Andere Interpunktion kommt nicht vor. Es sind nur die üblichen Kürzungen in spärlicher Weise verwendet. Abt Hartmann stand dem Hause in den Jahren 1094 — 1114 vor und da die Eintragung ihrem Schriftcharakter nach damit 10 stimmt, ist der kurze Katalog als gleichzeitig anzusehen. Die Eintragung ist jedenfalls unvollständig, da die in den Einleitungsworten erwähnten vestimenta hier nicht erscheinen. Für die Eintragung der Bücher gleichfalls UnVollständigkeit anzunehmen, liegt kein Grund vor. Die Erwähnung der unvollendeten Bibel (höchst wahr- 15 scheinlich Cod. 32 selbst, worin das Verzeichnis steht) und deren Stellung an den Schluß der Bücheraufzählung sowie die unmittelbar vorhergehende Erwähnung der duo dimidii atque unus inceptus unter den matutinales libri lassen vielmehr auf die Vollständigkeit des Bücherverzeichnisses schließen. 2G Druck. Ant. Mayer, Geschichte der geistigen Cultur in Niederösterreich Bd. 1, Wien i8j8, S. 1S2 Anni. 6. !i Hic est thesaurus librorum atque vestimentorum sanete. MARIE, qui repertus est in hoc loco tempore Harhtmanni abbatis. Missales libri XIII. Plenarium quatuor, unum cum epistolario. Gradualia 25 quinque. Antiphonarii quatuor. Sequentiarii III. Hymnarii tres. Tresnarii duo. Matutinales libri III et duo dimidii atque unus inceptus. Publiatheca nondura consurara . . . . ,l ) 3- Bücherschenkung des Bruders Heinrich, 12. Jahrh. Das Verzeichnis ist im Cod. 33 des Stiftes Göttweig erhalten, der Codex im Katalog unter Nr. 14 beschrieben (vgl. oben S. 4). Der 3o Einband weicht von sämtlichen anderen Hss. der Bibliothek ab: Holzdeckel mit dunkelrotem Schafleder überzogen, beiderseits in der Mitte mit einer Rosette, an den Ecken mit Viertelrosetten aus Eisen beschlagen; auf dem Vorderdeckel zwei Stifte, ebenda ein Perg.-Streifen mit der Aufschrift Liber retraetacionum Augustini. 35 De quantitate anime cum epistolis de eadem materia. Die Schließen a ) Rest seitlich abgeschnitten. I O 3. Gottiveig. fehlen jetzt, der Rücken ist erneuert (32-8 X 23'8cm\ 148 Perg.-Bll., in langen Zeilen beschrieben. Die Blätter sind oben in der Mitte der Seiten durchgezählt, daneben geht gleichzeitige Quaternen- bezeichnung bis XVIII. Die Handschrift enthält S. Augustini 5 et Hieronymi epistolae de anima und Claudiani Mamerti libri III de statu animae. Die Schrift des Codex fällt in die Mitte des 12. Jahrh. Das Bücherverzeichnis steht auf f. 148^ und füllt zwei Drittel dieser Seite aus. Es ist sorgfältig, ohne Absätze, fortlaufend ge- 10 schrieben; als Schriftbasis hat die Linierung der Vorderseite, f. i48 R gedient. Jeder Buchtitel ist durch einen großen Buchstaben hervorgehoben, der Name des Schenkers ganz in Majuskeln geschrieben, sonst kommen Großbuchstaben nicht vor. Jedem Buchtitel folgt ein Kolon. Unter dem Verzeichnisse stehen von ziemlich gleichzeitiger *5 Hand in kleinerer Schrift Bezeichnungen der Solmisation. Die Schrift des Verzeichnisses macht im ganzen den Eindruck einer älteren Schreibschule, r und f zeigen statt eines Punktes zwei Druckpunkte im Ausstrich nach rechts. Auch den gespaltenen c-Kopf kann man erwähnen. Unterlängen sind jedoch nicht betont. Die Ein- 20 tragung ist übrigens nicht in einem Zuge gemacht. Von den Worten Liber orationum an hat dieselbe Hand in größeren Buchstaben, jedoch mit gleicher Tinte geschrieben; vor allem die Bildungsweise des Buchstaben g beweist, daß hier eine und dieselbe Hand tätig war. Die Schrift des Verzeichnisses wird wohl auch in die Mitte 25 des 12. Jahrh. zu setzen sein wie die Schrift des Codex selbst. — Zwei eingeheftete Papierblätter enthalten eine nicht fehlerfreie Abschrift des Katalogs aus dem 18. Jahrh. Pez beruft sich für das dem Honorius von Autun zugeschriebene c Offendiculum de Incontinentia sacerdotum' im Thesaur. aneed. 30 a. a. O. p. V Nr. 5 auf das Verzeichnis der vom Bruder Heinrich geschenkten Bücher und bemerkt: 'Sed hodie hi Codices Gottwici desi- derantur uti et plerique omnes libri ea Heinrici donatione com- prehensi', was mit den Tatsachen nicht vollkommen stimmt. Doch würde eine Ausführung darüber die hier einzuhaltenden Grenzen 35 überschreiten. Über die Person des Schenkers ist weder aus den Chroniken noch aus dem Nekrolog des Klosters eine entsprechende Nachricht oder ein passendes Datum zu finden. Diemer (a. a. O.) hat angenommen und den Beweis versucht, daß der in der Überschrift des 40 Verzeichnisses genannte frater Heinricus in Göttweig identisch sei mit Bruder Heinrich von Melk, dem Dichter des 'Priesterleben' und der 'Erinnerung an den Tod.' Rieh. Heinzel, Heinrich von Melk, Berlin 186 7, ist dieser Ansicht nicht, wie schon der Titel 3, Göttweig. I I seines Buches zeigt; er setzt ferner sogar die dem ' Priesterleben' voraufgehende 'Erinnerung in die Jahre 115g — 1163 (vgl. S. 42), während die Schriftform des Verzeichnisses auf frühere Zeit hinweist. Dabei ist nicht einmal sicher, daß die im Verzeichnisse genannten Bücher etwa erst nach dem Tode des Spenders an jener 5 Stelle des Codex eingetragen wurden, wo sie jetzt stehen; contulit ist nicht reliquit. Es wäre möglich, daß Bruder Heinrich die Bücher schon mit sich ins Kloster brachte. Es sei außerdem darauf hingewiesen, dajj der Codex mit Briefen des h. Augustin und Hieronymus, wo das Verzeichnis eingetragen ist, sich im Verzeichnisse selbst 1° nicht findet. Anderseits sei nochmals daran erinnert, daß der Einband der überliefernden Handschrift von sämtlichen übrigen in Göttweig befindlichen Hss. abweicht. Beachtenswert ist es ferner, daß die Bücher dieses Heinrich zum großen Teil aus Werken des für die Literaturgeschichte etwas rätselhaften Honorius Augustodii- I 5 nensis bestehen. Die am Ende des Verzeichnisses stehende Angabe , es seien 50 Bücher gewesen, stimmt formell nicht mit der Anzahl der aufgezählten Stücke (§4). Der scheinbare Widerspruch läßt sich jedoch wohl aufklären. Zieht man nämlich die vier zum Schlüsse genannten Stücke mit Malereien, für welche die Bezeich- 20 nung 'Buch' nicht paßt, von der Gesamtzahl ab, dann stimmt die Angabe mit der Anzahl der Bücher. Sonst bliebe nur der Ausjpeg, anzunehmen, daß zwei oder mehrere der angeführten Schriften in je einer Hs. vereinigt waren. Drucke. Pe\, Thesaurus aneed. tom. II (1721), dissert. isag.p.XI. — Jos. Diemer, 25 Kleine Beiträge zur alt. deutschen Sprache und Literatur in Sitzungsberichte der kais. Akad. der Wiss. in Wien, phil.-hist. Klasse Bd. 18, Wien iS55, S. 2G8, Anm. 22/ vgl. die Ausführungen ebd. S. sSSff, — Albin Czerny, Die Bibliothek des Chorherrnstiftes St. Florian, Lin^ 1874, S. 234f. Außerdem vgl. Gottlieb, ÜMB. Nr. 81S. 30 f - r 4S v Isti sunt libri, quos frater HEINR1CUS huic contulit ecclesie. Psalterium insigniter expositum. Cant(ica) cant(icorum) mirabiliter exposita. Matheus glosatus. Apocalips(is) expqsita. Item cantica cant(icorum> cum glosis. Clavis phisice, scilicet de perifision ex- cerptus. Speculum ecclesie, in quo sermones dulcissimi") ad po- 3 5 pulum. Refectio mentium, in quo sermones ad fratres in capitulo. Pabulum vite, in quo sermones in festis diebus. Elucidarium bene correctum. Offendiculum de incontinentia sacerdotum. Eucharistion de corpore domini. Neocosmus de VI primis diebus. Überlieferung. Cod. Nr. 33 in Göttweig. 40 a ) dulmi. 12 3. 4- Göttweig. Scala ceji de tribus celis. Gemma anim$ de divinis sacramentis. Sacrament^rium de mysteriis. Summa totius, in quo cronica ab initio") mundi usque ad nostra tempora. Imago mundi, in quo totus mundus describitur. Summa gloria de apostolico et Au- 5 gusto. Suum quid virtutis. De virtutibus et vitiis. Sigillum sancte Mari§, in quo cantica ad personam sancte Marie expo- nuntur. Cognitio vite. Inevitabile, in quo de libero arbitrio et predestina(tione) et gratia dei disputatur. Anshelmus de libero arbitrio. Eucherius de hebreis nominibus. Ysidorus breviter io super totam bibliothecam. Item sententie Ysidori de utroque testa- menti. b ) Thimeus Platoais. Bucolica Virgilii. Theodolus. Musica Odoni^. 0 ) Serenus de medicina arte, in quo excerpta Bede de Gallieno et Ypocrate. Abacus Gerlandi. Priscianus ad- breviatus. d ) Abbo de regulis. Foeas de arte gramatica. Item 15 libellus de penultimis. Libellus versuum,') in quo vita Marie Eg(iptiace) et novus Cato. Rethorica Alcvvini. Excerpta de Martiano. Priscianus constructionum , in quo et exemplar me- trorum. Liber orationum. Liber de luminaribus ecclesie, id est de scriptoribus ecclesiasticis. Liber, in quo sancte canti- 20 lene. Excerpta de libris sancti Augustini de deo et anima. Que- stiones diverse. Glosediverse. Computus Dyonisii grece, in quo abacus et mappa mundi. Martyrilogium,*) in quo diverse pagine computi. Rodale, in quo VII liberales artes depicte. Item rodale, in quo Troianum bellum depictum. Item rodale, in quo 25 varia pictura. Item quaternio depictus. Nota quinquaginta iibri. g ) 4. Kurzes Verzeichnis des 15. Jahrhunderts. Cod. 182 des Stiftes Göttweig, im Katalog unter Nr. 8g beschrieben (vgl. oben S. 4), ist in rosa mit Blinddruck verziertes Schafleder über Holzdeckeln gebunden (23-4 X ig'Scm) und enthält 30 auf 4g Perg.-Bll. die Summa magistri Guidonis Fabe (saec. XIV). Auf der Vorderseite des ersten, mitgezählten weißen Blattes steht: Iste liber pertinet ad monasterium sancte Marie virginis in Gottwico a ) Itio. b ) A. c ) d undeutlich. d ) d aus b. c ) Verweis- reichen und da^u auf dem unteren Rande die im Text folgenden acht Wörter, davon 35 in — novus auf Rasur, wohl von anderer Hand überfahren; doch stand derselbe Text schon früher dort, denn der Haken unter e von Marie rührt von der ursprünglichen Eintragung her und ist nicht überfahren. f ) A. 8) dfe letzten drei Wörter am linken Rande; der untere Teil der Zahl L a durch Wurmfraß ^erstört. j.. 5. Göttweig. I 3 (saec. XV). Auf den Rändern der ersten Blätter liest man allerlei kurze Verse, f. 4j v den Anfang eines Briefes an mag. Ulricus de Ricendorf von Ch. Scolaris Neburge .commorans (saec. XIV). Die auf dem Deckel sichtbare Signatur F. 24 zeigt, daß die Hs. schon um 1500 in der Bibliothek von Göttweig war, wohin ja auch die Eintragung Iste über etc. deutet. Das kurze Verzeichnis steht f. 4g R am oberen Rande rechts, fortlaufend, ohne Alinea für die einzelnen Werke, deren Titel durch Kola abgeteilt sind. Majuskeln zeigen außer den Item nur das Wort rufo zu Beginn des Wortes. Ungedruckt. In ........ :i ) optimo 1 ') sermones c ) in perg(ameno). Item auctoritates in rufo libello. Item sermones et auctoritates in nigro libello. Item in cedulis peroptimas auctoritates. 5. Ausleihverzeichnis des 15. Jahrhunderts. Cod. 447 zu Göttweig, im Katalog unter Nr. 247 beschrieben 15 (vgl. oben S. 5), ist in gelbliches Schafleder über Holzdeckeln gebunden (21 X i4'Scm). Die Hs. trägt vorne und hinten je 5 Buckeln; von den einst vorhandenen zwei Lederschließen mit Krampen ist eine erhalten. Ein Pergamenstreifen auf dem Vorderdeckel zeigt die Aufschrift Liber de victoria Christi contra Antichristum. Quin- 20 quaginta omeliae beati Augustini; auf dem Deckel selbst steht Augustinus super quinquaginta' 1 ) omelias und die Signatur y 11. Das Ausleihverzeichnis steht ohne Vorlinierung auf der Rückseite des jetzt als f. 151 bezeichneten Blattes, vor dem 2 Bll. ausgeschnitten sind. Die Handschrift, in die das Ausleihverzeichnis 25 eingetragen wurde, ist jedoch in die Aufzählung der verliehenen Bücher nicht einbezogen. Jedes Buch beginnt mit eigenem Alinea, nur m dem zuerst angeführten Codex befinden sich zwei Schriften vereinigt. Die Item (vom dritten angefangen) sind eigentümlich gekürzt und vom Anfang der Buchtitel etwas abgerückt; das Zeichen 3 0 sieht wie $ aus. Die Stichworte sind groß, die Eigennamen klein geschrieben. Keine Literpunktion. Es sind die gewöhnlichen Kürzungen verwendet. Ungedruckt. a ) etw,a S Buchstaben unlesbar. b ) die letzte Silbe nicht gan- sicher, -mos (?). 35 nach sermones dürfte eine Ziffer gestanden haben. d ) qnqn (die Kürzungen überklebt). 14 5- Göthveig. Nota libri. quos mihi concessit dominus abbas. Item lacobum de Voragine de tempore. Item ffigurarum in rubeo. Item novam legendam sanctorum. Item postillam de tempore. Item summam magistri Thome de penitencia. Item uiiura librum sermonum de sanctis. Item quadragesimale Iacobi. Item uiiura librum sermonum dominicalium per circulum anni. Item super 4 sentenciarum 1 librum. Item de suis colleccionibus a ) i3 sexternos in copertorio simul. Item de eisdem 14 sexternos simul in copertorio 1 '). Item octo sexterno(s) in uno copertorio. Item septem sexterno(s) in alio copertorio. Item Peregrinum de tempore. 15 a ) collcoib 5 . b ) co//ptorio. HEILIGENKRE UZ im Wiener Walde. Orden: Cistercienser. Bistum: Passau (Wien). Gründungszeit: 1134. oder riß5. Das Kloster wurde vom Markgrafen Leopold dem Heiligen gestiftet. Das Gründungs jähr steht nicht mit Sicherheit fest, es besteht Schwanken zwischen 11J4 und ii3$. Die Gründungsurkunde, datiert 'anno regni domini Lotharii octavo, welches Jahr bis 3. Juni u36 reicht, setzt die Existenz des Klosters schon voraus. Die ersten 5 Mönche kamen unter Führung Godeschalks aus Morimund. Die Bücher vermehrten sich ziemlich rasch. Das älteste Bücherverzeichnis im Cod. 205 (hier Nr. 6), das entsprechend seinem Schriftcharakter und den chronologischen Anhaltspunkten der Überschrift in die erste Hälfte des 12. Jahrh. fällt, zählt schon mindestens 10 •J4 Bände auf.') Auf bestimmte Ordnung und wohl auch Aufstellung läßt die Gruppierung des Zusammengehörigen schon damals schließen. Durch Schreiber- oder Schenkungsnotizen kann man zum Teil die Vermehrung des Bücherschatzes verfolgen; darunter ist eine Hs. aus Citeaux (Cod. 326 s. XIV.) ein 'plenarium, quod est sine libro 15 evangeliorum , dargebracht von Heinrich von Seveld 126S (Pez, Thes. anecd. VI pars II, p. 115 col. 2), und ein Geschenk Friedrichs des Schönen zu nennen (Cod. 33). Zum J. 1340 wird im Chroni- con Claustroneoburgense (Mon. Germ. Scr. IX, 672) berichtet: c In monasterio S. Crucis ex improviso tanta venu inundatio, quod libri 20 cum aliis rebus sunt annihilati: Es kann sich wohl um Verluste handeln, von Vernichtung der Sammlung könnte jedoch keine Rede sein, denn noch heute sind im Stifte die meisten der im ältesten x ) die Abteilung der Schriften in einzelne Bände ist nicht durchaus sicher zu geben. Schon die alte Zählung von 17 Bänden Augustinischer Schriften zu Anfang des 25 Katalogs scheint mit der Wirklichkeit nicht zu stimmen. 1 6 Heiligenkreuz. Verzeichnisse aufgezählten Handschriften erhalten. Ebenso wenig hat der Brand vom 28. Juli 1462 geschadet (erwähnt im Cod. 88, f. i). Ein zweites, nach i363 und vor i3j4 anzusetzendes Verzeichnis (im Cod. jj5 der Stiftsbibliothek zu St. Gallen überliefert, hier 5 Nr. 7) zeigt uns die Bibliothek in regelrechter mittelalterlicher Bibliothekseinrichtung. Der Bestand belief sich auf die ansehnliche Zahl von 3oj Bänden. Die Handschriften standen nicht, wie von einigen angenommen wird, sondern lagen auf schrägen Brettern, deren mehrere in den einzelnen Regalen vorhanden waren. Da die 10 Zahl der Bücher auf den einzelnen Brettern von oben nach unten abnimmt, wird man zu schließen haben, daß oben die kleineren, unten die Foliobände Platz fanden. Ein dritter Katalog fällt ins Ende des 14. Jahrh. (hier Nr. 8). Die Cistercienser von Heiligenkreuz hatten seit i38$ im früheren Nonnenkloster zu St. Nikolaus in 15 der Singerstraße in Wien eine theologische Lehranstalt, wohin Bücher aus dem Kloster gelangten; manche davon mögen nicht mehr zurückgekehrt sein. Über anderweitig verliehene Bücher erfahren wir im J. 1416 durch das Testament (Geschäft) des 'Hanns des Veliber, Kaplans auf dem Karner (von St. Stephan in Wien), 20 wo es heißt: 'die herren von Heiligenchreutz habent im ge/ihen sechs pucher, das erst Altertum de tempore, das ander Innocentium, das dritt de corpore Christi, das vierd decrctales antiquos, das fünft ain lectur super decrctales und das sechst Clementinunf (aus dem Stadtbuch II, f. 21g gedruckt von Karl Uhlirz im Centralblatt f. 25 Bibliothekswesen Jahrg. i3, 1896, S. 90 f.). Für das 75. Jahrh. kann nur auf das kurze Verzeichnis der von Bruder Andreas entliehenen Werke (im Cod. 79, hier Nr. 9) und auf ein anderes Verzeichnis von Büchern, die während des Speisens vorgelesen werden sollten, hingewiesen werden (im Cod. 220, hier Nr. 10). Das unvoll- 30 ständige Lektionenverzeichnis im Cod. 93 stammt gleichfalls erst aus dem 75. Jahrh. In der Zeit der Reformation wurde mancher Codex aus dem Stift entfernt; so ist das Vorhandensein einer Anzahl von Handschriften aus Heiligenkreuz in der Wiener Hofbibliothek zu erklären. 1 ) 3- I ) Cod. 378 Petrus Comestor, Historia scholastica s. XIII. Cod. 71S Conmment. in evang. Matthaei s. XII. Cod. uOß Epistolae canonicae cum glossa Walafridi s. XII (nach Gentilotti und Denis). Cod. i^5o (vorher in der alten Univ.-Bibliothek) enthaltend De decem plagis Egipti; Qjiomodo dicatur deus habere caput et oculos (etc.). Cod. i5oS Erchengerus, Collecta de virtutibus et vitiis s. XIII mit Nekrologfragm. von Heiligen- kreu\. Cod.i55o Sammlung von Ordensregeln. Cod. i5[)ij Henricus monachus S. Crucis, Moralitates de naturis animalium, a. ngij. Cod. 16-24 Tractatus super missam s. XIII. Cod. 2340 (vorher in der alten Univ.-Bibliothek) Galfridus, Nova poetria; Matthaeus Vindoc, Historia Tobiae; Iohannes de Garlandia, De aequivocis et synonymis; Iohannes 40 Heiligenkreuz. I 7 Kaiser Leopold L, im übrigen ein eifriger Bücherfreund, hat der Bibliothek im J. 1665 keine Aufmerksamkeit geschenkt (vgl. P. Lam- beck, Diarium sacri itineris Cellensis. Vindob. 1666, p. 10). Lambeck gibt (im Cod. 12464 f. 3o v der Hofbibl.) nur eine kurze Notiz über Cod. 21 7 5. Crucis, doch zum Teil richtiger als der moderne 5 Katalog. Die bedeutenden Bereicherungen der Bibliothek durch Kauf im ij.Jahrh. betrafen wohl ausschließlich Druckwerke. Die Kriegswirren, besonders das J. i683, brachten manche Verluste für die Bibliothek, wenn auch die Nachricht P. Alberick Höffners in seiner 10 Corona abbatum zum J. 1684, die lautet: 'Libri tarn chori quam bibliothecae plerique praestantiores partim ablati, partim igne con- sumpti' in Anbetracht der großen Menge der erhaltenen Stücke nicht mit den Tatsachen übereinstimmt. Verluste während der Türkenkriege erwählt auch Bern. Pez im Thesaurus aneed. 1(1721), diss. 15 isag. p. IIJ } n>o es heißt: c Sanctae Crucis ord. Cist., cuius insignis est etiam hodie post repetitas Turcarum depopulationes librorwn manu exaratorum bibliotheca.' Eine Handschrift, die noch von Pez benutzt worden war, der im Thesaurus aneed. III (1721), diss. isag. p. VI genannte ' Hervei commentarius in Isaiairi, geriet später in Verlust. 20 Ein zusammenfassender Katalog der Hss. aus älterer Zeit ist nicht erhalten. Die entsprechenden Arbeiten von P. Georg Strobl (f 1717) und des P. Theophil Heimb (f 1770) sind nur in Frag-- menten vorhanden und waren es schon in älterer Zeit (vgl. Archiv d. Gesellsch. f. alt. deutsche Geschichte 6, 182). Erst Dr. Arthur 25 Goldmann inventarisierte 188g die Sammlung, auf Grund welcher Vorarbeiten der Katalog von Dr. Gsell erschien. Eine ausführlichere Behandhing der alten Heiligenkreuzer Kataloge ist vom Stiftsarchivar Dr. Florian Watzl für die Studien und Mitteilungen zur Geschichte des Benediktinerordens in Aussicht gestellt. 3o Literatur. G. H. Pert$ im Archiv der Gesellschaft f. alt. deutsche Gesch. Bd. 3, Frankfurt 1821, S. 84. 56? und Bd. G, Hannover 1838, S. 182—184. J. Fräst, Merkwürdige Hss. der österr. Stifter in Wiener Jahrbücher der Literatur ^ Bd. 24, Wien 182g; Anzeige-Blatt S. 40 — 41. M. Koll, Das Stift Heiligenkreu* in Österreich, Wien 1834, S. 5o—52. 35 W. Wattenbach, Handschriften des Stiftes Heiligenkreuf, im Archiv der Gesellschaft f. alt. deutsche Gesch. Bd. 10, Hannover 18S1, S. 5g4-Coo. F. Schulte, Die Rechtshandschriften der Stiftsbibliotheken etc. II. Heiligenkreu^ in Sitzungsberichte der Wiener Akad. der Wlssensch., Phil.-hist. Classe Bd. 57, Wien 186S, S. 5j5. 4 o Damasc., Gesta Barlaam et losaphat; Guillelmus, Vita S. Bernhardi mit Nekrolog- fragm. von Heiligenkreuz. Cod. 2400 Heinricus, Summarium extractum ex Isidori onginibus s. XIII. Cod. 2425 Gariopontus, De morborum causis u. and. Medizinisches s. XI. Mittelalt. Bibliothekskataloge I. 2 I 3 6. Heiligenkreuz. Jul. Pet^holdt, Adreßbuch der Bibliotheken Deutschlands, Dresden iSj5, S. 200. Job. Huemer, Zur Geschichte der klassischen Studien im Mittelalter in Zeitschrift für die österr. Gymnasien Jahrg. 32, Wien 1881, S. 4i5 —422. Joh. Huemer, her Austriacum in Wiener Studien für klassische Philologie Bd. g, 5 Wien 1S8-, S. 8g. Benedikt Gsell, Verzeichniss der Handschriften in der Bibliothek des Stiftes Heiligenkreuz in Xenia Bernardina pars II tom. I, Wen i8gi, S. rrS —272; ferner derselbe ebda, pars III, S. 111. 112 'Aeltestes Bücherverzeichnis aus dem XII. Jahrhundert 1 '. El. Steinmeyer und Ed. Sievers, Die althochdeutschen Glossen Bd. 4, Berlin i8q8, 10 5. 466 — 468. Florian Watzf, Die Cistercienser von Heiligenkreuz in chronologischer Reihenfolge nach den Quellen dargestellt, Graz iSgS, passim. Analecta Bollandiana 1-, Bruxellis iSgS. (De magno legendario Austriaco: p. 27 Exemplar Sancrucense: Codd. it. 12. ig. 14.) x 5 Joh. Bohatta und Mich. Hol^mann, Adreßbuch der Bibliotheken der österr.-ungar. Monarchie, Wien igoo, S. 68. Rud. Wölk an, Zur Geschichte der Bibliothek in Heiligenkreuz in Zeitschrift des österr. Vereines für Bibliothekswesen Jahrg. 1, Wien lqio, S. 122 — is5. Außerdem vgl. A. Goldmann im Centralblatt für Bibliothekswesen 5 (1888), 20 5. iG, und Xenia Bernardina pars III, S. 38ff. 6. Katalog zwischen 1134 und 1147. Cod. Nr. 205 der Stiftsbibliothek zu Heiligenkreuz (vgl. oben S. 15) ist eine Perg.-Hs. des 12. Jahrh. von 8j Bll. (28 X i(S'-jcm). Die kantig zugeschnittenen Deckel gleichen mit den Blättern ab; ein Lederstreifen mit Metallhafte klappt in einen Stift in der Mitte des 25 Hinterdeckels ein. Der alte Einband ist im 18. Jahrh. mit weißem Schafleder neu bezogen und mit Blindstempeln geziert. Die alte Zugehörigkeit zum Stifte beweist die auf f. 2 R (umgekehrt) stehende Aufschrift in Majuskeln saec. XII oder XIII Liber S. M. de S. Cruce. Auf der Rückseite des (jetzt) ersten, nicht mitgezählten Blattes steht 3o von einer Hand des 18. Jahrh. N 5 (die 5 in 1 verändert), auf der Rückseite des (jetzt) zweiten Blattes Nr. 1, jvobei 5 radiert erscheint. Auch auf f. 2 R ist dieselbe Bezeichnung und wieder radiert. Von einer Hand saec. XIV findet sich die Inhaltsangabe des Codex, ausführlicher von einer Hand saec. XV darunter. Ferner ist ein auf einen 35 schmalen Papierstreifen mit Tinte statt mit Farbe aufgestempeltes Bibliothekszeichen sichtbar; in den Ecken dieses Papiers oben die Zeichen I, 15, unten E (darunter B), 5. Der Rücken trägt oben ein rotes Lederschildchcn mit der Inhaltsangabe, unten einen Papierzettel mit der modernen Signatur. Die Hs. enthält Gregorius, Homiliarum 40 in Ezechielem liber II.; auf den zwei letzten Blättern Ratio ieiuniorum quatuor temporum. Das Verzeichnis steht auf zwei Blättern (im Abdruck hier als f. I und f. II bezeichnet) zu Anfang des Codex, die in die alte Nume- f. 6. Heiligenkreuz. I g rierung nicht einbezogen sind. Denn diese Blätter waren einst zusammengeklebt und sind erst durch Dr. A. Goldmann abgelöst worden; sie haben durch Beschneiden etwas vom Text eingebüßt. Der Katalog beginnt f. I v und setzt sich f. 11'* fort. Die Zeilen sind vorliniert. Das Verzeichnis ist von einer Hand, die von der des 5 Codex verschieden ist, in Langzeilen geschrieben und gehört dem 12. Jahrh. an. Es zerfällt in eine Reihe von Absätzen, zwischen denen, wohl für Nachträge, entsprechender Zwischenraum gelassen wurde. Die Stichwörter der Titel haben große Anfangsbuchstaben, Eigennamen teils große, teils kleine; ganz in Großbuchstaben ist nur 10 S. CRVCIS, (ig, z 7 ). Die Schreibung von ci, ti ist schwankend. Zur Interpunktion dient ein Punkt auf der Zeile. Abgekürzt sind nur die Endungen in üblicher Weise, bis auf das antiquierte RP in Zeile 20, 6. Die Zeit des Katalogs ist ziemlich genau bestimmbar. Da nämlich unter dem in der Überschrift angedeuteten d(ominus) G. schwer- 15 lieh jemand anderer gemeint sein kann als der erste Abt Godschalcus, dessen Zeit von 1134 — 1147 angesetzt wird, so fällt das Verzeichnis in die erste Hälfte des 12. Jahrh. Da nun viele der im Katalog verzeichneten Hss. erhalten sind, ist hier noch ungehobenes Material für paläographische Zeitbestimmungen gegeben, wenn auch der Ort 20 der Herstellung der einzelnen Stücke nicht eben so sicher zu erkennen und zu bezeichnen sein wird. Druck. Gsell in Xenia Bernardina pars III, Vindobonae t8qi, S. ruf., wo jedoch aus Versehen im Abdruck einige Zeilen übersprungen sind. — Der Katalog ist erwähnt bei Wat^l, Die Cistercienser von Heiligenkreuz (1898), S. 2; über Abt 25 Godschalk vgl. ebda., S. 1. lsti a ) sunt libri S. CRVCIS sub d. G. conscripti. Augustinus super psalmos in tribus voluminibus. Sermones eiusdem de verbis domini h ) L et contra ArrianoSj in uno volumine. Idem de scripturis veteribus et novis et de s. trinitate contra Arrianos in uno volumine. s 0 Idem de christiana doctrina in uno volumine. Idem super Iohan- nem in uno volumine. Idem de sermone domini in monte habito et ad Simplicianum episcopum de libris regum, idem ad Paulinam de videndo deo et idem ad Dulcicium de octo questionibus et dis- putacio eiusdem de predestinatione in uno simul volumine. Idem 35 de bono coniugali et de s. virginitate et de viduitate ad Iulianam et sermo eiusdem ad Probam et de agone christiano et de opere Überlieferung. Cod. 205 in Heiligenkreuz. Die mit L j bezeichneten Wörter stehen über dem Texte schon von m 1 . a ) zwei Zeilen darüber steht die Bemerkung XVII volumina de libris Augustini. 40 ) verbis domini auf Rasur. 2* 20 6. Heiligenkreuz. monachorum in uno simul volumine. Idcm de s. trjnitate. [dem de civitate dei totus. Idcm super genesim ad figuram contra Manicheos et idem de mendatio et eiusdem soliloquia, idem de penitentie medicina et idem de utilitate agende penitentie et idem de 5 diseiplina christianorum in uno simul volumine. Item questiones eiusdem LXXX11I et LXV questiones Orosii totidemque responsa 3 ) eius in uno volumine. Item ench(i)ridion b ) eiusdem et lvo de sacra- mentis et sermones lvonis in uno volumine. (I)tem c ) Augustinus de cura pro mortuis et de utilitate credendi et de trinitate anime, idem io contra Fulgentium Donatistam et ad Dardanum de presentia dei in uno volumine. Item Augustini expositio super partem primam epistole ad Romanos et soluciones questionum quarundam ex eadem epistola simul. Item retraetationes eiusdem et epistola eius ad Optatum de origine anime et liber L eiuSj de divinacione demonum d ) 15 cum quibusdam questionibus (in) c ) uno volumine. Idem contra Faustum. Idem de fide ad Petrum, idem de regulis ecclesiasticis. Liber eiusdem exortatorius. Idem super epistolam Iohannis. 1 ) ") eodem volumine habetur liber L valde utilisj Eucherii Lugdunensis episcopi ad Veranum episcopum de significacionibus quorundam latinorum nominum et liber de vita vel obitu sanetorum et defloracio Ysydori in nominatissimis 0 ) nominibus legis et evangeliorum in eodem volumine. Item Ieronimus de 35 ordinibus ecclesiasticis, et idem in Matheum. Item ecclesiastica a ) RP. b ) das erste i fehlt. c ) I abgeschnitten. d ) das c scheint durch einen Schrägstrich von späterer Hand ^u ac geändert. e ) abgeschnitten. f ) i°IIoliis, wobei aus Versehen auch der Anfangsbuchstabe des Eigennamens durch den untergesetzten Punkt getilgt erscheint. s) I abgeschnitten, t abgerieben. h ) das A0 zweite p über der Zeile. ') so über der Zeile; darunter iazariam, durch Unterstreichen getilgt. k ) leerer Raum für 4 Schriftlichen. ') pamamachium. m ) e abgeschnitten. ") n abgeschnitten. °) vom ^weiten m ist nur die letzte Hasta erhalten. II R 6. Heiligenkreuz. 2 I historia ab eo edita. Idem super ecclesiasten. Epistola eiusdem ad Thesifontem, dialogus eiusdem sub nomine Atici a ) et Critoboli contra Pelagium, idem b ) über eiusdem de viris illustribus, (li)ber c ) eiusdem contra Rufinum. | hec sunt opera Origenis. Liber omeliarum eius in genesim et 5 omelie eius super exodum. Item exposicio eiusdem super Leviticum et omelie eius in Iesu Nave in uno volumine. Idem super cantica L 1I. ; . hec sunt L opera, Gregorii. Moralia lob in quatuor voluminibus et omelie eius super Ezechielem in uno volumine. (Quadra)ginta d ) omelie eius in uno volumine et expositio eius super cantica et idem 10 in Ezechiele de edificio. Past(oralis) c ) cura. Isti sunt alii libri. Alcuinus J volumem. Beda super cantica [I volumenj. Ambrosius super beati immaculati et de s(acramentis) f ) L in uno v.j. Idem de offitiis in uno volumine. Rabanus super librum regum t per se> Prosper de quator virtutibus L unum volumen.j I5 Omel(ie) L I v.j. Vite patrum et collaciones et dieta eorum in duobus voluminibus. Glose canticorum et vita s. Ba(silii) 8 ) L in uno v.j. 1- tem regula s. Basilii et L regulaj s. Augustini et Anglica regula et reli- quorum patrum in uno volumine. Epistole Ivonis (de institu)cione h ) noviciorum et dedicacione ecclesie et alii sermone(s) 1 ) eius simul. 2 o Hugo de archa Noe. Item sententie . . . k ) de novo testamento. Liber Anselmi archiepiscopi L Cantuariensisj') c Cur deus homo 5 et apol- logia domini Bernardi L ClarevallensiSj abbatis et dic(ta) m ) Crissostomi de naturis bestiarum etlibellus supradicti") Anselmi de cognicione vite et traetatus eiusdem de libero (arbitrio) in uno simul volumine. Item 25 sententie diversorum in unum collecte. Item III L libri, Hugonis de sacramentis. Item excerpta in duobus paribus libellis. Duodecim prophete L simulj glosati. Lamentaciones Hieremie 0 ) et cantica glosata. Item Matheus, Iohannes,' 1 ) Marcus, Lucas glosati. Glose super psalterium. Item sermonesLeonis q )pape. Item sententie que- 30 dam et disputacio Iudei') cum christiano simul. Item formula honeste vite et q(uedam) s ) abusiva seculi et sermones quidam et synnonima 1 ) Ysidori episcopi in uno libello. Item Lucidarius. Hincmarus liber sermonum. Beda super canonicas epistolas. Idem super apokalipsin. 3, a ) darüber IER. b) A C ) j; abgeschnitten. d ) quadra abgeschnitten. e ) oralis abgeschnitten. f) Rest nach s abgeschnitten. s) . s [\ü abgeschnitten. h ) de institu- abgeschnitten. ; ) s ausgelassen. k ) Text über der Zeile jet^t unleserlich, Isidori ('?,). ') Cart- m ) -ta abgeschnitten. ") vor s ein Buchstabenrest. °) das erste i über der Zeile. i>) Matheus Iohanncs auf Rasur. , '0 -eo jettf undeutlich. ') i auf Rasur statt a (?). s ) Rest abgeschnitten. l ) A. 40 2 2 7- Heiligenkreuz. 7. Katalog des 14. Jahrhunderts (nach 1363 und vor 1374). Der Codex der St. Galler Stiftsbibliothek Nr. yjs (vgl- oben S. 16), eine Papier-Hs. des 14. Jahrh. von 266 Seiten, ist in ein Stück gelblichen Pergaments eingeschlagen, das mit der Handschrift abgleicht (22 x is'5 cm), dessen hinterer Teil nach Art alter Archiv- 5 bände als Klappe nach vorne übergreift und durch zwei Schlingen an zjvei aus Lederstreifen gebildeten Knöpfen festgehalten wird. Auf dem durch Hornplättchen versteiften Rücken kleben zwei rot eingefaßte, quadratische Papierstücke, von denen das obere die Aufschrift Compendium Hb. sentent., das untere die Zahl 775 trägt; 10 5. 264 zeigt ein mit Druckerschwärze aufgedrucktes Ex libris des Klosters St. Gallen. Die Hs. ist nicht foliiert, sondern trägt Seitenbezeichnung. Sie ist nicht, wie Scherrers Verzeichnis angibt, von einer Hand geschrieben, sondern es lassen sich mehrere Schreiber unterscheiden; m l schrieb S. 1 — 14 inci, m 2 S. 75— 106, m 1 S. 107 — 15 120, m 2 S.i2i — 2s3, m 1 S. 2S4 — 264. Ein untrügliches Kennzeichen für m l bildet die eigentümliche Abkürzung der Schlußsilbe -rum, ferner das mit Kopf versehene a ; was beides in der Schrift von m 2 nicht erscheint. Die letzte Seite der Hs. (266) enthält Bemerkungen von zwei verschiedenen Händen s. XIV — XV (m 3 ; m*), wovon nur 20 die an erster Stelle stehende größere Eintragung für unserer Zwecke in Betracht kommt, da sie eine Aufzählung von Büchern gibt, freilich ohne Angabe über deren Zugehörigkeit zu einem bestimmten Orte oder zu einer bestimmten Person. Es heißt dort: Nota primo questiones magistri Wilhelmi") super quartum librum sentenciarum 25 obmissis obieccionibus. Item sermo boims et utilis de temptacionum profectibus et defectibus, b ) ineipit 'Ductus est Ihesus in desertum'. Item sermo bonus de penitencia, ineipit 'Penitenciam agite 5 etc. Matth. 2. Item sermo de contricione in festo Magdalene, ineipit 'Magna est Rutmare 0 ) contricio tua 5 . Item traetatus fratris Augustini 30 super 'Missus est' cum suis dubitacionibus. Item über utilissimus, qui intitulatur candidarius et traetat de instruccione d ) morum et conversacione proficiencium et de oracionibus et multis aliis. Item traetatus, qui dicitur speculum monachorum et declaratprofessionem monachorum. c ) 35 Die Angabe, daß sich in der Hs. ein Bibliothekskatalog befindet, ist aus der Beschreibung unter Nr. jjs V(m (Gustav Scherrer), Verzeichnis der Handschriften der Stiftsbibliothek von St. Gallen, Halle 187S, S. 257, nicht zu entnehmen. Erst der vortreffliche Index klärt n ) Wühelli. b ) et defectibus unter die Zeile gesetzt. c ) Rut mare. 4 o d ) gierst intxibus, dann bis auf in gestrichen. c ) monachorum unter der Zeile. 7. Heüigenkreui. 26 über dessen Vorhandensein auf, nämlich S. 580 unter dem Schlagwort Bibliotheca: Catalogus bibl. S. Crucis (incertae). Die Hs. hat, wie schon gesagt ist, Seitenbezeichnung. Der Katalog steht S. loy — 112 der Handschrift. Er ist von der hier mit m l bezeichneten Hand geschrieben. Der Text ist stellenweise mit geringem Verlust knapp 5 beschnitten (vgl. die Noten), die Schrift sowohl in den Eigennamen als in den Büchertiteln zuweilen sehr stark gekürzt; c und t, n und u sind rein graphisch öfter nicht zu unterscheiden. Die Überschriften der drei Abteilungen, der Unterabteilungen und die arabischen Ziffern zur Numerierung der einzelnen Bücher sind gleichzeitig mit roter 10 Tinte geschrieben. Dieselben Überschriften der Unterabteilungen sind mit gewöhnlicher Tinte jeweils beigesetzt, teils seitlich, teils am oberen Rande, dienten also dem Rubrikator als Memoriale. Das vorliegende Verzeichnis entspricht seinem Wesen nach mehr einem Inventar als einem Katalog. Jeder Band ist nur durch die in eine i 5 kurze Zeile gedrängte Titelangabe charakterisiert. Allem Anscheine nach ist diese nach jenen Aufschriften gemacht, die sich auf schmalen Pergamentstreifen auf der Außenseite der Deckel befanden. Auch eine der Aufstellung entsprechende Signierung daselbst hat man anzunehmen. 20 Das Datum, wann der Codex geschrieben wurde, steht durch das auf S. 253 stehende Kolophon fest Expliciunt questiones par- vorum librorum naturalium a magistro glorioso, magistro Iohanne Buredaen compilate neenon finite anno dominiMCCC septuagesimo quarto in festo saneti Augustini doctoris. Der Katalog selbst muß 25 jedoch älter sein als i3j4, da er hier sicher nur in Abschrift vorliegt. Das zeigt die nicht durchaus klare Überlieferung, aus Mißverständnissen des Abschreibers erklärlich, der Gorrarus 26, 26 statt Gorram, odoris 26, ss statt Odonis, Gwrici 26, ss statt Guerrici, Lucillum 33, 20 statt Lucilium u. a. m. fehlerhaft schrieb; ferner beachte man die 30 Aufnahme eines Zusatzes ami£ in den Text (3 z, 20) und die Orthographie. Der Schreiber des Katalogs schreibt nämlich Bernardus, während der Text des Codex abweichend die Schreibung mit h bietet. An einen späteren Einschub des Katalogs in die Hs. ist nicht zu denken, da hier wie auch sonst im Codex rri 1 und m 2 enge ineinander- 35 greifen. Es hängt nämlich das Blatt, enthaltend S. 105. 106, von m 2 geschrieben, zusammen mit dem Blatte, enthaltend S. in. 112, worauf der Schluß des von m 1 geschriebenen Katalogs steht; sie bilden zusammen das dritte Doppelblatt des betreffenden Quaternio. Meier (a. a. O.) hat ferner bemerkt, daß die in der Einleitung zum 4 o Katalog angegebene Anzahl der auf den einzelnen Brettern liegenden Bücher mit der Anzahl der im 'Katalog angeführten Stücke in mehreren Fällen nicht stimmt, und hat das zahlenmäßige Verhältnis 24 Heilifcenkreuz. richtiggestellt. 1 ) Während also im Katalog Veränderungen stattgefunden halten, wurde die Einleitung nicht perändert. Schon aus diesem Sachverhalt darf man schließen, daß es sich hier nicht um das Original des Verzeichnisses, sondern um eine Kopie handelt. 5 Nichts deutet ferner darauf hin, daß die Hs. einst der Bibliothek von Heiligenkreuz angehört habe, weder die Art des Einbandes, noch der in den Hss. aus Heiligenkreuz auf einem der ersten Blätter oder am Ende vorhandene Besitzvermerk, noch eine Spur von einstigem Vorhandensein derselben. Es liegt somit hier die Kopie eines io wohl nicht mehr erhaltenen Originals vor. Der Text der vorliegenden Ausgabe wurde zuerst auf Grund einer von Dr. Hans Hirsch besorgten paläographischen Abschrift unter Zuziehung des Meierschen Abdrucks hergestellt, dann wurde der Codex in Wien nochmals verglichen. Auch eine Abschrift Dr. Paul Lehmanns stand zur Verfügung. 15 Läßt sich auch ein ganz bestimmtes Datum des Katalogs nicht geben, so ist er doch nach i363 anzusetzen, da das in diesem Verzeichnis unter 26,16 angeführte Buch Prima pars moralitatum Nicolai identisch ist mit dem noch heute in Heiligenkreuz befindlichen Cod. 6j, dessen Herstellung ins Jahr i363 fällt. Aus dem Datum der überliefernden 20 Hs. dagegen (vgl. oben) ergibt sich der andere Terminus i3j4. Drucke. Erwähnt ist der Katalog von P. Gabriel Meier im ('entralblatt für Bibliothekswesen Jahrg. 4 (i88j), S. 256" und angeführt bei Gottlieb, ÜMB. (iSgo) unter Nr. 2ß5. Gedruckt ist er zuerst von P. Gabriel Meier im Archiv für österr. Geschichte Bd. go, Wien igoi, S. 401 — 41-/: Der Bibliothekskatalog des Stiftes 2 , Heiligenkreuz vom Jahre 1374, aus der Handschrift von St. Gallen herausgegeben. Cum ingreditur biblioteca in Sancta Cruce rep(er)iuntur tria p. i°? latera, quorum quodlibet X lineas sive asseres habet, a superiori co1 ' descendendo ad inferius. 3o Primum") latus ad manum sinistram b ) introitus eius in primo loco superiori habet Volumina X, in secundo descendendo 9, in tercio c ) X, in quarto 9, in quinto 9, in sexto 10, in septimo 10, in octavo 9, in nono io, in decimo d ) 5; summa nonaginta unum Volumina. 35 Überlieferung. Cod. -jy5 der Stiftsbibliothek St. Gallen. a ) dahinter in. b ) sinistrum. c ) folgendes 4 getilgt. d ) n°. z ) I, 1 (die Einleitung hat w, das Verzeichnis g); II, 7 (EM. hat 11, Verz. 8); II, g (EM. hat 10, Verz. 11, jedoch irrtümlich. Es waren damals tatsächlich nur 10 Bücher dort. Der Kopist hat nämlich aus zwei in einem Bande vereinigten Schriften 40 zwei verschiedene Bände gemacht, wie das Verz. Nr. S lehrt); III, 16 (Ein!, hat itj, Verz. 17); III, 5 (EM. hat 13, Verz. 12). Danach sind im Verzeichnis insgesamt oni Rnnrfp nncrpführt. 3OJ Bände angeführt. t5 7. Heiligenkreuz. 2 ^ In latere medio, quod similiter continet X a ) lineas, descendendo in pritno scampno sive linea superiori Volumina 12, in seeundo scampno perpendiculäriter descendendo Volumina XI, in tercio XI, in quarto 9, in quinto 10, in sexto 12, in septimo XI, in oetavo XI, in nono 10, in deeimo 4; summa eentum et unum volumina. In latere yero tercio b ) scilicet dextre manus 0 ) ingressus eius in primo scampno superiori volumina 6, in seeundo 16, in tercio i3, in quarto i3, in quinto i3, in sexto 15/) in septimo 14, in oetavo 14, in nono 8, in deeimo 7 volumina, summa 119 volumina. In primo et superiori sca(m)pno. In primo siquidem latere manus sinistre in scampno superiori sunt 10 volumina. i- e ) Daniel glosatus. 2. Ysaias glosatus. 3. Tres libri Salomonis glosati. 4- Ezechiel glosatus. 5- 12 prophete glosati antiqua litera. 6. Aurora maior metrice. 7- Aurora minor metrum. 1 ) | P- 10 7, 8. Ordo episcopalis. 9- Glosanus. 2 ° In seeundo assere eiusdem primi lateris descendendo. 1. Textus sentenciarum. 2. Glosa et questiones sentenciarum breves. 3. Distincciones Petri car(dinalis) in un'o volumine. 4. Distincciones Pe. prima pars. 25 5. Distincciones eiusdem seeunda pars. 6. Distincciones Wilhelmi. 7- Innocencius papa super 7 psalmos. 8. Eucherii Lugdunensis super genesim et regum. 9- Gommentarium Rabani super librum numeri li. 4. 3o In tercio assere sequenti. i- Iosephus antiquitatum prima pars. 2. Iosephi seeunda pars. 3. Speculum ecclesie. 4. Glose super apokalipsim. 5. Historia tripartita libri 12. 6. Ecclesiastica historia. 7- Historia Egesippi. eetil^ V ° ra " Sg f u endeS ^ »' gestrichen. b) vorms dex du>xh unt l!c Punktc Sint m - * w fT iCHen - ") V ° rher ** Blichen. «) in der Hs. 4 o I - unum, z etc.; hier s,nd dafür einfache Ziffern gesetzt. f) met~) 35 2 6 7- Heiligenkreuz. 8. Breviarium Ieronimi super ewangelia etc. 9. Psalterium glosatum Optimum. 10. Psalterium Ieronimi super hebraicam veritatem. In quarto assere. 5 1. Nicolaus de Lira super genesim et exodum. 2. Eiusdem super Leviticum numeri deutronomii Iosue iudicum Rut(h). a ) 3. Super libros regum eiusdem. 4. Super psalterium eiusdem. 10 5. Eiusdem super Ysaiam. 6. Eiusdem super Danielen) cum questione una. 7. Super ewangelia eiusdem. | 8. Super apostolum idem. p ' "' 9. Super libros Salomonis et Machabeorum. 15 In quinto assere. 1. Prima pars moralitatum h ) Nicolai. 2. Secunda pars moralitatum eiusdem. 3. Super Neemiam prophetam et plures libros sequentes. 4. Super actus apostolorum, epistolas canonicas et apocalipsim. c ) 20 5. Super Ieremiam et Ezechielem cum figuris. 6. Petrus cantor super d ) psalterium. 7. Glose super primam quinquagenam. 8. Glose super duas quinquagenas. 9. Alquinus super genesim. 25 In sexto assere eiusdem. 1. Nicolaus Gorrarus super psalterium. 2. Cassiodorus super psalterium. 3. Cantor Paris(iensis) super ewan(geliorum) concor(diam). 4. Ysidorus ethimoloyarum li. 24. 3o 5. Ysidorus de summo bono. 6. Exposicio Ysidori super vetus testamentum. 7. De excellencia 4 ewangeliorum. 8. Sermones Odonis c ) per circulum anni. 9. Sermones Innocencii pape. 35 10. Sermones Gwrici f ) abbatis Igniacensis 6 ). In septimo assere. 1. Petrus cantor super apostolum. 2. Haimo super apostolum. a ) h abgeschnitten. h ) vorher nochmals moralitatum undeutlicher, durch Punkte 40 getilgt. c ) apolcj^. d ) hier folgt der erste Teil eines p. e ) odoris. f ) A. K ) igniacn. •j. Heiligenkreuz. I 3. Idem super ewangelia. 4. Nicolaus Gorram super apostolum pulcher. 5. Hilarius super Matheum. 6. Gerardus super Matheum. 7. Manipulus florum. 5 8. Omelie Chrisostomi. 9. Omelie eiusdem super Matheum. | p.108, IO Eiusdem in epistolam ad Hebreos. cc! 2 In octavo assere. 1. Hildemarus super regulam. I0 2. Lactancius libri 7. 3. Richardus de contemplacione. 4. Scolastica historia. 5. Papias. 6. Iohannes de Ruppella. 15 7. Excerpta cuiusdam monachi de virtutibus. 8. Breviloquium Boneventure. 9. Abcdarius. In nono assere eiusdem lateris. 1. Liber usuum sive ordo. 20 2. Apostolus glosatus. 3. Lucas glosatus. 4. Matheus glosatus. 5. Iohannes et Marcus glosati. 6. Epistola Hincmari ad Karlum magnum. 25 7. Epistole Yvonis Carnotensis. 8. Epistole Yvonis 190. 9. Albertus Ratisponensis episcopus super missam. 10. Tractatus quidam de missa. In decimo assere. 30 1. Postille Stephani super genesim prima pars. 2. Secundapars_ eiusdem super (genesim)") j um volumen . 3. 1 ercia pars eiusdem super (genesim)") J 4. Matutinale estivale. 5. Matutinale hiemale. 3 5 In latere medio ex opposito ostii in primo assere superiori 12. | p. 109, ti bj Postille super genesim ad predicandum videlicet. 2. Sermones de tempore. 3. Sermones de multis festivitatibus. 4. Summa collocucionum. 40 a ) dafür ein Querstrich mit Rücksicht auf dasselbe Wort in Z. ji. h ) gan\ oben am Rande in medio latere. 2 8 7- Heiligenkrcuz. 5. Summa donorum. 6. Exempla sacre scripture. 7. Sentencie Prosperi. 8. Questiones de quolibet. 5 9. Thomas de sacramento ew(karisti)e. 10. Idem de potentia dei. 11. Tomas de veritate. 12. Idem super Matheum. In secundo assere. 10 1. Liber Clementis. 2. Glose super cantica. 3. Tomas super primum sentenciarum. 4. Idem super secundum. 5. Idem super tercium. 15 6. Idem super quartum. 7. Contra gentiles. 8. Prima pars summe. 9. Prima secunde. 10. Secunda secunde. 20 11. Ultima summe pars. In tercio assere. 1. Exposicio Augustini super epistolas Iohannis. 2. Sermones Augustini et Haymonis. 3. Augustinus super genesim ad literam. 25 4. Idem super genesim ad liguram. 5. Sermones Augustini de verbis Mathei, Luce. 6. Idem de sermone domini in monte. 7. Idem de cura pro mortuis. 8. Idem de vita beata. 30 9. Idem retractacionum") 10. Confessionum. | 11. Contra Faustum. p. 109, In quarto assere eiusdem. C0 M 1. Ieronimus super Ysaiam. 35 2. Idem super Ieremiam. 3. Idem super Ezechielem. 4. Idem super Danielem. 5. Idem super epistolas Pauli. 6. Epistole eiusdem. 40 7. Dyalogus eiusdem. a ) retrctactacionum. ■j. Heiligenkreuz. 29 8. Idera contra Iovinianum. 9. Idem de hebraicis questionibus. In quinto assere. 1. Augustinus super primam quinquagenam psalmorum. 2. Idem super secundam partem. 5 3. Idem super terciam partem. 4. Tractatus eiusdem super . . .'') 5. Idem de quantitate. 6. De bono coniugali. 7. Idem super Iohannem omelie. IO 8. Idem de civitate dei. 9. Idem de trinitate. 10. Epistole eiusdem Aurelii Augustini. In sexto assere. 1. Augustinus de raptu Pauli. T 5 2. Idem de doctrina christiana. 3. Idem de fide ad Petrum. 4. Sermones super apostolum. 5. Idem 'Quis est homo\ . 6. Questiones Orosii. | 20 p. ho, „ Florum prima pars. col. I . 8. Secunda eiusdem. 9. Tercium b ) eiusdem. 10. Excerpta Paterii de veteri testamento. 11. Gregorius de pastorali cura. 25 12. Dyalogus eiusdem. In septimo assere. 1. Gregorius prima pars moralium. 2. Secunda eiusdem. 3. Tercia eiusdem. 3o 4. Quarta eiusdem moralium, quinta. 5. Super Ezechielem prima pars. 6. Secunda pars eiusdem. 7. Exposicio cuiusdam monachi super finem Ezechielis. 8. Omelie Gregorii. 35 In octavo assere. 1. Beda super Marcum. 2. Super Lucam idem. 3. Idem de gestis Anglorum. 4. Idem super 7 epistolas canonicas. 40 a ) weiteres fehlt; ergänze psalmos. b ) A. p. II» 3o 7- Heiligenkreuz. 5. Idem super cantica. 6. Idem super Esdram. 7. Idem de temporibus. 8. Idem de tabernaculo. 5 9. Idem super tres libros Salomonis. 10. Idem super actus apostolorum. 11. Scintille eiusdem. In nono assere. j 1. Rupertus super genesim. p ol t 10 2. Idem super 12 prophetas prima pars. 3. Secunda pars eiusdem. 4. Idem de officiis. 5. Idem super Matheum. 6. Idem super apokalipsim. 15 7. Idem de victoria verbi dei. 8. Idem super cantica. 9. Idem de expedicione Ierosolimitana. 10. Explanacio Anglonii. a ) 11. Super maiores et minores prophetas. 20 In decimo sive ultimo inferiori. b ) 1. Libri Moysi. 2. Libri regum. 3. Prophete maiores. 4. Prophete minores. 25 In tercio latere scilicet introitus manus dextre sunt X c ) asseres In primo assere. 1. Tomas super Marcum. 2. Idem super Lucam. 3. Idem super Iohannem. 3o 4. Summa Altisiodorensis super sentencias. 5. Concordantie Calderini. 6. Holkot super sentencias. | i. d ) Reinaldus super Iohannem. P- 1 ! 2. Phisica Aristotelis c0 ' 35 3. Liber canonum. 4. Petrus Alphoncii. a ) A - b ) folgendes Tomas super Marcum | Idem super Lucam | Idem super Iohannem ist durch pvei Querstriche getilgt. Auch fehlen an der linken Seite die rubrizierten Ziffern. c ) vorher ausgestrichen 4. d ) die rote Überschrift fehlt, 40 am oberen Rande mit Tinte in secundo assere, tercium Ia(tus). j. Heüigcnkreiii. 3i 5. Pote a ) de (do)mo' 1 ) sapiencie. 6. Tractatus Hugonis. 0 ) 7. Lanfrannus. d ) 8. Anticlaudianus Alani. 9. Exposicio cantici. 5 10. Rethorica Tulii. 11. Prosper de vita contemplativa. 12. Magister Adam de divino officio. i3. Albertus 0 ) contra Kataros. 14. Tomas super cantica canticorum. 15. Item exposicio super cantica. 16. De X plagis Egipti. 17. Innocencius papa de missa. In tercio assere eiusdem. 1. Augustinus contra achademicos. : 5 2. Origenes in Leviticum, Iosue.') 3. Idem super numeri. 4. Idem super iudicum. 5. Idem super genesim. 6. Arismetrica Boecii amis . . . ß ) 20 7. Boetius de consolacione philosophie. 8. Idem de trinitate. 9. Priscianus minor. 10. Priscianus maior. 11. Summarius Hainrici. 25 12. Summa gramatice Petri Helie. i3. Liber derivacionum eius. In quarto latere.' 1 ) | p-1 "» 1. Ieronimus super Abacuch. • 2. Idem super 5 propnetas. 3o 3. Idem super psalterium. 4. Idem super Matheum. 5. Pascasius. 6. Appologeticum sancti Gregorii. 7. Cassiodorus de vera amicicia. 3 5 8. Excerpta sentenciarum. 9. Rudolfus super Leviticum. 10. Commentum in regulam sancti Benedicti. 11. Tractatus de missa. a ) A statt Potho. h ) do- fehlt. c ) der Name nur vermutungsweise; das 40 schlecht geschriebene Wort %e!gt eher die Form gugonis. d ) A. c ) A statt Ekbertus. f ) A statt Iesu Nave. e) amif. h ) A. 2)2 7- Heiligenkreuz. 12. Regula 1 ) Gwidonis in musicam. i3. Liber Salustii. In assere quinto ibidem descendendo. i. Ambrosius super Lucam. 5 2. Exameron eiusdem. 3. Epistole eiusdem. 4. Idem de fratris excessu. 5. Super 'Beati immaculat'f. 6. Idem de bono mortis. 10 7. Idem (de) officiis. 8. Iobaunes Beleth. 9. Damassenus. 2 ) 10. Anshelmus c Cur deus homo'. 11. Ordo Morimundensis. 15 12. Analetica Odonis. In sexto assere ibi. 1. Gregorius super cantica. 2. Hugo de sacramentis. 3. Sentencie Hugonis minores. 20 4. Idem super ecclesia(sticum). 5. Idem de archa Noe. | 6. Dionisius in ierarchiam primum. P- Il j ' 7. Secundum eiusdem. 8. Ierarchia Dyonisii. 25 9. Sermones Hugonis. 10. Didascalicon eiusdem. 11. Alquinus super 7 psalmos. 12. Disti(n)cciones Nicolai Gor(ram). i3. Cronica Honorii. 3o 14. Cronica Orosii. 15. Ottonis secunda pars. In septimo assere. 1. Vita sancti Bernhardi metrice. 2. Gesta Barlaam. 35 3. Flores Bernhardi. 4. Epistole Bernhardi. 5. Bernhardus de diligendo deum. 6. Idem de consideracione ad Eugenium. 7. Idem super c Qui habitat'. 40 a ) R a (darauf leerer Raum für drei Buchstaben). Daß nur R gemeint sein kann, $eigt der Vergleich anderer mit R beginnender Wörter. b ) A. 7. Heiligenkreuz. ^ J 8. Idem super ewangelium c Ecce nos a ) reli(quimus)'. 9. Bern(hardus) super cantica. 10. Sermones beati Bern(hardi) primum. 11. seeundum 1 , } volumina. 5 12. tercium J i3. Sermones de tempore et de sanetis. 14. Visiones Clarevallensium. In oetavo assere. 1. Zachar(ias) de concor(dia) ewangelistarum, prima pars. 2. Zachar(ias), seeunda pars. 3. Collacionum patrum, prima pars. 4. Idem, seeunda pars. 5. Adhortaciones patrum. 6. Regula saneti Basilii. 7. Vita saneti Nicolay. I5 8. Vita saneti Martini. 9. Passio saneti Thome martiris. 10. Vita saneti Galli. 11. Vita sanete Elizabet. 12. Epistole Senece ad Paulum et Lucilium. b ) 20 i3. Epistola saneti Cypriani. c ) 14. Smaragdus. In nono assere. 1. Concordancie maiores, unum d ) . . . 2. Summa virtutum. 2 5 3. Biblia maior. 4. Erveus super Ysaiam. 5. Auetor de proprietatibus rerum. 6. Magister Iohannes de Ysdinio. 7. Racionale breviatum 0 ) ecclesie. 3o 8. Eiber privilegiorum. In deeimo assere scilicet inferiori. 1. Seeunda pars nove legende. 2. Prima pars eiusdem. 3. Quintum volumen antiqui passionalis. 35 4. Quartum passionale. 5. Tercium ad idem. 6. Seeundum de eodem. 7. Primum passionale antiquum. Amen. Et sie est finis huius. 4 ° a ) uos. b ) lucillum. <=) y über der 2.eüe statt eines undeutlichen Buchstaben. d ) unum (ex quattuor)? e) roeöle breuiai m . Mittelalt. Bibliothcliskatalogc I, 3 34 $■ Heiligenkreuz. 8. Katalog vor 1381. Im Archiv des Benediktinerstiftes Raigern bei Brunn fand sich ein Bücherverzeichnis mit der Überschrift Tabula pro bibliotheca 5 Sancte Crucis, auf 9 Pap.-Bll. (22-7 x 15 cm )> die aus einer Hs. ausgelöst worden waren. Die Blätter lagen in einem Konvolut alter Schriftstücke und wurden seither dem Stifte Heiligenkreuz überlassen. Die alte Handschrift, zu der diese Blätter gehörten, ist jetzt nicht mehr festzustellen. Blatt 2. 3 bilden das innerste Doppelblatt 10 einer ganzen Lage, Blatt 1. 4. 5. 6. 7. s) mit Cod. 2340^ der Wiener Hofbibliothek, welcher der der Beschreibung des alten Kata- l ogs entsprechende Codex ist, sieht man, daß nicht nur eine Schrift, sondern zwei Titel ausgehoben und vorangestellt werden konnten. l ) die römische Ziffer bedeutet die einzelnen Regale, die arabische die Legebretter, 4° rf er Exponent die Ordnungsnummer des Codex auf dem betreffenden Brett in dem Verzeichnis Nr. 7. 3* 36 8. Heiligenkreuz. Ein strenges Prinzip für die Anordnung der Tabula ist nicht vorhanden. Die meisten der alten Kirchenschriftsteller (der Väter) stehen zu Anfang, doch auch hier schon sind Bernhardus und Anseimus eingemischt und unter den jüngeren erscheinen wieder 5 ältere Autoren wie Eusebius, Maximus, Athanasius (richtig Ana- stasius). Außer den Autoren sind fachliche Gruppen gebildet worden: Summe, Hystorie ecclesiastice, Vite sanetorum, Collaciones patrum, Regule, Textus glosati, Libri gramaticales, Musice, Cronice, Sermones (ohne eigentliche Überschrift). Zum Teil schließt sich die io Tabula an die Reihenfolge des Katalogs Nr. j an, folgt also der Reihe der Codices auf den einzelnen Brettern. So sieht man z. B. bei Augustinus, wie die Beschreibung hier partienweise mit der alten Aufstellung dort vorwärtsschreitet, vgl. S.28II 3'. 3". 3 3 . 3 4 . 3 5 . 3°. 3'. 3 S . 3 9 . 3 W . 3", S. 2 9 II 5'. 5*. 5 3 . 5*. 5 5 . . 5'. 5 6 . 5 8 . 5». 5 '". 15 6'. 6 2 . 6 3 . 6 4 . 6 5 . 6°. Oder bei leronimus 5. 28 II 4'. 4 2 . 4 3 . 4*. 4 S . 4 6 . 4'. 4 9 , S.3i III 4'. 4 2 . 4 3 . 4 4 , S. 26 1 3 S ; bei Ambrosius S.3 2 III 5'- 5 2 - 5 3 - 5 4 - 5 5 - 5°- 5 7 ; bei Gregorius S.2 9 II 7'. 7 \ 7 3 . 7 *. 7 5 . 7 6 '. 7 S . 6". 6'", S. 32 III 6'. Bei den durch eine Namensüberschrift bezeichneten Abteilungen, also bei Augustinus, leronimus, Ambrosius etc. 20 sind nicht ausschließlich deren Werke verzeichnet, weil bei Sammelbänden auch die übrigen in den betreffenden Codices befindlichen Schriften anderer Autoren mit aufgezählt sind. Ferner wurde am Schlüsse von solchen Abteilungen auf weitere Bände der Bibliothek 'hingewiesen, worin sich Schriften desselben, in der Überschrift ge- 25 nannten Verfassers befanden; vgl. das dann erscheinende Wort require samt dem entsprechenden Hinweis. In mehreren Fällen sind in der Beschreibung -. 7. Eine Differenzierung der ganzen Menge von Titeln war in 15 der Urschrift der Tabula zweifellos vorhanden. Für selbständige Bände, resp. den Beginn ihrer Beschreibung scheinen zwei Schrägstriche (-), für Andeutung der anderen Schriften eines Codex je ein Punkt 'am Rande gedient zu haben. Solche Punkte wurden in dem vorliegenden Exemplar sowohl von der ersten wie von 20 der zweiten Hand atigebracht, wie deren verschiedene Färbung zeigt. Selten erscheinen drei Punkte (-.-). Da diese Differenzierungszeichen im vorliegenden Exemplar nicht konsequent, wo sie aberstehen, zuweilen unrichtig verwendet sind, wie sich durch Vergleichung mit den noch erhaltenen Codices zeigen läßt, auch deren Beziehung zu 25 den einzelnen Schriften, wo sie zwischen den Kolumnen stehen, nicht ganz klar ist, wurden sie beim Abdruck nicht berücksichtigt, die oben erwähnte Numerierung der Autorennamen gleichfalls nicht. Was nun den Inhalt der in den beiden Verzeichnissen aufgeführten Codices anbelangt, hat die Untersuchung gezeigt, daß eine Anzahl 30 der im Verzeichnis Nr. 7 erscheinenden Bücher in der Tabula sich nicht finden. Es sind folgende: 1 2 S Glosa et questlones sentenciarum breves; IS 9 Psalterium glosatum Optimum; 1 > Q Super libros Salo- monis et Machabeorum;"/5 6 ' Petrus cantor super psalterium; I 6 7 De excellencia 4 ewangeliorum; I > 7 Manipulus florum; IS" Papias; 35 I9' 0 Tractatus quidam de missa; II 2* Prima seeunde; II 8 4 (Beda) super 7epistolas canonicas; III 2' Reinaldus super loharmem ; III 2' Phisica Aristotelis;') III2' 7 Innocencius papade missa; IIU s Boetius de trinitate; III 4" Tractatus de missa; III 5" Ordo Morimundensis; HI7 S (Bernbardus) super ewangelium c Ecce nos reliquimusV) 4 o r ) I/l-' :! Albertus contra Kataros fehlt nur scheinbar in der. Tabula; Autor ist nicht Albertus, sondern Ekbertus. 38 S. Heiligenkreuz. Als Zuwachs dagegen erscheinen in derTahulanur wenige Stücke. 1 ) Hinter dem Verzeichnis der Bücher folgt auf f. p v , col. 2 und 3, mit der Überschrift Nomina doctorum huius tabule versehen, in ziemlich gedrängten kurzen Zeilen ein Index der im Verzeichnis vor- 5 kommenden Autorennamen, wobei im großen ganzen dieselbe Reihenfolge der Autoren festgehalten wurde. Die sachlichen Stichwörter der Tabula sind ganz unberücksichtigt gelassen. Den S. 65, , 9 stehenden Glosarius hat der Verfasser des Index irrtümlich für einen Autornamen gehalten. Das Verzeichnis und dieser Index sind von gleicher 10 Hand geschrieben (m'), auch die den einzelnen Autornamen vorangestellten Nummern rühren von ihr her. Diese Nummern erscheinen nur f. (j ' col. 2, bei col. 3 fehlen sie. Am Ende der dritten Kolumne stehen ziemlich tief hinabgerückt folgende Worte Non plus vidi und darunter noch Antiphona sub dormicione ante assumpeionem Marie 15 etc. Falls die Worte Non plus vidi andeuten sollen, daß der Verfasser des Verzeichnisses (der Tabula) nicht alle Codices der Bibliothek einsehen konnte, dann würde es sich leicht erklären, daß die oben (3j, 32ff-) angeführten Hss. des Verzeichnisses Nr. 7 in der Tabula nicht beschrieben sind. 20 Das Datum der Tabula betreffend ergeben sich folgende Erwägungen. Das Verzeichnis kann nicht vor i363 fallen, da auf S. 6s, is die Hs. Nicolai de Lyra, Prima pars moralitatum erscheint, die mit dem im J. i363 geschriebenen Heiligenkreuzer Codex 67 zu identifizieren ist. Dagegen sind in der Tabula nicht vorhanden 25 folgende bestimmt datierbare Hss.: Cassianus, Collationes, geschrieben i38s (Cod. 151) f) Bartholomaeus de S. Concordio, Summa casuum de conscientia, geschrieben i382 (Cod. 87); Sermo Clementis papae und Omelia Volquini abbatis, geschrieben i38i (im Cod. 220); alle diese Stücke von der Hand des Mönchs Gottfried?) Ist nun für das 30 Verzeichnis Nr. 7 die Zeit nach i363 und vor 1374 erschlossen worden, so werden für die Abfassung der Tabula als äußerste zeitliche Grenzen die Jahre nach i363 und vor i38i anzunehmen sein, wenn sie auch eher ans Ende als an den Anfang dieser Periode zu setzen sein dürfte. 35 x ) im Katalog Nr. 7 und Nr. 8 fehlen folgende Titel (Bücher) des Katalogs Nr. 6: S. ii), Z. 29 (Augustinus) de scripturis etc.; 20, 7 Item enchiridion eiusdem etc.; 20, u Augustini expositio super partem primam epist. ad Romanos etc.; 20, 34 Ieronimus de ord. eccles.; 21, 7 (Origenes) super cantica; 21, 28 Lamentaciones Hieremie et eantica glosata; 21, So Sententie quedam et disputatio Iudei. Sie fehlen auch heute in Heiligen- 40 kreuz. Das im Katalog Nr. 7 und Nr. 8 gleichfalls fehlende Buch 21, 1 Epistole eiusdem (Hieronymi) ad Thesifontem etc. ist jedoch in Heiligenkreuz vorhanden (Cod. io5). 2 ) mit den auf S. 70, Z. 33 erscheinenden Collaciones patrum prima pars ist Cod. i5i nicht zu identifizieren, da er 17 Collationen (d. i. pars I. und II.) enthält. 3 ) über Cod. 220 siehe Ausführlicheres bei Verzeichnis Nr 10. S. Heiligenkreuz. 3 g Diese Ausführung betrifft indessen das Original des Verzeichnisses. Die in Rede stehenden Blätter stellen nicht das Original, sondern eine ins Ende des 14. Jahrh. zu setzende Kopie desselben dar. Daß es sich um eine Kopie handelt, ist leicht zu zeigen. Wie oben gesagt wurde, rührt die Tabula und der Namenindex 5 am Schlüsse von der gleichen Schreiberhand her. Während nun der Index richtig (gegen Ende der 3. Kolumne) Albericus hat, bietet die I abula 5. 72, , 3 Liber de barbarismo Alberti monachi; vgl. S. j3, -s. Im Original muß sonach auch dort der richtige Name vorhanden gewesen sein, da er sonst unmöglich hätte im Index erscheinen 1° können. Der Kopist dagegen hat ihn im Index richtig kopiert, an den ersteren Stellen jedoch geändert. Daß der Kopist selbst ganz gewöhnliche Wörter mißverstand, zeigt die Stelle S. 60, 5 Odonis f>. mor^ statt Odonis sermonum. Es kann also kein Zweifel sein, daß hier die von einem nicht durchaus verläßlichen Schreiber gemachte, 15 wi Äußeren sorgfältige, etwas jüngere Kopie eines verschollenen Originals vorliegt. Wer der Verfasser der Tabula war, entzieht sich unserer Kenntnis. Oben ist eine Anzahl von Codices aus dem Verzeichnis Nr. 7 aufgezählt worden, die sich in der Tabula nachweislich nicht z° finden, dazu nehme man die am Ende des Index stehenden Worte Non plus vidi. Vielleicht darf man aus diesen beiden Umständen den Schluß ziehen, daß der Verfasser der Tabula kein Mitglied des Ordenshauses war, weil ihm doch wohl sonst Gelegenheit geboten gewesen wäre, nicht nur die in der Tabula verzeichneten Codices, 25 sondern auch den Rest der nicht verzeichneten Handschriften zu sehen und in die Tabula aufzunehmen. Vielleicht kann als Stütze dieser Annahme die Tatsache dienen, daß das Bücherverzeichnis nicht in Heiligenkreuz, auch nicht in einem anderen Cistercienserstift au fgetaucht ist, sondern im Benediktinerstift Raigern. Auch die im 3o Cod. 775 der Bibliothek von St. Gallen erhaltene Kopie des älteren Heiligenkreuzer Verzeichnisses (Nr. 7) dürfte doch wohl am ehesten auf einen Benediktiner zurückzuführen sein. Beim folgenden Abdruck wurde versucht, die angeführten Schriften nach den einst vorhandenen Bänden (Codices) abzuteilen. 35 Diese Abteilung war nur dadurch möglich, daß die zumeist noch J^zt in Heiligenkreuz befindlichen Handschriften nach Maßgabe ihrer Beschreibung in den Xenia Bernardina mit der Beschreibung der vorliegenden Tabula verglichen wurden. Auch der älteste Katalog (Nr. 0) konnte hiefür benutzt werden. Die auf diese Weise noch 40 erkennbaren Bände sind durch ein besonderes Zeichen (%) zu Anfang gegen die anderen Schriften abgegrenzt, ihr Umfang in den Noten durch die Zeilenzahlen angedeutet und soweit möglich die Signatur AO 8. Heiligenkreuz. der Codices nach dem Verzeichnis Nr. 7 und dem modernen Heiligenkreuzer Katalog beigefügt. Die erwähnte Identifizierung, die auf alle Fälle dem Index des Bucheszugute kommt, ist auch deshalb lehrreich, weil sie zeigt, daß man 5 sich selbst bei scheinbar ganz unzweideutiger Bezeichnung von Werken in alten Katalogen doch hüten muß, sichere Schlüsse darauf zu bauen. Die S. 54, 22 angeführten Ode Oracii metrice sind vielmehr Horatii satirae und die S. j3, 9 erscheinende SchrißTuWü de republica hat sich als die erste catilinarische Rede des gleichen Verfassers entpuppt. 10 Ungedruckt. Tabula pro bibliotheca Sancte Crucis. Libri sancti Dyonisii. 1 De gerarchia celesti ca(pita) XLI. De gerarchia ecclesiastica ca(pita) VII. De divinis nominibus ca(pita) XIII. EpUtole X. J 5 De mistica theologia ca(pita) V. Epistolam de morte apostolorum l J e(tri> et Pau(li) require in libro de proprietatibus rerum. Tractatum metricum de obitu beate virginis require in secundo passionali. Libri Augustini. 20 H Exposicio super epistolas 1 ') Io(hannis) tractatus 10. Interpretaciones verborum biblie cuiusdam. Sermones de diversis festivitatibus. Sermones Maximi de aliquibus festivitatibus. Sermones Ambrosii de aliquibus festivitatibus. 2 5 Sermones Fulgencii episcopi. Sermones Leonis pape. Sermones tres Io(hannis) Crisostomi, primus in palmis, secundusde cruce et latrone, tercius in parasceue. Sermo Anselmi de nativitate domini. 30 Sermones Eusebii. Überlieferung. 9 Bll. jet^t in Heiligenkreuz- Text von einer Hand mit wenigen. Zusätzen einer ^weiten. Die Bezeichnungen wie III6 6 entsprechen den Signaturen des Verzeichnisses Nr. 7, die Zusähe wie Cod. 23 den Signaturen der Hss. in Heiligenkreuz oder anderswo. 35 a ) A. 11—i5] III 6 6 , G~; Cod. tu. -'0—50] II 3'; Cod. 23. S. lkiligcnkrcuz. 4* 1f Sermones LVIII Augastini de diversis festivitatibus. Exposicio simboli Anastasii. a ) Haymo super apokalipsim. Meditacio cuiusdam monachi Cister(ciensis) de barb(arismo). Enchiridion über unus. 5 Commentarium contra 5 adversarios. Summa misteriorum. Equivocaciones aliquorum nominum. Sermo Augustini de assumpcione Marie. ff Super genesim ad litteram li. XII. 10 n Super genesim ad figuram li. IL De mendacio liber unus. Soliloquiorum li. II. De mediana penitencie li. unus. Sermo eiusdem de penitencia. I5 Sermo de disciplina christianorum li. unus. H Sermones de verbis domini super Matheum b ) et lo(hannem). Sermo de scripturis veteribus ad Arianos. 1 De sermone domini in monte. | Ad Paulinam de videndo deum. Ad Simplic(i)anum c ) episcopum de li. regum. Ad Dulcicium de octo questionibus. Disputacio de predestinacione yponesticon. 1 ') if De cura pro mortuis liber unus. . Sermo de trinitate anime hominis. 2 5 De moribus et doctrina. Liber Ysidori differenciarum unus. Sentencia Augustini de nutrienda caritate. De creaturis dei contra adversarios legis. Contra Fulgencium Donasticum") liber unus. 3o A d Tardanum") de presencia dei et templo eius. Retractacio eiusdem libri. Hetractacio de utilitate credendi. Sentencie excerpte ex dictis Augustini. De tribus puellis d ) scilicet fide, spe c ) et caritate. 3 5 if De vita 1 ) beata liber unus. De vera religione. Ad Romanianum li. unus. a ) A. i>) M'. c ) i fehlt. d ) pueH//', vorher wohl puell is . c ) über d er Zeile. t) y undeutlich. 4 ° r~ 9 ] II 3 K ,0] // r; Cod. r8G. n-:6] II S *i C f'^ '7] r II 3 S. Cod _ 75. Tff—23].II 3 6 i Cod. 241. =4—3'} «3 7 - & bis S. 42, 4 ] II jV; Cod. 209 ohne das letzte Stück. 4.2 S. Heiligenkreui. Richardus de XII patriarchis. Passio s. Katherine. Passio s. Thome martiris. Epistola de beata infantula. 8 ) 5 H Retractacionum libri duo. Epistola ad Optatum episcopum. Tractatus de divinacione demonum. Questio de magis Pharaonis. Versus de penis infernalibus. io 1f Libri confessionum XIII. De li(bero) ar(bitrio) et gracia dei 1. unus. De predestinacione divina li. unus. Exemplar epistole Valentini h ) monachi ad sanctum Augustinum. Sermo Augustini de non habendo proprium. 15 1 Contra Faustum Manicheum LXXXIII. Epistola Ieronimi de ecclesiasticis ordinibus. Tractatus de vita clericorum cuiusdam. Sermo Augustini de Ioseph. Ysidorus de officiis ecclesiasticis. I v 20 H Augustinus super primam partem psalterii. f - l 11 Super secundam. 11 Super terciam. 11 Augustinus super psalmos. H De quantitate anime Über unus. 25 Epistola Ieronimi ad Marcellinum de statu anime. Epistola Augustini ad Ieronimum de inquisicione anime. Rescriptum Ieronimi ad Augustinum. Epistola Augustini ad Marcellum de questione anime. Epistola prima ad Optotum 0 ) episcopum de natura et origine anime. 3o Epistola secunda ad eundem de eodem. Epistola ad Renatum de natura et origine anime. Ad Vincencium Victorem de eadem re. Libri Claudiani tres. Tractatus cuiusdam de tribus generibus hominum. 35 De domo sapiencie. De tribus modis ordinum in quo eciam continentur quatuor que- stiones prima, utrum deus sit localis, secunda, utrum deus sit ubique, tercia, utrum deus sit in omnibus, quarta, utrum anima sit localis. 40 3 ) -tala. b ) vol-. c ) aus opcacum geändert von m 2 . 5—p] II 30; Cod.nS. in—14] II 3' 0 ; in Cod. 21g. i5—tg] II 3"; in Cod. 18g. 20] // 5'. 21] II 5". 22] //5- v ; Cod. 123. 23] II 54; Cod. y. 24 bis S. 43, 5] // 5 5 ; Cod. yj. 8. Heiligenkreuz. 4 3 Dyalogus eiusdem scala celi. Quid sit vita claustralis. Honorius de libero arbitrio. Tractatus eiusdem de inevitabili questione. Scala celi. 5 if Contra achademicos li. III. De ordine discipline 1. II. Contra Manicheos li. II. De li(bero) ar(bitrio) li. III. De mendacio li. unus. I0 De opere monachorum li. unus. De virginitate li. unus. De singularitate clericorum li. unus. De natura et origine anime li. II. Omelie super 'Missus est' quatuor. J 5 if Super Iohannem. If De bono coniugali li. unus. De sancta virginitate li. unus. | Ad lulianam de professione sancte viduitatis. Ad Probam de orando deum über unus. 2° De agone christiano li. unus. De opere monachorum li. unus. 1 De civitate dei 1. XXII. If De trinitate li. XIII. 1 Epistole CXLI. 25 Epistola una ad beatum leronimum de eo, quod scriptum est") c Qui cecam legem servavit' 1 ') etc. Kpistole VI ad beatum leronimum. ^ De raptu Pauli ad tercium celum. Hugo de operibus tri um dierum. 3o De commendacione penitencie. De vera religione Augustinus ad Romanianum. De vita beata ad Theodorum. " De doctrina christiana li. IUI. De magisterio li. unus. 3s Tractatus subtilis de corpore domini. De corpore domini eukaristion. Tractatus de corpore domini eiusdem. a ) über der Zeile, undeutlich. b ) so A, richtig totam — servarerit. 4 o 6] in 3 '. /01 // 57. , 7 --=] n 5 °; Cod - 2 °3- * 3 ) f 5 ' s ' ; Q od. ,4. 24] II 59; Cod. 3 5. ,5] // S'o. ^SSl " 6 '' Cod - 2 99- 34 bis s. 44, J // 6-; Cod. 2i5. 44 Ä. Heiligenkreuz. Paschasius de sacramento eukaristie. Versus de eukaristia. H De fide ad Petrum cum fidei articulis. Item IUI ecacendades") de caritate s. Maximi. 5 Augustinus de dogmatibus ecclesiasticis. Crisostomus de recuperacione 5 ) lapsi. Sentencie Anselmi. Sentencie antiquorum patrum. H Sermones de verbis apostoli XXX. io Sermones de celebritate defunetorum et resurrectione. U Omelie L, cuius principium c ) c Quis est horao'. Omelie VII super partem Ezechielis. Metrum beati Bernhardi de statu mundi LlII. b ) Versus cuiusdam super psalterium. | 15 H De questionibus Orosii. f. z| Questiones veteris ac novi testamenti 1. II. co1- ' Questiones XXI, quid (sit), ut d ) maledictus dicatur, qui non reli- querit seinen in Israel 1. I. De spiritu et anima require in volumine llichardi de saneto Victore 20 super apokalipsim. De conflictu viciorum et machina virtutnm require in voluminc scintillarum Bede. Exhortacionem ad Iulianum comitem require in Hincmari volumine epistolarnm episcopi. 25 Regulam Augustini require in regula Basilii. Libri leronimi presbiteri. H Psalterium iuxta Hebraicam veritatem. H Commentum super apokalipsim. Excerpta cuiusdam ex dictis suis et aliorum. 11 Super Ysaiam. 30 11 Super Ieremiam. 11 Super Ezechielem. 11 Super Danielem. Super Ozee. Super Abdiam. 35 Super Micheam. Super Naum. a ) A ; richtig hecatontades. b ) A. c ) so au/Vorsat^bl. (I) v . d ) t aus c 11; ~ 3 S] II 6 3 ; Cod. 236. 9 ] II 64; Cod. i 3 5. 11—14] II 6 S .; Cod. 211 i5—i8] II 6°; Cod. 229. 26'] l tf°; Cod. 12S. 27 und 28} Cod. 126 4 o 29] // 4'; Cod. ig. 30] II4 3 . 3'] "4 3 - 32 bis S.45, i] II 4 4 - S. Hciligcnkrcuz. 45 Super Sophoniam. Super Aggeum. 1j Super ecclesiasticem. 11 ) H Exposicio super epistolam Pauli ad Galathas. Ad Ephesios. 5 Ad Tytum. Ad Philemonem. | U Epistole LXXI11I, VI Augustini ad beatum Ieronimum. duas epis- tolas eius de origine, unam ad Marcellinum, aliam ad beatum Augustinum. Responsiones Ieronimi ad rationes propositas, ad b ) Dalgaziam de nomine penitente adhuc in seculo manente. Ad Demetriadem virginem. Epistola Damasi. Epistola sacre sentencie. Epistola Pammachii et Oceani ad b. Ieronimum. II Dyalogus contra Pelagium li. 111. De viris illustribus. Epistola ad Damasum papam de simbolo. Epistola Ephifanii") episcopi ad Ieronimum, epistola Ieronimi ad z° Tranquillum, quomodo legere debet a ) Origenem. Epistola ad Lucinum 0 ) Boeticum. Epistola Augustini ad Ieronimum. Epistola Ieronimi ad Marcellum de Hebraicis nominibus. Epistola ad Castnanum. Contra Ruffinum li. unus. Appollogium Ruffini ad Anastasium papam. Epistole due Ieronimi ad Cellanciam. Secunda de honorandis parentibus. d ) De mansionibus Israelitici populi 1. unus. 3o Questiones in Abacuk prophetam. De archa Noe. Appollegeticum a ) ad Pammachium. Ad Helvidivum a ) de perpetua virginitate Marie. Epistole de quibusdam summis festivitatibus. 3 5 Epistole beati Pauli et Senece. Epistola Bacharii 0 ) monachi. if De Hebrayeis questionibus 1. unus. a ) A. b ) ad wiederholt, D radiert. c ) *n aus um m*. d ) pndbus. 40 ) dahinter mo gestrichen. II 4 6 ;.Cod.gi. '7—3'-l u +' 17 > 4-7] II 4 S ; Cod. w 3 . 8—i6] i Cod. io5. 3 8 bis S. 46, „„] // 49; Cod. 78. 46 8. Heiligenkreuz. Explanacio X temptacionum. Succincta a ) commemoracio decem contemplacionum. Explanacio cantici Debbore b ) et Baruch. De libro iudicum. 0 ) 5 Questiones de libris regum d ) 1. III. Questiones libri Dabraiamin. | Disputacio e ) de ieiunio. f - 2 Cronica de regno Hebreorum. Liber prohemiorum totius ve(teris) testamenti. 10 Prefaciones librorum novi testamenti. Interpretaciones Hebraicorum nominum. Questiones de libro Ihesu Nave et Ruth. Interpretaciones librorum regum. Interpretaciones numerorum et maiorum prophetarum. 15 Interpretaciones novi testamenti. Liber locorum Eusebii novi et ve. tes(tam)., translacio Ieronimi.') Liber Eucherii Lugdunensis episcopi 1. unus. De homine exteriore et interiore eiusdem. De significacionibus Xll lapidum eiusdem. 20 Liber Ieronimi g ) de vita et obitu sanetorum. Epistola Ysidori ad Orosium. Defloracio eiusdem. 1 Super Abacuk prophetam. Oracio Abacuk pro ignoscencia.' 1 ) 25 Exposicio Bede in libros regum. H Super Iohel, Arnos, Zachariam, lonam et Malachiam. 1f Super psalterium incomplete. f Super Mattheum li. IUI. 1[ Breviarium super ewangeliis. 3o Exposicio super Mar(cum). Anseimus de veritate. De lapsu dyaboli eiusdem. De coneeptu virginali et originali peccato eiusdem. De incarnacione verbi ad ve(rbum) 1 ) proprium. 35 De processione Spiritus saneti contra Grecos eiusdem. Epistola ad Valerianum k ) episcopum de dissensione Grecorum in sacrificio. •- 1 ) Sücc-. b ) delb-. c ) aus -cium m s . d ) F^,. <=) difpüco. f ) transl. Ier. mit eigenem Alinea. K ) so A statt Isidori. •') igno a . ') e frag- 40 lieh. k ) hierauf epla gestrichen. 23—2$\Ill4'- 26] III 4 2 - 27] III 4-3. 28] III 4 4 ; Cod. 244. 29] l3 8 - S. Heiligenkreuz. 47 Sermones duos leronimi, unura de persecucionibus, secundum de ieiuniis require in volumine Ysidori super vetus testamen- tum. | Libri beati Ambrosii. 1f Super Lucam 1. VII. 1 Exameron 1. VII. De paradiso 1. unus. De Cayn et Abel, f Epistole in numero LXIX. Relacio Symachi de reparanda") ara. Tractatus Ambrosii, in quo redarguit infidelitatem Maximi. 1 De fratris excessu li. unus. De resurrectione. De virginibus 1. IUI. De viduitate 1. II. De perpetua virginitate b. Marie 1. unus. Oracio de graciarum accione profusa. De fuga seculi li. unus. Tractatus de X preceptis. De fuga viciorum. De timore dei et de auxilio, quomodo nasci debeat. TT Super 'Beati immaculati 3 1. unus. De misteriis. De sex sacramentis. De penitencia li. III. Tractatus de penitencia. 1 De bono mortis. De Ysaac et anima. De Nabuthe' 1 ) paupere li. unus. De spiritu sancto Über Didimi. _ ^ Alchimus de fide trinitatis et incarnacione Christi. Albinus de trinitate li. III. t De officiis 1. III. Sermones de diversis festivitatibus require in exposicione episto- larum Io(hannis) Augustini. Beati Gregorii pape. li Prima pars moralium li. V. il Secunda pars moralium 1. XI. a ) paranda. b ) -then m 1 , n von m* gestrichen. 4] III 5-; Cod. r 7 6. 5- 7 ] /// 5'} Cod. 204- *] UIS*. "-*>) HI 54; cod. r 9 8. 2T-2S] III 5*; Cod. 184. 26-30] III 5*. 3*3 UI 5 ^ Cod. 255. 3 S] II j'; Cod. 146. 36] H 7 2 ? Cod. 46- 35 48 8. Heiligenkreuz. 1f Tercia pars l. XI. I IT Quarta pars moraliam li. VIII. f - 3 1 Prima pars Ezechielis omelie XI. Vita s. Remigii episcopi. 5 H Secunda pars super Ezechielem omelie XII. Racio ieiuniorum quatuor temporum. 1 Omelie super ewangelia XI,I. Epistola super eundem librum ad Secundum episcopum. Excerpta moralium maiora li. 35. 10 ^f Excerpta moralium minora 1. V. 1 De cura pastorali 1. III. 1f Dyalogus li. IUI. Vita saneti Petri Tharentasiensis 8 ) episcopi. Epistole beati Bernardi ad Lucium papam. 15 Epistola Wilhelmi abbatis Cisterciensis. Epistola prioris et fratrum Carthusiensium. Epistola Wilhelmi episcopi. *[f Super cantica canticorum. 1f Item alia exposicio super cantica canticorum cuiusdam. 20 Dyalogus cuiusdam de tribus questionibus, videlicet de divine pie- tatis agnicione iudiciorumque divinorum diversitate nee non de varia agendi bene facultate. Item versus de diversis materiis. Tractatus Ysidori b ) de tolerancia flagellorum dei. 25 Tractatus Ysidori c ) super 'Magnificat'. Tractatus eiusdem de virginitate Marie. Tractatus de quinque septenis. Tractatus Hugonis de arbore sapiencie. Dyalogus duorum monachorum scilicet Cisterciensis et Clunia- 3o censis. | .... c J Hylarn episcopi. '■ j U Tractatus super Matheum. Sentencie quedam de s. trinitate et incarnacione verbi. De illo tractatus, quod persona sit in persona. Trac(ta)tus contra cum, qui dixit, quod deitas non sit deus. 3 5 Epistola ad capitulum Frisingense de tribus personis. iL/mg *~'t*fuuuf icitoie f '& l - t - J ' ^".t>20' s. Victore. a ) richtig Cantuariensis; vgl. S. 6g, 20 . b ) Ysod-. c ) richtig Hugonis de /] II 7 S . 2] IIj4 ; Cod. 37. 3 und 4] II 7-5; Cod. rn.5. 5 und 6] II 7 6 ; Cod.205. 7] II 7 s . 10] Cod. 210. n ] 116"; Cod. 231 40 oder 287. 12—17] II 6'-; vgl. Cod. 64. 18] III 6'. 19—30] Cod. 148. 1] I 7 5 - II S. Ueiligcnkreuz. 49 Quid sit peccatum. Sentencie philosophorum. lohannis Crisostomi. 1f Super Matheum omelie XL. if Super epistolam ad Hebreos sermones 34. 11 Tractatus onus, qui elucidarius vocatur. 5 I Sermones de diversis 34. Sermo quod nemo ab alio ledatur, nisi a se ipso. De compunctione cordis li. II. De recuperacione 3 ) lapsi li. unus. Sermones tres, unura in palmis, alium de cruce et latrone, tercium 10 in parasceue. De laude Pauli. De naturis bestiarum require in volumine Anselmi c Cur deus homo\ Bede. " Super Marcum sermones XLVI. IT Super Lucam li. VI. x 5 Epistola Acca episcopi ad Bedam. Rescriptum Bede ad eundem. if Historia ecclesiastica gentis Anglorum li. V. Vita sancti Remigii episcopi. Sermo unus ad plures partes divisus. 2° II Super cantica canticorum. Honorius super cantica canticorum. Beda super Thobiam. 11 Exposicio super Esdram allegorice. | De naturis rerum li. unus. 2 5 "' De temporibus über unus. Tractatus de XII signis cuiusdam. If De tabernaculo 1. III. Hugo de institucione noviciorum. if Super proverbia, ecclesiasten et canticorum. 3o " Prima exposicio actus apostolorum. De diversis vocabulis provinciarum. Hctractacio prime exposicionis actus apostolorum. if Secunda exposicio actus apostolorum. H.Liber s(c)intillarum li. unus. 35 3]l7 9 ;Cod.r 73 . 4]l7'°. 6-9] I 7 S ; Cod. i 7 4- 14] HS'; c od. T 42 . /5 j II8 3. cod. 169. 18—20] II 83; Cod. 145. ar] // * 5 - 2 4] 11 86; Cod. 202. 26'] // 87. 28 und 2g] // S s ; Cod. 225. 30] " 89; c °d.z 34 , 31—33] II 8'°; Cod. 237. 3S wahrsch. bis S. So, 7 ] // S". 40 Mittelalt. Bibliothekskataloge I. . 4 CO S. Heiligenkreuz. De conflictu viciorum et machina virtutum. Methodimus a ) de prineipio seculi. Historia Affricana Indorum et gesta Karoli imperatoris. b ) Epistola Io(haanis) presbiteri de Yndia ad imperatorem Constanti- 5 nopolitanum. apoerifa. Libellus de I1II C ) prineipalibus virtutibus. Versus cuiusdam de ieiunio. Exposicionem super regum require in volumine leronimi super Abacuk prophetam. io Omelias duas, unam super ewangelium Luce 'Egressus Iesus perambulabat Iericho', secunda(m) super ewangelium Io(han- nis)'Facta sunt encenia' require in vita saneti Galli. Bernhardi abbatis. 1f Super cantica canticorum sermones LXXXVII. ^ De colloquio Symonis ad Iesum. 15 Sermo super ewangelium lo(hannis)'Stabat iuxta crucem\ Sermo cuiusdam episcopi factus in synodo episcoporum. Tractatus Petri monachi ad Allexandrum papam, c Quod licet renun- ciare episcopatui' et epistole eorundem mutue multe. Flores excerpti ex diversis poetis. 20 Versus hortantes d ) ad psallendum. Tf Super 'Qui habitaf omelie XV. Tractatus de diversis materiis. Sermones de diversis festivitatibus XXV. I Omelia super ewangelium c Ego sum pastor 1 . 25 Super 'Missus est' omelie quatuor. De eo, quod sunt quator cruces Christi diversa meritorum premia expeetantes. 1f De consideracione ad Eugenium li. V. De moribus adolescentum li. unus. 3o Vita s. Columbani abbatis. Passio s. Panthaleonis martiris. Vita s. Malachie episcopi. Cassiodori senatoris de anima et corpore. Mocherii 0 ) cenobite s. Galli de illustribus viris. 35 1f De diligendo deo Über unus. De preeepto et dispensacione li. unus. Ad milites templi li. unus. ¥ col'' ») A. b ) Nota m 2 . e ) hierauf de. d ) ho'lcs. ') so A statt Notkeri i 3 ] III 79. 21— 27] III 7 7 ; Cod. 223. 28— 33 ] III 7 6. 3 5 bis S. 5i, J 40 /// 7 5 ; Cod. 221. f. 4* 5. Hciligenkreui. 5 I De sacramento eukaristie metrice li. unus. De XII gradibus humilitatis. De gracia et libero arbitrio. Versus de corpore Christi m. Petri Parisiensis. I Epistole XCVI. 5 Epistole sex ibidem, sed non videntur esse a ) beati Bern(hardi). Colloquium de perseverancia noviciorum. Meditacio. Versus cuiusdam amatoris beati Bernhardi. Libellus ad Raineriura conversum per similitudines avium . Ex- 10 posicio rotarnm. II Sermones in volumine uno LVII, cuius principium 'Hodie fratres celebramus'. Tractatus super c Salve regina'. 1f Sermones in alio volumine, cuius principium c Hodiesedentiintrono\ 15 Sermones Odonis abbatis Morimundensis. Sentencie eiusdem breves de verbis apostoli. 1f Sermones in alio volumine, cuius principium c Exultate fratres in domino'. Tractatus dulcissimus super quedam ewangelia Io., scilicet in die 20 cruc. 'Ante diem fcstum'; in die apostolorum Philippi et Ia. c Non turbetur'; in vigilia penth(ecostes) c Si diligitis'; in die penthecostes, c Si quis diligit mc'; in die S. Martini c Ego sum vitis vera'; in die Barnabc et Mathie apostolorum c Hoc est preceptum meum\ z5 1f Epistola ad fratres de Monte Dei. | Sermo in nativitate virginis gloriose. Sermo Habitus in Remensi concilio. Liber confessionum unus. De conceptione virginis gloriose. 3o OmeliaOrigenis super ewangelium'Mariastabat ad monumentum 1 . Tractatus cuiusdam, qui vocatur fructus fructuum. Tractatus cuiusdam de claustro anirae excerptus diversis libris doctorum. Tractatus beati Bernardi de formula hones(te) vite. _ 35 Metrum ipsius de statu mundi require in volumine omeliarum Augustini, cuius principium 'Quis est horao'. " Plores exccrpti ex dictis b ) beati Bernardi li. X. a ) genau so wie die Kürzung für -rum in der folgenden Zeile geschrieben. b ) de', 5—rr] III 7 4 ; Cod. 226. ^ 12—14] I^7 ,n i Cod. 60. i5—i?] III j"l Cod. 238. l8 -2S] III 7"; Cod. 25i. 26-35] C°J- »■ 3$ bis s -52 2 ]/// 7 j ; Cod. 49. 40 c 2 S. Heiligenkreuz. Tractatus excerptus de opusculisbeatiBernardi continentis") verba meliflua de virgine Maria. Sermonem ad Petrum abbatem de corpore domini require in volumine Ysidori de summo bono. 5 Sermonem ad novicios, qui ineipit'Afferte' require in adhortacio- nibus patrum. Vitam ipsius require in gestis Barlaam et Iosaphat. b ) Vitam ipsius metricam require in defloracionibus fratris Gottolfi inter libros gramaticales. io Appollogium eius require in volumine Anshelmi c Cur deus horao' etc. Anshelmi Cantuariensis episcopi. H 'Cur deus homo'. Appologium beati Bernhardi. Tractatus de ordine Cisterciensi. 15 Crisostimus 3 ) de naturis bestiarum. Honorius de cognicione vite. Anshelmus de libero arbitrio. De tribus questionibus. De c ) discordia liberi arbitrii et predestinacionis. d ) 20 Questio de libero arbitrio. Tractatum de veritate require in brevia(r)io Io. e ) supra ewangelia. De lapsu dyabuli ibidem. De coneeptu virginali et originali peccato ibidem. De incarnacione ibidem. 25 De processione saneti s(piritus) f ) contra Grecos ibidem. Epistola ad Valerianum episcopum de dissensione Grecorum in g ) sacrificio ibidem. | Prosologion require in exposicione Ysidori ve(teris) testamenti. f. 4 Sermonem de nativitate domini require in volumine Augustini co1, 3o super epistolas Io(hannis). Meditacionem metricam require in volumine monachi super ul- timam partem Ezechielis. Sentencias eius require in volumine Augustini de fide ad Petrum. Planctum de passione domini require in volumine Nycolai de Lyra 35 super Esdram. S. Clementis papa. a ) U Liber recognicionum. a ) A. b ) -phat von m~ über der Zeile. c ) Di. d )- one. e ) so A statt Ie(ronimi) ; vgl. S. 46, 2g . f ) s von m s über der Zeile. 8) inter m 1 , -ter strich m 2 weg. 12—20] III 5'°; Cod. 256. 36} II 2'; Cod. 180. 8. Heiligenkreuz. 5 3 S. Cypriani. H Ad Donatum. De lapsis. De bono paciencie. De opere et elemosinis. Ad Fortunatum. 5 Ad confessores. Epistole optime numero XVII. Origenis. M Super genesim omelie XVII. Super exodum omelie XIIII. IT Super numeri omelie XXVII. I0 IT Super Leviticum omelie XV. Super Iosue a ) omelie XXVII. II Super iudicum omelie octo. Super libros regum omelie III. Super Ysaiam omelie IX. I5 Super Ieremiam omelie XIIII. Super Ezechielem omelie II. Omelia super ewangelium 'Maria stabat ad monumentum' require in epistola Bern(hardi) ad fratres de Monte Dei.' 1 ) Prosperi. il Sententie ipsius de fide et spe et caritate. 20 Ewangelium Iohannis glosatum. il De vita contemplativa libri tres. De libero arbitrio et gracia contra Cassianum require in seeunda parte collacionum patrum. Ysidory. "I Ethymologiarum li. quatuor. 25 Questiones enigmatum artis rethorice. | Libri differenciarum Ysidori minoris II. Librum alium differenciarum require in volumine Augustini de cura pro mortuis. De offieiis ecclesiasticis require in volumine Augustini contra 3o Faustum. a ) so A stau lesu Nave. h ) da^u ordinis Carthusiensis m s . 0 /// 8'*. 8 und g] III 3"; Cod. 102. ic] III S 3 ; Cod. 7 g. " und /2 ] III o-' ; Cod. 722. /o] III S 4 - 20 und ' 2 '^ H l7; Coä ' 2y " 28] III 2 u. Cod. 289. 25] 164. ' 35 CA 8. Heiligenkreuz. Epistolam unam ad Orosium require in volumine Ieronimi de Hebraicis questionibus. Defloracionum in nominatissimis nominibus legis et ewangeliorum ibidem. 5 Symonia a ) require in regula Basilii. H Exposicio super vetus testamentum. Versus de ecclesiasticis doctoribus. Sermo Athanasii de observacione monachorum. Sermo beati Ieronimi de persecucionibus. 10 Sermo eiusdem de ieiuniis. Super cantica canticorum cuiusdam. De affectu orandi cuiusdam. Prosologion Anshelmi. II De summo bono li. III. 15 De honesto et utili cuiusdam li. unus. Sermo beati Bern(hardi) de corpore domini ad Petrum abbatem. b ) Tractatus super 'Missus est' cuiusdam. Opuscula super gesta Alexandri metrice cuiusdam. Zozimas metrice. 20 Vita sancte Margarete c ) metrice. Esopus novus. Ode Oracii metrice. Sentencie Ysidori in musicam require in musica Gwidonis. Tractatum de tollerancia Üagellorum dei require in volumine 25 Gregorii super cantica. Boecii. H De consolacione phylosophie cum glosa. 1f Arismetrica d ) cum musica. Damasceni. 1f Libri sentenciarum quatuor. Io(hannis) Beleth. "ff Summa de divinis officiis. 30 Lacardi cardinalis de missarum misteriis. I v S. Gregorii Nazazeni d ) episcopi. f. 4 ff Appollogyticus li. IX. a ) so A statt Synonima. b ) -tum. c ) so A statt Marinae. d ) A. 0'—i 3 ]I6 6 ;Cod.i33. 14—22] I 6 S ; Cod. 112. 26] III 3 7; Cod. i 3 o. 35 27] III 3 6 . 28] III 59. 2 9 und 30] III 5 S ; Cod. 233. 31] Cod. 213, f. 1—87. S. Heiligenkreuz. 55 Innocencii pape. 1f Super VII psalmos. Liber Emerici de quantitate sillabarum et de octo partibus ora- cionis. Metrum cuiusdam monachi Cisterciensis in adolescentes protervos 5 et tepidos. 1f Liber sermonum LXVIII. De solempnitate missarum. Exposicio dominice oracionis. Rabanus. H Commentarium super numeri. IO Tractatus cuiusdam de quibusdam proposicionibus sacre scripture. Dyalogus quorundam. De proposicionibus libri Salomonis et ewangelio Iohannis. Hugonis de sancto Victore. il De sacramentis. n Sentencie minores. I5 Tractatus parvus de voluntate dei. if Super ecclesiastici. H De archa Noe li. V. Tractatus de significacionibus rerum. Tractatus monachi de barbarismo. _ 2 ° De claustro anime require in volumine Ervei super Ysidorum. a ) IF Exposicio super ierarchiam Dyonisii. if Liber sermonum. ^ Tractatus de unione spiritus et corporis. Epistola una ad lohannem Hyspalensem archye(piscopum). 25 Epistola alia ad amicum. Ad eum, qui se iustam professionem, opera digna non habere conqueritur. Tractatus de VII viciis capitalibus et dominica oracione. Exposicio aliquorum verborum de libris sapiencie, de beata virgine 3o et ewangelio. Liber generacionis. Exposicio super ierarchiam 1 ') Dyonisii. Exposicio cuiusdam super cantica canticorum. Sermo de dedicacione ecclesie. Tractatus cuiusdam brevis, quid sit deus. 3 5 a ) so A statt Ysaiam; vgl. S. 63, t8 . b ) e über der Zeile. i~6] 1 27. 7 — 9 ]I69. io\l29. 14] 1116»; Cod. tOO. i5]IH6 s . '7] /// 64; Cod. :54. 18—20] HI 6S; Cod. 2S7. 22] M6*. ^\ UI69} c °d. 235? 24] III 2 6 . c6 8. Heiligenkreuz. 1[ Dydascalicon li. VI. Tractatus de tribus rebus substanciis. De operibus trium dierum. De commendacione penitencie. j 5 Tractatum") de operibus trium dierum. f. 5 R De institucione noviciorum. Tractatus amabilis Hugonis philosophi de statu et regressu ani- marum ab inferis. Tractatum super 'Magniflcat 3 Hugonis. io Tractatum de virginitate Marie. Tractatum de arbore sapiencie. Soliloquium de discrecione et anima. Richardi de sancto Victore. 1 De contemplacione. De patriarchis. 15 De eo, quod dicitur 'Quid est tibi mane' a ) etc. Tractatus de statu interioris hominis. Tractatus de verbis psalmiste. De mistico sompnio Nabum a ) regis. K Super apokalipsim. 20 De spiritu et anima Augustini. Tractatum de patriarcis. De vita 1 ') beata. Soliloquium Hugonis. Haymonis. H Super ewangelia per ecclesiasticum annum. 25 1f Super epistolas Pauli. Super 0 ) apokalipsim. Wilhelmi Altissiodorensis. 1f Summa continens quatuor libros. Pascasii. d ) H Super trenos e ) Ieremie. Tractatum de sacramento eukaristie. 3o Speculum ecclesie. a ) A. b ) t aus c m z . c ) darauf al gestrichen. d ) -ii aus -ius. e ) -os aus -as m 2 . i]III6 ! °. T3\I8 3 . '9]l3 4 - 24] lf\ 25]/7*. 27] III 14; Cod. 16. 28—30] III 4 S - 8. Heiligenkreuz. 5 7 Honorii. De libero arbitrio require in volumine Augustini de quantitate anime. Tractatum de inevitabili questione. Super cantica canticorum. De cognicione vite. 5 Quid vasa honoris, quid vasa contumelie. Quid sit claustralis vita. | Ruperti. II Super genesim. H Super XII prophetas prima pars. H Super XII prophetas seeunda pars. I De offieiis divinis. TT Super Matheum. 1f Super apokalipsim. 1f De victoria verbi dei 1. XIII. H Super canticorum. II Historia de expedicione Ierosolomitana. a ) Cronica de regnis mundi. Odonis Moramundensis. 11 Analetica. Tractatus de sacramentis. Tractatus de analeticis ternarii. H Liber sermonum. Compendium Alani de natura humana. u Sermones Odonis. Sentencias de verbis apostoli. Petri Longobardi. IT Libri sentenciarum IUI. 25 Super epistolas Pauli. Compendium super epistolas Pauli. Super psalterium. Excerpta sentenciarum. De concordancia quatuor ewangeliorum.' 1 ) t Excerpta sentenciarum, cuius prineipium c Quoniam velut'. II Sermones XXV. a ) A. b ) -arum. 8] II o'; Cod. 82. g] II 9 ~; Cod. 98. 10] Hg 3 - "j H - 9 ^ «] II g s ; Cod. 104. 13] II 9 6 i Cod.S 3 . 14] II 9 7 ! Cod.ziß. iS] II 9 ■ '* und 77] II 9 9. 18] III 5'\ 23] I 6 H . 25] I2'; Cod. 4= oder 88 od er ,61. o,] //; 4*'; Cod. 220, /, f—65. 35 e. 8 S. Heiligenlcreuz. Methodii martiris. De principio seculi et interregna gencium et finem seculorum re- quire in volumine scintillarum Bede. Et eundem tractatum in alio loco require in distinccionibus Petri cardinalis. | Beati Didimi. f - 6 * col.i 5 Tractatum de spiritu sancto require in volumine Ambrosii de bono mortis. Yvonis episcopi. T[ Epistole numero Ggg, a ) cuius principium c Urbanus servus ser- vorum dei 1 . Epistola lohannis pape ad Anshelmum Lemoginensem episcopum. io De controversa b ) gestione cuiusdam. Utrum deus faciat omne, quod evenit cuiusdam. Questio de baptismo. 1f Epistole XXX11P), cuius principium c Excepti vos\ Tractatus ex decretis patrum determinans. i 5 De miseria et iudicio. Sentencie de corpore et sanguine domini. Contra Grecos, qui negant spiritum sanctum procedere a filio. Quare occidentalis ecclesia azimum et orientalis fermentatum offerat. 20 Quid dignitatis Constantinus imperator apostolice sedis episcopo contulit. De heresi Michaelis patriarche Constantinopolitani. Subscriptio eorundem d ) anathematis Leonis pape in eundem Michaelem. 25 Nage cuiusdam Greculi contra observaciones Latinorum. De pascha. Error ab ethymoloya nominis. Inveccio in azimum. Gratissimus Petri Damiani. Petri Damiani. 3o Liber, qui gratissimus nominatur, require in volumine epistolarum Yvonis, cuius principium c Excepti vos\ Oraciones ipsius valde bonos require in volumine monachi super partem Ezechielis. a ) so A statt 190. h ) in A verderbtes Wort, etwa gufj, c ) III über der Zeile. 35 d ) e aus c Di 2 . 7 und S] Ig*; Cod. 1S8. 13—29] I 9''; vgl. hier Z. 30 und gz. S. Heiligenkreuz. 5 g Alquini. I Super genesim. De operibus sex dierum cuiusdam. Explanacio exodi Viachwoldi a ) ex libris sanctorum patrum. Explanacio Levitici cuiusdam. | De mansionibus filiorum Israel. 5 De fide sancte trinitatis et incarnacione Christi, quorum principium 'Domino glorioso', que est epistola ad Karolum imperatorem, finis c cuius nullus est finis', require in volumine Ambrosii de bono mortis. II Tractatus super VII psalmos et de laude eorum. I0 Tractatus de laude confes(sionis). De fide s. trinitatis, incarnacione Christi. Tractatus de anima et de sede anime. Tractatus de physonomia corporis humani. Tractatus diversorum versiculorum de psalmis. I5 De quadam penitenciam agente. Visio Vittimi b ) monachi. Visio Fursei abbatis. Confessio Cypriani episcopi et martiris. Vita sancti Allexii. 20 De quodam vicedomino nomine Theophilus. Prophecie Sibille Tyburtine de Christo. Tassio XI m(illium) virginum. Miracula Fursei episcopi. Vita b. Patricii. 25 Vita b. Cholomanni martiris. Vita b. Romani. Vita Coegini. 0 ) Versus de materia ignota. M. Adam. "I De divino officio metrice. 3o Vita b. Agnetis metrice. Opusculum Gotolfi de cognoscendis accentibus. Libri octo cuiusdam, qui tractant de misteriis rerum gestarum ab Adam usque ad Machabeos inclusive. Exposicio dominice oracionis cuiusdam. 3 5 a ) vchwoldi. b ) so A statt Wettini. c ) SO A statt Coengei. r~5] 159. w~ 29] III 6". 3 o (resp. 3O—35] III 2' 2 , Cod.300; v S l - S. 68, &. 6o 8. Heiligenkreuz. Alani. H De diversis significacionibus vocabulorum, scilicet equivocis misti- cis secundum or(dinem) al(phabeti). Brito de vocabul\s byblie a ) secundum or(dinem) al(phabeti). H Anticlaudianus Alani metrice et prosaice. 5 Compendium de humana natura require in vo. Odonis sermonum. b ) Nycolai Gorram. H Super psalterium. 1 Super epistolas Pauli. 1 Distinctiones bone secundum or(dinem) alphabeti. | Eucherii Lugdunensis episcopi. 1f Super genesim. io Super libros regum. Librum ad Veranum episcopum de significacionibus nominum lati- norum require in vo. Iiero(nymi) c ) de Hebraicis questionibus. De supernis creaturis. De coevis creaturis. I5 De homine interiori et exteriori. De hiis, que dicuntur per infinitum. De significacionibus XII lapidum. Anglomi. 1f Super minores et maiores prophetas. Cassiodori senatoris. 1f Super psalterium. 20 Librum de anima et corpore require in volumine beati Bern(hardi) de consideracione. IT De vera amicicia. Petri cantoris Parisiensis. lf De concordancia ewangeliorum. Versus de corpore Christi require in volumine de deo diligendo 25 beati Bern(hardi). Zacharie. *[f De concordancia ewangeliorum prima pars. lf De concordancia ewangeliorum II. pars. Interpretaciones Hebraicorum nominum. a ) y aus 1. b ) f. mor'-. c ) die Abkürzung für -er undeutlich. 3o 1—3] Cod. 27. 4] ///2' ? . 6] I 6>; Cod. i5. 7] I 7 4. g] III G'-. 9 und m] 1 2 S . 18] II 9 W -". ig] IG"; Cod. g. 22] III 47; Cßd. 214, f. 1—67. 23—25] IG 3 ; Cod. 28. 26] III 8'; Cod. 147. 27] III 8-; Cod.. 178. S. Heiligenkreuz. 6 I Petri cardinalis. if Distincciones per alphabetum per totum. H Distincciones prima pars ab a. usque ad c. Liber Methodii martiris de principio et fine seculi. il Distinc adlhesum. 0 ) Sermonem cuiusdam de s. trinitate require in volumine Ekberti contra Catharos. 3o h Sermones de tempore cuiusdam. "I Sermones Gwerrici abbatis. Tractatus Ernaudi abbatis de cardinalibus Christi operibus. if Sermones Odonis Parisiensis per circulum anni. a ) richtig collectionum. h ) Schluß undeutlich; translati?. c ) so A statt 35 Cassiodorus. d ) continens li. VIII mit eigenem Alinea. e ) i m . i]Cod.i 9 4? 2] II 1 5 ; Cod. y 3 . 3] II' 4 ; Cod. 240. 7~\ nl 3 6 i C »d. 106. cS'j I 3 '. g und 10] Iß 2 ) Cod.34. ir] Iß 5 ; Cod. 80. ra] Iß". ! 3] 184; Cod. ß46. Oder Cod. 37 8 der Wiener Hof bibliothek. 14] ? M 9 1 ■ J-5] III 23; Cod. 2,7. 16] ft* 18} lß3; Cod. i 9 2. 19] ? HI 7' 3 - 40 3') II 1-; Cod. 125?. ß2 und ßß] 16'°; Cod. 55. ß4] Cod. iß4- 5* 68 S. Heiligenkreuz. Tractatus rithmicus de quibusdam vocabulis. ^ Sermones Gwilberti ad Status convertibiles ad quamlibet materiam. H Sermones cuiusdam de diversis materiis. 1f Sermones Gwilberti de tempore. 5 f Sermones Ewardi 11 ) Parisiensis de sanctis. 1f Sermones Chunradini h ) de tempore. 11 Tractatus fratris Sybitonis super 'Pater noster' continens sermones XIII ad quamlibet materiam convertibiles. Opusculum super c Ave Maria 5 , quod dicitur speculum A^arie. | io Sermonem ad plures partes divisum cuiusdam require in volumine f - i Bede historia gentis Anglorum. 0 ) 1 Sermones Leopoldi abbatis de magnis festivitatibus. Biblia pauperum. Liber figurarum continens materias applicabiles pro sermonibus. 15 Moralitates fratris Antonii. 1f Exempla sacre scripture fratris Nycolai. 1f De X plagis Egipti et X preceptis. Tractatus, quomodo deus dicatur habere caput. Questio de originali peccato. 20 De corpore et sanguine domini. De Salomone. Quod omnes artes serviunt divine pagine. Liber viatoris. Exposicio de sancta trinitate. Vite sanctorum. 25 1f Vita sancti Nycolai. Vita sancti Severini episcopi. Vita sancti Corbiniani. Vita s. Silvestris a ) pape. Passio s. Eustachii martiris. 3o Vita s. Io(hannis) Allexandrini episcopi. Vitam s. Agnetis virginis require in volumine m. Adam de divino officio metrice. H Vita s. Elizabeth. De purgatorio Patricii. 35 Visiones due. Vita s. Mathie apostoli. T Vita sancti Martini episcopi. a ) A. b ) chumadini. c ) uglor'*-. 2] Cod. 311. 4] Cod. 171. 5] Cod. 245. 7—5] Cod. 2g5. 40 12] II 1 3 . 16] II' 6 - 17—2-t] HI 2' 6 ; Cod. 1350 der Wiener Hof bibliothek. 25] III 87. 33 ] III S". 37 bis S. 6g 4] /// 8 S ; Cod. 212. S. Heiligenkreuz. 69 Formula honeste vite cuiusdam. Vita s. Egidii abbatis. Dyalogus Albini super genesim. Ydyomata diversarum significacionum. "I Passio s. Thome episcopi et martiris. 5 Regule de musica. Liber Senece unus. Vita s. Thome martiris, require in volumine Augus(tini) de vita beata. 1f Vita s. Galli abbatis. I0 Vita s. Otmari abbatis. Tractatus cuiusdam de aliquibus paucis materiis. Omelie due Bede. II Vita Barlaam et Iosaphat. | Vita s. Bern(hardi) li. V. J 5 Nova poetria. Auetor, qui vocatur Thobias. Synonima Io(hannis) de Garlandia. Vitam beati Bern, metrice require in defloracionibus fratris Gotolfi. Vitam s. Petri Cantuariensis") archiepiscopi require in volumine 2 o dyalogorum beati Gregorii. Vitam s. Remigii require in volumine Bede historia gentis Anglo- rum b ) et in prima parte Ezechielis Gregorii. Vitam s. Columbani abbatis require in volumine Bern(hardi) de consideracione ad Eugenium. 25 Passionem Pantaleonis martiris ibidem. Vitam s. Malachie episcopi ibidem. öe quodam penitente require in volumine Alquini super VII psalmos. Visio Vittimi 0 ) monachi ibidem. Visio Fursei abbatis ibidem. 3o Confessio Cipriani episcopi et martiris ibidem. Vita s. Allexii ibidem. ^e quodam vicedomino nomine Theophilus ibidem. Prophecie Sibille Tyburtine de Christo ibidem. Passio XI m(illium) virginum ibidem. 3 5 Miracula Fursei episcopi ibidem. Vita s. Patricii. Vita s. Tho(me) martiris ibidem. Vita s. Romani ibidem. Vita Coegini ibidem. d ) 40 a ) so A statt Tarentasiensis. b ) äglorum. c ) A. d ) so A statt Coengei. 5—7] III So. 10—13] UI8'°; Cod. 282. 14—18] III 7"; Cod. 2340 er Wiener Hof bibliothek; darin war einst noch Horaf, vgl. S. 73,34- yo 8. Heiligenkreuz. Versus de materia ignota ibidem. Vita s. Pelagie, require in adhortacionibus patrum. Passionem beate Katherine virginis require in volumine Augustini de vita beata. 5 Vitam s. Basilii archiepiscopi Cesariensis require in volumine super cantica, cuius principium 'Auetor 1 etc. Vitam sanete Margarete virginis metrica(m) require in volumine Ysidori de summo bono. Vitam s. Eufrosine require in adhortacionibus patrum. 10 H Primum passionale. Miracula beate virginis. Visio Vittimi monachi. lf Secundum passionale. Tractatus Dyonisii metricus de obitu beate virginis. | 15 Oraciones multe de virgine gloriosa. v Vita s. R(emacli) St(abulensis). a ) 'Jm *[f Tercium passionale. Visio beate Elizabeth. De Origene. H Quartum passionale. 20 Formula honeste vite beati Martini episcopi. lf Quintum passionale. Sermones de passione s. Stephani b ) prothomartiris. c ) Sermones duo de translacione eiusdem. Sermonem unum de s. Io(hanne) ewangelista require in vita Bar- 25 donis in seeunda parte. Sermones tres de nativitate s. Io(hannis) Baptiste ibidem. Visio Esdre in prima parte. Sermo d ) unus de assumpeione virginis gloriose in tercia parte. Sermo de nativitate Marie ibidem. 30 U Prima pars legende nove. Tf Seeunda pars eiusdem. 11 Liber visionum Clarevallensium. Collaciones patrum. lf Prima pars collacionum patrum. Tf Seeunda pars collacionum patrum. 3 5 Prosper de libero arbitrio et gracia contra Gassianum. Tf Adhortaciones patrum. a ) s. P^Sti. huius:- A. L ) Gpfeni A. <=) darauf b. d ) Serno. 10] III io?; Cod. 11. 13] III 10 6 ; Cod. 12. 17] III io 5 ; Cod. 13. 19] III 10*; Cod. 212. -'/] /// /o-5'. 30] III w'. 31] III 10 2 . 4 o 52] III 7' 4 ! Cod. 177. 33] III 83. 34 un d 3.5] /// 84; Cod. 25o. ö 6 bis S. 71, y ] /// 8 S . 8. Hexligenkreuz. 7 * Sermo beati Bern(hardi) ad novicios. Vita s. Pelagie. Vita s. Eufrosine virginis. Regule sanetorum patrum de institucione a ) monachorum. \ Regula beati Blasii. 11 ) 5 Regula cenobialis Hibernensium. Epistola Columbani abbatis. Precepta Pimisii, 0 ) que dedit fratribus suis. Regula beati Augustini episcopi. Regula Pauli et Stephani. _ IO Sentencie alique Augustini de opere monachorum ad Aurelium episcopum. Sermo ad monachos. Regula Macharii. Regula sanetorum patrum Serapionis, Macharii et Pafnucii. 15 Sentencie alique de regula s. Macharii. Symonia d ) Ysidori li. II. « Regula saneti Benedicti abbatis. | ^ Comentum super eandem regulam Petri Boern. Questionem eiusdem super eandem regulam require in volumine 20 Nycolai de Lira super Esdram. 1 Commentum Hildemari monachi super regulam Benedicti. li Liber ordinis sive usuum. De fundacione ordinis Cisterciensis. Carta caritatis. 25 De negligencia sacrorum. Super instituta regula s. Benedicti. Textus glosati. ^ Ysaias c ) j tf Ezechiel \ glosatus. IT Daniel ) ^ Duodecim prophete de littera nova glosati. il Duodecim prophete glosati. t Tres libri Salomonis glosati scilicet parabole, ecclesiastes et cantica canticorum. 1 Matheus 1 , 35 1f Lucas } S losatus - -W^cione. b) so A statt Basilii; vgl S. 54, 5- c ) « A sta " Pim P hii ' ) A, e) ysiaS. 5—i 7 ] III 8 G ; Cod. i55o der Wiener Hof bibliothek. 19} III 3'°- 2 ^ l S ' ; C °J. 3 o. 23] Ig'. ig\It*. 2g-] li*; Cod.5 3 . 30] li'. 3'3 Cad,5J 40 32] / i s ; Cod. 201. 33 "nd 34] 1 13; Cod. üi. 3S} I 9 4 l Cod - 2 93' 3°1 9' ■ J 2 S. Heiligenkreuz. 1[ Iohannes et Marcus glosati. Iohannem glosatum require in sentenciis Prosperi. 1f Apostolus glosatus. Epistolas canonicas glosatas require in volumine") (Lan)franm. b ) 5 Cantica canticorum glosata require in de proprietatibus rerum. 1f Byblia maior. Compendium historiarum. Nomina Hebraica in biblia contenta. Dyalogus Albini super genesim. io Interpretaciones vocabulorum super genesim. Liber locorum Eusebii Cesariensis episcopi. De significacionibus rerum in sacra scriptura. Liber de barbarismo Alberti 0 ) monachi. Regule de penultimis sillabis. 15 Tractatus m. Moysi de Grecia super verba, que in prologis s. Ie- ronimi reperiuntur, dequibus plurimi solentdubitare lectores. !■ Biblia minor, prima, II. III. IUI. pars biblie. | 1f Liber matutinalis estivalis. 1 Liber matutinalis hyemalis. 20 1f Liber concordanciarum. H Concordancie Io(hannis) Chalderini. 1f Auctoritates philosophie etc. 1 Aurora maior tractans historias byblie metrice. d ) H Aurora minor, modo predicto. 25 ^ A.b.c.darius, continens distincciones secundum or(dinem) al(pha- beti), materias applicabiles ad sermones. Tabula exemplorum de adopcionum habundancia ad omnem materiam in sermonibus secundum or(dinem) alphabeti. Tractatus de viciis et virtutibus secundum or(dinem) al(phabeti). 30 A.b.c.darius, cuius principium 'Abel principium dicitur ecclesie' ; tractans materias applicabiles ad sermones per modum distinccionum secundum or(dinem) al(phabeti). Distincciones cuiusdam ab a. usque ad d. Se n e ce. f Epistole ad Lucilium c ) LXXX. 3 5 Ad Paulum XI. Pauli ad Senecam III. a ) vola. b ) ftäni A; vgl. S. 61, 17. c ) SO A statt Alberici. d ) Byblie metrice mit eigenem Alinea. °) Lucillum A. 7] Ig 5 ; Cod. 2S1. 3] Ig 2 ; Cod. 26 od. igg od. 260. 6—16"] III gS. 4 o 17] IIl2'-4. 18] I io-*. ig]Ii0 5 . 20] III g'; Cod. 6. 21] III i s ; in Cod. i5o?. 23] I i G . 24] I '7. 25 und 26'] I 89. ' 34— 3 6] III 8'-; Cod. r58. 8. Heiligenkreuz. j3 Prologus Ieronimi. Epytaphium Senece. Librum unum ipsius require in passione s. Thome martiris. Epistolas aliquas beati Pauli et Senece require in volumine beati Ieronimi contra Iovinianum. 5 Tullii. I De offieiis li. III. De senectute li. unus. De amicicia li. unus. De republica li. unus. ^ Rethorica vetus li. II. io Rethorica nova li. VI. Exposicio rethorice veteris. Poetriam novam require in gestis Barlaam et Iosaphat. Flores excerptos ex diversis poetis require in volumine Bern(har- di) de colloquio Sy(monis) ad Ihesum. 15 Libri gramaticales. II Priscianus maior, grecismus et Allexander. f. 9 v TT Priscianus minor. | Co1 -1 1 Summa gramatice Petri Helie. 11 Liber derivacionum eiusdem. Meditaciones Anselmi metrice. 20 "I Summarius Heinrici li. XI. Tractatus de exposicionibus quarundam herbarum. 1 Defloraciones fratris Gotolfi. Vita beati Bern(hardi) metrice. Opusculum eiusdem de accentibus require in volumine m. Adam. 25 Librum Emerici de quantitatibus et de VIII partibus oracionis require in volu(mine) Innocencii super VII psalmos. Tractatum Alberti 3 ) monachi require in magna biblia, in volumine Hugonis de archa Noe. De penultimis b ) sillabis eiusdem in magna biblia. 3o Summam misteriorum require in sermonibus Augustini. Symonia 0 ) Garl(andi) in gestis Barlaam. Thobiam metrice ibidem. Odas Oracii ibidem. a ) so A statt Alberici. b ) pon-. c ) so A statt Synonima. 35 6— g\ Cod. 228; vgl. S. 40, u. 10—12'] III 2>°. iff] III 3' 0 ; Cod. 3 i2. r 7] III 39; Cod. i 3 S. 18] III 3'-. 19 und 20] III 3'*; Cod. 108. 21] III 3"; c od. 2400 der Wiener Hof bibliothek. 23 und 24] Cod. 167. 34] vgl. S. 40, w. 74 8. Q. Heiligenkreuz. Musice. Tf Musica Gwydonis prosay(ce) a ) et rythmice. Sentencie Ysideri b ) in musicam. Dyalogus Odonis in musicam. Regule eiusdem de rithmimacia proporcionali. 5 Regulas breves de musica require in passione saneti Thome martiris. H Liber privilegiorum. Cronice. Liber Salustii de bello Romanorum. Textus algorismi. io Cronica Honorii liber unus. Cronica Orosii. Cronica Ottonis Frisingensis pars II. Historiam Affrice gentis et Indorum require in volumine scintillarum Bede. 15 Gesta Karoli imperatoris. Gesta Allexandri metrice require in volumine Ysidori de summo bono. Cronica solempnis autoris require in volumine Ruperti de expe- dicione 0 ) lerosolimitana. 20 Mappa mundi. d ) p. Verzeichnis der vom Bruder Andreas entliehenen Bücher, 15. Jahrh. Die Handschrift Nr. 79 zu Heiligenkreuz ist in jetzt bräunlich verfärbtes, einst weißes Schafleder über Holzdeckeln gebunden (3v4 x 22 cm), auf Pergament geschrieben und enthält Origenis homiliae XXVII in lib. numeri saec. XII. Auf dem hinteren Deckel 25 ist ein Papier blättchen aufgeklebt, das von einer Hd. des 75. Jahrh. ein kurzes Bücherverzeichnis überliefert. Jedes Buch beginnt darin eine neue Zeile. Daß der in Frage stehende Vermerk Bücher von Heiligenkreuz betrifft, läßt sich nicht strenge beweisen. Als älterer Besitzvermerk erscheint im Codex nur ein innen auf den Vorder- 30 decket geklebtes, mit Tinte statt Druckfarbe fixiertes Bibliothekszeichen auf länglichem Papierstreifen; in der Mitte ein Kreuz im Kreise, in den freien Zwickeln Wappenteile, abwechselnd 3 Querbalken, a ) ce fehlt. b ) A. c ) erstes i über der Zeile. '') darauf perduc clinis. j\III 9 s. S]III4 13 - 10] III 6'*. 11] III 6'-\ ra] Cod. 197. g. I0 - Heiligenkreuz. 75 3 Vögel (2+1) und in den Ecken des Streifens die Zeichen I, 7; D, 4- Ebenda von einer Hd. saec. XVIII die Aufschrift: Sub classe I. Monasterii B. M. Ord. Sac. Cist. ad S. +. Cathalogo inscriptus Ord. 4 Litt D Nr. 7. Doch ist trotz des späten Besitzvermerks, dem ein ähnlicher auf f. 3 des Codex entspricht, die Zugehörigkeit der in der 5 Notiz angeführten Bücher zum Stift Heiligenkreuz höchst wahrscheinlich. Auch sind sämtliche hier aufgezählten Bücher in den älteren Katalogen des Stiftes zu finden. Träger des Namens Andreas erscheinen im is-Jahrh. nach Watzl a. a. O. wiederholt: S.36, Nr. 2J7, der i 4 u bursarius war; S. 3 7 Nr. 250 Andreas Früeauff 1436— 10 1466; S. 41, Nr. 274, der 1463 bursarius war; S. 41, Nr. 280, der 1470 Prior war; S. 42, S. 2S7 Andreas Weinstock; S.43, Nr. 201. •Druci-. Xenia Bernardina pars II, tom. r, p. i45- Subscriptos libros habet frater Andreas. Summam Altisidiorensis. a ) 15 Item Holkot. Item Nicol(aus) de Lyra super libros Salomonis. Item glosa super cantica canticorum. Item Bedam super cantica. Item Gregorium super cantica. 20 Item primam seeunde. 10. Lektionenverzeichnis des 15. Jahrh. Cod. 220 zu Heiligenkreuz (vgl. oben S. 16) ist in weißes, blind verziertes Schafleder über Holzdeckeln gebunden, deren Seitenkanten ^geschrägt sind (27-3 x 20 cm). Ein Rückenzettel von rotem Papier z ), S. 5i4. Quomodo leguntur libri in refectorio per totum annum in mo- f - 65 j nasterio sanete Crucis ordinis Cisterciensis hie seeundum ordinem c °' invenies. Primo in adventu domini legitur Ysaia propheta tarn in 4 o ecclesia tarn in refectorio. Lector in refectorio ineipit capitulo LII° Überlieferung, ('od. 220 ~u Heiligenkreu^. io. Heiligenkretu. 7 7 scilicet'Consurge consurge'. Illo die legitur omelia Iohannis episcopi, postea legitur de XI honeribus, quere in Iib'ro Ervei super Ysaiam. Secunda dominica omelia in libro Haymonis super ewangelia. Dominica tercia legitur ibidem. D(ominica) quarta legitur omelia ibidem. Item quatuor temporum adventus domini le- 5 gitur de omelia sancti Bernhardi super 'Missus est'. In vigilia nati- vitatis domini legitur sermo beati Bernhardi in memoria(m) beate virginis Marie. In die sancto legi(tur) sermo beati Bernhardi. postea in nova legenda, postea legatur, quod residuum est de lec- cionibus matutinalibus et omeliis. Item infra nativitatem legitur io omelia Haymonis super ewangelia. In circumcisione domini legitur sermo beati Bernhardi, postea in nova legenda. postea in libro Haymonis super ewangelia. In vigilia epi(phanie) leguntur ser- mones | Bernhardi et aliorum doctorum per totam octavam. Dominica infra octavam epiphanie legitur omelia Bernhardi, 15 quere in libro Casseodori 3 ) de vera amicicia. Dominica prima Post ephiphaniam domini cantatur historia 'Domine, ne in ira l ua\ Eadem h ) die legitur omelia Haymonis super ewangelia. p ost octavam nativitatis domini leguntur epistole Pauli tarn in ecclesia quam in refectorio. Dominica secunda post epiphania 20 le gitur omelia Origenis, quere in libro Cassiodori de vera amicicia. Dominica tercia legitur omelia Gerhardi super Matheum. que sie ineipit c (S)imile est regnum celorum, (que)re eam in vo- !u mine, quod (i)ntytulatur excerpta (s)entenciarum. Dominica in 25 Se ptuagesima canitur hec hystoria c In prineipio 5 etc., tunc leguntur quinque libri Moysi capitulo XXXVII. scilicet ibi 'Ioseph cum sedecim a nnorutn' etc. Eodem die legitur omelia Iohannis Cri(sostomi) super Matheum. In sexagesima legitur omelia Haymonis. In quin- quagesima legitur ibidem. Dominica in quadragesima legitur 3o °rneli a Iohannis episcopi super ewangelium scilicet'Ductus est'. _ ^ominica secunda legitur omelia Iohannis episcopi, quere in minon libl "o. Dominica tercia legitur omelia Haymonis. Dominica quarta legitur omelia beati Augustini super Iohannem, quere omelia X XIII. in prineipio. Item dominica, quando cantatur mdica 35 Ie gitur Ieremias propheta tarn in ecclesia quam in refectorio; in refectorio lector ineipit capitulo XI 0 scilicet 'Verbum, quod factum est 5 . Mo die legitur omelia Gregorii pape, postea legitur Über Baruch et iamentaciones. In dominica palmarum legitur omelia Iohannis c ri(sostomi). In cena domini legitur traetatus Bernhardi super 4 o f^angelium c Ante diem festum'. In parasceue legitur planctus *)~Är '0 Eeadem, e gestrichen A. c ) Domenica - (s)entenciarum am Rande von anderer Hd. s. XV. Das Ergänzte ist abgeschnitten. 7 8 io. Heiligenkreuz. Anshelmi de passione domini") in refectorio et ad collacionem illo die vigilia pasce legitur omelia de vigilia pasce et de sepulchro, quere in libro Augustini super epistolas Iohannis apostoli. In die pasce leguntur sermones beati Bernhardi de festo pasce. Secunda 5 feria legitur omelia Bede presbiteri. Tercia feria ibidem, quere omelia XCII a . Quarta feria legitur omelia super lohannem, quere omelia CXXI. Feria quinta legitur omelia Origenis, quere in libro post b ) fratres de morte c ) dei. Feria sexta legitur omelia Ieronimi, quere in libro eiusdem doctoris super Matheum. Sab- io bato pasce legitur omelia Gregorii pape, et si deficiunt omelie legatur d ) sermones de festo pasce. Item in octava pasce legitur omelia Augustini super lohannem,, quere omelia d ) XX. circa medium et CXXI am circa principium. | Item post octavam pasce legitur actus apostolorum in refectorio. Dominica prima post octa- 15 vam pasce cantatur historia c Dingnus d ) es domine 5 non obstante festivitate in ipsa veniente eo, quod sequenti dominica celebratur dedicacio ecclesie nostre et legitur liber apocalipsis. Eodem die legitur omelia Augustini, quere omelia XL a 6 a . Dominica secunda post pa(sca) legitur omelia Augustini super lohannem, quere omelia 20 C.unde supra. Dominica tercia cantatur historia'Sioblitus', tunc leguntur epistole canonice tarn in ecclesia quam in refectorio. In refectorio lector incipit, ubi quarta leccio fecit finem. Eodem die legitur omelia Augustini super lohannem, quere omelia XCIII. circa medium et sexterni alü sequentes. Dominica post pasca legitur 25 omelia unde supra, quere omelia CI a . Item quarta feria diebus rogacionum legitur Haymo et postea de licencia legitur in nova legenda. Nota, quod diebus rogacionum nunquam est legendum de aliquo sancto, sed semper (de) ieiunio, scilicet sermones sancti Augustini et aliorum doctorum. Item in vigilia ascensionis 3o legitur omelia Augustini super lohannem, quere omelia CXIII a . In die ascensionis leguntur sermones beati Bernhardi. Et per totam octavam leguntur sermones aliorum doctorum. Dominica infra ascensionem legitur in refectorio omelia A(u)gustini super lohannem, quere omelie XCI a etXCII a . In vigilia penthecosten 35 legitur Bernhardi, quere in tractatu eius super ewangelium 'Ante diem festum 3 . In die sancto legitur omelia Bernhardi unde supra in eodem libro. Feria secunda pentecostcs legitur omelia A(u)- gustini super e ) lohannem, quere omelia XII" circa medium. Feria tercia pentecostes legitur omelia Augustini super lohannem, quere 4 o in omelia XL 4 a . Feria quarta legitur omelia Augustini super lohannem, quere in omelia XXV., non in principio, sed circa principium. :l ) vni. b ) so A statt ad. c ) so A statt Monte. d ) A. e ) nochmals. f. 6t col io. Heiligenkreuz. 79 Feria secunda legituromeliaBedepresbiterisuper Lucam, quere omelia a ) XXXIlI a . Feria sexta legitur ibidem, quere omelia XVII". Sabbatoinebdomada") penthecosten legitur omelia ibidem XII1I». Nota, ubi deficiuntur omelie, leguntur sermones Bernhardi et aliorum doctorum de festo penthecosten. Item in die sancte 5 trinitatis legitur ex commentario sancti Augustini contra | quinque adversarios, quere in libro H(a)ymonis super apokalipsim. Item nota, quomodo leguntur libri de tempore a festo penthecosten usque ad adventum domini in refectorio, quere in Hbro usuum capitulo XLF et in libello ordinis. Item domi- 10 nica post festum trinitatis legitur omelia Haymonis super ewan- gelium 'Homo erat dives'. Item in illa die cantatur hystoria c Deus 5 usque ad kalendas Augusti; et tunc legimus quatuor libros regum et lector hos ibi incipiat, ubi octava leccio fecit finem in choro. Dominica secunda legitur omelia Haymonis super ewangelium 15 c Homo fecit cenam magnam'. Dominica tercia legitur omelia ibidem. Dominica quarta legitur omelia unde supra. Dominica quinta legitur omelia ibidem. Dominica sexta legitur omelia Chri(sostomi) super Matheum, quere omelia XI A Dominica septima legitur omelia Haymonis super ewangelia. Domi- 20 nica octava legitur omelia lohannis episcopi super Matheum, quere °melia XXI. Dominica nona legitur omelia Haymonis super ewangelia. Dominica decima legitur ibidem. Dominica un- decima ibidem. Dominica duodecima ibidem. Dominica tercia decima ibidem. Dominica quarta decima ibidem. 25 Dominica quinta decima legitur omelia lohannis episcopi, quere omelia XVII. Dominica sexta decima legitur Haymonis omelia super ewangelia. Dominica septima decima ibidem. Dominica duodevicesima legitur omelia lohannis episcopi super Matheum, quere omelia XXXVI*. Dominica undevicesima legitur omelia 30 Haymonis super ewangelia. Dominica vicesima legitur omelia lohannis episcopi super 0 ) Matheum, quere omelia XXXVI*. Dominica vicesima una legitur Augustini superIohannem, quere omelia XVl a , non in principio, sed circa medium. Dominica vicesima tercia legitur omelia Haymonis super ewangelia. Domi- 35 nica vicesima quarta legitur omelia lohannis episcopi super Matheum, quere omelia XXXV 1 . Dominica vicesima quinta Jegitur omelia Augustini super Iohannem, quere omelia XXIIl", non m principio, sed circa medium. d ) Nota, quod quatuor bistone, que cantanturakalendas Augusti') 40 usque ad adventum domini, quere in libro usuum capitulo XXIX . ~») -lia. ") -moda. <■) s aus q geändert. d ) dahinter etwa 9 rubrizierte Schriftlichen ausgewischt. e ) Au aus etwas anderem korrigiert. 8o io. Heiligenkreuz. Explicit tabula de tempore, quomodo leguntur libri in re- fectorio per totum annum. Incipit tabula de sanctis. In die sancti Stephani legitur ' sermo beati Bernhardi, quere in minori volumine ipsius. Et postea 5 legitur nova legenda ipsius. In dielohannis ewangeliste leguntur sermones Leonis pape, quere in libro Augustini episcopi super epistolas Iohannis apostoli, postea legitur legenda ipsius, quere in nova legenda. In die innocentum leguntur sermones Maximi episcopi, quere in libro Augustini super epistolas Iohannis apostoli, io postea legitur legenda ipsorum in nova legenda. In die sancti Thome episcopi et martiris legitur legenda ipsius in nova legenda. Silvestri pape legitur legenda ipsius, quere in nova legenda. Fabiani et Sebastiani legitur legenda ipsorum, quere in nova legenda. In die s. Agnetis legitur legenda ipsius, quere in nova 15 legenda. In die s. Vincencii legitur legenda ipsius, quere in nova legenda. In die conversionis Pauli legitur sermo beati Bernhardi, quere in minori volumine ipsius, postea legitur legenda ipsius in nova legenda. Iuliani confessoris legitur legenda ipsius in nova legenda. 3 ) In vigilia purificacionis Marie legitur sermo 20 Ieronimi, quere in antiqua legenda libro primo, in die vero legitur sermo Bernhardi, quere in maiori volumine ipsius. In die Agathe legitur legenda ipsius in nova legenda. In die Dorothee legitur legenda ipsius, quere in antiqua b ) legenda libro primo. Kathedra sancti Petri legitur legenda ipsius in nova legenda. In die Mathie 25 apostoli legitur legenda ipsius ibidem. Thome de Aquino legitur vita ipsius, quere in c ) libro Cassiodori de vera amicicia. Gregorii pape legitur legenda ipsius, quere in nova legenda. Benedicti abbatis legitur sermo beati Bernhardi, quere in magno volumine ipsius. Annunciacionis Marie legitur sermo Bern- 3o hardi, quere in magno volumine ipsius, postea legatur legenda ipsius in nova legenda. Ambrosii con. legitur legenda ipsius in nova legenda. Marci ewangeliste legitur omelia s. Bernhardi super ewangelium, quere in tractatu ipsius super ewangelium c Ante diem festum 5 , postea legitur legenda ipsius in nova legenda. In die 35 s. Petri martiris legitur legenda ipsius in nova legenda. Philippi et Iacobi apostolorum legitur omelia beati Bernhardi, quere in tractatu super ewangelium 'Ante diem festum', postea legatur legenda ipsius in nova legenda. In invencione sancte crucis legitur legenda de sancta cruceinnova legenda. Iohannis ante portam d ) 40 a ) folgendes In die s. . . . wurde \u In vigilia $11 ändern versucht, dann durch Punkte getilgt. b ) -quo. c ) folgendes vita ipsius getilgt. d ) pta. io. Heiligenkreuz. 8 I latine") legitur legenda ipsius. quere in libro quarto. In vigilia Petri et in die legitur vita ipsius, quere in dialogo Gregörii Pape. Barnahe apostoli legitur omelia Bernhardi, quere in trac- tatu super ewangelium c Ante diem festum', postea legitur legenda ipsius in nova legenda. In vigilia corporis Christi et in die 5 legitur sermo Bernhardi ad Petrurn episcopum, quere in libro Ysi- dori de summo bono, postea iegatur traetatus Pascasii de corpore usque ad sequentem dominicam, tunc leguntur libri regum, quere in libro Augustini de doctrina christiana. In die saneti Iohannis ßaptiste legitur sermo Bernhardi, quere in magno volumine ip- 10 sius, postea legenda ipsius in nova legenda. In vigilia aposto- lorum Petri et Pauli legitur sermo Bernhardi, quere in minori yolumine. In festo ipsorum legitur sermo Bernhardi, quere in magno volumine ipsius, postea legitur legenda ispius in nova Agenda. In tfanslacione s. Benedicti legitur legenda ipsius, 15 quere in antiqua legenda libro tercio. Marie Magdalene legitur sermo Bernhardi, quere in magno volumine ipsius, postea legitur legenda eius. In die Margarethe virginis et martiris legitur Agenda ipsius, quere in antiqua legenda libro tercio. In die Jacobi apostoli minoris legitur legenda ipsius, quere in nova 20 Agenda. Eodem die legitur legenda Cristoffori martiris in eodem libro. In invencione saneti Stephani pro. legitur legenda ipsius in nova legenda. Dominici confessoris legitur legenda ipsius m nova legenda. b ) (Ad) vineula s. Petri legitur legenda (ipsi)us m nova legenda. In die s. Laurencii martiris legitur sermo 25 beati Augustini, quere in libro ipsius super epistolas Iohannis apostoli. Postea legitur legenda ipsius in nova legenda. In die spinee c °rone legitur de translacione spinee corone, quere in libro excerpta s entenciarum. In vigilia assumpeionis Marie virginis legitur s ermo beati Ieronimi presbiteri, quere in antiqua legenda libro tercio, 3o que sie incip.it c Que est ista\ In die saneto leguntur sermones bernhardi et aliorum doctorum per totam oetavam. Bartholomei legitur legenda ipsius in nova legenda. In vigilia beati Bernhardi et in die per totam septimanam legitur vita ipsius, quere in Passionali libro tercio. In die s. Augustini legitur vita ipsius, 35 quere in nova legenda. Decollacio Iohannis Baptiste legitur le genda ipsius, quere in nova legenda. In vigilia nativitatis Marie legitur sermo Ieronimi presbiteri, quere in passionah libro tercio, in die legitur Bernhardi de festo, quere in magno volumine 'Psius et aliorum doctorum per totam septimanam. Exaltacione 4 ° crucis legitur legenda de saneta cruce, quere in nova legenda et in :l ) A. b) folgendes Ad vineula Petri apostoli gestrichen; am Rande durchaus r °> (Ad) — Laurencii martiris mit Textverlust durch Beschneiden. Mittelalt. Bibliothekskataloge I. 6 s 82 10. Heiligenkreuz. passionali libro tercio, si placet. Mauricii et sociorum eius legitur legenda ipsorum, quere in nova legenda. Mathei apostoli legitur legenda ipsius, quere in nova legenda. In festo Michaelis et omnium angelorum legitur sermo beati Bernhardi de festo 5 ipsorum, quere in magno volumine ipsius, postea legitur legenda ipsorum, quere in nova legenda. | In die sancti Ieronimi presbiteri legitur legenda ipsius, quere in nova legenda. In die s. Remigii episcopi legitur legenda ipsius, quere in nova legenda. Francisci confessoris legenda 10 ipsius, quere ibidem. Luce ewangeliste legitur legenda ipsius ibidem. Undecim milium virginum legitur legenda ibidem. In die apostolorum Simonis et lüde legitur legenda ipsorum ibidem. In vigilia omnium sanctorum et in die legitur sermo Bernhardi de omnibus sanctis, quere in magno volumine ipsius, postea 15 legitur legenda ipsorum in nova legenda. Malachie episcopi legitur in vita ipsius, quere in antiqua legenda libro quarto. In vigilia Martini episcopi legitur sermo Bernhardi, quere in parvo volumine ipsius, in die vero legitur legenda ipsius, quere in nova legenda. Emundi episcopi legitur vita ipsius, quere in libro Augu- 20 stini de fide ad sanctum Petrum. Cecilie a ) virginis legitur legenda ipsius, querein antiquo passionali libro secundo. Clementis pape legitur legenda ipsius in nova legenda. In vigilia Katherine virginis et in die legitur legenda ipsius in antiquo passionali libro secundo. In vigilia Andree legitur sermo b. Bernhardi c Secun- 25 dum corde creditur ad iusticiam 1 etc., quere in parvo volumine ipsius, in die vero legitur legenda ipsius in nova legenda. In vigilia Nicolai legitur sermo beati Bernhardi, quere in parvo volumine ipsius. In die ipsius legitur legenda ipsius in nova legenda. Con- cepcionis Marie virginis et in vigilia eius legitur sermo Cle- 3o mentis pape quinti, quere in libro excerpta sentenciarum. In die Lucie virginis legitur legenda ipsius in nova legenda. In die s. Thome legitur legenda ipsius in nova legenda etc. Et sie est finis. ») Celicic. f. 10 KL O STERNE ÜB ÜB G. Orden: regulierte Chorherren des hl. Augustin. Bistum: Passau (Wien). Gründungs^eit: iiod. Leopold III. von Babenberg hatte im J. 1106 am westlichen Abhang des Kahlenbergs, unweit von Wien, zu Ehren der Jungfrau Maria ein Gotteshaus und Wohnstätten für weltliche Chorherren gegründet. Diese wurden ein Menschenalter darauf durch Chorherren nach der Regel des hl. Augustin ersetzt und Hartmann, später Bischof 5 von Brixen, war ihr erster Propst. Herzog Leopold wird auch für die zum Gottesdienst nötigen Bücher gesorgt haben. Ein ausdrückliches Zeugnis dafür liegt in der Urkunde vor, durch die er von den Chorherren S.Nicolai bei Passau für Klosterneuburg 1136 ein Missale u nd eine Bibel in drei Bänden erwarb, wofür er dem Kloster in Passau 10 Jahr lieh die zollfreie Einfuhr eines Schiffes gewährte.') Die Verbindung mit dem Passauer Kloster wird um so verständlicher, als P>~opst Hartmann von dort berufen worden war. Die alten Bücher- Vc 'i'zeichnisse des Stiftes ermöglichen es, das allmähliche Wachsen der . Bücher Sammlung zu verfolgen. Das älteste Verzeichnis s. XII (im 15 Cod. S38, hier Nr. 11) enthält nur 17 Bände, das zweite (im Cod. 252, hier Nr. I2 ) und das dritte (im Cod. 161, hier Nr. i3) sind vom Anfang des i3. Jahrh. Die Schulbibliothek ist durch ein kleines Ver- Zei chnis um das J. 1200 vertreten (im Cod. 1243, hier Nr. 14). Besonderes Interesse für die Bibliothek scheint Propst Nikolaus (1257— 2° l2 79) gehabt zu haben; unter seiner Regierung findet sich schon ein eigener Bibliothekar in dem aus Passau nach Klosterneuburg gekommenen Priester Albertus Saxo de Hunoldesburch. Er trug ln die Hss. den Besitzvermerk des Stiftes und seinen eigenen Namen ^■ 2 ) Auch unter Propst Pabo (1279—1292), in dessen Zeit Hardwik 25 : ) Monumenta Boica IV, 310 Nr. 7; vgl. Historia S. Leopoldi ed. Hieron. Pe$, Yiennae Austriae i 7 4 7 , p. So und Perlbach im Centralblatt f. Biblioth., Jahrg. 2 (iSS5), • 2 7- 2 ) vgl. ? . B. im Cod. 742 (Vergil, Eclogae Georgica Aeneis) am Ende: AIb ertus Saxo nach Notenblatt d. kais. Akad. Jahrg. 2, Wien i852, S. 26. Er ist schon ,3G 3 urkundlich erwähnt; s. auch Herrn. Pfeiffers Angaben über Auffindung seines 3o Grabsteins und über das Vorhandensein eines alten Glasgemäldes, das ihn darstellt (Jahrbuch des Stiftes Klosterneuburg 1, Wien 1908, S. 24 Anm. 1). C* 84 Klosterneuburg. im J. i2cji die Predigten Sibotos und anderer sammelte (Cod. 450. 451. 452), Hadmar (i2g3 — i3oi), Pudger LI. (i3oi — i3o6), Berthold I. (i3o6 — i3ij), Stephan von Sierndorf (i3iy — z33y) wuchs die Bibliothek bedeutend; unter anderem wird Dcchant Berthold 1325 5 als Mehrer der Bücher genannt. Aus dieser Zeit hat sich das umfangreichste Klosterneuburger Verzeichnis erhalten, das im J. i33o von Magister Martin angelegt ist (hier Nr. 15). Lange verschollen, kam es erst 1775 zutage. Die Zahl von 366 Hss. jedoch, die von Zeibig für diese Zeit angenommen wird, muß eingeschränkt werden, 10 da er alle späteren Nachträge mitgezählt hat. Auch Karl Drexler und Wolfgang Pauker haben in der Topographie von Niederösterreich Bd. 5, S. 2$3 diese Angabe übernommen. Als ganz außergewöhnlich darf für eine deutsche Bibliothek der Umstand bezeichnet werden, daß sie schon im i4.Jahrh. nachweisbare, eigene Einkünfte 15 bezog.') Durch den Verwaltungsbericht des Großkellerers LIartmann vom 10. Sept. 1341 ist die Anschaffung folgender Bücher bezeugt: Item pro libro missali VII' j.Jalenta. Item pro 11110 epistolario VIII ta- lenta. Item pro alio epistolario ad dominas XVIII talenta. Item pro dnobuspsalteriis XII talenta. Item pro uno antyphonario decem 20 talenta. Item pro una biblia IX talenta. Item pro concionali duodeeim solidos. Item pro benediccionali IX solidos. Item unum aliud viaticum cum briviario pro VIII talentis. Item unum aliuni librum malutinalem pro XII talentis, exclusis aliis libris quibus- dam, qui inveniuntur post me, quos comparavi. (Fontes rer. Austr. 25 2. Abteil. Bd. 10, Wien 1857, S. 284.) Viele Mitglieder bereicherten die Bibliothek auch nachher wesentlich, so i3jj der Schreiber Bcr- thold, i38o der Großkellercr Peter, i3g3 der Spitalmeister Hadmar?) Das von Zeibig im Archiv f. Kunde österr. Gesch.-Quellen Bd. 7 (1X51) und jetzt besser von Adalb. Fuchs in den Monumenta 3o Germaniae veröffentlichte Necrologium Claustroneoburgense bietet folgende Angaben: 3. Januar: Andreas Kerner de Prunna dedit r ) in Italien lassen sich solche Verordnungen wohl schon in so früher Zeit belegen, in Deutschland sind sie sehr selten. Die auf die Klosterneuburger Bibliothek be~üglichen Stellen sind abgedruckt von Zeibig im Archiv f. Kunde österr. Gesch.-Quellen Bd. 5, 35 Wien i85o, S. 2O8f. Die älteste Noti^ scheint die aus dem iß5S begonnenen ^Obligatorium ^u sein, wo von Joh. Retter bemerkt wird: obligavit VI talenta ad librariam dominorum pro XII talent. redditum. Dann folgt: Nolantur redditus bibliothecae sc- eundum literas, mit dem Schlußdatum: Actum sub anno domini ia85 in die Martini. Die Einkünfte der Bibliothek von ißgg s. in Fontes rer. Austr. 2. Abt. Bd. 10, Wien 40 i85y, S. LI Anm.ß. 2 ) Zeibig hat a. a. 0, nicht alle in Betracht kommenden Namen angeführt. So fehlt das im Noti^enbl. d. kais. Akad. Jahrg. 2 (i852), S. 26 erwähnte Legat des Iohann de Ersprun von i^-j-] (nach Codex 741). Bei Zeibig, Archiv Bd. 7 (tS5r) erscheinen noch folgende Namen von Schreibern: Chunradus (S. 278), Martinus (S. 2jg), Heinrkus (S. 280), Gebhardus (S. 2go), Ulricus (S. 2g2), Wilandus (S. 2g$). Klosterneuburg. 05 bibliam (Beginn des 15. Jahrh.). 12. September: Sifridus pbr. et ean., fr. n., deditlibrum matutinalempro anniversario (Ende des 14. Jahrh.). 20.September: Mag. WernherusPragensis, can., fr. n., tradiditbibliam (Ende des 14. Jahrh.). ig. November: Notandutn, quod. d. Chnnradus cap. de S. Martino comparavit hystoriam de s. Elyzabet cum 2 libris 5 (Ende des 14. Jahrh.). — Aus den c Libri oblationum et anniversa- riorum" gehören außerdem folgende Einträge Melier: 14. März: Nicolaus de Tulna, Anne uxoris sue, d. Ludwicus olim dec. h. m., pbr. et can., fr. n., cum atiis filiis suis dederunt 12 tal, pro quibus comparati sunt 2 libri speculi Vincencii a. d. 1421. 7. September: 10 Iacobus Strobl, Chunigundis ux., Oswaldus fil., can. et fr. n., hie ob. a. d. etc. (15)33, dederunt librum matutinalem, qui ante choritm ad S- Petrum superius iacet. 3o. September: Chunradus de Pirpawm, Katherina ux. eins, d. Thomas fil. cor um, can., fr. n., Anna filia eorundem cum aliis amicis, quibus peragi debet 8 dies ante Micha- 15 helis vel Spost, pro quo anniversario dederunt in promptis 64 tal., pro quibus est empta preciosa summa b. Thome super Matheum, super Marcum dupliciter, super Lucam et super Iohannem in pergameno et textus alii quam plures libros. Acta sunt a. d. 1427. 27. Dezember: Item d. Johannes dictus Colinus can., fr. n., dedit librum 2 o missale. (14. Jahrh.) Unter Propst Koloman ist die Institution des Bibliothekars schon fest; i38s erscheint als solcher Rudger, vor l 45o Kaspar Permann. 1 ) Einzelne Käufe werden erwähnt von Seite der Pröpste Albert Stock (1409—141S), Georg I. Müstinger (1418— H32), Simon I. von Timm (1442—1451)- Nach Zappert weist seine 25 Regierungszeit und die seines Nachfolgers, Simon Haundl (145*— H65), die Erwerbung der meisten und vorzüglichsten miniierten Hss. ai if; 2 ) ferner sind zu nennen Joh. Hechtl (1465—14S5) und Jakob I. Panip'erl (1485—1509). Noch heute sind ferner aus diesen Zeiten Peinlich viele Hss. von Mitgliedern des Stiftes geschrieben nachweis- 3o b ar?) Da eine Anzahl von Chorherren im 15. Jahrh. Lehrer an der Universität Wien, Koloman von Chnapp (f 14-33) zugleich mit Konrad von Waldhausen als Vertreter der österr. Chorherrenstifte ai 'f dem Baseler Konzil tätig war und mehrere Prediger von Ruf in dieser Zeit aus Klosterneuburg hervorgingen, ist der gesteigerte 35 Bedarf an Literatur, in erster Linie der theologischen, erklärlich. So wird auch die außerordentlich umfangreiche Sammlung von Schriften berühmter Wiener Universitätslehrer wie Thomas von Haselbach, Heinrich Langenstein von Hessen, Nikolaus von Dinkelspühel, die J ) Bestimmungen aus dem 14. Jahrh.: De conservacione et comodatione librorum 40 s - Fontes rer. Austr. -j. Abt. Bd. 10, S. LI Anm. 5 und wiederholt im Monatsblatt des Al 'ertumsvereins -u Wien i8S 9 Nr. 3 , S. 23. 2 ) Ö^err. Zeitschrift für Geschichts- ><»d Staatskunde, Wien 1836, S. 3 i2. 3 ) Zeibig a. a. O., S. 270. 86 Klosterneuburg. noch heute in der Stiftsbibliothek erhalten sind, verständlich.') Nach diesen allgemeinen Bemerkungen über das 75. Jahrh. mögen aus Berthold Cerniks Arbeit (s. Literatur) einige wichtigere Nachrichten für die Bibliotheksgeschichte Klosterneuburgs hier Platz finden. Um 5 1418 empfing der Chorherr Leopold zur Anschaffung von Missalien 21 fi. und 6 // Pfennige (S. 127, Anm. 2). Der Chorherr Johann von Perchtoldsdorf (f 1428) kaufte im J. 1421, als er sich zu Padua aufhielt, Bücher um $34 fi. für das Stift. (S. 104, 127). Wie Klosterneuburg Handschriften von auswärts entlehnte (ein Buch aus Voran, 10 S. 146), so verlieh es auch seinerseits Bücher zur Abschrift. Ein solches Zeugnis von 1433 betrifft das umfangreiche Werk des Franz von Retz, Super 'Salve regina', das nach St. Lambrecht geschickt wurde (S. 10g). Als bedeutungsvoll könnte wohl die Nachricht (S. 159) über das einstige Vorhandensein von Bücherverzeichnissen im J. 1440 r 5 gelten (143g — 1440. Item pro nna cute alba ad registra librorum 32 ,&), wenn es sich da nicht etwa nur um Pergamentstreifen mit Inhaltsangaben für die einzelnen Handschriften handeln sollte. Der schon erwähnte Bibliothekar Kaspar Permann ließ sich das Einbinden der Werke sehr angelegen sein (S. 12$, Anm. 3) und 14^2 findet man 20 260 Ketten für Bücher in Rechnung gestellt. Außer der eigentlichen Stiftsbibliothek kommen die Bücher der Schulbibliothek und die in der ' Silberkammef des Propstes in Betracht (S. io3). Zur Vermehrung derselben wurden nun auch Schreiber außerhalb des Stiftes herangezogen. 2 ) Im folgenden sind die auf Bücher Zuwachs bezüglichen 25 Stellen ausgehoben, Archiv allen jedoch nicht berücksichtigt. Cernik hat eine Anzahl der dort genannten Stücke mit Handschriften der Bibliothek identifiziert, für andere auf den im Druck befindlichen Katalog von Hermann Pfeiffer verwiesen. Es ist möglich, daß bei einigen Notizen, die über Einband, Bücherbeschläge u. dgl. handeln. 3o Bücher gemeint sind, die schon vor dem iß. Jahrh. in der Bibliothek vorhanden waren und damals nur ausgebessert wurden. Die Büchertitel sind der leichteren Übersicht wegen durch gesperrten Druck hervorgehoben. 1402. Item eidem (lohanni scriptori) de plenario et aliis di- 35 versis XI ß II ,&. 1404 — 1405. Item domino Nicoiao pro per- J ) besonders erwähnt wird 148S von Drexler a. a. O., S. 25g der Ankauf einer Venediger Ausgabe der Naturalis Historia des Plinius. (Hain *iqo8g). -) Von auswärtigen Schreibern nennt Cernik S. 104, Anm. 1 folgende: 14.02 Johannes; 1416 — 1418 lacobus; um 1420 — 1421 Johannes, Fridericus, Erhardus; ^wischen 1421 und 1422 40 Georgias, Petrus, Clemens, Iohannes Wispaum; 1422 — 142g Iohannes musicus; 1423 — 1424 Martinus; i4g5 Martinus; 14^7 Urbanus; 1441 mag. Reinhardus; 1442 Nicolaus; 1443 Franciscus; um 144S — 144H Heinricus. Da^u vgl. die auf S. ngff. genannten Illuminatoren. Klosterneuburg. o "j gameno ad katholicon novum Illlflor. IT\ 2 tal. XII J>. 1418 — 1419- Item pro statutis synodalibus pro expensis V tal. III ß. Item pro libro super genesin in Mo XII ß. Item Iohanni scrip- toripro libro super quarto s{ancti) Thome II tal. 141g—1420. Item pro novella Io(hannis) And(ree) et Innocencio XLIIßor. 5 et aliis Xflor. Item pro statutis provincialibus I flor. 1420. Scriptoribus: Item Iohanni de Holkot XXXII & . . . Item dem Fuerstchind pro plenario XXIIir\,tal. XXXIIII'&. 1420— ! 42i. Pro per gameno: Item umb X ß der großen heut zu dem anti- phaner 1 ) per XVIII facit XXII ''/,. 1422—14^. Pro novella 10 sexti Ioh(annis) Ändree VIII flor. . . . Item pro certis sexternis lecture, quos scripsit (notarius Clemens) XHIIflor. . . . Item scri- benti mappam. Item pro libro arengarum. . . . Item pro libro super 'Missus est' cum papiro XIIIIß. 1423—1424- Item P r ° questionibus mercuriaiibus III flor. Item pro Laurencio de 15 Pinis super decreto XVIII flor. Item Martino scriptori pro libro in medicinis et antiphonario III flor. b(onos). 1425 — J 426. Item pro libro quqrti magistri Nicolay Dinchelpuchel Xlllflor. 1426 — 1428. Scriptori Ordnungkurfursten XXIIIä. Item'scriptori de virtutibus herbarum XLIIJ,. 1426—1428. 20 Item pro libris super 'Salve regina' XIII'/ 2 tal. 2 ) 1428—1429- Pro per gameno: ... Item umb i c und zwo heut ad librumd. doctoris) per XVIII j, facit VII tal. Vß VI<$>. . . . Item scriptori de libro ma- tutinali*) de XL VIII quinternis per XLV& facit IX tal. . . . Item umb ain gesmeid super librum scintillarum Bede. 1433— 25 J 434 . . . Item permisi scribere sermones magistrales in V sex- temulis per XVIIä, facit III ß. . . . Item Laurencio seratori umb «in smeid super psalterium. 14^5 ■ ■ ■ comparavi litteram ana- tomie LXXXä. . . . Item permisi scribere fratri Symoni coneepta s uper seeunda parte pro fratribus legenda XLII&. 14^7 ■ --Item 3o Ytalico ex parte b ib lie a plebano in Nejpburga forensi % tal. 14^8 ■ ■ • Umb 1 han>t über das puch Tholomei LVIJ>. 1438—14^9 ■ ■ ■ Item pro corio ad librum officii beate virginis. 1439- J 44o . . . Item seratori de ferramentis ad bibliam antiquam XHlIß. 1440 . . . Item pro duobus asseribus ad libros prophe- 35 tarum 24 ä. 1441 . . . Umb 2 gesper auf meines Herren kroniken XVIIIj, . . . Domino meo pro aurea bulla scribere 1% gross sexternos LXXti. 1441—1442. Item . . . kathene in libro mam- »latractus. 1444 . . . Pro libro sermonum empto ex iussu diomini) decani XII ß. 1446 . . . Item pro sermonibus de sanctis 4 ° J ) auch -um J. 1443 erwähnt. 2 ) auch ?« i4^—^33 erwähnt, 3 ) S. Augu- "'«'. 4 ) auch {u 1432 — 1433 und iru i4$4 ist eines erwähnt. 88 Klosterneuburg. magistri Thome de Haslpach. 144g- Hern Leotoldten umb ain puch in iure Xß . . . Hern Leotoldten pro ettlich sextern in iura VII ß . . . Item pro libro horarum IUI tal. 1450 . . . Item pro arboribus consangwinitatis (etc.) XII ß. 1452 . . . Item scrip- 5 tori scribenti summam Axten(sem) III tal. 1452 — 1453 . . . Item umb ain halbe hajvtpro Iohanne de Esdinio. 1476 . . . Item pro una biblia papirea aufgedrugkt und ingepundten VII tal. 147g ... Mertn gsell umb vier pücher corpus biblie III tal. 1482. Item pro ligaturaduorum librorum et unius libellihor ar um II 1 j Jal. 14Q0. 10 Item dem maier, der des markgrafen genealogey 1 ) gemalt X tal. I4Q4- Coronica novo 1 ) 3 tal. 1495 ■ ■ ■ Pro libro ser- monum Meffret. 1498. Item pro I notierten vigili et pro quodam libello, quod dicitur anthidotarium oracionum Uliß XII J>. 149g. Item pro quodam libro sermonum de tempore et 15 de sanetis una cum parva summa Anthonini. Gleichfalls ins 75. Jahrh. gehört ein Verzeichnis, genauer gesprochen eine Anzahl von Ausleihverzeichnissen über Bücher, die sich im Gebrauch einzelner Chorherren, befanden. Da jedoch die Angaben aus der gleichen Zeit stammen, können sie mit Recht als 20 ein Ganzes gelten (hier Nr. 16). Auch später sind Bücher teils aus dem Nachlaß einzelner Chorherren, teils in Inventaren belegt, jedoch fast durchwegs Drucke verzeichnet (z. B. aus dem 16. Jahrh. in der Neuen Rapulatur f. 260 Nr. 14). Unter Propst Georg IL Haus- mannstätter wurde von dem 1513 als Dechant verstorbenen Vinzenz 25 Weißenberger nicht nur das Archiv geordnet, sondern auch die Bibliothek; der von ihm verfaßte Katalog ist leider verloren. Im Kirchenschatz, der beim Einfall der ungarischen Rebellen im J. 1605 aus Klosterneuburg nach Melk geflüchtet wurde, befand sich "Ein vergoldtes Plenarium mit Stein versetzt und ''Ein silbernes Plenarium 30 mit der h. Dreifaltigkeit" (Jahrbuch des Stiftes Klosterneuburg 1, Wien 1908, S. 121 f.). Im J 1656 trug der Bibliothekar Vitus Merbrich den Besitzvermerk des Stiftes in alle Handschriften ein (vgl. hier bei Nr. 11. 12. i3). Seit Eugen Pirkelbauer (um 171s) ist eine ununterbrochene Reihe von Bibliotheksvorständen nachweisbar. Der 35 Bibliothekar und Dechant Florians Leeb (1761 — 1770) brachte die Bibliothek in neue Räume 3 ) und vermehrte sie später als Propst (1782 — 1799)- Sem Nachfolger BenediktEb el (f i7gs) begann einen großen Katalog, der jedoch nur 150 Hss. umfaßt. Erst Maximilian Fischer hat 1808 ein vollständiges Verzeichnis der Hss. in zwei machte, tigen Folianten geliefert, das noch heute als Grundlage für weitere J ) von Ladislaus Suntheim. 2 ) von Hartmann Schedel. 3 ) beim Um^ug tauchte eben das oben genannte Verzeichnis des mag. Martin von 1330 auf. Klosterneuburg. 89 Untersuchungen dient. In den Jahren i836 und i83j wurde die Bibliothek in die neuen schönen Räume der Rotunda mit Nebensälen gebracht; die 1254 Hss. sind in zwei anstoßenden Zimmern aufgestellt. Dieser reiche literarische Schatz hat schon in ältester Zeit Verluste erlitten. Selbst die vom Stifter des Hauses geschenkte Bibel in 5 drei Bänden, von denen im Verzeichnis Nr. 11 noch zwei Bände verzeichnet waren, während im Katalog von i33o nur mehr einer erscheint, ist heute auch noch in diesem verstümmelt. Ob die Bibliothek durch den Brand von 1158 1 ) litt, ist nicht bekannt,-) wenn auch die Wahrscheinlichkeit mit Hinsicht auf das jüngere Alter der jetzt er- 10 haltenen Hss. dafür spricht. Bei dem großen Brande von r33o 3 ) l $t, soweit wir durch eine bestimmte Angabe (im Katalog von i33o) wissen, nur ein Buch, Mater verborum, zugrunde gegangen; dieses a ber hatte der Schullehrer entlehnt. In den Hussitenkriegen bildete das stark befestigte Klosterneuburg eine uneinnehmbare Feste, so 15 daß dahin von auswärts Bücher in Sicherheit gebracht wurden, wie z - B. aus dem Kloster Sedlec. 4 ) Zur Zeit der Reformation, wo die Zucht in fast allen geistlichen Häusern gelockert war, hat die Bibliothek offenbar Verluste erlitten}) Doch gegen Ende des 16. Jahrh. m "ß sich das literarische Leben im Stifte gehoben haben, da sich zu 20 dieser Zeit dort eine Druckerei befand. 6 ) In den Türkenkriegen erwies sich Klosterneuburg i6S3 als festes Bollwerk. Erst später wurden ans der Stiftsbibliothek alte Drucke (Inkunabeln) abgegeben, wovon J ) n58 . . . Niwenburch claustrum combustum est. (Continuatio Claustroneo- bl "'gensis II; Mo». Genn. Hist. Scriptt. IX, S. 6l5; vgl. ebenso in der Contin. Claustro- 25 neob. Hl a . a q s fogj 2) /„ d er Topographie von Niederösterreich Bd. 5, S. s5ß wird es allerdings angenommen. 3 ) 1330 . . . in primis vesperis exaltacionis sanete crucis ecclesia Neumburgensis grave et intollerabile dampnum est perpessa, eo quod a mbo monasteria tarn dominorum quam dominarum, non proprio igne, sed per incendium a '"inde videlicet in civilate exortum, in cinerem et favillam sunt redäeta. (Continuatio 3o C! *ustroneob. VII in Mon. Germ. Hist. Script. IX, S. 755/.) Wenn sich Zeibig im Archiv f- Kunde üsterr. Gesch.-Quellen Bd. 7, Wien iSSi, S. 2S3 S[Um Beweise für die Verachtung von Urkunden und Hss. ebda, auf das Verschwinden von 'Richards Hand- schriff un d Leopold von Lilienfeld beruft, so wird nach Blumbergers Beweis, daß es s, ch hier um eine Erfindung Hanthalers handle, die gan^e Annahme hinfällig. 4 ) dar- 35 über vgl. i, n Jahrbuch des Stiftes Klosterneuburg 3, Wien und Leipzig if)io, S. 345ff., äe " Aufsat^ von Berthold Cernik. Andere böhmische Klöster brachten damals ihre Küche,- ins Schloß spi Krumau in Böhmen; vgl. Fontes rer. Austr. 2. Abt. Bd. 37, S. 380ff. ) •" der Wiener Hof bibliothek stammen aus Klosterneuburg Cod. i5o Seneca, Epistolae; Kpistola Brachmanorum, Alexandri M. (etc.). Cod. 364 Petrus Pictaviensis, Epitome 40 "•storiae sacrae; Martinas Polonus, Chronicon; Annalcs Claustroneoburgenses (etc.). Cod. 3?3 Annalen, Papstliste, etc. (nur Bl. 20). Cod. 2191 A^o, Brocardica. Cod. 2375 Petrarca, De remediis ittriusque fortunae. Cod. 4126 Augustinus de Ancona, Postilla in e P'stolas canonicas. Cod. 52go Tractatus de instrumenta, quibus motus planetarum in- "eniuntur. Cod. 1507S Breviarium cuiusd. presb. Claustroneoburgensis. — Cod. 303 $11 45 Heilig en ] a . eu ^ gehörte einem Klosterneuburger Chorherrn. 6 ) Drexel a. a. O., S. 253. QO Klosterneuburg. einige in die Wiener Hofbibliothek Aufnahme gefunden haben, 1 ) und noch im ig. Jahrh. sind Verluste von Hss. nachweisbar. Seit der Zeit der Gebrüder Pez haben die handschriftlichen Schätze des Klosters viele Forscher angezogen?) Die hauptsächlichsten 5 Leistungen weist die folgende Zusammenstellung der Literatur aus. Literatur. Archiv f. Geographie, Historie, Staats- und Kriegskunst Jahrg. w, Wien 1820, S. so5. 208. 20g — 212. Tho. Fr. Dibdin, A bibliographical antiquarian and picturesque tour (etc.) Vol. 3, London 1821, S. 6iy — 618. 10 Fr. Lindemann, Programma annuam lustrationem publ. gymn. Zitlaviensis a.d. XXIV. Marl. 1S28 inchoandam indicit, p. 26 — y. Th. Graf/, Diutiska Bd. j, Stuttgart u. Tübingen 182g, S. 267 — 2j5: Altdeutsche Sprachdenkmäler in Klosterneuburg. H. Pert- im Archiv der Gesellschaft f. alt. deutsche Gesch. Bd. 3, Frankfurt 1821, 15 S. i5o — l5l. 5ig — 52i; Bd. 6, Hannover 1838, S. 186 — igo. J. H. G. Zappert, Büchermalereien in dem Psalterium des h. Leopold und in anderen Hss. der Bibliothek des Chorherrenstiftes Klosterneuburg, in Österr. Zeitschrift f. Geschichts- und Staatskunde herausg. von J. P. Kaltenbaeck Jahrg. 2, Wien 1836, Nr. ffj—75. 77—78. 20 E. G. Vogel, Literatur d. öjjfentl. u. Corporationsbibliotheken, Leipzig 1840, S. i$5. Jos. Chmel, Hss. in österr. Bibliotheken, nachgewiesen von Mone in Der österr. Geschichtsforscher Jahrg. 2 Heft 2, Wien 1841; Noti^enblatt S. LH. AI. Primisser und Jos. Freih. v. Hormayr, Kunst und Alterthum in Oestreich im Taschenbuch für vaterländ. Geschichte Jahrg. 37, Berlin 1848, S. 20.1. 2g2. -S H. J. Zeibig, Ährenlese merkwürdiger Inscripte aus den Hss. der Stiftsbibliothek zu Klosterneuburg im Serapcum, herausg. von Naumann Jahrg. 1841), S. 266 — 270; Jahrg. iS5o, S. 121 —123. H. J. Zeibig, Die deutschen Handschriften der Stiftsbibliothek tu Klosterneuburg im Serapeum, herausg. von Naumann Jahrg. i85o, S. 101 — Wg. 123 — 125. 3o IL ./. Zeibig, Die Bibliothek des Stiftes Klosterneuburg. Ein Beitrag zur österr. Literaturgeschichte im Archiv für Kunde österr. Geschichtsquellen Bd. 5, Wien iS5o, S. 261 — 2i6. Daraus sind die alten Kataloge im Intell.-Bl. des Serapeum Jahrg. 11 (i85o) und 12 (i85i) abgedruckt. H. J. Zeibig, Die Hss. der Classiker in der Stiftsbibl. z^u Klosterneuburg im Notizen- 3g blau der kais. Akad. d. Wissenschaften 2. Jahrg., Wien 1852, S. 25 — 26; die historischen Handschriften (usw.) S. 104 — 106. iß5 — iß8. W. Watte nbach, Hss. des Stiftes Klosterneuburg im Archiv der Gesellschaft f. alt. deutsche Gesch. Bd. 10, Hannover i85i, S. Sqj — 5g4. Jos. Mar. Wagner, Mitteilungen über Klosterneuburger Hss. im Anzeiger f. Kunde der 0 . deutscheu Vorzeit, Nürnberg :S6i, Sp. 792— ig5. 232—235. 26g — 273. ßoq; Nürnberg 1862, Sp. igi. 252. //. Hoff mann von Fallersieben, Mein Leben. Bd. 2, Hannover 1868, S. 254. 255. 45 r ) Inc. 1. D. 7 (Hain * 1577g), Inc. 25. C. 11 (Hain 12137), Bd. 1. — Die Incunabel Nr. 463 des Wiener Schottenstiftes (Wann, Sermones, Passau i4qi) gehörte ebenfalls Klosterneuburg. 2 ) Pez, Scriptores rer. Austr. I, p. 4^ sq.: lustravimus anno 1716 insignis istius praepositurae bibliothecam, cum excusis tum manuscriptis libris instruc- tisshnam . . . nee dissimulamus, multa inde praeclare in usum studiorum uostrorum nos etulisse cum antiquitatis Austriacae studiosis a nobis in consequentibus communicanda n //. Klosterneuburg. 9* Fr. Schulte, Die Rechtshandschriften der Stiftsbibliotheken usw. III. Klosterneuburg in Sitzungsberichte der kais. Akad. der Wiss. in Wien, Phil.-hist. Classe. Bd. 5-j, Wien 1868, S. 5?5 — 604. Jul. Petiholdt, Adreßbuch der Bibliotheken Deutschlands usw., Dresden 1875, S. 221. 493- Martin Mayr in Neues Archiv der Gesellschaft f. alt. deutsche Gesch. Jahrg. 5, Hannover 5 1880, S. ißO. Joh. Hu einer, her Austriacum in Wiener Studien f. klass. Philologie Jahrg. 9, Wien 1S87, S. 5/— 54. J oh. Bohatta und Mich. Holzmann, Adreßbuch der Bibliotheken der österr.-ungar. Monarchie, Wien igoo, S. 92. IO Berth. Öernlk, Das Schrift- und Buchwesen im Stifte Klosterneuburg während des i5. Jahrhunderts im Jahrbuch des Stiftes Klosterneuburg 5, Wien 1913, S.97 — 176. Herrn. Pfeiffer, Catalogus codicum manuscriptorum, quiin bibliotheca canoniae Claus- troncoburgensls servantur, Viennae 1914. Außerdem vgl. Goldmann im Centralblatt f. Biblioth. 5 (18S8), S. 19f. 15 11. Verzeichnis des 12. Jahrhunderts. Cod. 838 der Stiftsbibliothek Klosterneuburg (s. oben S. 83), enthaltend Defensor, Über scintillarum, besteht ans 96 Perg.-Bll. (24-5 X 16 cm), die im 14. Jahrh. auf der Versoseite der Blätter durchnumeriert und in gleicher Zeit mit zwei Vorsatzblättern versehen sind, a "f denen der Inhalt kapitehveisc verzeichnet ist. Die Hs. wurde 20 'ni irj. Jahrh. in einen einfachen Halbfranzband gebunden. Auf dem ursprünglich ersten Blatte steht die alte Signatur E 3 subtus, auf dem ersten Vorsetzblatt jedoch E 8, Subtus 8 (die beiden Ziffern rot) u nd die Eintragung Can: Reg: Glaustroneoburg: Bibliothecae iure itiscriptus 9 Sept. 1656. Alte Provenienzvermerke finden sich an 25 mehreren Stellen auf dem unteren Blattrand, der älteste f. 94* unten noch s. XIII Liber sanete Marie in Niuuenburch, Eintragungen dcs 15. Jahrh. auf dem ersten Vorsetzblatt und f. 3j R , ferner auf dem zweiten Vorsetzblatt verso ganz oben mit roter Tinte. Der Codex ist von zwei Händen des ausgehenden 12. Jahrh. fortlaufend 3o au f blind vorgerissenen Linien geschrieben; die zweite Hand löst die erste nach dem 4. Quatemio auf f. 33 R ab und geht von hier b is zum Schlüsse, f. 94", Z. 4. Die zweite Hand hebt sich von der ersten durch das eigentümliche Zeichen für die Abkürzung der Silbe ■rum ab. ■ 3 5 Der Katalog steht auf der Rectoseite des letzten Blattes von einer Hand des ausgehenden 12. Jahrh. mit Formen einer älteren Schreibschule als die der beiden Schreiberhände des Codex; r zeigt noch fallweise Verlängerung unter die Zeile. Das Verzeichnis schließt a n die letzte Zeile des vorausgehenden Textes unmittelbar an. Der 4 <> Katalog ist, ohne sich an die vorgerissenen Linien zu halten, mit Sorgfalt in Langzeilen geschrieben. Die Anfänge der Buchtitel sind Q2 ii. 12. Klosterneuburg. ganz überwiegend durch Majuskeln hervorgehoben, Eigennamen beginnen fast durchaus mit kleinen Anfangsbuchstaben. Interpunktion ist nur ein Punkt auf der Zeile. Zu Andeutungen von Vokallängen dient in einigen Fällen das Zeichen*; so bei Ruth, Judith, Hester. 5 Von Abkürzungen sind die gewöhnlichen verwendet, durchstrichenes b steht sowohl für -her als für -bri und i über der Zeile dient für -ir und -ri. Eigennamen sind selten gekürzt, z.B. SaJ für Salomonis. Drucke. Zeibig im Archiv f. Kunde österr. Geschichtsquellen 5, 5.27p; danach im Serapcum von Naumann Jahrg. 11, Intell.-Bl. S. 777— ijS und von Becker, 10 Catalogi Nr. 130, S. 272/. — Vgl. Gottlieb LIMB. Nr. rjo. Isti a ) sunt libri s. Marie in cenobio Nivenburgensi, b ) qui ibi diverso labore collecti vel conscripti sunt. Biblioteca, in quo c ) continentur V libri Moysi, über Iosue, libri iudicum, über Ruth, libri regum in uno volumine. In seeunda 15 continentur hi libri: actus apostolorum, VII canonice epistole, apo- calipsis, parabole Salomonis, ecclesiastes, item über sapientie, can- tica canticorum, d ) Über Ihesu filii Sirach, paralippomenon, Über Esdre, Über Tobie, liber Iudith, über Hester, libri Machabeorum, über lob. In tercia continetur Ysaias, c ) Hieremias, Ezechiel, Daniel 20 et XII minores prophete. Epistole Pauli. Omelia per totum anni circulum. Item aüa omelia, in qua continentur sermones per totum annum de festivitatibus sanetorum et quedam expositiones evangeüorum. Moralia beati Gregorii pape prima pars in uno volumine. Seeunda et tercia in uno. Item') quarta et quinta, et sexta 25 et ultima separatim. Omelie eiusdem super Ezechielem. Pastoralis cura eiusdem. Libri dialogorum eiusdem. Quadraginta g ) omelie eiusdem super evangelia. Sermones saneti Augustini de diversis soüemnitatibus sanetorum per annum. Quinquaginta omelie de diversis scripturarum locis. 12. Verzeichnis vom Anfang des 13. Jahrhunderts. 30 Cod. 252 des Stiftes Klosterneuburg (s. oben S. ' due omelie (S. 94, Z. 11) dürfte aus einer mit Zählung der Codices 3o v ersehencn Vorlage herübergenommen sein. Über die zeitliche Stellung dieses Katalogs im Verhältnis zu Nr. 13 wäre Folgendes zu sagen. Zeibig hat sich die Abfolge nicht klar gemacht. Seine Bemerkung zum Katalog des Cod. 252 (im Archiv a - a. O. S. 282), er enthalte'beinahe dasselbeVerzeichnis{wie Cod. 161), 3 5 doch mit einigen Zusätzen , könnte den Schein erwecken, als handle es sich bei Cod. 252 um eine jüngere Fassung. Jedoch das Gegen- te ü dürfte richtig sein, da Zusätze jüngerer Hand am Schlüsse von Nr.12 im Text erster Hand von Nr. i3 erscheinen; vgl. z.B. gS, *>■** nut 95, "'■ r 9 (liber scintillaram; Cassiodorus). 4 ° drucke. Zeibig im Archiv für Kunde österr. Geschichtsquellen 5, S. 282. 283; Sera- peum ti, Intell.-Bl. S. 185—187. — Vgl. Becker, Catalogi Nr. 177. "" d Go "- Heb, ÜMB. Nr. 92. QA 12. Klosterneuburg. Hylarius de sancta trinitate, item Hylarius de sinodis. Am- brosius de bono morti(s), de Ysaac et anima, de Nabutheo in uno volumine. Item Ambrosius super Lucam. Idem de offi- ciis. Idem super beati immaculati.*) Exameron eiusdem. Item 5 Augustinus de gratia dei et libero arbitrio. Idem de verbis domini. Idem in epistolam Iohannis et de penitentia. Soliloquiarius, idem de mendacio in uno volumine. Augustinus de nuptiis et concupis- centia, de bono coniugali, de sancta virgipitate, de professione vidui- tatis. Enchiridion in uno volumine. Idem de doctrina chri- io stiana. Excerptum de expositione eius in psalterium. Libri con- fessionum eius. b ) XI Due omelie eius. Item Ieronimus super Ma- theum et Marcum in uno volumine. Idem super Ysaiam in duabus partibus. Idem super Ieremiam. Epistole eiusdem. Idem in epis- tolas Pauli ad Galathas, ad Effesios, adTitum, ad Philemonem. He- 15 braice questiones////. Interpretationes hebraicorum nominum, über de nominibus urbium montium fluminum viculorum, que sunt in sacra scriptura, Eucherius ad Veranum, 0 ) über ortus vite obitusque patrum, qui referuntur in scriptura, defloratio Ysidori de nomina- tissimis nominibus legis et evangelii, in uno volumine. d ) Exameron 20 Arnonis. Gracianus. Canon es e )Yvonis. Item Rubertus in minores prophetas in duabus partibus. Idem super lohannem intotidem partibus. Idem super Matheum. Idem de victoria verbi dei. Idem super cantica canticorum ad personam sancte M(arie). Idem super apokalipsin. Idem de divinis officiis. Item Maximus phyloso- 25 phus. Cassiodorus de anima. Augustinus de magisterio. Nota- tiones Notgeri in uno volumine. Item prima pars Paterii in vetus testamentum. Item ecclesiastica historia. 1 ) Item Bernhardus de gradibus divini amoris. Idem de precepto et dispensatione, 8 ) idem de gradibus humilitatis in uno volumine. Item Cassianus de 3o institutionibus patrum in duobus voluminibus. Item Hugo super ecclesiasten. Idem de sacramentis Christiane fidei. Idem in primum librum ierarchiarum. Idem deordinatione claustri. Dida- scalicon eiusdem. Liber de corpore domini et Boetius de trinitate in uno volumine. Item 1 ') Urbanus papa de expeditione Ierosolimi- 3 5 tana. Item Honorius in psalterium in tribus voluminibus. Claves') phisice. Cognicio vite. Item psalterium glosatum qualitercum- Überlieferung. Cod. s52 qu Klosterneuburg m 1 , m s s. XIII in; m 3 s. XIII ex. Die beiden letzteren sind in Petit gesetzt. a ) c aus 1. b ) Libri — eius am Rande mit Verweisung hieher. c ) A. 40 d ) Interpr. — volumine am unteren Rande mit Verweisung hieher m 1 ; Text stark abgerieben. e ) -nc- stark abgerieben; ebenso I des folgenden Item. f ) Item — historia am Rande mit Verweisung hieher m s . s) - sa - über der Zeile m 1 . h ) Item ausgerückt. ') -ves phi- abgerieben. 12. i3. Klosterneuburg. 95 que. a ) Item moralia in sex partibus. Gregorius in extremam visionem Ezechielis. Libri dialogorum. Pastoralis cura et eluci- darius, in uno volumine. b ) Item epistole Cypriani et una Augustini et Hingmarus ad Carolum et Ieronimus in apocalipsin, in volumine uno. Item Orosius de temporibus christianorum. Item sentencie 5 patrum de lüde, de sancta trinitate et de aliis, que ibi reperiuntur. Item sententiole Anshelmi. Item Lanfrancus (et Lucas) 0 ) contra Beringerum de corpore domini. Item sinonima Ysidori. Item quatuor evangeliste in uno volumine. Item Matheus et Iohannes cum paucis glosis et separati. Item elucidarius. d ) Item Prosper de activa et 10 contemplativa vita, regula Basilii et aliorum duorum in uno volu- mi nc. Glose in epistolam ad Romanos. Abecedarium. Item y ita patrum in duobus voluminibus. Item duo passionalia. Item Augustinus super genesim. (Item sermonarius. Item Beda super epistolam Iacobi. Item epistole Senecc. Item apostolus glo- I5 satus. Item Matheus. Item über scintillarum. Item epistole; Bernhard!. 0 ) Item Iosephus. Item Rubertus in genesim. Item Macrum. Item paucapalea. 1 ) Item über consuetudinum. Item Cassio- dorus de origine«) anime et epistola Augustini de eodem et alia quedam utilia in eodem. Item vita patrum) m" (et Bartholomeus) m 8 . 20 13. Verzeichnis des 13. Jahrhunderts. Cod. 161 des Stiftes Klosterneuburg (vgl. oben S. 83) besteht aus 1 19 schon von alter Hand s. XV bezeichneten Blättern und einem nicht gezählten Vorsetzblatt von Pergament. Der Codex ist von einer Hand des beginnenden i3. Jahrh. in fortlaufenden Zeilen geschrieben und enthält Honorius super psalmos, pars II. Von Zeibig wird das Ver- 25 zeichnis (nebst dem im Cod. 252 enthaltenen) an das Ende des l3 - Jahrh. gerückt, was Albin Czerny, Die Bibliothek von St.Florian, $■ 220 wiederholt. Die Hs. wurde im ig. Jahrh. in einen einfachen Halbfranzband gebunden und dabei an den Rändern etwas knapp beschnitten (3i x 21-5 cm). Der alte Aufschriftzettel wurde jedoch 30 ai f die Innenseite des Vorderdeckels geklebt. Auf der Versoseite des V°rsetzblattes liest man die Provenienznotiz Liber sancte Marie in Niwenburga und ferner Al(bertus) Saxo, von dessen Hand die ganze Notiz herrührt. Provenienznotizen des 75. Jahrh. stehen auf f. i h , f° 6 $ R , f. u6 v (hier eine noch ältere mit Anathem); auf der 35 Rectoseite des Vorsetzblattes steht Nr. 65 und Can. Reg. Claustro- "euburgens. Bibliothecae inscriptus 9. Iulii 1656. Eine ältere Signatur lst vorne nicht zu sehen. a ) dies Wort über glosatum m'. b ) Libri — volumine später am Rande mit Verweisung hieher m '. <=) von m 3 über Lanfrancus. d ) -us abgewetzt. °) hinter dem 4 o c s "id drei Buchstaben gestrichen. f ) pauca palea. *) darauf mundi gestrichen. g6 l3. FCIostcrneuburg. Der Katalog steht auf den Blättern f. i iy v . n8 R , deren Stellung in der Lage sich nicht feststellen läßt, da der Codex keine alte Quater- nioncnbezeichmtng hat und die beiden eben erwähnten letzten Blätter im Falz perklebt sind. Daß sie jedoch schon im i3. Jahrh. sich im 5 Codex befanden, zeigt auf f.nj K der Name AI. Saxo und ebenda die Eintragung in Urkundenschrift Magister Gregori, iste Über et alter eiusdem operis debent presentari domino preposito in Nueu- burc vel eius officiali. Ein sicherer Nachweis über diesen Namensträger dürfte sich vielleicht nicht mehr erbringen lassen. Die Seite io f. iij r ist bis auf eine spätere Federzeichnung leer gelassen. Der Katalog steht auf einer vom Linienschema des Codex selbst abweichenden Vorlinierung, die Büchertitel sind fortlaufend in Langzeilen mit einigen im folgenden zu erwähnenden Absätzen geschrieben, die Schrift durchaus kleiner als die des Codex. Mindestens zwei 15 Hände waren bei der Niederschrift des Katalogs tälig und sind durch äußere Zeichen kenntlich. Die Anlage des Katalogs von erster Hand (m'J schuf Gruppen von Büchern, so daß er in einige durch Zwischenräume leerer Zeilen getrennte Absätze zerfällt, die im Druck angedeutet sind. Einige Gruppen: hl. Schrift — Gregor — Augustin 20 — Ambrosius — Beda — Hugo — Ieronimus — Rüdbertus sind kenntlich, dann kommen andere Autoren und Schriften ohne Gruppierung. Der Text der ersten Hand ist nicht durchaus in einem Zug, sondern, wie die verschiedenfarbige Tinte andeutet, zu verschiedenen Zeiten geschrieben. Die Hand ist durch den zumeist überhöhten, nullen- 25 förmigen ersten Teil des M kenntlich. Sowohl in die Zwischenräume als auf die Ränder hat dann eine zweite Hand (in 2 ) Nachträge gesetzt, wodurch die ursprünglichen Absätze sich nicht mehr so deutlich wie ursprünglich voneinander abheben. Sie ist durch die oft verwendete Form h kenntlich, während m' ausschließlich d ge- 3o braucht. Auch die von m' abweichende Kürzung von Item ist ein Kennzeichen. Nur an zwei Stellen erscheint eine andere FLd. s. XILI bei Korrekturen. Auch m 2 schrieb nicht in einem Zug und mit verschiedenfarbigen Tinten. Buchtitel neuer Bände fangen mehrmals mit kleinen Buchslaben an und sind mit Sicherheit nur durch über- 35 schriebenes in uno volumine kenntlich. Eigennamen sind ziemlich oft auch an anderen Stellen als am Anfang der Titel groß geschrieben; die Größe der Anfangsbuchstaben einiger der erwähnten LLaupt- gruppen von m' sticht besonders hervor. Von Lnterpunktioncn verwenden beideEIände nur Punkt auf der Zeile. Die Abkürzungen sind 40 die gewöhnlichen, auch bei Eigennamen. Drucke. Zeibig im Archiv für Kunde österr. Geschichtsqu. 5, S. 280 — 28s; danach im Serapeum Jahrg. 11, Intell.-Bl. S. ijS — 180. i85, und bei Czerny, Die Bibliothek i3. Klosterneuburg. g J des Chorherrenstiftes St. Florian, S. 227—229. Bei Becker, Catalogi ist es iniler Nr. ij-j -iliert; vgl. Gottlieb. ÜMB. unter Nr. gl. Htlllllllllllllllllllll Bibliotheca una, in qua continentur V libri Moysi, über Iosue, Über iudicum, über Ruth, libri regum. In secunda continentur actus apostolorum, Septem canonice epistole, apokalipsis, 5 Pt'overbia Salomonis, ecclesiastes, cantica canticorum, item über sa- Piencie, über Ihesu filii Syrach, paralippomenon, über Esdre, über Tobie, über Iudith, über Hester, libri Machabeorum, Über lob, in uno Volumine. a ) Due omelie, in una continentur expositiones domi- n icalium b ) ewangeliorum, c ) in altera sermones et evangelia de i° sanctis. MoraÜa d ) L beati Gregorä, in V Volumina distincta. Libri dialogorum eiusdem ,in uno volumine,. Expositio eius in ulti- m am visionem c ) Ezechielis L in uno voluminej. Pastoralis cura eiusdem L in uno volumine,, in quo etiam elucidarium et vita Bragman- n °rum. Quadraginta omelie eiusdem L in uno voluminej. Liber f ) 15 quatuor evangelistarum in uno volumine. '5^ (H)orosius ad Augustinum. s ) Augustinus de verbis domini ,in uno voluminej. Idem in enchi- ri dion et de bono coniu^io ,in uno volumine,. Libri confessio- Urn eiusdem ,in uno voluminej. Idem de doctrina' 1 ) christiana L in 20 uno voluminej. Idem de libero arbitrio 1 ) jn uno voluminej. Ex- ce rpta eiusdem in psalterium 1 ') L in uno voluminej. Sermones aeius- de m de diversis L in uno voluminej. Liber eiusdem de mendatio et über soüloquiorum eius in uno volumine. Tractatus eius super ^P'stolam 1 ) Iohannis. Augustinus de trinitate. Idem de fide ad 25 etru m. Alius de 1 ") regulis ecclesiasticis. Libri retractationum eius- dem - Item de divinatione demonum. Item Augustinus super genesim. Ambrosius super Lucam ,m uno voluminej. Exameron eiusdem, idem de officiis ,in uno volumine,. Tractatus eiusdem super beati inmaculati 5 . Ilarius' 1 ) contra hereses.") Ambrosius de bono 3o m ortis, item de Ysaac et anima, in uno volumine. Item de officiis. Beda super canon(i)cas epistolas. (Hugo de tribus rerum subsistentiis.)' 1 ) Hugo super ecclesiasten ^ uno voluminej. Idem de veteri testamento ,in uno volu- Über} ieferung. Cod. 161 p Klosterneuburg, s. XIII in.; m* s. XIII med. (Petit)- 35 r,ext von m' über der Zeile ist in { } eingeschlossen. n ) hierauf Verwcis^eichen und am (etwas beschnittenen) Rande . . ////// epistole (?) *uli und etwas tiefer / reg //. b ) c über der Zeile. c ) ewangliorum. d ) dar- u er \wei kleine Rasuren. c ) s verbessert aus z; über der ersten Silbe eine Rasur. ) Libcr — volumine am Rande mit Verweis hieher m '. K ) (Il)orosius ad Augustinum 4 o °' n Rande. h) [ ü ber der Zeile m >. ! ) hinter b ist y radiert. k ) ps undeutlich. > P aus b ,„ z. m) Alius _ Item de auf Rasurt ») aus 1 spä ter Y. °) das yvettc c "rch Wurmfraß ^erstört. P) Hugo — subsistentiis am Rande. -Mittelalt. BibliotliekSkataloge I. 7 q8 i3. Klosterneuburg. minej. Idem de sacramentis L in uno voluminej. Item über eius- dem de corpore domini L in uno voluminej; in eodem Boetius de sancta") trinitate. Hugo de disciplina claustrali; in eodem de illu- minaribus b ) ecclesie. Idem super ierarchiam Dionisii. 5 Ieronimus super Matheum et Marcum L in uno voluminej. Epi- stole eiusdem jn uno voluminej. Item Ieronimus super Esaiam in duobus voluminibus. c ) Idem super Ezechielem. Idem super Ieremiam. Idem in epistolas Pauli ad Galathas, ad Ephesios, ad Titum, ad Philemonem. Hebraice questiones. Item über sententiarum 10 magistri Hugonis ex veteri testamento. Rüdbertus super Iohannem in duobus voluminibus. Idem super apokalypsin L in uno voluminej. Idem de d ) divinis officiisdn uno voluminej. Idem super cantica canticorum L in uno voluminej. Idem de victoria verbi dei ,inuno voluminej. Idem super Mattheum. Item 15 super genesim. Item super exodum et Leviticum ,in uno voluminej. Item liber numeri eiusdem et über deutronomii et iudicum et Ruth, in uno volumine. Item super duodecim prophetas in duobus voluminibus. Cassianus de institutionibus patrum L in tribus c ) voluminibus . Liber Prosperi de vita contemplativa et regula säncti 20 Basilii et aliorum patrum, in uno volumine. Vita patrum in duobus voluminibus. Liber scintillarum jn uno voluminej. Pars prima Paterii L in uno voluminej. Liber Cassiodori senatoris de anima. 1 ) Liber Maximi phylosophi. Liber Augustini de magis- terio. Notationes Notkeri in uno volumine. Liber de expeditione 25 Iherosolimitana et lamentacio Originis in uno volumine. Bernhardus g ) de libero arbitrio, epistole. eiusdem, Hugo de institutione noviciorum, in uno volumine. Item epistole eiusdem. Idem b ) sermones Bernhardi super cantica canticorum. Item sermones eiusdem. Liber abbatis de Clara Valle de gradu humilitatis L in uno voluminej. Liber 30 sentenciarum. Epistole Pauli cum glosis. Glose super Iohannem. Glose super cantica. Glose super psalterium. Gesta Francorum, in quo etiam leges diverse. Passionarium l. 1 ') Item vita sancti Silvestri et sancti Nykolai de inventione sancte crucis et de inventione sancti StephanP) | et vita sancti Ambrosii et sancti f.' 1 ' 35 Severi et aliorum, in uno volumine. Canones Ivonis. Sententie Anshelmi de sancta trinitate. Item sententie sanctorum patrum, a ) sancta ausradiert. b ) A. c ) voluminibus über der Zeile. Dieser Buchtitel ist in einen ursprünglich leergelassenen Raum der vorigen Zeile eingesetzt. d ) de aus in m 1 . c ) tribus auf Rasur von and. Hd. s. XIII. f ) anima auf Rasur von and. Hd. 40 s. XIII. s ) ßernhardus — eiusdem Z. 28 am Rande mit Verweis hiehcr. h ) daraus- aria II m s . ') Item vita patrum in duobus voluminibus m 2 unter der letalen Zeile. i3. 14. Klosterneuburg. < )<> 0 }Ue a ) sie ineipiuat c Corde creditur a\ Exameron. Item libellus de assumptione sanete Marie. b ) Dialogus Petri Baiolardi. Item über alius, in quo sermones Augustini et epistola eius ad Ieronimum, !tem epistola saneti Martini....... c ) et Über Cassi(o)dori senatoris de origine anime. Epistole Senece et vita Alexandri Magni L in uno 5 Volumine,. Declamationes Senece?.' 1 ) Synonima Ysidori. Epistole Cypriani et expositio ,vel planatiojleronimiin apokalipsin et epistola 0 ) k. Augustini ad quendam comitem, in uno volumine. Ymago m undi. Ysidorus ethimologiarum. Item Über differentiarum eiUs - Item alie glose super cantica canticorum. Iuvencus in uno 10 corpore. Elucidarium Anshelmi. Leges Bawarorum. Item llb ellus') in quo in . . ß) Honorius super psalterium in tribus voluminibus. Claves phi- ' 1C Q- Cog-nitio vite. Tripartita historia. 15 Hylarius de saneta trinitate. Item de synodis. Sententie Petri. Apostolum glosatum ab eodem. Gratianum. 1 ') Item a Postolus ab Anshelmo glosatus. 5 ) 14. Die Schulbibliothek um das J. 1200. Cod. 1243 der Stiftsbibliothek in Klosterneuburg (s. S. 83), enthaltend Sedulius, ist von einer beträchtlichen Zahl von Schreibern 20 des ausgehenden iz.Jahrh. in Klosterneuburg geschrieben. Einige davon zeigen Elemente von Urkundenschrift, besonders in den ersten lln d letzten Zeilen einiger Seiten. Die Hs. besteht aus 7 6 Blättern v °n ziemlich dickem, vorliniertem Pergament (iyS X 12 cm) und 1Vlll 'de im ig. Jahrh. in einen gewöhnlichen Halbfranzband gebunden. 25 Das Bücherverzeichnis steht f. j6 R und schließt unmittelbar an den -Schluß des Seduliustextes an. Offenbar hat man hier das Verzeichnis der Schulbibliothek vor sich, wozu allerdings der Sedulius selbst zu rechnen wäre, der im Verzeichnis nicht angeführt ist. Der Katalog ist in fortlaufenden (n) Zeilen mitBenutzungderVorlinierung 30 °n einer Bland um 1200 geschrieben, während Zeibig Ende des ,' Jahrh. annahm, und die Bücher sind ohne Interpunktion an- eina ndergereiht. Nur einmal steht ein Punkt auf halber Höhe, Z. /. Unter glosata. Deshalb ist die richtige Abteilung, d.h. die Absonderuni a ) q und durchstrichene Hasta. h ) Marie in Majuskeln. c ) ein Drittel in 35 e ' Mitte der Zeile leer. d ) Declamationes Senecg am Rande mit Verweis hieher. ) Herauf ei 1 , und noch durchstrichen; epistola — mundi auf Rasur m 1 . { ) hierauf e gestrichen. *)fast die gan-e Zeile leer. h ) darauf leerer Raum im Umfang es ! et~t en Wortes. ') nach einem Zwischenraum von 5 Zeilen eine halbe Zeile Ediert. 4 o IOO 14. IS- Klosterneuburg. jener Bücher, die nur einen Autor oder eine Schrift enthalten, von solchen, die mehrere Schriften enthalten, nicht ganz sicher. Sehr wahrscheinlich sind die einzelnen Bände durch Großbuchstaben zu Anfang des Titels hervorgehoben (boetius, Z. ig, beginnt zwar mit 5 einer Minuskel, das b ist jedoch größer als die folgenden Buchstaben); auch Verfassernamen beginnen nur in solchen Fällen groß, sonst sind sie klein geschrieben. Theodolus bis Cato wurden jedoch zusammengefaßt, trotzdem Item mit Majuskel beginnt, weil diese Schriften ja sehr häufig vereinigt sind. Dagegen schien es nicht 10 wahrscheinlich, daß alle Ovidschriften samt Horaz einen Band gegebildet hätten, wie es nach der Schreibung im Codex anzunehmen wäre. Eigennamen sind ausgeschrieben oder nur in den Flexionsendungen gekürzt. Schließendes, rundes s ist wiederholt über den vorletzten Buchstaben, erhöht. 15 Drucke. Zeibig, a. a. O. S. 283; Serapeum 11, Intell.-Bl. S. t8j; bei Becker unter- Nr. iyg gittert. Hueiner, Wiener Studien IX, S. 52 (in kurzem Auszug); Gottlieb, ÜMB. Nr.g%. Introductiones, apostolus et cantica canticorum glosata L in uno volumine,. Sententie Anshelmi. Boetius cum glosis suis. Li- 20 ber categoricorum sillogismorum. a ) Glose super Porfirium. Por- phirius parsque glosarum b ) eius. Arator. Ode c ) Oratii. Pars Aratoris. Pars Boetii. Bini Sedulii. Iuvencus. Iuvectiva Sal(lustii) contra Catilinam. Maiores introductiones. Gemini Prudentii cum glosis. Cato, Avianus. Maior Donatus. Pris- 25 cianusconstructionum. d ) Prosper. Gemine regule. Theodolus, Maximianus, item Cato. Lucanus parsque glosarum b ) eius. Ovi- dius magnus. Ovidius epistolarum, Ovidius de remediis, Ovidius sin(e) titulo et Oratius totus, in uno volumine. 15. Verzeichnis des Magisters Martin, 1330. Es wird im Schaukasten der Klosterneuburger Stiftsbibliothek 3o (ohne Signatur) aufbewahrt. Der Katalog besteht aus zwölf schmalen, zu einem Sextern gefalteten Papier-Bll. (27-8 x ii'S cm). Die Blätter 3 und 6 haben als Wasserzeichen einen Vierpaß mit senk' rechtem Kreuz darin. Das Verzeichnis ist von mehreren Händen ohne Vorlinierung geschrieben. Majuskeln zu Anfang von Eigen- 35 namen sind Regel, aber sie kommen auch bei anderen Wörtern vor. Überlieferung. Cod. 1243 T" Klosterneuburg; Text der m 1 über der Zeile ist in , j eingeschlossen. a ) silT. b ) glös. c ) O Hl de. d ) r über der Zeile m>. /5- Klosterneiiburg. I O I ■Als Interpunktion ist nur Kolon verwendet, fehlt jedoch meistens. Kürzungen bieten selten Ungewöhnliches. Die erste Hand (m') reicht von f. i v bis Mitte f. 8 v ; sie ist fließend und deutlich. Ganz überwiegend beginnt jeder Buchtitel mit eigener Zeile, was bei den späteren Händen weniger der Fall ist. Besonders 5 von ihr werden die einen Band.füllenden Schriften durch wagrechte Striche der ganzen Papierbreite nach gegen andere Bände abgegrenzt. Zu Anfang jeder Bandbeschreibung steht das englische Alineazeichen f. War der Titel länger als die Zeile, so kam der Rest, mit hakenförmiger Klammer vorne, unter das Ende der Zeile 10 z » stehen; dergleichen wird im Apparat nicht berücksichtigt. Die zweite Hand (m s ) hebt sich schon durch die dunklere Tinte deutlich ab; sie hat eine plumpe und flüchtige Schrift. In der Buch- stabenbildung unterscheidet sie sich von der vorigen durch ihr w u nd durch das von zwei krummen Strichen gebildete e. Auch sie 15 setzt vor jede Bandbeschreibung das Alineazeichen. Die dritte Hand (m 3 ) ist von wechselnder Schriftgröße, jedoch überwiegend klein und zierlich. Zur Abteilung der einzelnen Bände verwendet diese Hand zum Teil das Alineazeichen, zum Teil zwei Schrägstriche (z). Rein graphisch ist sie dadurch kenntlich, daß 20 be »n großen I der Kopfstrich fehlt oder nur schwach angedeutet ist, dagegen der Fuß schalenförmig mit Ausstrich nach links aufwärts gebildet ist, ferner durch den nach links überhängenden Kopf de s a und durch scharfe Knickung des zweiten Teils vom h. — m 2 l »id m 3 gehören jedoch zeitlich sehr nahe zusammen, denn einer- 25 se its macht m 3 Zusätze zum Text von m% andererseits ist das Umgekehrte der Fall (vgl. z. B. unten bei den libri musicales den Titel Tonarius). Eine vierte Hand (m 4 ) schrieb das Verzeichnis der vom Magister Martin hinterlassenen Bücher. Sie hebt sich von den vorigen Händen 30 dl "'ch das Majuskel-l mit seinem von unten geführten Vorstrich und durch offenes, v- förmiges r ab. Einige kleinere Zusätze f. 6 v , 7 A> , 7 " gehören einer fünften Hand a "s dem 14. Jahrh. an. Ihr M unterscheidet sie deutlich (m"). Was die Anlage des Verzeichnisses betrifft, so wäre folgendes 35 zu ^gen. Der größte Teil f. 1 v — $ v ist von einer Hand in einem Zu ge geschrieben. Obwohl Öfter mehrere Bücher zu einer Abteilung durch entsprechende Überschriften zusammengefaßt sind, ist hier kein freier Raum zwischen diesen Abteilungen gelassen. Das f. 8 hinter Item byblia folgende Item ohne Zugabe eines Buchtitels laß 4 o vielleicht den Schluß zu, daß die erste Hand das Verzeichnis nicht ganz abschloß oder es später fortsetzen wollte, oder auch, dajj die Kopie einer Vorlage vorliegt, wofür schon die Regelmäßigkeit der 102 Jf>- Klosterneuburg. Schrift sprechen könnte. Ferner sind für diese Anschauung beachtenswert die Beisätze zu den eigentlichen Büchertiteln f. 6 V (zmeimal), f. y K , f. y v , f. 8 R habuit Colinus, /. 7'' habuit Tuerso (d.i. Hermann Turso, Chorherr zu Klosterneuburg) und f.8 Y habuit pedagogus et 5 est combustus, alles von derselben Hand m' mit derselben Tinte und in einem Zuge geschrieben. Wahrscheinlich waren dies Zusätze in der Vorlage, die vom Abschreiber des vorliegenden Exemplars mit herüber genommen sind. Mit Rücksicht darauf ist es nicht wahrscheinlich, daß ein Autograph Magister Martins vorliegt. Eigen- 10 tümlich ist ferner die Orthographie folgender Namen: f. i R Rutht, /. § R Nazaretht, Bethtfagie, die so im Text belassen wurde. Die durch eigene Überschriften kenntlichen Gruppen in dem von m' geschriebenen Teil des Verzeichnisses reichen bis in die Mitte von f. S v . Von da an zeigt dieses eine andere Anlage, indem zwar 15 auch hier bestimmte Gruppen von Büchern gebildet und durch Überschriften gekennzeichnet wurden, jedoch breite leere Räume zwischen ihnen für Nachträge vorhanden sind. So stehen f. 8 V , g R libri medi- cinales von m" und m 3 , ebenso f. g v , io R libri loyce, wobei m 3 mit den Nachträgen auf der ersteren Seite nicht ausreichte und deshalb 20 auf f. io R unten weiterschrieb, die Zusammengehörigkeit der Bücher zu einer Gruppe durch einen von einer Seite zur anderen hinübergeführten Klammerstrich andeutend; f. io R stehen libri gramaticales (Grammatiken), f. io v libri artis arismetrice, libri musicales, libri Tulii, f. 1 i R auetores gramaticales (Schulautoren); f. n v ist leer. 25 Endlich steht auf dem oberen Teil von f. i2 R das Verzeichnis der vom Magister Martin hinterlassenen Bücher. Im Druck sind beim Text von m' und m' J die Zeichen für Abteilung der einzelnen Bände (das Alineazeichen oder z) iveggelasscn, die Abteilung nach Bänden jedoch, dem Codex entsprechend, durch 30 Alinea kenntlich gemacht. Bei m 3 dagegen, wo die einzelnen Bände zum Teil in der Manier von m' sich abheben, zum Teil jedoch in fortlaufenden Zeilen stehen und nur durch s voneinander getrennt sind, werden hier entsprechende Spatien verwendet. Große Zahlen mit Flexionsbezeichnung, z.B. LI 0 , LXXI11I" 1 wurden der Übersicht- 3 5 lichkeit halber nicht in Buchstaben wiedergegeben. Das durch Beschneiden am Rande verstümmelte 11 von hie ineipe f. j v ist wohl als Merkzeichen zur Fortsetzung einer bis hieher gelangten Revision, Abschrift u. dgl. anzusehen. Drucke. Zeibig im Archiv für Kunde österr. Geschichtsqu. 5, S. 2S4 — 2t)S, ohne , 0 Kennzeichnung der verschiedenen Hände, jedoch mit Angabe der modernen Biblio- thekssignaturen für die noch erhaltenen Bände. Danach im Serapcum ri, InteU.-Bl. S. r—5, 9 — 13, 17 — 21, 25—28. Vgl. Becker, Catalogi Nr. t8q, Gott- lieb, ÜMB. Nr. 94. f. 2 K 73. Klosterneuburg. 103 Anno ab incarnacionc domini MCCCXXX festo nativitatis vir- ginis gloriose registrati sunt libri bibliotece ecclesie Newurgensis a magistro Martino canonico supradicte ecclesie, qui tunc temporis") habuit librariam in conmisso sine omni fructu temporali expectans solummodo a domino et virgine Maria pro laboribus suis remune- 5 racionem sempiternam. Primo habet biblioteca de edicione sanctissimi patris nostri Augustini libros subscriptos: primo Augustinum supra psalterium lr > primo volumine scilicet in primam quinquagenam. In secundo volumine b ) a LI. psalmo usque ad LXX11II. I0 Item in tercio volumine a centessimo 0 ) primo d ) psalmo usque u i finem centessimi quinquagesimi. Item epistole beati Augustini in uno volumine. Item e ) Augustinus de civitate dei. Item libri retractätionum Augustini XV. Item Augustinus ad 15 Petrum de fide. Item Augustinus de regulis ecclesiasticis. Item libri dl -io retractacionum Augustini. Item Augustinus de divinacione de- ßionum, in uno 1 ) volumine. Item Augustinus in sex opera dierum sive exameron Aronis. Item Augustinus in encheridion. ~° Item omelye sancti Augustini super Iohannem. Item Augustinus contra lulianum et Donatistas. Item Augustinus de quatuor virtutibus karitatis. Item ibidem de penitencia. Item de ieiunio et oracione et de morte. Item ibidem sermo arguens dolosum et iracundum. Item ibidem de cogitacioni- 25 bus - Item sermo increpans, qui retinet iram diu in corde. Item sermo de decimis et de futura vita cogitanda. Item sermo de 9facione dominica. Item sermo de flagello. Item sermo de nati- Vitate domini secundum carnem. Item sermo ad virgines. Item tr actatus de carne superba. Item sermo de quinta feria et sexta 3o Passionis domini. Item sermo Iohannis Constantinopolitani episcopi de compunccione. Item doctrina domini Severini episcopi. Item altercacio sancti Ambrosii contra eos, qui animam non confiten- tar facturam, sed esse porcionem virtutis dei. Item Ieronimus 2U contra Arrianum nomine Heladium. ] Item Augustinus de paston- 35 bus - Item idem de ovibus. Item Augustinus de beata vita. Item e xposicio Gerhochi super canonem, in uno volumine. Überlieferung. Bibl. pi Klosterneuburg, ohne Signatur im Schaukasten; m' Corpus, m 2 — m r > p e tit. a ) der Schluß der Worte temporis, omni, sempiternam ist durch Feuchtigkeit K um 40 Teil verstört. '>) hierauf usque ad septuagesimum gestrichen. c ) A. ') hierauf Na gestrichen. ") hierauf humelye gestrichen. f ) v" 104 J 5- Klosterneuburg. Item Augustinus de gracia novi testamenti. Item Augustinus contra Parmenianum Donatistam libri tres. Item Augustinus de kachetizandis 3 ) rudihus. Item Augustinus ad matrem, que dicitur ammonicio. Item Beda de situ terre sancte. Item de obitu vene- 5 rabilis Bede, in uno volumine. Item Augustinus de sancta trinitate. Item Augustinus confessionum lib. XII. Item sermo Augustini de verbis domini secundum dicta ewan- geliorum. io Item Augustinus super epistolam Iohannis. Item ibidem Augustinus de mendacio. Item ibidem Augustinus soliloquiorum duo libri. Item Augustinus de penitencia duo libri. Item sermo eius- dem de disciplina christiana, in uno volumine. Item Augustinus de quantitate anime. Item Augustinus ad 15 sanctum Ieronimum epistola. Item epistola eiusdem ad Marcellinum de questione anime. Item epistole eiusdem ad Optatum episcopum de natura et origine anime. Item epistola ad Renatum de eadem re. Item libri duo ad Vincencium Victorem de eadem re. Item epistola eiusdem ad Petrum presb(yte)rum de eadem re. Item dae 20 epistole eiusdem ad Petrum et Abraham de eadem re. Item tres libri Augustini de statu anime. Item Augustinus ad Aurelium de opere monachorum. Item Augustinus de agone christiano sive Corona victorie, in uno volumine. Item Augustinus contra Iulianum hereticum. Item ibidem vita 25 virginis gloriose metrice, in uno volumine. Item Augustinus super genesim ad litteram libri XII. Item ibidem Bernhardus de colloquio Symonis et Ihesu. Item eiusdem contra vicium ingratitudinis, in uno volumine. | Item Augustinus contra quinque hereses, paganos, Iudeos, Ma- 3o nicheos, Sabellianos, Arrianos liber unus. Ibidem contra Manicheos libri duo. Ibidem exposicio generalis de fide katholica. Ibidem liber contra Manicheos, utrum Augustini vel sancti Evodii ignora- tur. Ibidem disputacio Augustini contra Maximinum episcopum Arrianorum. Ibidem contra eu(n)dem hereticum disputacio Augu- 35 s'tini. Ibidem altercacio cuiusdam Laurencii et Pascencii et Augustini de sancta trinitate. Ibidem epistola Ieronimi ad Theodosium et ceteros anachoretas, in uno volumine. Item questiones Augustini super pentateucum id est genesim, exodum, ubi sequitur de tabernaculo, Leviticum, numeri, deutrono- 4° mii. Ibidem questiones Ihesu Nave. Ibidem questiones de libro iudi- cum. Ibidem capitulum ex libro retractacionum Augustini. Ibi- :i ) A. 15. Klosterneuburg. 105 dem epistola Bernhardi abbatis Cläre Vallis ad dominum papam Eugenium, in uno volumine. Item Augustinus contra Faustum Manicheum de vita patriar- charum vel figuris prophetarum plures libri. Ibidem due epistole Augustini ad Valentinum de gracia dei et libero arbitrio. Ibidem 5 trac'tatus Augustini de libero arbitrio. Ibidem liber Augustini de correpcione et gracia. Ibidem Augustinus de libero arbitrio et pre- sciencia dei. Ibidem sermo Augustini de communi vita, in uno volumine. Item Augustinus de doctrina christiana libri IUI in uno volumine. 10 Item sermo Augustini de sermone domini in monte habito. Ibidem Augustinus de mundicia cordis. Ibidem Augustinus ad Paulinum de videndo deo. Ibidem Augustinus ad Simplicianum Mediolanensem episcopum de libris regum. Ibidem Augustinus a d Ulticium") de VIII questionibus. Ibidem Augustinus de predesti- 15 n acionc, in uno volumine. Item Augustinus de gracia dei et libero arbitrio. Ibidem questio Augustini super verbo apostoli, ubi dicit c Cui vult miseretur et quem VuI t obdurat', cum alias dicat apostolus c Qui vult omnes homines s alvos fieri\ b ) Ibidem epistola Valentini ad Augustinum. Ibidem 20 sermo Augustini de communi vita, in uno volumine. | Item Augustinus de nupciis et concupiscenciis. Ibidem de bono coniugali. Ibidem de virginitate. Ibidem de professione sancte v, duitatis. Ibidem in encheridion. Ibidem decreta sive sentencie Allexandri pape. c ) Ibidem summa magistri Iohannis de Boleto de 25 °tnciis divinis, in uno volumine. Item libri magistri Ruberti. Primo Rubertus de divinis officiis. Item Rubertus in librum numeri libri duo. Ibidem Rubertus m übrum deutronomii libri duo. Ibidem Rubertus in librum iudicum | lb n duo. Ibidem Rubertus in librum Ruth. d ) Ibidem eiusdem 3o ln Hbrum Iosue. Ibidem exhortacio magistri Lanfranci et correpcio ad Beringerum chatolice ecclesie adversarium.') Ibidem scriptum heodorici de oracione dominica, in uno volumine. Item Rubertus super cantica. Item Rubertus super prophetas minores. 3 5 Item Rubertus in cantica. Item Rubertus super apocalipsim libri XI. Item Rubertus super genesim. Item Rubertus super ewangelium Iohannis libri VII. Item Rubertus super secundam partem Iohannis libri VIII. 4" a ) A. b) fi i, c) !bidem — pape doppelt, an erster Stelle gestrichen und fügendes in uno volumine radiert. ll ) Rutht. c ) adversario. IOÖ i§. Klosterneuburg. Item Hubertus de victoria verbi dei libri XIII. Item Rubertus in exodum et in Leviticum. Item Rubertus super quatuor prophetas maiores. 8 ) Item concordancie librorum byblie in duobus 11 ) voluminibus. 5 Item libri magistri Hugonis. Primo Hugo super ecclesiasten. Item Hugo de ordinacione claustri. Ibidem de iudicio dei. Ibidem über de luminaribus ecclesie, in uno volumine. Item Hugo super ierarchias sancti Dyonisii episcopi de differencia mundane theologie et divine. 10 Item Hugo super ecclesiasten. | Item Hugo super quedam veteris testamenti. Item Paulus Orosius ad Augustinum episcopum libri VII. Item Onorius super psalterium prima pars. Item Onorius super psalterium secunda pars. 15 Item Onorius super psalterium tercia pars. Item Onorius in cognicionem vite. Ibidem Onorius de libero arbitrio. Ibidem legacio fratrum ad Onorium de inevitabili. Ibidem de scala celi. Ibidem idem de anime exilio et patria. Ibidem Hugo de domo domini. Ibidem questio de Michahele et Petro. Ibidem 20 Hugo, que vasa honoris, que vasa contumelie, in uno volumine. Item Onorius de ymagine mundi. Item Onorius super cantica libri quatuor. Item libri Ambrosii. Primo Ambrosius super ewangelium Luce. Item Ambrosius de ofiiciis libri tres. 25 Item exameron sancti Ambrosii. Item libri sancti Hylarii. Primo Hylarius contra omnes hereses libri XL Ibidem Ambrosius de bono mortis. Ibidem Ambrosius de Ysaac et anima. Ibidem hystoria de Nabuthe, in uno volumine. Item Hylarius de sancta trinitate libri XII. Ibidem epistole 3o Hylarii ad Constancium imperatorcm ethereticum libri duo. Ibidem Hylarius contra Arrianos vel Auxencium. Ibidem articuli anathe- matizati a synodo ecclesie prelatorum. Ibidem prologus in vitam sancti Hylarii episcopi et confessoris. Ibidem sermo in festivitate sancti Hylarii, in uno volumine. 35 Item Hylarius de institutione monachorum. Ibidem regula sanc- tissimi patris nostri Augustini. Ibidem epistola sancti Macharii ad monachos. Ibidem regula sanetorum patrum Serapionis, Macharii, Pafnucii et alterius Macharii. Ibidem regula sancti Euagri episcopi. Ibidem über synonimorum sancti Ysydori episcopi libri 4 o duo. Ibidem sermo Ysydori de passione domini, in uno volumine. | Item libri Ieronimi. Primo Ieronimus super Ysaiam prima pars. :l ) hierauf Item Volumina gestrichen. l> ) Juo?. 15. Klosterneuburg. 107 Item Ieronimus super Ysaiam secunda pars. Item exposicio Ieronimi super Ezechielem libri XIIII. Item Ieronimus super Ieremiam prophetam. ldem ibidem super trenis. Item epistole Ieronimi. Ibidem Ieronimus super dicta quedam 5 ewangeliorum et epistolarum Pauli. Ibidem epistola Augustini ad Icronimum in uno volumine. Item Ieronimus in epistolam Pauli ad Galathas et ad Ephesios, ad Tytum et ad Phylemonem. Item questiones Ebraice Ieronimi in vetus testamentum et ex- 10 posiciones et declaraciones vocabulorum veteris testamenti/ 1 ) Ibidem epistola cuiusdam Symeonis, in qua agit de X nominibus, quibus Vocatum est nomen domini. Ibidem Eucherius episcopus ad Ve- ranum d ) episcopum de significacionibus nominum latinorum, que de de o dicuntur in tota divina scriptura. Ibidem de vita et obitu sanc- 15 f orum, qui in domino decesserunt. Ibidem epistola Ysidori ad Ot'üsium. Ibidem de quatuor temporibus anni, in uno volumine. Item Ieronimus super Mattheum et super Marcum in uno vo- lumine. Item salutaciones epistolarum Ivonis. 20 Item Prosper de vita contemplativa libri III. Ibidem regula s ancti Basilii de vita monachorum. Ibidem regula Pauli et Ste- Phani. Ibidem sentencie sancti Augustini episcopi de opere mona- c borum ad Aurelium episcopum, in uno volumine. Item libri Ysydori. Primo Ysidorus sententiarum. 25 Item Ysidorus ethymoloyarum. Item Ysidorus super genesim, super exodum et super Leviticum, de utronomium, numeri, Iosue, iudicum, quatuor libros regum, super Tj / 7 ? ' *- ttesdre, in uno volumine. Item glose in trenis. Ibidem sermones divcrsi. Ibidem 1 ) 3o ^bellus^) qui columba deargentata describitur d ) Hugonis vel Über Hugonis de allegoriis avium. Ibidem über Innocencii pape tercn de figuris et sacramento misse, in uno volumine. | Item glose super genesim. Ibidem Rychardus de statu hominis mterioris. Ibidem scintille bone, in uno volumine. 3 5 Item über magistri Petri cantoris Parisiensis de penitencia et Partibus eius libri VII. Ibidem glose super minores prophetas, in uno volumine. Item glose in proverbia Salomonis. Item Rabanus super duos libros Machabeorum. 40 a ) hierauf Ibidem vita vel obitus sanctorum, qui in domino decesserunt, gestrichen W Z. iS). i') hierauf epistola gestrichen. c ) hierauf de gestrichen. J ) A. lo8 15. Klosterneuburg. Item glose in parabolas et in trenis. Ibidem scintille collecte, in uno volumine. Item glose in cantica et in apokalipsim. Item glose in apokalipsim sive epistole. Ibidem de XII lapidibus 5 virtutibus comparatis. Item summa cum questionibus theologie. Item Daniel glosatus. Item diversa et bona notabilia de festivitatibus temporum. Item sentencie super a ) Ysaiam libri VIII. 10 Item super minores prophetas glosa. Item summa theologie sive postille contra multa vicia. Item Über Maximi de karitate. Ibidem liber Cassiodori de anima. Ibidem libri Nocheri b ) de explanacione sacre scripture. Ibidem Augustinus de magisterio. Ibidem Augustinus de communi 15 vita, in uno volumine. Item Aurora. Item omelie de tempore. Item suma b ) utilis de diversis utilibus theologie. Ibidem vita beati Bernheri novi martiris. Ibidem vita beate Hiligundis virginis, 20 in uno volumine. Item pars hyemalis. Item sentenciarum libri IUI in uno volumine. Item postille de virtutibus et multis bonis. Item glose super ewangelia et epistolas dominicalcs, in coreo. 25 Item glose super ewangelia et epistolas dominicales, in asse- ribus. I . . . . t Item libri sancti Bernhardi. Pnmo quatuor omelie. Ibidem f«s Bernhardus super ewangelium 'Missus est 3 . Ibidem tractatus Bernhardi de corpore Christi. Ibidem passio sancti Panthaley- So monis. Ibidem exposicio Bernhardi super verba ewangelii 'Dixit Symon Petrus ad Ihesum\ Ibidem miracula sancti Andree. Ibidem vita sancti Lamberti. Ibidem vita sancti Udalrici. Ibidem vita s. Allexi. Ibidem vita sancte Marthe. Ibidem miracula sancti Thome Canthuariensis episcopi et martiris. Ibidem versus de 35 XV signis ante diem iudicii. Ibidem de domiciliis planetarum. Ibidem versus de X plagis Egipti. Ibidem passio XI milium virgi- num. Ibidem passio beatissime Cordu(l)e, in uno volumine. Item Bernhardus de gradibus eleccionis. Ibidem sermo Bernhardi de milicia seculari, de nova milicia, de conversacione militum 40 templi, de templo, de Bethlehem, de Nazaretht, b ) de monte Oliveti et valle Iosaphat, de Iordane, de loco Calvarie, de sepulcro, de a ) hierauf libros gestrichen. h ) A. f -5' iß. Klosterneuburg. , IO9 Bethtfagie,") de Bethania. Ibidem de gradibus humilitatis et parti- bus eius. Ibidem epistola Bernhardi ad venerabilem patrem W. de detractoribus, in uno volumine. Item Bernhardus de libero arbitrio. b ) Ibidem Hugo de institucione noviciorum. Ibidem epistole eiusdem, in uno vo- 5 lumine. Item Bernhardus in cantica canticorum. Item liber sentenciarum sanctorum patrum de katholica fide. Item decreta sanctorum pontificum. Item speculum ecclesie. I0 Item tripartite hystorie ecclesiastice XII libri. Item ecclesiastica hystoria libri XI. Item flores moralium. Item breviloquium Boneventure. Ibidem in principio libri trac- tatus Innocencii pape tercii de dulia et c ) latria et de adoracione 15 dei et ymaginum, in uno volumine. Item Gassianus in instituciones patrum. | Item Cassianus de collacione patrum. Item libri recognicionum Clementis pape. Item postille in Lucam et Matheum. Ibidem summa optima 20 theologie de diversis bonis virtutibus et viciis (secundum) veritatem Co gnoscendis, in uno volumine. Item epistole canonice glosate. Ibidem Matheus glosatus. Ibidem excerpta Bede de thabernaculo. Item summa magistri Guillermi Alcis super libros sentenciarum. 25 Item Prudencius ympnorum, Aurelii Clementis 3 ) nobilissimi ac profundissimi poete. Item Marcus et Lucas glosati. Ibidem vita sancti Virgilü Salcz- P u rgensis. Ibidem Onorius de gemma anime. Ibidem vita beati Colornanni et passio, in uno volumine. 3o Item Marcus glosatus. Item ewangelium Iohannis glosatum. (Item apokalipsis glosatus) m". A ) Item Zacharias super concordancias ewangeliorum libri HU. Item c ) libri iuris. Primo liber decretalis. 3 5 Item breviarium unum extravagancium. Item digestum vetus. (Item de testamentis et obligacionibus) m g . A ) Item instituciones Iusti(ni)ani. ___Jtem instituciones cum autentico. 4 ° a ) A. b) um g eke h r te Reihenfolge der ^wei folgenden Titel, durch vorgesetztes h - a. von ,„ 1 richtiggestellt. c ) hierauf ladria gestrichen. d ) die Zerie seitlich rec hts eingeschaltet.'' c ) am linken Rande hie (beschnitten) ineipe m'\ I I O 'S- Klosterneuburg. Item über decretalis, secundus. Item über forciatum. Item summa Damasci. Item questiones iuris. 5 Item summa Remundi cum apparatu. Item gesta Romanorum. Item summa Remundi minor. Item liber iuris, qui incipit 'Ad iüste iudicandum nos\ Item concordancie canonum. 10 Item liber decretalis, tercius. | Item liber decretalis, quartus. Item liber decretalis, quintus. Item digestum novum cum apparatu. Item instituciones imperatorum. 15 Item liber legalis, qui incipit 3 ) 'Humanuni genus duobus modis regitur 5 etc. Item liber iuris magistri Iohannis Faventini, qui incipit 'Cum multi super' etc. Item casus Bernhardi, qui incipit c Rex pacificus' etc. 20 Item concordancie edite a domino Azo. Item summa Ganfredi super titulos decretalium. Item secunda summa Ganfredi. Item tercia summa Ganfredi. Item summa iuris in decreta magistri Graciani a magistro Iohanne 25 Faventino edita. Item libri theologie. Primo Item psalterium glosatum, primum volumen. Item psalterium glosatum, secundum volumen. Item psalterium glosatum, tercium volumen. 3o Item excerpta psalterii. Item b ) libri Gregorii. Primo Gregorius in Ezechielem, ultima pars. Item primus moralium Gregorii. Ibidem legenda de sancto Erasmo. Ibidem legenda de sancto Oswaldo. Ibidem passio sancti 35 Cholomandi, in uno volumine. Item secunda pars moralium Gregorii 0 ) libri XVI. Item Gregorius in terciam et quartam partem moralium a XVI. usque ad finem XXVII. Item descripcio in vitam sancti Gregorii edita a Iohanne dyacono 40 Romane ecclesie. a ) hierauf Rasur von ^wei Wörtern. >') hierauf Gregorius durchgestrichen. c ) Gregorii zum Schlüsse, mit Verweis hieher. iß. Klosterneuburg. , III Item dyalogus sancti Gregorii. Item dyalogus sancti Gregorii, secundum Volumen. Item moralia Gregorii Über XXVII. Item liber Gregorii moralium primus. Item cura pastoralis Gregorii. Ibidem tractatus de obsidione 5 Damiate et quomodo capta est a christianis, in uno volumine. | Item cura pastoralis Gregorii. Ibidem elucidarium beati Ans- Qelmi, in uno volumine. Item Paulus glosatus ad Romanos et ad Corinthios et ad Ga- lachas,- 1 ) ad Epheseos, 8 ) ad Phylippenses, ad Colosenses, ad Thesa- 10 '"nicenses, ad Thymotheum, ad Phylemonem, adTytum, ad Ebreos. (Item Paulus glosatus. Item Paulus ad Corinthios et Romanos glosatus) m 2 . h ) Item Alanus super cantica. Item collecta de diversis sentenciis theologie. 15 Item Thomas super cantica. Item Origenes in cantica. Item summa de penitencia. Item Barlaam. Item liber docens artem predicandi. Ibidem distincciones theo- 20 lo gie secundum ordinem alphabeti. Item liber sermonum collectorum, qui incipit 'Rogasti' etc. (Item super cantica canticorum 'Osculetur' cum annexis) ml' Item sermones de tempore, qui incipit'Abiciamus', quem habuit Colinus. 25 Item losephus. Item sermones super psalterium. Item sermones diversi. Ibidem vita sanctorum Eucarii et Valerii et Materni, Treverice urbis episcoporum. Ibidem vita beati Hylarii e piscopi. Ibidem vita Genovefe virginis. Ibidem vita Vedasti epi- 3o Sc °pi- Ibidem passio sancti Blasii episcopi. Ibidem tractatus de audiendo verbo dei. Ibidem quales esse debeant sacerdotes, in uno v °Iumine. Item sermones de tempore, plura opera. Item liber scintillarum. 3 ' 5 (Item sermones 'Erunt signa in') m 5 . Item sermones tropoloyci, qui incipit c O quam iocundunf, quem h ^buit Colinus. Item sermones de tempore mixtim et de sanctis, qui incipit 'Cum a Ppropinquassef. 4 ° Item sermones de tempore, qui incipit 'Clamabant Egypci 5 . :i ) A, •') Z. 12. rg seitlich rechts eingeschaltet. 112 '5- Klosterneuburg. Item sermones collecti de sanctis et de tempore. Ibidem vita sancti Egydii abbatis. Ibidem sermones collecti et boni in uno volumine. | Item exposiciones vocabulorum secundum ordinem alpha- 5 beti. Ibidem exposiciones vocabulorum iuxta Virgilium. Ibidem glose vocabulorum iuxta Eucheriunr 1 ) episcopum. Ibidem de nomi- nibus pecorum et iumentorum. Ibidem exposicio Furgensi 1 ') epis- copi. Ibidem exposicio locorum, in uno volumine. Item exposiciones vocabulorum ex veterietnovotestamento. Ibi- io dem glosa vocabulorum secundum Alanum. Ibidem quidam sermones, in asseribus in coreo in uno volumine. 0 ) Item summula iuris cum sermonibus, qui incipit 'Post abis- sum 1 etc. Item epistole canonice glosate. Ibidem Über sentenciarum 15 Prosperi, in uno volumine. Item epistole canonice glosate. Item moralia in vetus testamentum et cwangelia, ibidem exposiciones vocabulorum byblie, in uno volumine. (Item sermones 'I(n)duamu(r) arma lucis 1 ) wrV) 20 Item sermones excerpti, qui incipit c Dicite filie Syon' et est, quem habuit Colinus. Item sermones collecti, qui incipit 'Signum magnum' etc. Ibidem vita beati Servacii episcopi. Ibidem hystoria sancte Kathe- rine. Ibidem historia sancti Thome episcopi Cantuariensis. Ibi- 25 dem ludus pascalis, in uno volumine. Item cronica. Item libri Bede. Primo Beda super Marcum. Ibidem über Thome Cantuariensis episcopi, qui dicitur 'Cur deus homo'. Ibidem passio sancti Petri patriarche, in uno volumine. 30 Item Beda de thabernaculo et vasis eius et vestibus sacer- dotum. Ibidem de sacramentis neophitorum et sacris ordinibus, in uno volumine. Item scintille Bede. Item Beda super epistolas Iacobi et alias canonicas epistolas. 35 Ibidem liber Bernhardi de consideracione, in uno volumine. Item Beda de gestis Anglorum. Ibidem vita sanctissimi Augustini, in uno volumine. Item Beda de planetis. Item Beda super Lucam. 40 Item Innocencius super VII psalmos. fY *) h über der Zeile. >') A, richtig Fulgentii. c ) hierauf Item sermones de tempore gestrichen. '') seitlich rechts eingeschaltet; n und r abgeschnitten. 81* r$. Klosterneuburg. I I 3 Item tractatns de composicione astralabii. Item Paulus glosatus. Item glose super Paulum ad Romanos et Corinthios. 8 ) | Item passiones sanctorum per circulum anni. Item ympni per musicam. 5 Item nova legenda. Item flores ewangeliorum cum sermonibus. Item postille super apokalipsim et lob. Item sermones de tempore in rufo coreo, qui incipit 'Induimini dominum Iesum Christum'. 1° Item summa sermonum in rufo coreo, cuius principium 'Cum venerit quasi fluvius' etc. Item sermones de sanctis, qui incipit 'Et ingressus'. Ibidem e xposiciones vocabulorum secundum ordinem alpbabeti. Item sermones de tempore 'Cum appropinquasset' etc. 15 Item sermones Luce de tempore. Item sermones de sanctis 'Gaudete', quem habuit Colinus. Item declaraciones ewangeliorum. Item exposicio Syboldi in ewangelium 'Missus est 5 . Ibidem ln cantica et super 'Nunc dimittis', 11 ) in uno volumine. 20 Item miracula de domina nostra. Item über de diversis miraculis. Item sermones collecti de sanctis. (Item epistole Senece. Item miracula diversa 'Prope est\) c ) m B 25 Item synonima d ) Ysidori, que habuit Tuerso. Item sermones et moralitates veteris testamenti, cuius principium lI bi derelictus est pauper', in nigra coopertura. e ) Item über benediccionalis in asseribus cum clavis cupreis. Item über benediccionalis in ruffis asseribus. 30 Item kalendarium. Ibidem regula sancti Augustini, in uno Y °lumine. Item über, qui dicitur medela anime vulnerate. Item*) anthidotarium Nycolai. Ibidem exposiciones radicum el "erbarum. Ibidem Iohannicius in tengni, in uno volumine. 35 Item über medicinalis, qui incipit 'Quoniam te karissime'. Item über medicinalis, qui dicitur tacuinus. Item über Macri. | Item privilegiorum ecclesie. .__I te m alius über privilegiorum ecclesie. 4° ") Z. 2. g von m 2 hier gestrichen und f. G v eingeschaltet. b ) dimtis. c ) Z. 24. -^ a >nunt. Rande mit Verweis hieher. d ) synoia. c ) hierauf Item ordo pontificalis °" e,ner Hd. s. XIV, ordo auf Rasur. f ) hierauf and gestrichen. M >ttelalt. Bibliothekskataloge I. 8 IIA 15. Klosterneuburg. Item glose in georica. Item sophystria logycalis. Item libellus musicalis. Item super Priscianum maiorem. 5 . Item quedam notule theologie. Item diverse scartabelle ligate cum subere. Item tria volumina sermonum per manum domini lacobi scripta. Item Paulus glosatus. Item Haymo super Paulum. 10 Item nova legenda. Item nova legenda. Item passionale Iohannis et Pauli et aliorum multorum. Item liber in vitas patrum. Item yita Pauli primi heremite et aliorum multorum. i 5 Item sermones de adventu domini usque ad circumcisionem domini. Item vita sancti Bernhardi. Ibidem quedam visio admi- randa. Ibidem visio Betlini a ) fratris in obitu suo. Ibidem dyalogus Iudei et christiani de sacramentis fidei, qui anulus nuncupatur, in 20 uno volumine. Ibidem legenda de confessoribus, quam habuit Colinus. Item passiones sanctorum Bonifacii martiris et aliorum usque ad adventum. Item sermones communes de sanctis b ) ab adventu domini usque 25 ad festum trinitatis. Ibidem lectiones in sabbato sancto pasce, in uno volumine. Item passionale de sanctis infra pascha. Item lecciones de festivitatibus sanctorum per totum annum. Item liber Moysi in pentateucum. Item liber prophetarum cum 30 epistolis Pauli. 0 ) Item ibidem quatuor maiores prophete et Baruch propheta, in uno volumine. Item XII minores prophete et epistole Pauli, in uno volumine. | Item actus apostolorum. ibidem epistole canonice, apokalipsis Iohannis. Ibidem parabole Salomonis, ecclesiastes, canticorum, 35 liber sapiencie, paralippomen) Item Sedu- lius ' Item Prudencius k ) psicomachie cum glosis. Item conmentum super Pnscia- 4 o nu m minorem. Item glose super Lucanum. Item derivaciones Ade. Item Ovidius a ) die Zeile gestrichen. b ) -tum abgeschnitten. c ) Auetores - Lucanus Z - « gestrichen. d ) compoto. c ) hierauf oroni gestrichen. ) über Oraciani "0)2 m s Virgiliani; Oraciani — Prudenciani gestrichen. *) p'ud-. ) hierauf C Strichen.' i) Ovidii gestrichen, darüber Oracii m 2 . k ) hierauf C. 45 I I 8 TS- J 6- Klosterneuburg. mctamorfosios. Item glosa Marciani. Item Salustii. a ) Glosa super summam Cesaris et super predicamenta Ar(istote)lis et super sex prineipia. Item super librum peryermenias et super predicamenta, de subtili litera in uno volumine. Item glosa super Pcrsium. 5 Item) m s (flores poetarum.) m sh ) \ [; (Nota c ) libros subscriptos. Iaccnt in truca longa et sunt relieti per magistrum f. ^ Martinum pie memorie. Primo summa vitiorum. Item sermones Veniet dominus. IO Item summa d ) theologicc veritatis. Item sermones Dominus prope est'. Item sermones Emitte manum tuam c ) de alto. Item sermones Cum appropinquasset Jesus. Item sermones Cum appropinquaret Icsus IerosolimisV) 15 Item traetatus pape de misteriis missarum. Item nova legenda in asseribus cum nigro cooperculo.«) Item traetatus fratris Sybotonis 1 ') super Pater noster' et cum ceteris.) m 1 . 16. Ausleihverzeichnis, um 1470. Im Archiv des Stiftes Kloslcrncuburg wird ein Schmal- Quarto- Band (So X 8'5 cm) aufbewahrt, der in Pergamentmakulatur, ein 20 Lectionarfragment s. XV, eingebunden ist. Auf der überschlagenden Klappe steht Registrum custodie de certis annis. Es sind darin, vom J. 1448 beginnend, kurze Inventare enhaltcn, die für Zwecke des Stiftskustos hergestellt wurden. In dem bei Zählung auch der leeren Blätter auf f. 4g R — S4 V vorhandenen Inventar, das Mitglieder des 25 Stiftes um das J. 1470 eigenhändig niedergeschrieben haben, und zwar in der Regel so, daß jeder einzelne die in seinem Wohnraum vorhandenen Gebrauchsgegenstände aller Art selbst beschrieb, finden sich nun eine Anzahl von Büchern, welche den einzelnen Chorherren aus der Bibliothek zum Gebrauch überlassen waren. Sie sind hier 30 aus dem erwähnten Inventar vollständig ausgehoben. Druck. Berthold Cernik im Jahrbuch des Stiftes Klosterneuburg5, Wien rqvi, S. luof- Dominus Iohannes Ratt habet subscripta... I matutinale, I diur- 1 5° nale. Comestorium. Sermones Augustini ad heremitas') etlibellos collectos per d(ominum) Iohannem Leb super tercio et quarto sen- 35 tenciarum et pars biblie in papiro. Regula cum exposicionc. :l ) hierauf Item naclacus gestrichen. '■) nach Zwischenraum einiger Zeilen glosas Salustii non inveni adhuc m". Blatt nb gan^ leer. c ) diese Seite hat vom Wasser sehr gelitten. (1 ) /i/eraw/thcoloce (mit {-Strich über c) gestrichen. c ) tuam über der Zeile. r ) Io'stomis. 8) coopefo. h ) Name kaum mehr lesbar. 40 Rest der Seite leer. ') he s . i6. Klosterneuburg. • I 1 9 Dominus Iohannes Volkra . . . Item tres libellos, inicium primi sonat: De conclusione super quatuor libros sentenciarum, a ) secundüs: Regula cum exposicione et statutis, tercius sonat: De exposicione misse. Item unum diurnale et unum matutinale. Item unum libellum cum oracionibus. 5 Hie notantur, que dominus Caspar habet in cella sua . . . Item unum matutinale. Item diurnale unum et unum cursum. Item Unum libellum cum oracionibus et calendaro. b ) Item librum unum cum sermonibus de tempore et de festivitatibus certis, dieta Hasel- Pach. Item dieta Haselpach super epistolas de tempore et de certis IO festivitatibus et sanetis. Item Symonem de Cremona super epistolas de tempore. Item librum domini Mathie Klinsler, yulgariter Dreys- ker. Item rappularium d(omini) Leonis cum certis sermonibus de tempore et de sanetis. Item seeundam partem estivalem de tempore d(omini) doctoris Hasselpach. Item unam parvam bibliam i 5 eaducam. Item unam summam Pysany. Item unam parvam summam Iohannis et confessorum ordinata(m) in alpha(beto). 51 V Dominus Wolfgangus Stekch ____Item unum c ) matutinale in Pergameno. Unum diurnale. Unum parvum libellum, in quo continetur cursus beate virginis, Septem psalmi, vigilias mortuorum 20 (cum) certis oracionibus. Item über summa viciorum et virtu- tL1 m. Item historia magni Alexandri cum aliis certis. Item über scintillarum. Item unum libellum cum miraculis de beata yir- gine. Idem b ) certos sexternos cum pictura seeundum apokalipsim. Dominus Thomas Reczer habet in domo infirmorum sub- 25 scripta ____Item 1 matutinale in papiro. Item unum diurnale in Papiro. Item 1 vigiliam in pergameno. Item malum granatum ''"> papiro. Item manipulum curatorum in papiro. Dominus Martinus .... Item 1 matutinale in papiro propna scripta. Item diurnale due partes, 1 pars in pergameno, altera pars 30 in papiro. Idem b ) unum parvum libellum cum cursu beate vir- . ginis et vigiliis d ) mortuorum et Septem psalmis 6 ) et certis oracionibus. ' 53K D(ominus) Riettentaler .... seeuntur libri. Item 5 übros d(o- m 'mi) Ambrosii, quorum unum pro nunc habet d(ominus) Lazarus, c iui ineipit c Nupcie 5 . Item in rubeo Ü(gamine> quatuor ewan- 35 geüa. Item Haselpach et dist(incciones)') in rubeis pelübus et certas scartecas et sexternos. D(ominus) Thomas Härder subscriptarum usum habet necessi- ta tum . . . Item matutinale. Diurnale. Libellum cum cursi- b us. Epistolas PÜ pape. Facecias Poij b ). Speculum mih- 4 o • l ) darauf Ini- gestrichen. b ) A. c ) darauf Matuia gestrichen. d ) vÜiliis. C ) Ps. r ) dist . . mit einem undeutlichen Buchstaben und Küi V m S .^eichcn. 52 » f -52 V f-53V I 20 z6. Klosterneuburg. tare. Figuras et divisionem biblie. Regulam Augustini et statuta. Horalogium sapiencie. Gerhohum ad Eugenium cum qui- busdam tractatibus. Summam collacionum. Tabulas Martinianam et super sentenciis. Vulpeculam. Tres scartecas. Sexternos D aliquos varia continentes. . .. In sacristia i missale. D(ominus) Marcus ... Item speculum beate Marie virginis super 'Ave Maria 3 cum sex aliis parvis libellis. D(ominus) Gallus . . . Libros. Novum et vetus testamen- tum. 2 partes Haselpach de tempore. Esculanum 2 partes. Ser- 10 raones Discipuli de tempore. Summam virtutum. Narraciones patrum. Precepta Dinckespühel. Iacobum de Voragine de tempore. Anshell(mu)m in similitudinibus. Quadragesimale Gem- miniani. Omeliam eiusdem in quadragesima. Sermones certos de sanctis in duobus libris. Contractum de tempore et de sanc- 15 tis. Parimensem") de tempore et certas alias scartecas. D(ominus) Walthasar . . . Item tredecim b ) libros pro predica- (-H cione, prout notatos habet magister liberarie. a ) a ) A. h ) 3 cim . ij. Ladislaus Posthumus. 121 BÜCHER DLS KÖNIGS LADISLAUS POSTHUMUS, M53—1457. Im Statthaltereiarchiv zu Innsbruck, Abteilung Kunstsachen iVr - 1429, wird ein Doppelblatt in 4 0 aufbewahrt, welches den Ureiberg im Kreis als Wasserzeichen hat (Briquet, Les filigranes ■Wr. 11846); die rechte Hälfte des zweiten (leeren) Blattes ist abgerissen (2g-1) x 21-8 cm). Die Überschrift ist vom Text einige Zeilen 5 abgerückt; ganz oben am Rande steht Iesus. Die Bücher sind unter le Aufzählung von Wertgegenständen und besonders von päpstlichen Bullen eingestreut. Jedes Stück beginnt mit eigenem Absatz; als ln terpunktion dient der Punkt. Das Datum des Dokumentes ist nicht Gelier. — Über die Aufteilung von Kostbarkeiten und Büchern nach 10 < *^n Tode des Königs Ladislaus vgl. das bei Gottlieb, Ambraser ** ss - 1, S. 10. 11 Gesagte. lter &tur. M. Mayr im Jahrbuch der Kunstsammlungen Bd. 20, Wien iSqq, Regest '765i. Th. Gottlieb, Die Ambraser Handschriften I, Leipzig igoo, S. 9. IV 15 Bona destinata ad serenissimum et invictissimum a ) Ladislaum re gem Ungarie et Boemie. —--------Item unus über orationalis coop(er)tus cum veluto az uro et aminiatus in multis Iocis cum zolla argenti aureata cum a 'rna domini cardinalis et patriarce. Item unus liber non ligatus in papiro quindeeim quaternorum, 20 J n _quo continetur de Ciri vita de Persia b ) a Pogio Florentino in at mum c ) tranlatus cum duobus aliis quinternis d. Pogii de vera n °bilitate.________ Item unus liber Terencii in papiro, in quo inclusus est unus az oletus laboratus syrico et auro et una corda de sinico virido d ) et 25 giallo. —_____| ______ Bona que remanent Verone penes . . . c ) sunt infrascripta, vide- Jicet —_____ Item unum breviarium in pergameno de littera teutonica et mi nuta. 30 a ) hierauf regem durch Punkte getilgt. b ) hierauf \wei Buchstaben (e . .) Strichen. c) j llerau j- ed g estr i c heu. ' '') A. e ) Raum für etwa 12 Schrift- LILIENFELD. Orden: Cistercienser. Bistum: Passau (St. Polten). Gründungs^eit: (1202) 1206. Auflösung: 178g; wieder errichtet 1790. Lilienfeld in Niederösterreich wurde von Herzog Leopold VLL. dem Glorreichen 1202 gegründet und im J. 1206 durch Mönche aus Heiligenkreuz besiedelt. Sein alter, ursprünglicher Name ist c Vallis Mariae, Marienthal und die hl. Maria Schutzpatronin des Hauses; 5 es heißt ferner c Campus Liliorum; Campililium . Man nimmt für den Anfang der Bibliothek die Zeit der Gründung an, obwohl man jetzt nur einen Codex kennt, der aus Heiligenkreuz dahin gebracht wurde. Paul Tobner hat (Xenia Bernardina pars LIL, S. 277ff.) sowohl aus dem Lilienfelder Nekrolog als aus Subskriptionen und 10 aus anderen, nicht genauer bezeichneten Quellenschriften einige Namen von Mönchen festgestellt, denen dort die Bezeichnung'scriptor beigegeben ist.') Auch durch die Schriftsteller des Hauses wurde dessen Bibliothek vermehrt. Aus alter Zeit sind zwei Bücherverzeichnisse erhalten. Das eine aus dem i3. Jahrh. (hier Nr. 18) sieht im 15 Cod. 52, das andere aus dem 14. Jahrh. (hier Nr. ig) findet sich irn Cod. $7; während das erstcre 68 Bände zählt, verzeichnet das zweite über 200. Die davon in Lilien feld noch jetzt erhaltenen Handschriften sind von C. Schimek im gedruckten Katalog ersichtlich gemacht worden. Die im älteren Verzeichnis vorkommenden Codices sind 20 mit einem Stern vor der Codexnummer versehen, die im zweiten Verzeichnis vorkommenden mit zwei Sternen. Ein Lnventar des Priors Walther von 1402 erwähnt nur im allgemeinen das Vorhandensein von 25 Büchern (Anno domini 1402 fr. Waltherus in resignatione prioratus sui in festo Luciae reliquit successori suo .... libros 25. — 25 Cod. 206, f. 141 R ). Von einem jetzt verschollenen Ausleihverzeichnis berichtet Chrys. Hanthaler, Fastorum Campililiensium tom. II pars IL (Lincii 1754), S. 76 zum J. 141 5 — 1416: ' Scheda nostra quaepiam sinchrona catalogum exhibet plurium voluminum theolo- *) vorher kürzer, in dem von Heinr. v. Zeißberg Fontes rer. Austriac. 2. Abt. 3o Bd. 41 herausg. Nekrolog, im Index S. 223 f. Lilienfeld. 12 3 gicorum etphilosophicorum, uti sunt partes bibliae, quaedam patrum opcra, libri sententiarum, libri Aristotelis, cum aut sine commentarüs, P. Ioanni Pinzinger, professo nostro Viennam ad academicam doc- tionem theologicam cum benedictione D. Georgii abbatis trans- missorum' (Danach Ant. Klein, Geschichte des Christenthums in 5 Oesterreich Bd. 3, Wien 1841, S. 3-jg). Aus der Existenz dieses Verzeichnisses schloß Hanthaler, daß bei der Verwüstung und Plünderung des Klosters durch den Führer der Bohnen Sokol 1408 und bald darauf durch Johann von Hohenberg die Bibliothek nicht zerstört wurde. Abt Paul III (1474—1485) hat mehr als 50 Inkunabeln 10 gekauft, die in Hanthalers Katalog (s. unten) kenntlich gemacht, a ber seit der Aufhebung des Klosters verschollen sind. Ob bei der "Minderung durch die aufrührerischen Bauern 1597 auch die Bücher litten, ist nicht bekannt. Am i3. Mai i63j wurde die Bibliothek e mes Dr. Hilleprandt um 2800 Imperialen gekauft. Abt Cornelius 15 Strauch (i638 — 1650) sorgte für Instandhaltung der Bücher; auf v ielen Bänden finden sich die Anfangsbuchstaben seines Namens: **••- 5. A(bbas) C(ampililiorum), auch C. A(bt) Z(u) L(ilienfeld) mit darauffolgender Jahreszahl. Der kais. Bibliothekar P. Lambeck besuchte am i3. August 1665 als Begleiter Kaiser Leopolds I. das 20 *Iaus. Damals war noch der als Schreiber hervorragende Jakob Gstatner, scriba librorum, Wilhelmspurgensis tätig. 1 ) In Lambecks Papieren (Cod. 0714 der Wiener Hof bibliothek) findet sich auch ein Verzeichnis von Hss. der kais. Bibliothek, worin Schriften des hl. Bernhard stehen, mit Bemerkungen eines Lilienfelder Mönches über Druck 25 "er einzelnen Werke und deren Vorkommen in Hss. von Heiligen- /a 'euz und Lilienfeld und sonst. Unter Abt Siegmund Braun (1695 — I 7i6) wurde die Bibliothek gegen Feuersgefahr oberhalb und unterhalb gewölbt und 1704 mit Deckengemälden geziert. Auch wurden v °n ihm die Bücher des kais. Rates Dr. Matthias Hertod erworben. 3o Wahrscheinlich mit einer der beiden hier erwähnten Sammlungen kam d 'e ansehnliche Reihe von Inkunabeln der St. Michaelskapelle in ■Ehingen, aus der dort begründeten Bibliothek des Hieronymus Winkel- l°fer, nach Lilienfeld. Durch die am 24. März 1780 erfolgte Auf- lebung des Hauses wurde die Bibliothek aufgelöst. Das Archiv 35 n 'iirde nach Wien gebracht, desgleichen die ganze Bibliothek, bis auf . le sn genannte kleine Bibliothek im Noviziat und jene Bücher, welche Ul den einzelnen Zellen gewesen waren. Größere Codices hatte man n " le Wagengleise geworfen und liegen gelassen; eine Anzahl davon wurde später in Bauernhäusern gefunden. 2 ) Obwohl das Stift durch 4 ° ) der codex tertius privilegiorwn ist noch im Stifte, die anderen Bände sind im ta atsarchiv in Wien, Cod. 7 i (2 Bde.). 2 ) nach Tobner a.a. O. S.391. 124 Lilienfeld. kais. Entschließung vom 22. April 1700 wieder hergestellt wurde, hatte die Bibliothek indessen doch ungeheueren Schaden erlitten. Abt Ignaz Schwingenschlögel (1790 — 1802) erwarb, um die Verluste einigermaßen zu ersetzen, die Bibliothek des am 25. Nop. 1782 auf- 5 gehobenen Benediktinerstiftes Klein -Mariazeil, dessen Bücher, über 2000 an der Zahl, mittels Hofdekrets vom 18. Okt. 1790 Lilienfeld überwiesen wurden') und die der Paulaner in Wien. Vom Reichtum der alten Bibliothek gibt noch Kunde der in der Wiener Univ.-Bibliothek erhaltene Katalog Haut ha ler s (Mscr. III, 28) mit dem Titel: 10 Bibliotheca vetus manuscripta Campililiensis sive catalogus codicuni manuscriptorum ordine facultaium compendio descriptus, cum non- nullis observationibus et excerptis historico-critico-literariis, authore P. Chrysostomo Hanthaler, monacho et bibliothecario in Campolilio- rnm, 1733. Die entsprechenden Inkunabelkataloge sind in der Wiener 15 Hofbibliothek, wohin sie durch Tausch aus der Univ.-Bibliothek im J. 1842 gekommen sind (Cod. 11945. 12451- 12452. 12456.). Unter dem Bibliothekar und Archivar Joh. Gottwald erfolgte eine kurze Beschreibung der Inkunabeln und Handschriften, dann die von Conr. Schimek. Trotz der wiederholten schweren Schädigung und trotz 20 des Brandes von 1810 hat das Stift doch wieder eine ansehnliche Sammlung. Die Bibliothek zählt jetzt über 20.000 Bände, darunter 27S Hss. und 123 Bände Inkunabeln!') Literatur. (Ambr. Bec^ic^ka), Histor. und topogr. Darstellung von Lilienfeld und seiner Umgebung etc. Wien iS'jS. 25 G. H. Pert^ im Archiv der Gesellschaft f. alt. deutsche Gesch. Bd. 3, Frankfurt 1S31, S. 565 — 566 und ebda. Bd. 6, Hannover 1838, S. iS5 — 186. Jul. Pet^holdt, Adreßbuch der Bibliotheken Deutschlands etc., Dresden iSjS, S. 256. 498. Joh. Huemer, her Austriacum in Wiener Studien für klassische Philologie Bd. 9, Wien 3o 1887, S. 88—8g. Analecta Bollandiana 17, Bruxellis 1898. (De magno legendario Austriaca; p. 2S Exemplar Campililiense : Codd. 58. 5g. 60). x ) Otto Eigner, Geschichte des aufgehobenen Benediktinerstiftes Marxaiell '" Oesterreich, Wien 1900, S. 323 Anm. 1. 2 ) von Stücken, die nach auswärts ver- 35 sprengt wurden, sind nur bekannt in Heiligenkrcu^ Cod. 337 Rituale Cisterciense, geschr. von Thomas Piscator 1467; in Hohenfurt Cod. XIV Diurnale Cisterciense, geschr. von Petrus de S. Hippolyto 1433 '" Lilienfeld; in der Wiener Hofbiblio- thek Cod. 362 (Sammlung vieler kleinerer Schriften). Cod. ffßS Ortilo Campililiensis (rede Hanthaler). Cod. iSrjo Bibliorum fragmenta (hier vereinigte Deckblätter ver- 40 schiedener in den Jahren 1640. 1641. 1644 gebundener, mit den Chiffern C. S. A. C versehener Bücher). Außer den oben erwähnten Ehingcr Inkunabeln stammen aus Lilienfeld Inc. 6. G. 22 (Hain * 13367), Inc. 23. F. 6 (Hain 666), ferner eine Anzahl anderer Druckwerke; im Wiener Schottenstift Cod. 736 Hisloria b. virg. Cellensis in Styria. i8. Lilienfeld. 125 Kenia Bernardina pars II. low. 1, Wien i8qi, S. 481 — 561 'Verzeichnis der Hss. des Stiftes Lilienfeld' von P. Cour. Schimek; pars HI. Wien i8gi, S. 2gg —301 (Abdruck der alten Bibliothekskataloge, von demselben). •loh. Bohatta und Mich. Holzmann, Adreßbuch der Bibliotheken der österr.-ungar. Monarchie, Wien rgoo, S. 127 f. Außerdem vgl. A. Goldmann im Ccntralblatt für Bibliothekswesen 5 (1SS8), S. 26. ?S 10 18. Katalog des 13. Jahrhunderts. Der Cod. 52 des Stiftes Lilienfeld (vgl. oben S. 122, Z. 15) ist im to- Jahrh. in gesprenkeltes braunes Kalbleder gebunden und mit gesprenkeltem Schnitt versehen (36 X 27-3 cm). Zwei seitliche Lederstreifen mit Metallhaften greifen in Eisenstifte in den Stehkanten des Vorderdecke/s ein. Auf dem Rücken kleben zwei Zettel; auf einem st eht die Aufschrift Homiliae. Memb. Nr. 45, auf dem anderen, kleineren darüber Nr. 52, welche Zahl der jetzigen Signatur entspricht. In den Xcnia Bernardina pars II tom. 1, S. 4gg ist der Codex folgendermaßen beschrieben: c Pg. XIII. Jahrh. 247 Bll. fol. 2 coli. 15 *• Hermanni sermones. Der erste in adventu Domini, der letzte de Vlr ginibus. 2. fol. 247 findet sich das älteste, im Jahre i388 verfaßte Verzeichnis der in Lilienfeld befindlichen Manuskripte vor: Diese Datierung entspricht den Tatsachen nicht, und zwar aus folgenden G ''Hndeii. Auf derselben Seite, wo der Katalog zur Füllung des 20 -Restes der vorletzten und der letzten, einst leeren Kolumne eingetragen wurde (f 24j v ), ist an mehreren Stellen in die noch frei gebliebenen Teile eine Anzahl von Federproben gesetzt. So steht vor dem Verzeichnis . . ue pa abcd, ferner in größerer Schrift O maria hilf (dies wiederum ausgewischt); ferner finden sich in Missaleschrift die 25 Worte Anno domini milesimo tricentesimo octuagesimo oetavo. -^er fiest der Zeile blieb auch dann noch frei. Im Zwischenraum z »'ischcn der drittletzten und vorletzten Zeile dieser Kolumne, vor d en Worten Sententie Ysidori des Katalogs, stehen wieder in größerer *chriß die Worte O Maria und dann nochmals die drei Anfangs- 3o J'ehstaben O M h; endlich in der zweiten Kolumne, unmittelbar an da s letzte Wort des Verzeichnisses anschließend die Worte Benedictus , dor ninus d., ferner von anderer Hd. Augustinus. Melius est claudus p 1 Via ' c l uam Cursor preter viam. Claudus quidam, cum vidisset et mm et lohannem, cepit... Die zwei letzten Federproben stammen s 5 n °ch aus dem i3. Jahrh. Darausfolgt, daß der vorausgehende Text es Verzeichnisses nicht jünger sein kann. Die anderen Federproben Sl nd jünger, saec. XIV—XV Der Umstand, daß eine davon die *?hl 1388 in Buchstaben geschrieben enthält, hat die unrichtige Datierung des Bücherverzeichnisses veranlaßt. Die zitierten Worte 4 o I 2 6 z8. Lilicnfcld. Anno domini milesimo tricentesimo octuagesimo octavo gehen dem Verzeichnis auch im Abdruck desselben in der Xenia Bernardina pars III, Wien iSpi, S. 2g8 voraus, obwohl sie damit nichts zu tun haben, stehen jedoch mit der ebenda (in der fett gedruckten Über- 5 schrift) gegebenen Datierung des Verzeichnisses 'Aus dem Anf. d. XIII. Jahrh.' im Widerspruch. Der Katalog ist von zwei Händen geschrieben. Der größere Teil gehört der ersten Hand (m'), die zweite (m 2 ) fügte mit dunklerer Tinte die Worte Dialogus Gregorii bis zum Schlüsse bei; sie fällt jedoch nur wenig später. io Druck. Xenia Bernardina pars III, S. 2gS von Conrad Schimek. Hi sunt libri sanete Marie in Lilenvelde. Bybliotheca in duobus voluminibus. Due partes breviarii maiores. Duo antiphonaria. Quinque gradualia. Duo collec- tania. Benedictionale. Epistolare in choro. Textus evangelio- 15 rum. Due partes breviarii estivales. Una pars hyemalis. Tria psalteria. Breviarium prioris. Duo ymnarii. Augustinus") de verbis apostoli. Augustinus super XV gradus. 1 ') Sententie Ysidori. Moralia beati Gregorii in tribus voluminibus. 0 ) | 2o Omelie Gregorii in uno volumine. Bedade tabernaculo. d ) Gre- gorius super Ezechielem 6 ) in 1 volumine. Pastoralis cura. Ex- cerpta moralium in I volumine. Sermones Iohannis Chrisostomi in 1 volumine. Hugo de sacramentis in I vo. 1 ) Hugo de institutione claustrali. R ) Hugo de archa Noe. Item Hugo de construetione 25 tabernaculi. Hugo super ecclesiasten. Sententie Hugonis.' 1 ) Ru- dolfus super Leviticum in I volumine. Rubertus') super c(anti)ca canticorum in I volumine. Bernardus super 1 ') cantica cantico- rum. Item Bernardus super evangelium c Missus est' et super psalmum c Qui habitat' et alii eius sermones in uno volumine. Item 3o sermones eiusdem in I volumine. Bernardus de consideratione et synonima Ysidori, in I volumine. Omelie Herrrici 1 ) per totum annum in duobus voluminibus. Alanus de arte predicandi in I vo- (lumine). Sententie Petri in I volumine. Sermones Petri"') et Überlieferung. Cod. 52 in Lilienfeld. 35 a ) davor §. b ) es folgt eine ursprünglich leere Zeile mit späteren Kritteleien; vgl. die Einleitung. <■■) diese Zeile ist radiert, aber noch lesbar; das erste Wort ist %um Teil überschrieben mit Omelias (Md. s. XVI). >') das letzte Wort $um Teil durch Nagelrost ^erf,-essen. ») echechielem, erstes h von m 1 \u z geändert. f ) I vo. abgewetzt. s) claustrat. h ) dieser Titel, am Ende einer Zeile und am 40 Anfang der folgenden stehend, ist ausradiert und nur mit Mühe lesbar. ') stark ab' gewetzt. k ) Kernardus super %um Teil abgewetzt. ') A. '") Petri etwas abgewetzt. i8. ip. Lilienfeld. I 2 7 expositio misse in I volumine. Sermones Gverrici 11 ) in I volumine. Dyalogus duorum monachorum Cysterciensis et Clunia- ce nsis in uno volumine. Speculum ecclesie in uno volumine. Apo- stolus parum glosatus. Marcus in I volumine. Quatuor evangelia uilvolumine. Epistole Hildeberti 1 ') et Ivonis in I volumine. Colla- t'ones patrum in uno volumine. Decretales Alexandri. Dialogus Gregorii in I volumine. Cassianus de institutis patrum !n II voluminibus. Heimmonis c ) omelie. Sermones Innocentii. Sermones Hermanni. Hervegius super Ysaiam. II passionalia. Vita ■öernardi et sancti Nycolai et sancti Silvestri in uno volumine. ig. Katalog nach der Mitte des 14. Jahrhunderts. Cod. 57 des Stiftes Lilienfeld (s. oben S. 122, Z. 75 f.) ist eine mächtige Perg.-Hs. von 3j4 Ell., in braun gesprenkeltes Kalbleder gebunden, mit gesprenkeltem Schnitt und im übrigen wie Cod. 52 ai 'sgestattet; er ist von einer Hd. desi4.Jahrh. in zwei Kolumnen geschrieben, am oberen Rande ziemlich stark beschnitten (43-7 >(32 cm). 15 Auf dem Rucken klebt ein größerer Zettel mit der Aufschrift Ray- ,Tl Undi de Pennaforte Summa Memb. Nr. 238, darüber ein kleinerer Zettel mit Nr. 57, der modernen Signatur entsprechend. Es handelt Mch jedoch nicht um das genannte Werk, sondern um Ioannis de Fri- ll >'go um. summa Raimundi de Pennaforti in compendium redaeta 20 mitfolgender Tabula, worauf eine Compendiosa collectio quorundam s totutorum de sexto decretalium addita adsummam confessorum folgt. Das Verzeichnis schließt an das Ende des Buchtexts f. 3j4 R col. 1 tn der Zeile 10 an und setzt sich auf der folgenden Seite fort. Es ist, wie der Codex, spaltenweise von einer Hd.des i4.Jahrh.ohneVorlinierung 25 mit großer Sorgfalt geschrieben; nur der Schluß rührt von anderer -Hand s. XIV her. Ganz überwiegend beginnt mit jedem Buchtitel ein e neue Zeile; die Anfangsbuchstaben jeder Zeile sind rot durchziehen. Die Stellen, wo dies nicht der Fall ist, sind von m' später zugesetzt. Zwischen den beiden Hauptabteilungen ist etwas Raum frei. 30 Vl e Abkürzungen sind die üblichen. Bern. Pez hat das Verzeichnis gekannt, im ' Itinerarium fratrum Pezioriurt (Archiv des Stiftes Melk) J- diss. isag. p. VI aus 'catalogo quodam a quadringentis annis yanipUUU confectö" die Schrift Curveji super Isaiam zitiert; vgl. 35 Uer S. i3 0 , Z. 3s- Ob dort, wo im Katalog mehrere Buchtitel unter Uieni Alinea vereinigt sind, dies auch in den Codices selbst der Fall a ) Gver- etwas abgewelkt. b ) zwischen c und b ein nicht zugehöriger S 'rich. c } Ai 128 i9- Lilienfeld. war, kann zweifelhaft erscheinen, wenn man nach den erhaltenen Handschriften schließen darf. Die Datierung des Verzeichnisses betreffend wäre Folgendes zu sagen. Die im Text S. i32, Z. 20 stehenden Worte biblia pauperum, 5 die später radiert und durch die Randbemerkung concordancie ersetzt wurden, weisen auf Ulricus hin, der von 134s — 13 5 1 Abt von Lilienfeld war, dann auf seine Würde verzichtete und erst nachher (nach Tobner a. a. O. S. i3g) die ' Concordantia caritatis verfaßt haben soll. Das Datum des Verzeichnisses wäre somit nach i3§i 10 anzusetzen. Druck. Xenia Bernardina pars III, S. 299— 301; sowohl hier als bei Erwähnung und Beschreibung der Handschrift in Xenia Bernardina pars II tom. 1, S. 48'j und 5oo ist der Katalog dem ;5. Jahrh. zugewiesen. Hie subnotantur libri repositi in nostra bursaria mona- 15 sterii Campi Lyliorum. a ) Primo libri ethycorum cum comento sancti Thome. Item libri politicorum cum commento sancti Thome. Item libri yconomicorum cum commento. Item textus tocius phylosophie naturalis cum textu methaphisice 20 tarn parvornm quam maiorum naturalium. Item Egydius super visicorum. 1 ') Item Albertus super visicorum. Item Albertus de generacione, corrupcione et super parvos naturales et myneralia. 25 Item Albertus super meterorum. Item Egydius super de generacione et corrupcione. Item Albertus super de anirna et quatuor alii tractatus. Item Albertus de celo et mundo. Item Thomas de celo et mundo. 3o Item Albertus de plantis. Item Egydius de bona fortuna et physonomia. 0 ) Item Thomas super parvas c ) naturales. Item Albertus de causis et quatuor coequevis. Item Allexander de intellectu et alii tractatus, quorum primus 35 est tractatus Thome contra murmurantes de mündi eternitate, et super tractatus spere magistri Franconis, et tractatus de nutrito editus a domino Alberto. Item Albertus super methaphysicam. coi- Überlieferung. Cod. 5y in Lilienfeld. 40 a ) die gan^e Aufschrift rot. '•) das v wurde (auch im folgenden Buchtitel) später fast getilgt. c ) A. ig. Lilicnfeld. I 2Q. Item libellus contradiccione contra cos, qui dicunt, quod post separacionem ex omnibus animabus non remanet nisi intellectus unus et anima una. Item Thomas super methaphysicam. Item textus veteris et nove loyce. 5 r Item Albertus super priorum et posteriorum. | Co { 4 Item Albertus super veterem artem et super sex principiorum et über divisionum. Item Albertus super thopicorum et elencorum. Item Petrus de Alvernia super metberorum. i° Item Egydius super posteriorum. Item Egydius super elencorum. Item summula iuris et summa iuris. Item una compilacio iuris. Item statuta imperatoris. Item statuta imperatorum. Item instituciones imperatorum. 15 Item summa super tytulis decretalium. Item decretum et decretalis. Item über senioris. a ) Hie subnotantur libri repositi in nostra byblioteca mo- nasterii Campililiorum. b ) 2° Primo ordo. Item über usuum. Item omelia Augustini. Item pulchra dietamina. Item fruetus penitencie. Item Augustinus de civitate dei. Item diversi sermones saneti Augustini. 25 Item über confessionum saneti Augustini. Item Augustinus super XV gradus. Item Augustinus super versum c Quis est homo, qui vult vitam'. Item textus quatuor ewangeliorum. Item liberdeinstruccione morum. Item Hugo de ordine claustri. 3o Item Hugo super ecclesiasten. Item Hugo de archa Noe, de significacionibus rerum et tempo- rutil seeundum mensuras. Item in eodem übro barbarismus de in- s ütucione morum. ItemBedadetabernaculo domini. Item textus IUI ewangeliorum. 35 Item visiones Clarevallensium. Item passionale. Item Aprilis et Maius. Item Maius et Iunius. Item Rusticana. Item sermones de tempore. Item sermones magistri de Valle Sc olarium. a ) die Zeile iS ist von tu' später %ugeset{t, wie die mangelnde Rotdurchstreichung 40 cs I "oi; Item verrät. b ) die gan^e Aufschrift rot. Mittclait. Bibliothekskataloge I. 9 I 3o '9- Lilienfeld. Item Papyas. Item Februarius et Marcius medius. Item Ianuarius et Februarius. Item sermones de tempore et de sanctis. Item summa Iohannis de ordine predicatorum. 5 Item vetus et novum testamentum. Item sermones magistri Wilhelmi de epistolis dominicalibus per annum. Item sermones Wilhelmi de Omnibus dominicis per circulum anni. Item in eodem libro sermones de sanctis per circulum anni io seeundum artilogium beati Ieronimi presbiteri. Item Ambrosius de offieiis. j Item exameron Ambrosii episcopi. Item speculum ecclesie. Item de preparacione cordis, sermones Sybitonis. 15 Item Bernhardus super cantica. Item Bernhardus de diligen- do deo. Item Iesus") Nazarenus. Item flores beati Bernhardi. Item epistole beati Bernhardi. Item vita beati Bernhardi. Item sermones beati Bernhardi. Item Bernhardus de conside- 20 racione. Item sentencie Ysidori. Item Ysidorus ethymologiarum. Item Dyonisius de celesti yerarchia. Item Anshelmus c Cur deus homo'. Item Thomas super lo- hannem. 25 Item sermones Quiricii b ) abbatis. Item postille Nicolai super ewangelium Luce. Item postille Nicolai super epistolas Pauli ad Romanos. Item postille Nicolai ad Ephesios. Item sermones Iohannis. 0 ) Item omelia Iohannis Constantinopolitani. 3o Item omelia Ericii. Item omelia Io(hannis) Crisostomi. Item sermones beati Bernhardi. Item summa Remundi. Item summa viciorum. Item summa virtutum. Item summa Britonis. Item Thomas Cantuariensis super cantica. Item Gregorius super cantica canticorum. 35 Item Curveius 1 ') super Ysayam. Item epistole beati Ieronimi et illustrium virorum. d ) Item vitas patrum. Item Cassianus in vitas patrum. Item vita Pauli primi heremite. Item Marcus glosatus. Item Alanus. Item derivaciones vocabulorum. Item summa 4 o theoloyce veritatis. Item sermones de sanctis. Item sermones COl-' ») Ich's. b ) A. °) de Villa Abbatis, von and. gleich\eit. Ud. \ügeset{t. d ) illuftHmj vror(um). ig. Lilienfeld. I 3 I de epistolis et ewangeliis de tempore et de sanctis et sentencie de fide et spe. Item exposicio a ) Origenis in canticum cantico- rum. Item über Barlaam. Item vita beati Iohannis episcopi Allexandrini. Item sermones Innocencii pape. Item sermones Petri et exposicio misse. Item rethorica Cytheronis. b ) Item 5 Heymo super appok- l6 ' 2 3- l66 '°- '7 2 7- '49*- -843. 3140. 3284* 3446. 3968. 3983- 4192. 43-]6. 4403. 4530. 4675. 5183. 12.-]65 und Inc. 5. E. 5, Bd. 1 (Hain *j6'22)- Inc. w. H. 86 (Hain 10479). Inc - T 3- G - '3 (Hain *i6ig8). Inc. 13. G. 34 (Hain *ß55o)- Inc. 19. A. 12 (Hain *747)- Im Haus-, Hof- und Staatsarchiv ist das Original von 40 Brenners Historia cartus. Maurbacensis, die der Verfasser dem kais. Bibliothekar Peter Lambeck überlassen hatte (einst Cod. der Hofbibl. Hist. prof. 0.13, jetzt Cod. 57 d eS Archivs). Im Stift Her^ogenburg stammt aus Mauerbach Gregorii moralia in 2Bände" (vgl. Archiv für Kunde Osten: Geschichtsquellen Bd. 5, Wien i85o, S. 148f.) 20. Mauerbach. i35 20. Bücher aus Mauerbach für die Karthause bei Prag, Ende des 14. Jahrhunderts. Cod. 1407 der Wiener Hofbibliothek ist eine in rotes Schafleder über Holzdeckel gebundene Perg.-Hs. des r3. Jahrh. (3o-6x 22-4 cm). Rücken und Vorderdeckel sind in plumper Weise mit weißen Schaflederstücken überklebt und auf diesen Aggsbacher Buchbinderstempel abgedruckt. Auf dem Rücken oben ist ein kleiner Papierzettel mit 5 einer Aufschrift des 18. Jahrh. Pharetra.MS:. Darunter ein Zettel mit gedrucktem P; ganz unten die frühere Signatur des Codex in der Hof bibliothek Rec. 3005. Auf dem hinteren Deckel weisen die Rerg.-Streifen mit der Aufschrift Pharetra und der (roten) Signatur B 7 auf die Zugehörigkeit der Hs. zur Karthause Aggsbach in der 10 Zeit des 75. Jahrh. hin. Die ältere Provenienznotiz f. 3 R und f. ug R , beide Male am unteren Rande, lautet jedoch Iste über est fratrum Carthusiensium iuxta Pragam extra muros. Das Bücherverzeichnis steht auf dem Deckblatt des Hinterdeckels und ist von einer Hd. des ausgehenden 14. Jahrh. in zwei Kolumnen 15 geschrieben:) Jedes Buch, mag es nun ein Werk enthalten, oder mehrere, ist vom anderen durch einen Querstrich getrennt und bildet s o ein eigenes Alinea. Der Querstrich fehlt nur bei den Büchern, die a m Ende der beiden Kolumnen stehen. Größer sind nur die Anfangsbuchstaben im Worte Nota, womit jede der beiden Unterabteilungen 20 beginnt, gebildet. Die Anfangsbuchstaben jeder Zeile sind Majuskeln. Überwiegend beginnen mit Majuskeln auch Eigennamen (und nicht mir Verfassernamen), wo mehrere Schriften in einem Bande vereinigt waren, auch die Stichworte der Büchertitel, doch ist dies für beide letzteren Punkte nicht durchaus festgehalten. Als Interpunktion 25 dient statt des Komma ein Punkt, statt des Kolon ein Schrägstrich. v "n Abkürzungen kommen fast nur die gewöhnlichen vor. Die Buchstaben c und t sind mehrmals verwechselt, z. B. auf S. i36, Z. 3i im Worte deueonito statt deutonico. Die Karthause bei Prag betreffend wäre Folgendes zu sagen. 30 pas Kloster (S.Maria in horto) wurde von König Johann von Böhmen 2,11 J. 1342 gegründet und außerordentlich reich dotiert, jedoch schon a,n 17. August 141 9 von den Hussiten durch Brand vollständig vernichtet (vgl. Tomek, Dejepis mesta Prahy Bd. 1, S. 55 3 und sonst; Eckert, Posvätnä mista kräl. hl. mesta Prahy Bd. 2, Prag 1884, 3 5 5. 5 o6~~ 5I0; c.Le Couteulx, Annales ord. Cartusiani ab a. 100S— I ^9 1 Monstrolii 1887—1891, V 417; VII 233. 430—443)- l ) gan$ oben stehen die Worte magn(ificetur) nomen domini; unter anderen Krit^e- e,e » sind vielleicht beachtenswert die techischen Worte Fabiane mili bithi li, cdi lest Petr s hradeie to pm (bricht ab), die gleichfalls auf den Aufenthall der Hs. ,n 40 s teou Böh men hinweisen. I 3 6 30 - Mauerbach. ■ Nota libros de Murbach allatos. Biblia in duabus partibus. Pharetra et de fructibus penitencie. Conpendium theoloice veritatis. 5 Sermones de tempore magni 'Hora est iam nos\ Sermones 'Abiciamus 5 , videlicet de tempore, de quadragesima et de sanctis. Item collecti sermones. Item flores scolastice hystorie cum aliis libellis. iü Item tractatus de corpore Christi et exposiciones super symbolum plures et super 'Pater noster' et de concepcione beate Marie. Item Albertus super 'Ave Maria'. Biblia Marie. Speculum Marie et Greculus. Item epistola beati Bernhardi, meditationes eiusdem. Ymago 15 vite et arra anime. Item epistola Bernhardi cum meditacionibus eiusdem. Item breviloquium Boneventure. Item sermones commutati pro miraculis. Item libellus cum sermonibus de beata virgine. 20 Item excepta de glosa ord(inaria) psalterii cum sermonibus de sanctis Benedicto et Bernhardo et excepta de summa Iohannina. Item quaternus magnus de penitenciis et remissio(nibus) ex Hostiensi. Item conflictus viciorum et virtutum Augustini cum ymagine 25 beate virginis. Item Boecius de consolatione philosophie. Item Petrus Alfunsus. Item expositor super compotum a ) ecclesiasticum. Item duo a ) summule dictaminum. 3o Item duo libelli cum oracionibus. Item ewangelia in deutonico omnium ewangelistarum per modum hystoriatum. a ) | Nota libros b ) conparatos in Praga. Duo libri missales. Item breviarium cum missali tercio. 35 Item mammotrectus. Item sermones de tempore. Item diurnale. Item duo psalteria. Ungedruckt Die Tabulae codkum mss. . . . in bibliotheca Palatino. Vindobonensi 40 asservatorum Vol. L, Vindobonae 1864, p. 245 erwähnen den Katalog nicht, dagegen wohl M. Denis, Codd. theolog. bibl. Palatinae Vindobonensis tom.II Vindobonae r.S'oo, n" DCLXIX col. r5ji, woran/ in den Tabulae verwiesen ist. :l ) A. ] >) life. C 0l' MELK. Orden: (weltl. Kanoniker); Benediktiner. Bistum: Passau (St. Polten). Gründlings zeit: (gS5), io8(). Melk an der Donau in Niederösterreich erhielt im J. 985 unter Leopold, dem ersten Markgrafen der Babenberger, ein Stift für 12 weltliche Kanoniker, das jedoch im J. 10S9 von Leopold III., dem Schönen, zu einer Benediktinerabtei umgewandelt wurde. Die Benediktiner kamen aus Lambach. Seit 1110 war das Stift von der 5 Gerichtsbarkeit der Passauer Bischöfe befreit und dem päpstlichen Stuhle unmittelbar unterstellt, was zu langwierigen und heftigen ^Listigkeiten mit dem Hochstift führte, bis seine exempte Stellung Wl J. 1782 auch formell aufgehoben wurde. Das Haus ist dem hl. Petrus und Paulus sowie dem heil. Colomannus geweiht, dessen Pa- 10 tr »nanz schon seit dem 12. Jahrh. durchaus mehr betont erscheint; au f den Zierstcmpeln der alten Einbände des Stiftes ist nur der Name des letzteren zu finden. Die Bücher im Besitz der Kanoniker dürften v °n ihren Nachfolgern übernommen worden sein, sie gingen jedoch Zlt gntnde. Schon Bernardus dapifer (f 1S78) in der Historia b. Got- 15 halmi von 1J62 (bei Lambeck, Commentar. de aug. bibl. Caes. ^iüdobonensi Hb. II cap. 8, p. 620) spricht vom Mangel einer be- stl nimten geschichtlichen Nachricht und meint, dies sei erklärlich durch die Interesselosigkeit der damals lebenden Mönche 'vel propter n oslri monasterii et librorum anno domini millesimo ducentesimo 20 n °'iagesimo septimo, et hoc in vigilia assumptionis, exustionem' (*'ande hinzuweisen scheinen. Als hervorragende Schreiber älterer Zeit werden unter Abt Walther (1224—1247) Burchard, Hermann, 25 0tt o genannt (Keiblinger a.a. 0. Bd. I, S. 336). In der ersten Zeit des *5- Jahrh. dürfte die Büchersammlung keinen bedeutenden Umfang Sehabt haben. Das älteste breviarium caeremoniarum 141S enthält ln e Stelle 'De sacrista seu custode ecclesie", von dem es heißt: c qui Sll b sua cura tenet paramenta altaris, ornatus, libros, denarios offer- 30 0r » addispositionem tarnen abbatis (Seh ra m b, Chronicon Me/licensc 138 Melk. p.343). Über einen eigenen bibliothecarius (armarius) findet sich dort nichts. Enormen Aufschwung nahm das Stift und weithin reichende Geltung erlangte es als Zentrum der Klosterreform in den ersten Jahrzehnten des 15. Jahrh. unter Abt Nikolaus Seyringer (1418 — 5 1425); unter Abt Leonhard Straubinger (1426 — 14S3) werden als Schreiber und Literaten Johannes de Spira und Martinas de Senging, auch Laurentius rühmend genannt. Im J. 1424 vermachte der Dechant und Chorherr zu St. Stephan in Wien Peter Dekchinger eine große Bibel, die damals der Abt von Melk entlichen hatte (Centralblatt 10 /. Bibliothekswesen i3, S. q6). Über eine größere Bücherschenkung des Stiftes Melk in dieser Zeit an das Benediktinerstift Oberburg in Steiermark sind wir durch ein Verzeichnis vom J. 143g unterrichtet, das sich im Cod. jio erhalten hat (hier Nr. 21). Thomas von Weitra schenkte dem Stifte zwei Handschriften; auf das Akzeptations- 15 Instrument des Abtes Christian vom 2. Dez. 1445 findet sich ein Hinweis bei Keiblinger a.a.O. Bd. 1, S. 560 (im Cod. G, f. 71 v . 72")- Einen Dankbrief von 1450 aus Basel für dahin übersendete Bücher, gerichtet an Johann Schlitpacher, erwähnt Keiblinger a. a. O. Bd. I, S. 540. Sehr bedeutend vermehrt wurde die Bibliothek durch Abt 20 Johannes Hausheimer (1453 — 1474) und als Schreiber erscheinen Jo. de Weylhaim (Schlitpacher), Jo. de Carniolia, Antonius de Cata- lonia, Wolfgang Frischmann de Emerstorff, Christoph Lieb de Isny u.a.m. Von dem Stande der Bibliothek gegen Ende des 75. Jahrh- gibt uns außer einem fragmentarisch überlieferten Verzeichnis im 25 Cod. 18'50 (hier Nr. 22) ein großer im J. 1483 verfaßter Katalog im Codex 048 Kunde (hier Nr. 23). Auf f. 4 V desselben weist das Zitat Ars moriendi H 99 in novo registro auf das Vorhandensein eines jüngeren Bücherverzeichnisses hin. Diese Signatur entspricht dem Katalog Burckhardis. In den siebziger Jahren schenkte der 3 0 Vikar zu Schärding Oswald Eisentaler einige Bücher, so 1477 des Vincentius Bellovacensis speculum naturale [Argentorati, Mentelin] pars 1; im J. 1478 den Cod. 40 (eine Mischhandschrift mit 18 verschiedenen Werken). Auch die Hs. der Studienbibliothek in Linz Cc- V. 1 (Vita b. Katharinae), die später nach Silben gelangte, ist eine 3 5 Schenkung Eisentalers, und zwar, wie die Einbandstempel zeigen, an das Stift Melk. Einige LIss. kamen durch den 1483 verstorbenen Passauer Kanonikus Aichelperger in die Bibliothek (Cod. 04. 3g4- 600). Um das J. i4go wurden neue in Nürnberg bei Georg Stuchs eigens für Melk gedruckte Meßbücher angeschafft, im J. 1 500 Exein- 40 plare des für alle Ordenshäuser der Melker Observanz bestimmten Breviers. 1505 wurde von Abt Johann Freund eine neue Bibliothek zu bauen begonnen und unter dessen Nachfolger Sigismund Taler (1504- 152g) vollendet (vgl. Keiblinger a. a. O. Bd. 1, S. 701, Note 2)- Melk. i3g ■Auf ihre Existenz weisen schon die Zusätze zu dem oben erwähnten Katalog von i^.S'3 hin; Vgl. f. 222 V die Erwähnung der nova biblio- theca, ferner f. 50 v Almanach ab anno 1475 usque 1505, F 10; et e st appensus cathene nove librarie in dormitorio. Eine Anzahl von Büchern war übrigens vor der Wohnung des Priors untergebracht 5 ( P §1- f 81 v concordancie biblic maiores itnpresse ante cellam prioris und f. uc; R katholicon ante cellam prioris et in nova bibliothecaj. Schramb berichtet im Chronicon Mellicense zum J. 1514, daß der Päpstliche Bibliothekar Phil. Beroaldus jun. im Auftrag Leos X. ai {f seiner deutschen Reise auch Melk berührt habe, um 'certos libros 1° scitu dignos' für die Vaticana zu erlangen. Sein Versuch wurde jedoch v on Abt Sigismund mit Berufung darauf vereitelt, daß ohne Wissen des Landesfürsten nichts ausgefolgt werden dürfe. Als wertvollste Erwerbungen dieser Zeit kommen einige Prachthandschriften in Bedacht, die kurz darauf König Ludwig von Ungarn dem LLause 15 Schenkte. Ein vortrefflicher, in 3 Bänden vollständig erhaltener Katalog der LIss. (und Bücher) wurde von Stephan Burckhardi an- gelegt, der 1507 aus Kloster Scheyern nach Melk kam und sein dreiteiliges Verzeichnis (Registrum) nach den Signaturen, nach Materien und nach Autoren angeordnet, 1517 vollendete (Kropflf a.a.O. S.4gof; 20 Keiblinger a. a. O. Bd. 1, S. 721); die Anzahl der Bücher wird mt t 1495 angegeben, die letzte Signatur war damals M 119. Burck- hardis Katalog stand bis ins 18. Jahrh. im Gebrauch. Die Benutzung a er Bibliothek war von da an lebhaft und führte zu einigen schweren Verlusten. So ist die vom Wiener Schottenabt Benedictus Chelidonius 25 ^kj herausgegebene Summa theologica c magistri Bandini' (richtig Petri Lombardi) verschollen. Von Ferdinand L. empfohlen, kam Jo. ■AI- Brassicanus, dessen Interesse an alten Hss. bekannt ist, mit einem Geleitbrief des Königs nach Melk. Durch Johannes Fabri, den s Päteren Bischof von Wien, hatte Ferdinand erfahren, daß in der 30 Melker Bibliothek etliche alle, noch ungedruckte Bücher wären, die 1,1 den Glaubensstreitigkeiten vielleicht von Nutzen sein könnten, und guckte daher Brassican nach Melk, wonach der Abt die Benutzung e fLiberei erlauben und, wenn jener darin gute und nützliche Bücher Jande, die er des Druckes für würdig und tauglich erachtete, der Abt 35 lese gegen Bescheinigung auf eine entsprechende Zeit mitteilen sollte (das Schreiben vom i3. Dez. 1528 ist abgedruckt bei Philib.Hueber, J lstria cx archivis Mellicensibus illustrala, Lipsiae 1722, p. 167). Wle methodisch die Durchsuchung der Bibliothek vorgenommen urde, ersieht man aus einem Katalogsauszug von 16 Bli, der in 4 o er Wiener Hof bibliothek erhalten ist (Cod. 97 3 7 , z -'°) und die Buch- st aben A—P umfaßt. Seine Aufschrift lautet; c Hic continentur ° m niumfere doctorum et autorum nomina, quae in Mellicensi biblio- 140 Melk. theca habentur, tum sub cniiis imperüs clarueruntetquäle vitae genus duxerunt breviter hie excutitur iuxta alphabeticmn ordineni'. Caspar v. Nydbruck wußte sich in den fünfziger Jahren des 16. Jahrh. ähnliche Empfehlungsschreiben zu verschaffen. Auch ein Ausleih- 5 schein über entlehnte Bücher (Handschriften und 'Drucke) vom 7. Sept. 1552 ist erhalten (Cod. Vind. 9737', f. 37g"). Eine Anzahl davon diente den Zwecken der Magdeburger Centuriatoren und kehrte nicht mehr in die Bibliothek zurück, wie der cod. August. 347 zu Wolfenbüttel (auf Flacius Illyricus zurückgehend) und die Hand- 10 schriften Nr. 540. i63g. ig3s- 5°9° der Wiener Hof Mb liolhek, Andere, höchst wertvolle Stücke, so die oben erwähnten Handschriften König Ludwigs kamen 1558 als Geschenk in die Hände Maximilians IL, damals noch König von Böhmen und Ungarn, und gehörten bis 1575 seiner Kammerbibliothek an.') Am 2g. Mai 1580 entstand durch 15 Blitzschlag ein Brand, wodurch auch die Bibliothek Verluste erlitt, während ihr der spätere, gewölbte Raum gegen den großen Brand vom J. 173S vollkommenen Schutz gewährte (Keiblinger a.a.O. Bd. 1, S. 78s, Anm. und S. 95g, Anm.) Anderes mag verliehen und nicht mehr zurückgegeben worden sein, so z.B. Cod. 21 in Lilienfeld, der 20 vorher in (Klein-) Mariazeil war, wohin er aus Melk kam. Lm J. z6o$ war der Archivar Johannes Lieb aus München nach Melk geschickt worden, da Erzherzog Matthias dem bayerischen Herzog Maximilian geschrieben hatte, es seien dort c etliche fragmenta so thailsz auf per- gament geschriben und gar nitzu lesen vorhanden' (Neudegger in 25 Archivalische Zeitschrift herausg. von Franz v. Löher Bd. 6, München x ) aus Melk stammen folgende Stücke in anderen Bibliotheken: Wiener Hofbibliothek. Cod. 540 Otto Frisingensis, Chronicon cum continuatione. Cod. jy]4 Thomas de Hibcrnia, Manipulus forum. Cod. i6qg Jo. Beleih, Rationale divinorum offcioruin- Cod. iggs Breviarium Benedictinorum Mellicensium. Cod. 2847 Psalterium cum canticis- 3o Cod. 3256* Erchenfridns, Legenda de S. Colomanno u. and. auf Melk Bezügliches. Cod. 4i5g Petrus Blesensis, Epistolae; Gebeno, Epitome vaticiniorum Hildegardis u. <*■ Cod. 4220 Henr. Kalteisen et Joh. de Palomar, Responsiones. Cod. 4255 Aeg. Carlerius, Collatio contra seeund. artic. Bohemorum und Responsio ad replicas Nicolai Taboritae- Cod. 4g5-j (Schriften ^um Baseler Konzil). Cod. 5o6ß (Schriften von Dinits de Mugello, 35 Joh. Raynadus, Paulus de Lia^ariis u. a.). Cod. 5of)0 Lexicon iuridicum; Tabula »" decretum et decretales. Cod. 5i$8 loh. de Ragusio, Oratio in conc. Basileensi. Cod. i4g0' Gregor Hagen, Chronik. — Inc. 2. G. t8 (Hain *i402ß); Inc. 5. E. 5 (Hain *-]6&) Bd. 2. 3; Inc. 5. H. 28 (Hain *3ß8); Inc. 10. A. 20 (Hain *ißOi8). Inc. 12. D. 11 (Hain *i5joi); Inc. 18. A. 2 (Hain *75ßo); die drei letzten zugleich mit Zeichen der Herkunft 40 aus Dürnstein. — Klnsterneuburg. Cod. 1187 Psalterium (von i5i5). — Lin\> Studienbibliothek Cod. Cc. V. 1 Vita b. Katharinas (nach den Einbandstempeln), später in Suben. — Wolfenbüttel, Herzog!. Bibliothek Cod. ^47 (Heimst, ßio) lohanneS de Segovia, Tractatus de ecclesiastica potestate und andere auf das Baseler Kon\H bezügliche Schriften; aus dem Besitze des Flacius. Cod. ^076 (August. 16. 5 in 4°) 45 Schriften von Raimundus Lullus und Arnoldus de Villa Nova. Melk. 1 4 1 1881, S. 123). Im i~. Jahrh. fanden mehrere Katalogisierungen der Bibliothek statt. Ein Verzeichnis muß bald nach der Mitte des Jahrhunderts verfaßt worden sein, da sich in vielen Büchern die Eintragung findet: 'Caialogo monasteriiMellicensis hunclibrum inscripsi l6 57*- Unter Abt Valentin erfolgte eine bedeutende Vergrößerung 5 der Bibliothek und P. Sigism. Häringhauser verfaßte 1667 einen Katalog und einen umfangreicheren 1678. Im J. 1688 besuchten die Jesuiten Conr. Janninch und Francois Baert die Bibliothek, um sie für die Zwecke der Bollandisten auszunutzen; was sie in drei Arbeitstagen nicht bewältigen konnten, erbaten sie, abschriftlich zu 10 ehalten (Kropff a. a. O. p. 33f). Der jetzt bestehende Bibliotheksbau wurde unter Abt Berthold (1700 —173g) mit den anderen Stiftsgebäuden errichtet. In derselben Zeit forderte der Hofbibliothekar J o. Bapt. Gentilotti von Engelsbrunn den P. Bernard Pez zum Druck des Melker Handschriftenkatalogs auf (1717); die Arbeit Pezens ist I5 noch erhalten. Nach dessen Tode (1735) folgte ihm sein Bruder Hieronymus Pez im Amte nach, der es 173g an Martin Kropff abtrat (1~ J 779)- Denspäteren Ruhm des Stiftes hat zwar nicht ein Katalogder Handschriften, dagegen deren eingehende Verwertung durch die Gebrüder Pez begründet. Im ig. Jahrh. wurde ein 1850 Hss. umfassender 2Q Katalog in zwei Folio-Bänden von P. Vinzenz Sta ufer verfaßt (ungedruckt). Bis 188g wuchs der Handschriftenbestand auf 2123 Stück. Im Brück erschien: Catalogus manuscriptorum voll, Vindobonae 188g. Literatur. Martinus Kropf/, Bibliotheca Mellicensis, Vindobonae 1747; vgl. die Einleitung p. r 3 — SS: Historia bibl. Mellicensis, in qua potissimum praeeipui quidam 25 atque selecti Codices manuscripti recensentur et indicantur. Än *. Sehr am b, Chronicon Mellicense, Viennae Austritte, 1702 (passim). ^%. Ziegelbauer, Historia rei literariae O. S. B. edid. Oliv. Legipontius vol. 1., Augustae Vind. et Herbipoli ij54, p. 52jj— 526. Ut "-c Gotth. Struvius, Bibliotheca historiae litterariae ed. J. Fr. Jugler tont. I, Jenae io 1754, S. 5 3 G. J h. Frogn. Dibdin, A bibliographical, antiquarian and picturesque tour m 1-rance and Germany torne 3, London 1S21, p. 40g — 4*3" G - H. Pertf im Archiv der Gesellschaft für alt. deutsche Gesch. Bd. 3, Frankfurt 1S21, S. j5. ßil — jiO'. 35 A - Pritnisser, Reisenachrichten über Denkmahle der Kunst und des Alterthums in den österr. Abteyen im Archiv für Geographie, Historie, Staats- und Kriegskunst, Wien 1822, S. 106. G - H. Pert^, Archiv der Gesellschaft für alt. deutsche Gesch. Bd. 6, Hannover 1838, S. ic)2 — ig4. 4° lV - Wattenbach, Handschriften des Stiftes Melk im Archiv d. Gesellschaft für ältere deutsche Geschichte 10 (i85r) S. 432. 601 — 607. Ed - Freih. von Sacken, Kunstdenkmale des Mittelalters im Fr^her^ogtume Niederösterreich im Jahrbuch der k.k. Central-Commission Bd. 2, Wien 18S7, S. 13* ff- J 8- Fr. Keiblinger, Geschichte des Benediktinerstiftes Melk in Niederösterreich Bd. 1, ^ ■ Wem i85r (passim). 142 2i. Melk. J. Fr. Schulte, Die Rechtshandschriften der Stiftsbibliothek von .... Melk in Sitzungsberichte der kais. Akademie Bd. 5-j, Wien 1868, S. 604—607. Joh. Huemer, her Austriacum in Wiener Studien Jahrg. g, Wien 1887, S. 60 — 6g. Catalogus codicum manuscriptorum, qui in bibl. monast. Mellicensis serrantur vol. I, 5 Vindobonae iSSo. Odilo Holzer, Die geschichtlichen Hss. der Melker Bibliothek in Jahresbericht des k. k. Obergymnasiums in Melk iSg6. M. Curtie, Eine Studienreise unternommen Aug. bis Okt. i8g6 in Altpreußische Monatsschrift N. F. Bd. $5, Königsberg i. Pr. l8g8, 5. 451. 10 Analecta Bollandiana 17, Bruxellis 1898. (De magno legendario Austriaco; p. ßsff- Codices Mellicenses F 8. M 4. M 5. M 6. M 7. M 8. C 12.) El. Steinmeyer und Ed. Sievers, Die althochdeutschen Glossen Bd. 4, Berlin iSf)8, S. 5oi —503. Rud. Schachinger, Die Wiegendrucke der Stiftsbibliothek in Melk, Wien rgOt (vorher 15 im Jahresbericht des k. k. Obergymnasiums in Melk iSgg — 1901). Außerdem vgl. A. Goldmann im Centralblatt für Bibliothekswesen 5 (18S8), S. 27 f- 21. Bücher aus Melk für Oberburg, 143g. Cod. 710 der Stiftsbibliothek in Melk ist ein erst im ig. Jahrhin rotes Juchtenleder gebundener, aus mehreren verschiedenen Teilen zusammengesetzter Band von 272 Bll. Er trägt mit Tinte auf das 20 Leder des Rückens geschrieben die Zahl 710; die ältere Signatur war N 3. Er enthält im wesentlichen musikalische Schriften. 1) Ber- nonis lonarius (f. 1 — 14); 2) tractatulus quidam de musica (f. 15 — i83); 3) tropi octo modorum canendi sec. morem monast. Mellicensis (f. i83 — 188); 4) tractatulus de cantu mensurali (f. 188 — 204)1 25 5) traetatuli duo de cantu mensurali metrice (f. 205 — 221); 6) tractatulus metricus de musica (f. 222 — 22g); 7) responsoria, sequentiac, antiphonae etc. cum notatione. Danach 2 Bll. ausgeschnitten; 8) das Bücherverzeichnis (f. 27a 11 — 272 V ). Dahinter auf f. 272 V astronomische Anweisungen von and. Hd. Der Teil f. 1 — 14, auch f. 1$ 3o hat eine alte Blattbezeichnung mit roter Tinte: n3 — 126, ist also aus einem anderen Codex genommen. Dasselbe ist auch für die Blätter anzunehmen, auf denen das Verzeichnis steht. Denn es ist nicht nur von anderer Hand geschrieben als die vorausgehenden Teile des Codex, sondern auch sehr knapp auf die Größe 21 X i4'5 c,n 35 zugeschnitten. Auch die Wasserzeichen sind, soweit sich nach deren Resten schließen läßt, für das Bücherverzeichnis und die anderen Teile verschieden; f. 271 zeigt das Stück eines Ankers, der sonst im Codex nirgends vorkommt. Endlich stehen auf f. i83 R , 204 V - 22Q n Datierungen von 1462, während das Bücherverzeichnis i4 3 9 40 datiert ist. Oberburg (Obernburg, slowenisch: Gornigrad), wohin diese Bücher aus Melk kamen, war eine Benediktinerabtei im Sanntale 21. Melk. 143 (Südsteiermark). Sie wurde im J. 1140 von Diebold Chager und Peregrinus, Patriarch von Aquileia, gegründet. Herzog Ulrich von Kram und Friedrich, Graf von Cilly, widmeten dem Hause große Schenkungen. Als jedoch im J. 1462 das Bistum Laibach errichtet wurde, hat Friedrich III. es zu der mensa des Bischofs geschlagen. 5 Am 8. April 1473 wurde das Kloster unterdrückt und war bis zum J- 1782 noch weltliches Kollegiatstift. Fs diente 1461 — 1786 als Residenz der Laibacher Bischöfe und die Gutsherrschaft Oberburg gehört heute noch ihnen. Mit dem Stifte Melk sind im 75. Jahrh. Beziehungen nachweisbar. So wurde Konrad von Nürnberg, Benedik- 10 hner in Melk, 1426 zum Abt von Oberburg gewählt (f 16. Mai 1441) u nd 1437 ging ein Georg von Obernberg aus Melk nach der Abtei Mariazeil mit Wolfgang von Steier. Ein Johann de Obernperig hat *m J. I4 3ß i n Melk Profeß abgelegt (Kropf/ a. a. 0. p. 242). Er l *t vielleicht mit dem Codexschreiber Johann von Obernburg identisch 15 (Kropff a. a. O. p. 217 f.). Es ist ferner ein Brief vermutlich des Abtes Christian von Melk (f 1451) an den Abt von Obernburg zur Empfehlung einiger Kandidaten bekannt (Kropff a. a. O. S. 244). P>as in Rede stehende Bücherverzeichnis fällt also so ziemlich in dieselbe Zeit. Über Leben und Schriften des erwähnten Abtes Konrad 20 v gl- die Darstellung bei Kropff a. a. O. p. 220 — 223. '7oR M Materia librorum, quos misi ad mon(asterium) a ) sanete arie in Obernburg anno tricesimonono. In primo libro continentur primo questiones super primo libro Se ntenciarum; seeundo traetatus conclusionum m. lohannis Gerson, ^ui alias intytulatur de regulis mandatorum; tertio traetatus de 7 horis c &nonicis. 2 5 In seeundo libro continentur primo questiones super seeundo libro sentenciarum; seeundo octo sermones quadragesimales de ^odo confitendi m. Nicolai; tercio sermo eiusdem in passionem ^ornini distinetus in quatuor; quarto quedam tabula super dictis et Sl "nmis saneti Thome. 3o In tercio libro continentur primo lectura super seeundo et tercio Se 'itenciarum m. Henrici de Oytta; seeundo traetatus de veris vir- l^übus domini Alberti Magni; tercio quedam questio m. Petri de V rc henwart, utrum prelatus vel plebanus possit licite commissum ?ibi gregem deserere propter perseeucionem; quarto traetatus de 3 5 7 donis spiritus saneti m. Nicolai; quinto questiones 5 eiusdem de Überlieferung. Cod. 7 w in Melk. , , a ) die über der Zeile stehenden Abkürzungen der vorausgehenden Worte wurden '" Binden weggeschnitten. 144 21. Melk. paupertate super primo Matthei deeimonono c Si vis perfectus esse vade' etc.; sexto due questiones eiusdem de caritate super primo Matthei vicesimoseeundo c Amice, quomodo huc intrasti'; septimo questiones quinque eiusdem de gracia gratum faciente; oetavo 5 sermones sex m. Petri de Pirchenwart, quorum primus est de con- fessoribus super primo Matthei vicesimoquarto 'Vigilate ergo' etc., seeundus de virginibus super primo Matthei vicesimoquinto de X vir- ginibus, tercius de pontifieibus super primo Mathei vicesimoquinto 'Homo quidam peregre', quartus de s. Iacobo super primo Matthei io vicesimo c Tunc accessio, quintus decorreccione fraterna super primo Mathei deeimooetavo 'Sipeccaverit in te', sextus de Xpreceptis deca- logi super primo Mathei deeimonono c Si visvitamingredi, serva man- data'; nono tres declaraciones a ) m(agistri) N., prima est de igne purgatorii, seeunda super primo Mathei vicesimoprimo c Hic est 15 heres', tercia super primo Mathei vicesimo tercio c Ecce ego mitto ad vos'; deeimo 8 sermones et declaraciones eiusdem de yppocrisi, secunda b ) est super primo Mathei vicesimotertio c Super cathedram', seeunda, tercia, quarta et quinta super primo Mathei duodeeimo c Ve vobis scribe et Pharisei', sexta super primo Matthei deeimonono 20 'Magister bone, quid faciam', septima super primo Mathei sexto- deeimo 'Venit Ihesus in partes Cesaree', oetava de s. Matheo super primo Mathei nono c ) c Vidit Ihesus hominem'; undeeimo VI questiones m(agistri) N. prima, utrum pax sit proprius effectus gracie, seeunda, utrum defectus, quos sentimus ex parte corporis et anime, sint in , 25 humana natura ex sue condicionis primordio aut ex peccati merito, f- 57 tercia, utrum Adam, si in statu innocencie perstitisset, | aliquando deeipi potuisset, quarta, utrum tota humana natura fuerit merito prime prevaricacionis eulpabiliter corrupta, quinta, utrum peccatum originale sit concupiscencia vel res alia d ) positiva, sexta, utrum peccato 30 originali debeatur sola carencia visionis divine; duodeeimo due questiones, prima, utrum sicut detrahere sie pro pena detrahentem audire sit peccatum, seeunda, utrum ad correccionem fraternam omnes sub preeepto teneantur; terciodeeimo quedam questio longa sive trac- tatus m. Petri de Pirchenwart de iudicio finali per folia 53, in quo 35 movet 7 dubia et solvit ea; quartodeeimo consideraciones m. Iohannis Gersonis super spirituum probacione, item c ) quedam remedia contra temptaciones huius temporis, in fine quedam exortacio bona habita pro die cene. In quarto libro continetur lectura magistri Nicolai super quarto 4 o sentenciarum a distinccione f ) prima usque ad deeimamnonam ex- clusive. a ) dectacoel. b ) richtig prima. c) darauf i 9 no gestrichen. <>) darauf pota gestrichen. e ) darauf eiusdem gestrichen. f ) darauf ig»» gestrichen. 21. Melk. I 45 In quinto libro continentur primo lectura m. N(icolai) super quarto sentenciarum a distinecione deeimanona usque ad quinqua- gesimam et ultimam; seeundo traetatus de 4 instinetihus m. Henrici de Frimaria; tercio 7 sermones m(agistri) N., primus de s. Iohanne Waptista, seeundus, tercius et quartus de superbia super primo Luce 5 deeimoquarto et deeimooetavo 'Qui se exaltat hu.', quintus de humi- ütate' 1 ) vicio superbie opposita super primo Mathei vicesimotercio Qui se humiliat exaltabitur', in quo eciam traetatur de assumpeione Virginis gloriose, sextus de 12 gradihus humilitatis habitus in nati- vitate virginis Marie, septimus sermo et ultimus est iterum de 10 humilitate habitus in vigilia assümpeionis virginis benedicte. In 1 ') fine libri quedam epistola m. Henrici de Hassia induetiva hominis ad eonversionem ad deum. In sexto libro continentur primo 7 traetatus m. Nicolai, primus e st de 7 vieiis capitalibus, seeundus traetatus est de modo recolli- 15 gendi se circa ea, tercius est de tribus partibus penitencie, quartus de oracione dominica, quintus de octo beatitudinibus, sextus de duobus preeeptis caritatis, septimus de preeeptis decalogi; seeundo seeuntur 15 sermones eiusdem de tempore et sanetis, primus est et s ecundus de assumpeione virginis gloriose, tercius est de eius nati- 20 vitate, quartus, quintus et sextus de eiusdem virginis adnunciacione, septimus de domini resurreccione, oetavus de spiritu saneto, nonus de saneto Iohanne ewangelista, deeimus de festivitatibus sanetorum lr i communi, undeeimus iterum de assumpeione virginis gloriose, duodeeimus et terciusdeeimus de angelis in generali, 14. de s. Iacobo 25 a Postolo, quintusdeeimus et ultimus de nativitate domini. In fine ubri sermo apologeticus s. Bernhardi ad Cluniacenses. 0 ) | In septimo libro continentur primo IX questiones magistri Nicolai de Christi adventu in carnem per 32 folia; seeundo sermones domini- c ales per totum annura eiusdem, inter quos traetat de ieiunio et 3o te mptacionibus circa dominicam 'Invocavif per tres sermones, postea ec iam de passione domini scilicet post dominicam palmarum per 7 sermones; tercio et ultimo in fine libri sermones quinque eiusdem de corpore Christi. In oetavo libro continentur primo quidam traetatus in et contra 35 'luatuor articulos Hussitarum magis principales; seeundo traetatus de cogitacionibus inmundis, qui ineipit 'Lavamini, mundi estote'; ter cio sermo m. Iohannis Gewzz de iudicio particulari in fine ho- nil nis distinetus in quinque questiones; quarto traetatus de con- tr actibus m. Henrici de Hassia, qui ineipit 'In sudore vultus tui'; 4 o a ) darauf ein Wort gestrichen. h ) In fine bis ad deum am Rande von m . ' a d Cluniaccnscs unter der Zeile. M 'tt=lalt. BibUotbekskataloge I. I0 146 ii. Melk. quinto tractatus quidam iuridicus de eligendis sepulturis et mortuo- rura emolumentis per folia triginta; sexto tractatus de restitucione rerum alienarum m(agistri) N.; septimo sermo bonus de ludo et de rebus per ludum acquisitis; octavo tractatus de confessionibus au- 5 diendis dominis curatis multum utilis; nono et ultimo octo exhorta- ciones in die cene et parasceues ad populum fiende. In nono volumine continetur postilla sive exposicio super librum sapiencie fratris Roberti Holkot de Anglia multum profunda. In decimo volumine continentur primo über, qui dicitur dieta 10 salutis, secundo summa viciorum. In undecimo volumine continentur primo Bartholomeus de naturis et proprietatibus rerum, quem librum distinxit in XIX libros; secundo tractatulus fratris Bonaventure de institucione noviciorum; tercio et ultimo tractatus m. Iohannis Gerson de pollucionibus. 15 In duodecimo libro continentur primo narratorium miraculorum, secundo alphabetum exemplorum. | v In tertiodecimo volumine continentur primo quadraginta omelie ^ l1 beati Gregorii pape; secundo tractatus pulcher de anima et eius potentiis. 20 In quartodecimo libro continentur primo regula s. Augustini in vulgari; secundo eadem in latino cum brevi exposicione eius domini Hugonis; tercio psalmus vesperarum a 'Dixif usque in finem in vulgari. In quintodecimo libro continentur primo postilla fratris Alle- 25 xandri de Hallis super ewangelium Iohannis in pergameno; secundo postilla fratris Nicolai de Lyra super ewangelium Luce, in papiro. In sexto decimo libro continentur primo Ysydorus de summo bono, quem in tres libros distinxit; secundo quatuor tractatus de esu et abstinencia carnium monachorum ordinis s. Behedicti. Et primuS 3o est cuiusdam fratris devoti ordinis eiusdem, secundus est humilis et devoti m. N(icolai) de Dinklspühel, sacre theologie professoris eximii, tercius est egregii decretorum doctoris et sacri pallacii audi- toris m. Iohannis Palomar, archidiaconi ecclesie Barczinonensis, quartus m. Iohannis Gerson cancellarii Parysiensis, sacre theologi e 35 professoris; ultimo sequitur quedam brevis retractacio m. Casparis de Mayselstain protunc ordinarie legentis Wyenne in facultate iuris in sui ipsius tractatum, quem edidit super eadem materia, totum in papiro et optime correctum. In septimo decimo libro continentur primo quedam literalis e%- 40 posicio super psalterium; secundo summula quedam brevis de rna- teriis diversis; tercio Augustinus in speculum peccatoris; quarto sermo eiusdem de honestate muüerum; quinto formula honeste vite beati Bernhardi; sexto epistola s. Eusebii de morte beatissimi Iero- 21. 22. Mdk. ^47 nimi; septimo Hugo de claustro anime; idem oetavo de arra anime; nemo sermo Augustini super'Magnifkaf; deeimo sermo beati Bern- hardi de assumpeione b. Marie; undeeimo passio domini distineta in XII horas diei; duodeeimo sermo beati Bernhardi in passionem domini; terciodeeimo et ultimo textus metricus in quatuor libros 5 sentenciarum, in papiro totum. In deeimo oetavo libro continentur primo textus libri canticorum; seeundo Orosius vel seeundum aliquos Honorius super eadem; tercio et ultimo 1 7 misticaciones eiusdem in quinque libros Moysi, in per- gameno. | I0 In deeimo nono libro continetur postilla bona in librum eccle- siasten, in pergameno. In vicesimo libro continetur quedam exposicio super librum apok(alipsis), in pergameno. In vicesimo primo libro continentur tres libri domini Albertani, 15 Primus über primo traetat de dileccione dei, seeundo de dileccione Proximi, tercio de amore rerum temporalium, quarto de amore r erum incorporalium; seeundus Über traetat de doctrina loquendi et tacendi; tercius traetat de consolacione et consilio tribulato querendis, 111 pergameno. 2 ° In vicesimoseeundo libello continentur primo quedam miracula sanetorum, item quedam brevis misticacio misse;'' 1 ) seeundo sermones Se u excerpta eorum de tempore et sanetis; tercio summa Reymundi m etrica; ultimo quedam auetoritates orthodoxorum, in pergameno. In vicesimotercio libellulo continetur soliloquium Augustini et 25 l .n fine eiusdem quedam oraciuncule multum devote, in pergameno. 22. Katalogfragment des 15. Jahrhunderts. Zwei Papierblätter in Quarto (vgl. oben S. i38, Z. 25), jetzt in dc r Melker Stiftsbibliothek als Cod. 1850 in mappenartigem Umschlag au fbewahrt (29X21 cm). Sie wurden von den inneren Deckelseiten d fs Cod. Nr. 134 (frühere Signatur C12) ausgelöst, auf dessen Vorder- 3o Deckel außen ein Zettel mit der Aufschrift Legende sanetorum a Kai. D ecembris usque ad Kai. Ianuarii und darunter ein kleinerer mit d £f Signatur Burckhardis H 37 klebt. Dieser Codex wurde nach Kr °Pff (a. a. O. S. 3i 7 ) von der Hand des Christoph Lieb getrieben, dessen Zeit 1440 — 1471 fällt. Für das Datum des Kata- 3 5 seh °gs ergibt sich daraus allerdings nichts Das Fragment ist von einer Hand des 15. Jahrh. ohne Vor- Vierung sorgfältig geschrieben. Jeder Katalogtitel beginnt mit einer ) item bis misse am Rande von m 1 . 10* 148 22. Melk. neuen Zeile, die mit großem Anfangsbuchstaben einsetzt. Rubrizierte Buchstaben sind nicht vorhanden. Es wurden die üblichen Abkürzungen verwendet. Majuskel-F wird durch Ff bezeichnet. Das vollständige Verzeichnis bestand aus einer Reihe von Quartblättern, 5 die der Länge nach in der Mitte gefaltet waren, so daß aus jedem Blatte zwei Blätter in Schmal-Quarto entstanden. Die zwei erhaltenen Doppelblätter stellen nur ein Bruchstück des einst vollständigeren Verzeichnisses dar. Aus der Beschaffenheit und Richtung des Buges lassen sich mit Sicherheit die äußeren und inneren Seiten der Doppel- 10 blätter erkennen. Da f. i v mit Regula saneti Benedict] endet und f. 2' 1 mit Regula saneti Benedict! abbatis beginnt und dort noch eine andere Regel folgt, darf man annehmen, daß diese zwei Blätter aufeinander folgten. Dann ist dies auch für die mit ihnen zusammenhängenden, jetzt mit f. 3 und f. 4 bezeichneten Blätter der Fall. Es 15 ergibt sich somit nachfolgendes Schema: 3 4- ____ I I Ob es sich jedoch um zwei äußere, mittlere oder innere Doppelblätter einer Lage handelt, läßt sich mit Bestimmtheit nicht sagen. Mit der Rückseite des dritten Blattes endet jedenfalls eine arca, da der untere Teil der Seite freigelassen wurde, was 20 auf den übrigen Seiten nicht der Fall ist. Die Form des Titels Petrus Boerii super libros infrascriptos (f. i R ) erlaubt den Schluß, daß das Verzeichnis auf Grund von Inhaltsangaben der einzelnen Codices gemacht ist; im eben erwähnten Falle befand sich diese im Inneren der Hs., in anderen Fällen als Titelstreifen auf dem Vorderdeckel. 25 Wann diese Blätter zum Einbinden des Cod. Nr. 134 verwendet wurden, läßt sich mit Bestimmtheit nicht sagen. Es ist jedoch anzunehmen, daß dies zu einer Zeit geschah, wo dieses Verzeichnis durch einen anderen, ausführlicheren Katalog überflüssig erschien. Ein neuer Katalog der Stiftsbibliothek ist nun 1483 angefertigt worden; deshalb 30 dürfte das hier in Rede stehende Fragment früher anzusetzen sein- Auch daß hier keine Signaturen angegeben sind, während die Abfolge der aufgezählten Bücher der Ordnung des mit Signaturen versehenen Katalogs von 1483 entspricht, ist wohl zu beachten. Andere Blätter dieses Verzeichnisses waren weder in Handschriften noch in 3 5 Inkunabeln der Stiftsbibliothek zu finden. Ungedruckt und nur in der Beschreibung von Cod. 134 im gedruckten Verzeichnis: Catalogus endd. mss., qui in bibl. monasterü Mellkensis asservantur (i88i)), S. ~" r und danach von Gabr. Meier im Centralblatt für Bibliothekswesen 20 (1903)' S. 11S erwähnt. 40 Tractatus de sacerdotibus seu pastoribus ecclesie. Tractatus de officio sacerdotis saneti Thome. 22. Melk. 149 Tractatus saneti Thome de racionibus fidei. Libellus scintillaruin. Libellus scintillarum. Auctoritates diverse de diversis excerpte. Pharetra contineas auctoritates de diversis. 5 Excerpta ex Honorio super cantica canticorum. Tractatus brevis de matrimonio. Liber eruditionis religiosorum. Hugo de saneto Vic(tore) super regulam saneti Augustini. Rota monachorum. 10 Dyadema monachorum. Tractatulus de vita solitaria. Profectus religiosorum. Compendium saneti Thome. Libellus fratris David de exterioris hominis composicione. 15 Libellus fratris David de interioris hominis composicione. Formula honeste vite Bernhardi. Stimulus amoris Bonaventure. Sermones ternarii. Profectus religiosorum. 2 ° Liber, qui dicitur ymago vite. Humbertus super regulam saneti Augustini. Hiidemarus super regulam saneti Benedicti. Petrus Boerii 8 ) super libros infra scriptos. Super regulam saneti Benedicti. ~s Constituciones domini Benedicti pape XII. Declaraciones eiusdem super eisdem constitutionibus. Privilegium capituli provincie Narbonensis. Constituciones Benedicti XU. de apostatis et vagabundis ordmis eu iuscunque. 3o Speculum regule monachorum saneti Benedicti. Bernardus Cassinensis super regulam saneti Benedicti. Bernardus Cassinensis super regulam saneti Benedicti. Tractatus de proprietariis. Bernardus Cassinensis super regulam saneti Benedicti. 35 Regula saneti Basilii. Declaracio et explanacio regule s. Francisci. Regula saneti Benedicti. Regula saneti Augustini. Compendium historiarum et iurium pro defensione") institutons 4 o Carrnelitarum ordinis. a ) das e undeutlich, daher über der Zeile wiederholt. b ) -ne unter der Zeile. 150 22. Melk. Suspiria sancti Augustini episcopi. | Regula fratrum ordinis Carmelitarum. a ) ''■' Metra de vita sancti Benedicti. Regula sancti Ieronimi ad Eu(sto>chium. 5 Tractatus Rabani contra eos, qui repugnant statuto sancti Benedicti de receptione puerorum. Henricusde Frimaria de spirituali perfectione interioris hominis, quem librum extraxitexcollacionibusetinstitutis sanctorum (pat)rum. Bonaventura de passione domini super verbo c Ego sum vir', io Tractatus de 5 sensibus Thome de Haselpach. Regula Pauli et Stephani. Regula sancti Columbani. Regula sanctorum patrum Serapio(ni)s, Macharii, Pafuncii b ) et alterius Macharii. 15 Regula sancti Benedicti abbatis. Item ewangelium in die cene domini. Regula sancti Benedicti. Martiriologium. b ) Regula sancti Benedicti. 20 Statuta capituli provinciarum Ungarie. Martirilogium. b ) Regula sancti Benedicti. Bonaventura de triplici actu iera(r)chico. Tractatus de confessione. 25 Psalter(i)um de passione domini. Regula sancti Ben(e)dicti. Bernardus de precepto et dispensatione. Regula sancti Pachumii. Regula sancti Augustini. 30 Opus metricum super bibliam fratris Petri de Rosenhaim. Metra fratris Petri de Rosenhaim super capitulis regule. Libelus b ) horarum beate virginis. Metra fratris Iohannis de Weilhaim super capitulis regule sancti Benedicti. 35 Regula sancti Benedicti. Bonaventura de institutione novitiorum. Bernhardus de formula honeste vite. Gerson de decem preceptis. Casus quidam contingentes circa sacramentum. 40 Notabilia plura ex diversis excerpta. Regula sancti Benedicti. Cerimonie Mellicenses. a ) die ganqe Zeile fast unleserlich. b ) A. 22. Melk. I5I Martirilogium. a ) Regula sancti Benedict!. | Regula sancti Benedicti abbatis. Regula sancti Augustini episcopi. Alphabetum divini amoris. 5 Oraciones plures devote. Tractatus de mutatione Christi c Qui sequitur me'. Alphabetarius divini amoris. Albertus de veris virtutibus. Regula sancti Augustini episcopi. 10 Regula sancti Benedicti. Epistola Humberti ad omnes religiosos. Soliloquium Richardi de sancto Victore. Bonaventure sermo de corpore Christi. Compendium sancti Thome. J 5 Sermo sancti Effrem de die iudicii. Tractatulus, qui dicitur remediarius abiecti prioris. Excerpta ex Egidio de Roma de regimine principum. Regula sancti Benedicti. Iohannes Gerson de decem preceptis. 20 Sermo quidam bonus ad clerum. Speculum sacerdotum. Tractatus quidam de confessione. Dialogus consciencie et racionis de eukaristia. Meditacio quedam super totam missam. 25 Bernhardus de scala claustralium. Biblia pauperum scilicet 'Sex prohibef. Notabilia diversa de diversis. Regula sancti Benedicti. Iohannes Gerson de decem preceptis. 3o Epistola hortans monachum ad Studium lectionis. Bernhardus de formula honeste vite. Opus sive tractatus super 'Pater noster'. Bonaventure Stimulus amoris. Notabilia plura de diversis. 3 5 Bernhardus de formula honeste vite. Sermo magistri N. de beneficiis dei. Iohannes Gerson de confessionibus audiendis. Expositio misse. Regula sancti Benedicti. 40 Sermo magistri Nicolai de ieiunio, temptacionibus et de hu- ttiilitate. I c 2 22. Melk. Excerpta ex libro de profectibus religiosorum. | v Regula saneti Benedicti metrica. f - 3 Regula saneti Francisci sive fratrum minorum. Regula Carmelitarum. 5 Alphabetarium divini amoris. Formula honeste vite Bernhardi. Hugo cardinalis super missam. Quidam traetatus magistri Richardi super visione Danielis. :1 ) Expositio brevis super septem psalmos penitenciales. io Orationes bone et diverse. Bonaventure traetatus de sacramento eukaristie. Traetatus bonus de corpore Christi. Traetatus magistri Nicolai de septem peccatis mortalibus sive de confessione. 15 Teniteas cito' cum exposicione et plura alia. Breviarium cerimoniarum regularium. Exposicio super regulam saneti Benedicti fratris Iohannis. Concepta super aliqua capitula regule. Exposicio prologi regule saneti Benedicti. 20 Excerpta de heremitis et anachoritis ex traetatu Iohannis Nider. Questiones quedam circa libros ethicorum et sententiarum. Quedam notabilia circa istum textum regule c Ergo hiis omnibus gradibus ascensis 5 . Hainricus de Casveld b ) de tribus votis monasticis. 25 Magister Nicolaus de tribus partibus penitencie. Questio, utrum religiosi possessiones habentes in communi re- presentent Christi et apostolorum statum perfeccionis. Questio cum notabilibus circa materiam proprietatis rcligiosis prohibite. 3o Extraeta quedam ex summa virtutum, specialiter capitulum de obediencia. Excerpta aliqua ex Augustino super psalterio. Expositio capituli 8. epistole Pauli ad Romanos et consequenter aliquorum capitulorum eiusdem epistole. 35 Excerpta ex moralibus et omeliis super E/.echielem prophetam beati Gregorii pape. Sermo Iohannis de Spira de cena domini. Excerpta ex certis scriptis saneti Bernhardi. Due littere fratris Iohannis de Spira. 4 o Sermones duo, puto fratris Iohannis de Spira. Excerpta ex Humberto super regula saneti Augustini. a ) dieser Titel am linken Rande mit Verweis hieher. lj ) A. 22. Melk. 153 Sermones duo. Exposicio brevis capituli tricesimi tercii regule sancti Benedicti. Exposicio longa Iohannis de Spira super capitulo tricesimo tercio regule. Tractatus duo Iohannis de Spira, unus de proprietate, secundus 5 de communitäte. Duplex scriptum magistri Nicolai de non esu carnium monacho- rum nigrorum. | 3 Notabilia alia plurima. Questio determinata per fratrem lohannem de Spira, utrum 10 roonachus comedens") carnes contra preceptum prelati sui peccet mortaliter. Notabilia et questiones bone circa h ) ius et materiam decalogi dupliciter. Questiones varie de diversis materiis. 15 Notabilia plura de diversis. Tractatus Iohannis de Spira de non esu carnium monachorum Plures in tribus libellis in coopertoriis. Libellus vel Über Iohannis Beleth. Questiones de officiis divinis. . 20 Notabilia abbreviata super psalterio. Innocentius de missa. Diversa de diversis collecta de pluribus. Expositio misse 0 ) Hainrici de Hassia. Sermo Bonaventure de cor(pore) Christi. 25 Excerpta quedam ex summa viciorum. d ) Sermones quidam Innocencii et Honorii. De missa extracta ex summa sacrificiorum. Sermo Bonaventure de corpore Christi 'Confiteantur' etc. Formula honeste vite Bernardi. 3o Sermones plures m. N(icolai) de Dinkelsp . *) cömedens. b ) circa am Rande mit Verweis hieher. c ) aus omisse. ' // l co(rum). 154 22. Melk. Sermones ma(gistri) N(icolai) de dilectionc dei et proximi. Expositio misse Hainrici de Hassia. Excerpta de missa ex summa sacrificiorum. Tractatus Hainrici de Hassia de proprietate monachorum. 5 Formula honeste vite Bernhardi. Notabilia diversa. | s Expositio misse. ! - 3 Dyalogus Mathei de Cracovia. Soliloquium saneti Augustini. io Excerpta ex summa sacrificiorum de missa. Tractatulus, qui ineipit c Anima mea novi\ Hugo de Palma de mistica theologia. Iohannes Gerson de pollutionibus. Magister Nicolaus de penitencia. 15 Bernhardus de passione domini per Septem horas. Stimulus amoris Bonaventure. Psalterium beate virginis. Excerpta ex summa sacrificiorum et misteriorum. a ) Excerpta ex summa sacrificiorum et misteriorum. 20 Exposicio super 'Pater noster 1 . Iohannes Gerson de pollutionibus. Notabilia quedam. Summa sacrificiorum et misteriorum. Summa sacrificiorum et misteriorum. 25 Summa sacrificiorum. De expositione misse. De penitencia. De decem preeeptis et multis aliis. | g Archa quarta. »• 4 Omelie Ericii ab adventu usque pascha. 30 Omelie Ericii ab adventu usque pentheijcosten). Omelie ewangeliorum dominicalium ab adventu usque ad pen- thecosten. Omelie super ewangelüs 'Sint lumbi vestri' et de saneto Andrea et c Quis putas b ) mayor est' etc. 35 Exposicio super Tater noster' ex collacionibus patrum. Omelie super quibusdam epistolis de tempore. Sermones de aliquibus sanetis. Materialia verborum pro sermone. lohannicius in medicinis. 0 ) 40 a ) mist-. b ) darauf e. c ) diese Zeile am Rande. 22. Melk. I 5 5 Alarms de modo predicandi et sunt sermones. Sermones varii de tempore (et de) sanctis. Expositio simboli apostolorum. Sermones plurimi de tempore et de sanctis. Tercius liber Boecii de consolacione. 5 Vitas patrum pro parte. Sermones de quadragesima breves. Sermones diversi de tempore et de sanctis. Tercius ewangeliorum Mathei et Marci. Excerpta ex summa Pisani. io Iohannes Gerson de pollucionibus. Collecta multa ex diversis materiis. Explanatio aliquorum psalmorum. Liber de vita salvatoris. Expositio aliquorum capitulorum regule s. Benedicti abbatis. 15 Notabilia plura de diversis. Sermones breves valde de tempore et de sanctis. Summa magistri Odonis de penitencia. Sermones diversi de tempore et de sanctis. Quedam auctoritates sanctorum de viciis et virtutibus. 20 Exposicio canonis misse. Summa sacrificiorum. Totum novum testamentum. Sermones de sanctis. 0 ) Sermones diversi specialiter tarnen de beata virgine. 25 Sermones per quadragesimam. Sermones communes de sanctis. f v Sermones propra de sanctis et festis precipuis de tempore. | Collaciones sive sermones bone de tempore et de aliquibus sanctis et festis Christi. 3o Sermones Hermanni de Athenis b ) super epistolis et ewangeliis de tempore. Kxcerpta ex secunda secunde sancti Thome. Legenda quedam de duobus sociis. Epistola Iohannis de Spira exhorta(n)s monachum ad Studium 35 lectionis. Tractatus de arte moriendi. Sermo magistri Nicolai de humilitate beate virginis Marie. Speculum peccatoris s. Augustini. Bernhardus de passione domini secundum septem horas. 4 o Postilla super ewangelia propria et communia de sanctis. a ) sanctis. b ) A. ieß 22. 2.1 Melk. Questio Nicolai de Lira, utrum possit probari, quod Christus sit deus. Exposicio misse. Sermones diversi de aliquibus festis et de tempore. 5 Liber de ecclesia m. Iohannis Parisius. Hainricus de Hassia super missam. Questio quedam contra hereticos Bohemos. Hainricus de Hassia de religiosis proprietariis. Contractus de sanctis. io Notabilia bona. Sermones dominicales per totam quadragesimam. Sermones aliqui dominicales. Postille, pars hyemalis. Postille, pars estivalis. 15 Postille Iohannis de Villa Abbatis. Postille Iohannis de Villa Abbatis. Sermones Iordani de tempore ab adventu usque ad quadragesimam. Sermones Iordani a quadragesima usque ad pascha. 20 Sermones Iordani a pasca usque ad quartam dominicam post penthecosten. 23. Katalog von 1483. Der Codex 948 der Stiftsbibliothek in Melk (vgl. oben S. i3S, Z. 25) ist eine Papier-Hs. des 75. Jahrb., die entsprechend der alten 2 5 Blattbezeichnung einst 24s Blätter enthielt, von denen 222 beschrieben sind; von f. 223 angefangen blieben die Blätter leer, f. 224 — 241 inkl. sind ausgeschnitten. Rechnet man das nicht bezeichnete Vorsetzblatt und zwei folgende Blätter, beide mit 1 bezeichnet, dazu, so hatte der Codex eigentlich 247 Bll. Der Einband besteht aus Kalbleder 3o über Holzdeckeln und ist in Blindpressung mit charakteristischen Stempeln der Stiftsbuchbinderei geziert (22/5 x 14-7 cm). Die fünf Beschläge vorne und hinten sind abgerissen, die Deckel in der Mitte der Seiten für Anbringung des (jetzt fehlenden) Verschlusses abgeschrägt. Auf dem Vor der decket klebt außen ein länglicher Pergamentes streifen mit der Tintenaufschrift Registrum omnium librorum, darunter ein kleinerer Zettel mit der miniierten Signatur D 145. Es ' si merkwürdig, daß dieses Registrum unter derselben Signatur im hier gedruckten Katalog verzeichnet ist (f. 18i v ), während dahinter noch eine große Reihe anderer Bücher folgt (bis f. 222 v ). Später 4° erhielt der Band die Bezeichnung H 162, die sowohl auf dem läng- 23. Melk. 157 liehen Pergamentstreifen des Vorderdecke/s, als auf dem Vorsetzblatt steht; auf dein Rücken befindet sich endlich ein kleiner Pergamentzettel mit der Signatur R (rot) 27. Das Schutzblatt vorne und hinten besteht aus je einem Antiphonarfragment (für die Osterwoche). Es sind zwei Hauptteile im Codex zu scheiden, von denen der s erste wieder in drei Abteilungen gegliedert ist. Teil I umfaßt die Blätter bis 115 inkl.; 116 ist leer. Dieser Teil bildet einen Index zum eigentlichen Katalog. Die Unterabteilung a) beginnt f. 2 R mit der ganz miniierten Aufschrift Incipit nunc registrum extractum ex Pt'etnisso registro et nomina doctorum atque autorum seeundum 10 ordinem alphabeti cum quota materiarum singularum. Aus den Anfangsworten erhellt, daß dieser alphabetisch geordnete Index dem Katalog eigentlich nachfolgen sollte. Das erste Schlagwort darin ist Albertus Magnus samt Hinweis auf alle Signaturen von Büchern des Katalogs, in denen Schriften von ihm erscheinen, und 15 s o bei allen Autoren von A — W. Auf dem vor obiger Aufschrift stehenden Blatte (f. I bis ) finden sich übrigens auch schon solche Verweise und auf f. j6 v — j8 v noch Virgilius, Vincentius Ferra- r iensis, Vincencius ord. praed. und Schlagwörter auf die verschiedenen Universitäten. Nicht ganz erklärlich ist es, daß wiederholt Autoren- 20 n amen mit dahinter freigelassenem Räume, jedoch ohne Verweis Vorhanden sind; z. B. f. I lbis>R Adamancius, Älbumasar, Andinus; J- J o Anastasius, Anacletus, Auetor de spiritu et anima, Apulegius, ^Ppolonius (usw.). Die Unterabteilung b) enthält ein Materienverzeichnis nach be- 25 stimmten Kategorien, f. jq r — I04 R ; Schriften benannter Autoren und Anonyma stehen ohne Trennung nebeneinander in folgenden yfUppen: Biblie, Libri parciales biblie non glosati, Libri parciales iblie glosati, Concordancie biblie, Biblie metrice, Glose et lecture lVe expositiones super aliquibus libris biblie, Historie, Legende io a Hctorum (die Heiligennamen in nicht streng alphabetischer Abfolge), lb n iuris etlegum cum scriptis doctorum earundem (!), Regule sanc- ° r um patrum, Summe, Omelie, Sermones (generalesgeft'/gtf), quorum P Ure S eciam supra in propriis locis positi sunt, Concepta ac commenta gicalium, Libri grammaticales, In astronomia et similibus scieneiis, 35 ■"ilosophia naturalis, Poetria, Epistole varie, Specula diversa. Die Unterabteilung c) enthält Anonyma (f. ios v —us R ) mit • ° gender Überschrift (rot) Secuntur modo traetatus, opuscula ac . clter ' e diverse, quorum autores ignorantur seeundum ordinem al- P labeti. Die Form der Indizierung mögen folgende Beispiele vom 4° ' l f a >ig verdeutlichen: Abbas in quibus dispensaricum suo monacho 6 ; De arte moriendi traetatus A 102. D 49. E 90. F 49. 232; ^ Uc toritates sanetorum patrum ac doctorum B 61. H 32. H 9 (usw.). 158 23. Melk. Diese Titel sind alphabetisch nach Stichworten von A — IJ geordnet, woran sich f. n^ R noch ein Abschnitt Vocabularii schließt. Die der Einteilung zugrunde gelegten Stichworte sind oft recht willkürlich gewählt und die Abfolge auch hier nicht streng alphabetisch. F. ns b - 5 116 sind leer und mit f. 117 11 beginnt als Hauptteil II das im folgenden gedruckte Registrum librorum., das die einzelnen Bände der Bibliothek ihrem Inhalte nach katalogisiert. In den Indexabteilungen a) b) erscheinen neben der ursprünglichen Anlage und Schrift Einschübe von kleineren Blättern mit 10 Nachträgen, ferner auf den ursprünglichen Blättern selbst Zusätze und Einschaltungen sowohl im Text als zu den Signaturen usw. von verschiedenen Händen. Bei den nachträglich eingeschalteten Büchern sind vielfach Signaturen beigesetzt, die in dem Bücherkatalog nicht zu finden sind. So steht z.B. im Index f. 2 R Sermones de tempore 15 et sanctis H 29, während die Signaturen des Katalogs über den Buchstaben G nicht hinausgehen. Da die Numerierung auf den Blättern rechts oben (bis f. 5 inkl. mit Tinte, von da ab rot) durch den Codex fortläuft, ist es klar, daß der vorausgehende Index und der Katalog ein Ganzes zu bilden be- 20 stimmt waren. Auch kommt in Betracht, daß auf der Innenseite des Vorderdcckels nebst den Worten Anno domini millesimo quadringen- tesimo 83 eine Inhaltsübersicht steht, die mit Autores fo. 1 beginnend und mit Alphabetum voluminum quid quodlibet continet 117 endend, den ganzen Inhalt des Codex voraussetzt. Der Index ist, wie gesagt, 25 von mehreren Händen, der Katalog im wesentlichen von einer von diesen Händen verschiedenen, anderen Hand geschrieben. Die Absicht dessen, der den Index anlegte, ihn dem Bücherkatalog (Registrum) nachfolgen zu lassen, worauf die Überschrift des Registrum hinweist, wurde also beim Binden nicht berücksichtigt und eine durchlaufende 3o Blattzählung angebracht. Die beiden Teile des Codex stehen auch nach den Wasserzeichen des Papiers in enger Beziehung. Der Index zeigt das bei Briquet, les filigranes etc. unter Nr. 2454, der Katalog das unter Nr. 2450 befindliche Zeichen. Doch hat das leere Vorsetzblatt (vor f. 1), das mit f. 12 zusammenhängt, ferner f. 104 und n 2 35 gleichfalls das Wasserzeichen Nr. 2450. Briquets Daten für die betreffenden Papiere liegen einige Jahre vor 14SJ, der Abfassungszeit des Katalogs. Aus den im Index nachgetragenen Signaturen können wir auf einen vermehrten Bestand der Bibliothek gegenüber dem schließen} 4 o der im Registrum von f. uy ab verbucht ist. Selten handelt es sieh um Drucke wie z.B. G. 43. 44. Biblia impressa cuminterpretationibus- Daß alle diese Zusätze noch vor 1500 fallen, ist nicht anzunehmen- Solche, unter die anderen, schon indizierten Bücher später eingestreut 6 23. Melk. 159 Titel, denen im Katalog (llegistrum) nichts entspricht und die durch andere Tinte und die Art der Signatur als Zuwachs kenntlich sind, wurden hier nicht weiter berücksichtigt. Der Katalog, wie schon gesagt, auf f. 117' 1 — 222* stehend, ist im wesentlichen von einer Hand (m') recht sorgfältig und zierlich 5 mit sehr dunkler Tinte geschrieben. Einzelne Seiten (f. i24 v , f. 125 ganz, f. i36 v , f. i3-j ganz, f. i 5 3 ganz) blieben leer. Der Text ist ai igenscheinlich aus einer Vorlage in einem Zuge kopiert, wobei an einzelnen Stellen zusammengehörige Textteile getrennt (vgl. bei D 125J oder einzelne Wörter sinnlos verlesen und verschrieben wurden, so 10 daß dort das Richtige nicht ohne weiters wiederherzustellen sein dürfte. Manche Versehen und Schreibfehler sind schon vom Schreiber s elbst sofort gebessert, andere zur Zeit als die großen Signaturbuch- s taben mit Minium und die Signatur zahlen mit Tinte dazugesetzt wurden. Zwischen der Beschreibung der einzelnen Bände ist je ein 15 Zwischenraum einiger Zeilen vorhanden. Der Text steht auf färb - los vorgerissenen Linien. Mit jedem Buchtitel beginnt in der Regel e »ze neue Zeile, was im Abdruck nicht festgehalten wurde, um Raum zu sparen. Bis f. i64 v inkl. sind die Anfangsbuchstaben jeder Zeile rot gestrichelt, jedoch auf einer Anzahl von Seiten nicht, 20 Z, R- f i54 R bis f. i55 v , f. 1S7 R bis i$g R ohne erkennbaren Grund. Ytelfach ist auch das eigentliche Anfangswort des Buchtitels oder das Incipit und das I bei In pergameno (papiro) rot tingiert. Ganz ln Rotschrift ist nur die Überschrift f. 11 7 R , die Überschrift der einzelnen archae (bei archa E ist nur das Wort Incipit rot, der Rest 25 au )> der Buchtitel A 98 Aurora novus und die großen Signatur- uchstaben der einzelnen Codices (mit wenigen Ausnahmen). Rote -tgnaturbuchslaben ohne schwarze Zahlen sind öfter zu finden. Es andelt sich dann nur um Teile der Beschreibung eines und desselben Codex zumeist auf verschiedenen Seiten, vgl. z.B. f. iso v . Im letzteren 30 alle steht am Ende der einen Seite zuweilen sequitur, z.B. f. i55 R - 6 • Von Abkürzungen sind zumeist die allgemein gebräuchlichen Pet 'wendet. Als Interpunktion dient Punkt und Schrägstrich. Be- er kensn>ert ist eine orthographische Eigentümlichkeit dieser Hand. der Schreibung des Namens Bernhardus erscheint in sehr vielen 35 alle n über dem n ein Strich, den man am ehesten als Zeichen der ■ erdo Pplung aufzufassen hat und kaum für die Form c Berenhardus' in A v "^Spruch nehmen kann. Einmal (C 74) ist tatsächlich Bernnardus Schrieben. In vielen anderen Fällen erscheint der Name jedoch J l oder ohne h in der gewöhnlichen Form. Aus diesen Gründen ist 4 o J r Sachverhalt hier erwähnt, in den Text jedoch einheitlich die p. ll .' cibun g Bernhardus aufgenommen worden. In den, wenigen a le 'h wo bei anderen Wörtern dergleichen Erscheinungen vor- l6o -3. Mdk. kommen (z.B. beim Namen Nürnberg,), findet sieh eine darauf bezügliche Bemerkung im Apparat selbst, m 3 ist fast gleichzeitig mit m'; diese Hand schrieb von f. 2ig R bis zum Schluß mit bräunlicher Tinte, m 3 schrieb nur wenige Stellen, und zwar bei D g3 die Worte 5 Item bis salvatoris; die überklebte Stelle bei F 85 bis parentele sue; bei F 205 die Worte Item bis phisicorum; bei F 206 die Worte Pha- retra bis Wardee und F 211 ganz. Sie fällt nicht viel später als 111' und in" und hebt sich durch die Form des s am Wortende und die Kopf bildung des a ab. Von m 4 rühren wohl die meisten Korrekturen 10 einzelner Buchstaben im Text und über den Zeilen her, kleine Zusätze, Streichungen, Andeutung veränderter Abfolge von Schriften eines Codex durch Beisatz von a. b. zu den entsprechenden Partien und die Beifügung anderer Signaturen am Rande. Sie schreibt teils in der Art von m', teils, und zwar zumeist, flüchtiger, mit Anklängen 15 an die Cursivc. Streichungen finden sich z.B. bei B 8, B 64, in den ersten Zeilen von C 100, bei F 7. Wie die beigeschriebenen Signaturen andeuten, war damals eine Reihe von Büchern bedeutend verschoben, es waren vielleicht überhaupt alle Bücher neu signiert, jedoch nur zu einigen alten Signaturen die entsprechenden neuen 20 notiert, z. B. A 89 = K 32; A 9 = B 8; A91 = K 23; A 92 = K 27; A g3 = B 23; A 94 == D 70; A 95 == K 7; A 96 = K 126 usw- Schon aus der Anzahl der Pulte (K ist schon erwähnt, bei D 57 wird auf ein Buch unter Signatur L 98 verwiesen) dürfte auf bedeutende Bereicherung der Bibliothek zu schließen sein, m 4 somit schon dem 25 16. Jahrh. angehören. Es sei hier noch bemerkt, daß der dem Katalog vorgebundene Index sich auf diese eben erwähnten, späteren Signaturen in keinem einzigen Falle bezieht, obwohl auch dort schon ein vermehrter Bestand ersichtlich ist, der jedoch über Pult H nicht hinausreicht. Im ganzen 'Index' haben m 3 und m 4 des Registrum 3o zahlreiche zum Teil umfangreiche Einschaltungen gemacht; m 3 hat ganze Seiten nachgetragen (z.B. f. io3 R — io4 v ), m 4 z.B. auf f. 4 1 • q r , auf dem Zettel vor f. zo R usw. geschrieben. Außer den bisher charakterisierten Händen erscheinen nun noch hie und da andere. Darunter hebt sich eine etwas zittrige Hand 35 ab (so bei C 122, C 144, D 57, F 70, F 176; und ferner eine etwas steifere in den Zusätzen zu A 51, D116, E 69. Diese und andere kleine Zusätze und Änderungen, besonders solche von einzelnen Buch' staben oder Silben, bei denen die Zuweisung an bestimmte Hände naturgemäß unsicher erscheint, werden im Apparat durch das Wort 40 'später charakterisiert. Der eigentliche Verfasser des Registrum tritt nur an einigt Stellen aus dem Dunkel heraus, das ihn sonst umgibt: es geschieht dann in der bescheidenen Form von Vermutungen über den Aidor 23. Melk. IÖI einzelner Schriften und dann immer durch den Beisatz des Wortes puto, z.B. bei B 96. Tractatus de ruina ecclesie, puto magistri Io. Gerson; ebenso bei D 65 und sonst. Dieselbe Art der Bemerkung findet sich einmal im Katalog Nr. 22 (S. 152, Z. 40), der somit auf die gleiche Quelle zurückgehen dürfte wie Katalog Nr. 23. 5 Von demselben Katalog (mit den Indices) existiert in Melk ein zweites Exemplar im Cod. 421 (einst H 38), auf fol. 81 —g3, mit derselben Reihenfolge der Bücher, jedoch mit wesentlich gekürzten Beschreibungen; Pap.-Hs. des 75. Jahrh. Die Überschrift lautet hier Anno domini 14(83) Ordinatio hec librorum facta est. 10 Incipit registrum librorum ac voluminum singulorum nuius librarie venerabilis monasterii Mellicensis, in quo id °bservatur, ut primum singulorum voluminum singula con- te nta singillatim consi-gnantur,") per quod et b ) voluminum Numerus et cuiusque voluminis, si aliquod deperdi conti- 15 S e r i t, continencia ac contentorum deperdicio sciri poterit, ex quibus demum voluminibus singuli autores suis nomini- busseeundum alphabeti ordinem extracti speciale registrum c °nstituunt etc. A *• Cassiodorus consul Romanus in pergameno pulchra scriptura 20 super psalterio. 0 ) 2 - Prima pars biblie usque ad Ysayam exclusive. ** 3. Secunda pars biblie ab Ysaia usque ad finem. A 4- Biblia pulchra. | A 5- Biblia manualis. 25 A 6 - Biblia parva. A 7- Biblia sine psalterio. Item interpretaciones nominum Hebrai- corum. °- Vetus testamentum sine prophetis et Machabeorum. 9- Prophete, Machabeorum, novum testamentum. Interpretacio 3o nominum Hebraicorum. Item tractatus super bibliam, d ) quiincipit c Sex prohibet'. H8R . IO> Prima pars biblie a genesi usque ad parabolas exclusive. | 11 - Secunda pars biblie a parabolis usque ad finem. 12 - Exposicio c ) mistica egregii doctoris Nicolai de Lira super tota 35 biblia. Item in fine rlores cronicorum fratris lohannis Kchek magistri 1 ) in theologia. er lieferung. Cod. g+H der Stiftsbibliothek in Melk. w . a ) A - b ) et über der Zeile. c ) die meisten Bücher aus Fach A und einige des;' 86 S ° nSt tra S en am Rande jüngere Signaturen des 16. Jahrh. (Burckhardi); sie sind 40 S * lb weggelassen. d )bibliü ? . c ) gestrichen, darüber Biblia m*. f ) mgr. Mittela lt-Bibliothek.katalogeI. " ll 7 V !Ö2 23 - Mdk - A i3. Genesis, exodus, Leviticus, libri numeri, deutronomii, Iosue, Iudith, Ruth, Über beati Ieronimi de optimo modo interpretanda A 14. Ruth,paralipomenon, Esdre,Neemias, Hester, Iudith, Thobias, Machabeorum, Ysaias, Ieremias, Ezechiel, Daniel, duodecim 5 prophetae minores, lob, proverbia Salomonis. A 15. Libri regum, paralipomenon, Machabeorum, librisapienciales. A 16. Prima pars biblie sine psalterio. A 17. Secunda pars biblie sine testamento novo; deficiunt proverbia et eclesiastes. ] 10 A 18. Liber prophetarum. A ig. Biblia abreviata. A 20. Genesis et exodus cum glosa. A 21. Leviticus, numerus, deutronomius cum glosa. A 22. Iudicum, Iosue, Ruth, Lsdras, Thobias, Iudith, Hester cum 15 glosa. A 23. Magistralia a ) super cantica canticorum. A 24. Quatuor libri regum cum glosa ordinaria. A 25. Duo libri paralipomenon, duo libri Machabeorum cum glosa. | A 26. Glosa ordinaria in libros Salomonis, parabole, eclesiasten, 20 cantica canticorum et sapiencie et eclesiasticum in pergameno. A 27. lob cum glosa ordinaria in pergameno. A 28. Psalterium glosatum. A 29. Psalterium integrum cum glosa ordinaria. A 3o. Glosa ordinaria psalterii magistri Petri de Lambardia. 25 A 3i. Glosa tocius psalterii. A 32. Glosa ordinaria super primas duas b ) q(ui)nquagenas. A Z3. Glosa ordinaria super ultimas duas quinquagenas. A 34. Ysaias cum glosa ordinaria. | A 35. Ieremias cum glosa ordinaria. 3o A 36. Nicolaus de Lira super 12 prophetas. A 37. Glosa ordinaria super Ezechielem et Danielem prophetas. A 38. Glosa ordinaria in duodecim prophetas minores. A 3g. Matheus, Marcus cum glosa ordinaria. A 40. Glosa ordinaria super apostolum cum textu. 35 A 41. Glosa ordinaria super 0 ) apostolum una cum textu. A 42. Lira super pe(n)thateucum, Iosue, iudicum et,Ruth. A 43. Lira super libros regum, paralipomenon, Esdram, Neemui 111 et lob. | A 44. Lira super d ) psalterio. 40 A 45. Lira super Ysaiam, Ieremiam, Baruch et Ezechielem. f. ii" f." 1 f.J' a ) -lia später über der Zeile. b ) duas primas, mit Umstellungszeichen. c ) ^ ar ' auf una, gestrichen. d ) darauf spj getilgt. I 2o V 23. Melk. 163 A 46. Lira super Danielem, prophetas minores, libros Salomonis, Iudith et Machabeorum. A 47. Exposicio magistri Nicolai de Lira super Matheum et Marcum. A 48. Lira super Lucam et Iohannem. A 49. Lira super apostolum. 5 A 50. Lira super epistolas Pauli in papiro. a ) A 51. Nicolaus de Lira super apostolum, 11 ) sermo de assumpcione beate virginis sancti Ieronimi, tractatulus parvus de sacramentis, summa sentenciarum, item alius sermo c Vos inquam convenio o Iudei et'. 10 A 52. Lira super ad Hebreos, actus apostolorum, epistolas canonicas et apocalipsim. | A 53. Addiciones domini Pauli de sancta Maria, episcopi Burgensis, super po(s)tillam biblie magistri Nicolai de Lira. A 54. Dyalogus, qui vocatur scrutinium scripturarum magistri Pauli 15 de sancta Maria, episcopi Burgensis. ^55- Omelie Iacobi de Voragine super ewangelia dominicalia per circulum anni, in papiro. Item aurea cappa super eadem ewangelia. A 56. Postilla super librum lob compilla(ta) a magistro Iohanne de 20 Hysdinio. A 57- Postilla Iohannis de Hysdinio super librum lob transposita iuxta ordinem alphabeti secundum tabulaminalio libropositam, incompleta. A 58. Biblia moralis impressa. 0 ) 25 A 59- Holkoth super librum sapiencie. Item in principio tituli que- stionum in exposicionem libri sapiencie secundum ordinem alphabeti. Item in fine tabula questionum magistri Ruperti ordinis predicatorum in eundem librum. | 60. Holkoth super librum sapiencie. d ) 3o A 61. Excerpta ex exposicione Holkoth super libros sapiencie. Item tr actatus bonus de diversis materiis per modum alphabeti com- positus in papiro. ° 2 - Exposicio Ruperti abbatis super cantica canticorum. 63. Lectura magistri Nicolai de Dinckelspühel super ewangelista 35 Matheo. A 6 4- Lectura magistri Nicolai de Dinckelspühel super primis duo- decim capitulis Mathei ewangeliste. c ) a ) daneben Epistole Pauli später. °) da^u m* est Augustini. Item tracta- 8 Je ludeis. c) imp morj , nit Umstellungsleichen. d ) daraufia papiro 40 e Erichen. e) dieser Ti!e!> ^ uerst übersprungen, wurde ^wischen den Zeilen n ml nachgetragen, ebenso die falsche Numerierung der folgenden 4 Codices cltt 'ggest e llt. 11* fi 164 23 - Mdk - A 65. Lectura magistri Nicolai de Dinckelspuhel super i3. et sequen- tibus capituli(s) Mathei et una questio de Christi paupertate. A 66. Nicolaus Gorra super libros sapienciales. A 67. Gorra super Lucam. 5 A 68. Lectura super epistolas canonicas ex diversis collecta. Item tractatus Orem de fascinacionibus. Tractatus de habitudine causarum et influxu nature communis respectu inferiorum magistri Hainrici de Hassia. Item lectura super Baruch folio 227. | A 69. Lectura super eclesiasticum. Item lectura super prima epistola 10 beati Pauli ad Timotheum. A 70. Lectura super actus apostolorum et apocalipsim. A 71. Lectura super apocalipsim. A 72. Honorius super prima quinquagena psalmorum. A 73. Honorius super secundam quinquagenam psalterii. 15 A 74. Honorius super terciam quinquagenam psalterii. Idem super cantica ferialia. 11 ) 'Pater noster 5 , 'Credo'. A 75. Postilla super Matheum. A 76. Matheus cum glosa. A 77. Ewangelium Mathei cum glosa in pergameno. 20 A 78. Marcus cum glosa. | A 79. Glosa super Lucam ordinaria. A 80. Lucas glosatus. A 81. Ewangelium Iohannis glosatum. A 82. Ewangelium Iohannis glosatum. 25 A 83. Ewangelium Iohannis glosatum. A 84. Epistole b ) beati Pauli apostoli et canonice cum apocalipsi beati Iohannis apostoli. A 85. Epistole Pauli. A 86. Epistole Pauli glosate. 3o A 87. Paulus glosatus. A 88. Actus aposto(lo)rum. | A 89. Actus apostolorum, apocalipsis, epistole canonice. A 90. Lectura super ewangelistas Iohannem et Marcum. A 91. Quatuor ewangelia, apocalipsis, epistole Pauli canonice, para- 35 bole, eclesiastes, in mala littera. A 92. Glosa super apocalipsim. A 93. Prima pars Simonis de Cassia super ewangelia. A 94. Secunda pars Simonis de Cassia super ewangelia. A 95. Noviim testamentum et libri sapienciales. 4 o A 96. Summa biblie fratris Iohannis de Utino ordinis fratrum rni- norum. Summa Richardi allegorica biblie. Summ(a) histori ca f, jji a ) fer. cant., mit Umstellungs^eichen. h ) hinter E ist w getilgt. 123V ia 4 R 23. Melk. 165 magistri Petri Pictaviensis biblie. Tractatus Alani de sex alis Cherubin. A 97. Opus metricum super biblia fratris Guidonis, presbiteri Ferra- riensis. Concordancie historiarum de annunciacione dominica. Item tractatus, qui ineipit c Sex prohibet' super biblia, in papiro. | 5 A 98. Aurora novus. A 99. Aurora. A 100. Concordancie minores. A 101. Thomas Englicus") super 25 psalmos primos. A 102. Psalterium glosatum. Item claviger psalterii. Ordo inun- 10 gendi infirmum fratrem. Item tractatus de arte moriendi. Item cantica ewangelii. Symbolum apostolorum et Anathasii.") Item cantica nocturnalia de tempore et de sanetis. Item ymni de tempore et de sanetis. Item tractatus contra illicitum esum carnium monachorum. Item aliqua super ewangelio Marci de 15 resurreccione domini. Item tractatus brevis de continencia sin- gulorum psalmorum. A 103. Prima quinque quodlibeta magistri Hainrici de Gandavo. ^ 104. Alia quatuor quodlibeta magistri Hainrici de Gandavo. ■^ Io 5- Psalterium glosatum, item aliqui ymni. 20 A 106. Quatuor ewangelia. | A x 07. Novum testamentum glosatu(m). ^ 1o 8. Summarium biblie. 11 ) Copia carte tradenda in visitacione monasteriorum, in latino. Item alia copia in theutonico ad idem. Item summarium de continencia totius biblie. Item memo- 25 riale breve psalterii. Item c ) extraccio aliquarum diccionum biblie, qualiter scribi et accentuari debeant. Item tractatulus de fluxu temporis ab Adam usque nativitatem Christi domini. Item excerptum breve de libris decretalium et legalium. Item decretalis Innocencii tercii 'Cum ad monasterium'. Item ex con- 30 stitucionibus Benedict! XII. Item aliqua ex sexto decretalium. Item ex capitulo norlein. Item decretalis Clementis c Ne in agro\ Item questiuneula de non esu carnium monachorum ordinis s - Benedicti. | Item parva notula de forma eleccionis. Item forma sive copia decreti eleccionis. Item casus, quibus depo- 35 nendus est prelatus. Item suspensio penarum in constitucionibus Benedicti XII. per dementem sextum. Item instruetio, quomodo debet ferri sentencia exeommunicacionisetresponsio ad quatuor dubia Iohannis de Palomar. Item responsio magistri Narcissi d ), —__jioctoris theologie, ad sex dubia. Item responsio magistri Con- 40 . *) A. h ) nur diese beiden Wörter im Kontext. Das übrige von m 1 mit Ver- nieher unten nachgetragen. c ) darauf aliquarum, gestrichen. ) \U- st ' c essi. l66 23. Melk. radi de Hallstat, doctoris iuris canonici, de quesita a ). Item, qui ordines militent sub regula s. Augustini et Benedicti et quod plures sunt ordines. Item summula de continencia regule s. Benedicti. Item regula vulgaris sancti Benedicti, translacio 5 eins in' 1 ) theutonicum. Cronica succincta de regno Hebreorum. Item clue collaciones ad visitandos. Item notule breves pro collacione facienda. Item exposicio sive explanacio officii capi- tularis. A 109. Extracciones biblie. Item opus metricum super bibliam. io A 110. Novum testamentum. Am. Opus metricum in totam bibliam fratris Petri de Rosenhaim. Memoriale metricum eiusdem singulorum capitulorum regule monachorum sancti Benedicti. A 112. Quatuor ewangeliste. 15 Explicit archa A. | Incipit archa B, f,,J B 1. Vitas patrum. B 2. Vitas patrum. B 3. Vitas patrum. 20 B 4. Instituta patrum. B 5. Collaciones patrum prima pars. B 6. Collaciones patrum secunda pars. B 7. Omelie Origenis super genesim, exodum et Leviticum. B 8. Omelie Origenis alique super libro numeri. Quinque omelie 25 super libro Ihesu Nave filii alias Iosue. c ) B 9. Origenes super numeri, iudicum, Iosue. d ) Enchiridion Augustini episcopi. B 10. Origenes super cantica canticorum. Epistole sancti leronimi ad Eustochium. Idem ad Rusticum monachum. Idem ad Nepo- 3o cianum. Idem (ad) Paulinum presbyterum de institucione cleri- corum vel monachorum et divine historie exposicionibus diversis. Idem ad Occeanum 11 ) de vita clericorum. | , B 11. Ambrosius super psalmo 'Beati immaculati'. f,lJ B 12. Ambrosius super Lucam. 35 B i3. Ambrosius de officiis. Idem de sacramentis. Idem admonicio s. Basilii ad monachos. Scalaclaustralium beati Bernhardi. Trac- tatulus de sancta cruce. Tractatus de reformacione hominis quadrifidus. a ) A. h ) darauf de, getilgt. c ) der Text von B 8 (wahrscheinlich v° n 40 m*) gestrichen. d ) iud. los., mit Umstellungs^eichen. I 2? V 23. Melk. . 167 ß 14. Epistole saneti Ambrosii episcopi. Tractatus eiusdem de psaltno I.XI., in quo infidelitatem maximi tiranni graviter arguit. a ) Idem de bono mortis. Idem de fuga seculi. Idem de penitencia. Exammeron b ) s. Ambrosi. Idem de paradiso. ß 15. Hyeronimus contra Iovinianum libri duo. Item appollogeticum 5 s. Ieronimi adPammachium. Sermo eiusdem de corpore Christi. Glosa super illud capitulum Clem(entinarum) c Ne in agro domi- nico\ Sermones septem s. Io(hannis) Crisostomi de laude saneti Pauli. Item quidam dyalogus Beringerii heretici et Lantfranci c ), abbatis primi Cathmensis b ), de sacramento eukaristie. Tractatus 10 exhortativus ad evitandum vicium ire. B i6. d ) Exposicio beatiIeronimi presbiteri super Esayam prophetam. ° 17. Ieronimus super leremiam prophetam. Gisilbertus, Antisiodo- rensis ecclesie dyaconus, super trenos. c ) B 18/) Exposicio s. Ieronimi in prophetas Iohel, Arnos, Zachariam, 15 f, ., Ionam, Malachiam, Abacuk et Danielem. I B 19- Macer poeta de virtutibus herbarum. Ieronimus super Danielem, 8 ) Iohel et super Osee. Augustinus de ebrietate vitanda. Dyalogus consciencie et racionis de accessu ad sacram commu- nionem vel de abstinencia. Oracio sacerdotis celebraturi missam. 20 Ambrosius, questio utrum corpus Christi sit in altari seeundum suam quantitatem naturalem. Utrum de sepultis apud predi- catores aut minores debeat porcio cantica suis plebanis. Ieronimus de essencia divinitatis et invisibilitate atque inmensitate eius. 1 ') De sex etatibus mundi. Figure de passione Christi. 25 Eiber magistri Iohannis (de) Tholeto de conservanda sanitate. De prudencia, magnanimitate, continencia, iusticia. ° 2 o. Ieronimus super Matheum et Marcum. De perseverancia religionis Maffei Vegii. De vita solitaria. " 2 i- Sermones s. Bernhardt. 3° 22.') Augustinus contra quinque hereses. Duo libri eiusdem contra nionachorum. b ) Exposicio eiusdem de fide katholica seeundum brevitatem simboli. Item über unus adversus monachos, utrum Augustini sive Ennodii nescitur. Disputacio s. Augustini contra Maximum, episcopum Arrianum,etmaxime b )contraAugustinum, 35 cum in regione Yppone in unum locum convenissent et presen- ti(bus) multis clericis et layeis. Item illa, que beatus Augustinus bis [ Zeil, a ) degarguit A, von m 4 de und erstes g durchstrichen. b ) A. c ) abbatis Ire m kleinerer Schrift. d ) 6 auf Rasur, m'. c ) dieser Titel ^wischen den e " von m l in kleinerer Schrift. f ) 8 aus 7 m 1 . s ) die letzten drei Wörter rot 40 Anstrichen. Dieselben von m 4 am oberen Rande mit etc. wiederholt. h ) eius £» der Zeile. «) ex ' geklebten Zettels er der Zeile. ') der Text von B 22 steht hier laut eines über den ursprünglichen l68 23. Melk. post collacionem penitencium dictavit adversus Maximinum. Item über eiusdem contra eundera Maximinum, ubi eius reprobat argumenta etc. Disputacio eiusdem cum Pascencio Arriano de omousion a ) presente Laurencio, viro consulari. 5 Item epistola beati Ieronimi ad Theodosium et ceteros anacho- retas. B 23. Augustinus contra Faustum libri 33 parciales. | B 24. Augustinus de fide ad Petrum. Libri confessionum tredecim b ) ' -I eiusdem. Epistole eiusdem ad episcopos Lutropium et Paulum 10 de perfeccione iusticie. ß 25. Epistole Augustini et Ieronimi et quorundam aliorum. B 26. Epistole s. Ieronimi. Libri duo contra Iovinianum nupciarum virginitatem comparantem. B 27. Epistole sancti Augustini. De vita beata ad Theodorum. Ad 15 Romonianum de vera religione. Ad Aurelium archiepiscopum Carth(ag)inensium de opere monachorum. De agone cristiano- rura. De penitencia vera. Admonitorium ad matrem suam de perfeccione. Sermo seu über de miseria humana. Liber de vita christiana ad sororem suam. Liber de decem cordis. Liber 20 53 omeliarum. B 28. Sermones s. Augustini de verbis domini. Idem de spiritu et anima. Item apollogeticus s. Gregorii Nazanzeni. B 29. Augustinus super Iohannem. Sermones eiusdem ad heremitas. Idem super epistolam lohannis primam. 25 B 3o. Augustinus super primam quinquagenam psalterii. | B 3i. Augustinus super secundam quinquagenam. B 32. Augustinus super terciam quinquagenam. B 33. c ) Augustinus de cura pro mortuis. Idem contra Fulgencium. Liber s. Augustini contra Dardanum de presencia dei. Hetrac- 30 tacio eiusdem ad Dardanum. d ) Idem de utilitate credendi. Ea- bule secundum alphabetum. Miracula quedam. Liber de mira- culis beate Marie. Visio Elizabeth de Saxonia et specialiter de s. Ursula. Meditaciones s. Bernhardi. B 34.°) Libri s. Augustini contra mendacium. Idem contra Felicianum- 35 Gentilis super apocalipsim opus subtile. Philo in eptaticum et primum übrum regum. Crisostomus super epistolam ad Hebreos. Ieronimus ad Dalgasiam de 11 questionibus. Idem ad Edibiam de 12 questionibus. Item epistola ad......') de quatuor questionibus. Liberluüanipresbiteriad Demetriadem^) 40 a ) u über der Zeile m 1 . b ) darauf ad, gestrichen. c ) 33 aus 34 '"'■ d ) tardanum. c ) 34 aus 35 m 1 ; vorangestellt Augustinus octoginta trium questionum von m 4 . f ) leerer Raum für 7 Buchstaben. s) darauf liber beati Augustini d e 83 questionibus, von m 4 gestrichen. f.i ?ö 23. Melk. 169 ß 35. Augustinus de civitate dei. ß 36. Exposicio super libros de civitate dei beati Augustini seeun- dum fratrem Thomam et fratrem Nicolaum a ) Ereuehtide b ) de f., v Aoglia. | 28 ß 37. Enchiridion et soliloquium s. Augustini. 5 ß 38. Soliloquia beati Augustini. Duo libri beati Augustini ad Valen- tinum abbatem de lib(e)ro arbitrio et gracia dei. Epistola Valen- tini ad beatum Augustinum. Augustinus de divinacione de- monum. Augustinus de vera et falsa penitencia. Tractatus magistri Nicolai de Dinckelspuchel de penitencia. Quedam col- 10 lacio de passione Christi cuiusdam fratris Mellicensis. Epistola exhortans monachum ad Studium legendi. ß 39. Soliloquium beati Augustini. Liber meditacionum beati Augustini episcopi Ypponensis. Bernhardus ad Reymundum militem de cura et modo rei familiaris. Oracio penitencialis cum psalmo 15 c Miserere mei deus'. Confessio peccatoris deo confitentis et se ipsum coram deo aecusantis. Oracio peccatoris. Tractatus de regimine vite. Versus de speciebus sive radieibus. ß 4°- Liber s. Augustini de pastoribus. Idem de ovibus. Epistola eiusdem de fuga pastorum. Recapitulacio s. Leonis pape de 20 fide. Liber s. Augustini ad Aurelianum episcopum de opere monachorum. Idem de bono coniugali. Idem super genesim ad litteram libri 12. ° 4i- Augustinus de origine et natura et quantitate anime. Epistola Augustini ad Renatum de eadem re. Epistola s. leronimi ad 25 f Marcellinum et Anapsatiam b ). Epistola S. Augustini ad sanetum leronimum de anime inquisicione. | Item rescriptum saneti leronimi. Epistola s. Augustini ad Marcellinum de anime questione. Epistola eiusdem ad Optatum episcopum de natura et origine anime. Alia epistola eiusdem ad eundem de eadem re. Epi- 3o stola eiusdem ad Petrum et Abraham de eadem re. Primus liber Augustini ad Vincencium Victorem de natura et origine aninie c ). Secundus liber eiusdem ad eundem de eadem re. Tres libri Claudiani ad Sollium Sydonium. 42. Libri s. Augustini in isto codice contenti d ), in papiro. De doc- 35 trina christiana libri quatuor. De ecclesiasticis dogmatibus liber primus. De predestinacione gracie liber primus. Disputacio yponesticon. De fide catholica e ). De penitencia. De divinacione demonum. Ad Paulinam de videndo deum. Sermo de com- muni vita. De sermone domini in monte. Ad Valentinum. De 40 . a ) darauf Eue, gestrichen. b ) A, richtig Trireth. c ) anime über der * ' e - '') Libri—content! später gestrichen. °) so später; ka co " m 1 . I 70 23. Melk. natura et gracia. Ad Valentinum epistola alia. Epistola Valen- tini ad Augustinum. Augustinus ad comitem. Enchiridion. De visitacione infirmorum. Meditaciones scilicet c Vigili cura\ Su- spiria eiusdcm. Liber s. Augustini de ymagine. Liber soliloqui- 5 orum eiusdem. Liber raeditacionum. Ad Valentinum alia epistola eiusdem. Secundus liber s. Augustini de libero arbitriö et gracia dei. Exposicio ac declaracio certarum questionum. B 43. Augustinus de doctrina christiana libri quatuor. Explanacio quatuor librorum de doctrina christiana. Tractatus quidam ma- 10 gistralis de corde et primo de preparacione cordis. | B 44. Augustinus de sancta trinitate libri XV. Duo libri retractacio- num eiusdem. Duo sermones eiusdem de vita communi. De consensu ewangelistarum libri quatuor. B 45. Registrum beati Gregorii. 15 B 46. Omelie sancti Gregorii pape quadraginta. Item quatuor omelie super certa ewangelia videlicet 'Homo quidam nobilis', 'Liber generacionis 1 , 'Etproximum erat pascha ludeorum', et illa sunt Bede; 'Et ante diem festum pasce in die cene' et illa eciam est Bede. Anshelmus de incarnacione verbi scilicet, Cur deus homo 20 etc. Materia de divinis nominibus. Sermo, qui incipit'In prin- cipio fine principium sine principio 3 *). Alanus de sex alis Cherubin. Libellus, qui inscribitur columba deargentata. Hugo de avibus. Item miraculum de ymagine crucifixi. Tractatus de matrimonio. 25 B 47. Omelie s. Gregorii super ewangelia. Pastorale eiusdem- Questio, utrum Samuel ex permissione divina sit excitatus, an per phitonissam. Utrum Saul iurando peccaverit. Utrum de- mones virtute melodie possint expelli. Utrum duellum sit lici- tum. De celebracione misse. Utrum Saul peccaverit se ipsum 30 occidendo. Questio de interpretacione somn(i)orum ut habetur de Ioseph genesis 46. capitulo. In principio principium sine pritl" cipio et finis sine fine etc. Liber primus Anshelmi, Cur deus homo. Liber secundus'Rationalem naturam 3 . De divinis nominibus. | 35 B 48. Omelie s. Gregorii. Idem super Ezechielem. B 49. Gregorius super Ezechielem prophetam. B 50. Gregorius super Ezechielem. Idem super cantica canticoruffl- B 51. Prima pars moralium beati Gregorii libri quinque in perga- meno. 40 B 52. Primi quinque libri moralium beati Gregorii in perga- meno. a ) A. ■t3 0 V 25. Melk. . iyi B 53. Quinque libri moralium beati Gregorii seiiieet sextas, septi- mus, oetavus, nonus, deeimus. Prephacio 3 ), quomodo über moralium fuerit inventus, in pergameno. B 54. Liber undeeimus, duodeeimus, XIII. XIIII. XV. XVI. moralium beati Gregorii, in pergameno. 5 ° 55- Quarta pars moralium beati Gregorii a libro deeimo septimo usque ad vicesimum tercium librum, in pergameno. B 56. Liber vicesimus tercius, XXII1I. XXIIIII. XXVI. XXVII. moralium beati Gregorii. B 57. Sexta et ultima pars moralium beati Gregorii a libro 28. usque 10 in iinem, libri octo. | B 58. Collecta ex libris moralium beati Gregorii, in perga(me)no. B 59. Exposicio beati b ) Gregorii super cantica canticorum. Liber soliloquiorum beati Ysidori. B 60. Liber 0 ) dyalogorum beati Gregorii, in pergameno. 15 B 61. Pastorale beati Gregorii pape. Dyalogus eiusdem. Auctori- tates sanetorum patrum ac doctorum. Exposicio vocabulorum rarorum. B 62. Pastorale beati Gregorii. B 63. Pastorale beati Gregorii. Omelie eiusdem. Item quinque alie 20 omelie, quarum due sunt Bede, ultima Hainrici d ) de Hassia. B 64. Item Lira super passionem per omnes ewangelizantes. Trac- tatus contra phitones editus per m. Policratum. Item de con- cessione prebende et ecclesie et nominacionis. Item de celebra- cione misse. Tractatus quidam. Item pauca sumpta ex ratio- 25 i3i r nali > e ) in papiro. | B 64. Tabula super moralia beati Gregorii, in papiro. B 65. Moralia beati Gregorii libri 35 cum tabula, in papiro. B 66. ßeda de naturis rerum et temporum, in pergameno. B 67. Beda super actus apostolorum. Retractationes Bede eiusdem. 3o Tractatus quidam de reformacione hominis inperfecto f ). Tractatus Iohannis de Tambaco de consolacione theologie. Ambro- sius de sacramento eukaristie et domini oracione. Tractatus s. Augustini, quomodo (deus) dicatur habere manus, oculos et aures. Crisostomus de eo, quod nemo leditur, nisi a se ipso. 35 68. Beda super epistolas canonicas, in pergameno. B 6 9- Exposiciones Bede presbiteri et Haymonis 8 ) super apokalipsim, in pergameno. da *) aus pphanacio, -na- rot durchstrichen. h ) Exposicio beati gestrichen und ruber Gregorius m*. c ) Liber gestrichen und darüber Textus m 4 . d ) so später, 4» ^ ab entis m 1 . ") Item Lira — racionali später durchstrichen. f ) A. g ) aus h yamonis m 1 . 172 23. Melle. B 70. Exposicio Haymonis in epistolas Pauli ad Romanos et Corin- thios, in pergameno. | , B 71. Haymo super epistolas s. Pauli ad Gallathas, Ephesios, Phi- f- l3J lipenses, Colosenses, Thesalonicenses, Thimotheum, Titum, 5 Ph(i)lemo(nem>, Hebreos, in pergameno. B 72. a ) Epistola Hilarii episcopi ad liliam suam Abram 1 '). Item duo libri eiusdem ad Constancium 0 ) imperatorem et hereticum. Epistola eiusdem ad eundem. Exemplum blasphemie Auxen- cii d ). Liber Hilarii fidei katholice contra Arrianos et prevari- 10 cacionibus Arriani adquiescentibus 0 ). Tractatus domini Alberti Magni de officio misse. Tractatus eiusdem de sacramento eukaristie. B 73. Ysidorus ethimologiarum. B 74. Primo autoritates philosophorum. De variis generibus hereti- 15 corum. Ysidorus de summo bono. Exposicio dominice pas- sionis seeundum quatuor ewangelistas. lacobus de Cesolis de causis utilibus ludi scacorum. Alique autoritates ex decretis. Nicolaus de Lira de concordancia ewangelistarum et de pas- sione domini. 20 B 75. Soliloquium Ysidori. Speculum peccatoris. De sermone an- geli, quo instruxit beatam Elizabet de statu perfeccionis. Planc- tus beate virginis a beato Augustino editus. Autoritates diverse seeundum ordinem alphabeti. Ex libro diete salutis de vita ac- p tiva et contemplativa. | Magister Nicolaus de tentacione et re- '- 1 25 mediis. Alius sermo eiusdem ad idem. Signa bone consciencic. Descripcio consciencie 1 ). De gaudiis celi. Humbertus super re- gulam s. Augustini. Sermo s. Augustini ad heremitas. Forma R ) absolucionis. De aliquibus cerimoniis. B 76. Ysidorus de summo bono. Soliloquium s. Augustini. Medi- 3o taciones s. Augustini. Naturalia quedam misticata. Auctoritates diverse sanetorum doctorum. Lucidanus 1 ') vocabularius maior et minor. B 77. Liber s. Augustini de vera religione. Liber eiusdem de vita beata. Liber eiusdem de mendacio. Sermo eiusdem de disci- 35 plina cristiana 1 ). Liber s. Augustini de gracia novi testamenti- Liber eiusdem de cathesisandis k ) rudibus. lletractatio 1 ) eiusdem in librum de fide et operibus. Epistola m ) Prosperi ad sanetum a ) Hilarius de saneta trinitate libri XII von m 4 vorne ^ugeset^t. h ) darauf Idcm de s. trinitate libri 12, von m 4 gestrichen. c ) -cu m 1 , -ciü m 4 über der Zeile- 40 d ) Au- aus An- m 4 . c ) -ce- aus -ca- m 4 . f ) beide letzten Titel in umgekehrte'" Folge; davor a, b von m 1 . s ) darauf ablucionis, gestrichen. h ) A; d späte? gestrichen; wohl für Lucidarius. ! ) -ano m 1 , daraus später -anorum, dann -a na ' k ) A. ') rctra'cco. m ) darauf j>sbi, gestrichen. •J33U 23. Melk. . iy3 Augustinum. Epistola Hilarii ad sanetum Augustinum. Liber a ) s. Augustini de predestinacione sanetorum ad suprascriptos Prosperum et Hilarium. Secundus liber Augustini de dono per- severancie. Clemens papa de communi vita clericorum. Regula sacerdotum secularium. Vita beate Marie virginis. Passio sanc- 5 torum martirum Crissanti et Darie. Passio s. Cholomanni. Se- natorium domini Martini 11 ), olim abbatis Scotorum Wienne. | o 78. Beda super Marcum et Lucam. Legenda saneti Petri, novi martiris ordinis predicatorum. Legenda s. Thome de Aquino. B 79- Beda super libros Salomonis. Exempla quedam. Honorius 10 de ymagine mundi, in pergameno. B 80. Historia Honorii de ymagine mundi. Bernhardus de duode- eim gradibus humilitatis. Epistola eiusdem ad Wilhelmum abbaten!. Tractatulus, qui ineipit 'F'erculum fecit sibi rex Salo- mon'. Epistola eiusdem ad eundem de gracia etc. Epistola 15 eiusdem ad abbatem Columbensem. Liber eiusdem de pre- cepto et dispensacione. Epistola eiusdem ad Hugonem archi- episcopum. '* 81. Honorii sermones, in pergameno. " 82. Hugo de creacione mundi. De decem preeeptis. De operibus 2 o trium dierum super ecclesiasten. De construccione tabernaculi. De oracione, in pergameno. " 83. Hugo de s. Victore super libro s. Dionisii de celesti ierarchia. Textus librorum s. Dionisii videlicet de celesti ierarchia. De ierarchia ecclesiastica. De divinis nominibus. | De theologia 25 mistica. Decem epistole eiusdem. Quedam materia devota de passione Christi, in papiro. ° 84. Hugo de sacramentis, in papiro. ° 85. Hugo de Folieto de cl(a)ustro corporis et anime. Tractatus de consciencia brevis. Epistole Eusebii de morte Ieronimi. Epistole 3 0 Augustini et Cirilli de eadem. ° 86. Soliloquium Hugonis seeundum alios. Augustinus de arra anime. Casus episcopales et papales. De exeommunicacione et partieipantibus exeommunicatis. De symonia. De suspensione, interdicto, irregularitate, forma absolucionis a censuris seeun- 35 dum magistrum Nicolaum. De exeommunicatis non vitandis, quamdiu ab ecclesia tolerantur, ex concilio Basiliensi. Magister Nicolaus de Dinckel(spühel) de tribus 0 ) partibus penitencie. Bulla Clementis pape, ne festum translacionis s. Benedict! abbatis amplius celebretur. Gerson de pollucionibus noctis d ). Idem 40 de modo confessionis et absolucionis sacramentalis. Distinccio a ) vorher secundus, rot durchstrichen. b ) m'atini. c ) 3ibus. ) A. \*] \ -%■ Melk. eiusdem magistralis de modis excommunicacionum et irregu- laritatum et absolucionis ab eisdem. In fine oraciones euilibet psalmorum premittende. Item in quibus abbas possit dispen- sare cum suo monacho. Utrum religiosus teneatur prelato suo 5 in omnibus obedire. B 87. Bernhardus super cantica canticorum B 88. Epistole Bernhardi, in papiro. | B 89. Sermones beati Bernhardi et aliorum doctorum, in papiro. B 90. Sermones sancti Bernhardi, in papiro. 10 B 91. Sermones sancti Bernhardi, in papiro. B 92. Sermones sancti Bernhardi. Legende sanctorum Mauri et Placide, in papiro. a ) B 93. Bernhardus de cena domini. Super psalmum c Qui habitat'. Epistola eiusdem ad fratres de Monte Dei. Idem scala claustra- 15 lium. Idem de consideracione ad Eugenium papam, in papiro. B 94. Speculum monachorum. Bernhardus de precepto et dispen- sacione, in papiro. B 95. Speculum monachorum. Bernhardus de precepto et dispen- sacione. Eusebius de morte gloriosi Ieronimi. Ad idem Cirillus 20 ad sanctum Augustinum. Questio, utrum per sc(ri)pturas a ludeis recepta(,s) possit probari, misterium Christi in lege et pro- phetis promissum b ) orane iam completum; hec questio deter- minata est per magistrum Ni(colaum) de Lira. Exposicio canticorum ferialium. Cerimonie. | 25 B 96. Bernhardus de precepto et dispensacione. Epistole eiusdem- Apologia eiusdem. Quedam eius epistole. Epistole Ieronimi ad filiam Ma(u)ricii. Excerpta ex tractatu magistri Theodorici. D e monasterio misso sororibus s. Egidii Monasteriensis ordinis s. Benedicti. Quedam notabilia de rebus ecclesie non alie(na>n' 30 dis. Tractatus magistri Mathie de Crakophia de disposicione ecclesie Romane. Tractatus de ruina ecclesie, puto magistri Io(hannis) Gerson. Tractatus eiusdem de potestate ecclesiastica- Epistola magistri Hainrici de Hassia. De contemptu mundi. De paupertate Spiritus ex lectura magistri Nicolai de Dinckel(spühel) 35 etc. Epistola Humberti ad omnes religiosos. Quedam notabilia circa istum textum regule 'Ergo his c ) omnibus gradibus ascen- sis 5 . Tractatus magistri Hainrici de Consveld. d ) De tribus votis monasticis. Tractatus de tribus partibus penitencie. Questio, utrum religiosi habentes possessiones in communi representeiit 4 o Christi et apostolorum perfeccionis statum. Questio cum nota- bilibus plurib(us) circa materiam proprietatis religiosis proh 1 ' in papiro zweimal. b ) prmiossi. c ) hijs. d ) A. 23. Melk. 175 bite. c Ecce nos reliquimus omnia'. Sermo Hainrici de Hassia de detestatione") proprietatis religiosorum. Quod invasores aut iniusti possessores rerum ecclesiasticarum non accedant ad al- tare. Qualiter fructus prediorum ecclesiasticomm b ) debeant ex- pendi et in quos usus. Quod peeulium quadruplex est. De rebus 5 ecclesie non alienandis. Quod hoc nomen sapiencia consuevit accipi. De timore ibidem. Exposicio capituli regule tricesimi tercii 'Precipue hoc vicium de monasterio radicitus amputetur'. Quod tria essentialia sunt indispen(sabi)lia in monacho, quam- diu monachus est etc. Descripcio proprii. Quod sola voluntate 10 quis efficitur prop(ri)etarius quarumlibet in possessione rerum. f Quod vicium proprietatis est nequissimum. Quod episcopus 4 vel abbas res ecclesie alienans deponatur. | Epistola s. Bern- hardi ad Rupertum. Epistola eiusdem ad Arnoldum. Epistola ad Adam monachum, Brunonem 0 ) Coloniensem archiepisco- 15 pum, Adam monachum, cui supra, epistola secunda. Epistola ad monachos Flamacenses d ), abbatem monasterii Eboracensis, abbatem nigrorum super monacho fornicante, abbatem s. Martini, abbatem Gwidonem Trium Fontium pro monacho ter egresso, abbatem Aquiscenti, abbatem Symonem s. Nicolai, 20 abbatem G. de Truncobengerii, abbatem Clarevalensem prima epistola; isdem d ) ab Gerhardo rescriptum, Remaldum d ) Bris- macensem abbatem, ad quosdam canonicos reguläres, Richar- dum Fontanensem abbatem, ad Hogerium canonicum, Sugge- rium abbatem s. Dionisii, Thomam prepositum de Benekla. 25 Questio, utrum ieiunantibus convenienter iudicatur abstinencia a carnibus et ovis etc. Questio, utrum consuetudo, qua prelati subditos suos etc. De proprietate. De voluntaria 0 ) paupertate. " 97- Bernhardus de amore dei. Humbertus de virtutibus. De non esu carnium magistri f ) Io(hannis) Palomer. Casus excommuni- 30 eacionis late sentencie ex summa Hostinensi d ) et alii casus ex aliis libris collecti. De communicacione et speciebus eius ex summa Astensicollectaincludens multos casus excommunicacio- num. Appollogia Bernhardi. De Septem viciis capitalibus et primo generale, quid de peccatis. Item excerpta ex tractatu 35 lohannis abbatis de professione monachorum. Tractatus s. Bernhardi de 12 gradibus humilitatis. Quedam dicta patris lohannis f -i3 5 i< . de Spira de castitate et eius speciebus. | 98. g ) Verba Anshelmi super misera condicione hominis pecca- toris. Soliloquium beati Bernhardi. Idem de formula honeste 40 a ) de- .später über der Zeile. b ) -ti- über der Zeile. c ) brumonem. d ) A. ' v °luntatci-ie, -te- verklext. f ) mgr. *) Ymago vite, mcditaciones etc. von m* " ,e {ugeset^t und Verba gestrichen. 176 23. Melk. vite. De miseria humane condiciouis. Super c Pater noster\ Corpus Christi quare in altari levetur. Plures figure super ordinem. Ymago vite. Meditaciones sancti Bernhardi. Visio de disputacione anime et corporis ritmice descripta. Metrum 5 de lapsu aut evanescencia mundane glorie et de morte. Vox") mortuorum ad viventes. Qualis debeat esse oracio. Sermo ad religiosos scilicet c Que habitas in ortis\ Exortacio de cura bone fame. Quales debeant esse subiecti. Onus pastoralis regi- minis. Sermones Nicolai cognominati Cesar de Haynow Polo- 10 nia. Soliloquium Hugonis de sancto' 1 ) Iohanne. B 99.°) Flores Bernhardi, in pergameno. B ioo. d ) Unum notabile, quod ad remissionem peccatorum tria re- quiruntur. Tractatus Boneventure scilicet c Ecce descripsi eam'- Tractatus utilis de confessione. Flores Bernhardi. Prophecia 15 Sibille. Metra de remedüs temptacionum et de probacione spirituum et de triplici attencione oracionis et triplici modo orandi. Tabula fidei katholice. Exposicio metrica super 'Pater noster'. De triplici t'ructu oracionis ex s. Thoma excerptum, iß PaP ' r0 - I . . . ( ,35 V 20 B 101. Exposicio s. Bernhardi super psalmo c AfFerte domino'. Bern- '■ hardus super ewangelio 'Ecce nos reliquimus omnia 1 . Epistola eiusdem ad abbatem Wilhelmum de gracia dei et libero arbitrio. Epistola s. Bernhardi ad Almericum 6 ) cardinalem de dileccione dei. Item de cantico Ezechie regis c Ego dixi in dimidio' etc. 25 Sermo de humilitate') David et Golia. Sermo s. Bernhardi de custodia oris et cordis. Sermo eiusdem contra vicium ingrati- tudinis. Bernhardus super ewangelio c Missus est Gabriel'. Soliloquium s. Bernhardi abbatis. Formula honestc vite eiusdem- Liber meditacionum, qui ab aliquibus inscribitur s. Bernhardo. 3o Epistola s. Bernhardi ad Reymundum militem de cura domus. Item sermo eiusdem 6 ) incompletus de vigilia nativitatis dominij in pergameno. B 102. Tractatus Anshelmi de libero arbitrio. Tractatus eiusdem de concordia presciencie et predestinacionis et gracie. De coli' 35 cordia et libero arbitrio. Tractatus prolixus continens varias questiones de sacra scriptura. Cognicio vite, iirpergameno. B io3. Elucidarius. Opusculum de operibus, que fecit deus in pri* mis septem diebus. Excerpta libelli, qui dicitur inevitabüe- Tractatus, qui dicitur cognicio vite. 40 :l ) Vox—Iohanne mit Signatur B gg von m 1 irrtümlich abgetrennt, später durCi 1 Klammerstrich und Tilgung der Signatur verbessert. b ) sancte. c ) aus 100 von m'; vgl. B 98. d ) aus 101 von m>. c ) A. f ) darauf de. «) darauf *• 23. Melk. 177 B 104. Liber excerpeionum Richardi de s. Victore habens duas par- ..36U tCS ' in P 3 P ir0 - I B 105. Richardus de s. Victore, De statu interioris hominis. De ex- tirpacione boni et mali. De potestate ligandi et solvendi. De peccato mortali et veniali. De contemplacione minori. De me- 5 moria creatoris. Racionale operum divinorum. Liber de mediana anime. Sermo de canone factus in ca(pitu)lo Clarevallis a quodam canonico. B 106. Soliloquium Richardi de s. Victore. Tractatus Hugonis de s. Victore de oracione. Richardus de s. Victore de 12 patriar- 10 chis; liber") aliomodo intitulatur de minori contemplacione. Richardus de s. Victore super visionem Danielis prophete de quatuor bestiis marinis. Alphabetum divini amoris. Tractatus Bonaventure b ) de profectu vite religiöse. Tractatus quidam, qui ineipit c Ecce descripsi eam\ Quedam oraciones devote. De 15 utilitate silencii, in papiro. ß 107. Innocencius de miseria humane condicionis. Sermo s. Augustini de penitencia. Tractatus s. Augustini de caritate. Prosper de vita contemplativa libri tres. Tractatus de arte predicandi, qui dicitur aurissa fratris Iacobi. Sermo Leonis de s. trinitate. 20 Liber Ysidori contra ludeos. Tractatus pu(l)cher, qui ineipit c Qui sequitur me 5 et habet quatuor partes. | '138K Ineipit archa C. ~ i- Tercia pars milleloquii veritatis s. Augustini. 2 - Sentencie quedam. 25 3. Liber sentenciarum magistri Bandini. c ) Tancredus desponsali- bus et matrimoniis. Augustinus contra Manicheos per modum dyalogi compilatus inter katholicum et herethicum. 4- Textus sentenciarum. Item in alio libro (supra) posito. Ibidem lectura textualis sentenciarum. 3o 5- Textus sentenciarum, in pergameno. °. Textus sentenciarum, in pergameno. 7- Textus sentenciarum, in pergameno. p °- Textus sentenciarum, in papiro. ' 9- Liber primus et seeundus sentenciarum, in papiro. 35 ■i3§v p l0 - Tercius et quartus sentenciarum, in papiro. | . 1. 1 ercius et quartus sentenciarum. *) übe. i') a später auf Rasur. c ) richtig Petri Lombardi; vgl. Keiblinger ' "■ °- Bd. j, S. 7 ,p. M mclalt. Bibliothck6kataloge I. 12 178 23 - Melk. C 12. Textus sentenciarum, in pergameno. Item ibidem in libro supra posito tercius sentenciarum, in pergameno. C i3. Conclusiones super quatuor libros sentenciarum per singulas dicciones collecte per fratrem lohannem de Fontis, ordinis 5 tratrum minorum; in fine annectit, in quibus magister com- muniter a doctoribus non tenetur. Tractatus de supersticioni- bus collectus per magistrum Nicolaum Iabker"), sacre theologie professorem in studio Heydelbergensi. Item b ) questiones que- dam determinate in universitate Heydelbergensi in disputa- 10 cionibus quomodolibet. Item opusculum quoddam de instan- tibus excerptum ex diversis dictis Anglicorum de hac materia scribencium. Item dubia quedam et questiones mote per magistrum Conradum Soltaw in leccionibus suis. Item über di- dascolon c ) Hugonis. 15 C 14. Lectura magistri Hainrici de Oyta super sentencias. Item in fine memoriale metricum super librum. C 15. Conclusiones Humberti super quatuor libros sentenciarum- Magister Nicolaus de dileccione dei et proximi. Idem de de- CalogO. I .... fI 39 l! 20 C 16. Questiones quarti libri sentenciarum. Exposicio magistri Ni- '" colai de Lira super epistolas canonicas. Glosa libri ecclesiastes et trenorum eiusdem. Decretum abreviatum. Rubrice sive tituli decretalium, in papiro. C 17. Primus et secundus Scoti super sentencias. Item scriptum 25 quoddam super secundum sentenciarum. Item questiones varie super primum sentenciarum. C 18. Iohannes Scotus super secundo libro sentenciarum. C ig. Scotus super tercium sentenciarum, in papiro. C 20. Scotus super quarto sentenciarum, in papiro. 3o C 21. Scotus super quarto sentenciarum, in pergameno. C 22. Petrus de Candia super primo sentenciarum, in papiro. C 23. Petrus de Candia, postea dictus Alexander papa quintus, ordinis fratrum minorum, super secundo, tercio et quarto sentenciarum. | v 35 C 24. Durandus super primo et secundo sentenciarum, in papiro. f,< C 25. Durandus super tercio et quarto sentenciarum, in papiro. C 26. Questiones communes primi sentenciarum, in papiro. C 27. Questiones communes secundi, tercii sentenciarum, in p a ' piro. 40 C 28. Gregorius de Arimino super secundo sentenciarum, in perga- meno. a ) richtig Jaur. b ) darauf Opusculum, rot durchstrichen. c ) A. 23. Melk. 179 i 40 V ^ 29. Notabilia quedam ex tercio et quarto sentenciarum, in perga- meno. L 3o. Lectura magistri Nicolai de Dinckelspuhel super tercio sen- tenciarum inconplete. Collecta super primo et seeundo regum. Sermo de s. Iohanne Waptista scilicet c Quis putas puer iste 5 erit\ Item alius sermo 'Qui se a ) exaltat humiliabitur', et con- sequenter de superbia et speciebus eius et radieibus. ^ 3i. Lectura magistri Nicolai de Dinckelspuhel super quarto sen- tenciarum, in papiro. | ^ 2>2. Concepta brevia super quarto sentenciarum. Item plura dieta 10 magistri Nicolai de Dinckelspuhel. Item speculum amatorum mundi. Item libellus abbatis Ysaac. Sermones s. Augustini ad fratres heremitas. Item traetatus de instinetibus magistri Henrici de Frimaria. Item traetatus de decem preeeptis et Septem capitalibus vieiis. Traetatus de confessione magistri 15 Mathie de Crocovia b ). Traetatus magistri Iohannis Gerson de pollucionibus, in papiro. *- 33. Textus seeundi et quarti libri sentenciarum, in pergameno. ^ j 34. Lectura magistri Nicolai de Dinckelspuhel super quarto sentenciarum, de sacramentis, waptismo, confirmacione et ew- 20 karistie.') ^ 35. Lectura seeunde partis magistri Nicolai super quarto sentenciarum a sacramento penitencie usque ad rinem libri. ^ 36. Lectura magistri Nicolai de Dinckel(spuhel) d ) super quarto sentenciarum, de sacramento baptismi, confirmacionis et ew- 25 karistie ac penitencie. ^37. Secunda pars lecture m. N(icolai) super quarto sentenciarum, traetans de sacramento extreme unecionis, ordinis 0 ) et matri- monii. Epistola Ieronimi ad filiam Mauricii. | Cassiodori liber de amicicia puleer. Epistola Augustini ad comitem exhorta- 3o (to)ria. Omelia Origenis super ewangelio c Ad monumentum foris plorans'. 38. Lectura super tercio sentenciarum magistri Narcissi Herz e ) de Perching, sacre pagine professoris Wiennensis universi- tatis. 35 39. Lectura super tercio sentenciarum magistri Narcissi de Per- ching, doctoris universitatis Viennensis. 40. Magister Nicolaus super quarto sentenciarum. 4L Questiones de incarnacione verbi et sacramentis. c\ > darauf humiliat, rot durchstrichen. b ) Croconia; später Cro- $u Cra-. 40 ) darauf etc. °) herezs. 12* f.14 1 ! g 0 23. Melk. C 42. Prima pars summe fratris Allexandri de Halis a ), ordinis fra- trum minorum. C 43. Secunda pars Allexandri de Halis. | C 44. Prima pars tercii Allexandri de Halis. 5 C 45. Secunda pars tercii Allexandri de Halis. C 46. Allexander de Halis de penitencia et eius partibus, in perga- meno. C 47. Prima pars summe s. Thome, in pergameno. C 48. Prima pars summe s. Thome de Aquino, in pergameno. 10 C 49. Prima secunde s. Thome de Aquino, in pergameno. C 50. Secunda secunde s. Thome pars prima, in papiro. C 51. Secunda secunde s. Thome pars secunda, in papiro. C 52. Secunda secunde s. Thome pro prima eius medietate, in pa- pir °" ' • ( U V 15 C 53. Secunda secunde s. Thome pro secunda eius medietate, in fI4 papiro. C 54. Tercia pars summe s. Thome, in pergameno. C 55. Glosa continua super Iohannem sancti Thome. Tractatus brevis de oracione dominica. Explanacio simboli apostolorum, 20 in pergameno. C 56. De veritate katholice fidei contra errores fidelium s. Thome de Aquino ordinis predicatorum, in pergameno. C 57. Responsiones questionum et articulorum s. Thome in secunda secunde. 25 C 58. Pars prima summe sancti Thome, in pergameno. C 59. Manipulus florum, in pergameno. C 60. Malogranatum, in papiro. | C 61. Excerpta ex prima parte malogranati, in pergameno. C 62. Pharetra continens auetoritates sanetorum de diversis materiis- 3o Item excerpta ab exposicione Honorii super cantica canticorum- Tractatus brevis de matrimonio. Item in fine quidam ser- mones, in pergameno. C 63. Conpendium litteralis sensus tocius biblie fratris Petri AureoU ordinis minorum. Item tractatus domini Francisci cardinälis 35 s. Petri ad vineula, post Sixti pape seeundi, utilis de sangwin e Christi. Item tractatus eiusdem de potencia dei. Item pharetra minor auctoritatum b ) sanetorum patrutn. Item bulla aurea Karoli quarti de eleccione imperatoris, in pressura. C 64. Originales concordancie doctorum. 40 C 65. Concordancie supra scripta s. Thome per modum tabule- Constituciones Benedicti duodeeimi cum declaracionibus eius- a ) Hallis, das erste 1 getilgt, auch Zeile 3, 4, 5 und 6. b ) -ica(rum) »i 1 , spät e ' -tum über der Zeile. f. 14* 23. Melk. i 8 I dem. Item modus legendi iura. Item vocabularius utriusque iuris. Item rubrica antiquorum voluminum iuris per modum alphabeti"). Item quedam additamenta super certos libros biblie, scilicet a genesi usque ad lob inclusive. Item quedam tuiciones pro observancia regule s. patris nostri Benedieti ex 5 f concilio' 1 ) Basiliensi, in papiro. | 42 C 66. Libri erudicionis religiosorum sex. Item Hugo de sancto Victore super regulam s. Augastini. Item rota monachorum. Item dyadema monachorum. Sermo Petri Damiani de cora- mendacione - vite heremitice. 10 ( ' 67- Profectus religiosorum. De virtute bonorum religiosorum. De exterioris hominis composicione. De interioris hominis reformacione. Formula honeste vite s. Bernhardi. Stimulus amoris. Sermones ternarii. C 68. Profectus religiosorum. Liber, qui dicitur ymago vite. 15 " 69. Humbertus super regulam s. Augustini, in pergameno. *- 7o. Hildemarus super regulam s. Benedieti. Item in prineipio eiusdem libri continentur dyalogus quidam cuiusdam magistri de esu volatilium. " 7i. Petrus Boeri super regulam s. Benedieti. Constituciones do- 2 o f.^ 3R mini Benedieti pape duodeeimi super reformacione monachorum nigrorum. | Declaraciones eiusdem super eisdem con- stitucionibus. Privilegium Gregorii pape nono concessum ca- pitulo provinciali monachorum nigrorum provincie Narbo- nensis. Constitucio Benedieti pape de apostatis et vagabundis 25 ordinis euiuseunque. Speculum regule saneti Benedieti. Bulla suspensionis penarum Benedictinarum, in pergameno. ' 72. Bernardus Cassinensis super regulam s. patris nostri Bene- dicti, in papiro. ' 73. Glosa Cassinensis super regulam s. Benedieti, in papiro. 30 74- Bernardus c ) Cassinensis super regulam saneti Benedict!. Item raagister lohannes de Hassia de vicio proprietatis. J 75. Regula saneti Basilii. Declaracio et explanacio regule s. Fran- cisci. Regula s. Benedieti et vita eiusdem metrice scripta. Regula saneti Augustini. Versus de septem gradibus diseipline. 3s Versus de duodeeim gradibus humilitatis. Regula beati Pa- chumü. Suspiria saneti Augustini. Compendium hystoriarum et virium pro defensione institucionis et confirmacionis ordinis beate Marie de Monte Carmeli editum a magistro Iohanne Rakone ordinis predicti. Confirmacio ordinis Carmeli. Item 40 regüla fratrum ordinis beate Marie de Monte Carmeli. | a ) -phe- m 1 , darüber später a. b ) conscilio, s- später gestrichen. c ) Bcrnnardus. l82 23. Melk. C 76. Regula s. Ieronimi ad Eustochium ceterasque eius virgines. Tractatus Rabani contra eos, qui repugnant 3 ). Statuta saneti Benedict! de reeepeione pue(r)orum. Item monita Parcarii b ) abbatis. Item epistole saneti Columbani. Item sermo ad mo- 5 nachos. Item epistola s. Macharii data monachis. Item pro- verbia s. Euagrii. Item über de spirituali perfeccione interioris hominis ex collacione et institucione sanetorum patrum a ma- gistro Henrico de Primaria editus. Item tractatus domini Bo- naventure de passionc domini super illo verbo c Kgo sum vitis 10 vera\ Tractatus de custodia quinque sensuum. Item regula Pauli et Stephani. Regula saneti Columbani abbatis. Item alique sentencie de regula s. Macharii. Regula sanetorum patrum Serapionis, Macharii, Pafnucii et alterius Macharii, in pergameno. 15 C 77. Primo kalendarium. Item regula saneti Benedicti. Item ewan- gelium in cena domini. Item collacio ad mandatum fratrum eiusdem diei, in pergameno. C 78. Regula saneti Benedicti in pergameno et pulchra littera. C 79. Martirilogium c ). Item regula s. Benedicti abbatis. | 20 C 80. Martirilogium breve. Item regula s. Benedicti abbatis. Item statuta Cisterciensium. d ) C 81. Martirilogium. Regula s. Benedicti. Itinerarium Boneven- ture c ). Tractatus de confessione. Item psalterium de passione domini, in papiro. 25 C 82. Regula saneti Benedicti. Item Bernhardus de preeepto et dispensacione. Item Pachumii. Item registrum de gestis Christi seeundum Augustinum, Remigium, Gerardum. Item regula saneti Augustini. Item biblia metrica. Regula beatt Benedicti metrica. Item iubilus Marie. ö l f. 14* 3o C 83. Regula beati Benedicti metrica. Regula saneti Augustini. Rß' gula saneti Benedicti. Bonaventura de institucione noviciorum- Formula honeste vite. Gerson dedecem preeeptis. Casus contin- gentes circa sacramentum altaris. Auctoritates alique collecte. Item instruccio cuiuslibet religiosi ad exercicium virtutum/) I 35 Item bulla indulgenciarum. De virtute et efficacia psalmorum- Item nota, quare valet ineidi vena et ad quid valet minuicio sangwinis et contra quos dolores. Item quedam medicinalia- Visio cuiusdam edueti e corpore. Metra de morte et passione domini. Tredecim utilitates sive gracie ewkaristie. 40 *) -püg- A. b ) A. c ) A, auch bei C 80, 81, doch mit o über -ri. d ) -ciu m ' c ) erstes e später %u a geändert. f ) der mit f. 144 V beginnende Teil wurde fälschlich C 84 signiert, ebenso die beiden folgenden Bücher um eine Nummer ^u hoch, d"' 1 ' 1 von m 1 richtiggestellt. 23. Melk. i 83 C 84. Regula sancti B-enedicti. Item Bernhardus de forma cantandi et psallendi. Item absoluciones capituli per totum. Item que- dam oraciones. Item memoriale metricum regule s. Benedict!. Item ex tercio decretalium lnnocencir 1 ). Item casus reservat!. Item culpa generalis. Item de discoopercionibus et inclinacio- 5 nibus. Item rubrica de conversis. Item multe et varie oraciones. C 85. Alphabetum divini amoris. Item compendium sancti Thome. Item memoriale quoddam de quotidianis peccatis. f C 86. Regula beati Benedicti. | 10 45 C 87. Item formula honeste vite beati Bernhardi. Item oracio beati Bernhardi. Item oracio sancti Thome de Aquino. Item ex sermonibus sancti Eusebii Emisseni. Item alii sex sermones eiusdem. Item oraciones ante communionem. Cursus de eterna sapiencia. Item tractatus de ymitacione Christi et con- 15 temptu omni(s) mundi. Sermo s. Effrem de die iudicii. Oracio ex meditacionibus Anshelmi de beata virgine. Alia de beata virgine et de sancto Iohanne ewangelista. Alia de sancto Benedicto. Alia de omnibus sanctis. Alphabetum divini amoris. Tractatus de veris virtutibus Alberti Magni. Regula sancti 20 Augustini episcopi. Regula sancti Benedicti. Epistola Humberti. Soliloquium Richardi. Sermo Boneventure b ) de corpore Christi. Conpendium sancti Thome de Aquino. Ex- cerpta ex tractatu fratris David de interioris hominis compo- sicione. Item de tribus generibus religiosorum, in pergameno. 25 ^ 88. Regula sancti Benedicti abbatis. Item suspiria s. Augustini episcopi. Regula metrica secundum ordinem alphabeti. Item constitucio Innocencii 'Cum ad monasterium 5 . Item quedam metra Smaragdi abbatis Cassinensis. Item c ) metra de duode- cim gradibus humilitatis, in pergameno. 3o ^ §9- Regula Benedicti abbatis. Regula sancti Augustini episcopi. Proverbia Salomonis. Co(m>pendium s. Thome de Aquino. fj 45 v > Item decretalis Innocencii tercii 'Cum ad monasterium'. | ^ 90. Regula sancti Benedicti abbatis. Item parvum registrum super eandem regulam. Item quoddam dubium de nocturna pollu- 35 cione. Tractatus Gerson de decem preceptis. Quidam opti- mus sermo ad clerum. Quedam notabilia de septem peccatis mortalibus. Item speculum sacerdotum valde utile. Item dif- finiciones de singulis viciis. Sermo in cena domini. Quidam tractatus de confessione. Item quidam sermo scilicet c Minime 40 et veritas' etc. Ieronimus de penitencia Salomonis. De Anti- a ) in nocencii, auch sonst. b ) erstes e später %u a. c ) hierauf d. 184 23 - Mdk - christo quoddam notabile. De decem miraculis corp(or)is Christi. Item de Iuda proditore. Item epistola Abagari ad Christum et rescriptum Christi ad eundem. Dyalogus con- sciencie et racionis de sacramento corporis Christi magistri 5 Mathei de Crocovia a ). Item quedam meditacio. Quedam optima super totam missam. Item quedam alia notabilia de ce- lebracioue missarum. Item quedam dubia sive casus contin- gentes circa celebracionem missarum. Item scala claustralium cum capitulis in h ) principio. Item biblia pauperum metrica 10 scilicet 'Sex prohibet\ C 91. Regula sancti Benedicti primo. Item cancellarius Parisiensis de decem preceptis. Item exortans monachum ad Studium leccionis regularis 0 ). Item formula honeste vite beati Bern- hardi. Item quedam excerpta ex libris plurimis. Item epistola 15 quedam Augustini de dyabulo, quomodo accusabit peccato- rem apud iudicem omnipotentem. Item descripcio virtutis. Quoddam opus bonum super c Pater noster'. Item Richar- dus de sancto Victore de reparacione humani generis. Item Stimulus amoris. I • 6 20 C 92. Item tractatus de indulgenciis. Item quedam notabilia excerp- f - 14 ta ex Panormitano super Clemcntinam. Bulla concilii Basili- ensis de concepcione beate virginis Marie. Item bulla tercia de festo d ) corporis") (Christi. Item bulla Urbani pape quarti, qui ipsum festum corporis Christi instituit et est prima. Item 25 bulla Martini pape quinti et est secunda de festo corporis Christi. Item bulla prima Bonifacii pape noni de festo visita- cionis beate virginis Marie. Item bulla concilii f ) Basiliensis de eodem festo. Bulla cardinalis Sancti Angeli de indulgenciis psalmi de profundis, concessis per universam provinciam 3o Salczburgensem. Item copia litterarum indulgenciarum coiv cessarum pro monasterio isto Mellicensi a sum(m)is ponti- ficibus, cardinalibus et episcopis. Item tabelle singulorum novorum altarium nostri huius monasterii iMellicensis. Item quedam dubia circa materiam indulgenciarum. Item regula 35 s. patris nostri Benedicti in bona correcta littera. Item specu- lum monachorum Bernhardi Cassinensis. Item casus, in qui- bus potest a voto discedi. Item de die dominico et anno pas- sionis domini ex tractatu cuiusdam Cisterciensis s ). Item de eclipsi solis tempore passionis domini ex N(icolao) de ]Ä^ il 40 super Matheo. Item forma decreti Basiliensis concilii f ) supe 1 ' a ) -nia. b ) ct. c ) -rius, u getilgt. <>) festo von m' nachträglich- e ) corpore; darauf Christi gestrichen, m'. f ) cons-. «) -sien-. 23. Melk. 185 correccionem kalendarii. Item declaracio temporis cene do- mini ex addicionibus Pauli Burgensis. Item quoddam nota- bile Bede, quando Christus fuit passus. Item ex libro Fran- cisci Petrarche de viris illustribus. Item de tribus generibus metrorum, que ponit Boecius in libro de consolacione philo- 5 sophie. Item ex laborintho de diversis modis metrorum. Item forma modusque procedendi in visitacione monasteriorum. Item copia carte in visitacione monasteriorum. Item casus, in quibus prelatis ecclesiasticus est deponendus. Item de tribus formis eligendi prelatum. Item alia forma decreti dandi super 10 eleccione novi prelati facta in loco non exempto. Item Petrus Boerii capitulo 64 de ordinando abbatem, quod electus in ab- batem ante consensum non debet installari in sede abbacialr'). Item Wilhelmus Parisiensis de zelo sancto in libro de viciis et virtutibus. Item de excidio Ierusalem Lombardus. Item epi- 15 stola exprobrativa soldani ad dementem papam. Item epi- stola invectiva Clementis contra dictum soldanum. Item tractatulus de philosophis et poetis antiquis. | Item de fabulis poetarum. Item diversorum philosophorum et sapientum sentencie. Item excerpta ex Kathone. Item responsio magistri 20 lohannis Palomar super excommunicacione monachorum. Item de eadem materia. Item excerpta ex libello, qui dicitur moralis. Item Maximianus poeta. Item opus metricum Frey- danci. Item de disciplina habenda in divino cultu ex libro se- cundo institucionum patrum. Item ex I ibris Valcrii diversa 25 et b ) bona notabilia. Item quidam vocabularius continens vo- cabula rerum secundum Universum mundum. Item excerpta de quodam alio vocabulario secundum ordinem alphabeti. Item Honorius de luminaribus ecclesie. Item autores antiqui et magis famosi, qui carmina composuerunt. Item quidam 3o vocabularius iuris tarn canonici quam civilis. 93. Primo tituli ordinum. Item carmen metricum de salutacione. Regula s. Benedicti metrica cum pluribus aliis metris et bona tabula de duodecim gradibus annexis. Item alphabetum di- vini amoris cuiusdam de ordine Charthusiensium. Regula 35 sancti Francisci. Regula fratrum Carmelitarum. Item formula honeste vite. Tractatus domini Hugonis cardinalis de ordine misse et opus sive tabula de preparacione. Item quedam ex- posicio super missam. Item quidam tractatulus magistri Ri- chardi super visione Danielis. Quedam meditacio bona super 4° Septem psalmos penitenciales. Item fasciculus mirre beati ) das pveite b später über der Zeile. b ) über der Zeile. l86 22. Mdk. Bernhard!. Oraciones Urbani pape pro negligentia Septem horarum canonicarum et plures alie oraciones annexe cum rubrica dicendi cursum beate virginis et quibusdam metris de vulneribus Christi etc. Item quedam formula metrica. | „ 5 Item solucio quorundam dubiorum de contricione 3 ) et confes- f - 14 sione. Item dubia circa defectus sacramenti altaris contingen- cia. Item plura bona notabilia. Item sermones de corpore Christi cum bonis exemplis. Tractatulus bonus de sacramento ewkaristie. Item brevis preparacio ad missam magistri Iohan- 10 nis Weilhaim. Item absoluciones concilii Basiliensis et nostri monasterii et Scotorum. Item quoddam notabile ex manuali confessoris m. Iohannis Nider de sigillo confessionis. Item principium cuiusdam tractatus de sacramento ewkaristie factus a quodam Carthusiensi. Item confessionale magistri Nicolai 15 de Dinckelspuhel. Item duo modi faciendi 13 ) confessionem quottidianam. Item tractatus de proprietate religiosorum. Li- bellus penitencialis Boneventure scilicet 'Peniteas cito' etc. Item metra de septem peccatis mortalibus et de peccatis in celum clamantibus c ), que tarnen supra in formula metrica 20 predicta clarius et melius habentur. Tractatulus de confes- sione non tarnen completus scilicet 'O tu peccator'. Item alius modus consequendi indulgencias. Item alique absoluciones et cautele. Item oracio devota s. Bernhardi. Item confessio d ) Andree episcopi de Hispania. Item de Martha hospita Christi. 25 Item questio disputata Wienn(e) de sigillo confessionis. Item notabile dictum s. Augustini ex libello suo, qui dicitur de cura agenda pro mortuis, in papiro. C 94. Breviarium cerimoniarum c ) regularium, in pergameno. C 95. Item alphabetum divini amoris. Item ex vitis patrum et insti- 3o tutis eorum. Item que spem possint in nobis engere, ex rfl- N(icolao). Item cur libenter communicare debeamus oraciones nostras aliis. Item de esu carnium dominus Iohannes Palomar ad abbatem ad Scotos Wienne. Item in principio Ieroninuis de si(mi)litudine. | v 35 C 96. Concepta super aliqua capitula regule s. Benedicti. De here- f ' 5 mitis et anachoretis f ) excerpta ex tractatu magistri Iohan(n)i s Nider. Item quidam sermones, scilicet ante diem festutfl pasce c Si ego lavi pedes vestros etc.; hec sunt verba que lo- cutus sum vobis, cum adhuc essem vobiscum'. 'Exurgens 40 Maria abiit in montana. 3 'Elizabet, impletum est tempus pa- a ) -tricc-. b ) -di aus -do. c ) clamancia. d ) ofeff}. c ) A ' f ) -ritis und e darüber. 23. Melk. 187 riendi\ Item quedam alie omelie et quedam notabilia. Item questio duodecima Biridani super tercio ethicorum et conse- quenter alie questiones decem secundum ordinem, in papiro. C 97. Itinerarius mentis in deum doctoris Seraphici. Compendium eiusdem de septem gradibus contemplacionis. Tractatus eius- 5 dem de triplici actu ierarchico. Tractatulus magistri Iohannis Gerson responsivus ad questionem monachi Carthusiensis. Tractatus eiusdem de religionis perfeccione ac moderamine. Questio eiusdem de peccato detraccionis. Tractatus eiusdem de meditacione cordis. Idem de simplificacione cordis. Item 10 de oracione et eius valore eiusdem. Item de preparacione misse alias de pollucionibus eiusdem. Tractatus eiusdem de cognicione castitatis alias de pollucionibus diurnis. Item de modo absolucionis et confessionissacramentalis eiusdem. Item magistralis distinccio eius de modis excommunicacionum. 15 Tractatus eiusdem de solicitudine ecclesiasticorum ad Cele- stinos. Item ex tractatu eiusdem de contractibus. Tractatus egregius eiusdem de theologia mistica. Item tractatus eiusdem de duodecim iiidustriis in theologiam misticam. Tractatus eiusdem ad elucidacionem scolasticam theologie mistice. 20 Tractatus eiusdem pro devotis simplicibus, qualiter se in suis exerciciis habeant. Item ex tractatu eiusdem, qui dicitur re- gule mandatorum sive tractatus conclusionum. Item materia magistralis et utilis de devocione cuiusdam doctoris Carthusiensis. Item tractatus sive soliloquium fratris Adam, in pa- 25 f 1 0 i, pi ro ' I ^ 98. Extracta") quedam ex summa virtutum. Item excerpta aliqua ex Augustino super psalterio. Exposicio capituli octavi epi- stole Pauli ad Romanos et consequenter aliorum capitulorum aliquorum eiusdem epistole. Item excerpta quedam ex mora- 3o übus beatiGregorii pape et omeliis eiusdem super Ezechielem. Item sermo fratris Iohannis de Spira de cena domini. Excerpta quedam ex diversis scriptis s. Bernhardi de diversis materiis. Item epistole due sive littere fratris Iohannis de Spira ad quos- dam inducentes ad contemptum seculi et religionis ingressu(m). 35 Item sermones sive collaciones due, ut puto fratris Iohannis de Spira. Excerpta ex Humberto super regulam sancti Augustini et inter ea includuntur aliqua de casibus reservatis. Item duo sermones alii, ut puto fratris Iohannis de Spira. Item exposicio brevis capituli 3i. regule s. Benedicti annexis-quibusdam 40 dictis Humberti super regulam s. Augustini. Item exposicio a ) am Rande b, bei Item exposicio Z. 41 am Rande a (Umstellungs^eichen). l88 23. Melk. longa fratris Iohannis de Spira super capitulo 33. regule s. Be- nedicti, ut nichil propra habeat monachus. Item tractatus dtio fratris Iohannis de Spira, prirnus de proprietate, secundus de communitate. Item duplex scriptum magistri Nicolai de 5 Dinckelspuhel de abstinencia a carnibus nigrorum monacho- rum. Item excerpta quedam brevia ex tractatulo, qui dicitur remediarius abiecti prioris, cuius complementum vide in fine libri. Item statutum capituli Narbonensis cum quadam que- stione et quadam litera 3 ) concilii Constanciensis. Item expo- io sicio capituli 'Cum ad monasterium' de statu monachorum. Item quedam questiones circa finem primi libri sentenciarum. Item quedam alia brevia no(ta)bilia hinc inde in libro sparsa. C gg. Questio fratris Iohannis de Spira de esu carnium monachorum. Item notabilia et questiones bone circa ius et materiam deca- i 5 logi dupliciter. Item alie questiones bone et varie. j C ioo. Tres tractatus de hoc, utrum monachus ordinis s. Benedicti sanus b ) liceat uti carnibus. c ) Item statutum capituli Narbonensis. Item questio, utrum ingrediens monasterium disso- lutum et profitens ibidem possit postea compelli ad asperi- 20 tatem ordinis observandam. Item bulla Gregorii noni, per quam approbavit statuta capituli Narbonensis provincie. C ioi. Liber Iohannis Weleth. C 102. Questiones de officiis divinis. Item quedam divisiones the- matis singulorum librorum biblie ad modum figurarum tra- 25 dite, multum utiles. C io3. Liber sacramentorum Innocencü pape tercii. C 104. Collecta ex Bernhardo Cassinensi d ) super regula ex speculo monachorum,, ex scriptis magistri Nicolai super quarto sentenciarum et ex multis aliis. Item circa finem tractatulus de 30 confessoribus a fratre Iohanne ordinis predicatorum comp 1 " latus. | C 105. Item magister de Hassia super missa. Tractatulus Boneven- ture e ), qui incipit 'Ecce descripsi eam tibi tripliciter'. Medi- taciones beatt Bernhardi. Tractatus Boneventure de sacra- 35 mento corporis Christi. Sermo Honorii de cena domini et consequenter de aliis festis paucis. Sermo Iohannis de Spira in annunciacione beate virginis Marie. Sermo Innocencü i' 1 festo pasce. De nupciis. De sancta Maria Magalena f ). De ad- ventu domini. De epiphania. De elesimonia«). De assump' 4 o a ) darauf conscilii, gestrichen. b ) sanis. c ) hierauf drei Zeilen mit Th' te überstrichen: Item in alio libro ibidem posito questio de esu et abstinencia j carnium iuxta regulam s. Benedicti edita a fratre Iohanne de Spira | eiusdem ordinis monachi- | d ) -nsi später ergänzt. c ) a über dem ersten e später. r ) -lene. s ) ^ - f. 14° 23. Melk. I 89 cione beate virginis Marie. Item sermones Honorii sequentes: de nativitate virginis Marie, de sancto Bartholomeo, de exal- tacione crucis, de omnibus sanctis, de sancto Andrea, de sancto Thoma, de animabus, de quinquagessima, in die ci- nerum, in quadragesima dominica prima, dominica secunda, 5 dominica tercia, dominica quarta, in annunciacione, de pas- sione dominica"), in die palmarum, de invencione sancte crucis. G 106. Exposicio misse. Sermo Boneventure b ) de corpore Christi. Item modicum de preparacione cordis. Sermo magistri Ni- 10 , ,, colai de angelis. Item tractatus s. Bernhardi de formula ho- 149V o .... neste vite. | Item sermo magistri Nicolai de beneficiis dei. Item sermo m. Nicolai de ingratitudine. Sermones magistri Nicolai de adventu domini. Sermo magistri Ni(colai) in vi- gilia nativitatis domini. Item sermo m. N(icolai) in prima 15 missa nativitatis domini. Item alius sermo in secunda missa. Item de circumcisione domini sermo magistri Nicolai. Item alius sermo de eodem. Item duo sermones 0 ) eiusdem de epi- phania. Item sermo de purificacione eiusdem. ^ J 07. Exposicio misse Hainrici de Hassia. Item dyalogus de cele- 20 bracione. Item due exposiciones super oracionem domini- cam. Item septem sermones magistri Nicolai de caritate dei et proximi. ^ x o8. Exposicio magistri Hainrici de Hassia. Collecta ex summis sacririciorum et misteriorum. Tractatus de proprietate mo- 25 nachorum, capitulum 'Cum ad monasterium Sublacense'. Modus petendi suscipi ad professionem. Forma faciendi pro- fessionem. Bernhardus de forma cantandi religiöse. Nota- bilia de ceremoniis. Sanctus Bernhardus de formula honeste vite. Idem de paucitate loquendi. Super 'Pater noster\ Ora- 3o W* P ciones de passione domini incomplete. | " l0 9- Tractatus magistri Hainrici de Hassia super missam. Dyalogus consciencie et racionis de accessu ad sacram communio- nem vel abstinencia per m. Math, de Cracovia episcopum d ). Questio devota de sanc'ta cruce. Soliloquium Richardi de 35 s. Victore ad dulcissimum Ihesum. Exhortacio Anshelmi ad timorem. Soliloquium beati Augustini de visione dei. " 1J o. De missa ex summa sacririciorum. Tractatulus, qui incipit 'Anima mea novi'. Item mistica theologia Hugonis de Palma. Item quedam confessio generalis valde brevis. Tractatus ma- 40 „ a ) dorn, de pass. m 1 , später gebessert. b ) a über dem ersten e später. > darauf dc . d) epl . igo 23. Melk. gistri Nicolai de penitencia. Tractatus Gerson de pollucioni- bus. Item contemplacio beati Bernhardi de passione per septem horas canonicas. Item Stimulus amoris. Item psal- terium beate virginis. 5 Cm. Concepta de summa sacrificiorum 3 ). Item de eadem materia ex summa misteriorum. C 112. Excerpta ex summa sacrificiorum. Quedam exposicio super 'Pater noster'. Item quedam ex summa misteriorum. Gerson de pollucionibus. Item sermo de gratitudine benefi- IO ciorum dei. Exposicio metrica super 'Pater noster'. Item preparacio misse. Item, quod quisque contemptor huius se- culi ad hoc semper debet eniti, ut maneat in amore dei. I Item exhortacio, ut in celestis sponsi semper amplexibus re- quiescat. Item ad cautelam provocat, ut contra contempta- i 5 ciones (et) insidias semper sit accincta. Item de penitencia in- iungendis. Item de corpore Christi summendo sew prepara- cione. C 113. Exposicio misse. Item ex dictis magistri Nicolai de corporum resurreccione. Dealiquibuspenis dampnatorum. Item summa 20 misteriorum. C 114. Item summa sacrificiorum et misteriorum. C 115. Item summa sacrificiorum. C 116. De exposicione misse. De peccatis et penitencia. De decem preceptis. Item de multis aliis recollectis ex sacra scriptura- 25 Item ex libris sentenciarum. Item speculum peccatoris. Item exposicio dominice oracionis etc. | C 117. Sophilogium, cuius b ) finis est amare sciencias et virtutes. Item comuniloquium c ) Iohannis Callensis d ), ordinis minorum, & dicitur alias summa colleccionum. Tractatus quidam pulcer 3o de agone et morte, in papiro. C 118. Sermones Gruchs e ) quadragesimales. Item de invencion e festivitatis sanctissimi corporis Christi in fine. Item bull a Eugeni pape de eadem festivitate. Cn 9 . f ) 3 5 C i2o. g ) Prima pars summe Alphari 11 ) de planctu. C 121. Secunda pars summe Alphari' 1 ) de pla(n)ctu ecclesie, in papiro.') C 122. Exposiciones ympnorum. 1 ') a ) darauf de summa. b ) so später, cum m'. c ) erstes i über der ZeH e - 40 d ) A, richtig Galensis. e ) A, richtig Gritsch. f ) kein Text. s) 120 aus 119 m J . h ) A, richtig Alani. ') in papiro gehört auch ^u C 120. k ) ^ er Text %ur Signatur später ^ugeset^t. 20 23. Melk. igi C 123. Omelia Ieronimi super evangelio über generacionis. Claustrum anime. Postilla super Ezechielem. Omelia Bede a ) super evangelio de Chananea b ). Sermo s. Augustini de ver- bis 'Summe mihi inquam vaccam triennem'. Sermo sancti Augustini de penitencia. Meditaciones Bernhardi. Manuale 5 c s. Augustini de ymagine dei. | C 124. Sermones de septem viciis capitalibus magistri Michaelis Mediolanensis ordinis minorum. C 125. Sermones per adventum et quadragesimam magistri Michaelis Mediolanensis ordinis minorum. 10 C 126. Vitas patrum, in pressione. C 127. Item libri institucionum 0 ) sanctorum patrum Egipti. Item Septem libri collacionum eorundem. Item tractatus de veris virtutibus magni Alberti. Item d ) horoloyium sapiencie fratris Amandi ordinis predicatorum. Tractatus quidam metricus 15 super libros sentenciarum. ^ *28. Scriptum s. Thome super quarto sentenciarum prima pars. *- 1 ^g. Scriptum s. Thome super quarto sentenciarum secunda pars, in papiro. e ) C i3o.') ^ i3i. Dictionarius magistralis terminorum tarn theol(og)icorum f.j u quam philosophicorum, in papiro. | ^ i32. Terminarius, in pergameno. *- l $3. Diversa ex diversis concepta. Item Gerson de pollucionibus, in papiro. 25 ^ l $4- Racionale, in pergameno. ^5. Racionale divinorum officiorum, in papiro. ^ x 36. Sermones quadragesimales cum tabula magistri Leonardi de Utino. ^ l $7- Sermones magistri Leonardi ordinis predicatorum de sanctis. 30 " *38. De vita activa et contemplativa et plura alia de diversis con- f -t 52 v p CepUl ' in P a P iro ' I : 3g. Sermones sanctorum patrum ad finem anni. Item omelie alique Bede prespiteri. Item sermones aliqui de sanctis, in pergameno. 35 J Mo. Sermones sanctorum patrum ab adventu usque ad festum p trinitatis, in pergameno. : 42. Compendium morale pro collacionibus faciendis. Item epi- ~____^stola lugubris ad Paulum papam. g ) 4° , a ) Beda. '') chaneanea, erstes c getilgt. c ) .so später, -onem m 1 . d ) darauf °" 0ro gestrichen. c ) in papiro gehört auch \u C 128. f ) kein Text. «) da^u ' Item exposicio etc. vide in libro. I Q2 21. Melk. C 143. Conpendium morale Antonii") Rapelogi b ). Conpendium mo- ralitatum 0 ) Iacobi de Lussanna d ) et ka na . C 144. Exposiciones ewangeliorum, epistolarum ac prosarum. c ) C 145. Fortalicium fidei, in pressura. Item mamatrectus ibidem. C 146. Philippus de Pergamo, ordinis sancti Benedicti, super Ka- thone morali, in pressura. | ,E Incipit archa D. fl5 D 1. Omelie Erici ab adventu usque in pasca, in pefgameno. D 2. Omelie Erici ab adventu usque ad penthecosten. 10 D 3. Omelie evangeliorum dominicaüum ab adventu inclusive usque ad penthecosten 'Sciens, quia hora iam est nos' etc. fo. 1; Exposicio Heimonis f ) 'Egredimini filie Syon' etc. fo. 51; c Hoc sentite in vobis' etc. fo. 55; 'Misereator et misericors dominus' etc., de signis, que in ortu 8 ) domini contigerunt 86. l Si filius 15 dei vos liberaverit' etc. 88. 'Cristus assistens pontifex futurorum bonorum 5 90; 'Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis 5 etc. 95; c Si consurrexistis cum Christo 5 etc. 98; 'Sunt, qui se divites affectant nihil habentes 5 etc. io33; 'Sapiencia foris predicat 5 io38; c Prophetesuntvelut h )pictores virtutis' etc. 1041; 20 Ewangelium in festivitate s. Andree apostoli 1042; c Sint lumbi vestri precincti' 1048; c Quis putas est maior in regno celorum 1052; De oracione dominica fo. 1057, in pergameno. 1) 4. Omelie super quibusdam epistolis de tempore, in pergameno. D 5. Materia verborum pro sermone, in pergameno. | 25 D 6. Alanus de modo predicandi, in pergameno. D 7. Sermones varii de tempore et sanctis, in pergameno. D 8. c Vestigia illius est pes meus 5 de sancto Andrea; c Ecce sacerdos magnus 5 de s. Nicoiao. De sancto Thoma apostolo. In nativi- tate domini. Stephanus de passione domini 'Stabant iuxta cru- 3o cem' etc. In dedicacione ec(c)lesie. De sacramento corporis Christi. e Erunt signa in sole et luna 5 . 'Cum audisset IohanneS in vinculis opera Christi'. 'Dirigite viam domini'. 'Nupcie facte sunt in Chana Galilee 5 . c Ecce leprosus veniens adoravit'. c lU a ? que sursurh est libera Ierusalem'. 'Qui est ex deo, verba dei 35 audif. Dominica in 1 ) palmisra'morum. In cena domini. In die pasce, resurreccionis etc. Item metra de oblatis ad tabernaculi destruccionem. Tres omelie nontamen k ) integre. De extrem» f. 154 a ) anotonii. h ) A, richtig Ratnpegolis. c ) moril-, d ) A, richtig Lausanna- c ) der Text später. f ) c radiert. «) u über der Zeile aus o später. h ) t statt ö 40 über der Zeile später. ') darauf pla gestrichen. v ) aus -;m durch Rasur in. 23. Melk. 193 die hominis et extremo iudicio. Ex vitas patrum plura. Ser- mones breves per quadragesimam. Consequenter ponuntur alii sermones, puta de communi") sanctorum et de aliis. j Sermo sinodalis ad presbiteros parrochianos. c Ecce nos reli- quimus omnia'. Collacio imperfecta. Iniurie et irreverencie 5 ym(a)gini Christi irrogate per Iudeos et que inde secuta sunt miracula. r Quis vestrura habebit araicum 1 . c Petite et acci- pietis'. 'Virum fidelem quis inveniet', proverbiorum 20. Collacio de saneto Cholomanno. Notabilia de oracione et psal- modie. c Qui nie invenerit, inveniet vitam'. Collacio pro laude 10 crucis. De hiis, que nos incitare debent ad diligendum deum. An deus sit diligendus propter hoc, quod det vitam eternam et plura alia de dileccione proximi. 'Habentes donaciones b ) se- eundum graciam, que data est nobis' etc. 'Transfiguratus est ante eos 5 Mathei 17. 'Jesus perambula(ba)t Iericho'. Ewange- 15 lium Mathei, Marci. ^ 9- Excerpta ex summa Pisani. Cancellarius de pollucionibus. Notabilia de ewkaristia, de missa, de penitencia et superna correccione et de aliis materiis, in papiro. 10. Quedam explanacio titulorum aliquorum psalmorum, scilicet 20 primorum et a c Dixit dominus' usque ad finem. Oracio beati Augustini episcopi de beata virgine, regina virginum dulcissima. Exposicio capituli quadragesimi noni c ) de quadragesime ob- servacione. Excerpta ex dictis m. Ni(colai) de Dinckel(spuhel) t de penitencia. Vita salvatoris. Quedam dieta contra proprie- 25 tarios. | Vocabularius quidam abbreviatus et tewtonicus etc. Aliqua de forma confessionis. Curtiloquium d ) regule beati Benedicti. Remedia contra venialia peccata. Quedam exposicio aliquorum capitulorum regule saneti Benedicti. Unum notabile de tribus essencialibus. Prologus in regulam saneti 30 Augustini episcopi. De meditacione mortis. Questio, utrum omnia, que continet regularis institucio, sint preeepta. Que sint limites obediencie. De indulgenciis. Item quedam alia notabilia, in papiro. **• Sermones breves de tempore et de sanetis, in papiro. 35 ^ l2 - Summa m. Odonis de penitencia et sermones quidam. J 3- Sermones de sanetis et de tempore. Quedam auetoritates sanctorum de vieiis et de virtutibus. Exposicio canonis, summa sacrificiorum. Novum testamentum. Sermo de novo sacer- dote. De tribus habitaculis sub manu omninotentis dei. Ex- 1 ..... 40 planacio brevis oracionis dominice. | a ) aus e durch Rasur i. h ) docores. c ) -simo nono. d ) -lo- aus -li- später. Mltte,alt - Bibliothek.kataloge I. ^ I) ig4 2 ^- Melk. D 14. Sermones Hainrici Hagvalder, scilicet de sancto Benedicto, '•*' 'Säule, Säule, quid me persequeris\ 'Gaudete et exultate, quoniam merces vestra' etc. 'In Beelzebuch principe 1 . Sermo bonus de corpore Christi, videlicet de 12 fructibus sacramenti. 5 De passione domini bonus sermo. De uno confessore lustum deduxit dominus'. De una virgine 'Quis gloriatur, in domino glorietur'. De dedicacione ecclesie. De angelis ibidem. De ad- ventu domini'Gaudete in domino setnper'. In nativitate domini, scilicet 'Puer natus est nobis 1 . De sancto Michaele idem 10 'Factum est prelium Michaelis archangelf. 'Significavit deus, que cito 11 ) fieri oret'. Egidii confessoris. Sermo ad religiosos de septem, que b ) faciunt hominem perfectum. Francisci, Luce ewangeliste, Symonis et lüde, omnium sanctorum, omnium animarum, Martini episcopi, Elizabeth, Clementis pape, An- 15 dree, Nicolai, penthecosten, trinitatis. D 15. De nativitate s. Marie'Sapiencia edificavif primus, secundus 'Orietur Stella', tercius sermo 'Ego mater pulchre dileccionis'. De assumpcione sancte Marie sermo primus'Surge domine in requiem tuam', sermo secundus'Tota pulchra es', sermo 20 tercius 'Maria optimam partem elegit. | In purificacione s. '• Marie sermo primus'Suseepimus deus misericordiam tuam\ sermo secundus'Tulerunt puerum Iesum', se(r)mo tercius 'Postquam inpleti sunt dies penthecostes' etc. In annuncia- cione Marie sermo primus Visitasti terram et inebriasti eam 25 etc., sermo secundus 'Ave Maria 3 , tercius sermo 'Invenisti graciam 1 . De nativitate domini sermo primus 'Populus, qui ambulabaf etc., sermo secundus 'Ecce ewangelizo vobis, tercius 'Verbum caro factum est', quartus sermo 'Iacob g e ' nuit Ioseph virum Marie', quintus sermo 'Impleti sunt die s 30 Marie'. Sermo de epiphania domini 'Ecce magi' sermo primus, sermo secundus 'Et intrantes domum de eodem'. I' 1 cena domini sermo primus 'Scitis, quid fecerim 1 , sermo secundus 'Vos vocatis me, magister et domine', sermo tercius'Auf' feram pauxillum aque'. De passione domini sermo primus 1 / 3 5 "Vim faciebant 5 , sermo secundus'Proprio filio 1 , tercius seriuo 'Christus factus est'. De resurreccione domini sermo prim nS 'Hec dies', secundus sermo'Surrexit dominus 1 , tercius 'lesufl 1 queritis'. In rogacionibus sermo primus 'Confitcmini alte 1 "' utrum', sermo secundus'Orate pro invicem', tercius sermo 'Petite et aeeipietis 5 . De ascensione domini sermo primus'Q lU descendit, ipse est 1 , secundus sermo'Quis ascendet in montem 40 a ) cito am Rande mit Verweis hinter que. b ) q. <=) primo. 23. Melk. 195 domini', tercius sermo 'Duxit eos föras', In peathecosten sermo primus'Cor mundum crea in nie deus', secundus sermo r Repleti sunt omnes', tercius r Apparuerunt Ulis dispartite lin- gue'. a ) De sancta Maria Magdalena 'Mulierem quis inveniet', secundus sermo 'Remittuntur tibi peccata tua multa'. De om- 5 nibus sanctis primus 'Mcmeiito, quomodo salvi' etc., secundus ' Vocate eetum et congregate populum', tercius c Beati pauperes spiritu'. De animabus sermo primus 'IVIemorare novissima tua', secundus c Que parate erant', tercius sermo 'Audivi vo- cem de celo dicentem mihi' etc. Sermones de sacerdotibus, 10 primus 'Quoniam presbiteri estis in populo dei', sermo secun- r l( dus 'Attendite vobis et universc gregi', tercius sermo 'Pro patribus tuis nati sunt tibi' etc., | quartus sermo c Posuit deus Stellas in fundamento celi', quintus 'Oculi eius sicut flamma ignis', sextus sermo 'Super custodiam meam stabo'. Casus 15 reservat! prelatorum. '^ 16. Sermones proprii de*sanctis et de festis precipue de tempore, primo de nativitate domini 'Filius datus est nobis', c Redemp- cionem misit dominus 5 , 'Benedictus, qui venit'. De cena domini c Vos debetis alter alterius lavare pedes', 'Cum Christus 20 dilexisset suos, qui erant in mundo', 'Probet autem se ipsum homo'. De passione domini'Surgite, postquam sederitis'. De resurreccione domini r Ecce vicit leo' etc. Sequuntur plures sermones in eodem libro, quorura themata suntinfra annotata 'Convertimini ad me in toto b ) corde vestro', r Est via, que vi- 25 detur homini bona', "Funicam eius tinxerunt in sanguine edi', 'Homo erat pater familias', 'Accede buc, ut tangam tc fili mi', 'Surgam et ibo ad patrem meum', 'Vade et lavare sepcies in lordane', 'lesus autem transiens per medium illorum ibat', 'Servus tuus, vir mens, mortuus est', 'Quociens peccabit in 3o me (Vater meus' etc., 'Altare de terra facietis michi', 'Omnis plantacio, quam non plantavit', 'Bonas facite vias vestras', 'Et continuQ sürgens ministrabat Ulis', 'Da nobis aquam, ut bi- bamus', 'Que ilens suspexit in celum', 'lesus autem inclinans se', 'Peperi apud eam in cubiculo', 'Nolite facere domum pa- 35 tris mei domum negociacionum'. | 'Moyses orabat dominum', 'Lavamini, mundi estote', Treteriens lesus vidit bominem cecum antiquitate', 'Oscitavit puer sepcies apperuitque oculos suos', 'Propheta magnus surrexit in nobis', 'Et erat langwor iortissimus', 'In tempore placito exaudivi te', 'Qui sequitur 40 me, non ambulat in tenebris', 'Convertatnr vir a via sua mala', a ) üngne. b ) tote. i3* "V IQÖ 23. Melk. c Si quis sitit, veniat ad me et bibat' etc., c Porro in lacu erant leones', 'Eeges raeas custodite', 'Loquor vobis et non creditis mihi', 'Et nunc sequitur in toto corde', c Et ecce mulier, qne erat in civitate peccatrix', 'Expedit vobis, ut unus moriatur 5 pro populo', c Recordare domine, quod steterim in conspectu tuo', c Volo pater, ut, ubi ego sum, illic' etc., c Opus consum- mavi, quod dedisti mihi 1 /Hoc enim sentite in vobis 5 etc., 'Cum appropinquaret Iesus' etc., 'Egredimini filie Syon' duo ser- mones, 'Ecce rex tuus venit', 'Benedictus, qui venit in nomine 10 domini', 'Hoc sentite in vobis 5 etc., 'Ascendam in palmam' etc., a ) 'Dixi conscendam in b ) palmam' etc. duo sermones, 'In die defunecionis' 0 ), 'Isti sunt dies, quos observare', 'Domine volumus Iesum videre', 'Ut filii lucis ambulate 1 , 'Convenien- tibus vobis in unum', 'Sciens Iesus, quia venit hora eius', 15 c Rex Aswerus 3o. anno imperii' etc., 'Erit vita tua ante te pendens quasi' d ). Item sermo primus de apostolis et de qua- tuor libris, videlicet'Gaudete et exultate', sermo seeundus de apostolis et de septem tonitruis scilicet c Non vos me elegistis', sermo tercius de apostolis et de Septem generibus hominum, 20 quos Augustinus abiieit propter peccata 'Ego elegi vos', sermo quartus de apostolis et de septem filiis abiectis, scilicet'Pro patribus tuis nati sunt tibi filii'. Duo sermones sub eodem themate 'Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati' etc., 'Non veni pacem mittere, sed gladium', 'Fortis est, ut mors 25 dilecto', 'Vos estis, qui permansistis mecum'. De martiribus sermo 'Vos estis, qui permansistis mecum', 'Multe tribula- ciones iustorum', 'lustorum anime in manu dei sunt'. De con- fessoribus 'In tentacionem ambulat cum eo', 'Estote paratlj quia, qua hora non putatis' etc., 'Et vos estote parati', 'Sup er 30 pauca fuisti fidelis', 'Intra in gaudium domini tui', 'BeatuS, quem elegisti', 'Iustum deduxit dominus per vias reetas', 'D 1 ' lectus a deo et hominibus'. De virginibus 'Despondi vos um viro' etc., adhuc unus sub eodem themate, 'Die tercia Hester indutus 6 ) regalibus', 'Adducentur regi virgines', adhuc unu s 3 5 sermo sub eodem themate, 'Veni de Libano, veni, coronaberis • De dedicacione'Vidi civitatem sanetam' etc., 'Dixit, qui sedc bat in throno', 'Ornaverunt faciem templi', 'Sanctiiicavi d°' mum hanc', 'Vidi civitatem sanetam', 'Filius datus est nobis, 'Kedempcionem misit dominus'. Sequitur, cur inmensus p^ 1 "' 40 vulus voluit fieri temporalis. 'Benedictus, qui venit in nomin c domini', 'Vos debetis alter alterius lavare pedes', 'Cum Chri' a ) darauf duo sermones rot durchstrichen. ,J ) darauf pl gestrichen. c ) V er de funecionum rot durchstrichen. d ) zuerst pendens quasi ante te mit Verweis. 1 f. 15" 23. Melk. 197 stus dilexisset suos'. 'Probet") autem se homo', duo ser- mones. 'Surgite, postquara sederitis', 'Ecce vicit leo de tribu Iuda', 'Surgens Iesus mane prima sabbati', c Marie b ) Magda- lene et Marie Iacobi', c Labora sicut bonus miles Christi', c Leo fortissimus bestiarum', r Multum valet deprecacio iusti', 'Amice 5 aecomoda mihi tres panes', 'Flores apparuerunt in terra no- stra'. De ascensione 'Ascendit deus in iubilacione', 'Ascendens Christus in altnm\ 'Ascendit deus in iubilacione ang(e)lorum et iubilo apostolorum', c Sic enim volo manere 1 , 'Accipite spi- ritum sanetum','Spiritus sanetus replevit', 'Effundam spiritum ln meuni 1 , 'Cum autem venerit', 'Refulsit sol in clipeos aureos', duo sermones. 'Nemo ascendit in celum, nisi qui' etc., 'Non poterat videre lucernam domini', duo sermones. 'Erit magnus coram domino', 'Spiritu saneto replebitur', 'Accinxit in forti- tudine', 'Facta sum coram illo', 'Remittuntur ei peccata', 'De- 15 cori in vita sua J , 'Tu Cherub extentus', 'Iacob elegit sibi dominus' ; 'Surge velociter'. 'Hylarem 0 ) datorem diligit deus', 'Signum magnum apparuit', duo sermones. 'Föns ascendebat', 'Cum gloria suseepisti', 'Memoria iusti cum laudibus', 'Amice ascende superius', 'Que est ista, que progreditur quasi aurora 20 consurgens', 'Soror nostra parvula est et ubera non habet', | 'Vox turtüris audita est intra nostra', 'Ave Maria gracia plena'. c In soleo d ) posuit tabernaculum', 'Ingressus angelus ad Mariam dixit: Ave gracia plena', 'Hec boni nuncii est', 'Ecce ancilla domini', duo sermones. 'Ave Maria gracia plena 8 ) dominus 25 tecum', 'Quid tu vides Ieremia', 'Introduxit nie rex in cellam vinariam', 'Ferculum fecit sibi Salomon de lignis Libani', c Dixit alter ad alterum: Non est talis mulier super terram', 'In omnibus requiem quesivi et in hereditate' etc. duo sermones. 'Optimum partem elegit sibi Maria', 'Sub umbra illius, quem 3o desi. s.' etc., 'Fecit rex Salomon de ebore grandem', 'Maria optimam partem elegit', 'In omnibus requiem quesivi et in hereditate domini' etc., 'Dominus possedit me in inicio viarum suarum', 'Eiber generacionis Iesu Christi filii David', 'Tule- runt Iesum in lerusalem, ut sisterent cum domino', 'Susce- 35 pimus deus miseriam tuam in medio templi tui' etc., 'Purgabit filios Eevi', 'Ave gracia plena', tres sermones. 'Christi bonus odor sLiraus in omni loco', 'Bonus homo de bono thesauro profert bonum', 'Argentum electum li(n)gua iusti', prover- biorum 10. 40 ") a durch Rasur %u e. b ) -ria %u -rie geändert m 1 . c ) darauf datem ge- ' " cl,e ". d) a. e ) gracia plena wiederholt. ig8 2.9. Melk. D 17. Collaciones bone et notabiles de tempore et eciam de aliquibus sanctis, in pergameno. D 18. Collecta magistri Hermanni de Athenis super epistolis et evan- geliis de tempore per circulum anni. | 5 D ig. Excerpta ex secunda secunde sancti Thome. Quedam legenda de duobus sociis. Libellus hortans") monachum ad Studium leccionis. Tractatus de arte moriendi. Quedam bona collacio. Speculum peccatoris S. Augustini. Conte(m)placio beati Bernhard] super Septem horas b ) de passione domini. Quedam visio 10 cuidam ostensa c ) de spiritu noviter egresso de corpore viciis oppresso. Sermo m. Nicolai de Dinckel(spuhel) de virtute hu- militatis. De exaltacione virginis et de fund(at)issima humili- tate beate virginis. D 20. Postille super ewangelia d ) propria et eciam communia de 15 sanctis. Questio 6 ) Lire, utrum possit efficaciter probari, quod Christus sit deus. Exposicio misse. D 21. Sermo de omnibus sanctis. De sancto Martine De saneto Andrea. De adventu domini. De sanetorum pontiücum. 1 ) D e vigilia nativitatis domini, alius sermo de nativitate. De sancto 20 Stephano. De epiphania domini. De conversione sancti Pauli- De solennitate confessionis. De solennitate sancti Benedict'!. De purificacione beate Marie virginis. j De septuagesima. De sexa gesima. De quinquagesima. De quadragesima. De mulierc Chananea. De maniaco B ) et muto. De cena domini. De para- 25 sceue. De resurreccione domini. De tempore paschali. c Eg° sum vitis vera\ De dominica tercia postpasca. Exposicio super 'Paternoster'. De rogacionibus. De ascensione. De penthe- costen. Sermo de dedicacione ecclesie. Sermo de beata Maria- Liberde ecclesia seeundum magistrumlohannem Parisiensem- 3o Exposicio misse seeundum magistrum Henricum. Questio contra' 1 ) hereticos Bohemos. Tractatus contra pröprietarios- D 22. Confessionale Hugonis. Tractatus de sanctis. D 20. De abstinencia. De abusione. De aeeidia. 1 ) De amore. De aQ* gelo. De anima. De beatitudine. De caritate. De castitate- 35 De confessione. De concupiscencia carnis. De cleo. De dile c ' cione. De ebrietate. De corpore Christi. De elemosina. D e fide. De fama. De fortuna. De gaudio. De inferno. De iudice- De iusto. De Iesu. De humilitate. De ieiunio. De egritudine- De invidia. De ira. | De lacrima. De penitente'). De misci'i' 40 :1 ) h über der Zeile später. b ) darauf diel (gestrichen) und dci. c ) osteflso- d ) aus -ie Später -ia. °) questie. r ) A. ") mon-. h ) darauf herc gestrichen- ') -te aus -tia. .v f.i59 . f.i 60 23. Melk. 199 !6iH •I61V cordia. De morte. De nobilitate. De natura. De consanguini- tate. De obediencia. De penitencia. Sermones per d(omi)nicas et per quadragesimam. Aliqua notabilia. D 24. Sermones dominicales a ). D 25. Postilla pars hiemalis prima. 5 D 26. Postilla pars hiemalis seeunda. ö 27. Omelie magistri Iohannis de Villa Abbatis epistolarum et evan- geliorum de tempore, in pergameno. D 28. Postilla magistri Iohannis de Villa Abbatis. Item in iine aliqua notabilia. 10 D 29. Postilla magistri Iohannis de Villa Abbatis, in papiro. D 3o. Sermones ewangeliorum dominicalium ab adventu usque ad quadragesimam. | D 3i. Sermones ewangeliorum dominicalium a quadragesima usque in pasca. i 5 D 32. Sermones ewangeliorum dominicalium a pasca usque ad quar- tam dominicam post penthecosten. Item vita saneti Francisci. D 33. Sermones ewangeliorum dominicalium adominica quinta post penthecosten usque ad adventum domini. D 34. Sermones Socci de tempore pars hiemalis. 2 o ^ 35. Sermones Socci per quadragesimam usque ad festum sanete trinitatis inclusive. Quedam epistola de morte b ) domini Al- berti ducis Austrie. Utrum omne verbum theologicum sola üde teneatur. Utrum theologia sit practica vel speculativa. Utrum omnis actus liber voluntatis sit usus vel fruicio. Questio 25 de fide, quid sit credere. Quid sit fides. Utrum fides sit virtus. In quo sit sicut in subiecto. Utrum fidei forma sit Caritas. Utrum fides informis sit virtus. Utrum idem sit habitus fidei informis et formate. Utrum obiectum lidei sit virtus prima. Utrum fides possit esse de rebus scitis. Utrum necessarium 3„ sit explicite credere. Utrum una sit fides modernorum et anti- quorum. | Utrum intellectus et racio sint diverse potencie. Utrum in racione superiori et inferiori possit esse peccatum. Utrum delectacio morosa per consensum in delectacione in inferiori parte racionis existens sine consensu in opus sit pec- 35 catum mortale. Utrum in racione superiori possit esse peccatum veniale. Utrum sinderesissitpotencia vel habitus. Utrum sinderesis possit peccare. Utrum sinderesis in aliquo extin- guatur. Utrum consciencia potencia sit vel habitus vel actus. Utrum consciencia liget. Utrum consciencia erronea liget. A o Utrum consciencia in indifferentibus plus liget quam preeep- a ) darüber varii m*. b ) möte. 200 23. Melk. tum prelati vel minus. De cognicione a ) anime post mortem. Utrum anima post mortem possit intelligere. Utrum anima se- parata singularia cognoscere possit. Utrum passionibus mer- eamur. Utrum passio adiuncta merito aliquid diminuat de 5 merito scilicet, quis plus mereatur, utrum ille, qui benefacit pauperi cum quadam compassione misericordie vel, qui facit absque omni passione ex solo iudicio racionis. Utrum huius- modi passiones in Christo fuerint 1 '). Utrum passio doloris l'uerit in anima Christi quantum ad superiorem raeionem- io Utrum per dolorem passionis, qui erat in superiori racione Christi inpediebatur gaudium fruicionis Christi et e contrario. Utrum homo sit liberi arbitrii. Utrum liberum arbitrium Sit in brutis. Utrum liberum arbitrium sit in deo. Utrum liberum arbitrium sit potencia vel non. Utrum liberum arbitrium sit 15 una potencia vel plures. Utrum liberum arbitrium sit voluntas vel potencia aliena 0 ) a voluntate. Utrum scnsualitas sit vis cognitiva vel appetitiva tantum. Utrum sit una simul potencia vel dividatur in plures, scilicet irascibilem et concupiscibilern. Utrum iraseibiiis sit tantum in appetitu inferiori. Utrum sen- 20 sualitas obediat racioni. Utrum in sensualitate possit esse pec- ,, catum. | Utrum coneupiseibilis sit magis corrupta et infeeta f- 1 " quam iraseibiiis. Utrum sensualitas in vita ista curari possit a corrupeione predieta. Qualiter anima separata a corpore paciatur. Quomodo anima coniuneta corpori paciatur. Utrum 25 passio sit tantum in appetitiva sensitiva. Secundum quod attenditur diversitas et contrarietas inter anime passiones. Utrum spes et timor, gaudium et tristicia sint quatuor princi- pales passiones anime. D 36. Soccus de tempore, pars estivalis. Item de sanetis acurtate 3o legende, in papiro. D 37. Sermones Socci per adventum. Exposicio passionis Christi- Auctoritates de diversis materiis. Soliloquium Augustini. Me* ditaciones eiusdem. Pronunciamcntum de sanetis. Speculurfl humane salvacionis. 35 D 38. Sermones Socci de tempore, pars estivalis et hiemalis. D 39. Sermones Socci de tempore. | J 1) 40. Postilla super epistolas dominicales per totum annum dornio 1 Mathie de Legnicz. 1) 41. Postilla Conradi. Exempla quedam moralisata. Declarack>n eS 40 Senece et alie moralitates de amico fideli scilicet' 1 ) Christi- a ) co- aus con- durch Rasur. '') finult, dann ist in gestrichen. / d ) darauf Christo gestrichen. 23. Melk. 2 O I D 42. Tractatus") m.N(icolai) de Dinckelspuhel de sanetis. Item alius quidam tractatus. D 43. Esculanus de tempore. ■J 44. Meditacio devota cardinalis episcopi Cameracensis super psalmo c Iudica me deus et discerne causam meam' fo. 1. Me- 5 ditaciones eiusdem super psalmo c In te domine speravi, 11011 confundar' fo. 17. Item de quibusdam religionibus adversan- tibus et obloquentibus 19. Questio quedam, utrnm possint habere et possidere temporalia cum motivis contrariancium et responsionibus ad eadem fo. 24. j Item copia cuiusdam 10 littere ab archiepiscopo Cantuar(i)ensi b ) super condemnacione articulorum Wikklef cum eiu(s)dem articulis contentis et eius erroribus fo. 33. Quedam extraeta ex dictis Sibille Hildegardis de statu clericorum fo. 36. Item tractatus beati Bernhardi de nova milicia templi 36. Sermo magistralis magistri Petri de 15 Pulca in die penthecosten 44. Legenda saneti Erhardi episcopi lo. 53. Legenda s. Floriani 53. De saneto Cesario 0 ) 56. De saneta Barbara 56. De saneto Erasmo martire fo. 58. Item Bernhardus de ultimis verbis Christi in cruce 61. Tractatus dicti magistri magni Alberti de veris virtutibus 77. Lecciones 20 quedam pulchrein Constanciensi concilio lecteper venerabilem magistrum Iohannem cancellarium d ) Parissiensem c ) 1050 Tractatus quidam magistri Henrici de Hassia, venerabilis doc- toris theologie, de vicio proprietatisclaustralium 1057. Epistola in caritate scripta ad quendam abbatem fo. 1057. De proba- 25 cione spirituum magistri Iohannis Gerson. Idem aliqua de tentacionibus. Postilla beati Bernhardi super ewangelio 'Duo ex diseipulis Iesu ibant in castellum' 174. Notabile de relic- tionc eure suseepte et de pluralitate beneficiorum 187. De omnibus scismatibus usque ad hec tempora ab origine mundi 3o fo. 186. Regule de modo vivendi generales fo. 181. Solilo- quiorum Ysidori per modum dyalogi 189. Excerptum de Hbro, qui vocatur consolacio, quem composuit quidam 111a- gister Iohannes de Tambaco, doctor') theologie in Elsacia or- dinis predicatorum fo. 194. Exposicio moralis super cantica 35 canticqrum beati Gregorii fo. 194. Tractatus, qui dicitur cor- diale de quatuor novissimis compilatus 228. Determinacio doctorum studii Wiennensis de viginti quatuor senioribus, de quibus scribitur in apokalipsi Iohannis, an ut saneti sint vene- i'andi. Sermo magistralis de corpore Christi fo. 269. Sermo 40 Ras ) darüber Sermones später. '") cj-uarefg, darüber can- spater. c ) i durch ) con-. c ) A. l ) doctore. asi >>- aus e. d\ - nn . e-i a 202 23. Melle. magistralis de passione domini fo. 264. Sermo de saneto Cho- lomano martire f. 275. Sermo magistralis de nativitate Christi fo. 281. Quedam questiones in aula magna Wienne dispntate pu(l)ehre fo. 291. | Excusaciones circa inicium sermonis 298. 5 Planctus Origenis fo. 299. D 45. Sermones de tempore Perchtrandi. D 46. Scripta Petri Damiani. Disputacio de perfeccione monacho- rura. Liber, qui dicitur gratissimus. Apologeticum de con- temptu huius mu° a ) De decem preceptis später vorgesetzt. b ) darauf pert gestrichen. 23. Melk. 207 ad predicta. Item alius sermo de penfhecosten. Sermo de sancta trinitate; omnes suprascripti sunt secundum magistrum Nicolaura. Item unus libellus cuiusdam, qui dicitur visio Tu- galdi Ybernie. a ) " 7o. Item sermo quidam. Ex sermone magistri Nicolai de sancto 5 spiritu. Ex sermone eiusdem de S. Maria Magdalena. Sermo super illud 'Ego sum panis vite'. Ex sermone de armuncia- f. l6 v cione. Sermo de corpore Christi 'Caro Christi'. Item alius sermo magistri Nicolai. | Tractatus de indulgenciis. Item quidam alius tractatus. Sermo depassione. Alius sermo de eodem. IO Item alius sermo c O vos omnes, qui' etc. Hystoria dominice passionis cum glosa. Sermo de ligacione Jesu. Ex sermone de assumpcione magistri Nicolai. Ex sermone eiusdem de nativitatc. Ex sermone eiusdem de annunciacione. Ex sermone eiusdem de assumpcione. T 5 u 7i. Sermo de annunciacione secundum magistrum Nicolaum sci- licet 'Ingressus angelus' etc. Sermo de assumpcione secundum eundem. Alius sermo de assumpcione scilicet 'Maria optimam partem' etc. Sermo de nativitatc beate Marie. Speculum beate Marie, cuius a(u)ctor ignoratur. Sermones duo de omnibus 2 ° sanctis. Sermo beati Bernhardi de passione domini 'Iesum Nazarenum'. 72. Miracula beate virginis. Speculum beate Marie virginis. Psal- terium de beata virgine Maria. Letania de beata virgine cum oracionibus de eadem. Regula sancti Augustini. Item alia 25 brevia dicta eiusdem. Tractatus magistri Henrici de Primaria. Sermo magistri Nicolai de sancto Iohanne ewangelista. Idem de sancto Iohanne Waptista. Sermo eiusdem de resurreccione domini. Sermo eiusdem de annunciacione beate virginis Marie. f., G R Aliqua collecta ex sermonibus Honorii et quedam alia brevia. | 3o Sermones post ordinem magistri Nicolai de festivitatibus b. Marie et Christi festivitatibus, scilicet in epiphania ewangelium prime misse, in natali domini secunde misse, circum(ci)sionis 'Cum esset desponsata mater lesu' etc. Sermo Honorii de passione virginis. 3 5 u 9 I) 73. Tractatus magistri Nicolai de confessione. De penitencia et eius partibus. Modus absolvendi. De Septem peccatis capitalibus. De censuris ecclesiasticis, videlicet de excommu- nicacione, suspens(ione) et interdicto, plures casus de eisdem. Quedam excerpta ex summa Pisani. De b ) ceremoniis c ) re- gularis observancie Mellicensis de Specu late. Tractatus ) A. t^ pj e S päter. ') aas -nis später. 208 23. Melk. s. Bernhardi de preeepto et dispensacione. Quidam casus suspensus ex repertorio 3 ) Wilhelmi speculatoris. Tractatus lohannis abbatis de professione monachorum presertim nigro- rum. Tractatus David de interioris hominis reformacione. 5 Sermo quidam de detractoribus et exemplum terribile. Ceri- monie Nurenbergenses excerpte. Plures casus irregularitatum ex repertorio a ) Wilhelmi speculatoris. Opusculum fratris David ad iuvenem de exterioris hominis composicione. Aliqui scr- mones de passione domini. Cerimonie Mellicenses minores. io lmpeditiva ad promovendum autori(tati)s quedam. Dubia plura de confessione. De horis canonicis plura dubia. Utrum clerici teneantur ad horas canonicas. Utrum clericus non di- cendo horas peccet mortaliter. Que sit hora dicendi matutinas. Utrum easdem liceat dicere de sero. Utrum clericus existens 15 in studio tenetur b ) dicere officium mortuorum. Utrum clericus exeommunicatus tenetur b ) dicere horas. Utrum religiosi teneantur obedire in omnibus suis prelatis. Modus absolvendi a v casibus papalibus. De horis canonicis. | De obediencia religio- »•'' sorum. De confessione. Vocabula viciorum. Novicii facturi 20 professionem. Casus tocius iuris. Criminis apellacio. D 74. Sermones magistri Nicolai de passione Christi. Sermones eiusdem de tempore. Nyder de erudicione confessoris. Postiüa Parmensis de tempore. D 75. Magister Nicolaus de Dinckel(spuhel) de tribus partibus peni- 25 tencie scilicet c Ecce nunc tempus acceptabile'. Bonaventura de institucione noviciorum. Tractatus magistri Henrici de Hassia devicio proprietatis religiosorum. Responsio cuiusdarn super quodam dubio de peccato originali, scilicet de ipsiuS originalis peccati contrahendi veritate et de eius quidditate et 3o an beata virgo Maria fuerit coneepta cum originali peccato- D 76. Magister Nicolaus de penitencia et eius partibus. Bonaventura de institucione noviciorum. Exposicio s. Bernhardi supe r psalmo c A(ferte domino filii dei\ Aliqualis exposicio misse- Quedam dubia circa defectus altaris contingencia. Liber de 3 5 profectibus religiosorum. Modus contemplandi passionem domini per septem horas canonicas seeundum sanetum Bern* hardum ut püto. Gerson de preeeptis, de confessione et de sciencia mortis, Magister Henricus de Hassia de proprietate religiosorum. | _ J 40 D 77. Sermones magistri Thome de Haselpach ab adventu domii 11 usque ad quadragesimam, in papiro. a aus repertatorio später. h A. 23. Melk. 20g D 78. Sermones magistri Thome de Haselpach a quadragesima usque ad ascensionem domini, in papiro. D 79- Sermones magistri Thome de Haselpach ab ascensione domini usque ad adventum domini, in papiro. D 80. Sermones magistri Thome de Haselpach super epistolas do- 5 minicales. D 81. Sermones de tempore ab adventu domini usque ad penthe- costen secundum magistrum Thomam de Haselpach. Sermones eiusdem de quinque sensibus. Sermones eiusdem de sex operibus misericordie, omnes bene correcti. 10 •J 82. Pars estivalis cum sermonibus super epistolas egregii domini doctoris Thome de Haselpach. Tractatus de solucione deci- marum. Philosophia moralis cum figuris. Tractatus de con- fessione cum sermonibus magistri Thome de Haselpach. Tractatus bonus de offertoriis, et est sermo bonus (de) eodem. 15 f, ., Tractatulus bonus de ludo, et est sermo bonus de eodem. I Tractatulus optimus de corea et peccatis eius, et est sermo de eodem. Tractatus optimus de ydolatria egregii doctoris Iodoci de Halprunna. Tractatus de amatoribus mundi, et est sermo de eodem. 20 83. Sermo de omnibus sanctis magistri Nicolai de Dinckelspuhel. De remediis contra recidivum, de arte confessiones audiendi Gerson. Bulla indulgenciarum domini Eugeni pape quarti de festo corporis Christi cum bulla Basiliensis concilii eam con- firmantis. Dubia circa defectus altaris contingencia secundum 25 magistrum Nicolaum de Dinckelspuhel. De a ) spirituali vita anime. Super probacione spirituum. Remedia contra tenta- ciones huius temporis tradite ab experto. Responsivum qua- tuor questionum. De discrecionis moderamine in religione. Pro devotis simplicibus, qualiter in suis exerciciis discrete et 30 caute se habeant. De symonia. De indulgenciis. De modo confessionis et absolucionis sacramentalis. A// visitacio super reservacione casuum. Opus consolatorium tempore scismatis. Super non esu carnium pro ordine Carthusiensium. De unitate ecclesie. De contractibus. Excerptum ex tractatu Alberti Magni 35 de veris virtutibus. Excerptum ex tractatu de ascensionibus in deum. Sermo s. Augustini de miseria mundi. Pertinencia ad misticam theologyam. De potenciis anime secundum magistrum Iohannem Kechk. De gloria corporum beatorum nee r, a ) die ursprüngliche Abtrennung des folgenden Textes bis Seite 310, Z. 2 und ^ 0 r . $ etc hnung mit D 84 wurde schon von m' durch Zahlenänderung und Klammemset^ung 'Sgestellt; außerhalb der Klammer Gerson. Mll 'clalt. Bibliothekskataloge I. H 2IO 23. Melk. non animarum eorundem. De penis in iriferno da(m)pnatorum secundum maeistrum Nicolaum. I , D 84. Tractatus s. Augustini de visitacione infirmorum. Tractatus '• de consolacione Theologie, qui dividitur in XV tractatulos. 5 Tractatus conclusionum magistri lohannis Gerson. Tractatus Boneventure 8 ) de b ) sacramento ewkaristie. Tractatus de re- formacione hominis et imitacione Christi et contemptu mundi. Opusculum magistri lohannis Gerson de tentacionibus et re- mediis c ). Alia 12 remedia contra tentaciones eiusdem. Trac- 10 tatus de arte moriendi multum utilis. Epistola magistri Hen- rici de Hassia de contemptu mundi. Alia epistola eiusdem multum utilis. Tractatus beati Bernhardi de passione domim super VII horas canonicas. Tractatus' utilis Bonaventure de contemplacione. Tractatus Bonaventure de institucione novi- 15 ciorum. Tractatus magistri Henrici de Hassia de proprietate non habenda. Exposicio metrica super oracione dominica. D 85. Crisostomus de paciencia lob. Idem de penitencia, et sunt sei"' mones. Aureola in modum regule monastice ex scriptis s. I e ' ronimi collecta. Magister Johannes Gerson super cantica can- zo ticorum ad Carthusienses. Idem de regulis mandatorum. Idem de trahendis ad Christum privil(egiis). Idem de arte audiend 1 confessiones. Idem de remediis contra recidivum peccanm- Soliloquium Ysidori Hyspalensis episcopi. Idem Ysidorus de summo bono. 25 D 86. Crisostomus super Matheum. In alio libro ibidem posito d ) onie- lia Cris(ostomi) super ewangelium 'Cum videritis abhomin a ' cionem'. Omelia Gregorii pape super ewangelio Marie Mag' dalene et Maria Iacobi. Item alia super ewangelio c Si q lllS diligit me\ | , 30 D 87. Crisostomus super Matheum e greco e ) in latinum, in papi r °" f 1 ' 1 D 88. Tres tractatus Fetri Damiani. Sermones eiusdem de spir )ta sancto. Sermo eiusdem de vicio lingue f ). Sermo eiusdem " e spirituali certamine. Tractatus de tribus essencialibus religi° nlS editus (per) quendam ordinis Carthusiensis. Tractatus de r e ' 35 formacione hominis. Tractatus de esu carnium, in papiro. _ D 89. Albertus Magnus de veris virtutibus. Liber vite. Liber, l 1 ' 1 incipit c Beatus vir, cuius est auxilium abs te', tractans de asceO' sionibus et gradibus virtutum. Sermones magistri Nicolai 0 adventu domini. D QO. Tractatus Alberti Magni de veris virtutibus. Liber vite. 1 raC tatus de ascensione cordis in deum. In fine quedam exemp 1 ' - a ) über dem ersten e später a. b ) da. c ) dahinter fo. d ) P° S ' c ) grece. f ) ligue, n- Strich über i später. 23. Melk. 21 I D 91. Tractatus Alberti Magni de veris virtutibus. Liber vite. Trac- tatus notabilis de ascensionibus cordis. Sermones s. Augustini f. R ad fratres heremitas. Meditacio saneti Augustini. Liber beati Bernhardi de consciencia. De informacione discrecionis. Hugo de s. Victore de diseiplina noviciorum, in pergameno. 5 u 92. Albertus Magnus de virtutibus. Collecta quedam ex dictis magistri Ni(colai) de Dinckel(spuhel) de partibus penitencie. Quedam narraciones antiquorum patrum. De cönfessione modicum. Quedam autoritates. Tractatus magistri lohannis Gerson de decem preeeptis. Autoritates de ieiunio, de pacien- 10 cia, de paupertate. Modus legendi decreta, in papiro. 93. Horologium divine sapiencie. Soliloquium saneti Augustini, in papiro. a ) 94. Horologium divine sapiencie, in pergameno. 95- Horologium divine sapiencie, in pergameno. 15 96. Dieta salutis. Triplex speculum anime. Modus contemplandi passionem Christi per septem horas. Stimulus divini amoris, l^v in papiro. | 97- Apologia b ) Bonaventure contra ewangelice paupertatis ca- lumniatorem et plura alia atque diversa, in papiro. 20 98. Breviloquium domini Bonaventure tocius sacre scripture. 99- Questiones breves domini Bonaventure per modum conclu- sionum super primo sentenciarum, similiter super seeundo sentenciarum. Tabula per modum registri eiusdem super tercio sentenciarum. Libri Bonaventure de sacramentis. Can- 25 ticum pauperis pro dilecto a Iohanne de Pechano editum, ordinis minorum, Cantuariensium episcopo. Prosayca mora- üsacio domini lohannis de Alneto c ) sub forma rhetorice edita . super moralem libellum domini Archi-Catonis. lQ o. Stimulus amoris. Scala d ) claustralium beati Bernhardi. Trac- 30 tatus lohannis abbatis de professione monachorum. Summa .. gloria. Meditaciones passionis seeundum septem horas. lQ i- Stimulus amoris domini Bonaventure. Schala claustralium beati Bernhardi. Meditacio passionis Christi seeundum horas canonicas. Summa gloria Honorii. Tractatus lohannis abbatis 35 •73R j. de professione monachorum. | 02. Stimulus amoris. Confessionale nigri Pilgrini et quedam alia. Io 3. Speculum peccatoris. Speculum amoris in longa materia. De arböre crucis, alio modo lignum vite. Meditacio septem ho- rarum de passione Christi seeundum beatum Bernhardum. 4 o Salv '_ darauf Item in alio libro ibidem de vita sanetissime virginis Marie et de infancia at °ns später. b) Apologia rot. c ) alueto. d ) aus ch durch liasur c. 14* 2 12 23. Melk. Quedam alie meditaciones de passione Christi cum brevibus oracionibus. Brevis traetatus de corpore Christi et de prepa- racione ad illud summendum n ) etc. b ) Quedam explanacio quatuor capitulorum regule s. Benedicti cuiusdam professi 5 Mellicensis. Quedam breves exposiciones tarn epistolarum aliquarum quam evvangeliorum. Traetatus de confessione, qui dicitur speculum confessionis. Meditacio beati Bernhardi super 'Salve regina'. D 104. De arbore crucis Bonaventure. Oraciones Brigide de pas- 10 sione domini. Meditacio beati Bernhardi super 'Salve regina'. c ) De pietate et passione domini et ineipit 'Iesum Na- zarenum a ludeis' etc. Oraciones super una quaque parte antiphone predicte. Bernhardus de 12 gradibus superbie monachorum. Tractatulus, qui ineipit 'Corde creditur ad J 5 iusticiam'. Liber beati Bernhardi abbatis apologeticus. Epi- stola beati Bernhardi ad priorem s. Marcii"), Cluniacensis or- dinis. Excerpta aliqua ex dictis beati Bernhardi variis,, postd specialiter ex hoc de diligendo deum. Sermones abbreviati b. Bernhardi de prineipalibus viis domini. Flores psaltcru 20 editi per Iohannem presbyterum. | 4 D 105. d ) Itinerarius domini Bonaventure. Sermo eiusdem, qui ineip 1 * 'Omne datum optimum'. Traetatus eiusdem de triplici actu ierarchico. Epistola eiusdem. Traetatus eiusdem de hurfli' 1 " täte. Compendium de septem gradibus contemplacionis- 25 Traetatus eiusdem de ligno vite, alias de arbore crucis- Ympnus alphabeticus Sedulii episcopi. Traetatus Bonave 11 ' ture de quinque festivitatibus infancie salvatoris. Traetatus utilis fratris Bernheri c ), lectoris minorum Ratisponensiuni- Traetatus Hugonis super cantico beate virginis scilicet'Mag 111 ' 3o ficat'. Idem de duobus modis, quibus dyabolus impiig' 13 humilem. Traetatus eiusdem de instrueeione noviciorui 1 ^ Distinccio lacrimarum. Epistola Hugonis. Traetatus Hugo nlS optimus de oracione. Conpendium eiusdem de meditacione- Conpendium eiusdem de quinque septenis. Epistola eiusden 1 35 de laude caritatis. Dyalogus eiusdem de varietate rerum h u ' manarum.') Traetatus Richardi de s. Victore de quatuor g ra ' dibus violente caritatis. Excerpcio brevis de amore fervi" 0 ' Epistole s. Ignacii tres et una b. Marie. Tabula de tribus g e ' neribus fidelium. Meditacio s. Bernhardi abbatis super ' eC ' 40 cione ewangelica 'Cum factus esset Iesus annorum XU'- ^ % a ) A. b ) später. c ) darauf d gestrichen. '') oben in Rotschriß deficit prineipium, vide in cedula; auf einem eingeklebten Zettel der Text Itineran uS bis saivs atoris (Z. 27) von m 1 . e ) beniheri. f ) -orum 23. Melk. 2 I 3 cerpeio de libro de vita Christi, quid egerit 3 ) ab anno XII. usque ad annum XXX. Opusculum de stabilitate anime. I raetatus tripartituslohannis Gerson depreeeptis, confessione et sciencia mortis. Responsio eiusdem de modo confessionis et absolucionis sacramentalis. Distinccio eiusdem magistralis 5 de modis exeommunicacionum et irregularitatum et absolucionis ab eisdem. Avizacio ad quendam episcopum in scedula. Modi iniu(n)gendi penitenciam eiusdem contra reeidivum. Gonsideraciones triginta eiusdem de confessionibusaudiendis. Consideraciones XII eiusdem, quibus potest aliquis notari aut 10 vinci de pertinacia etc. Alie consideraciones XII eiusdem de eodem. Declaracio eiusdem, que veritates sint de necessitate salutis credende et que sapiant heresim. Tractatus de confessione magistri Mathei ut puto de Cracovia. Tractatus de tribus partibus penitencie magistri Nicolai de Dinckel(spuhel). 15 Responsio brevis ad quatuor dubia. Responsio magistri Nar- •i7 4 R C1SS1 Hercz ad quedam dubia. Tractatus de confessione. Fractatulus magistri Iohannis Gerson, cancellarii Parisiensis. J De duplici statu in ecclesia dei. Tractatus eiusdem de par- vulis ad Christum trahendis. Tractatulus saneti Augustini de 20 eisdem b ). Epistola eorundem ad eundem. Sermo Eusebii de corpore Christi. Epistola Therasie et Paulini ad sanetum Augustinum. Sermo Petri Cluniacensis de saneto, cuius reli- quie habentur. Sermo Adam abbaris de resurreccione domini. IQ 6. I raetatus Bonaventure, qui ineipit 'Ecce descripsi eam tibi 25 tripliciter' et dicitur Stimulus consciencie. Libellus, quomodo homo doleat, ut purgetur a peccatis. Tractatus Gerson de decem preeeptis et de Septem peccatis capitalibus. Casus reservat suramo pontifici. Casus aliqui, qui reservantur epi- scopo. Beatus Bernhardus super 'Salve regina 5 . Sermones 3o magistri Nicolai super 'Pater noster'. Idem de triplici fruetu oracionis et de triplici attencione. Idem de signis electorum et damnatorum. Sermo eiusdem de annunciacione Marie. Sermo 0 ) eiusdem de passione domini quatuor. Idem de dilec- cione dei et proximi. Sermo eiusdem de missione saneti spi- 35 ^ ntus in die penthecostes. Idem de penitencia et eius partibus. ^ °7- Sermones magistri Thome de Haselpach de sanetis. y - De consolacione theologie magistri Iohannis Gerson. De mi- stica theologia eiusdem. De practica theologie mistice eiusdem, videlicet de industriis. Testamentum peregrini eiusdem. Con- 4 o sideraciones 12 pro volentibus condere testamentum eiusdem. | •nnt, n gestrichen. '') cosdem. c ) A. 214 2 ^- Me ^- Idem super particula dominice oracionis scilicet 'Dimitte no- f 174 bis debita' etc. De cognicionibus castitatis et pollucionibus diurnis. Tractatus de sacramento ewkaristie magistri Iohannis deTarrecremata. Tractatus de misteriis rituum, cerimoniarum 5 et officii misse. Directorium confessorum. Sanctus Thomas de decem preceptis decalogi. Super 'Pater noster 1 et c Ave Maria'. Explanacio s. Thome super simbolo apostolorum. Tractatus cuiusdam de racionibus fidei factus ad contorem") Anthiocenum. Tractatus s. Thome de articulis fidei et eccle- i° sie sacrameutis ad archiepiscopum Panormitanum h ). Tractatus fratris David 0 ) de interioris hominis reformacione. Re- probatorium mendicitatis validorum et forcium corpore et alias se nutrire sciencium editum per doctorem utriusque iuris magistrum Felicem Hemrlin d ). Oracio, cum peccatoi" !5 de peccatis suis multum est anxius. D 109. Tractatus magistri Iohannis Gerson super cantica canticorum. Tractatus conclusionum collectarum per magistrum Iohannem Gerson de diversis materiis moralibus. De sacramentis. De penitencia. De extrema unccione. Breviloquium animi cuius- 20 dam devoti monachi. Tractatus de contractibus magistri Iohannis Gerson. Tractatus de contractibus magistri Henrici de Oyta. Epistola magistri Henrici de Hassia ad Iohannem de Ebersteyn, camerarium Magunciensem. De contemptu mundi quedam moralizacio. 25 D 110. Tractatus magistri Iohannis Gerson contra asserentes, com- munionem utriusque speciei esse de necessitate salutis. Tractatus eiusdem de celibatu ecclesiasticorum, cuius collocutores « * A f IV sunt sophia et natura. | Tractatus cuiusdam militis strenul ) dictus Wilhelmus. Tractatus quidam de spirituali exercita- 3o cione reparacionis lapsus humani. Tractatus magistri 1°' hannis Gerson de oracione et valore eius. Eiusdem de arte audiendi confessiones. Tractatus de remeduV) contra reci- divum peccandi. Tractatus eiusdem de parvulis ad Christum trahendis. Tractatus de vicio proprietatis religiosorum- 35 Tractatus magistri Iohannis Gerson de solicitudine ecclesiasticorum. Dyalogus magistri Iohannis Gerson de perfeccione cordis. Tractatus eiusdem de meditacione cordis. Tractatus eiusdem de simplificacione cordis. Tractatus eiusdem de di- reccione cordis. Centilogium magistri Iohannis Gerson de 40 conceptibus. Centilogium eiusdem de meditacione crucis- a ) ad contoie m 1 , ad concionem durchstrichen, darüber. '') i über der Z el \ später. c ) David fratris, mit Umstellungs^eichen. d ) hemrl'. e ) stennu»- f ) darauf Davidis a confessore. 23. Melk. 215 Testamentum peregrini metricum eiusdem. Canticorum me- trica eiusdem. Centilogium eiusdem de impulsibus. Anago- gicum eiusdem de verbo et ymno glorie. Dionisius Ariopa- gita a ) adThimotheum de mistica tbeologya. Qdedam epistole eiusdem ad Gaium b ). Eiusdem ex libro de divinis nominibus 5 capitulo septimo de c ) sapiencia, intellectu, racione, veritate, iide. Opusculum magistri Iohannis Gerson ad elueidacionem scolasticam mistice theologie. Tractatus eiusdem de oculo. Item eiusdem de preciosa margarita. Tractatus longus et bonus magistri Iohannis Gerson de mistica theologia. 10 Diu. Prologus magistri Iohannis Gerson super unum ex quatuor compilati. Tetromonum vel monotesseron"). Cancellarius d ) Parisiensis super'Magnificat'. Opuscula annotata ipsius Gerson. Epitaphium 0 ) de obitu Gersonis. | 5 D 112. Cancellarius d ) Parisius de 12 industriis mistice theologie. Item 15 25 consideraciones de confessionibus audiendis. Item de de- cem preeeptis. D 113. Gerson de vita spirituali non in toto. Item 12 consideraciones super f ) spirituum probacione eiusdem. Remedia contra ten- taciones huius temporis edita ab experto. Tractatus magistri 20 Nicolai de penitencia et eius partibus. Quatuor epistole s. Iero- nimi. Modus visitandi monasteria. TVactatus Iohannis Criso- stomi super ewangelio 'Cum videritis abhominacionem'. Liber s. Augustini de ymagine, qui intitulatur manuale s. Augustini. 25 D114. Item de decem preeeptis et Septem capitalibus vieiis. Idem de contractibus. Idem de pollucionibus. Pauca excerpta ex summa Hostien(sis) super rubricas primi decretalium. Tractatus Gerson de spirituali anime vita. XII eiusdem consideraciones super probacione spirituum. Idem remedium contra 3o tentaciones. Bernhardus Cass(inensis), utrum omnia posita in regula saneti Benedicti sint preeepta. Excerpta ex seeunda seeunde Thome de Aquino, scilicet questio c. EXXIX, alia questio c. LXXXI, alia questio c. LXXXII, alia questio c. 83, alia questio c. 84, alia c. 86. Gerson de duplici statu in ecclesia 35 dei, scilicet creatoris g ) et privilegiatorum. De fundatoribus monasterii Mellicensis. Tractatus de parvulis ad Christum trahendis. Remissiones h )parcium expositarum per s.Thomam de Aquino ad ipsius summas. Gerson de modo confessionis et absolucionis sacramentalis. I 4° a ) A. b ) g aus c später. c ) da. d ) Can- aus Con- später. e ) ph aus u Pater. f^ SU p er aus su j später. B ) A, richtig curatorum. '') Remissiones bis a cramentalis steht ^u Anfang dieser Codexbeschreibung, mit Umsteüungs^eichen. 2 i 6 2I ■ Melk. . t i 7 6 |! D 115. Tractatus Gerson de spirituah anime vita a ). D 116. De rebus ecclesie non alienandis b ). Epistola Humberti ad omnes religiosos. Tractatus domini Pauli Cholner de Septem horis canonicis. Henricüs de Hassia, quare deus permittit ), 5 electos hie tribulari. Bonaventura de instruccionenoviciorum- Moralizacio cuiusdam picture magistri Henrici de Hassia. Tractatus alius de septem horis canonicis. Tractatus magistri Iohannis de Polomar d ) de esu carnium. De celebracione missarum et aliorum officiorum. Qualiter fieri debeat a 10 maiori exeommunicacione absolucio. Casus iuris veteris, i !1 quibus quis ipso facto est exeommunicatus. I) 117. Tractatus magistri Iohannis Gerson, cancellarii Parisiensis, de decem preeeptis. Idem de septem capitalibus vieiis. Idem de forma absolucionis. Quasdam exhortaciones ad infirmos e 15 quasdam breves oraciones, quas infirmus orare debet. De confessiöne seeundum Bernhardum. De reservatis casibus abbatis. Item de penitencia. Quod scrupulositas de levibus non est bona. Super 'Pater noster' seeundum magistrurr) Henricum de Hassia. Super c Ave Maria'seeundum eundem- 20 De modo confessionis et absolucionis sacramentalis seeundum magistrum Iohannem Gerson. Pulchra disputacio conscienc> e et racionis de modo accedendi ad sacramentum ewkaristic- De modo accedendi et quare aut propter quam causam sl accedendum ad sacramentum. Speculum Augustini videhc e $ 25 peccatoris. | Sermo de tentacionibus seeundum magistruiö Nicolaum. Ex sermonibus eiusdem, quod ieiunia multum ) prosunt proficientibus in virtutibus et plura alia. D 118. Tractatus magistri Iohannis Gerson de oracione et ipsius va- lore. Dyalogus eiusdem inter theologum et animam. Op uS 3o eulum eiusdem de statu pape. Idem de sedacione scisma" ' Tractatus eiusdem ad fratres Celestinos de solicitudine eccle- siasticorum. Tractatus eiusdem de regulis mandatorum val d _ * "tri utihs. Tractatus quidam de proprietariis. Tractatus mag 1 ^ Iohannis Nider de secularium religionibus. Ysidorus sup c 35 cantica canticorum. Copia bulle Urbani pape contra sin 10 ' niace ingredientes et reeipientes religionem. Scriptum cUiU dam doctoris, lectoris ordinarii in iure canonico Wie n " e ' utrum tenentes paupertatem ewangelicam excusentur a bore manuum. «i*. 40 :l ) vite. b ) Anfang gestrichen und darüber Gerson de regulis mandatorum c ) a über dem ^weiten i später. d ) erstes o %u a später. c ) multa m 1 , " ar -um später. 23. Melk. 217 D iiq. Passio domini seeundum quatuor ewangelistas in unum con- texta a ) seeundum ordinem Historie. Liber supputacionum saneti Augustini episcopi. Tractatus Bonaventure de arbore sanete crucis. Item aliquot versus collecti b ) ex psalterio David etc. Quedam capitula de virtute psalmorum. Forma vivendi 5 metrica, quam Christus tradidit. Visio cui(u)sdam fratris. Quoddam notabile s. Gregorii, que in hoc seculo faciant c ) ( abusionem. Quedam disputacio corporis et anirne per mo- l7f -7 dum dyalogi metrica. De mortis condicione, ut hanc legens ab omni vicio retrahatur. Manuale saneti Augustini. | Que- 10 dam tabula de preparacione sacerdotis ad missam. Quedam metra de morte medicanda. Metra de passione domini. Metra de virtutibus et gracia d ) ewkaristie. Quedam figura de di- versis statibus hominum. Metra de ordine saneti Benedicti. Metra de pugna. Dictum quoddam c Recessit lex a sacerdoti- 15 bus\ Quedam oracio metrica sabbatis noctibus dicenda. Regula saneti Augustini episcopi. Oracio ad vestes, eibaria et alia multa. Ordo benedicendi mensam. Benedic(c)iones de septinariis iter agentibus et lectoris. 6 ) Ordo ad communican- dum iofirmura. Benediccio vini in amore c ) saneti Iohannis 20 ewaneeliste. 120. Tractatus de instinetibus magistri Henrici de Frimaria. Tractatus de via purgativa fratris Hugonis. Tractatus de ascen- sionibus. Aliqua collecta ex scriptis magistri Nicolai de Septem vieiis capitalibus, de octo beatitudinibus. Sermo in vi- 25 gilia assumpeionis Marie et de gradibusbumilitatis. Tractatus de via purgativa fratris Hugonis. Sermo de annu(n)ciacione adhuc unus. Sermo de assumpeione Marie, adhuc alias de assumpeione. Sermo de benefieiis dei, de angelis, de ingrati- tudlne, de circumeisione, de epiphania domini, de tentacioni- 3o bus. Ex seeunda seeunde saneti Thome de religiosis, utrum religiosi teneantur ad omnia consilia, utrum voluntaria pau- f.i 7 v ^ pertas requiratur ad religionem et plures questiones ibidem, j 121 - Tractatus de confessione bonus et utilis. Tractatus de proprietäre religiosorum. Tractatus de consciencia. Bonaventura 35 super'Pater noster'. Meditacio beati Bernhardi super'Salve regina'. Exemplum cuiusdam virginis nomine Eli/.abet. Qui- . dam tractatulus et plura alia. 122 - Fpistola quedam totum processum conversacionis monasterii Sub lacus 1 ) continens. Tractatus de confessione utilis mnltum, 40 ') -ta aus -tos über der Zeile später. '') collecti von in' nachgetragen. c ) aus ^M\l Päter ' d) aus 8" später. e ) A. f ) fublacenfis gestrichen, darüber 2 i 8 23. Melk. partim vulgariter. Tractatus magistri Nicolai brevior de confessione. Excerpta de officio misse ex summa sacrificii magistri Henrici. Casus, qui possunt accidere in missa. Tractatus de confessione satis pregnans. Speculum monachorum 5 Bernhardi Cassinensis. Notabilia utilia. Ex manuali sancti Augustini. Epistola fratris Fiancisci, reformatoris Castellensis monasterii. Speculum peccatoris. Stimulus amoris Boneven- ture a ). Tractatus s. Bernhardi de diligendo deum. Tractatus magistri lohannis, cancellarii Parisiensis, de confessione. Trac- io tatus Bonaventure de noviciis. Sermones s. Augustini ad he- remitas. Preparacio quedam ad ewkaristiam. D i 23. Tractatus de itineribus eternitatis. Tractatus bonus de sacra- mento penitencie. Augustinus de conflictu viciorum et vir- tutum. Hugo de arra anime. Liber s. Augustini soliloquiorum- i 5 Tractatus lohannis Gerson de approbacione discrecionis per- petue abstinencie carnium Carthusiensium. Excerpta ex re- thoricadivina magistri Wilhelmi Parisiensis. | Tractatus fratris lohannis de Tegernse b ) (in) sacro concilio c ) Basi(le)ensi, si in facto deposicionis olym Eugenii pape potuit") errare. Ortus et 20 decursus ordinisCarthusiensis. Regula sancti Augustini. Com* potus cirometralis. Exposicio brevis et bona ymnorum. Ca- pitulum 'Cum ad monasterium 5 cum glosa. Sermo bcati Bernhardi, quem fecit in concilio d ) Remensi. Metra quedam a religioso meditanda. Questio magistri Henrici de Hassia, 25 utrum liceat alicui sancto appetere canonisacionem suam- Modus consecracionis ducis Alberti in regem Ungariorum )• Decretum eleccionis ducis Austrie in regem Romanorum- Epistola Wartholomei, Novariensis')episcopi, ad regem Albci- tum, ut consenciat eleccioni de se facte. Modus reforma ndl 3o diversos Status in ecclesia dei. D 124. Libellus tractans ascensiones et gradus virtutum. Speculum monachorum. Epistola s. Augustini ad monachos reguläres- Speculum amatorum mundi utile multum. De vicio luxurie- De conviviis. Quedam dubia cum solucionibus suis. SpecU- 35 lum peccatoris s. Augustini. De extremo iudicio. De sacer- dotibus. Excerpta ex exposicione magistri Hugonis de san ct ° Victore super regulam sancti Augustini. Quatuor epistola s s. lheronimi c ) presbiteri ad personas religiosos«). Collacio de septem donis Spiritus sancti. De dignitate saccrdocii. De loC 40 oracionis. Signa caritatis undecim. Epistola s. Anshelm' de f.i7 ö a ) über dem ersten c später a. '') tegcrn.se. c ) consilio. d ) fcilio w , *» strichen, con- über der Zeile später. c ) A. f ) Novor-. e) o von -OS halb ausrädie 23. Melk. 2IQ timore iudicii et de spe ; que est in deum. Exposicio metrica super 'Pater noster'. Excerpta ex tractatu Bonaventure de corpore Christi. Pauca ex primo libro Hugonis de claustro 1/8 anime. | Sanctus Bernhardus") de propria voluntate. Com- pendium sancti Thome. Item de agilitate religiosorum. Trac- 5 tatus Bonaventure de corpore Christi. Item quod contempla- tivus non reputet alios imperfectos. Item quod utiles sint ser- vis dei temptacioncs. Speculum beati Bernhardi. Metra super regulam s. Benedicti abbatis. Formula honeste vite beati Bernhardi. De iudicio et quid sit et de suspicionibus. Tractatus 10 magistri Iohannis Gerson de decem preceptis. Tractatus duo- decim remedia ponens contra temptaciones. Magister Nicolaus de dileccione dei. Exposicio quedam super'Magnificaf. Excerpta ex tractatu magistri Iohannis Gerson de pollucioni- bus, (de) trepidantibus celebrare. Excerpta ex sermone beati 15 Bernhardi de corpore Christi ad Petrum. Item Bernhardus de penitencia, de confessione, de misericordia dei in b ) penitentes et de humilitate. Interrogacio cum responsione super illud apostoli'Michi autem' etc. Excerpta ex sermonibus Socci de adventu domini. Exposicio ymnorum et quedam brevialia 20 et pauca. D 124. Item libellus, qui dicitur scala claustralium beati Bernhardi. Sermones ad novicios. Ad noviciandum. Item in fine libelli quedam excerpta ex registro s. Gregorii. De fraterna correc- cione. De preparacione sacerdotis ante missam. De excom- 25 municacione regulari 0 ). De duodecim gradibus superbie. f, , Quod abbas potest dare notestatem absolvendi confessoribus. } l2 5- Cancellarius de tentacionibus et remediis duodecim. d ) Excerpta de tractatu 0 ) cancellarii super c Magnificat'. Excerpta de sermonibus beati Bernhardi super cantica et de aliis. 30 Responsio aliquorum dubiorum de tractatu patris Iohannis de Spira de esu carnium. Tractatus de Septem donis Spiritus sancti et alia plura collecta particularia etc. An per- secutores Christi cognovcrint, cum verum esse Christum in lege promissum atque verum filium dei extitisse. Collacio 35 'Christus passus est pro vobis 5 etc. Ibi plures questiones. Alia . collacio c O vos omnes, qui transitis per viam\ l2 6. Abbreviacio') ecclesiastice hystorie. Excerpta ex visionibus Brigitte. Ewangclium Nicodemi. De modo vivendi beate virginis ante concepcionem. Libellus Ysaac abbatis. De ac- 40 cessu anime ad deum. Bernhardus de vita monachi quoti- c a ) -dus über der Zeile. b ) impcn-. c ) -ris, s getilgt. d ) in A folgt hier trft quondam truncato. 8 ) de tractatu in A hinter Magnif. f ) erstes b über der Zeile. 2 20 -3. Melk. diänä. Tractatus de reformacione hominis. Quedam notabilia de corpore Christi. Item in fine multa bona notabilia. D 127. Primo regula sancti Francisco Regula Carmelitarum. Col- lacio valde utilis. De sacerdotibus fornicariis. Epistola Hum- 5 berti ad religiosos de tribus essencialibus. Proverbia Ysidori episcopi. Tractatus multum utilis de descensu hominis ab Ierusalem in lericho. Tractatus domini Andree, episcopi Ma- tensis"), de obligacione decimarum. Opus metricum super novum et vetus testamentum. | 10 C 128. Liber quatuor novissimorum. Excerpta ex horologio sapien- J cie. Item exemplum de proprietariis. Aliqua b ) de exposicione regule s. Augustini. Tractatus de proprietariis. Quedam auc- toritates diverse. Item plures alie notulc diverse. D 12g. Tractatus Nider, qui dicitur consolatorium timorate conscien- 15 cie. Regule pro scrupulose consciencie curacione. Magister 0 ) Nicolaus de duodecim gradibus humilitatis. Fratris Nicolai Vener tractatus de casibus ex(communicaci)onum. Gerson de mistica theologia. Idem de oracione. Item de attencione in eodem tractatu. 20 D i3o. (Consolatorium timorate consciencie matnstri Iohannis Nider. Speculum conside(r)acionis domini Nicolai, cardinalis sancti Marci, Cameracensis. Compendium contemplacionis eiusdern. Gerson de auferibilitate d ) sponsi. Item tractatus de consolacione Philosophie 0 ). Epistola beati Cipriani Cecilii de oracione do- 25 minica. Item tractatus quidam Ambrosii de sacramento eW- karistie et oracione dominica. Sermo s. Augustini ex libro eius de verbis domini de una trinitate trinaque unitate. Tractatus, quomodo deus dicatur habere caput, oculos, manus et alia membra. Tractatus pro ordine Carthusiensium super non esu 3o carnium, conpositus per magistrum iohannem de Gersona- Opusculum consolatorium tempore scismatis magistri Iohannis Gerson. j I) 131. Manuale confessorum magistri Iohannis Nider. Tractatus eiusdern de lepra morali. Sermones magistri Henrici, prioi'is 35 Carthusiensis domus Holandie. D 132. Manuale confessorum magistri Iohannis Nider. Tractatus eiusdern de lepra morali. Tractatus eiusdern de reformacione Status cenobitici. Modus quidam reformandi monasteriä« Collacio quedam super ewangelio c Ecce nos reliquimus orn- 4° nia\ Tractatus de proprietariis magistri Henrici de Hass> a ' Quedam brevis exposicio misse eiusdern Henrici. a ) für Aiacensis? h ) davor Item später. c ) Magister__eodem tractatu 1 Anfang, mit Umstellungs^eichen. d ) -ri- über der Zeile. e ) darauf theolog 1 v .179 f.i» 23. Melk. 22 1 D 133. Exposicio capituli XXXIII. regule s. Benedict! patris Iohannis de Spira. Tractatus eiusdem patris Iohannis de Spira de proprietate monachorum. Principium a ) tractatus eiusdem patris Iohannis de Spira de communitate. Posicio magistri Iodoci de Hailprunna, licenciati in theologia, utrum monachus 5 possit habere proprium. Tractatus magistri Nider, ordinis predicatorum, doctoris b ) theologie de reformacione Status ce- nobitici. Septem sermones patris Iohannis de Spira, quorum aliqui facti sunt ad monachos in prineipio reformacionis, alii autem postea. Extraeta ex apologia Bonaventure contra i° calumniatorem ewangelice paupertatis. Pauca extraeta ex Humberto super regulam s. Augustini. Tractatus magistri Iohannis de Polomar decretorum c ) de esu carnium. Plura alia collecta ex diversis libris supra istis d ) dieta etc. c ) Intri- cata quedam interrogatoria. 15 D 134. Manuale magistri Iohannis Nider confessorum. Idem de lepra morali. Idem de consolacione timorate consciencie. Tractatus f,, 8 v de penis inferni. Gerson de excellenciis virtutum Christi et Marie. | Quoddam compilatum Gerson de mirabili victoria puelle cuiusdam de post fetantes 0 ) reeepte in ducem belli regis 20 Francorum contra recem Anslorum. r\ DD l) 135. Manuale Nider. Idem de lepra manuali 0 ). Sermo Leonis pape in die penthecosten. c Cenantibus autem eis accepitlesus panem' sermo. ^ 136. Form(i)carius Nider. Tractatus Nider de contractibus mer- 25 catorum. Iohannes de Tambaco de sensibilibus deliciis. De vigore') conswetudinis et dispensacione canonica. Iohannes Climacus de 3o gradibus. Sermo eiusdem ad pastorem. Com- mendacio Iohannis Climaci et sermonum eius edita a Iohanne Raythi abbate. Epistola Iohannis Crisostomi. Autoritates 30 s. Maximini monachi. J : 37. Manuale confessorum. De lepra morali magistri Iohannis Gerson. Tractatus magistri Iohannis Gerson de mistica theologia. Tractatus eiusdem de statibus ecclesie. Tractatus eiusdem de probacione spirituum. Bernardus de scala s ) claustra- 35 lium. Hugo de oracione. Exemplum Petri Damiani de horis canonicis suis temporibus dicendis. Forma metrica de chri- f t8, R stiana puerorum instruccione magistri Iohannis. | l3 8. Magistri 1 ') Iohannis Nider sacre theologie preeeptorium. Dispo- sitorium moriendi. De bello morali magistri Iohannis Nider. 4 o a ) pV. b) _; s späler _ c) A- d) j st j s SU p r a. c ) etc. über der Zeile. aus f - «) schala, dann h radiert. h ) folgendes fratris getilgt. 2 2 2 2 3- Mdk. D i3g. Penitencionarius"), quem compilavit magister Iohanncs de Deo. Liber de miseria condicionis humane editus a domino Lothario, qui postea Innocencius tercius appellatus est. Qlu- dam traetatus de sacerdotibus sew pastoribus ecclesie utihs 5 et bonus. Liber de officio sacerdotis fratrisThome de Aquino. Quidam tractatulusThome de racionibus fidei. Libellus scin- tillarum. D 140. Estivalis pars postille Milieu' 1 ) de tempore et sanetis. D 141. Pars hiemalis postille 0 ) Milieu de tempore. 10 D 142. Distincciones Mauricii. D 143. De oculo morali Iohannis Pithsan. Speculum beate virgirns. Traetatus, qui dicitur ymago beate virginis. Sermones breves per totum annum. | 1) 144. Sermones s. Ambrosii de sacramento satis boni. Libri duo 15 sinonimorum maiorum Ysidori. Habanus contra eos, qui i" e ' pugnant d ) constitutis beati patris Benedicti. Traetatus magistri Iohannis Gerson cancellarii e ) Parisiensis. Epistola Humberti ad omnes religiosos in caritate conscripta. Traetatus magistri Iohannis Gerson de 12 industrüs mistice theologie. Quedam 20 probacio stabilitatis sacri concilii Basiliensis tempore dispeti' sacionis cum papa. Traetatus honorabilis domini Enee SilvU de rebus conciliaribus. Scriptum studii Cracoviensis de auc- toritate et potestate concilii supra papam scriptum'). Scriptum studii Ertfo(r)diensis de eodem, quo supra. Aliqua bre- 25 via studii Coloniensis, de quo supra. Scripta magistri Nar- cisci a ) Hercz de Perching super unione cum sacro conciU 0 Basiliensi dominorum electorum imperii Romani. Item bu' la sacri concilii sive copia Basiliensis eius a ) de reformacione monachorum nigrorum. Collacio de humilitate habita in vl * 3o gilia nativitatis. Quedam epistole responsales cuiusdam ^ a J"' thusiensis ad episcopum Bononiensem. Quedam epistoj e universitatis Parisiensis. Epistola pulchra 8 ) patris Iohannis de Spira ad quendam monachum pro revocacione ipsius a monasterium suum. Formula 1 ') honeste vite beati Bernhard'- 35 Gerson de probacione spirituum. Beda super Thobiam- D 145. Registrum omnium librorum. | D 146. Traetatus quidam perutilis dictus speculum vite hunia 11 ^ Aureola ex suavissimis floribus gloriosi doctoris Ieronim 1 a . fabre contexta, qui a ) alio nomine intitulatur regula Ieronif 01 f. 181 f.» 8 40 a )A. >') -cii aus -cie. <=) -lc aus -la. *) darauj 'i \ur Hälfte rfdie£ c ) ocellarii. f ) darauf 'Scrip studij, gestrichen. s) pulchri, 1 über der Z el h j darauf bernhardi gestrichen. 2.?. Melk. 2 23 cum tabula contentorum in singulis capitulis. Summa ma- gistri Iohannis de Marbaco de sacramentis pro direccione cu- ratorum pulcherrima. Tractatus de victoria Antichristi per Christum facta 11 ) magistri Hugonis de Novo Castro, sacre theologie doctoris Parisiensis. Coniectura de ultimis diebus 5 domini Nicolai de Cusa cardinalis. Sermo ecclesiasticus de laudibus virgiuis Marie et signanter de festo gaudioso pre- sentacionis eiusdem virginis. u 147. Speculum vite humane Roderici Hispani, episcopi Palenüni. ^ 148. Pastorale beati Gregorii pape. 10 ^ 149^ Henricus de Hassia super illud genesis 'In sudore vultus tui' etc. D i5L b ) " I 5 2 (156). Tractatus de novem alienis peccatis et sunt undecim sermones. Sermo magistri Iohannis Gews, doctoris theologie, 15 de ludo. Tractatus de decimis solvendis domini Andree, episcopi de Escobar c ), pronunciatus per eundem Romein ecclesia sancti Laurencii. Legenda nova de vita sancti Ieronimi. Tractatus septem Engelberti Admontensis ad regimen principum. De virtutibus cardinalibus cum introduccione et assignacione 20 ,, 8 v aliarum virtutum necessarii(s) vite humane. Vita philoso- phorum. De origine studii Perusiensis d ). | Sermo de sancta Katherina. Tractatus quidam vel sermo de valore indulgen- ciarum sub themate 'Quodcunque solveris super terram'. Tractatus in modum dyalogi, disputaciones Iudeorum contra 25 s. Athanasium. Collectura quedam, quod beata virgo Maria multis racionibus comparatur stelle. Palladius abbreviatus de agricultura. c ) r 5^ (157)- Cathena aurea s.Thome in quatuor evangelia, inpresso j. volumine f ). 3o r 54 (158). Tractatus de proprietatibus rerum fratris Wartholomei > Anglici, ordinis fratrum minorum. jn J 55 (159). Liber de similitudinibus rerum, in pergameno p ). j 5d (160). Laus Marie pars prima, in pergameno. -—^17 (161). Epistole beati Bernhardi abbatis, in papiro.' 1 ) 35 T ) hinter t ein Buchstabe radiert. h ) ursprünglich leerer Raum, dann von m 4 ibi ' methcoi '0''nm et ethiticorum (!). Mutatus est ibi numerus, quia intropositi sunt > h ,i~T tü ° V lihri I 5 2 - 153. 154. 155. Infolge dieses Einschubs sind alle folgenden Origi- c ) ] V °" ° S eändert > 15* V ^36, 153 qu 157 usw. c ) cobar. d ) verte m 4 . fy . U J die Bemerkung Mutatio ibi facta in registro precedenti correeta est. Diese 40 Libg^ UHdäie Änderung der Zahlen bis D 173 von m 4 . f ) Text gestrichen, dafür aur e ' Slrml itudinibus rerum in pergameno m 4 . «) Text gestrichen, dafür Cathena s u nt banCt ' Thomc in quatuor ewangelia, impressura m 4 . h ) darauf Ibi interpositi ^atuor librf 162. i63. 164. 165 m 4 . f.I» 224 23. Melk. I) 158 (166). Laus Marie pars secunda a ), in papiro. 1) 159 (167). Albertus Magnus de laude beate virginis in pressura. Idem super missus est etc. b ) | D (171). Summa Ade de septem sacramentis. Tractatus de corpore 5 Christi. Sermones de eodem et de passione domini. De de- dicacione. Sermones de apostolis. De uno martire. De mar- tiribus. De uno confessore. Stella clericorum. Sermones de una virgine. De Maria Magdalena. De mortuis. D (172). Lectura super Raymu(n)dum metricu(m) cum aliquot que- 10 stionibus. Exposicio dominice oracionis et salutacionis ange- lice. Questiones breves circa materias quarti sentenciarum- Compendium sacramentorum ecclesie et articulorum fidel cum assignacione erroris circa eos. Exposicio brevis simboli dupliciter. Narracio quedam quasi legenda sanctorum et de 15 tempore. Secta hereticorum Baldensium. Meditaciones beati Bernhardi 'Multi multa saunt'. Stella clericorum. De digni- tate et gaudiis festi resurreccionis Christi et de quibusdam mirabilibus. Sermo de resurreccione scilicet'Hodie incipiatf 1 te exaltare'. Sermo de beata virgine scilicet c Que est ista , 20 in papiro. D (173). Omelie Origenis, in papiro. D 163. Biblia integra, in pergameno. c ) | 1 ncipit archa E. E 1. Decretum in pulchra littera, in pergameno. 5 E 2. J ) E 3. Decretum, in pergameno. E 4. Decretales, in pergameno. E 5. Decretales. Item instituciones Innocencii quarti, in pergame" E 6. Decretales, in pergameno. 3o E 7. Duo primi libri decretalium cum glosa, in pergameno. 17 Q d ^ f .,s/ 'D E g. Sextus decretalium, in pergameno. io. d ) E 11. Clementina. 35 E 12. Eiber codicum. E i3. Liber digestorum, in pergameno. a ) aus prima m 1 . b ) D 168. Conclusioncs distinctionum librorum scntcncia' ^ fratfis lohannis de F"ontc. Item Lucanus. D 169. Psalterium Brunonis episcopi- / Katho et Esopus cum commentis (aus commentüj moralibus am FuJJe der Seile V° 40 c ) Signatur und Text gestrichen. d ) Text fehlt. 23. Melk. 2 2S. E 14. Über institucionum domini Iustiniani imperatoris, in perga- (meno). E 15. Pars prima novelle Iohannis Andree super decretales, in pergameno.") k 16. Secunda pars novelle Iohannis Andree super decretales. 5 £ 17- Questiones mercuriales Iohannis Andree. k 18. Breviarium Bernardi Papiensis prepositi. Item decretales nove per magistrum Iohannem compilate b ). Item decretales Inno- , i8 v cencii pape tercii, in pergameno. | 5 k 19. Decretales magistri Iohannis Andree. Decretales Bernardi Pa- 10 piensis prepositi. Item decretales Innocencii pape tercii. ^ 20. Casus decretalium. Item ordo iudiciarius magistri Egidii de Foscarrariis 0 ), in pergameno. "21. Distincciones magistri Petri Sansonis super decretales, in pergameno. I5 22. Lectura Petri de Sansona super decretales, in pergameno. 2 3. Lectura Iohannis monachi super sexto decretalium, in pergameno. *■ 2 4- Lectura Clementinarum Nicolai Panormitani d ). Responsio sinodalis data ambasiatoribus pape. De auctoritatibus cuius- 20 übet concilii super papam et quoslibet fideles c ). Item dialogus inter magistrum Iohannem de Palamar*) etlacobum discipulum suum habitus in concilio Basiliensi. Item plures responsiones et epistole sinodales 6 ) sacri concilii Basiliensis. Item quedam sessiones facte in concilio Basiliensi. Quidam tractatus tenen- 35 tes' 1 ) neutrali(ta)tem. Item iustificacio') sentencie late contra Gabrielem olim Eugenium a concilio Basiliensi. Item invec- tiva ) Gabrielis olim Eugenii pape. Responsio universitatis 186R Kracoviensis facta oratoribus et nunciis sacrosancte sinodi Ba- sihensis et sanctissimi domini Felicis pape quinti. | Item pro- 30 posicio magistri Thome de cancellis facta Neirenberge f ) pro parte 1 ) concilii Basiliensis. Quedam probaciones pro sacro concilio Basiliensi. Quedam epistola Eugenii pape. Item quidam articuli et raciones contra quondam Eugenium papam. Jtem concordia discordancium canonum. Item quedam bulla 35 concilii Basiliensi(s), per quam cassantur littere false bullate continentes pensam nominacionem locorum Florencie et Utini m ) foüo 33 secundo. Item quedam responsio quondam ^^ Eugenü facta fere dimidio anno altero ante eleccionem domini c ) d a P p ln P er 8ameno gehört auch %u E 16. b ) aus -pell-. c ) fofcar-. d ) -ta(rum). 40 h )-tj S e "äe irrtümlich getrennt, von m 1 wieder verbunden. f ) A. s) -lis. ') e „ ' ') da ''auf contra gestrichen. k ) erstes v statt eines radierten Buchstaben. a ediert. ») u tine. elllt -BibliothekskataloRe I. 'S 2 26 23. Melk. Felicis pape to. 335. Item quedam constituciones generalis concilii Constanciensis. Item in fine voluminis in duobus sex- ternis notantur supposita sacri concilii Constanciensis. E 25. Repertorium magistri Guilhelmi Durandi. Item plures tabule 5 decretum, decretales respicientes. Item distineciones totam libri decretorum sentenciam continentes. E 26. Ordo iudiciarius magistri Egidii a ). Item Broccarda iuris, i'i pergameno. E 27. Summa Goffredi super rubricis decretalium. Ordo iudiciarius, 10 in pergameno. E 28. Summa Goffredi de Trano super titulos decretalium, in pergameno. | E 29. Summa decretalium magistri Henrici, in pergameno. E 3o. Compendium utriusque iuris, in papiro. 15 E 3i. Decisiones rote, in papiro. E 2>2. Actum conciliorum generalium collecti per Ysidorum, in p a ' piro. E 33. Dinus de regulis iuris li(bro) VI". Item usus feudorum. Item re- peticiones certorum capitulorum et conclusiones rote, in papi 1 " 0, 20 E 34. Legende sanetorum a Kalendis Ianuarii usque sextodecirno Kalend. Marcii, in pergameno. E 35. Legende sanetorum a XVI. Kai. Marcii usque ad Kai. Mail- E 36. Passionale de sanetis a Kai. Maii usque ad Kai. Iulii. Item i' 1 fine voluminis legende de s. Stephano, rege Ungarie. I tetT1 25 de saneto Henrico filio eiusdem. Item de saneto Ladisla°> rege Ungarie. De s. Gerhardo, episcopo Moronensi et martir regni Ungarie. | E 37. Legende sanetorum a Kai. Iulii usque ad Kai. Septembn • Item pars tabule de sanetis ordinis s. Benedicti, que contineW 30 in sequenti volumine. E 38. b ) Legende sanetorum a Kai. Septembris usque ad Kai- N° vembris. Item tabula de dignitate et magnificencia. E 3g. Legende sanetorum a Kai. Novembris usque ad c ) Kai- D e cembris. 35 E 40. Legende sanetorum a Kai. Decembris usque ad Kai. Ianuari • E 41. Liber dictus paradisus foncium aquarum vivencium dorn 1 Iesu. E 42. Liber dictus ortulus d ) florum beate virginis Marie. E 43. Salustius dupliciter, in pergameno. 4 o E 44. Liber Titi Livii e ) Patavini historiographi, in papiro. * - ••) d" s a ) -gl- aus -ge- radiert. b ) 18. c ) ad aus a. d ) ortulanus. ; erste i über der Zeile. f.lüi f.' 0. 23. Melk. 22J E 45. Liber Valerii Maximi cum glosa pars prima, in pergameno. , E 46. Liber Valerii Maximi cum glosa pars seeunda, in pergameno. | E 47. Franciscus Petrarca 3 ) de viris illustribus, in papiro. Item in alio libro ibidem posito de claris mulieribus. E48. Glosa super Valerium Maximum. Item comportatorium Iero- 5 nimi de ludenburk super missam incomplete, in papiro. E 49. Historia Iosephi captivi de Iudaico bello translata a beato Am- brosio ex greco in latinum. E 50. Iosephus antiquitatum et de bello Iudaico, in pressura. E 51. Historia ecclesiastica Eusebii Cesariensis. Item historia eccle- 10 siastica Bede de gestis Anglorum, in pergameno. E 52. Scolastica historia, in pergameno. k 53. Scolastica historia, in pergameno 1 '). E 54. Scolastica historia. E 55. Scolastica historia. J 5 f. I8 E 56. Appianus de bello Affricano, in pressura. | E 57. Libri Petri Candidi de civilibus Romanorum bellis ex Appiano traducti, in pressura. c ) E 58. Liber comestorii viciorum magistriFrancisci de Recza, ordinis predicatorum. 2 ° 11 59- Summa theoloyce veritatis. Sermones sanctiThome de Aquino de corpore Christi, in pergameno. ~j 60. Summa theoloyce veritatis, in papiro. " 61. Summa theoloyce veritatis, in pergameno. * 62. Termini legales. Item quoddam opusculum, in quo ponuntur 25 notabilia, casus, questiones in decretis et super decreta s(ecun- dum) d ) ordinem alphabeti. Item tractatus de testibus. Item Cicero. Item de materia sepulturarum. Recommendacio iuris sive canonice sentencie. Questio, an liceat alicui damnato iuste ad mortem defendere se per violenciam vel per fugam, si 3o assit facultas. Item collacio magistri Heilmanni ad dominum apostolicum. Item alia eiusdem 'Mortuus est senectute bona'. Item alia ' Formavit deus horainem ad ymaginem suam\ Item de modo observandi interdictum; et est libellus Iohannis An- dree de ecclesiastico interdicto valde utilis. Item de permuta- 35 cione rei spiritualis sive tractatus de permutacione beneficio- '■% p, ru m, in papiro. | , 63 - Gerson e ) de potestate ecclesiastica et de origine iuris et legum f o. 809. Item idcm de auctoritate congregacionis fidelium universalem ecclesiam representantis sine consensu summi ponti- 4° \u p ^ aus P«archa später. b ) gehört auch ~ x u E 54 und 55- c ) g ehört auch 58 ' d ) das Eingeklammerte später. c ) davor tractatus später. 15* 22 8 23. Melk. ficis facte fo. C3. Item questio motu in concilio 3 ) Basiliensi, utrum apostolico sit subtrahenda potestas executiva. b ) Item öpusculum de ruina super ecclesiam futuram tempore scis- matis editum sub quadam meditacione per magistrum Gerson. 5 Item dyalogus inter Iacobum et Iohannem de reformacioiie ecclesie dei fienda in sacro concilio Basiliensi. Item questio, an ecclesia katholica militans sancta et immaculata sit ex Omnibus fidelibus nee non malis congregata singulis mortalibus personis eciam papali prelata. Item bulla aurea Caroli 0 ) quarti io alias leges imperiales eiusdem. Item leges promulgate in curia Metensi per dominum Carolum quartum. Utrum papa et eius legati de necessitate iuris divini teneantur admitti ad presiden- dum in concilio generali. Itern cronica de translacione im- perii. Item traetatus Gerson de auferibilitate sponsi in concilio 15 Constanciensi editus. Item sermo factus per dominum canceb larium Parisiensem. Item gubernaculum conciliorum. Itetf 1 collecta quedam de modo persolvendi septem horas canoni' cas. Item compendium contra impugnatores exempeionum editum per dominum fratrem Iacobum, abbatem Karoli Loci 20 ordinis Cisterciensis. Item d ) traetatus magistri Iohannis de Segovia decem avisamentorum ex sacra scriptura de sancti- tate ecclesie et auetoritate generalis concilii folio primo. l tern traetatus eiusdem de admissione legatorum pape ad presiden- ciam in concilio Basiliensi folio K. Traetatus de auetoritate . ... 2 25 ecclesiastica domini Petri, cardinalis Cameracensis folio 7 0J ' in papiro. E 64. Prima pars summe Astensis e ) libri quatuor, in pergameno. | E 65. Secunda pars summe Astensis c ) libri quatuor, in pergame 110- E 66. Pars quedam summe Astensis 0 ) a libro quarto scilicet usqu e 3o ad septimum inclusive, in papiro. E 67. Duo libri summe Astensis 0 ) septimus et oetavus, in papiro- E 68. Summa colleccionum, in papiro. E 69/) Summa Wilhelmi Parisiensis de virtutibus et vieiis ac de meritis et retribucionibus s ), in papiro. 35 E 70. Sum(m)a Wilhelmi Parisiensis de virtutibus et vieiis, in P a ' piro. E 71. Wilhelmus Parisiensis de fide et legibus. Rethorica divin a ' lS eiusdem, in papiro. E 72. Summa quedam iuris. Compendium de septem sacramen tlS " 4 o Item de arra anime; putatur Hugonis, licet asscribatur Aug L •- 1 ) confilio. b ) -cutt-. c ) coroli. d ) Item —fo. 703 steht p Anfang d ' ese ^ Codexbeschreibung, mit Umstellungs^eichen. e ) t aus c später. r ) darauf S urn colleccionum, gestrichen. *>') darauf Summa colleccionum später. ■■!8qV '■'goK '' 1 9dV 23. Melk. 2 29 stino. Item a ) Augustinus de conflictu viciorum et virtutum. Sermo s. Augustini de non differenda conversione ad deum scilicet 'Audivimus fratres k. denunciacionem: Ne tardes con- verti'. | Alius eiusdem de conversione scilicet'Si vis venire ad vitam, serva mandata 5 . Item Augustinus de honestate mu- 5 lierum. Idem de sciencia salutis. Idem de contemptu mundi ad clericos. Idem contra observantes auguria et similia. Item epistola beati Bernhardi ad comitem. Item regula sancti Benedict!. Item de ortu et de cursu ordinis Carthusiensis. Item opusculum fratris David de exterioris hominis composicione. 10 Item ecclesiastes. Item secundus über dyalogorum beati Gre- gorii pape. Item ecclesiasticus. Item Anshelmus de similitu- dinibus, in papiro. E 73. Summa casuum. Quidam sermo scilicet \Sint lumbi vestri precincti'. Item sermones Pauli Chölner de sanctis. 15 E 74- Summa Reymundi, in pergameno. **• 75- Summa Reymundi, in pergameno. k 76. Summa Reymundi cum glosa, in pergameno. k 77- Excerpta de variis rebus ex summa Ostiensi. Vocabularius de materiebus iuris, in papiro. 20 5; 78. Summa confessorum, in pergameno. | ^ 79- Manuale confessorum excerptum ex summa confessorum. ~ 80. Summa Pisani, in pergameno. r; 81. Summa Pisani, in papiro. ** 82. Rhethorica magistri lohannis Bondi de Aquilegia. Item ex- 25 cerpta ex summa Pisani. Summa b ) continencie prime secunde S. Thome de Aquino succincte expressa. Item informacio le- gendi iura sive modus. zj 83. Summa Pisani, in papiro. 84. Summa Pisani, in impressione. 3o " 85. Summa quedam iuris. Ordo iudiciarius Egidii doctoris decre- torum, in pergameno. " 86. Summa quedam penitencie. Item alia quedam summa de dispensacione. Item Albertanus de moribus et honestate vite. ,, Quidam sermones eiusdem facti inter causidicos. | 35 " 87. Compendium humane salutis metricum. Aliud opusculum consimilis materie. Sermo de passione domini in parasceue. Exhortacio sive sermo de adventu domini. Sermo bonus in capite ieiunii, in die cinerum. Collacio brevis in cena domini. Item postilla textualis et brevis super regulam s. Augustini.") 4 o Item excerpta de novo testamento. Excerpta ex libris sapien- 1 das Folgende, mit gleicher Signatur, abgetrennt, dann verbunden. h ) -me. 2 3o 23. Melk. cialibus. Summula de summa Pisani. Constitucio domim Gregorii noni pro ordine nigrorum monachorum edita. Privilegium eiusdem concessum capitulo provinciali monachorum provincie Narbonensi(s). Declaracio Benedicti XII. super con- 5 stitucionibus monachorum nigrorum edita per ipsum. Trac- tatus unus de abstinencia et a ) esu carnium monachorum. R e " sponsio brevis super forma ferende sentencie excommunica- cionis. Excerpcio de XX duobus libris beati Augustini de ci- vitate dei. Conclusiones sedecim questionum cuiusdam doc- io toris in fine libri. E 88. Vita Cristi prima pars I . „ n ... „ . . r , r } in papiro. E 89. Vita Cnsti secunda pars ) E 90. Tractatus, qui intitulatur viridarium clericorum. Tractatus de Septem viciis et eorum remediis. Tractatus de arte moriendl- 15 Tractatus, qui intitulatur cordiale magistri Henrici de Hassia. Tractatus, qui intitulatur Stella clericorum. Sermo magist« Iohannis Gerson de qualitate oracionis. Tractatus Iohannis Gerson de oracione et eius valore. Speculum mortis sive pe c ' catoris beati Augustini. Tractatus beati Augustini de fug a ,1 20 mulierum. | Tractatus eiusdem de continencia. TractatU eiusdem de contemptu mundi. Tractatus magistri Nicolai d Dincklspuhel de amatoribus mundi. Quidam sermo bonus de corpore Christi. Dubium, quare sumpcio corporis Christi s instituta. De quadruplici modo manducandi corpus Christas Modus preparandi et disponendi se digne ad communionefl 1 - Item commemoracio dominice passionis. Dubium, utrum p a sio Christi fuerit acerbissima et maxima. Dubium, utru^ Christus voluntarie sit passus. Quedam alia commemoraci dominice passionis. De compassione beate virginis. R>pis t0 3o quedam de civitate Pragensi fo. 206. Bulla Pragensibus sacrosancta sinodo concilii Basi(li)ensis olim transmissa, l concorditer in eadem compareant ac super articulos suos ; respondeant. E 91. De vita sacratissime virginis Marie. Sermones sancti Th otn 35 de venerabili sacramento altaris. Exposicio ewangelice bistor ^ de vita et virtutibus beate virginis. Tractatus de graciis spi r ^ tualibus eiusdem virgini(s) c ). Item de XII antiphonis, que cal1 tantur in adventu domini ante natalem domini. Exposicio b ea ^ Bernhardi super c Missus est Gabriel a deo\ Questio, utrU^ 40 ex scriptis receptis a ludeis possit efficaciter probari, salV a ) et über der Zeile und cfu ^u el'u später. L ) suos ^ulel^t, mit ÜrtiSteu -eichen. c ) aus -nibus radiert. sS' •InjV 23. Melk. 23 I torem nostrum fuisse deutn et hominem. Item dyalogus inter Christianum et Iudeum. Sermo de invencione sancti Ste- phani, in papiro. c- 92. Tripertita historia, in pergameno. L 93. Passio sancti Andree apostoli. Legenda sanctorum Crisanti 5 et Darie. Passio sancti Cholomanni martiris. Item omelie hyemales, in pergameno. | E 94- Legenda sancti Mathie apostoli. Vita sancti Silvestri. Vita sancti Nicolai. Translacio eiusdem. Vita Nitecii, Treverien- sis") archiepiscopi. Vita sancte Chunegundis. Passio duode- 10 cim milium virginnm. Passio sancte Katherine virginis. Dyalogus Severii libri duo. Sermo in vigilia sancti Andree. Ser(mo) de sancto Andrea apostolo. Sermo de annunciacione beate virginis. Vita sancti Berchtoldi, in pergameno. L 95- Ieronimus de viris illustribus, in papiro. 15 L 96. Legende sanctorum Galli, Leonardi et Egidii abbatum. Item passio sancti Viti martiris. Item sermo Ysidori de angelis. " 97- Legende sancte ac preclare virginis Katherine de Senis, in pergameno. J^ 98. Legenda aurea de sanctis, in pergameno. 20 -; 99- Legenda de sanctis ) . , E inn t j j .in pergameno. ^ 100. Legenda de sanctis J v ö ' lQ i. Legenda aurea de sanctis, in pergameno. x 02. Passionale parvum. 1 03- Passionale breve per circulum anni, in pergameno. 25 10 4- Legenda de sancta Fide virgine, in pergameno. l o$. Legende b ) sanctorum Floriani et Elizabet, in papiro. J o6. Apiarius, in pergameno. Io 7- Excerpta ex dyalogo Cesarii, in pergameno. * lQ 8. Disputacio dyalogica Pascalis de Roma contra Iudeos. Liber 30 Petri Alphonsi contra Iudeos disputatus per modum dyalogi. Tractatus de tribus punctis religionis. Visiones cuiusdam Georgii de Ungaria, quas vidit in purgatorio sancti Patricii. Disposicio sive descripcio terre orientalis cum regionibus suis. Item disposicio terre sancte sive descripcio cum quibus- 35 p dam sibi regionibus finitimis religioni Christiane subiectis. " Io 9- Abbreviacioecclesiasticehistorie. Liber visionum Cläre Vallis. Item collecciones aliquot de quinquesensibus. Item exemplum de morte et quodam magistro. Item de fuga affectionum ig,v g ca'rnaliura. | 4° IO - Legende sanctorum abbreviate cum aliquot omeliis et ser- monibus de communi sanctorum, in papiro. ") A - b ) -da von ,„'. '•tg ? R 232 23. Melk. E in. Pars hyemalis sermonum Iordanis E 112. Pars estivalis sermonum Iordanis \ in papiro. E n3. Item aliqui sermones Hugonis de Prato E 114. Formule diversorum instrumentorum, contractuum ac iudi- 5 cialium et libellorum etc. Item Innocencius de miseria condi- cionis humane. E 115. Diverse formule privilegiorum imperialium ac oracionum nee non procuratoriorum. Item Rolandinus de ordine male- ficiorum demumque rhethorica vulgariter compilata. a ) 10 E 116. Opus Anthonini, Florentini archiepiscopi doctoris iuris utnus- que, de arte audiendi confessiones omnium statuum. Item Crisostomus de penitencia, in papiro. E 117. Ex moralibus beati Gregorii, in papiro. E n8. b ) | 15 E 119. Memoriale casuum brevium super decretalibus. Item casus Clementinarum. Speculum institucionis ordinum et officio- rum ecclesie. Item casus summarii decretorum. Lectura arr boris afmitatis. Lectura super arbore cognacionis spiritualis- Item divisiones titulorum decretalium. Termini ex vocabu- 20 lario legum. Item ex legibus aliqui termini. Tractatus in tre partes divisus (de) successoribus descendencium. Tres aU quatuor bulle a sede apostolica emanate. Summa brevis decretorum mentem omnium decretorum sub compendio com- prehendens. Item decretum satis prolixe positum, scilice 2 5 'Humanuni genus duobus modis regitur 5 etc. Item pal ee ' Item ortus deliciarum. Qui libri 0 ) inter apoeriphos comp re ' hendantur, que vero opuscula etc. In fine habentur conco dancie decretorum et decretalium. E 120. Regula saneti Benedicti. Item glosella ex Petro Boerü Q% '. 30 cerpta in regulam s. Benedicti. Item breviloquium dom^ Boneventure d ). Constituciones domini Gregorii pape fl° n ' Item duodeeim abusiones claustralium 'Ciprianus 12 abusi° nes ponit". Item martirium sine sanguinis effusione. Exh° r ^ tationes fratris Thome de Aquino de profectu studii. °P uS J U g 3 5 lum magistri N(icolai) de Wahenhem contra extraneos &^° predicandi. Epistola Pii pape seeundi missa imperatori T&' corum. Opusculum magistri Iodoci ad excitandum cor a devocionem ante accessum altaris. Memoria in missa 9 U liter et pro quibus fiat. Que iniungenda 6 ) sunt in confessi 00 • 40 Proverbia Aenee Silvii, quondam episcopi Senensis. E x ^ a ) i aus u durch Rasur. h ) Text fehlt. «) üb* aus über später. d ) a ' erstem e später. e ) n über u später. {.W 23. Melk. 233 sicio super oracionem dominicam fratris Guillerini, cuius prologus habetur inmediate post speculum peccatoris. Item summula rudium. In fine tractatus de concepcione virginis , gloriose. I 11 121. Manuale sancti Augustini. Regula vivendi in monasteriis 5 edita a beato Ieronimo. Item libellus de reformacione hominis quadripartitus. Epistola fratris Humberti ad religiosos con- scripta. Item tres admoniciones Cesarii ad monachos ex eius omeliis excerpte. Excerpta ex tractatu Crisostomi de repara- cione lapsi. Item cur deus permittit suos electos in hoc mundo 10 multipliciter tribulari, magister Henricus de Hassia. Sermo beati Bernhardi abbatis de superfluitate monachorum. Sermo eiusdem ad Adam monachum de loci stabilitate. Excerpta ex epistola eiusdem ad fratres de Monte Dei de commen- dacione celle. Sequuntur compilaciones 3 ) magistri Iohannis 15 Gerson. Epistola missa ad Carthusiam cuidam monacho, quem noverat in seculo. Tractatulus responsivus ad questio- nem monachi Carthusiensis querentis, an pro exercicio spi- ntuali liceat conventum dimittere. Item de modo confessionis et absolucionis sacramentalis. Item de modis excommunica- 20 cionum, irregularitatum et absolucionis ab eisdem. Modi 11 ) iniungendi penitenciam multum utiles contra recidivum. Consideraciones XXV de confessionibus audiendis. Tractatus de indulgenciis a su(mm)o c ) pontifice et episcopis concedi solitis. Item tractatus quatuor questionibus responsivus, ubi 25 primo queritur, an male loqui de aliis in eorum absencia sit semper peccatum. Item de votis et statutis religionum. Item decretales Innocencii tercii'Cum ad monasterium', cum glosa. Decretales Clementis quinti c Ne in agro', cum glosa. Item de opusculis sanctorum patrum, que in ecclesia katholica reci- 30 piuntur. Qualiter höre canonice debeant dici et de earum im- pedimentis. Tractatus de proponentibus religionis ingressum, qui in tres partes dividitur, ut patet in tabula libelli. d ) Item übellus Annii Senece ad Gallionem amicum suum de reme- diis fortuitorum. Tractatus Senece de quatuor virtutibus car- 35 dinalibus. Item epistole Senece ad Paulum et Pauli ad Sene- Ca m. Jtem proverbia Senece. Excerpta ex Laercio de vita Philosophorum, in papiro pulcher libellus. | !te m ,1, ~ Ü ~ ans -«'- durch Rasur. b ) doppelt. c ) aus suo später suo. d ) darauf lus Annii Senece de quatuor virtutibus cardinalibus, gestrichen. 40 234 23. Melle. R Incipit archa F. { - i9: Fi, 1 ) Textus librorum Aristotilis phisicorum et aliorum librorum eiusdem numero viginti septem, in pergameno. F 2. Item coramentum priorum Aristotilis. Item quidam traetatus 5 de arte bellandi, in pergameno. F 3. Questiones Biridani super libros ethicorum, in papiro. F 4. Summa Biridani, in papiro. F 5. Rabanus de laude sanete crucis, in pergameno. . F 6. Traetatus Iohannis de Gersona ad fratres Celestinos de solici- 10 tudine ecclesiasticorum. Item opus de regulis mandatorum eiusdem. Traetatus eiusdem de vita spirituali anime inlecciones sex artificiose nimis partitus. Idem de cautelis circa visiones ac discrecione spirituum. Item tripartitum ipsius de decalogo, ^ confessione sacramentali et de sciencia moriendi Christicoli-^ / 15 pernecessaria. Item opus eiusdem de contractibus. Ille iden Gerson de consolacione theologie. Item pars prima eiusdern de mistica theologia. Item de mistica tbeologia practice a consideracionibus per eum conscripta. Tractatulus ipsius moderamine et perfeccione religionis c ). | Item Richardus 20 amore et conservacione librorum, grece hoc opus philobilo 1 ; intitulari solet. Item testamenta duodeeim patriarebarum, n 1 rum s. Iacobi. Item Albertanus de doctrina dicendi atque <■ cendi. Item de vita morali epistola insignis, quam dedit Allexandrum philosophorum prineeps Aristotilis d ) ? secre 25 videlicet secretorum. Item egregium opus de correccione lendarii tempore sacrosaneti concilii Ba(si)liensis conpilaW Item de passione dominica Rabanus, Moguntine (urbis) ar episcopus. Item novem questiones de passione domini mag - Henrici de Hassia. Speculum anime per magistrum Henric 3o de Hassia editum Wienne. Item de esu carnium monachor nigrorum fratris Iohannis de Spira, in papiro. F 7. Boecius de saneta trinitate. Item idem in alio libro de coti lacione philosophier) e F 8. Richardus de saneta trinitate libri sex. E(x)posicic) sanctiT n 35 de Aquino super epistola ad Hebreos. Richardus de m 1 ^ sompno regis Nabuchodonosor. Richardus de saneto vi c . de maiore contemplacione libri quinque. Sermo s. Amb' qui pastoralis intitulatur. Sermo saneti Augustini de " e f. «5 e) Iteff 1 a ) darauf D gestrichen. b ) -los. •=) - n is aus -nibus. d ) A- 40 bis philosophie ausgewischt. •lg6R 23. Melk. 2 35 plagis. Item de decem preeeptis in lege et de decem plagis. Item de decem cordis, quibus tangitur psalterium. Sermo saneti Maximi de adventu domini. Item alius sermo eiusdem de eodem. Item alius sermo eiusdem de adventu domini. Item sermo Leonis pape de ieiunio deeimi mensis, alius sermo eius- 5 dem de eodem feria sexta, tercius sermo de eodem eiusdem sabbato. Sermo Augustini de dominica tercia adventus domini. Sermo s. Maximi de adventu domini. Sermones de nativitate domini, primus sermo Leonis pape, seeundus sermo eiusdem, tercius Maximi episcopi, quartus Augustini episcopi, 1° quintus sermo eiusdem, | sextus eiusdem, septimus eiusdem, oetavus eiusdem, nonus eiusdem episcopi. Item omelia Bede presbiteri in oetava epiphanie") super ewangelio seeundum Iohannem. Sermo Iohannis Crisostomi in septuagesima. Sermo eiusdem in sexagesima. Sermo Leonis pape de sexagesi- 15 ma. Item alius sermo eiusdem de sexagesima. Tercius sermo eiusdem de sexagesima. Sermo Maximi episcopi in sexagesima de tentacione Christi. Item sermo eiusdem de sexagesima. Omelie Bede presbiteri super ewangelio c Assumpsit lesus Pe- trum et lacobum'. Sermo Iohannis Crisostomi de Joseph. 20 Sermo eiusdem de confessione peccatorum. Omelia Bede super ewangelio c Erat lesus eiciens demonia 5 . Sermo s. Iohannis episcopi in medio sexagesime'Stabat Moyses'. Item omelie Bede presbiteri super ewangelio c Abiit lesus trans mare Gali- lee\ Sermo de simbolo apostolorum. Omelia super ewan- 25 gelio c Prope erat pasca Iudeorum'. Sermo Leonis pape de passione domini. Sermo Iohannis episcopi de passione do- p mini. Sermo Leonis pape de passione domini, in papiro. 9. Dicciones biblie. Tractatus de quantitatibus silbarum. b ) l0 - Almanach magistri Iohannis de Monte Regio ab anno incar- 3o öaeionis domini 1475 usque ad annurn millesimum 505, in c ) p pressura. | 11 ■ Trialmanach eclipsium. Descripcio alphabeti antiquorum Gre- corum cum declaracione ipsius, eciam Hebreorum. Tabule Astronomie magistri Iohannis Gmundensis cum canone et 35 quedam alia quam plura. Tractatus spere materialis. Item c «mputus cirometralis. Item tabule astronomie Toleti cum p, c anone, in pergameno. l2 - Kalendarium cum tabulis aurei numeri, Htterarum dominica- ''«m, intervalli, signorum. Item tabule incensionum et oppo- 4° sl ^ionum solis et lune ad septuaginta sex annos d ) et hoc se- ^ e P h 'a. h ) A. c ) m aus n später, d ) annis. 2 36 23. Melk. cundutn eorundem solis et lune medium modum incipiens anno 1466. immutabiliter permanens usque ad annum vide- licet 1541. inclusive. Item computus a ) phisicus cirometralis Nuernbergensis. Item musice artis tractatuli duo. Item can- 5 ciones plures. Item quedam de phlewbotomia b ). Item regimen tempore pestilencie. Item regimen per menses singulos., in papiro. F i3. Reductorium libri gradualis. Item musica. Item computus. Item ars minuendi. Item virtus salive. Item (ars) cognoscendi 10 urinam. Item de phlewbotomia. Item quedam collecta phi- sice, in papiro. F 14. Tabule astronomie lohannis Gmünd cum canonibus. | F 15. Epistole Senece, in pergameno. F 16. Opus Senece libri trigintaquinque, in impressura. 15 F 17. Boecius de consolacione philosophie latine et vulgariter. Item commentum sancti Thome super eodem, in impressura. F 18. Oraciones Marcii Tulii Ciceronis. Item quatuor libri invecti- varum in Catilinam c ) breves. F 19. Item Prosper de vita contemplativa et activa libri tres. Trac- zo tatus Hugonis super 'Magnificaf. Idem de virginitate sancte Marie. Idem de quinque septenis. Augustinus ad Ieronimum de (eo), quod scriptum est'Qui totam legem servaverit, offe' 1 - dat autem in uno, factus est omnium reus\ Item rescrip cl ° epistolaris brevis beati Ieronimi ad eundem. Augustinus de 25 nupciis et concupiscencia. Augustinus de bono coniugali. Idem de sancta virginitate. Idem de continencia viduali. Item titu» librorum per beatum Augustinum retractatorum. Item q ue # * stiones Orosii LXV et totidem responsiones beati AugustuU' Liber de questionibus novi et veteris testamentorum libri duo- 30 Tractatus Pascasii de sacramento ewkaristie. Alius quidafl tractatus subtilis de eodem. Tractatus Honorii de sacrament ewkaristie. Item Honorius de luminaribus ecclesie. Item d ) A u ' gustinus ad Probam de assiduitate orandi, Augustinus de agofl christiano, Augustinus de opere monachorum. | 35 F 20. Libri sancti Dionisii. Item epistole eiusdem. Item commem 1 Vercellensis et Linconensis super mistica theologia. Item eV tracciones abbatis Vercellensis de libris s. Dyonisii. Item dy a logus tripartitus Francisci Petrarche de secreto conflictu sU _ a rum curarum. Item scriptum quoddam de clericis fornica 1 * 11 • 40 Item responsio epistolaris domini Wol(l)gangi Kerspek sup quedam dubia in principio libri. Item quedam carte ibid e deservientes visitatoribus latine et vulgariter. f. 19? a ) computi. b ) -bo- über der Zeile. c ) -num. d ) Item am Ken« • 23. Melk. 237 F 21. Mistica theologia saneti Dionisii cum glosa eiusdem. Tracta- tulus notabilis contra epistolam invectivam cuiusdam curati a ) etc. Tractatulus brevis de mendacio. Item alius de missa compendiosus. Item fiores decreti. Item regula iuris. Item Ysidorus de diversitate seetarum. Item breves rescripeiones 5 decretalium et quedam notule. Excerpta de duobus pulchris libris contra oraciones Iudaicas. Item libellus bonus de ortu, statu et fine Romani imperii. Scriptum de s. Benedicto et sanetis sui ordinis canonisatis. Item Donatus allegoricus. Item scriptum reprehensivum de mundi duracione b ). Tractatulus 10 de ascensionibus cordis. Item translacio libelli saneti Methodii. Item due collaciones in purificacione et in cena domini. Item - quedam notule consolatorie, quarum c ) una non habuit elfec- tum contra Turcos. Item tractatulus utilis et brevis de pro- cessu servando in iudicio. Item responsio ad dubia de suffra- J 5 giis et valore missarum. r 22. Breviloquium Bonaventure. Item epistola Dyonisii episcopi f de morte apostolorum Petri et Pauli. Item concordancie epistolarum s. Pauli apostoli. Sermo de commendacione vite solitarie. Tractatus optimus de religiosis. Omelia Origenis ao super ewangelio seeundum Iohannem 'Stabat Maria ad se- pulchrum foris 5 . 2 3. Stimulus amoris Christi Bonaventure. Epistola Humberti ad omnes religiosos in caritate conscripta. Bernhardus d ) de pre- cepto et dispensacione. Duo libri beati Augustini de visitacione 25 infirmorum. Compendium saneti Thome de virtute bonorum religiosorum. Tractatus s. Thome de articulis fidei et sacra- mentis ecclesie. Tractatus quidam de officio sacerdotis, qui ascribitur s. Thome. Tractatulus quidam Hugonis de ordine misse, in pergameno. 3o 2 4~ Sentencie diverse, in pergameno. 2 5- Alphabetum narracionum. Item de arte memorandi.. Item contemplacio dominice passionis per Septem horas canonicas p beati Bernhardi, in papiro. 2 °- Quatuor libri sentenciarum. Item septem genera locueionum 35 in sacra scriptura. Item opusculum de diversis casibus iuris. Tractatus de interdicto. Tractatus de symonia. De votis et i 9 8v e orum obligacionibus et dispensacionibus. De contricione, confessione et absolucione. Tractatus de usura. | De restitu- cione omnium male habitorum. De consuetudinibus. De con- 4 o doctoris theologie. Item Iohannes Gerson de pollucionibus. Item informacio summaria legendi iura. Item de defectibu 25 circa missam contingentibus, in papiro. F 43. Johannes de Tambaco de culpa et gracia, in papiro. | . f ^ F 44. Modus scribendi artificialis notularum. Speculum morti • Tractatus de fine religiöse perfeccionis. Tractatus de tiatU» > gracia et gloria ac beatitudine in patria. Tractatus de cog n ° 30 scendo deum. Item laudatorium docte ignorancie. Defensoriu laudatorii docte ignorancie contra impugnatorium c ) eiusdem- Item invectivum d ) contra prescriptum defensorium docte ig n ° rancie. Liber beati Bernhardi de preeepto et dispensaciofl e> Copia cru(ciate) Pii pape seeundi. Item in fine aliqua de metris> 35 in papiro. F 45. Claustrum anime. Anshelmus de laude beate virginis. Dy a logus inter officialem active vite et contemplative, quis eorut 1 sit melior. Liber figurarum una cum tabula. Tractatus victoria Christi contra Antichristum Hugonis de Novo Casf 40 Excerpta ex Laercio de vita et moribus philosophorum- a ) -rci. b ) darauf de. c ) -püg-. d ) inf- m 1 , später i x 11 V h ändert. 23. Melk. 241 F 46- Soliloquium Ysidorii. Froverbia Salomonis. Augustinus de arra anime. Meditaciones eiusdem c Eya nunc humuncio!. Manuale eiusdem de ymagine dei. Sermones eiusdem ad fratres r heremitas. Soliloquium Richardi de sancto Victore. | '' 47- Epistola magistri Petri Blesensis. Epistola magistri Hainrici 5 de Hassia ad canonicos Nürnburgenses"). Clenodium religio- sorum domini Iohannis Castellensis ad canonicos in Unders- tarff. Visiones Hildegardis de adventu Antichrist!. Visiones Brigide. Epistole domini Enee ad regem Ladislaum. Epistola exhortatoria sive directoriaprioris missa perpatrem Iohannem, 10 theologie doctorem, priori in Mensee. Tractatus, qui dicitur stilla ligni vite. Epistola beati Bernhardi ad parentes proprios. Quoddam opus elegantissimum Petri Pauli Vergerii Iustino- politani ad Ubertinum Carthusiensem de ingenuis moribus et liberalibus adolescencie studiis, irt papiro. 15 F 48. Tractatus beati Bernhardi de precepto et dispensacione. Ap- pologia eiusdem. Item alique epistole eiusdem ad diversos. Epistola Petri, abbatis Cluniacensis, ad sanctum Bernardum super improperacione rigoris sui non servati et responsiones Bernardi ad singula obiecta in eadem. Tractatus de non esu 20 carnium magistri Iohannis de Polomar, cui annectitur questio cum brevi solucione cuiusdam alterius, an monachis sanis et fortibus ordinis s. Benedicti esum b ) carnium concesserit Bene- dictus papa duodecimus constitucionum suarum capitulo vi- cesimo 0 ) sexto. Opusculum devotissimum Bonaventure de 25 laude melliflui nominis Iesu. Tractatus eiusdem de quinque iestivitatibus in facie salvatoris Christi d ). Item documentum magistri Henrici Toke, quod decreta sobrium requirunt lec- torem. Tractatus Gerson de duodecim industriis. Excerptum tractatus magistri Hainrici de Pitterfeld de ref'ormacione Status 3o predicatorum. Tractatus domini Hugonis cardinalis de divinis \n predicac(i)onibus e ) cum postilla. Item cronica ordinis Carthu- siensis. Item defensorium ordinis eiusdem. | Exposicio Septem psalmorum penitencialium domini Petri Cameracensi(s). Item breve opusculum directorium prelatorum. Sermo de tribus 35 substancialibus religionis. Sermo ad clerum de infancie 1 ) si- nodi Maguncie factus. Deccm omelie Eusebii Emisseni alias Cesariensis episcopi. Item aliquarutn questionum scrupulo- sarum soluciones. Tractatus de arte predicandl Item pro- "unciamehtum reliquiarum ecclesie s. Stephani Wienne. Item 40 ') -d' ^ a " s neunb "- b ) essum. c ) -.cess-. d ) Chr. sal, mit Umstellungs^ekhen. ' {toeltnal, einmal gestrichen. f ) A; instantia? '"^»■Biblio.hckskatalogel. ,6 20 242 -3- Melk. aliud compendium de arte predicandi. Prologus magistri lo- hannis de Lambaco super secundo sentenciarura. Tractatus magistri Gwidonis Carthusiensis de prelatorum eleccione. Item alique epistole lohannis Rokazan a ) et Iohannis Boratin Hussitarum ad patrem Iohanncm de Capistrano et istius ad eosdem et ad universitatem Wiennensem. Item epistola cuius- dam pro avisacione coufessorum. Item casus excommunica- cionurn collecti per magistrum Thomam de Haselpach. Que- stio sancti Bernardi Casinensis, utrum omnia, que continentui co in regula, sint precepta. Item qui composuerunt missam. F 49. Collacio quedam de circumcisione domini. Collacio de epi- phania domini. Omelie quedam primo super ewangelio c An- gelus domini apparuit in sompnis Ioseph', secundo 'Defuncto Herode 1 Ieronimi, tercio 'Cum factus esset Iesus annorum 15 duodecim 5 . Omelia Origenis. Collacio de ascensione domini- Alia in die pasce. Alia in ascensione domini. Alia in die orn- nium sanctorum. Alia in festo corporis Christi. Alia de coi- pore Christi. Alia collacio in nativitate beate virginis. Alia de eodem festo. Alia de eadem festivitate. Dyalogus magistn Hugonis de creacione mundi. Narracio quedam de saneto j Paulo apostolo. | Dictum cuiusdam, quod ineipit c Saluto * e domini discipulum'. Sessio XII. concilii Basiliensis. Decretum de eleccionibus perpetuum. Legenda de saneto Thoma ap 0 ' stolo. Historie quedam. Legenda de saneto Mauro abbatc- 25 Narraciones quedam de saneta Katherina de Senis. Narr a ' ciones de conciliis. Decretum de coneepeione beate virgin 1 concilii Basiliensis. Tractatus de arte moriendi. F 50. Sermones aliquot de tempore et de certis sanetis, in papn" 0 -. F 51. Excerpta quarti libri sentenciarum. Tractatus de penis ar»; 3o marum in inferno. Sermones de decem preeeptis magi str Thome de Haselpach. Sermones super c Pater noster'. Trac tatus de casibus episcopalibus et papalibus. F 52. Sermo de saneto Petro apostolo. Alius sermo de sanetis P et '° et Paulo. Alius sermo de saneta Maria Magdalena. Aliu s <- c 35 saneto Iacobo maiore. Item alius de invencione sancti Stepha° • Alius de eodem. Alius de assumpeione beate virginis. A'| LU de saneto Augustino. Alius de nativitate beate virginis. M'^ de eadem festivitate. Item duo sermones de omnibus san ctl ' Item alius de saneto Andrea apostolo. Alius de saneto Th or Y 40 apostolo. Alius sermo communis de apostolis. Item U" eS c f,«» 3 nativitate domini. | Alius sermo de circumcisione domini- l te a ) A. 23. Melk. 2^3 duo de epiffania domiai. Alius de purificacione. Alius de sancto Mathia apostolo. Item duo de annunciacione dominica. Alius de cena domini. Alius de passione domini. Alius de die palmarum, in papiro. * 53. Exposicio domini cardinalis Iohannis de Turrecremata 8 ) super 5 regulam sancti Benedicti; Tractatus finalis commentariorum fratris Iohannis Kek super regula sancti Benedicti de obliga- cione statutorum regularium. Summula de continencia regu- lari. Item de tribus formis eleccionum. Item de casibus, in quibus prelatus monasticus esset deponendus. Forma de 10 modo' 1 ) procedendi in visitacione monachorum. Item copia bulle Clementis sexti suspendentis penas constitucionum Benedicti pape XII. De forma servanda in ferendo c ) sentencias excommunicacionum. Constitucio Innocencii tercü 'Cum ad monasterium'. Item capitulum Clementis c Ne in agro\ Item 15 copia brevis pro danda carta monasterii visitandis. Tractatus de fluxu temporis ab Adam usque ad nativitatem Christi. Re- medium contra pestcm indimie. Item pulvis pestilencialis pro- batissimus. Que et quot religiones militent sub regula s. Benedicti, Augustini d ), Francisci. Aliqua notabilia permanum patris 2° Petri de Rosenhaym circa esum carnium. Regula 0 ) sancti Benedicti metrice. Item responsio cuiusdam doctoris ad quedam dubia. Responsio de participacione indulgenciarum. 54- Commentum super regula s. Benedicti magistri Iohannis Kek, doctoris theologie, monachi ordinis s. Benedicti. Item ars 25 p memorativa, in papiro. | p 55- Manuale viaticum super regulam sancti Benedicti, in papiro. 56. Manuale viaticum in papiro super regulam s. Benedicti. p 57- Manuale viaticum super regulam s. Benedicti, in papiro. 58. Fxposicio regule s. Benedicti sub themate Tatrem multarum 3o gencium' etc. Item epistola Cipriani de oracione dominica, ,-, in papiro. 59- Scriptum super regulam s. Benedicti sub themate Tatrem P fi Multarum gencium 5 , in papiro. °- f ) Sermo de concepcione beate virginis. Item libri quatuor Da- 3 5 masceni. Item libri Didimi de spiritu sancto. Alchwinus«) le- vita de sancta triilitate et incarnacione verbi libri tres. Item exposicio venerabilis Bede presbiteri de tabernaculo domini et vasis eins ac vestibus sacerdotum libri tres. S. Anshelmi, der z ^ c, ' cmat e. b ) de modo am Rande. c ) später aus inferenda. d ) über 40 lei ch e ' le vn " '"'• c ) Regula — indulgenciarum fu Anfang, jedoch mit Umstellungs- t a *"" f ) Vita Anshelmi et tractatus cius diversi von m 4 vorne \ugefügt. s ) später ""d nach i ~wei Buchstaben radiert. 16* 244 23. Melk. archiepiscopi Cantuariensis"), tractatus de eterna bcatitudine et meritis electorum. Meditacio de reparacione lapsi. Tractatus de casu dyaboli. Tractatus de veritate. Tractatus de incarnacione verbi. Tractatus de peccato originali et coneeptu 5 virginali. Item über prosologion. Epistola de sacrificio fer- menti et azimi. Epistole de sacramentis ecclesie ad Nienbur- gensem 6 ) episcopum. Tractatus contra Grecos de processione spiritus saneti. | Tractatus monologion dictus. Item cronica succinete scripta de regno Ebreorum b ). Item über prohemio- io rum de librorum novi et veteris testamenti plenitudine. quem in canone katholica reeipit ecclesia. Item legenda nova de / s. Barbara. Item vita s. Placidi edita a Stephano Aniciensi episcopo. Item historia de saneta Scolastica virgine ab eodeffl edita. Legenda de s. Wolfgango episcopo Ratisponensi. 15 F 6i. De efficaciaaquebenedicte magistrilohannis deTurrecrernata. Tres collaciones facte in concilio Basiliensi. Collacio sive ex- hortacio facta per quendam ad fratres suos. Quedam long questio de timore persecutorum. Collacio de s. Ieronimo fact in concilio Basiliensi. Collacio cancellarii facta in conciU' 20 Constanciensi. Sermo in die epiffanie factus in concilio Ba s1 ' liensi. Item quedam collacio facta in sinodo. Sermo de p a ' sione domini factus in concilio Basiliensi. Sermo magist 1 " Thome de Haselpach habitus in concilio d ) Basiliensi nomin universitatis Wiennensis. Collacio magistri Iohannis Stadie 25 de resurreccione dominica. Collacio de assumpeione bea virginis Marie. Sermo de omnibus sanetis magistri Udalri<- de Patavia. Sermo de assumpeione virginis Marie. Serm magistri Nicolai de Dinckelspühel ad Carthusiense capituluö • Item coneepta per eundem de negligencia et crudelitate i 3o corrigendo prelatorum. Sermo magistri Narcisci 6 ) de passion domini. Sermo eiusdem de purificacione. Sermo mag lS , Urbani de annunciacione dominica. Sermo magistri Iohann Nider de assumpeione beate virginis. Sermo aularis magisU" 1 ; Nicolai de Grecz, scilicct'Homo quidam fecit cenam magn airi \ 35 Sermo ad Carthusienses de gracia et pace. Item sermo long 1 ^ de resurreccione dominica. Item duo breves disputacio" collegiatorum. Sermo de coneepeione beate virginis M^ lC ' Collacio de purificacione beate virginis. Item quedam q ueS . [ utrum potestas prelatorum ecclesie sit a Christo domin 0 40 mediate. Item collacio de XI milibus virginum magistri Th e es dar" l 'f a ) S. — Cantuariensis gestrichen. •') später vorne II S[Ugefügt. ' resurreccione gestrichen. (1 ) concilium. ü ) ? r\ mgns. 23. Melk. 245 baldi. Sermo magistri Pauli de coneepeione beate virginis. Sermo de saneto spiritu magistri Iohannis de Brunpach. Item sermo de eodem, in papiro. ^ 62. Magister Andreas de Broda") contra WiklcfT de corpore Christi. Soliloquium saneti Augustini. Item sermones de sanetis. Item 5 summa Innoccncii pape de penitencia excerpta de canonibus et decretis. Item tabule decretorum, in papiro. '" 63. Gerson de contemplacione. Vita salvatoris domini nostri Iesu Christi autentica. Item magister Thomas de Haselpach super decem preeepta. Sermones Innocencii pape de sanetis et de 10 tempore. ^ 64. Fragmentum biblie magistri lohannisSli(t)pacher, ordinis s. Be- nedicti. Memoriale metricum regule saneti 11 ) Benedicti eiusdem. Tractatus de quantitatibus silbarum eiusdem. Item traetatus metricus de tiguris. Opus metricum vite s. Benedicti Petri de 15 Rosen(haim). Item aliud opus historie sanete Barbare. Item memoriale metricum librorum sentenciarum magistri Iohannis Sli(t)pacher. Item memoriale breve vite s. Benedicti eiusdem. 66 - Formula de practica regularis observancie collecta per domi- 20 num Nicolaum, abbatem Mellicensem. Glosula super traetatum de quantitatibus sillabarum. Tractatus de quantitatibus silbarum et figuris. Exposicio metrica super oracione dominica. Fragmentum biblie. Item memoriale regule saneti Benedicti. Memoriale librorum sentenciarum. Compendium humane 25 salvacionis. Opus aliud super libros sentenciarum extensum. iMemoriale vite saneti Benedicti. Item gemma biblie. Item quedam alia brevia dietamina sparsim intermixta. Item tractatus perutilis pro iustificacione sacri concilii Basiliensis contra e 'us emulos editus. Item determinacio cui(us)dam questionis 30 de consimili materia. Epistola cuiusdam monachi missa alten. Item duo sermones de ascensione domini. Item excerpeio de p sermone cuiusdam de penthecoste. 6 7- Libellus de melliflua vita Christi. Item abreviacio ecclesiastice Historie. Tractatus Henrici de Hassia super 'Pater noster 5 . 35 Item speculum peccatoris saneti Augustini. Formula honeste v 'te. Conpendium- saneti Thome. Item hystoria de duobus soeiis. Item libellus de doctrina virtutum et fuga viciorum. Item epistola beati Ygnacii ad beatam virginem. Epistola P f.0 b , eatc vil 'ginis ad s. Ygnacium folio i3s- | *° Collecta diversa ex diversis, in papiro. ") darauf de gestrichen. b ) am Rande. ,: ) Text fehlt. 246 2.3. Melk. F 69. Remediarius abiecti prioris. Item de moderamine perfeccionis in religione magistri Iohannis Gerson. Item de indulgencus eiusdem. Defensorium abstinencie perpetue carnium Carthu- siensis Marvoldi. Item de Villa Nova. Ad idem domini Ca- 5 meracensis traetatus. Item imago vite. Tripartitum magistn Iohannis Gerson. Item defensorium auetoritatis generalium conciliorum magistri Petri de Colle. Expugnatorium adver- sariorum auetoritatis commissariorum inmediatorum concilu eiusdem. Magistri Iohannis Gerson de nobilitate, de simonia, 10 de unitate ecclesiastica, de modo se habendi tempore scistna- tis, de auferibilitate sponsi, de congregacione ecclesie sine con- sensu pape, de pusilanimitate, de lectura doctrinarum, de de- cisione quatuor questionum, de discrecione exerciciorum spi* ritualium, traetatus conclusionum, item de Ioseph spons 15 Marie, de signis tribulacionum futurarum ecclesie, item o vieiis ministrorum ecclesie. Item de preparacione ad missan domini Bonaventure, in papiro. F 70. Collecta diversa de diversis. Manuale saneti Augustini. Gerso de pollucionibus. Metra Petri de Rosen(haim) super quatuo 20 ewangelistis a ). | F 71. Suspiria saneti Augustini. Soliloquium eiusdem super oracio nem dominicam ex sermonibus magistri Nicolai. Manua i> beati Augustini. Contemplacio beati Bernhardi super ^ al regina'. Traetatus Gerson de decem preeeptis. Traetatus 25 pollucionibus eiusdem. Traetatus fratris David de exterio nomine. Traetatus de passione domini. Item plura alia no bilia. Sermones saneti Augustini ad fratres heremitas. F 72. Sermones saneti Augustini ad fratres heremitas. Item reg Ll l eiusdem. Item plura collecta diversa de diversis, in papii' 0 - 3o F 73. Sermones dominicales, in pergameno. F 74. Omelie sew admoniciones Cesarii ad monachos. Item quedij utiles materie pro viris religiosis. Item excerpta ex dictis hannis, abbatis Synai montis, in papiro. F 75. Sermones magistri Nicolai de passione domini. Item serrflO 0 ^ 35 dominicales a pasca usque ad penthecosten eiusdem inclusiv 1 in papiro. , F 76. Sermones quidam de tempore ab adventu domini usqi-i e dominicam terciam quadragesime b ). Item Albcrtanus de ' fl .^ ribus et honestate vite. Ordo iudiciarius. | Vita Walpurg e VI 40 ginis. Sermo s. Basilii de quadraginta martiribus. b ) -gess-. . . .. futffrt' Item casus, in quibus quis ipso iure est exeommunicatus spater ^ e 23. Melk. 247 F 77. Vita salvatoris autentica. Historia trium regum, in papiro. F 78. Albertanus de moribus et honestate vite. Tractatus fratris David de exterioris hominis composicione. Soliloquium saneti Augustini. Item tria circa oracionem competencia religiosis. '' 79- Tractatus Gerson de vita spirituali. Item de regulis mandato- 5 rum. Idem de suseepeione humanitatis super verbo c Suscepit Israel puerum suum'. Idem de trepidantibus") missas celebrare ob illusiones nocturnas. Idem de mistica tbeologia. Tractatus beati Dyonisii de mistica theologia. Epistole eiusdem ad Gaium et Dorotheum. Tractatus Gerson de meditacione cor- 10 dis. Idem de direccione et rectitudine. Idem de solicitudine ecclesiasticorum. Eiusdem compendium practice cantici mi- stici") canticordi c ). Tractatus magistri Henrici de Frimaria de instinetibus. Tractatus Gerson de oracione. Tractatus de ar- ticulis fidei, sacramentis ecclesie, preeeptis decalogi. De dubiis i 5 contingentes c ) circa celebracionem misse. Collacio de corpore Christi, in papiro. 80. Flores paradisi collecti per fratrem Gabrielem de Verona d ), or- 2o 7 k r dinis fratrum minorum, in papiro. | 81. Compendium saneti Thome. Miracula ex Cesario extraeta. 20 Albertus de veris virtutibus. Tractatus de quantitatibus silba- rum. Bulla de corpore Christi. Bulla, ne festum translacionis s. Benedicti amplius celebretur. De indulgenciis nostri mona- sterii. De esu carnium. Qualiter debeant legi iura. Ne mo- nachi alieni preficiantur. Capitulum r Ne in agro\ Valerius 25 Magnus de sompniis. Exposicio hympnorum. Excerptum de semitoniis. Tractatus vinorum. Iura metrica. Regula saneti Benedicti metrica. Quatuor ewangelia metrica. Tractatus ho- rologiorum. Tractatus novi quadrantis 0 ). Theoricaplanetarum sine figuris. 3o §2 - Tractatus de ymitacione Christi. Bernardus de formula ho- neste vite. Metra de forma vivendi a Christo tradita. Sermo- nes magistri Nicolai de Dinckelspuhel. De Septem donis Spiritus saneti. Tractatus Senece de quatuor virtutib(us) cardi- p nalibus, in papiro. . 3 5 p 3 - De spiritualibus sentimentis et perfeccione spirituali, in papiro. S v p o 4 ' f ^ e re gimine prineipum Egidius Romanus. | a Us i- d a " s l ^ter. b ) darauf cäcordi gestrichen. c ) A. d ) Fer-. c ) -tis Offic- S **w. f ) zwei Zeilen der m> überklebt mit dem Text Marci Tullii Ciceronis 40 tute °r Um Ubri trcs - Item paradoxa. Item dialogus de amicicia. Liber eiusdem de senec- sapil tetn d e somnio Scipionis. Item über de essencia mundi. Item versus duodecitn Cvor Ih ^" hcm hist «' i;l Friderid imperatoris magni huius nomin.s pnmi ducis 1Ul11 et parentele sue m s , Augustinus de imagine m'. 248 25. Melk. F 86. Tractatus de septera donis Spiritus sancti. Manuale sancti Augustini. David de ordine minorum de composicione hominis exterioris. Formula honeste vite beati Bernhardi. Questio de- vota de sancta cruce. Soliloquium Richardi de sancto Victore. 5 Epistola Humberti ad omnes religiosos. Tractatus magistn Henrici de Hassia super missa. Exhortacio Anshelmi ad ti- morem. De fructu oracionis et attencione habenda in oracione et de speciebus oracionis. Cursus de eterna sapiencia. Ora- eiones aliquot. io F 87. Responsio ad primum articulum Bohemorum de communione sacramenti ewkaristie sub utraque specie facta in concilio Ba- siliensi per magistrum lohannem de Ragusio, ordinis predica- torum, in papiro. F 88. Responsio ad secundum articulum de punicione peccatorum 15 publicorum cum sua a ) replica facta in concilio Basiliensi p eI magistrum Egidium Carlerium b ), decanum Cameracensern, sacre pagine professorem Parisiensis universitatis, in papiro- F 89. Responsiones et earum replice ad tercium 0 ) et quartum d ) ar ' ticulos Bohemorum facte 0 ) in concilio Basiliensi, ad quorum 20 primum, qui fuit de libera verbi dei predicacione a sacerdoti- bus exemplo Christi et apostolorum, respondit magister Hen- ricus Kalteyssen, sacre theologie professor universitatis Colo- niensis ordinis predicatorum, ad secundum, qui fuit, quod non licet | clero tempore legis gracie super bonis temporalibus se- 25 culariter dominari, respondit magister Iohannes dePolamarJ> archidyaconus Marchinensis decretorum doctor, in papiro. F 90. Recapitulacio questionis de communione sub utraque spec> e inter magistrum lohannem de Rabusio 1 ), doctorem theolog' e ' et magistrum lohannem de Rokacana 1 ) Wohemum dispuW ta 3o in sacro concilio Basiliensi, facta per magistrum lohannem de Polamar'). Item novissima disputacio per eundem ibidem facta de utili et necessaria communione utriusque speciei e communione parvulorum, in papiro. F gi K ). Tractatus de communione laicorum sub utraque specie edi- 35 tus in concilio Constanciensi. Item viridarius de sanctis. I tetI1 sermones Anglici, in papiro. F 92. Wilhelmus Parisiensis de sacramentis. Item Anshelmus de sirailitudinibus. Sermones quidam 1 ') de tempore et de san ct1 ^ in papiro. 40 F 90. Wilhelmus Parisiensis de universo, prima pars \ ■ a nirO< ! F 94. Wilhelmus Parisiensis, secunda pars | f.2» a ) suis. b ) Garlerfi. c ) terciam. d ) quartam. c ) facta, s) 1 aus 2. '') quidem. i\ A. 23. Melk. 249 r 95. Tractatus utilis pro religiosis domim Stephani, prepositi sancte Dorothee Wienne ordinis canonicorum regularium. Tractatus de penis inferni domini sew magistrl Petri Reginaldi fratrum rhinorum. Item tractatus quidam compillatus a quodam Car- thusiense") de modo perveniendi ad veram et perfectam dei 5 et proximi dileccionem häbens fundamentum ex mistica theo- Iogia, in papiro. P 96- Tractatus s. Thome de Aquino de corpore Christi. Dyalogus consciencie et racionis de accedendo ad sacramentum ewka- ristie magistri Mathie de Cracovia. Tractatus de vera et falsa 10 penitencia. Liber s. Augustini de conflictu virtutum et vicio- rum. Viaticum anime ad deum Bonaventure, quod incipit 'Ecce descripsi eam tibi tripliciter'. Epistola Eusebii de morte sancti Ieronimi. Epistola de potestate Ligandi et solvendi Ri- chardi de s. Victore. Liber de memoria creatorum Richardi »5 de s. Victore. Liber, qui dicitur floriger, collectus ex sentenciis s. Augustini. Tractatus de pcccato mortali et veniali Richardi de s. Victore. Ymago vite Bonaventure. Tractatus cuius- dam per viam contemplacionis passionis Christi compositus b ). Libellus de beata vireine ex auctoritatibus sanctorum collec- 20 tus. Tractatus de laudibus beati Iohannis ewangeliste. Tractatus de instruccione puerorum cuiusdam fratris ordinis pre- dicatorum. 97- Tractatus collectus ex libris ac dictis beati Ieronimi, in quo docetur vita monachi, quam apprebendere debet. Tractatus 25 s. Thome de Aquino de perfeccione vite spiritualis. Exhorta- cio magni ac sanctissimi Basilii ad virtutes. Tractatus utilis de trinitate personarum et unitate essencie in divinitate. Ex- f., 0 R posicioThewsonis 6 ) super regula s. Benedicti. Vita sancti Be- nedicti metrica. Sum(m)ula de continencia regulari. | Trac- 3o tatus de correccione kalendarii phaselexis"). Tractatulus de modo confitendi venialia peccata precipue religiosorum a quodam Carthusiense") editus. Dyalogus persecutoris et zelatoris religiosorum et vocatur Flaccus poeta. Trialogus ad dominum Maximilianum adolescentem, filium Friderici Romanorum im- 3 5 pcratoris. Tractatus de ymaginibus et veneracione reliquiarum magistri Nicolai. Sermo s. Ieronimi de homine penitente et P adhuc in seculo commorante. ' 98 - Exposicio simboli apostolorum magistri Iohannis d ) Marien- Werdn 8 ), doctoris eximii studii Pragensis. Cancellarius de pol- 40 lucionibus. De equivocacione huius termini ecclesia. :i ) 4. i>) darauf Lib. c ) richtig Tagonis. '') darauf Huzz. 250 23. Melk. F 99. Casus exeommunicacionum ex libris iuris collecti. Brevis re- sponsio ad quedam dubia. Tractatus contra neutralitatem priaeipum tempore scismatis sub concilio Basiliensi. Alius tractatus de eadem materia magistri Narcisci, doctoris theo- 5 logie Wiennensis. Tractatus bonus pro iustificacione concilu ßasiliensis, qui ineipit c Multis viis'. De determinacione cuius- dam questionis de simili materia. Collacio facta in cena do- mini. Brevis universitatis Wiennensis responsio super consnl- tacione reverendissimi in Christo patris archiepiscopi Salcz- 10 burgensis. Tractatus contra concilium Basiliense, qui eccle- siasticus unitor intitulatur. Tractatus responsivus ad prelatarn epistolam, qui ineipit c Tuis fratrum amicissime 1 . Replicacio contra aliquas soluciones eiusdem apologie. Tractatus com- pendiosus contra eandem apologiam. | Scriptum breve pf° 15 tuicione prefati tractatus ecclesiastici unitoris. Tractatus ) contra scriptum idem bonus sub themate'Quare fre(mueruny gentes'. Tractatus brevis contra idem scriptum. Concertacio autoris ecclesiastici unitoris et eius adversarii. Tractatus sau» latus contra ecclesiasticum unitorem. Modus de visitacione 20 monasteriorum. Puncta collecta pro observancia regulari- Modus observancie monasteriorum Castellensis et Neurrn- burgensis b ). Modus observancie monasterii Bursfeldens' s - Instrucciones date pro monasterio Götwicensi, in papiro. F 100. Claviger psalterii, in papiro. 25 F 101. Accessus altaris sew cursus de saneto spiritu. Trina oracio- Modus practicus ad missam ineipiendam. Quedam excerp 1 ex glossa Bernhardi, Cassinensis abbatis, super regula s. Be^ 6 dicti. Tractatus magistri Henrici de Hassia de vicio propra* tatis. Excerpta de decem preeeptis ex dictis magistri Nico' 11 • 30 Compendium de passione domini et plura alia. F 102. Postilla super regulam beati Bernhardi 0 ), in papiro. F io3. Guttolfus gramaticus, in pergameno. F 104. Guttolfus gramaticus. Petrus Helias, in papiro. F 105. Vocabularius paganus, in papiro. | 35 F 106. Vocabularius paganus, in papiro. F 107. Vocabularius, in papiro. F 108. Duo vocabularii, in pergameno. F 109. Vocabularius, in papiro. F 110. Sentencie rhetoricales Stephani Flisci, inpresse. 4 o F in. Sentencie rhetoricales Stephani Flisci, inpresse. F 112. Sentencie rhetoricales Stephani Flisci, inpresse. *) -tum. h ) A. c ) Benedict! über der Zeile m 4 . 2 Io V '•2llR 23. Melk. 2 5 I F Ii3. Priscianus maior, in pergameno. f 114. Notule super Priscianum magistri R., in pergameno. F 115. Hugwicio vocabularius, in pergameno. F 116. Summa fratris Guilerini Britonis, ordinis minorum, de voca- bulis biblie, in pergameno. | 5 F 11 7. Euclides. Vocabularius paganus. Diversarum proposicionum declaraciones generalium logicalium et metaphisicalium. Spe- culum gramatice. Item de verbis gerundivis et supinis atque de verbis defectivis, in papiro. ^ 118. Vocabularius, in papiro. I0 r 119. Vocabularius. '' 120. Formularius communis, in papiro. Fl2i. Formularis communis tabellionatus stili Romane curie in variis casibus iuris canonici et ordo iudiciarius, in papiro. ** l 22. Apparatus notarie, in impresso. '5 F l 22>. Rhetorica magistri lohannis de Aquilegia, in papiro. F 124. Rhetorica magistri lohannis Bandi a ) de Aquilegia, in papiro. * 1 J 25. Formularius de modo prosandi. lnvectura pape contra Fn- dericum imperatorem et e contrario. Littere Pharaonis et Ioseph. | 2 ° F 126. Rhetorica magistri lohannis de Aquilegia. In fine continetur forma tituli ad procedendum in sacris, in pergameno. p I2 7- Summa dietaminis magistri Thome de Capua cardinalis. '' : 28. Libellus Methodii sive excerptum eius de prineipio et fine seculi. Tractatus continens duos libros de victoria Christi 25 contra Antichristum. Tractatus de gaudiis celestibus. Excerptum de libris Richardi de saneta trinitate. Excerptum aliud de libris eiusdem de sex generibus contemplacionis. Puncta brevia excerpta bona de libris s. Augustini de trinitate. Excerpta pauca de novem libris reduetorii magistri 3o Petri Berthorii de Pictavia. Tres collaciones de cena, de re- surreccione et ascensione domini. Quedam alia puncta de lumine anime. Macrobius de somnio Scipionis de celo ut alt D quid am. 1 l3 °- Tabula continens auetoritates et sentencias biblie prout in p compilacionibus decretorum et decretalium indueuntur. | 13 1. Fwangelium Mathei. Tractatus elueidacionum mistice theo- logie Marquardi Sprenger, magistri arcium studii Wiennensis. Epistole inductive c ) hominis divicias et honores possidentis. 4 ° Sermo beati Bernhardi in capite quadragesime de librorum ' l ) richtig Bondi. h ) Text fehlt. c ) induetie. 2 5 2 23. Melk. reeepeione. Biblia metrica veteris et novi testamentorurn. De illo, cur sacrosaneta ecclesia letanias et rogaciones insti- tuit. Sermo in summis festivitatibus Honorii. Haymo scribens super epistolam, que quarta legitur dominica post penthe- 5 costea. Psalterium a capite usque ad psalmum septimum") cum notabilibus glosatum. Notabilia de interioris hominis reformacione. Pluresbympniglozati. Tractatus de contemptu mundi. Quedam dubia circa defectus sacramenti altaris con- tingencia. Kalendarius 11 ) Gmundensis. Glose super psalmis 10 aliquibus. Notabilia aliqua de professione monachorum- Theodolus poeta. Itinerarium Francisci Petrarche. F i32. Epistole Pauli. Oraciones de quatuor ewangelistis. Sermo primus s. Gregorii super Ezechielem. Compendium metricum de forrnula Christiane vite. Apokalipsis s. lohannis. Epistole 15 canonice. Oracio Alberti Magni scilicet c In nomine domin 1 omne genu fleetatur" etc. Oracio ad sanetum spiritum et sa- lutacio sacramenti dominici. Oracio ad beatam virginem- Meditaciones beati Bernhardi. Idem de scala claustralium- Tractatus Hugonis de oracione. Soliloquium Richardi. Corn- 20 pendium s. Thome vel fratris David. Manuale s. Augustm' de ymagine dei. Oracio ad sanetum spiritum. Oracio s. Augustini de saneta trinitate. | Officium coronacionis beate vir- ginis. Tractatus Gerson de pollucionibus nocturnis. Tractatus de peccato, quid sit et quomodo noceat. Tabula vere fid el 25 catholice. Oraciones plurime. F i33. Constituciones Benedicti pape XII. pro nigro ordine. F 134. Tractatus de duracione mundi usque ad Christi nativitatem- Regula s. Francisci et eius testamentum, et plura alia. Oraciones Iordani c ) super passione domini seeundum horas ca- 30 nonicas. Tullius de sompnio Scipionis et alique notule d exposicione eiusdem Macrobii. Duo sermones, alter de na"" vitate domini, alter de saneto spiritu. Traetatus de san cta trinitate personarum et unitate essencie divine. Sermo Mi' etl episcopi de assumpeione virginis Marie. Collectura punetorun 1 3 5 philosophie naturalis satis utilis. Exposicio brevis officÜ ca " pitularis. Responsiones Nicolai de Chusa cardinalis ad ahq lU quesita. Cerimonie regularis vite tres partes continen te / Tractatus de duracione seculi usque ad nativitatem Chris / Collacio de nativitate domini et alia de capitulo quinquag eM 40 mo nono regule s. Benedicti. Quedam epistole et alia m 11 ' sunt predictis intermixta. f.tf J ) septimus. '') s .später durchstrichen. c ) s über i später. ■-2I3 '< •3 I3 V 2 3. Melk. 253 F 135. Summa quedam de naturalibus. Rhetorica magistri Iohannis Bondi. Poetria Gamfredi"). Textus in de anirna. | Fi36. Summa quedam de rerum naturis Alberti• Magni. Liber Techel, philosophi Iudaici, de sculpturis b ) lapidum. F 137. Conpendium philosophie magistri Gwilhelmi de Concis. 5 Fi38. Summa quedam rerum naturalium Alberti Magni. Liber Techel, philosophi Iudaici, de sculpturis lapidum. f i3q. Manuale saneti Augustini. Floriger. F 140. Manuale s. Augustini episcopi de ymagine dei. Suspina s. Augustini. IO F 141. Remediarius abiecti prioris. Excerpta ex libro de regimine principum c ) Egidii de Roma. Compendium saneti Thome de virtute bonorum religiosorum. Epistola sacre sentencie Theodocii"). Capitulum de ewangelio Luce interpretatum Ieronimi ad Gelasium d ). I5 F 142. Excerpta ex diversis summis et libris ediiieatoria utilia. F 143. Sermones beati Augustini ad fratres heremitas et plures bone questiones cum suis solucionibus. F 144. Vocabularius iuris. Edicio rhetoricalis magistri Andree de Dresden. | 2 ° F 145- Gregorius de Sclavonia ad Ysabellam virginem. Rosarium beate virginis. Sermo beati Benedicti in vigilia obmissa ex lectuario. Sermo s. Augustini de puriricacione beate virginis. De saneto Patricio. De saneto Theobaldo episcopo. De saneto Wolfgango episcopo. De saneta Otilia. De fu(n)datori- 25 bus Mellicensibus. De saneta cruce. Epitafium fundatorum etuxorum. Legenda s. Cholomanni. De Gothalmo. Prologus in explanacionem Ysaie magistri Andree. Augustinus de fide et operibus. Excerpta de culpa et gracia Iohannis de Tam- baco. Aliqua dubia. Epistola de expungnacione ü ) Nigropontis. 3o Quomodo reeipiatur nuncius apostolicus. Methodius de prin- cipio etiine seculorum. Sermo in purincacione virginis Marie. Sermo de resurreccione domini. Tractatus de cometis, in p, papiro. J 46. Cronica, que dicitur fasciculus temporum, in papiro. 3 5 p J 47- Cronica, que dicitur fasciculus temporum, in papiro. H8. Cronica, que dicitur fasciculus temporum, in papiro. p r 49- Cronica monasterii Melliccnsis, in papiro. | ' J 5o. Cronica dieta flores temporum. Hystoria Allexandn Magni. Item descripeio terre sanete, in papir 0. 40 «) , o *) •»• ") so später, scripturis m>. c ) darauf V vei Buchstaben radier,. 0 «siam. c) erstes n später gestrichen. 254 23. Melle. F 151. Cronica parva, in pergameno. F 152. Kathalogus summorum pontificum, in pergameno. F 153. Historia de Allexandro Magno, de bello a ) Troiano et de aliis, in pergameno. 5 F 154. Duo bona rapularia. F 155. Omelie sew sermones quinque s. Augustini super epistolarn primam s. Iohannis apostoli. Tractatus magistri Iohannis Nider de vigore consuetudinis et dispensacione canonica. Tractatus de penitencia bonus cuiusdam religiosi. Sanctus 10 Thomas de Aquino super 'Pater noster'. Salutacio beati Bernhardi super 'Ave Maria'. Meditacio s. Bernhardi super 'Salve regina'. Excerpta quedam ex summa virtutum. Col- lacio in vigilia nativitatis domini. Collacio de adventu domini- Quedam dubia de confessione. Bernhardus de contempW 15 mundi. Copie indulgenciarum monasterii Mellicensis. Solu- ciones dubiorum circa materiam indulgenciarum. Epistola patris Iohannis de Spira exhortans monachum ad stuuiurn leccionis. Quoddam scriptum de vicio lingue 11 ) certorum reif giosorum. Collaciones pauce. Questio de contractibus. Quß" 20 stiones de voto. Questiones de indulgenciis, quantum va ' leant. c ) | Questiones de clavibus ecclesie. Questio, utrurti peccans operi interiori d ). Questio de festis ecclesie. Questio, utrum aliquis indigne summat sacramentum ewkaristie. Q LlC ' dam bulla concilii Basilieasis. 25 F 156. Tractatus de confessione. Tabule picture mortis. Vitas p a * trum incomplete. Legenda de corpore Christi. Textus ) dazu inlii(morum) später. c ) u über dem ersten o später. V ina gestrichen. e ) beati Hildegardi. 256 z3. Melk. beat. De silencio et taciturnitate. De studio oracionis. De perfecta dei caritate. De finali perseverancia. 'Meditacio cordis mei in conspectu tuo sernper'. Graciarum accio pro beneficiis dei. Notabilia, que sunt excerpta ex libello, qui dicitur pro- 5 fectus") religiosorum. Passus de virtute religiosorum'Quamvis remissum regimen nutrit 1 ') vieium in subditis et religionem confundif. Speculum monachorum Gregorii. 'Tribulacio est porta regni celestis'. De vera sui ipsius cognicione. De vera humilitate. De perfecta paupertate. De altitudine humilitatis. io De obediencia. Bona notabilia ibidem. Epistola s. Anshelrm de timore iudicii et de spe, que est in deura. Due bone ora- ciones et valde bona notabilia. De bona religione. F 169. Diversa excerpta et multa bona notabilia, in papiro. F 170. Summa viciorum, in papiro. 15 F 171. Summa viciorum. De divisionibus murmuris, in papiro. F 172. Summa virtutum, in pergameno. | F 173. Excerpta ex summa virtutum, similiter ex summa viciorum, in pergameno. F 174. Excerpta ex summa viciorum. Quidam sermones, in perga- 20 meno. F175. Quedam legende sanctorum. Ymagines ydolornm proprio simulachrorum moralizacio. Tractatus, qui vocatur regula decimarum presbiteris 0 ) curatis. Quidam sermones de tempore et annunciacione beate virginis. Quomodo quis sc ha- 25 bere debeat in consecracione sacramenti. Concordancia ve- teris ac novi testamenti. Henricus de Hassia de penis darO" natorum. Sermo prolixus eiusdem in die animarum. \ ra '" tatus de confessione magistri Thome de Haselpach. Q u °' modo quis se habere debeat corpus Christi summendo. Cofl* Zo cordancia ewangeliorum de passione domini. Questione s Porphirii predicamentorum et peri hcrmeniarum d ). Ius c3" nonicum. Super quarto sentenciarum. F 176. Palladius de opere agriculture 0 ). Albertus Magnus de mof- 1 animalium. Idem contra errorem Averois de humana anim a ' 35 Vicrinius 1 ) de architectura. Exposicio libri Aristo(te)lis de c°~ loribus. Exposicio eiusdem de phisonomia. F 177. Modus procedendi in visitacione monastcriorum. De passion domini. Abbreviacio sentenciaria memorialis duorum Visits torum. De diseiplina et suseepeione conversorum. | Deofn cl 40 divino eorundem. De esu carnium constituciones Benedict 0 • "■) pro aus per später. h ) nutrit gestrichen; am Rande non tenet S P '■) p über der Zeile später. d ) aus lic- später ha-. e ) dieser Titel ist iveggestri" 1 f. a»° aber später am Rande wieder ^ugesetzt. f ) richtig Vit ruvuts. 23. Melk. 257 De etatibus seculi. Modus procedehdi in visitacione mona- steriorum. Cerimonie reguläres. Soliloquium Bede. Dubia quedam circa celebracionem misse"). De modo conficiendi sermones. Auctoritates s. Ieronimi ad Eustochium. Tracta- tulus domini Enee pape ad regem Ladislaum. Sermo in die 5 circumeisionis domini. Sermo in die pasce. Sermo in die epiphanie. Sermo in die trinitatis. Metra confessionis. Sermo in assumpeione beate virginis. Sermo in quadragesima. Sermo in annunciacione. Sermo in die penthecostes. Doctrina Petri Damiani de monacho dimicatore cum dyabulo. Simbo- 10 lum apostolorum. De mistico intellectu membrorum dei. De cometa b ), qui fuit 1456. De mistica theologia. De terribilis- simo terremotu facto in Sicilia 1456. Utrum abbas infulatus possit consecrarecalices et ornamenta reliqua. Utrum quis ex- communicatus sit non habens habitum waineando. Excerpta 15 ex senteneiis philosophorum. Visio Hildegardis. Quedam dieta saneti Anthonii. J 78. Ex dialogo beati Gregorii. Suspina saneti Augustini. Soli- loquium beati Bernhardi, in papiro. «tjtj p J ?9- Excerpta ex katholicon, in papiro. | 20 "O. Tractatulus magistri lohannis Schlipacher de quantitatibus silbarum c ). Orthogravia d ). Vincencius Beluacensis de formis nominum possessivorum, diminitivorum 0 ) et nominativorum. Quedam excerpta. Item regimina et construcciones ex Gut- tolffo gramatico. De metris. De specie et figura coniunecio- 25 num. Item nova gramatica magistri Bernhardi Perger sco- lastici cum saneto Stephnno') Wienne. Excerpta quedam. p Vocabularius quidam in alemanico, in papiro. J - Nova gramatica magistri Bernhardi Perger scolastici ad sanc- p tum Stephanum Wienne, in impressura. 3o c2 - Öoctrinale magistri Allexandri de Villa Der). Cornütus. Com- posita verborum. Doctrinale Donati. Resule eramaticales. 1 i'actatus de gerundiis. Questio de illo nomine Cerusa, in P papiro. ■ De quantitatibus silbarum cum glosa et figuris. De ortho- 35 gravia d ). De accentibus. Compendium s. Thome. Tituli iuris canonici et civilis et modus legendi iura in suis aecurtacioni- D us. Aliqua musica. Quedam pro reformacione. Excerpta c uiusdam de regionibus orientalibus. Epistola sive hystoria der z ■. arau f Dominica, später gestrichen. b ) -ta über der Zeile in'. c ) Ia über lüm) 6 % s P äte r. <') p h aus v später. e ) A. f ) daneben apud sanetuöa St(epha- Pater tr\ ■ 1 • / • • 1 • M iu ' > ll,l| ci m', iu gestrichen. ' alt -ßiWothekskataloge I. J 7 4° 2^8 23. Melk. presbiteri Iohannis. | Collaciuncula de resurreccione domi- nica, de penthecosten. Memoriale de peregrinis tempore passagü. Ordo ad communicandum infirmum. Modus pro- fitendi. De casibus excommunicacionum et plura alia. 5 F 184. Regula s. Benedicti. Suspiria sancti Augustini. Meditaciones beati Rernhardi. Soliloquium sancti Bernhardi. Fasciculus mirre s. Bernhardi. Manuale sancti Augustini vel floriger. Soliloquium Hugonis. Soliloquium s. Augustini de ymagine dei. De gaudiis celi. Liber supputacionum sancti Augustini- 10 Irriguum. F 185. Collectura quedam ex lectura magistri Nicolai super quarto sentenciarum, in papiro. F 186. Excerpta ex scriptis magistri Nicolai super tribus sacrame 11 ' tis scilicet waptismate, confirmacione et ewkaristia 3 ). 15 F 187. Summe alique de libris Gwilhelmi Parisiensis excerpte. E x " cerpte epistole diverse. Alia pauca, in papiro. | F 188. Tractatus universitatis studii Crocoviensis pro iusticia sacr concilii Basiliensis contra Eugenium b ) olim papam q(ua)rtuni- Item de eodem fratris Iohannis Keck, doctoris sacre theologi e 20 ac monachi monasterii Tegernsee 0 ), tractatus. Item decreturt 1 frequens concilii magni Constanciensis. Item aliqua decre^ concilii Basiliensis pertinencia ad sui iustificacionem conti" 1 * f-fl Eugenium d ) quartum alias Gabrielem. Tractatulus magi sl Iohannis Keck apostantis e ) a concilio Basiliensi, quem pretn 25 latunitorem ecc(les)iasticum. Scriptum breve facultatis f ) t» e . logie studii Wiennensis ad consultacionem domini archiep scopi Salczburgensis de materia predicta. Brevis reph ca contra appologiam ecclesiastici unitoris, quam fabricavit versus epistolam cuiusdam monachi Mellicensis sibi eX . 3o tiqua amicicia missam. Scriptum magistri Narcisci p r ° sticia dicti concilii Basiliensis contra neutralitatem. De eode ^ tractatus alme universitatis studii Erdfordiensis ad archi e P scopum Maguntinensem. Declaracio arboris consangwin lta , Declaracio arboris afinitatis. Tractatus domini Iohannis 35 Polomar, apostolici pallacii auditoris, contra gesta c° n ° Basiliensis. Utilis tractatus magistri Marquardi Spreng er P. concilio Basiliensi. Quedam puncta eiusdem contra eccle s sticum unitorem. Breve scriptum unitoris ecclesiastici. 1 ft tatus bonus magistri Marquardi prefati contra ipsum errone 1 4 o scriptum ecclesiastici unitoris. Avisamenta permodum traC a ) -tie. '■) ewn m , n verklext. c ) tegerHfec. d ) cwn m (über * Ra g aus n. e ) apostotantis. f ) darauf sti. 23. Melle. 259 tus eiusdempro conscieneiis timoratis tempore scismatis. Deter- minacio questionis utilis eiusdem de materia concilii generalis. ^ 189. Exposicio ewangeliorum et epistolarum dominicalium latine et vulgariter. Aliqua de confessione. Alique auetoritates diver- sorum. De regimine domus traetatus. De regimine sew infor- 5 macione filiorum. Ars predicandi. Interrogacio vite. | ** r 9o. Boecius de consolacione philosophie. Algorismus. Computus cirometralis. Spera materialis. Computus phisicus et Iudaicus, in papiro. ^ 191. Petrus Helie, in papiro. 10 11 192. Traetatus de anima brevis et utilis Iliaci, magistri Parisiensis. Conceptus circa libros ethicorum Aristotilis. Textus termino- rum naturalium compcndiosccompillatus a magistro Cristanno de Ackoy. Vocabularius, in papiro. T 93. Qucstiones Biridani super primo, seeundo et tercio ethicorum, 15 in papiro. *94- Questiones Biridani super quarto, quinto et sexto 1 ) ethicorum. Similiter super septimo in parte, in papiro. J 95- Questiones super decem libros ethicorum magistri Iohannis Biridani, in papiro. 20 r 96. Textus methaphisice Aristotilis libri duodeeim, in pergameno. : 97- Liber rethoricarum Tullii. Item tres libri eiusdem de oratore, in pergameno. | ) Textus veteris artis. Textus elencorum, topicorum, priorum, p posteriorum, textus prineipiorum, in pergameno. 25 J 99. Liber carminum Oracii. Quatuor epistole eiusdem. Liber sermo- p num eiusdem. p 2o °. Lactancius divinarum institucionum libri Septem, in perga. 201 - Textus veteris artis. Item libri priorum ac posteriorum. Item p topica Boecii, in pergameno. 3o 2 ° 2 - Textus veteris artis. Item sextus prineipiorum. Item liber divi- sionum Boecii. Item libri topicorum, elencorum, posteriorum et p priorum, in perga. 2 °3. Comentum super predicamenta Aristotilis et periarmenias c ), in p perga. | 3 5 p 4- Grecista cum glosa, in pergameno. 20 5- Lectura textualis metaphisice m. Hainrici de Oyta. Item d ) Albertus Magnus super 10 libros ethicorum. Item lecciones super phisi- p corum. 2o6 - c ) Pharetra logices et primo commentum parvorum logicalium 40 magistri Iohannis Wardee f J. Item seeundus et quartus traetatus e. *) darüber libros später. b ) bis f. 222 v ist die Schrift fast durchaus von m 2 . impressura. ö. Repertorium iuris seeunda pars J 1 7. 1 -) 8. Alpharus de planctu ecclesie. 9. Prima pars summe Anthonini. 25 10. Seeunda pars summe Anthonini. 11. Tercia pars summe Anthonini. 12. Quarta pars summe Anthonini. | i3. Biblia antiqua. 14. Prima pars biblie a genesi usque ad psalterium. 3o 15- Seeunda pars biblie a proverbiis usque ad finem. 16. Biblia 1 . 17. Biblia J lm P ressa - 18. Interpretaciones nominum hebraicorum. 19. 35 2c 21. Biblia integra vulgaris, impressa. 22. Sermones Alberti de sanetis et de tempore. 23. Sermones Discipuli de tempore 0 ). | {■"■'' 24. d ) Sermones Discipuli de sanctis c ). 4 ^presse. 23. Melk. 261 ■Ü2 2 V In nova biblioteca. Almanach magistri Iohannis de Monteregio. Prima pars speculi naturalis Vinccncii. Secunda pars eiusdem. Fercia pars eiusdem. Speculum doctrinale eiusdem partes due. Speculum morale eiusdem partes due. Margarita poetica. Hudimentum noviciorum. Speculum hystoriale Vinccncii partes quatuor. Pantheologia partes due. Pharetra doctorum. klueidarius scripturarum. Katholicon. Hugwicio. Paganus ( ... Do. • \ vocabulanus. 1 apias J Biblia glosata partes quatuor. 15 ST. POLTEN Orden: Augustiner Chorherrn. Bistum: Passau. Gründungs^eit: 10S0. Auflösung: 1784. St. Polten in Niederösterreich war ursprünglich ein von Tegern- see im 8. Jahrhundert besiedeltes Benediktinerstift, das durch die Ungarn um 055 zerstört wurde. 076 erscheint es mit weltlichen &- a ~ nonikern besetzt. Später, im Jahre 1080, kamen durch Bischof AU' 5 mann von Passau Augustiner Chorherrn dahin. Diesem Orden g e ' hörte die Stiftung bis zur Auflösung, die am 16. Juli 1784 verfug wurde. Der Besitz des Stiftes ging 1785 an das von Wiener-Neuste hieher verlegte Bistum über. Bei dem Mangel von einschlägigen Quellen ist vom Werde? 10 und Bestände der ehemaligen Bibliothek des Chorherrnstifts k e " 1 ^ richtiges Bild zu geben. Schon im i3. Jahrhundert wurden aus de Büchersammlung des Passauer Bischofs Otto von Lonsdorf BüC' 1 nach St. Polten geliehen: Preposito s. Ypoliti ordinem iudiciariM ■ Summam Reimundi. Sermones Innocentii et alios sermones dofflV 15 calcs ab adventu domini usque ad oetavam pentecoste et lapidare-1- Item summam titulorum magistri Iofridi. (Monumenta Boica XX-*- pars 2, p. 81). — Item preposito de S. Ypolito decretum et decretä ; et tres alios videlicet Solinum et themata et de Tartaris et aliis f nU '' . (a. a. O. p. 82; vgl. p. 242 zum Jahre 1256). — Item preposito sa' li 20 Ypoliti epistolas Senece (a. a. O. p. 82). Wie man sieht, handelt es sich um Bücher verschiedenerWisse' 1 zweige, nicht bloß um Theologisches. Im übrigen liefern die urk un _ liehen Quellen nur spärliche Nachrichten. Th. Wiedcmann (" schichte der Reformation und Gegenreformation im Lande u n . 25 der Enns Bd. 5, Wien 1886, S. 3o 4 ) betont, daß die große K^^L St. Polten auf wissenschaftlichem Gebiete durchweg Geringes ge? elS ^ habe. Und so ist es wohl kein Zufall, daß sich in dem so urnfl n P reichen Totenbuch des Hauses kein einziger 'scriptof findet. Ein Bibliotheksverzeichnis ist weder aus der Zeit des Mittele 1 3o noch aus den folgenden Jahrhunderten bekannt geworden. N u1 J St. Polten. 263 leihvermerke aus der Zeit von 1426—143g (hier Nr. 24) haben sich erhalten, dazu treten einzelne Notizen aus dem Nekrologium des Chorherrenstifts: 10. Febr. Paulus pleb{anus) ad sanetum Christofforum '), qui dedit nobis libere totum corpus biblie in 2 voluminibus Preciosis 1456', confr. n. — ig. Mai: D.Iohannes, qui fuit socius divi- 5 norum in Heynn 2 ), testatus est nobis unum librum ad librariam, c fi~- n. (von einer Hand des 75. Jahrb.; Fuchs a. a. O. S. 501). — **■ Nov.: Mag. Ul{ricus) de Wienna ob., qui disposuit ecclesie nostre duo libros (von einer Hand des 14. Jahrb.; Fuchs a. a. 0. S. $44). Wie bedeutend jedoch die Sammlung schon in der für uns in Betracht 10 kommenden Zeit gewesen sein dürfte, zeigt die unter dem 4. November im Nekrolog stehende Nachricht, wonach PaulusWelmikcher zu m Bau der Bibliothek 100 U schenkte: A. d. 143g Paulus dictus Welmikcher dedit nobis 100 & f, pro subsidio strueture nostre libraric (Fuchs a. a. O. S. 537). Bei dem riesigen Brande vom 6. Juli 1474, 15 der bis auf die Lederer- und Minoritengasse die ganze Stadt verheerte, mögen sehr wohl die Bücher der Bibliothek vernichtet worden sein, wenn auch das Archiv unversehrt blieb. Der durch seine Miniaturen interessante Cod. 1203 der Wiener Hof bibliothek, eine lateinische Bibel, darin auch Schriften des Eucherius und Isidor usw., 2° wurde mit anderen Handschriften jedenfalls im 16. Jahrh. dem &ause entfremdet; sie sind schon 1576 in der kais. Bibliothek nachweisbar*). Bern. Pez sah die Bibliothek im J. 1716 und im Thesau- ri( s aneedotorum tom. I, Aug. Vind. et Graecii 1721, p. III berichtet CT - caeteroquin et pauci et exigui momenti Codices ex iis restant, qui- 25 b }*s olim clarissimam haue canoniam maiorum studia locupletarunt. Im J. 1784 wurde das Stift aufgelöst. In der Folgezeit sind nebst ei nigen Handschriften die Druckwerke samt den schönen Bibliotheks- Sc hränken an die 'Bibliothek des bischöflichen Alumnats in St. Polten gelangt. Li teratur. Theod. Wiedemann, Das Necrologium des ehemaligen Augustiner-Chor- henn-Stiftes St. Polten in Fontes verum Austriacarum 2. Abteil. Bd. 21, Wiem865, S. 44l ^ 7 s 3 , da^u Verbesserungen von F. Stark im Archiv für Osten: Geschichte, ß d-34, Wien i865, S. 371—433 und Replik ebenda Bd. 3 5 (1866), S. 457-462; __ ebenda Bd. 36 (1866), S. 473—483 Duplik Starks. 3s ) Pfarrei St. Christophen im Dekanate Ollersbach. 2 ) Pfarrei %u Maria Empfängnis in Hain, Dekanat St. Polten. s 3 ) In der Wiener Hof bibliothek stammen aus St. Polten folgende Hss.: Cod. 850 J'P'dus Severus; Rufinus Aquil; Cyprian s. XII. Cod. 1203 Bibel von ,341. Cod. ,821 J 7 « '"issae. responsoria, sequentiae s. XII. Cod. 2,5 3 Regulae ecclesiasticae; Deere- lcs Innocentii III s XII-XIV Cod. 2i55 Tancredus, Summa de sponsahbus; Isidonts, gfentiae et distinetiones etc. s. XIV. Cod. 2221 Regulae tarn saec. quam eccL ,uns; > eis e c '' lus > Epitome iuris metrica; Epitome decreti Gratiani etc. s. XIII. Cod. Mö • Schriften des canon. Rechts s. XV. 3o 40 264 H- - St - PöUen. Jul. Pet^holdt, Adreßbuch der Bibliotheken. Dresden i8g5, S. 503. Marl. Meyer im Neu. Archiv der Gesellschaft für alt. deutsche Gesch. Bd. 5, Hannover t88o, S. isß. .loh. Bohatta und Mich. Hol^mann, Adreßbuch der Bibliotheken der osterr.-ungar. = Monarchie, Wien iSno, S. 2iy. .... A Necrolosia Germaniae tom. V. Dioecesis Pataviensis pars altera: Austria inferior ca. Adalb. Franc. Fuchs, Berolini rt)i-j. 15 24. Ausleihvermerke von 1426—1439. Im Codex Nr. 174 (all 04) des Haus-, Hof- und Staatsarchivs m Wien, einem Kopialbuch des Chorherrnstifts St.Polten (41- 5 x 28'$ CMi der Einband von gepreßtem Schweinsleder über Holzdeckeln saec XVII ist viel jünger als der Codex), steht S. 461 — 467 ein Inventar von Gegenständen, die sich im Gebrauch einzelner Chorherren befanden. Bei dem zuerst genannten Christannus prepositus sind keine Gegenstände angeführt; durch seine Nennung wird die Zeit ungefüllt bestimmt. Christian Sebiser mar Propst von 1426 bis 10. Juli /J-^9- Die jüngeren Geistlichen, die hier als Entleiher genannt sind, dürß0 mit ihren Sterbedaten etwa 3<> Jahre später anzusetzen sein. D. Achacius de Rorbach 3 )') habet-------unum missale et unum matutinale. 20 Dominus Erhardus 2 ) procurator habet — — 1 magnum matutinale et unum parvum habentem clausuras argenteas. j Dominus Caspar 3 ) unaeum fratre Thoma fratreque Georio stu- dentibus habet decretum, decretales, sextus decretalium, Clementm ; summa Gotf'redi, summa Raymundi cum apparatu Wilhelmi Ro) am besten paßt wohl der im Nekr. {UM rp. Oktober f^nnte: 1). Stepphanus dictus Kysner prbr. etfr. n. ,435; ebenso für Andreas der ^um 3-Juli: Andreas dictus Raesschl senior pbr. etfr. n. 1469 ^er der ;um 3 0. November: " re <" dictus Solsneyder de S. Yppolito pbr. etfr. n. 1460. 4° WIEN. 25. Bücher des Choralisten Andreas von St. Stephan vor 1471. Als Quelle der folgenden Büchernotizen wird von Raym. Duel- lius (s. unten) ein Codex Tirnstainensis angegeben und so beschrieben- 'Ch. in 4. Sig. B. 14, in cuius assere antico legitur: D. Wolfgangus Fullensack de Gallncwkirchen professus monasterii S. Mariae v■ cann. regul. in Tirnstain dedit hoc volumen eidem monasterio a.d- 5 MCCCCLXXI. Finis operis ita sonat: Explicit über de regiminc prineipium editus a d. Engclberto abbate monasterii Admontensis ■ Die Handschrift ist heute verschollen. Die im erwähnten Codex vorhandene, auf die Bücher belüg' liehe Eintragung bezeichnete Duellius, ihr Herausgeber, als l clcn~ calem quandam bibliothecam saec. XV, ohne über die Person de Besitzers eine Meinung zu äußern. Auch mit den uns zur Verfügung stehenden Hilfsmitteln ist nicht weiter zu kommen. Warum fem die hier folgenden Notizen über die Bücherlegate in diese dem g ' nannten Andreas allem Anschein nach nicht gehörige Hands'ch'U vor 1471 eingetragen wurden, entzieht sich unserer Kenntnis, v öfter vorkommende Wechsel zwischen erster und dritter Person ruht auf wörtlichen Testamentsauszügen. Hie annotantur libri Andreae choralis ecclesiae s. Stephani in Wienna. 20 .. Item primo matutinalem librum emptum pro VII libris, 1 uC legat d. Paltramo et novam legendam et librum. ... . j Item librum sermonum dictum Chunradinum, quem legavi Gotfrido cognato suo, plebano in Laympach, in ruila coopertura. Item alium librum in ruffa coopertura diversos traetatus co 25 nentem, quorum primus pharetra contra Iudaeos, item traetatus oculo, item speculum Mariae etc., et illum concessi d. MichaheU P bano ad s. Margaretam prope s. Ypolitum. Et eundem librum & vit d. Gregorio dicto Swerber, capellano cuiusdam altaris in Go 30 purch. 25. 26. Wien. 267 Item summam theologicae veritatis et tractatum per ordinem al- phabeti de diversis materiis et agendam, quos libellos dedit d. Iacobo, et librum figurarum, quem habet Volchmarus. Item summam vitiorum et virtutum in II voluminibus, et librum, quem appello Sedulium, d. Meinhardo dicto Scharzer, qui est socius 5 in Maeuzlitzh/ 1 ) Item supra quartum librum sententiarum et summam Reimundi, Parvum et ruffum et alium ruffum libellum, cuius prima rubrica est: De adoratione et cultu, dedit d. Ludwico decano in Nerden. Item duos libros mihi a d. Alberto obligatos pro II libris b ), vide- » licet opus Iacobi de Voragine per quadragesimam et curtatam bibliam, quos lego dd. de choro, ut memoriam mei habeant in libro mortu- orum. Item librum moralium s. Gregorii mihi obligatum a d. Gerharde de Weidersveld pro VI solidis, quos lego dd. vicariis. I5 Item vitam s. Fidei, ruffum d. Henrico dicto Dyen. Item libellum matutinalem parvum et nondum ligatum et opus Se mionum, quem Geyselher appello, d. Nicoiao socio in Anaso. Literatur. Raym. Duellius, Excerptorum genealogko-historkorum libri duo. Lipsiae '7^5, pag. 2S4. f '3 2 V 26. Bücher des Bürgerspitals, 1432. Im Kopialbuch des Wiener Bürgerspitals (Stadtarchiv Rep. iz3, f r - 1), jetzt neu gebunden, ist auf f. 32, 33 ein Gesamtinventar des S PÜals vorhanden, worin neben Getreide, Geräten usw. auch die Kirchenkleinodien und darunter Bücher aufgezählt werden (Ä). Von f. 44 beginnend steht wieder ein Gesamtinventar des Bürger- 25 Wals vom J. I4 38, die Bücher darin von f. 4^ angefangen (B). Die sachlichen Varianten von B sind ganz, die orthographischen nilt Auswahl in den Noten angegeben. Interpunktion fehlt durchaus. üer Schluß (S. 260 Z. 7 ff.) ist von mehreren anderen Händen zugesetzt. 3o Vermerkcht die mespucher und sankpücher. Item ain newr antiffher 0 ). Item sechs J ) ganze mespucher in pergamen. (d } »* im Lilienfelder Nekrolog V nn r 3 . Mär,: Meinharduspleb de Mcu^hch 6 7 e A/ae «%, MeislL bei Kren,; l Adalb. Fuchs in Necrol.Germ. im. V, S.jSo, 7 "" d Wo;. b) nbPos. •) antiphoner B. ") VII Ä 268 2Ö. \\ 7t-;;. Item drew special in pergamen. Item zvven epistier und ewangelier") in pergamen. Item zwen collectner in pergamen. Item zway grosse matutinal. 5 Item zway klaine matutinal. Item ain gross tagczeitpüch in pergamen. Item zwen antiphoner in pergamen. Item vier seiter und zwen preimer in pergamen. Item drew gradual in pergamen. 10 Item zway predigpücher, ains genantMilicius in papiro, secundus in pergameno. Item' 1 ) vier tail der wibel in papir. Ain c ) klaine wibel in pergamen. Item zwen geweicht viaticos. 15 Item ain news passional and zway alte in pergamen. Item Soccus de sanctis in papir und ain klains puch d ) in pergamen. Item ain sankpuch cum historia Kunigundis. Item zwen altt antiphoner, ain alcs gradual, zwo alt agend. — — 20 Hie sind vermerkcht ettleiche pucher, die von dem Scheibelwiser, ainem spitalmaister, ingeantwurt sint worden und ligent auch 0 ) in der kyrchen. Item postilla Chunradi f ) Walthausser, Sothcus 8 ) de tempore cum aliis sermonibus. 25 Item ain wibel in pergamen. Item ain vocabularius cum sermonibus de sanctis. Item ain passional pro parte. Item duplex postilla super ewangelia dominicalia. Item ain klains puchel in pergamen, sermones de sanctis. 30 Item ain racional in papier. Item Esscolanus' 1 ) in papir. Item ain quadragesinal') et alia ibi contenta. Item postilla abbatis in papir. Item sermones in papier, qui incipiunt '()re k ) est iam nos de 35 somno surgere", in coopertorio. | Item sermones excerpti de Iacobo de Voragine cum ceteris sermonibus. Item ain salter, ain durnal 1 ), in pergamen. f. 33' n a ) ewangeliger B. h ) hierauf ain B. c ) Item ain etc. mit eigenem Alni ea 40 d ) fehlt B. ") fehlt B. r ) Gonradi B. «) Sochrus B. '■) Ossco- ') A B. k ) A ß;surgcrc de somno B. l ) dürnal B. 26. 2j. Wien. 269 Item ain quadragesinal a ), sermones de tempore, in coopertorio. Item commune de apostolis et aliis de sanetis. Item glosa b ) sequenciarum c ) et impnorum. Item antiqus liber orarum in parte in pergameno, sine coopertorio. 5 Item parvus libellus sermones in pergameno. Item d ) excerpta sermones Iohannis de Deo et sermones de s anctis. Item glosa una super ympnos et super sequencias e ). Item Hugo de sacramentis seeunda pars'), quam dominus Udal- 10 ri cus, aliquando plebanus ad sanetum Nicolaum, legavit ad ecclesiam 0r nnium sanetorum in hospitali. Literatur. Karl Uhlir^ im Centralblatt f. Biblioth. iß, Leipzig i8g6, S. wif. 27. Bücher des Bürgerspitals 1445- Im gleichen Bande Rep. 123 Nr. 1 des Wiener Stadtarchivs, und r 5 z &ar im Gesamtinventar des Bürgerspitals, finden sich auch die kirchlichen Gegenstände von f. 48* an und darunter Kirchenbücher. Es ls * ohne Absätze für die Beschreibung der einzelnen Bücher infort- la Hfenden Zeilen geschrieben. Eigentümlichkeiten der Orthographie Wrden beim Abdruck nach Tunlichkeit beibehalten (vgl. Z. 21 sank- 20 puech.gr, Z. 24 antiphoner). Vermerkt die mespücher und die sankpuecher und die predig- pucher. . fem von erstem VIII ganeze mespücher, III special und newn anti phoner und funff alt antiphoner in pergameno und zwai neue 25 § r adual und zwai altew in pergameno und zway grossew matutinal m Pergameno und zway chlaine matutinal in pergameno und zway Ves peral in pergameno und funff peselter, ain newn und ain alten I n Pergameno und zwo agennd in pergameno und zwenn brieffer m P^gameno, zwenn epistier und ain ewangeliger in pergameno 3o Ild zwenn collectner in pergameno cum canticis et sequeneus. em ain historii de saneta Kunigundis«) und ain oracional in pa- P lro und ain diurnal in pergameno. Item quatuor partes biblie in ^P lr o- Item und ain chlains bibell in pergameno und aber am chlai- ^ ^ A U - b ) ''ber grossa gebessert A. <) sapienciarum B. A ])M» ™/ ^ ^es gestrichen A. •) der € an { e Titel gestrichen; fehlt B. f ) das Folgende ' ' K ) A. 2 70 2 7- Wien. new bibel in pergameno. Item und speculum ecclesie in pergameno. Impnorum et sequenciarum inpapiro. Item exposicio misse in papiro und ain gros passionall in pergameno und ain chlains passionall auch in pergameno, das ist new. Item ain passionall pro parte in papiro. | 5 Item Soccus de tempore et postilla Kunradi Walthausser in papiro. Item Hugo de il ) sacramentis secunda pars. Item mangnus quaternus in pergameno cum collectis et capitulis per circulum anni. Item Esco- lanus in papiro. Item liberum orarum in pergameno. Item antiquurn liberum orarum sine coopertorio de nativitate Marie. Item Milicium in io papiro. Item parvus Über sermones de Iacobo Foragine in papiro. Item postilla abbatis in papiro. Item ain rationall in papiro. Item ain qua- dragesimale in papiro. Item vocabularius b ) et sermones de sanctis in papiro. Item parvus libellus, qui continet in se c ) sermones de sanctis et sie ineipitur 'In sole posuif. Item sermones super quasdam epi" i; stolas et ewangelia in papiro cum coopertorio. Item quadragesimalß et sermones de sanctis in papiro cum coopertorio. Item parvus libellus, qui continet in se c ) sermones de tempore et ineipiunt se sie ' Vß' nite post me' in d ) pergameno. Item postilla Walthausser per mense s in papiro. Item excerptas lohannes de Deo et sermones de sanctis 20 Angelici in papiro. Item parvus über in papiro in coopertorio, q° continet in se c ) commune de apostolis et de aliis sanctis. Item sermones in adventuin pergameno, qui ineipiunt se e ) sic c Emitte angnurn, et est parvus über in coopertorio. Item sermones de confessione^ in parvo libro in pergameno, qui ineipiunt se sic'Estote prudentes' UG 25 ain plasser alterstain und zwenn geweicht viaticos ingevast. Item ni- storia notata de visitacione Marie. Item ain puch genant scolastica hl storia und actus apostolorum in papiro. Item liber virtutum inpap"" 0 ' Item liber Hällgott*) in papiro. Item vocabularius in pergameno. Literatur. Karl Uhlir^ im Centralblatt f. Biblioth. tß, Leipzig t8g6, S. T02J'> 3o vgl. Jahrbuch der kunsthist, Sammlungen Bd. ly, Wien t8q6, S. CXXXVI Regest rfslr Dombibliothek zu St. Stephan. Bistum: (Passau) Wien. Gründungs^eit: i$65. Herzog Rudolf IV., der Stifter, errichtete ein Kollegiatkaf'.■ in der Allerheiligen-Kapelle der alten Burg, das durch den P f • 3i. Bez. 1358 bestätigt wurde. Mit päpstlicher Erlaubnis )J'iir^ c :i ) über der Zeile. h ) vacab-. c ) see. d ) hierauf papiro S e$ hierauf sich gestrichen. f ) hierauf in papiro gestrichen. g ) A. Wien, Dombibliothek. 2"]l *n die St. Stephanskirche verlegt (16. März i36 5 ), behielt jedoch auch hier die Benennung 'zu allen Heiligen. An der Hand der urkundlichen Aufzeichnungen verschiedener Art, die einander ergänzen, kann man das Anwachsen der Bücher bis in den Anfang des 15. Jahrh. Ve 'folgen. Wie man sieht, kam die Sammlung nach der Ursprung- 5 liehen Schenkung durch den Herzog im wesentlichen durch Schenkungen und Legate zustande; ein Bücherkauf läßt sich erst gegen die Mitte des 75. Jahrh. nachweisen. Man wird bei einer Behandlung der dem Kapitel gehörenden Bücher die in der Kirche verwendeten nicht ganz ausschließen dürfen. Liturgische Bücher wurden an die 10 Kirche selbst oder an einzelne Altäre in bestimmten Kapellen geschenkt. Öfter werden Schenkungen oder Legate an die 'echtherrn', d{ e 8 Kurpriester bei St. Stephan und an die 'Leviten' daselbst erwähnt. Daneben findet sich eine Schenkung an den Dechant des Kapitels verzeichnet. Da diese im Inventar des Kapitels nur Zusatz- 15 weise erscheinen, wird man wohl auf Verschiedenheit der beiden Bestände schließen dürfen, wenn wir auch genauere Nachrichten nicht besitzen. Im übrigen mag in späterer Zeit ein Austausch und dann wieder eine Sammlung der getrennten Abteilungen stattgefunden haben. Während wir wissen, daß die Kapitelurkunden im 'Sagref *o *" einem 'Almari' unter dreifacher Sperre aufbewahrt wurden, ist llb er den Aufbewahrungsort der Bücher nichts näheres bekannt. Im folgenden wird eine Reihe von urkundlichen Notizen zu- Sa mmengestellt, die einen Einblick in das Anwachsen der Büchersammlung des Kapitels und der Kirche zu St. Stephan bieten. I- Aus dem'Kalendarium necrologicum' (Hs. des Kapitelarchivs Sa ec.XlVff. ): f - 2 R (13. März). VIII. Id. Marc. Hie obiit dominus Petrus de Muro canonicus et cantor et testatus est capitulo-----------magnum dl urnale ad chorum pro canonicis-----------missale speciale et cali- Cern ad altare sanete crucis in choro pro canonicis et eorum capella- *! s Widern celebrantibus. Item racionale ad liberariam capituh. Item a lu d missale pro ecclesia. V, f - 3 V (3o. Juni). II. Kai. (Iul.) Anno domini etc. 99 obiit dominus Mart inus de Mewsling et________dedit pro canonicis matutinale 3 5 j! a 8num sine psalterio, testamentarii vero domini Nicolai canonici l lctl Scher fecerunt ex illo duas partes videlicet estivalem et hyema- *% addentes duo nova psalteria, duos ympnarios et unum commune a nctis, totum pro canonicis. e f - 5 R (10. Sept.) IV. Id. (Sept.) Anno domini i 4 i3 deeima die 40 be Ptettibris sub publica missa ob. mag. Hermannus, doctor mediane, «5 3o 272 Wien, Diimbibliotlwlc. qui testatus est capitulo--------■ katholicon pro perpetuo anniver- sario et aliquos alios lihros. f. 6 V (25. Dec.) VIII. Kai. (Ian.) D. Petrus de sancta Margarete super Fontem ob. in die nativitatis domini sub pulsu vesperarui» 5 anno d. MCCC95. (Zusatz von and. Hd.: Insuper dedit pro nostra liberaria unam magnam bibliam intitulatam suo nomine.) Im Abdruck des Nekrologs bei Fuchs a. a. 0. stehen die entsprechenden Stellen auf S. 321. 323. 326. 33o. 2. Aus den Quellen zur Geschichte der Stadt Wien, redigirt von 10 Dr. Ant. Mayer, Bd. 4, Wien igoi, gehören folgende Nachrichten hieher: i3f)5 Apr. <), Wien. Chorherr Petrus von St. Stephan u>w Pfarrer zu Würnitz vermacht dem St. Christophorusaltar in de> St. Colomanns-Kapelle zwei Mettenbücher (S. 33, Nr. 3()2'0" Konstanz 1408) ein Decrctale und ein Decretum erhalten zu habe' (S. 43, Nr. 36 79 ). 1413 Aug. 24, Wien. Hermann von Treysa, Dr. der r el 25 Künste und der Mediän, stiftet eine tägliche Messe in der dem V e ' chant gehörigen St. Katharinenkapel/e und dazu ein Messbuch. Sei' x Bücher mit Ausnahme der dem Collegium dueale und dem Kap 1 L von St. Stephan geschenkten vermacht er seinen Verwandten, j^° c mit dem Verbot, sie zu teilen (S. 46, Nr. 36g3). 30 1422 Mai 3, Wien. Herzog Albrecht entscheidet, daß das ^ Nachlaß des ohne Testament verstorbenen Meisters Colnian (NeV ,] dorffer, vgl. Regest Nr. 3-27), Pfarrers in Lausse (Lassee im i^-V feld) und Chorherrn von St. Stephan, vorhandene'decretum zu l<-■ Zeiten des mag. Peter von Pitlcka, Pfarrers zu Lausse, zum N' lt ^ s 3 5 des Capitels in dessen 'libreV verbleibe, nach dem Tode des Pß' r * n jedoch der Kirche in Lausse zufallen solle. — Nach einer beigefif. Notiz kaufte das Kapitel das Buch 15. Juni 145' um 3j ung- G ul (S. 55, Nr. 3 7 3 5 ). ^ 1434 März 22, Wien. Die Testamentsvollstrecker des Jakob V 40 Lewbman (auch Jakob Leivman), Chorherrn von St. Stephan ll Pfarrers zu Neii'nhoven, stiften eine Messe auf dem FrauenalW Wien, Dombibliothek. 2j3 St. Georgskapelle im Dompropsthof und widmen dazu u. a. ein Meßbuch, ein gutes Mettenbuch, ein Diurnale; einen Epistier, einen Salter, L 'ine Bibel, ein Passionale (S. 62, Nr. S767). 1459 Juli 24, Wien. Dechant und Kapitel von St. Stephan befugen, von den Testamentsvollstreckern des mag. Konrad von Hai- 5 st at, Lehrers des geistl. Rechts, eine Bibel auf Pergament, die er um 3 2 ung. Gulden gekauft hatte, empfangen zu haben (S. 81, Nr. 38'56). .. 1482 Juni 5, Wien. Sigmund Givalczhofer, Münzmeister in Osterreich, widmet dem Domkapitel u. a. ein Meßbuch (S. 92, Nr. 38 94; vgl. Nr. Spio). "> 3- Auf der Rückseite des letzten Blattes von Cod. 53j8 der Wiener Hofbibliothek 1 ) befindet sich folgende Notiz: magister Iohan- ne s Ruspa'ch 2 ) et sacre theologie doctor concessit magistro Symoni, canonico ad sanetum (Stephanum) Wi(e)nne, duas U & super hunc hbrum. Item idem dominus doctor habet a magistro Symone 3 ) Hol- 15 got super Hbrum sapiencie, sermones Clementis pape. Symon prius ' ; • Gregorium . . . (einige folgende Worte unleserlich und abgerissen). Daraus ersehen jvir die Titel einer Anzahl von Büchern, die der genannte Kanonikus Symon des Wiener Domstifts zu Anfang des 15- Jahrh. besaß. 20 4- Vom Meister Hanns Sindram, Lehrer in geistlichen Rechten Und Passauischem Offizial, wird zum 10. November 1425 über- Wert: Item er hat geschafft auetoritates bcati Augustini in perga- ™eno seeundum alfabetum zu der liberei den echtherren ad sanetum ' tc phanum. (Ccniralbl. f. Biblioth. Bd. i3, S. 79 von Karl Uhlirz; 25 /'• im Jahrbuch der Kunstsammlungen des Allerh. Kaisern. Bd. 16, legest i36 77 .) St 5- 1429 Jan. 18 vermachte Jörg Lrrenfrid: in die librei zu sand e phan zivai pucher Sokch (ebenda S. 99). , 6 - 1429 April 12 vermachte Jörg Slaher, Chormeister zu St. Ste- 3o g* a *-' den Leviten zu sand Stephan dreu pücher textus eivange- °p l »h ain ha/bs passional, sermones de tempore, item ain puch in ^Wicken rechten des Gwerleich notarii (vgl. Uhlirz a. a. 0. Re- bCst i3S 77 ) ) d ie die zjpei Ex libris desselben von 1516 und 152$ lehren. Die Bücher scheinen jedoch verschwunden oder nicht in die Bibliothek der Propstei gelangt 10 zu sein. Denn Melch. Kiesel (Khlesl), Propst seit 1579, spricht im Text seiner Ex libris von i6i3 und 1614 so, als habe vor ihm eine andere Propsteibibliothek nicht bestanden. Doch auch sie selbst blieb nicht beim Dom. Ein großer Teil davon befindet sich jetzt in dei Wiener fürsterzbischöflichen Bibliothek, viele andere Bücher daraus 15 sind in der Bibliothek des Stiftes Güttweig. Die alte Bibliothek des Wiener Domkapitels ist jedenfalls heute nicht mehr erhalten, sondern im Lauf der Zeiten vollkommen zerstreut worden, ohne daß es möglich wäre, Stücke davon mit vollem Sicherheit zu identifizieren. 20 Literatur. Über die Geschichte der Bibliothek existiert nichts. Material und Notizen finden sich bei Herrn. Zschokke, Geschichte des Metropolitan-Capitels ?"" hl. Stephan, Wien i8g5, im Aufsat^ von Karl Uhlirz, Beiträge zur Geschichte Wiener Bücherwesens im Centralblatt f. Biblioth. /■•. Leip:ia i8qo~ und in den Neci ( logia Germaniae tomus V. Dioecesis Pataviensis pars altera: Austria inferior ed 25 Adalb. Franc. Fuchs, Berolini if)i^. 2j bis . Bücher des Kollegiatkapitels zu St. Stephan, vor 139$' Das älteste Schatzverzeichnis des Wiener Domkapitels (A) V' 1 ' im Archiv dieses Kapitels aufbewahrt. Es ist ein Papierheß V° 12 Blättern, ohne Umschlag und Einband (3o'3 X 22-7 cm) und trag 30 in dorso die Bezeichnung mit schwarzer Tinte Nr. 1 und mit rote Tinte die Signatur A. Num. 1. Das Wasserzeichen des Papiers ist et^ gespannter Bogen mit aufgelegtem Pfeil. Die Überschrift auf f- r lautet Hec sunt reliquie saneti Stephani Wienne date et eollecte p_ serenissimum prineipem dominum Rudolffum ducem Austrie, $ nr .\ 3; ac Carniole, comitem Tirolensem etc. Der Katalog der Bücher v ginnt darin f. 1 i R . Das erste Item hat für das I eine große, M^ gestreckte, blau und rot ausgezogene Initiale, die über die ganze St reicht, so auch auf f. 1 i v ; dafür sind die Anfangsbuchstaben anderen, auf derselben Seite stehenden Item unterdrückt. &^ e 27*". Wien, Dombibliothek. 275 Majuskeln und Minuskeln des Textes sind rot gestrichelt; jede Buchbeschreibung beginnt mit eigener Zeile, Interpunktion fehlt. Dem ersten Schatzverzeichnis sehr ähnlich ist das zweite (B), gleichfalls im Archiv des Domkapitels aufbewahrt. Es ist eine Papierhandschrift von 20 gezählten (und einigen leeren) Blättern 5 (3o x 22 's cm). Auf dem glatten, steifen Schweinsleder Umschlag steht die Aufschrift Registrum (antiquum et novum, über der Zeile, viel Später eingeschaltet) reliquiarum sancti Stephani Wienne. Und darunter die nicht viel spätere Notiz Anno M. CCC. LXXXXHI. obiit dominus Thomas custos, loco sui Johannes Chraft in die animarum etc. 10 Bas Wort dominus und die beiden letzten Worte sind fast ganz unleserlich, da die Tinte abgesprungen ist. Der Hauptinhalt (f. 4fgg-) ls t eine Kopie des älteren Schatzverzeichnisses mit Zusätzen mehrerer Hände. Der Bücherkatalog steht hier f. i4 R , f. i/- Auch hier reicht das I des ersten Item über die ganze Seite zum Ersatz der darauf- 15 folgenden Majuskeln im gleichen Worte. Auch hier sind viele Groß- und Kleinbuchstaben rot gestrichelt und die ersteren ziemlich reichlich verwendet. Auch hier ist die Schrift sorgfältig, jede Buchbeschreibung bildet eine eigene Zeile; Interpunktion fehlt auch hier. Die i n dieser Fassung erscheinenden Zusätze sind zum Text des :o ersten Schatzverzeichnisses (A) in Anmerkungen jeweilen beigesetzt (mit B bezeichnet). Was die Zeitbestimmung betrifft, so liegt das mit A bezeichnete Exemplar gewiß vor dem Exemplar B. Der in der Aufschrift des letzteren genannte Thomas ist Kustos Thomas von Passau (i3jS 25 b ^ ^94, nach Zschokke a. a. O. S. 3 7 3 jedoch f 2. Nov. i3 95 ). ^er ihm folgende Kustos war Johann Chrast, auch Crafft, f i3. Ok- obe r 141 5 ( a . a. O.). Beide Fassungen sind demnach vor i3gs aussetzen. . Ber Bücherkatalog, der in den Schatzverzeichnissen in zwei, 3o zeitlich wiederum verschiedenen Überlieferungen vorliegt, bildet auch e " l e Abteilung der umfangreicheren, im ältesten Kopialbuch des ° m stifls auf f. z 7 o y eingetragenen Bücherverzeichnisse (C). ^ahrend die Kataloge in den Schatzverzeichnissen (A, B) nackte v " che raufzählungen bieten, ist das Verzeichnis im Kopialbuch (C) 3 5 £ n größerer Wichtigkeit, da es den älteren Bestand von den späteren kuZ äChS6n £ es °ndert aufführt und den letzteren Büchern die Her- *>7a V ° n SeÜe dcr S P ender oder Erblasser beifügt. Diese Angaben ' ä en aus den Schenkungsurkunden hervorgegangen sein oder sie f()/ ,en > wie so oft, in die Bücher selbst eingetragen. Da die Reihen- 4 o War m aUen drei Verzeichnissen im großen und ganzen dieselbe ist e eine Zusammenfassung dieser Teile an und für sich möglich Ves en. Doch wären die in verschiedenen Zusätzen und Auslas- 18* ge 2 "7 6 2jt>h\ Wien, Dombibliothek. sungen bestehenden Varianten der Überlieferung in der Form von Anmerkungen nicht recht zur Geltung gekommen, auch wäre der Zusammenhang der Bücherverzeichnisse im Kopialbuch durch Herausnehmen nur der in den Schatzverzeichnissen ihnen entsprechen- 5 den Partie wohl gestört worden. Deshalb sind die ersteren unter einer Nummer zusammengefaßt und die Bücherlisten des Kopuil- buchs besonders gedruckt. Ungedruckt. Notantur libri. a ) io Primo due decretales in magnis voluminibus. Item alia decretalis sine glosa seu apparatu. Item unum passionale. Item unus breviarius rubeus in iure prepositi Papiensis. Item liber medicinalis. i5 Item alius über medicinalis. Item graduale musicale parvum. Item psalterium argenteum cum coopertorio deaurato. b ) Item votive misse. Item unus liber matutinalis cum clausuris argenteis. 20 Item aurora novella edita a domino Petro de Boatersis. Item alius liber matutinalis cum clausuris argenteis. I Item alius liber matutinalis, par eiusdem. Item liber medicinalis unus. c ) Item libellus unus c ) medicinalis. 25 Item speculum militare. d ) Item scolastica historia. Item una summula iuris. Item unum psalterium rubeum. Item quaternus medicinalis. 3o Item summa theoloiee veritatis. Item unus quaternus astronomie. Item una agenda pulchra. Item octo magni quaterni de biblia. Item unum kalendarium magni voluminis. f. u f.i J i ter ium 3- a ) et sunt repositi in libraria canonicorum huius ecelesie preter p sa „ rubeum cum decem argenteis clavis, quod assignatum est custodi B, % usa \r atl d- anderer Hand. b ) habet dux Albertus anno etc. VII B, Zusat^ von anderer e ) It. un. li. me. B. A ) da^u Decretum pro speculo militari B, von Hand. 28. Wien, Dombibliothek. 277 f. i 8 * Jtem una magna biblia.----------- item unum psalterium rubeum cum decem areenteis I clavis Wagnis"). ' Item lectura fratris Ade, ordinis fratrum minorum, super seilte nc ias. 5 15 28. Bücherlisten vom Anfang des 15. Jahrh. Das älteste Kopialbuch des Domkapitels ist im 15. Jahrh. angelegt und mit Nachträgen bis in die ersten Jahrzehnte des 16. Jahrh. jortgeführt (letzte Urkunde von 1528). Der Codex ist aus Papier, 1*1 ßllcndcck el aus Holz sind mit blindgestempeltem, braunem Schaf c er überzogen, mit je vier alten Eckbeschlägen und zwei Schließenden aus Metall versehen. Vorne ist das Jahr1520 eingepreßt. Die Bücherlisten stehen auf zwei ursprünglich freigelassenen ern f. ij 0 und 171, von verschiedenen Händen. Auf dem vorgehenden Blatte des Kopialbuchs (f. iö 9 v ) ist die letzte Urkunde v °n i3 97 datiert. alt Eintragung der Bücherlisten verteilt sich auf 4 Hände. Die ^este ist die mit m' bezeichnete, von der die Schrift auf dem obem l der Seite f. ijo r und auf dem oberen Teil der S. 170 v herrührt. 1 den auf f. 170'" genannten Personen, welche Bücher schenkten . } Vle lmehr vermachten, lassen sich einige nach Zschokke a. a. O. 20 Wich feststellen. Henricus (Tötung) de Oyta (Zschokke S. 3 79 , ■ 50) starb 2. Mai i3gj; magister Fridericus medicus (Zschokke ■^ 3? 7, Nr. 6) starb 28. Dez. i3 9 3; mag. Symon (Zschokke S. 3j<), , c ' s3 ) st <*rb 8. Juli ißgo und Dechant Johannes de Kranberg I wonperch) starb 9 . Sept. 1400. 25 Die ganze Reihe dieser zu verschiedenen Zeiten geschenkten , le r ist von einer Hand in einem Zuge niedergeschrieben; dies s c / lH a ! so ^ht vor 9 . Sept. 1400 geschehen sein und fand wahr- emlich noch in diesem Jahre statt. a n ui- scnrieb au ff- H° R , unmittelbar an den Text der ersten Hand 3o sc hließend, die ganze Stelle Item dominus Nycolaus bis cont'em- Plac '°ne Valencia. Zeit" 1, scnrieb den Rest f. 170'' in drei Absätzen, zu verschiedenen J\Tj, Cn " ui verschiedenen Tinten, darunter die Schenkung des Kanon. u.' Hedis an das Kapitel. Diese Absätze sind im Druck durch 35 2e ^ }pisc henräume kenntlich. Die Eintragungen fallen in die 1 v °n 1402—1404. Gleichfalls ins J. 1404 gehört die Eintragung a ) habet custos B. 278 2..V. Wie», Dombibliothek. derselben Hand f. 17i R (Bücher des mag. Fridcricus astronomus). Nur der Zusatz ganz am Ende (betreffend Bücher Georg Oders) stammt von einer hier sonst nicht nachweisbaren Hand. m 4 hat den Zusatz auf dem unteren Rande von f. 16 g v gemacht 5 (Bücher des Nikolaus Hechs für den Dechant). Der Grund, warum die schon vorher dem Kapitel gehörigen Bücher abgesondert von den aus Schenkungen stammenden Büchern eingetragen wurden (f. 17o v ), ist nicht angedeutet. Da dieses Verzeichnis von gleicher Hand, Tinte und in gleichem Schriftzuge er- 10 folgte, wie die älteste Eintragung f. 17 o R , die sich mit Wahrscheinlichkeit auf das Jahr 1400 bestimmen ließ, wird auch sie in die gleiche Zeit zu setzen sein. Über den Grund der abgesonderten Aufzählung darf man vielleicht eine Vermutung hegen. Wann die zur Überschrift des Schatzverzeichnisses B (vgl. S. 276, Anm. a) gemachte Bemerkung 15 zeitlich anzusetzen ist, läßt sich nicht sagen. Damals war, Wie aus dieser Bemerkung erhellt, die älteste Büchersammlung des Kapitels nicht oder nicht mehr in der Verwahrung des Kustos, bis auf ein wertvolles Buch. Ausdrücklich wird hervorgehoben, daß sich die Bücher in der libraria canonicorum befanden. Kustos Chrast trat 20 sein Amt nach dem 2. Nov. i3(j4 (oder i3gs) an und starb erst 1415- Es scheint somit, als ließe sich aus der Überschrift Hü libri dati sunt per Chrastonem proxima feria seeunda post Egidi anno domini 1397 (d. i. 3. Sept.) der genaue Zeitpunkt erkennen, wann die Übergabe dieses ältesten Fonds von Seite des Kustos an die libraria erfolgt ist, 25 die schon in dieser Zeit bestand. Man darf auch schließen, daß de' aus Schenkungen hervorgegangene neuere Teil der Bücher und de ältere Bestand auseinandergehalten, vielleicht auch im selben Raun' 1 abgetrennt untergebracht war, wenigstens im J. 1400, wo diese au e ' sten Eintragungen von Bücherlisten ins Kopialbuch erfolgten. Un gedruckt. , \ 30 Nota-libros deputatos pro decanatu per testamentarios domini Hexonis anno domini 1402, die 14. mensis Decembris. Item summam Reymundi etc. in eodem volumine content» ' pergameno. Item provincialia episcoporum etc. ibidem contenta in papii* 0, 3 5 Item decisiones rote etc. in papiro. Item regulas iuris cum glosis libri sexti in pergameno. Item casus summarii libri decretalium in papiro. Überlieferung: im ältesten Kopialbuch des Wiener Domkapitels. i f. 1 "' 28. Wien, Dombibliöthek. 279 f. 1701* Nota libros librarie ecclesie vel capituli ecclesie omniura sanetorum Wienne. Item hiblia magna, quam dedit dominus Petrus supra Fontem, canonicus pie memorie. Item biblia magistri lohannis Wechinger cum clausuris argenteis 5 Ca n(onicis). Item lectura super tercium sentenciarum, quam dedit magister Fridricus medicus. Item sermones vulgares in papiro can(onicis). Item summa iuris lohannis dieta, quam dedit d. Io(hannes) 10 Cz wentndorffer can(onicis). Item summa Bisani, quam dedit magister Henricus de Oyta. Item idem primam partem beati Thome dedit. Item magister Symon moralia Gregorii ad prebendam suam de dit can(onicis). J 5 Item librum legum dedit magister Paulus. Item idem dedit librum declaracionis terminorum in iure cano- nic o. Item idem sextum sine glosa. Item idem Priscianum maiorem Ca n(onicis). Item duo paria Petri Lambardi super epistolas Pauli dedit d. lo- 20 Cannes) de Kranperg, ecclesie huius decanus. Item dominus Christannus, scriptor aureus vocatus, dedit ser- ni «nes vulgares in papiro et thabulam super summam Rcymundi. Y °) Item dominus Nycolaus, concanonicus noster et plebanus in s P e r, dedit Innocencium super missam. _ 25 fem Macrum de virtutibus herbarum. Item sumuiam iuris par- LVn , omnia in pergameno anno 1399. p fem dominus Iohannes, plebanus in Gmunda, dedit dieta fratns ra ncisci de Marcia super quatuor libros sentenciarum. fem dedit etiam dieta Origenis super cantica canticorum eodem 3o a nno. r fem dominus Iohannes de Chronperch decanus dedit sextum et ^! er nentinas. Item glosam ordinariam super epistolas Pauli 1 ). Item V lc olaum de Lyra super epistolas Pauli et quadragesimale abbatis üe Vill a- 3 s Item magister Henricus de Oyta dedit duos libros vocatos per sin? rapularios , continentes questiones et determinationes solempnis- J^*s plurium facultatum. ♦alene- } *""* Che '- a " de ™ kleineren Hand > MS *" ^ ]V °'' le " F ° COntemplaCi ° ne 40 '•' S. 280, Z. S. h ) aus Paulus radiert. 2 8o 28. Wien, Dombibliothek. Item monologium Anshelmi in parvo volumine pergameneo in flavea ligat(ura). a ) Item dedit alium librum pergameneum, in quo primo continetur horologium sapiencie, item parvum bonum Bonaventure, item trac- 5 tatus de perfeccione filiorum dei, item meditaciones beati Bernhardi, item clymacus id est scalaris, traetans de XXX gradibus intellectualis cuiusdam scale celestis, item epistolam ad fratres de capella in Flan- dria et multa alia bona pro contemplacione Valencia. Item b ) dominus Nycolaus Hex dedit glosam super apostolum, 10 Augustinum de differencia spiritus et anime. Item adopeionis. Item questiones sentenciarum magistri Hainrici de Oyta. Item Petrum de Aureola. 0 ) Item glosam super sentencias. Item sermo clericorum. Item auetoritates bibrie d ) per ordinem. Item de coloribus urine. 15 Item vocabularium. Item summam de ecclesiasticis offieiis. Item magister Gerhardus de Hüssen, doctor sacre theologie. Item traetatum de corpore Christi Engelberti abbatis. Item acordata Nycolay de Lyra super prophetas minores et super librosregum et paralypomenon et registrum super moralia Gregorii in uno volumine. 20 Item questiones sentenciarum Soltdonis. Item questiones sentenciarum antiquas in novem sexternis pergemeniis. d ) Item et est questio prima, utrum theologia sit sciencia. Item qu e ' stiones sentenciarum magistri Hainrici de Oyta. Item glosarum super novum et vetus testamentum seeundurn 25 Ysidorum. Item quatuor sexternos papireos bis legatos d ) et de de- scripeione terre c ) sanete editos a fratre Johanne Fedansalo d ) 1404- Hü libri dati sunt per Chrastonem proxima feria seeunda post Eg lC " anno domini 1397.') Item magna decrctalis cum glosis. 3o Item alia decrctalis sine glosis. Item unus breviarius in iure prepositi Papiensis. Item über medicinalis. i.if "■) der Titel von and. Ild. im leeren Raum der Zeile zugesetzt, Ende ab°esclu" !te '' b ) von hier an wieder eine and. Hd. c ) bei o hat die Tinte ausgelassen. _ ' 35 e ) aus terra mit Rasur; hierauf &'ditus a fre Ihc über ein unlesbares Wort geschrie^ < f ) dazu unmittelbar ans letzte Wort anschließend quos fundator noster dedit cap» 1 " tempore institucionis primorum canonicorum, alii vero libri prescripti et subscripti ad sunt per canonicos et alios honorabiles viros ad liberariam capituli et per dei g raC de anno in annum augmentantur von m s . 28. Wien, Dombibliothek. 2 8 I Item graduale musicale. Item votive misse. Item unus über matutinalis cum quatuor clausuris argenteis. Item aurora novella edita a domino Petro Boatrisi. Item alius über matutinalis cum duabus clausuris argenteis. 5 Item alius über matutinalis, par eiusdem. Item duo libri medicinales unus incipitur c Liber Rasis Zacharie'. Item unus übellus medicinaüs. Item decretum pro speculo militari. Item scolastica hystoria. 10 Item una sumula iuris. Item unum psalterium rubeum cum clausuris argenteis. Item quaternus medicinaüs. Item summa theoloyce veritatis. Item unus quaternus astronomie. 15 Item octo magni quaterni de bibüa. Item kalendare magni voluminis. Item lectura fratris Adde, ordinis fratrum minorum, super scn- ^ncias. Adhuc debebat dedisse unum passionale et unam agendam et 20 0s übros habet adhuc dominus prepositus dictus a ) Antonius. Et um corpus iuris, quod b ) ad usum habet prepositus quondam, modo Ur censis episcopus, dictus Mairhofer. >7rR 0111 m agister Fridricus astronomus et c ) canonicus et ücenciatus in medicinis dedit hos übros 1404. 25 Item unum volumen de multis übris Galieni in pergameno cum d ) LOo Pertorio rubeo. Item practicam pantengni in pergameno. Item theoricam panttengni. jtem librum Armansorris. 3o Co em comm enta anphorismorum c ) Ypacratis et librum pronosti- ru m m eodem volumine. tem questiones quarti sentenciarum. jtem platearium cum practica magistri Mauri et opere de urinis. Iter~ -' * • • -■ • • '' ' ' ' J: - '■*■*- dici n - ^ "°" hier an bis Z - *3 »»W. Zusat^ einer and. Hd. b ) quo. c ) et — me- '"e>nan Über **" Ze ' /c ' d) dara "f * wei Buchstaben S estrichen - C) undeutlich er geschrieben, doch ist anp- und -rum deutlich. «em antidotarium magistri Nycolay in medicinis, qui dicitur 35 Platearius. 2 82 28- 20. Wien, Dombibliothek. Item speculum urine in papiro. Item contentum in urina cum anatomia microcosmi. Item librum Serapionis. Item tractatum de oculis. 5 Item cyrurgiam magistri Bruni Longowucensis. a ) Item summa magistri Rudgeri. Item quedam practica medicine antiqua. Item glosas Gerrardi super viaticum.' 1 ) Item tractatum de venenis magistri Petri de Albano. 10 Item librum de virtutibus herbarum. Item questiones in medicinis et incipiuntur 'Queritur, an humi- dum radicale, quod ex (s)purciciis' etc. Item Boecium de trinitate cum commento et Augustinus, qualiter in deum credatur, in eodem volumine. 15 Item in astronomia glosam Almagesti in pergameno. Item c ) ca- nones planetarum cum tabulis Alfoncii. Item introducciones Zahelis in iudicia Arabum. Item tres sexternos de theorica nova, que tabularum terminis dimissis realem sperarum et motuum habitudinem declarat. 20 Item arismetricam astronomie. Item d ) dominus Georgius Öder, decanus Wiennensis, dedit ca- pitulo decretum iuris canonici in pergameno scriptum et Clementinas ita ut aparuerant in liberaria capituli anno 1493. 2g. Schenkungsnotiz aus dem Kalendarium necrologicum des Wiener Domstifts, saec. XV in. Im Archiv des Wiener Domstifts ist ein unsignierter Pergament- 25 band in Großfolio erhalten (48 x 3i'S cm), in blindgestempeltcs, braunes Leder über Holzdeckeln gebunden. Von den alten Metallbeschlägen sind die meisten noch erhalten. Der wesentliche Inhalt des 26 Stücke enthaltenden Codex ist ein Kalender mit zu beiden Seiten angemerkten Sterbe- und Jahresdaten, ein Güterverzeichnis 3o der Wiener Dompropstei, ein Verzeichnis der Wiener Kanoniker rM* Vermerken über deren Cappa-Beiträgc bis ißgo, Verordnungen der Bevollmächtigten des Baseler Konzils nach der Visitation, Kapitelstatuten, Urkunden und Kaufvermerke, Kapitelbeschlüsse usw. Der a ) richtig Longoburgensis. b ) vi- auf Rasur. c ) Item—Alfoncii Zusat\ 35 von and. Hd. d ) Item—1493 von einer Hd. des i5. Jahrh. und durch Rasur f tilgen gesucht. 2().3o. Wien, Dom — Tirnakapelle. 2 83 Grundstock stammt aus dem Ende des 14. und Anfang des 75. Jahrh., mit Nachträgen bis 1674 auf f. 27 ff. Die hier in Betracht kommenden Notizen stehen von einer Hand des beginnenden 15. Jahrh. auf f.3j v , ohne Vorlinierung sorgfältig geschrieben. Jedes Buch hat eigenes Alinea und wird mit Item ein- 5 geleitet. Außer Eigennamen beginnen auch die eigentlichen Titelworte mit Majuskeln. Interpunktion ist nicht vorhanden und nur die üblichen Kürzungen sind gebraucht, von Eigennamen ist nur'Johannes Andreae gekürzt. Da der eine der Spender der Domherr Nikolaus Hecks von 10 Oedenburg ist, der 14. Dez. 1402 starb (vgl. Zschokke, a. a. O. S. 3j8), so dürfte die ganze Eintragung um diese Zeit anzusetzen sein. Inhaltlich deckt sie sich nur zum Teil mit der oben abgedruckten Stelle S. 27S, Z. 32S7. Literatur. Erwähnt 'ist das Kalend avium von A. Stey er er, Commentarii pro 15 historia Alberti IL ducis Austriae, Lipsiae ij25 (passim), und benutzt von Adalbert Fuchs, vgl. Neues Archiv der Gesellsch. f. alt. deutsche Geschichtskunde Bd. 25, Hannover und Leipzig igog, S. 736'f. Primo ordino pro decanatu missale novum. Item vesperale et °fficiale de saneta Katherina, de saneta Barbara, de saneta Dorothea et: de saneto Johanne ante portam Latinam, totum in pergameno. 20 Item benediccionale salis et aque in pergameno.------------ Item ex parte domini Heschsonis summam Remundi. Item casus summarios Io(hannis) A(ndreae) super decretales. Item deeiis Iohannis Rote. a ) Item provincias episcopatuum cum vitis Romanorum pontificum 25 et imperatorum. Item sextum sine glosa. Item unum hreviarium in pergameno. 30. Bücher der Tirnakapelle im Dom zu St. Stephan, 5. September 1426. Das Schatzverzeichnis der Tirnakapelle (auch Kreuzkapelle, &• Morandus-Kapelle genannt) ist im Wiener Stadtarchiv Rep. 124, 30 ^ r - 14 f. 2 v 3 R erhalten. Es ist ein Heft von 10 zum Teil unbeschriebenen Blättern; zum Einband ist ein mit hebräischen Buchstaben beschriebenes Pergament verwendet. a ) richtig decisiones rote. 284 3o. Wien, Dom — Tirnakapclle. Literatur. (Bergmann?), Mitteilungen der k. k. Central-Commission f. Er- f. 3 Haltung der Baudenkmale Bd. 14, Wien 186g, S. C. — Karl Uhlir~ x im Centralblatt für Bibliothekswesen 13, Leipzig l8g&, S. g-j. (Vgl. Jahrbuch der Kunstsammlungen des Allerh. Kaiserhauses Bd. 16, Regest 13723.) 5 Item zwe mespuecher. | Item ain mettenpuech in tzwain panten. Item ain gradual. Item tzwen antiphner in pergamen. Item ainer in papier, auch ein antipfner. 10 Item ain swartz püchel in pergamen, vers ein 'Salve und pas- siones. Item ein vesperal in pergameno. Item ain cancional in pergameno. Item Iacobellus, versus super 'Salve regina in pergameno. 15 Item breviarius in pergameno. ------------------- D om in ikan erklos ter. Orden: Dominikaner. Bistum: Passau (Wien). Gr ü n d u ngsjahr: 1226. Das Kloster ist durch Herzog Leopold VII. von Österreich, den Glorreichen, im J. 1226 gegründet; die ersten Mönche kamen aus Ungarn. Das Haus ist der hl. Maria geweiht. Jedoch schon ttn J. 1258 brannte es mit einem beträchtlichen Teil der Stadt nieder. 20 Erst 1302 wurde es von dem nach Ungarn gesandten päpstlichen Legaten Nikolaus, Bischof von Ostia aus dem Dominikanerorden, der im folgenden Jahr als Benedikt XI. den päpstlichen Stuhl einnahm, neu errichtet. Die Büchersammlung des Hauses kam allmählich zusammen. Die ältesten Stücke stammen aus dem i3. Jahrh., zähl- 25 reicher sind die Handschriften aus dem 14. und 75. Jahrh. Düren Originaleintragungen in die Bücher kann man die Namen der Spendet oder das Jahr des Kaufes feststellen. Zahlreiche Codices sind u n 75. Jahrh. von gelehrten Konventsmitgliedern verfaßt und selbst geschrieben. Eine Bereicherung der Sammlung ergab sich auch ä llS 30 dem Brauche, daß die Novizen beim Eintritt in das Kloster diesem Bücher schenkten, wie dies z. B.für Leonardus (Huntpichler) de Va' le Brixiensi die alte Eintragung im Cod. 5071 der Wiener Hof bibliotn e bezeugt. Im 75. Jahrh. ragen aus der Reihe der Schenker einige besonders hervor. So Johannes Fleckel, der 1458 eintrat. Er hatt 35 schon früher Bücher Reinhards von Nürnberg gekauft, andere au Wien, Dominikaner. 2 8^ dem Besitz des Gregor Goldner erworben (auf ihn gehen z. B. zurück Cod. Domin. Nr. 155, im alt. Kat. unter Signatur S. g; Nr. 270; ■Nr. 162, im alt. Kat. unter Signatur H51, eine Hs. Goldners, von diesem in Salzburg 14S4 geschrieben). Ferner Mattheus Seydel von Uttendorf, der, als er noch weltlich war, Bücher seines Onkels, des 5 mag. Thomas von Uttendorf, als Vermächtnis erhalten hatte (so z. B. Cod. Domin. Nr. i63 und iSi, der letztere im alt. Kat. unter Signatur Q jrpj, Yon den Testamentsexekutoren des Petrus Wakher, ple- banus in Währing bei Wien, wurde dem Kloster eine Anzahl von Büchern zugewiesen (z. B. Cod. Domin. Nr. 114; Nr. i3$, im alt. 10 &<*t. unter Signatur L i3; Nr. 151, im alt. Kat. unter Signatur N23; Nr. 280). Der berühmte Thomas (Ebendorfer) von Haselbach (f 1464) 'unterließ seine Bücher teils dem Collegium ducale, teils den Dominikanern (Scriptorcs concilii Basileensis ed. Ernst Birk I, p. XXXIX; J °s. Aschbach, Geschichte der Wiener Universität im ersten Jahrh., 15 Wien 1865, S.511). Bedeutend war ferner die Sammlung des Jonannes von Lindow aus Luzern, in ihren Resten kenntlich durch die ei gentümlich verschnörkelten Buchstabensignaturen und offenbar mit eigener Aufstellung in der Bibliothek (vgl. z. B. Cod. Domin. Nr. 60. 185; Incun. Nr. 105 = Hain 0440 und in der Bibliothek der 20 Ungar. Akademie in Budapest Incun. in Fol. 202, 1 — 4). Er hatte wieder Bücher des Nikolaus de Landaw 'quondam confessor soro- Ul n ad lapidem in Basilea' erworben (vgl. z. B. Cod. Domin. Nr. ioo; neun. Nr. 109). Viele Bücher besaß und hinterließ dem Kloster der schon oben genannte Leonhard Huntpichler (f um 1472). Er selbst 25 war ein interessanter und vielseitiger Schriftsteller, dessen Eintragungen in einer ganzen Anzahl von Handschriften zu finden sind. ■Andere Stücke sind in Köln, Straßburg, Basel und sonst gekauft. ! e meisten Bücher wurden im Kloster selbst gebunden; als Buchinder um die Mitte des 15. Jahrh. erscheinen der Slipprior fr. Ma- 3o nas Haldenhofer und dann fr. Albertus Leicht aus Bibrach. Die ■> 1 "' die Klosterbuchbinderei zumeist charakteristischen Stempel ge- 1 en allerdings erst ins Ende des Jahrhunderts (darüber vgl. die °tiz von W. H. James Weale, Bookbindings and rubbings of bin- l £gs in the National Art Library South Kensington Bd. 1, London 35 lS 9$, S. CXX und Bd. 2, London 1S04, S. 248f.). Über literarische Beziehungen des Klosters nach auswärts er- Jfen wir durch zwei interessante Aufzeichnungen des Baseler Do- 'nikaners Stephan Irmy, der während seines Aufenthalts an der niv ersität und bei den Dominikanern in Wien in sein Kollektaneen- 40 s llc!l (Cod. A. IX. 2 der Univ.-Bibliothek in Basel) eine Fülle ver- * e( * e nartigster Notizen eintrug, darunter zwei urkundliche Ver- p J l chtungen der Karthause Mauerbach über Handschriften, die aus 2 86 Wien, Dominikaner. dem Wiener Dominikanerkloster dahin entlichen worden waren. Beide Notizen stehen im erwähnten Codex auff.ip$ v und lauten: c Ego frater N. vicarius Maurbacensis totusque conventus ibidem recognoseimus per presentes, nos reeepisse a venerabihbus pd' 5 tribus monasterii ordinis fratrum predicatorum in Wienna titulo precario librum quendam albo corio coopertum, cuius tercii foln ml ~ dum est: doctrina, vere autem doctrina est, qua deus cognoscitur; m fine vero libri ponuntur scripta de illustribus viris, in quoruni ß ne sie habetur: noveram enim et novi omnes, qui mecum. Ad cuiu s io libri integram restitutionem obligamus nos, quandocumque a prefatis patribus fuerimus requisiti. In quorum testimonium cartulam manu mea scriptam et signeto vicariatus domus nostre roboratam tradttnus patribus prefatis anno domini 1456 sabbato ante adventum domini- — Die zweite Eintragung auf derselben Seite lautet: 'Item nosfratres, 15 Alexius vicarius totusque conventus domus Vallis omnium sanetorum in Maurbaco, ordinis Cartusiensis, recognoseimus per presens, nos reeepisse titulo aecomodacionis librum pergameneum ecclesiastican et tripartitam historias continentem a venerabilibus ac (darübei • et) religiosis dominis priore et fratribus domus fratrum ordinis pre- 20 dicatorum in Wienna. Quem eis omni tempore, quo eundem repeu- verint, reddemus absque omni presertim rationabili eiusdem detw patione, semper in similibus predictis .... carissimis fratribus com' placituri. Datum in monasterio nostro prefato in crastino diei pal' marum anno domini M. CCCC . LVI sub solito vicariatus sigiH° °° 35 vencrabilis p. nostri domini prioris Umgarn absenciam.' Im 75. Jahrh. erscheinen die Bücher mit Signaturen versehe 1 - Zuerst wurde nur eine Ordnung nach gewissen Abteilungen durchgeführt; große, verzierte Buchstaben in roter (auch in sch)pa rzC y Farbe auf der Vorderseite der Bücher weisen darauf hin. ^ °' 1 3o durch das Anwachsen der Sammlung wurde eine Neuordnung n°' wendig. Die neueren Signaturen bestehen aus schlankeren, roinäm' sehen Majuskeln mit arabischen Ziffern auf Zetteln, die meist a u J den Hinterdeckeln, umgekehrt zur Schriftrichtung des Codex aufg e ' klebt sind. In den meisten Fällen läßt sich beobachten, daß den &' 35 wähnten großen Signaturen auf dem Einband in der rechten, obere* Ecke des ersten Blattes dieselben Signaturen, klein und wenig äUf fallend, in Minuskeln entsprechen. Sie sind wohl nur als Vorseht' bung für den Verfertiger der Signaturzettel zu betrachten. I" "• linken, oberen Ecke des Vorsetzblattes zeigen ferner sehr viele Buche 40 der Bibliothek ein kleines, kreisrundes Zeichen. Die erwähnten, aU icstehenden Signatur® iren des umfangreid Katalogs, der hier unter Nr. 3i gedruckt ist. einer Majuskel und einer arabischen Ziffer bestehenden Signatur^ entsprechen in den meisten Fällen den Signaturen des umfangreich 6 Wien, Dominikaner. 287 Auf eine etwas umfangreichere Bücher Schenkung läßt sich aus einer Eintragung am Schlüsse der Inkunabel 7. C. 17 der Wiener Hofbibliothek schließen (Justiniani institutiones, Moguntiae 1476, ■tiain *g4g8), die besagt;' Iste liber est conventus Wiennensis, testatus e 'de m a venerabili magistro olim Conrado Wernher de Rott, germani 5 °hm magistri eximii Georgii de Rott, conventus Wiennensis, cum yuibusdam aliis libris et Omnibus rebus, pro cuius anime solacio lec- hri fidcliter deum orent. Defunctus anno MCCCCLXXXIIIi: ^as Kloster gab in diesen Zeiten auch Bücher ab, so z. B. wurde °d- 4457 der Wiener Hof bibliothek im J. 1465 an die Lilienbursc 10 verkauft. Und auch von Verlusten zu Anfang des 16. Jahrh. wissen wir. A us d es K onra d Celtis Testament ist ersichtlich, daß er einen ^odex des Hauses ' qui quatuor ewangelia graeca continef nach v °rnis an Bischof Dalburg verliehen hatte, wo er noch beim Tode cs Celtis war (Aschbach, Geschichte der Wiener Universität Bd. 2, 15 len I( $77, S. 145). Damals werden wohl auch andere griechische Handschriften, die das Kloster besaß, verloren gegangen sein. Joh. et >'eius und Joachim Vadianus besuchten die Dominikanerbibliothek, ^° sie eine kleine, alte Handschrift des Persius fanden. (F. X. Schier, üsertatio de regiae Budensis bibliothecae . . . ortu lapsu interitu ... 20 *- d it. sec, Viennae i 799 , S. 48f.) Während der ersten Türkenbelagerung Wiens im J. 1^20 wurde die TT' 1 -Kirche niedergerissen und das Kloster stark mitgenommen, aber 5^0 durch Ferdinand I. wieder aufgebaut. Mit diesem Umsturz eint auch eine neue Katalogisierung der Bücher von 1534 zu- 25 mm enzuhängen. Eine Anzahl von Codices und Inkunabeln trägt * a mhch jetzt noch auf einem Titelschild des Vorderdeckels einen -r[ lzen Titel und neben diesem mit Minium die Zahl 15J4 (so Cod. omin.JSTr. 41*. 186. 102 etc. Incun. Nr. 8. 76. 14S. 151. 164 etc.) Nicht ebenso verständlich sind die Beweggründe für zwei weitere 3o ' en tarisierungen aus dem 16. Jahrh. Im J. 1559, nach dem 14. No- m ber, soll Wolfgang Lazius auf Befehl Ferdinands I. von der iversität mit anderen Kommissären zu einer Inventarisierung im enshause bestimmt worden sein, wobei es sich auch um die Biblio- ^ e < handelte (vgl. Specimina a. a. 0. S. 52, Anm. 6). Eine zweite 3 5 m f Htaris ' eriin g fand am 28. Juli 1578 statt. Die Bücher waren dasei S 7 ' 1 ^ GV sacr ^ a \ i> n ' depositd zusammen mit dem Silberge- (vJJ 1 > Kelchen und Urkunden und in der''librey' untergebracht j[{ ' Q Ue tten zur Geschichte der Stadt Wien, redigirt von Anton ei n y ? r " *-Abteilung, Regesten. Bd.i, Wien 1805, S. 258ff.) Im 40 hiecl,^ JPCrdcn angeführt:'in der sacristia ----------- (S. 260) Mess- bue^ 1 ~ ires ordens. Item 5 alte messbuecher. Mehr ain mess- c l > so intitulirt wird missale speciale. Etlich alte procesional 288 Wien, Dominikaner. buechlein samt iren constitucionibus. (S. 2 63) Buecher in der librey- Seindt in gemain gross und Main püecher goö. In deposito. Itcin gross und klain büecher von papier 23g. Itempuecher von perganien 248. Gar grossepergamenepuecher 16. Zway breviaria vonpapier- 5 Ain psalterium von papier.' Die Zeit, jvo eine beträchtliche Zahl von Handschriften der Dominikaner den Weg in andere Hände fanden, fällt bald nach der Mitte des iö.Jahrh. Eine ganze Reihe davon war für die Zwecke der Magdeburger Centuriatoren bestimmt und kehrte in der Folge 10 nicht mehr ins Kloster zurück. Im Anfang des 18. Jahrh. hat Bern- Pez die Bibliothek benutzt und in den Scripiores rcr. Austr. tont- 1 lipsiae 1721, p. 1116 aus Zusätzen eines Codex der Bibliothek, der die österreichische Chronik des sog. Gregor Hagen enthielt, Auf Schreibungen veröffentlicht, worin über den Tod Pauls von Tyrnä 15 berichtet wird (vgl. Mittheilungen der k. k. Centralkommission Bd. i4> Wien 186g, S. XCIX). Von den Handschriften der Bibliothek haben gar manche in früheren Zeiten durch Wasser schwer gelitten; bei diesen ist der untere Teil ausgeblaßt oder vermorscht. Die Bibliothek der königl. Akademie der Wissenschaften in Bu- 20 dapest besitzt 44 Inkunabel-Nummern (in noch mehr Bänden), die aus dem Wiener Kloster stammen. Sie zeigen zum Teil die alten Signaturen und Eigentumsvermerke (wie von dem oben genannten Johannes von IJndojv), zum Teil die Eintragung 'Novitiatus con- ventus Viennensis i63f (auch 165g), zum Teil Besitzvermerke noch 25 aus dem 18. Jahrh. (z. B. Incun. der Ung. Akademie in Fol. igS. 202, 1. 212. 33j). Es scheint, daß die Noviziatsbibliothek ein anderes Schicksal gehabt habe als die Hauptsammlung, in der Handschriften oder Incunabeln mit einem solchen Vermerk nicht vorkommen. F n 18. Jahrh. wurde ein Katalog von Hermann Man lieh in 3 Fol' 0 ' 3o bänden verfaßt, 1758 beendet und mit Nachträgen bis ans Ende des Jahrhunderts versehen; er enthält auch Handschriften, ein anonym^ Katalog von i8o3 dagegen nur Bücher in fachlicher Einteilung- Um die Mitte des ig. Jahrh. hat sich Georg Zappert einige Codices der Sammlung zu verschaffen gewußt und sie verkauft. In neuester 35 Zeit wurde ein kurzes Inventar der Handschriften von P. Cassian Zuchristian hergestellt. Das Kloster besitzt heute noch eine stattliche Reihe von (rund 300) Handschriften sowie 28g Inkunabelbände, zum Teil mit Adligaten.') J ) dem Dominikanerkloster gehörten einst folgende, in anderen Bibliotheken \ er ' 40 streute Stücke an: Donaueschingen, Fürstenberg. Bibl. Cod. 224 S. Ambrosius ofßciis; Nyder de mercatorum contractibus; Martiniana s.XIV. Cod. 342 Hunibe>' tl ad omnem statum s. XV. Heiligenkreu^. Cod. 270 Nicolaus de Lyra super ps alm °. s. XIV. London, British-Museum. Addit. iSßiß Augustini homiliae in evang. loh"' 1 '"' 3i. Wien, Dominikaner. 289 Literatur. J. H. Jaeck, Wien und dessen Umgebungen, Weimar 1822, S. §6. Fr. H. Böckh, Wiens lebende Schriftsteller und Künstler, Wien [822. S. nas in metaphysica et ethica Aristotelis, eins tracl. de regim. princ. s. XIV. ■— e 'k, Inc. P. 1016 (Hain* n588). — Rom, Barberin. 4gg Tractalus fratris Thomae 20 lege et regno etc. sacc. XV. Ottob. 871 Processus in concilio Constantiensi s. XV. T» . 7 2 Tractatus de concilio Basilicnsi s. XV. (letalere vorher Altaempsiani). — ien, Hof bibliothek. Cod. 27 3 Aristotelis libriposteriorum, analytica priora et po- nora etc. s. XI — XIV. Cod. 402 Martini Poloni chronica; sermones in dies festos ar 'ae etc. s. XIV. Cod. 462 Legendae sanetorum s. XIV. Cod. 5/2 Jean du Plan-Car- 25 • Descriptio itineris in lesatione ad Tartaros; Alkindis etc. s. XIV. Cod. r<)4 Isidori sc\Uj • ' Oquia; exhortatio poenitendi etc. s. XII. Cod. 832 Augustini enchiridion; Boethius, ''"'täte et tino etc. s. XI — XIV. Cod. 1612 Interpretationes nomin. Hebr. sacrae scrip- e > castigationes et variae lecliones bibliorum s. XIII — XIV. Cod. jfc5 Sermones 00 figurativo; Conradus Halberstad. (?), Tripartitum moralium s. XIII — XIV. 30 %2 ~>H Albertus M., Opus philosophiae naturalis; cosmographia etc. s. XIV. Cod. 4178 r 'Cus de Hassia, De quattuor novissimis; traetatus de eodem etc. s. XV. Cod. 4201 '• ''untpichler, Consilia in hoc tempore danda; dialogus inter catholicum et haere- , ! e ' c - s. XV. Cod. 4487 Joh. Gerson, Tractalus de parvulis, eiusd. de personis religio- , n C L ' x - XV- Cod. 5o6'g — 5071 Acta concilii Constantiensis s. XV. Cod. 12900 Ser- 35 ^ es "ctoginta tres s. XV. Cod. 1450g Leonh. Huntpichler, lustruetiones asceticae pro y, " et alia eiusd. s. XV. Cod. 14523 Hein: Suso, Horologium sapientiac; loh. de a . ac °> öe consolatione theologiae etc. s. XV. Suppl. graec. 73 Basilii M. sermo ad centes; Gennadii opera nonnulla etc. (cum vers. tat.) s. XV. Suppl. gr. 83 Collectio Cur oru ™i Orphei hymni etc. s. XV. Suppl. 84 Julius Pollux, De quotidiana collo- 40 Ii,. • *' * socrates a d Demonium (cum vers. lat.) s. XV (vgl. dazu S. 203, Z. 18). In ' F ' 3S ( Hain 4994); Inc. 7. C. 17 (Hain *g4g8); Inc. 7. D. 4 (Hain *!0ig6); \y- '°' E - / (Hain *28i8); Inc. i5. G. 7 (Hain * 1373); Inc. 26. C. 8 (Hain *8oo~s). M-"' Schollenst! 'f t I " c - l85 (Hain *6jo8). ' " tel; ilt. Bibliothekskataloge I. 19 2QO 3z, Wien, Dominikaner. lederband gebunden; auf dem Rücken und auf f. i R ein Papierzettel mit der Zahl 260 (2^'^x 22 cm). Ursprünglich bildete das Verzeichnis nur das erste Stück einer viel umfangreicheren Handschrift, deren Inhalt von derselben Hand, die den Katalog schrieb, auf f. 1 5 angegeben ist wie folgt: Contenta huius libri. Registrum super libns librarie huius.'') Interpretacio nominum Hebraicorum contra falsarn exposicionem ludeorum de adventu Messie. Cassiodori über de ani- ma. Exemplar epistolarum fiendarum de diversis. Ars contemplativa vite. Ars memorandi. Ars predicandi. Der Bibliothekskatalog wurde 10 also später von der umfangreicheren Handschrift abgetrennt. Durch ein Versehen des ersten Buchbinders im 16. Jahrhundert kam das Blatt 25 beim Binden an die Stelle zu stehen, wo es in der Reihe das 36. mar. Die Andeutung der richtigen Abfolge geschah schon durch den Katalogschreiber selbst; die entsprechenden Hinweise zur H& ~ 15 Stellung der richtigen Blätterfolge finden sich an mehreren, jetzt als f. 24 v ,f. 2 5 R , f. 2 5 v , f. 2 6 R , f. 3f, f. 36 R bezeichneten Stellen. Wie jedoch die Eintragung auf f. 36 v zeigt Post 12 folia habes continuatio- nem huius materiehoesigno (mit einem Zeichen ähnlich einem Pentagramm), welchem Hinweis nichts im jetzigen Bestände der Iland- 20 schrift entspricht, dürfte ein Blatt fehlen, auf dem der Schluß aei mit der Überschrift Tractatus ab U ineipientes versehenen Aufzeich' nung, d. h. der Schluß des Index der mit U beginnenden Autoren 2" finden war. Dieser Katalog enthält nämlich außer einer allgemeinen E lfl ' 25 leitung (f. i v Directorium registri): /. das Verzeichnis nach dem Standort der Handschriften M ld einer Anzahl von Drucken mit ausführlicher Inhaltsangabe der in den einzelnen Bänden enthaltenen Schriften, wie sie auf den pulpetaz*«^'' gebracht waren, mit den Signaturen von A 1 bis U 48. Die P ll ' te 3o waren von zwei Seiten zugänglich und die Bücher auf jeder ae ^ beiden Seiten wieder in zwei Reihen aufgelegt. Die Zählung «f Bände läuft jedoch für alle vier Abteilungen je eines Pultes einheitlich durch. Die Zahl der in den einzelnen Unterabteilungen verzeichneten Bücher wechselt, wahrscheinlich infolge der verschiedene* 1 35 Größe der Bücher. Eine strenge fachliche Anordnung war scho wegen der Mannigfaltigkeit der in einzelnen Büchern vorhandene 11 Schriften nicht durchzuführen, dennoch sind Bücher desselben » nS ' senschaftlichen Stoffes auch auf den Pulten nebeneinandergerei' 1 ■ Die Gesamtzahl der Bücher beläuft sich auf 0X5 Bände, doch sthn in 40 ; ; da-u von einer Hand des 18. Jahrh. Catalogus Bibliothecae huius anrn Pctri Nisri. x5» 3t. Wien, Dominikaner. 2QI bei den Signaturen hie und da eine Angabe mit den tatsächlichen Verhältnissen nicht durchaus über ein; 2. ein Verzeichnis der im Katalog enthaltenen Auslegungen biblischer Bücher Biblie librorum postillacio (f. 2 litera D dyalogos varios, sub litera I omnium generum hominum in* fidelitates et eorum convicciones, sub litera S sermones de temp° re et sanetis et quadragesimalia quam plura, sub eadem litera scripta 15 multiplicia super Petri Lambardi sentencias et ut in plurimum super prememorata eorundem autores, demum post finem traetatuum L ' e gloriosa ac semper benedieta virgine Maria traetatus, sermones e exempla posui. Et hec quo ad autores et traetatus theologicos; iU rlS vero et legum ceterarumque arcium libros post theologiam solo UHP 20 ordine, videlieet traetatuum, una cum autoribus eorum (si eosdem comperi) scripsi, eo quod in eisdem nee autorum pluralitas, nee traetatuum diversitas (ut in theologia) sit. Que registracio anno dornig millesimo quingentesimo tercio deeimo (quo Uli et tot libri cum sui diversis contentis, ut subsequitur, in hac libraria habiti sunt) facta est? 25 hortans obnixius, ut, si qui libri de novo in ipsam ponerentur, dupP 11 ' cata littera alphabeti") pulpeti ipsius, in quod reponi habent, sub ö u " mero librorum e vicino intitulato (iuxta quos ponuntur) inscribantu et contentum eorundem ad cum locum, ubi numerus talis ponitur, e autor eius seu eorum erga cetcros autores seeundum litteras alphabe 3o in registro isto annotetur, ne registracio illa pro utilitate studenciU 10 facta successu temporum deordinetur et postremo vicietur. Nota") bene: littera alphabeti significat pulpetum, in quo iace» libri; anterius et posterius, inferius et superius significant situm uni« s ' cuiusque pulpeti quadruplem. Numerus significat distinecione^ 35 librorum, ut habetur in cortice cuiuslibet libri cum litera alphab e eiusdem pulpeti. Si litera alphabeti circa eundem librum vcl traeta* tum multiplicatur, ostenditur, quod idem traetatus vel über in divf* pulpetis habetur; si c ) numerus sub eadem litera alphabeti rnültip^ catur, ostenditur, quod idem traetatus vel über in eodem pulp e 40 pluries habetur. Cum seeundum alphabeti literam repereris autorem vel librum aliquem, primo pone d ) ad registrum, quod in princip 10 a ) apphabeti. >>) Nota überklebt. <=) s abgerissen. d ) A. CO 3i. Wien, Dominikaner. 295 ponitur, et ibi invenies prineipium et finem libri vel traetatus et utram plures traetatus idem über contineat. I A A 1. Concordancie mayores. A 2. Glosa ordinaria super genesim, exodum, Leviticum, deutrono- mii, losue, iudicum. A 3. Secunda pars glose ordinarie super libros regum, paralippo- menon, Esdre, Neemie, Thobie, ludith, lob, psalterii. A 4. Tercia pars glose or(dinarie) super libros sapienciales et omnes prophetales et Machabeorum. A 5. Quarta pars glose ordinarie super quatuor ewangelia, epistolas Pauli omnes, septem canonicas apostolorum, apokalipsym. A 6. Biblie.prima pars a libro genesis usque proverbia. A 7. Eins secunda pars a proverbiis usque finem. A 8. Hugonis cardinalis postilla super genesim, exodum, numeri, 15 dewtronomium, losue, iudicum, Ruth, regum, paralippomenon, Esdre, Thobie, ludith, Hester, lob. A 9. Eiusdem postilla super psalterio. A 10. Eiusdem postilla super proverbia et ecclesiasten, cantica, librum sapiencie, ecclesiasticum et Ysaiam prophetam. 20 An. Eiusdem postilla super ceteros prophetas et libros Machabeorum. A 12. Eiusdem postilla super quatuor ewangelia. A 13. Eiusdem postilla super omnes epistolas Pauli et Septem canonicas epistolas Iacobi, Petri, lohannis, lüde, actus apostolorum, 25 apokalipsim. A 14. Concordancie mayores in pergameno. In superiori et anterior! parte pulpeti A. A *5- Misticacio sacre scripture ex saneto Gregorio excerpta per 14 distineciones, ubi de stellte, herbis, avibus, animahbus et alns 3o huiusmodi fit misticacio quasi ex tota biblia, maxime ex pnnci- palioribus, ineipit sie: Diu et a multis, finit sie: que sua sunt, distribuuntur. . . A J 6. Exposicio vocabulorum in ewangelio 'Liber generacionis lesu Christi', Math, primo, positorum fo. i. 8 ) Ysidori quedam excerpta fo. 6, ineipit: Testamentum vo- catum, finit: quia factum erubescit. a ) aus 3. 2g6 3i. Wien, Dominikaner. Nomina omnium membrorum hominis fo. 12, ineipit: Vita a vigore, finit: fetus a fovendo fo. i3. Nomina etatum, ineipit: Gradus etatis fo. i3 et alia ex- cerptaYsidoriper 2olibrosethy(mologia)rum afolio ö.usque 26. 5 per diversas materias, et finitur: ignis ardore siccetur. Differencie quedam metrice quorundam terminorum f. 2 4> ineipit: Comparat et scindit, finit: postremoque crescit in arbore. Proverbia quedam metrice de variis rebus fo. 3o, ineipit- 10 Presit (H)ebraico, finit: dat fastus curat. Synonima Ysidori fo. 36, ineipit: In subsequenti, finit: tu mihi super vitam places. Differencie terminorum seeundum Tullium, ineipit: Intel absconsum, finit: ymago eius impressa fo. 47. 15 Beda super parabolas Salomonis fo. 60, ineipit: Parabolc Salomonis, finit: duraque longanimiter. Ieronimus super ecclesiasten fo. 109, ineipit: Memini flie, finit: per infinita secula amen. A 17. Canticorum exposicio, ineipit: Sicut in secularibus scripturis, 20 finit: abque eo, quod intrinsecus latet. Sermones plures d e tempore communes et alii. A 18. Prologorum exposicio, ineipit: Partibus expositis textus, finit! seeundum Status septem ecclesie generalis. Biblie vocabulorum exposicio seeundum Britonem, ineipit- 25 Difficiles studeo partes, finit: in vocabulo Zorobabel. A ig. Prologorum biblie alia exposicio et argumentorum, ineipit- Frater Ambrosius, finit: inferior, quia non subscripsit. A 20. Interpretaciones vocabulorum hebraicorum biblie, ineipit: Ap" prehendens, finit: sie ostendentes vel orientales sunt isti. 3o Discordancie biblie seeundum Hebreos, Grecos et Latinos, ineipit: Literarum sacrarum latine, finit: partem eius de libro vite. Regnorum origo folio primo ineipit: Non arbitror, fini*"- fluvius Tyberis. | 35 A 2 1. Tabula super vetus testamentum et novum integre fo. 8, incip lt: Aaron a quibus, finit: Math. 20, Marci 10. Methodius episcopus de prineipio et fine seculi fo. 49; in ' cipit: In Christi nomine, finit: per omnia secula s(eculorurrv amen. 4 o Boneventure abreviata exempla sacre scripture per modum alphabeti de biblia tantum sumpta fo. 56, ineipit: De abstinen- cia, finit: set horao seeundum scienciam; et dicitur biblia p aU ' perum. 3r. Wien, Dominikaner. 297 Tabula super codem traetatu. Tabula seeunda, quomodo per totum annura applicentur ad sermones fo. 272. Sermones quidam fratris Bernardi fo. 247, ineipiunt: Iesus abscondidit se, finiunt: experiri nos faciunt pater et filius et 5 s(piritus) sanetus. Tabula super decretum fo. 276, ineipit: Abbas fieri debet, finit: capitulum de spiritu saneto. Ewangeliorum et epistolarum quottacionem per totum annura fo. 261, ineipit: Dominica prima adventus, finit: in no- 10 vissimo die. Sermones tres ad cierum sub tribus thematibus fo. 3o2, ineipit: Vidi quasi speciem ignis, finit: sed quantumad quartum. A 22. Mametrectus, ineipit: Elix bona, finit: cum omnibus vobis amen, cum duobus tabulis. 15 A 23. Allegoria super vetus et novum testamentum, ineipit: In pre- cedentibus premissa descripeione, finit: et non peribit. Interpretaciones nominum Hebraicorum ; ineipit: Opusculi nostri, finit: Melchion id est rex. Sermones fratris Sibiconis a ), ineipiunt: Miserere mei deus, 20 finit: et mandata eius observet. Summa tituli de matrimonio, ineipit: Quoniam frequens, finit: in arbore consanguinitatis. Sermones quidam, videlicet: Puer mens iacet, finit: quia Christus venit peccatores, et de aliis dominieis, 25 Haynricus de Frimaria b ) de decem preeeptis, ineipit: Audi Israel preeepta, finit: quod unum nobis prestare dignetur; tabula super eisdem. ^ 2 4- Holgot super ecclesiasticum, ineipit: Omnis sapiencia, finit: bonos inficiunt, ut dicitur infra. 3 finit: sicut solent facere senes de istis parvulis. 3 5 Super cantica postilla incipit: Benedicciones dabit l e S u lator, finit: sanetus, sanetus benedictus c ) dominus. . . Prologorum videlicet: Frater Ambrosius mihi tua m 11 steria et desiderii mei desideratas expen. ;l ) B 33 fehlt. b ) darauf iust ineipiam von m' durchstrichen. L ) 40 d ) dornbergk. e ) biidio. f. 4 3i. Wien, Dominikaner. 3o3 Postilla super Leviticum, exodum, numeri, dewtronomii, ineipit: Esay. 19. Erant quinque civitates, finit: misit scilicet, ut faceret. B 41. Aurora de ve(teri) et no(vo) testamento; et est quasi tota biblia metrice contenta, ineipit: Frequens sodalium meorum, finit: 5 licet primo sit amarum. pj 42. Hugo cardinalis super scolasticam hystorianr 1 ) ineipit: Eccle- siasticus 29. Tarnen si hospes, finit: dux urbs cruce Petras. b ) C In pulpeto C inferiori anteriori. 10 C I. Paterii excerpta super moralitatem lob complete, ineipit: Dum beatissimi atque apostolici Gregorii, finit: merore turbatus hy- larescit; cum tabula super eisdem in prineipio. C 2. Nicolai Gorre, ordinis predicatorum, Parisiensis postilla super ecclesiasticum, ineipit: Sapiencia edifieavit sibi domum, finit: 15 dabit nobis mercedem in tempore suo, quomodo nobis etc. Tabula in prineipio super eo. C 3. Principium in libros Machabeorum, ineipit: In nomine summe trinitatis, finit: perhenniter laureari possimus eo patrante etc., quod fecit Innocencius Styngelhaymer, ordinis predicatorum 20 Wiennensium. Eiusdem Innocencii lectura super ambos libros Machabeorum ineipit: Lecturus libros Machabeorum primo, finit: quod fecit implecionem mysterii verbi incarnati, qui cum patre et s(piritu) saneto. _ . 25 Idem Innocencius super epistolam ad Thesalonicenses, ineipit: Paulus et Silvanus, finit: precise tarnen scribit similia vel equipollencia. Poetarum et artistarum quorundam dieta abreviata et tex- tus sequitur. 3o Nicolaus de Lyra super epistolas canonicas ut supra. De testamentis quedam compilata, ineipit: Religiosus exe- qui potest, finit: et ipse dicit eam valere, Johannes Andree con- trarium tenet. (: 4- Biblie excerpta seeundum ordinem librorum in ea contentorum, 35 ineipit: Quia quattuor virtutes, finit: et eos peccasse peniteat. Tabula super eo. ... 5- Haynrici de Hassia lecture prima pars super genesim, ineipit: In prineipio creavit etc., finit: callidior eunetisanimantibusterre. Tabula super eo. 4 ° a ) darauf ccclesiasticus rot durchs/riehen. ') A. c OOd. 3z. Wien, Dominikaner. C 6. Eiusdem seeunda pars, ineipit: Sicut serpens erat callidior, Unit: in commutacionibus vel distribucionibus. C 7. Eiusdem tercia pars, ineipit: In sudore vultus tui panem etc.. finit: situantur seeundum superius et inferius. 5 G 8. Postilla super genesim, parabolas, sapiencie, cantica, ecclesia- sticum, ecclesiasten, Ysayam, Lucam, Matheum, Iohannern, ineipit: In prineipio creavit deus celum, finit: set quod fleverit. | C 9. Fratris Thome Rigstet, ordinis predicatorum raagistri in theo- logia, Anglici postilla super proverbia, ineipit: Proverbiis para- ic bolarum conversabitur, finit: filios dei congregavit in unuffl- C 10. Augustini 12 libri super genesim, ineipit: Omnis scriptura ui- vina bipartita est, finit: 1 2 voluminibus continetur. Isto tandern fine concludimus. Augustinus ad Paulinam de videndo deum, ineipit: Memo 15 debiti, quia ex tua, finit: experiemur, quod disputare valem us - Eiusdem über supputacionum, ineipit: O summa trinita , virtus una, finit: ipsum laudo, benedico, adoro, qui vivit et Eiusdem meditaciones, ineipit: Vigili cura, mente solid finit: multitudinem tuarum complaceat miseracionum perlesum- 20 Eiusdem contemplaciones, ineipit: Quoniam in medio queorum positi sumus, finit: et omne all(eluia) benediccion complebit, cui est honor etc. Idem ad matrem suam, ineipit: Tue non inmemor P e . cionis, carissima mater, finit: machinamenta omnia afltiq 25 hostis destruat. Idem de vita christiana, ineipit: Ego peccator, finit: n possumus conferamus absentes. Idem de deeem cordis, ineipit: Deus noster misericor > finit: rescriptis tue beatitudinis noverim. 3o Eiusdem libri confessionum, ineipit: Confessionum meni'ii' 1 libri i3, finit: sie invenitur, sie aperietur. Augustinus de doctrina christiana, ineipit: Locutus ad n sermo divinus, finit: unum sumus conversi ad dominum. C 11. Rupertus Holgot, ordinis predicatorum magistri in theolog 13 ' 35 super librum sapiencie, ineipit: Dominus petra mca, finita sa piencia deducet ad regnum perpetuum, ad quod regnum ctc " cum tabula. C 12. Sanctus Thomas super lob, ineipit: Sicut autem in rebus, C 25. Secunda pars C 26. Tercia pars C 27. Quarta pars C 28. Rupertus Holgot ut supra a ) C 11. C 29. Hugo cardinalis super Esaiam, ineipit: Habemus firmiorem 10 sermonem, finit: cinis sub planta pedum eorum. C 3o. Albertus magnus super 12 minores prophetas, ineipit: Eccle- siastici 49. et 12. c ossa prophetarum pullulanf. Idem super Osee, ineipit: Ieronimus premittit Osee pro- logum, finit: et in resurrectionem multorum in Israel. 15 Arnos ineipit: Sicut in prophetica b ) divisione dictum est, finit: ex hoc nunc et usque in seculum. Iohel ineipit: Aperite mihi portas c ), finit: ex hoc nunc e usque in seculum. Abdias ineipit: Iacob propheta d ). Iste c ) prologus f ), finit- 20 regnum eius, quod 11011 corrumpetur. Ionas ineipit: Sanctum Ionam. In hoc prologo lo. 60, finit: ad aliam trahenda 6 ) exposicionem. Micheas ineipit: Temporibus. In hoc prologo fo. 71, fi nlt " in diebus antiquis in generacionibus seculorum. Naum, ineipit: Naum prophetam.' 1 ) In prologo lo. 87) finit: ad meliora proficiet respublica. Abakuk, ineipit: Quatuor prophete. In hoc prologo fo.94> finit: signant 1 ), se patriam inquirere. Sophonias, ineipit: Tradunt Hebrei fo. 105, finit: ego do- 3o minus facio hec omnia.' ; ) Zacha(ri)asineipit: Anno. In'prologoisto Ieronimus fo. 1 x 7; Unit: in qua invocatum est nomen meum. Malachias ineipit: Deus per Moysen. Ieronimus in h° c fo. 137, finit: tales fabulas non curamus. In nomine etc. 35 Trena ineipiunt: Ysaie 33. c Kcce videntes clamabunt fo. 145, finit: puto, quia non mortaliter peccet. 25 a ) darauf k gestrichen. b ) richtig praehabita. c ) ptas. d ) richtigpatriarch"- ") hierauf propheta. f ) -go. «) -dam. h ) -ta. ') richtig significant. ) 5 schließt nicht in Sophoniam, sondern in Aggaeum. 3i. Wien, Dominikaner. ÖOJ In pulpeto C posteriori superiori. c 3i. Gregorius super Ezechielem, ineipit: Dilectissimo fratri Ma- riano, Unit: et vulnera et munera ad eternitatem perpetuam eruditi. Sit itaque gloria etc.; cum tabula in fine. c 32. Vocabularius Grecus, ineipit: Bonus Accursius Pisanus uiro, 5 finit: vultus visus, frons oculus. ^ 33. Homeri vita et genus. | Iliades libri 24 de > Grece, ineipit: Cum doctissimorum. hello Troyano.") J c 34. Gregorii Crisostomi Nizazeni") sermones et omelie, Grece. 10 C ' 35. Homeri de Ulixe 24 libri, Grece. Eiusdem batrachomiomachia de bello murium et ranarum, Grece. Liber hymnorum et de diis inmortalibus, Grece. ^ 36. Rabi Samuel in Hebraico. C 37. R a bi Salomon super penthatheueum Hebraice. 15 ^ 38. Hebraicum volumen magnum. C 39. Paterii excerpta super moralia lob, ut supra C 7; cum tabula super moralia lob in fine. C 40. Ieronimus super ecclesiasten, ineipit: Memini me ante hac ferme, finit: -ve quippe hiis, qui dieunt bonum malum et ma- 20 lum bonum. Beda super parabolas Salomonis, ineipit: Parabole Salo- monis etc. parabole Grece dieuntur similitudines, finit: non contemnendus putatur. Glosa ordinaria super epistola ad Hebreos ineipit: Multi- 25 farie, finit: et alia dei munera sint cum omnibus vobis. Glosa ordinaria super epistola ad Romanos, ineipit: Paulus servus etc. Ex nomine laudem sortitur, finit: a quo hec gracia est et per quem innotuit venerandus etc. Ordinandorum exhortacio, ineipit: Haurietis aquas in 30 gaudio, finit: eodem folio. Theopbili, episcopi Älexandrini, epistolapascalisad omnes episcopos Egipti, ineipit: Solemnitatis auguste sermo, finit: paeificas iuxta eclesiasticum morem litteras. Eiusdem alie tres epistole pulchre etc. | . . . 3s Ieronimi epistola ad quendam diseipulum Origenis, ineipit: lustius quidem fuerat, ut nequaquam, finit: ut intelligas et sie loquaris. Epiphanii epistola ad lohannem episcopum, ineipit: Domino dilectissimo fratri Iohanni, finit: ad perversitatem sui 4 o mducat erroris. a ) trayano. b ) A. 20* 3o8 3z. Wien, Dominikaner. Quatuor ewangeliorum brevissima exposicio, ineipit- Primo querendum est, finit: Antichristus in infernum, Uisti autem in vitam eternam. C 41. Hugonis cardinalis postilla super librum sapiencie, ut supr a 5 C 20. Idem super cantica, ut supra C 20. Idem super ecclesiasticum, ineipit: Summi regis palla- cium, finit: alia ancilla est Ysayas, quem post illum librum proponimus nos lecturos. 10 C 42. S. Thomas de perfeccione vite spiritualis, ineipit: Quoniaiu quidem perfeccionis ignari, finit: homo exaeuit faciem arnic sui. Idem de iudieiis astrorum, ineipit: Quia petisti, ut tiDi scriberem, finit: dependent iudieiis astrorum uti. T 5 Quarti libri sentenciarum quedam questiones; cum tabula- S. Thomas super cantica, ineipit: 'Sonet vox tua in auri- busmeis', finit: seeundum visionem apertam comprehensorutn dignetur nobis dare deus etc. Biblie compendiosa contenta et assignamenta seeunduti 20 alphabetum. Derivarias grammaticalis, ineipit: Augeo, auges, auxi ; finit: zona cingulum vel pars celi et terre. C 43. Gramatica Constantini 1 Grece et alii b ) tres traeta- Homeri batrochomomachia a ) / tus Grece. 25 C 44. Lucie de Marina et aliarum spiritualium personarnm gesta. Iohannes Antonii de attributis, ineipit: Frater Iohann e Antonius, finit: more canino lacerare. Iohannis Nigri, ordinis predicatorum, traetatus conti impugnantes privilegia mendicancium, ineipit: Ut sacre dep Ll ' 3o taciones, finit: in iniuriam non prosiliat seu iacturam. , Traetatus de ecclesiasticapotestate, ineipit: Quoniam q u ° nescitur. Compotus cum suis figuris, ineipit: Lux orta est iusto. ^ Boecii aritmetrica, ineipit: In dandis aeeipiendisque, fi' 11 ' 35 subter exempla adieeimus. Misse defeetus. In pulpeto D anteriori inferiori. D 1. Nicolai Dinckelpuhel prima pars lecture super Matheo, cipit: Ewangelii nomen Latine interpretatur bonum. 40 a ) .4. b ) aliis. in- 3i. Wien, Dominikaner. 300, D 2. Eiusdem seeunda pars a i3. capitulo usque finem, finit: sunt in eternum mansura, quorum bonorum nos participes eifi- ciat etc. Sermones de tempore in utrisque partibus habentur. D 3. Eiusdem questiones super Matheo ineipiunt: Circa illum tex- 5 tum Mathei, finiunt: hoc facto veniet consumacio mundi. Sermones ibidem de sanetis et quedam de tempore. D 4. S. Thomas super Iohannem, ineipit: Vidi dominum sedentem super solium excelsum, finit: oracionum sutfragia merentur. Sermones rari de tempore et sanetis ibidem, quorum assigna- 10 cionem habes in prineipio. D 5- Nicolai Gorre postilla super Matheum, ineipit: Matheus. Pre- sens prologus in tres partes dividitur, finit: item quentur de« forma baptismi; cum tabula in fine. D 6. Augustinus de doctrina christiana, ineipit: Hoc opus nostrum, 15 quod inscribitur, finit: quantulacumque facultate potui, disserui. Crisostomi super Matheo translacio a Georgio Capezoncio") videlicet de Greco in Latinum, ineipit: Intranteautem lesu in Capharnaum, finit: diligenter pascis atque curas. D 7- Postilla super Iohannem bona et longa, ineipit: Ego ex ore al- 20 tissimi prodii, finit: capilli perambulancium in delictis suis. D 8. Crisostomi omelie 40 super Matheum, ineipit: Sicut refferunt, Matheum conscribere ewangelium, finit: qui in actibus aposto- lorum leguntur. . . S. Thomas contra impugnantes religionem, ineipit: Ecce 25 inimici tui sonuerunt, finit: simul cum eis in foveam cadent, a qua ut liberemur etc. . . Bernardus de laude nove milicie ad milites templi, ineipit: Hugoni militi Christi; et sie in prologo, vel sie: Novum milicie genus ortum, finit: qui docet manus quinque ad pre- 3o lium et digitos quinque ad bellum. . Ieronimus super Matheum, ineipit: Plures fuisse, qui scripserunt ewangelium, finit: in qua seit se futurum cum apostolis. .... D 9- Postilla super Lucam notabilis, ineipit: Disciphna media exal- 35 tabit caput, finit: non more duracionem continuam. D 10. Albertus Magnus super Iohannem, ineipit: Aquila grandis magnarum alarum, finit: fons sapiencie verbum patr.s in ex- cclsis etc 1 h iL Postilla super librum iudicum, ineipit: In sex tribuladonibus 4<5 liberabitte dominus, finit: dimitte incertum et age pemtenciam sanus. Hec Augustinus; et videtur esse Stephani Cantuanensis. OIO 3i. Wien, Dominikaner. Albertus Magnus super Marcum, ineipit: Marcus evvan- gelista dei; et sie in prologo, vel sie: Ecce vicit leo de tnbu Iuda, finit: potestas eius in generacionem et generacionem, cuius est etc.; cum tabula. 5 1) 12. Idem super Lucam: Ubi apparent plurime segetes, finit: dabit spiritum bonum petentibus sc. D i3. Postilla super Matheum, ineipit: Erunt fruetus eius in eibum, finit: iusti autem ibunt in vitam eternam, ad quam. D 14. S. Thome kathene auree seeunda pars, finit: facere, que vo- 10 lebat, quia ipse est super omnia deus etc. Eiusdera prima pars, ineipit: Carissimo ac reverendissimo domino etc. In pulpeto D anteriori superiori. D i6. a ) Nicolaus Gorra super Iohannem, ineipit: Ecce intelliget ser- 15 vus meus, finit: que doeuit ad eterna dona pervenire, q uc dominus Iesus ipse etc. D 17. Crisostomi commentarium sew omelie 04 super epistolarfl Pauli ad Hebreos, ineipit: Multiiariam et multis modis, finit: hoc itaque igne circumsepiamur exhortor. Gloriam etc. 20 D 18. Postilla super Iohannem, ineipit: Hie est lohannes, finit: l LlX inaccessibilis Iesus. Bernardus super ewangelio ante diem festum pasce, m* cipit: Pascalibus dapibus esuriens, finit: sc ipsum nobis con- eedat Christus. 25 D ig. Albertus Magnus super Iohannem, ut supra D 10. D 20. Saere scripture commendacio et divisio et biblie distinecio, ineipit: Quecumque scripta sunt, finit: Ysaye c spine et vepres erunt'. Ars memorandi cum suis figuris diffuse, ineipit: Ars na e " 3o morandi. Fasciculus temporum, ineipit: Generacio et generacio lau* dabit opera tua, finit: mayorem obedienciam habuit; cum tabula in prineipio. D 21. Ala'nus in Anticlaudianum traetans de virtutibus, ineipit: Auc- 35 toris mendico stilum, finit: suseipiat, quid a vicio contrahat. Claudianus traetat de vieiis, Anticlaudianus de virtutibus. Postilla super ecclesiasten, ineipit: Ecce inquit Salonion, finit: sive malum, quod fit sive quod factum supple. a ) D 15 fehlt. 3i. "Wien, Dominikaner. 3 I I Ewangeliorum quadragesimalium postillacio, incipit: Cum ieiunatis, finit: ubi clara et raanifesta est visio Christi, ad quam. Sermones pauci et diversi. Sancti Thome glosa continua super ewangelia de tem- 5 pore et sanctis, incipit: Sanctissimo ac reverendissimo patri, finit: usque ad conspectum dei dicendum ergo est nobis. U 22. Hugo cardinalis super Lucam, incipit: Vidi et ecce quatuor quadrige, finit: sortitus est formam vitali. In pulpeto D posteriori inferiori. 10 " 2 3. a ) Biblie textus ; in fine interpretaciones nominum Grecorum et Hebraicorum. Capitulorum biblie versificalis comprehensio compen- diosa. Zacharie Crisopolite tractatus, qui dicitur unum ex quatuor sew concordancie ewangelistarum, incipit: De excel- 15 lencia ewangelii et differencia ipsius, finit: hoc non post par- vum tempus ascensionis; tabula super eo. Rabani 24 libri de sermonum proprietate et misticarerum significacione, incipit: Domino excellentissimo et omni honore, finit: potestas una cooperacio est. 20 u 24. Pauli apostoli et eius scriptorum commendacio per epistolam Crisostomi, que b ) incipit: In themate prorsus erraverit, finit: gracia et misericordia domini nostri lesu Christi, per quem etc. " 25. Haymo super epistolam Pauli ad Romanos, incipit: ACorintho civitate metropoli, finit: omnia Vera esse, que per totum tex- 25 tum huius epistole ab eo scripta sunt. Idem super primam epistolam Pauli ad Corinthios, incipit: Precepto domini salvatoris, finit: caritate, qua eum diligo, diligite eum amen etc., vel sie: Vere sint omnia a nie memo- rata. . 3o u 26. Haymo super epistolam Pauli seeundam ad Corinthios, incipit: Apostolo recedente a Corinthiis, finit: societas est coniunc- 5 v c io s(piritus) sancti cum omnibus vobis. | Idem Haymo super epistolas ad Thesalonicenses, incipit: Macedonia provincia est Grecorum, finit: gracia domini nostri 35 lesu Christi cum omnibus vobis. Idem super epistolam ad Gallathas, incipit: Primum que- rendum est, finit: gracia domini nostri lesu Christi cum spiritu vestro fratres. a ) D 23 aus Versehen vor der Überschrift. h ) qui. 40 3 12 3i. Wien, Dominikaner. Idem super epistolam ad Ephesios, incipit: Ephesus") e st civitas Asie, finit: cum b ) quo felices manebunt in secula secu- lorum amen. Idem super epistolam ad Philipenses, incipit: Philipenses 5 sunt Macedones, finit: in mente manebit et in corpore. Idem super epistolam ad Collosenses, incipit: Mistenum, quod absconditum fuit, finit: remissio peccatorum maneat semper vobiscum. Idem super epistolas ad Thymotheum, incipit: Timotheus io fuit filius mulieris vidue, finit: que divinitus largiuntur, gratis sint vobiscum. Amen. Idem super epistolam ad Titum, incipit: Transiens apo- stolus a Greta insula, finit: gracia et pax a deo etc. Idem super epistolam ad Hebreos, incipit: In primordns 15 huius epistole, finit: Pauli, qui fuit servus et apostolus domi' 11 nostri lesu Christi, quem decet etc. Idem super epistolam ad Philomenem, incipit: Beato apostolo predicacione intonante, finit: qui adheret deo, unu s spiritus est cum eo. 20 D 27. Nicolaus Gorra super epistolas Pauli omnes complete, incipi t: Dedi te in lucem gencium, finit: salvat vitam eternam e tCi graciam et gloriam dabit dominus. D 28. S.Thomas super epistolas Pauli omnes, incipit: Vas eleccionis? finit: amen confirmacio est omnium. 2 5 D 29. Athanasius Alexandrinus super omnes epistolas Pauli, incipit: Cum mecum animo volutarem, finit: non in ingratos h anC graciam contulisse. D 3o. Glosa ordinaria super actus apostolorum et apokalipsim. D 3i. S.Thomas super epistolas ad Romanos, incipit: VaseleccioniSj 3o finit: erit construccio plana. Idem super epistolam ad Gallathas, incipit: Veteris noVis supervenientibus, finit: spiritum servitutis herum in timore. D 32. Glosa ordinaria super omnes epistolas Pauli. D 33. Augustini episcopi omelie 115 super Iohannem, incipiunt: Ab 35 eo, quod scriptum est 'In principio erat verbum', finiunt: coff>' plent meurn terminare sermonem. Eiusdem quatuor libri de consensu ewangelistarum, i n ' cipiunt: Per eosdem libros, qui paulatim, finiunt: aput eUlD discipulis pedes lavat. 40 D 34. Glosa ordinaria super Lucam. a ) -seus. b ) wiederholt. c ) so beginnt der Brief an Sixlus IV. 3i. Wien, Dominikaner. 3 I O D 3 5 . Glosa ordinaria super Matheum et Marcum ewangelistas. D 36. Glosa ordinaria super lohannem. In pulpeto D posteriori superiori. D 37. Remigius super apockalipsim ineipit: Apockalips'is Iesu Christi tot etc. vel eodem modo, sicut über ineipitur ipse, fimt: sal- 5 vati sumus, sit cum omnibus vobis amen. & 38. Gregorius super cantica, ineipit: Quia si ceco si longe a deo, finit: nos ipsum et spiritum et corpus debemus, qui vivit. Bernardus super 'Missus est', ineipit: Scribere me aliquid et devocio iubet, finit: decus et salus regnutn permanens in 10 secula seculorum amen. _ _ . Anselmi meditacio de redemp'cione humani genens, ineipit: Anima christiana, anima de gravi morte resuscitata, finit: divine vite et mortis sepulture dederunt. Epistole Iohannis, Ignacii et Marie ad inicium. _ 15 Damascenus de assumpeione beate v.irginis, ineipit: Est quidem homini nullus, finit: ego filius inhabitans cordibus vestris reeipiatur, cui ortödoxa") etc. Ouedam Greca nomina ibi sequuntur. Epiphanius de educacione Marie, ineipit: De venerabili 20 et vere veraci, finit: de disposieione membrorum virgims gloriose. Anselmi meditaciones ad beatam virginem ineipit: Sancta et inter sanetos post deum singulariter b ) saneta, finit: ut pei te ad ea perveniam, ad que homo est erectus prestante. *s Eiusdem oracio. . . Eiusdem prosologium id est alloquium, ineipit: Eya nunc homuncio, finit: donec intrera gaudium domini mei, qui est trinus. c ) . . _. Gersonis d ) super 'Ave Maria' exposicio, ineipit: Quoniam 3o ut ait Ieronimus nulli etc., finit: liberalissimus commun.cator sui, benedictus fruetus etc. . . Sibiton, ordinis predicatorum, super 'Miserere exposicio, ,„ finit: caritatem eternitati perseverantem. | _ , . . '' D 2 0 ij , i- • ;„,.;,^it- I poimus m ecclesiastica 35 u ^9- Haymo super apokalipsim, ineipit. L.egiiuua hystoria, finit: et in gracia terminum poneret. D 4o. Postilla super apokalipsim, ineipit: Spiritu magno yidit, finit: corrigat, quidquit viderit corrigendum benedictus deus; cum tabula in fine. ') ordaxa und to über or. ") sin-. <) T'ni'. d ) darauf opera gestrichen. 4° >3 I 4 3 f - Wien, Dominikaner. D 41. Alia postilla super apocalipsim, incipit: Confiteor tibi pater, domine, finit: a iusticia cadit, quia peccabit etc. Lamentacionum Ieremie exposicio, incipit: Aleph, quo- modo sedet sola civitas, finit: filia Edom discooperiet pec- 5 cata tua. Richardus de saneto Victore, incipit: Scio quidem nisi, finit: neque fata oleo; cum tabula. Tractatus de offieiis episcoporum, incipit: Humani generis conditor, finit: que nunquam inicium habet, neque finera. 10 Iohannis Debelt a ), doc(tor) Parisiensis, summa de misteriis officiorum ecclesie in modum racionalis, incipit: In primitiv 3 ecclesia prohibitum erat, finit: -camur quoniam Aristoteli pro renatis. 1) 42. Quadragesimale, incipit: Cum ieiunas, unge Caput tuum, finit: 15 vincebat Amalech. 1) 43. Postilla Symken super") canonicam Iacobi, incipit: Non est ita ordo, finit: non autem certitudinaliter c ) et in libro. Postilla super omnes epistolas canonicas Iohannis et for- san ipsius Symken, incipit: Spiritu saneto inspirati, finit: bel- 20 [u ra gerere et eos corripere. Et sie est etc. D 44. Nicolaus Gorra super omnes epistolas canonicas, incipit: N° n est ita ordo, finit: instruccio ecclesie et maxime in agendis etc Questiones super primo et seeundo sentenciarum; cum tabulis. 25 D 45. Epistole Pauli et canonice epistole, omnes glosate. D 46. Fratris Iohannis de Hysdyno, ordinis hospitalis saneti Iohannis Jerusalem, postilla super epistola ad Titum, incipit: Erudi- tissimum d ) tuum, finit: gloriam dabit dominus; cum tabula- D 47. lohannes Töttzinger super epistolam ad Romanos, incipit 3o Paulus servus, finit: rectitudo legem concludit, et sie est fin> s questionis etc. Postilla super can(onicas) Iohannis omnes, incipit: Qu ot ' quot fiunt ab inicio, finit: quin diis invideant et detrahant. Distincciones perutiles per modum alphabeti de tnateria 35 predicandi, incipit: Abstinencia est meriti augmentacio, ü' llt: ducens eos in Damascum, Actus i3. D 48. De veritate tractatus, et videtur saneti Thome, incipit: Sicut in demonstralibus fieri reducemus, finit: seeundum quod in- perfecte cognoseimus. 40 Postilla super omnes epistolas canonicas, incipit: c Sapiencia edifieavit sibi domum', finit: ultima est in numero epistolarun 1 canonicarum. *) richtig Beleih. h ) darauf T&™ gestrichen. <=) c'titu 2 . d ) erudisi"'- 3z. Wien, Dominikaner. 3 I 5 Ovidius in metamorphoseos, incipit: In nova fert animus, fmk: hystorialiter multa habentur in fabulis. Postilla quedam super epistolam Pauli ad Romanos, incipit: Nunc quedam dubia preambula sunt, finit: quia solum semel ponitur ly honor et gloria semper*) sit lionor etc. 5 Postilla super epistolas Pauli, incipit: Sicut veteris testa- menti series, finit: per hoc patet, quod Rome scripsit. Iohannis de Hysdyno, de quo supra D 26, postilla super Marcum, incipit: Similis facta est leoni, finit: hec sunt, que ut observetis precipimus. | IO E In pulpeto E anteriori inferiori. E i- Augustini postilla super psalterio complete, incipit: Cum non solum divine, verum eciam humane, finit: mors est. Omnis Spiritus laudet dominum. 15 - 1 2 - Augustini regule tres tradite fratribus suis, incipit prima: Communi defmitione' 1 ) decrevimus, finit: qui in Omnibus stabiles esse noscuntur; secunda incipit: Ante omnia fratres, finit: hec sunt, que ut observetis precipimus; tercia incipit: Ante omnia, fratres carissimi, diligatur deus, finit: et in rem- 20 ptacionem non inducamur. Eius baptizacionis modus. Sermo Ambrosii de eo factus. Sermones Augustini ad fratres in heremo, incipiunt: Fratres mei et leticia cordis mei, finit: malorum consilia destru- 25 entes. De morte matris eius, Monice, epistola. Calixti pape c ) laus de sancto Augustino. _ Sigisbertus de commendacione s. Augustiiu. Augustini sermones de verbis domini, incipiunt: Evan- 3o gelium audivimus et in eo dominum, finit: qui mali egerunt in racione iudicii convcrsi ad dominum etc.^ Eius sermones de verbis apostoli, incipiunt: Sancta et di- vina eloquia fratres, finit: quod paratum vobis etc. Eius exposicio super epistola Iohannis de caritate, inci- 35 Pit: Meminit sanctitas vestra, vel sie: Quod erat ab inicio, quod audivimus, finit: quem tu credas Christiano predi- canti. *) S P- '') dni dionc. c ) darauf de laude rot durchstrichen. 3 I 6 3i. Wien, Dominikaner. Eius omeiie 50, incipiunt: Vocans genus humanuni Spiritus dei, finit: mortis periculo mors eterna vitatur. Sermones eius de tempore, quadragesima et sanctis, incipiunt: Appropinquante iam sanctissima solemnitate, finit: 5 martirum reliquiis amplius honorari; tabule singulorum cum suis tractatibus videantur. E 3. Augustinus de civitate dei complete, incipit: Gloriosissimam civitatem a ) dei; et sunt libri 22, finit: deo mecum gracias con- gratulantes agant. 10 Commentum super eo a doctoribus Thoma Valoes, or- dinis predicatorum, et Nicoiao Cerseth b ) eiusdem ordinis editurn, incipit: Fluminis impetus letilicat civitatem dei, et finit: racionis future ad eternam beatitudinem, ad quam e tc - Tabula optima cum distinccionibus super eo. 15 E 4. Epistole varie ad Augustinum et Augustini ad alios, et sunt in magno numero hü, quibus direxit et hü, a quibus recepit"? vide ibi. Sunt in uno libro, qui incipit: Domino illustri et merito prestantissimo, finit: non verborum insolencia ventt- lamus. 20 E 5. Ieronimi epistole plurime ad varios et ab aliis directe ad lp" sum, quorum nomina habes in tabula in principio, incipit: Damasus episcopus fratri et conpresbitero Ieronimo, fii"" t: erraverunt ab utero locuti sunt falsa. E 6. Gregorii libri 35 moralium, incipit: Reverendissimo ac sanc- 25 tissimo, finit: per nie verba aeeipit, pro me lacrimas reddat; cum tabula auetoritatum biblie in eisdem libris expositaruffl. E 7. Gregorii quarta pars moralium a 23. usque 27. librum inclusive. E 8. Eiusdem seeunda pars a sexto libro usque sextum deeimum- 3o E 9. Eiusdem quinta pars a 20. libro usque 35. E 10. Bernardi, abbatis Clarevallensis, sermones diversi de tempore et sanctis, quorum tabula habetur in fine, incipit: Hodie fratres celebramus adventus, finit: omnes tenemus gladios et ad beü a doctissimi. 35 Eiusdem epistole ad diversos et pulchre 0 ), incipiunt* Frater Robertus, saneti viri Bernardi, finit: a mortis compede, qua teneris; cum tabula in principio. Idem de miseria et brevitate huius vite et vera sciencia- Idem de temptacionibus et ocio. 4 o Idem de bona et mala voluntate. Idem de emendacione religionis, que dicitur speculurn. ») ditate. b ) A, richtig Triveth. c ) pulchras. 3t. Wien, Dominikaner Ol"] Idem de libero arbitrio, incipit: Domino Wilhelmo, vel sie: Loquente me coram aliquibus, finit: quos iustos inveniet, hos et magnificabit. Eiusdem apologia ad Cluniacenses de concordia ordinum, incipit: Venerabili patri Wilhelmo, finit: semper fiat, omnino 5 precor et supplico. E ii. Idem Bernardus de gracia et libero arbitrio, ut supra C 10. Idem super 'Missus est', ut supra D 38. Eiusdem 17 sermones, quorum annotaciones habes fo. 37. Augustini sermones, ut supra E 2, ad heremitas. 10 S. Thomas super cantica, incipit: Magnificat anima mea dominum, finit: misericordiam domini in eternum can- temus. Idem super c Ave Maria', incipit: Ave Maria etc. In salu- tacione ista, finit: set fruetus eius est magis benedictus, qui 15 et nos. E 12. Iohannis presbiteri Damasceni über, qui et mansur dicitur incipit: Deum nemo vidit umquam, finit: quod ab ipso est gau- dium fruetificans, translatus ab Eugenio papa a Greco in Latinum, et sunt distineti quatuor libri in eo. | 20 Anseimus de veritate, incipit: Tres traetatus pertinentes ad Studium, vel sie: Quoniam domini veritatem, finit: tunc eius dicitur veritas vel rectitudo. Idem de li(bero) ar(bitrio), incipit: Quoniam liberum ar- bitrium, finit: habeam de illis interrogare. 25 Idem de casu dyaboli, incipit: Illud apostoli, quod habes, Unit: et uti potestate loquendi. Idem de coneeptu virginali, incipit: Cum omnibus religiöse, finit: si vera probari poterit. Idem cur deus horao, incipit: Sepe et studiosissime, finit: 30 non nobis attribuere dictus. Idem de incarnacione verbL incipit: Domino patri uni- verse ecclesie, finit: in corpore sit, quod non despiciat. Idem de concordia presciencie, predestinacionis et gracie cum li(bero) ar(bitrio), incipit: De illis tribus questionibus, 35 finit: volui petentibus impendere. Idem de processione Spiritus saneti, incipit: Negatur a Grecis, finit: imputetur non sensu Latinitatis. Eiusdem monologion, incipit prologus: Reverendissimo ac amandissimo") domino, set liber sie: Siquis unam natu- 4 o ram, finit: set solus deus ineffabiliter unus. *)A. 3i8 3i. Wien, Dominikane Eiusdem prosologion, incipit prologus: Postquam opus- culum, set über sie: Eya nunc homuncio, finit: desideret tota substancia mea donec etc. Idem de similitudinibus, incipit: Voluntas tripliciter in- 5 telligitur, finit: ne nobis noceant, in quantum volunt. Eiusdem virginitatis deploracio, incipit: Anima mea, finit: in eternum misericordia tua. Eiusdem meditaciones, incipit: Domine Iesu Christe, finit: ad eternam perveniant securitatem. 10 Oraciones eius multe et diverse. Bernardi meditaciones, ineipiunt: Multi multa sciunt, finit: prospicias unum eundemque dominum glorie. E i3. S. Thomas super Ysayam, ut supra C 12. Ambrosius super Lucam, incipit: Scripturus in librum ewangelii, finit: in morte J 5 plures fuisse. E 14. Alberti Magni exposicio super ecclesiasticam ierarchiam Je antiqua translacione, incipit: Quia per angelice ierarchie Spiritus, finit: quarum similiter est evolare sursum. Eiusdem Alberti exposicio super Dyonisium de divinis 20 nominibus, incipit: Admirabile est nomen tuum in universa terra, finit: qui dat velle et proficere pro sua bona voluntate, cui sit honor etc. Eiusdem exposicio super misticam theologiam Dyonish, incipit: Vere tu es deus absconditus, finit: neque negacionis 25 neque affirmacionis pertingunt ad eius sufficienciam laudis ipsius, cuius est virtus etc. Eiusdem exposicio super epistolas Dyonisii, quas scripsi 1 ad Gayum monachum, Dorotheum ministrum, Sosipatreffl, Policarpum, Demophilum, Thimotheum episcopum, sanetnm 3o Iohannem ewangelistam, Appoliphanem, incipit: In hoc glo- rietur, qui glorietur, finit: successorem te relinquo in Christo Iesu, qui est etc. E 15. Questiones kare et multe, ut habe(ntur) in prineipio libri- Augustinus de spiritu et anima, incipit: Quoniam dictum est, 35 ut me ipsum etc., finit: in igne, qui precedet faciem dei. Dyonisius de celesti ierarchia seeundum novam transla- cionem, quam fecit Iohannes Sarracenus (primam translacio- nem fecit Iohannes Scotus), incipit: Utilitati legencium. quantum nobis possibile") est, finit: et super nos ocultum silencio 40 venerantes. P9 ■ ■8V 3i. Wien, Dominikaner. 3 I 9 Eiusdem ecclesiastica ierarchia seeundum novara trans- lacionem a Iohanne Sarraceno, ineipit prologus: Post trans- lacionem angelice ierarchie, finit: in te divini ignis accendam scintillas. Idem de divinis nominibus, ineipit in prologo: Memor 5 hospicii et mee promissionis, finit: theologiam deo duce trans- ibimus; et hec seeundum lohannem Sarracenum. Idem de mistica theologia, ineipit in prologo: Ante misti- cam theologiam simbolica, finit: ab omnibus simpliciter ab- soluti etc., seeundum lohannem Sarracenum. 10 Eiusdem Dyonisii epistole decem, ineipiunt: Tenebre ocultantur lumine, finit: et hiis. qui post te erunt trades. ^ 16. Eiusdem Dyonisii Ariopagite libri et epistole, ut supra E 15, cum postilla Hugonis de saneto Victore super eisdem cum tabula capitulorum in prineipio libri; ibi vide in magno libro. | I5 In pulpeto E anteriori superiori. k J 7- Ysidorus de summo bono, ineipit: Domino saneto meritisque beato, finit: que illi cara sunt negligendo recedit. Lotharius de vilitate humane condicionis, ineipit prologus: Domino ac patri carissimo Portuensi, finit: cauma et ignis 20 sulphur ardens. Pharmonstria id est deorum falsorum vel ydolorum nu- meracio et eorum condicio, ineipit: A veritate quidem auditum avertent, finit: cum serpente retorto tenebat. Ovidii methoperherseos 3 ) moralizatus per doctorem War- 25 leys a ), ordinis predicatorum, et traetat de falsis diis et varia, ineipit: In tua a ) fert animus, Unit: propter te mortificamur tota die. J l8 - AugustiniepiscopiÜbermeditacionum,soliloquiorum, manuale de verbo dei, enkyridion ad Laurencium, de triplici habita- 30 culo, scala paradisi, de 12 abusionum gradibus, de beata vita, de assumpeione Marie, de divinacione demonum contra pa- ganos, de honestate mulierum, de cura agenda pro mortnis, de vera et falsa penitencia 1 '), de contricione cordis, de con- temptu mundi, de x preeeptis correspondenter ad x piagas 35 Egipti, de cognicione vere vite, de doctrina christiana, libri confessionum, de fide ad Petrum dyaconum, de vita et mon- bus clericorum, de vera religione, de spiritu et anima, de vita christiana, de divisionibus fidei, de ecclesiasticis dogmatibus, :l ) -'■ b ) am Rande inicium et finem habebis prius et posterius. 40 320 3i. Wien, Dominikaner. de doctrina christiana sive de domo doctrine, sermo de can- tate, de decem cordis, de ebrietate, de vanitate seculi, de obe- diencia et humilitate, de agone christiano, de bono discipli ne > de communi vita clericorum, de consensu ewangelistarum, d e 5 questionibus ewaageliorum, de musica, speculum peccatoris, liber octoginta trium questionum, legenda et vita eins secun- dum Possidonium.") E ig. Ysidori iunioris, Hyspalensis episcopi, sinonima, incipit: l' 1 nomine dei summi in subsequenti, finit: 90 et novem numeros 10 beatorum, qui es. Augustinus de fide ad Petrum, incipit: Epistolam fili Petre, finit: sermonis copia permisit inserui fo. 50. Albinus (Alchuinus vel Aquinus) unum nomen est unius, qui fuit abbas, qui scripsit de trinitate, incipit: Domino dorn)' 15 no b ) glorioso Karulo fo. 56, finit folio 105. Idem de racione anime, incipit: Carissime in Christi can* täte, finit: propter filias Ierusalem et sequuntur 18 versus. Eiusdem instruccio, incipit: Dilectissimo filio Innitoni ) finit: sua prava accusat fo. 67. 20 Augustini quidam sermo incipit: Locutus est ad nos. Eius epistola de symbolo contra Iudeos incipit: Inter pres- suras, finit: optinet Caritas, ipse est enim, qui vivit fo. in- E 20. Bernardus, abbas Clarevallensis, de consideracione ad Euge- nium papam, incipit: Subit animum dictare, finit: sit fin lS 25 libri, set non finis querendi. Idem ad Senonensem episcopum, incipit: Domino sii venerabili, finit: solemnem in scribendo servare nescirem- Eiusdem apologia directa d ) abbati Cluniacensi de disci^ plina monachorum, incipit: Venerabili patri Wilhelmo, & 111 30 hoc est attraccio non detraccio, quod ut nobis. Eiusdem meditaciones, de quibus supra. E 21. Pantegni practica in medicinis, incipit: Quia in prima p ar nostri libri, finit: totum corpus laudabiliter humectat. Beate virginis biblia, incipit: In principio creavit deu 35 celum et terram, finit: o misericordie regina gracie et glorie» imperatrix creaturarum universarum, hunc librum etc.; e tota biblia exponitur ad laudem beate virginis. Augustinus de spiritu et anima, ut supra. . . Anime et potenciarum eius descripciones varie, incip 1 / 40 Sic(ut) dicit Iohannes Damascenus finit: de multiplicitate c ) c vinae similitudinis secundum philosophos et sanctos. . . h\ A a ) am Rande Tabulas singulorum librorum Augustini vide ibidem. ' c ) für Widoni? d ) -tus. c ) multiplicitati. 3i. Wien, Dominikaner. 32 1 Maria quomodo comparatur diversis rebus, maxime celi proprietatibus, incipit: Beata virgo celo, Unit: annuis tempo- ribus operari non desunt cum patre etc. | De assumpcione beate virginis. Wilhelmus de philosophia mundi, incipit: Quoniam, ut 5 ait Tullius in prologo, finit: in aquas resolvitur, ut dicit Ori- genes. ^ 23. Pelagiani epistola ad Demetriadem. Ieronimi plures epistole, ut supra E 5. Tractatus de dono timoris, incipit: Timor multiplex est. 10 ^ 2 4- Anselmi meditaciones ad beatam virginem, ut supra E 12. Ysidorus de summo bono, ut supra E 17. Crisostomus de reparacione lapsi, incipit: Quis dabit ca- piti meo. Ambrosius de penitencia, incipit: Si virtutum. 15 Augustini libri confessionum et plures sermones, ut supra. ^ 25. Gregorii pastorale, incipit: Pastoralis eure me pandam, finit: cui me meriti manus levet. k 26. Eusebius de morte saneti Ieronimi, incipit: Patri reverendissimo Damaso, finit: que iam tu possides adipisci. 20 Augustini episcopi epistola ad Cirillum, episcopum Ieroso- limitanum, desaneto Ieronimo, incipit: GloriosissimiChristiane fidei, finit: aliqualiter defraudatur desiderio. Girillus ad Augustinum de miraculis Ieronimi, incipit: Venerabili viro episcoporum, finit: gremium ecclesie sunt 25 reversi. Officium de s. Ieronimo. ^ 27. Gregorii pape registrum, incipit: Credo in deum etc., vel sie: Diximus ut sicut predecessorum nostrorum, finit: procurata letificari possimus ut scribit Leoni; cum tabula ibidem. 3o ^ 28. Eiusdem prima pars moralium continens quinque libros, ut supra. P T " 2 9- Iohannes Damascenus, ut supra E 12. Dyonisius de divinis nominibus | Idem de mistica theologia > ut supra E 15. 35 Epistole eiusdem ) b 3o. Tercia pars moralium Gregorii, ut supra E 6. E 3 i- Bernhardi sermones super cantica 83, ineipiunt: Vobis fratres alia, finiunt: et cognatus diligens et dilectus. E 3 2. Excerpta quedam de singulis traetatibus saneti Bernardi, in- 4 ° cipit: Cum non essem alicui excusacio, finit: cum necesse non est, in necessitate neseimus. M »ttelalt. Bibliothekskataloge I. 2I 02 2 3l. Wien, Dominikaner. Magistri Hugonis et prepositi S. Victoris opus inierarchia» saneti Dyonisii de differencia mundane atque divine theologie> ineipit: Iudei signa querunt, finit: sanetitas condescendit. E 33. Magistri Iohannis Anglici Gallensis de gestis et virtutibus anti- 5 quorum prineipum et philosophorum, ineipit: Quoniam toi' sericordia et veritas custodiunt regem, finit: ubi'vis manerc ego vita. Hugo de claustro anime, ineipit: Incipientibus edificare querendum etc., finit: non alieniter peccata debentur. Iü De honesto et utili, ineipit: Triplex est consilii capiendi de- liberacio, finit: exercitacionemque desiderat. Seneca de remediis contra casus fortuitos vel de quatuor virtutibus cardinalibus, ineipit: Licet eunetorum poetarum- finit: aut deficientem puniat ignaviam. '5 Idem de benefieiis, ineipit: Inter multos et varios errores, finit: hoc est magni animi perdere et dare. Idem de divina providencia ad Lucillum, ineipit: Quesi- visti a nie Lucille, finit: quia tarn cito fit timetis diu. Idem de brevitate vite ad Paulinum, ineipit: Mayor pafS 20 mortalium Pauline, finit: ad cer(e)os ducenda sunt. Idem de vita beata ad Gallionem, ineipit: Vivere Gall' e super") omnes, finit: intendere possum sine accione. Ars de iide katholica, ineipit: Cleme(n)s papa, cuius rem. finit: magna puniendi sunt pena. 25 Hugo de S. Victore de arra anime, ineipit: Loquar secreta anime mee, finit: hoc totis viribus coneupisco. Idem de instruccione religiosorum, ineipit: Quia fratreS largiente domino, finit: nos diximus, bonitatem vero orate, <- l( nobis etc. 3ü Augustinus de corpore Christi, ineipit: Sunt, qui ex q Ll1 ' busdam scripturarum, finit: sed adit codicem exteriorem. Bernardus de interiori composicione, ineipit: In priori fbr- mula, finit: non qui legittime certaverit. Idem de \z gradibus superbie, ineipit: Primus itaqu e 35 gradus fo. 118, finit: quomodo in nostro codice leges. Eiusdem meditaciones, ut supra E 20. Tullius de amicicia, ineipit: Quintus Mucius augur, fi n,t: nichil prestabilius putetis. Senece epistole singule per magistrum Haynricum Pi sanl 40 collecte, ineipiunt: Luc(i)us amicus") fo. 141, finit: Salino cofl- sulibus. Epistole eius ad S. Paulum directc c ) f. 182. a ) richtig Gallio frater. b ) richtig Annaeus. c ) -tas. 3l. Wien, Dominikaner. 323 Eius fidem et epithavium fo. 141 et 182. ] ' gV E 34. Gregorii pape dyalogus, ut supra, quatuor libri. k 35. Victoria-Christi metrice. Ovidius de remedio amoris. De itineribus eternitatis, ineipit: Eum, qui venit ad nie, 5 finit: de illo amore est dicendum plenius. Tractatus de anima, ineipit: Sicut dicit Iohannes Dama- scenus, Unit: sensus est passio anime in corpore ex quali- tatibus. Alchuinus de sapiencia, ineipit prologo: Desideratissimo 10 filio suo, finit: Corona coronabitur in gloria. Ecclesiastica ierarchia Dyonisii. ut supra, vel celestis, ut E 15- De quinta essencia. Dyonisius de divinis nominibus, ut E 15. *5 Iohannis Damasceni quatuor libri, ut supra E 12. Aristotelis metbafisica. E 36. Ieronimi epistole plurime, quarum numerum et ad quos di- recte sunt habes in prineipio, ut supra E 5. 1 37. Gregorii pastorale, ut supra E 25. 2Ü Anselmi prosologoir'), ut supra E 12. Augustinus de spiritu et anima, ut supra E 18. Eius ecclesiastica dogmata, ut supra E 18, cum tabula. Bernardus de honesta vita, ineipit: Petis a me (rater, finit: et ad eum referre. 25 Idem super c Missus est 5 , ut supra D 38. Hugo de arra anime, ut supra E 33. Biblie difficultatüm quarundam exposicio, ineipit: In prineipio creavit etc. In pulpeto E posteriori inferiori. 3o E 38. Dyonisius de Burgo. ordinis heremitarum AugÜStini, super Valerio Maximo ineipit prologus: Reverendissirno in Christo, finit: eterna vita promittatur in secula seculorum. E 3 9. Valerius Maximus de casibus virorum illustrium, ineipit pre- facio: Urbis Rorae exterarumque gencium, finit: proutpopulus 3 5 Romanus instituerat; cum tabula. Boccacius de casibus virorum illustrium, ineipit: Diu strenue h ) miles emunetum, finit: meique tenax nominis atque fame. a ) A. '») strennuc. 3^4 3z. Wien, Dominikaner. (E) 40. Lactancius Firmianus de divinis institucionibus, incipit- Magno et excellenti ingenio, finit: premium inmortalitatis adi- pisci. Paulus Orizinus a ) ad Augustinum episcopum de certis 5 rebus gestis et dicuntur hystorie Pauli, incipit: Nam b ) si lUSti- ciam, finit: per te iudicata si deleas. E 41. Pauli Burgensis scrutinium scripturarum, et est tractatu contra Iudeos, incipit: Scrutamini scripturas, finit: bonitas sin malicia, felicitas sine miseria, cui honor. a rle 10 Alfoncii, ordinis predicatorum, translacio quedam u scriptis Iudeorum contra eosdem, incipit: Reverendissimo 1 Christo patri, finit c ): ignorans. E 42. Leonis pape scrmones et omelie, incipiunt: Laudem dorm loquetur os meum, finit: carnaliter esse natum dicitur. 15 Athanasius contra hereticos in pluribus libris, incipi • Omnia quecum quedominus, finit: cognoscitur quemadmodu veritas dicit. Augustini 50 omelie, incipiunt: Vocans genus horninurm vel sie: De eo, quod scriptum est, finit: mors eterna vitatuf; 20 E 43. Cipriani martiris epistole, incipit: Cipprianus Cornelio frat salutem, finit:' iusti autem in vitam eternam. De revelacione capitis lohannis Baptiste. E 44. Stephani de Gaeta traetatus de Septem sacramentis, incipi • Stephanus Gaeta de Neapoli, finit: conclusione prima in fin 6 ' 25 cum tabula in prineipio. Petri de d ) Ubaldis de Perusio super canonica, episcopa etparochiali, incipit: Stelle manentes in ordine, finit: admitter de reli(giosorum) do(mibus) ca(pitul)o unico etiam in parvl • li(bro) 6; cum tabula. 30 E 45. Crisostomi sermones de paciencia, incipiunt: Consueverun , pater beatissime, finit: regnum celorum consequi, cujus n° omnes partieipes. Roderici, castellani Castri Sancti Angeli Rome, speculurn vite humane, incipit: Sanctissimo ac clementissimo in Christ 35 patri, finit: una cum grege sibi credita perducat ad vita«* 1 eternam. Ambrosii episcopi exameron, incipit: Tantumneopini° nl assumpsisse 0 ), finit: ipse enim requievit, qui fecit, cui eb honor etc. 40 a ) A, n scheint durch Punkt darunter getilgt. b ) ist nicht der richtige Anf" B c ) darauj e ) -sisset. ) darauf carnaliter esse natum dicitur gestrichen; vgl. bei E 42. d ) ^ etr ioR 3i. Wien, Dominikaner. 325 E 46. Origenes contra Celsum in fidei Christiane defensionem, in- cipit: Hortaris sacer") Ambrosi, finit: non testimonio pro- hibemus. E 47- Fortalicium fidei, ineipit: Turris fortitudinis a facie inimici, finit: qui es turris fortitudinis a facie inimici sit honor etc.; 5 cum tabula. k 48- Biblie vocabulorum exposicio. Principia capitulorum singulorum librorum Augustini/) Continencia talium librorum Augustini. Super sentencias magistri Petri Lambardi bis. ™ Vocabulorum Ysidori ethymologiarum. Originalium aliorum doctorum Anselmi, Ambrosn etc. Augustini contra Faustam et epistolis suis. Super glosas biblie. E 49- Boneventure meditaciones, ineipiunt: Flecto genua mea, finit: 15 donec intrem in gaudium dei mei, qui est etc. | Anseimus super 'Miserere mei', ineipit: Fortissime deus spirituum, finit: vota et desideria continentis dico. S. Thomas super 'Pater noster 5 , ineipit: Pater noster, finit: nos defendat ab omni. Idem super 'Magnificaf, ineipit: Magnificat etc. si circum- stanciam, finit: et misericordias dei in eternum cantemus. Boneventure Stimulus amoris, ineipit: Liber iste, qui Stimulus, finit; malis imminentibus securam proteccionem. Augustinus de divinacione demonum, ineipit: Quodam 25 die in diebus sanetis, finit: demones eorum pervenerunt quan- tum dominus adimat respondebimus. Idem de predestinacione divina, ineipit: cum sacrarum voluminibus, finit: contumacie voraginem decidamus. Idem de bono paciencie, ineipit: Virtus ammi, que pa- 3o ciencia dicitur, finit: utrumque munus donare donatum est caritati. Idem de penitencia, ineipit: Quam sit utilis, finit: mors eterna vitetur. Idem de spiritu et anima, ineipit: Quoniam dictum est 3 5 mihi, fmit: cernere finis est sine fine. h 5o. c ) Augustini episcopi varii traetatus, ineepeio: Die mihi queso; de libero arbitrio, de d ) vera religione 9, ecclesiasticis dogmati bus 52, mirabilibus scripture 56, spiritu et anima 73, retrac- tacionum 0 ) 83, doctrinachristiana 1.01, contra Fortunatum i32, 4 « a ) Ä. t) der Text von E 48 eingeklammert, daneben tabule. c ) 49 A. d ) de vor einer die folgenden Titel umschließenden Klammer. e ) -tactionum. 32Ö 3i. Wien, Dominikaner. octoginta trium questionum i37, unico baptismo 162, unde malum, in principio libri; soliloquiorum 166, inmortalitate anime 176, duabus animäbus 179, natura et origine anime l83, mendacio 2o3, contra mendacium 212. Questiones veteris et 5 novi testamenti.") E 51. Augustinus de contemptu mundi, incipit: Audite fratres, finit: voluit crucifigi. Iöhannes Gerson ad fratres Celestinos de solicitudine ec- clesiasticorum, incipit: Nolite soliciti esse, finit: et intelligencnis 10 vestras in Christo Iesu. De voto et confessione. Fratris Dominici de Monteluco, ordinis predicatorurn, breviloquium de itinere spirituali, incipit: Ave in Christo di- lecte, finit: precessit locum nobis preparare. 15 De noviciis et religiosis et eorum habitudine pulcer trac- tatus, incipit: In nomine domini Iesu alloquor te. finit: con- sciencia non ignorem, in te domine speravi. E 52. Magistri Leonardi, ordinis predicatorum conventus Wie n " nensis, tractatus de communione sub utraque specie, incipit- 20 Protestor inprimis, quia omnia, finit: transeo relinquens talia iunioribus; cum tabula. E 53. Augustini librorum de civitate deiexposicio, utsupra. lohannes Gallensis, ordinis minorum, de penitencia, incipit: Quonia 111 provida solercia, finit: memorie continuacio eternitatis. & 25 hec etc. Eiusdem ordinarium vite religiöse, incipit: Numquid o° s ordinem celi, finit: tui meriti manus levet. Et in hoc etc. Eiusdem breviloquium de decem preceptis, incipit: Scri bam eis multiplices leges, finit: fruamur et saciemur in c teI 3o num; cum tabula in fine. E 54. Augustini de civitate dei libri 22, incipit: Gloriosissimam clV tatem dei, finit: doctas posuisse figuras; cum tabula in fl ae ' E 55. Augustini diversi tractatus, de trinitate fo. 2, cie h ) beata vlttl 75, natura boni 79, penitencia 81, vera et falsa penitencia °n 55 igne purgatorio 92, fide ad Petrum 93, predestinacione san torum 100, confliccione virtutum et viciorum 104, qüorunda capitulorum Augustini katholica confutacio io3, oracione Q°' minica 107, assumpcione beate virginis 110, meditacione^ Augustini m, Orosii questiones ad beatum Augustinum i J 4' 40 heresibus 119, visitacione infirmorum 124, vera innocencia 1 2 a ) rechts von dieser Aufzählung inicium et fincm horum vide supra. b) de .links vor einer die folgenden Titel umfassenden Klammer und rechts vidc E 18 de 144 (?)■ ■i 0 v 3i. Wien, Dominikaner. o2"J magistro 137, moribus Manicheorum 155, bono coniugah i63, adulterinis coniugiis 167, bono virginitatis 175, contra Fau- stum 182. I In pulpeto E posteriori superiori. P- 56. Magistri Mathie de Cracovia duellum racionis et consciencie, et est de modo communicandi, ineipif: Multorum tarn clerico- rum; non est perfectus. Ymago vite, ineipit: Flecto genua mea ad patrem, finit: donec intrem in gaudium domini mei, qui est trinus etc. Attici cognomento Ieronimi et Cretoboli cognomento Pe- lagii dyalogus de übertäte arbitrii et gracia dei, ineipit: Die michi Cretobile"), verum est. finit: eciam in hac parte errorem sequamini etc.; et est saneti Iero(nimi), videlicet ex prologo in fme. De providencia dei traetatus pulcher de singularibus in seculo gestis vel gerendis, ineipit: De providencia divina, quam mundus, finit: proventum ut possumus sustinere. Tabula summe viciorum et virtutum. Tabula in fine super librum sapiencie Holgot. ^ 57- Albertus Magnus super celestem ierarchiam. ineipit: Ad locum, ubi oriuntur flumina, finit: per hec omne super nostrum intel- lectum; cum tabula. Idem de quatuor coequevis, ineipit: Queritur primo de creaturis, finit: hü, qui fruuntur creaturis, sed horum amplior habebitur racio in traetatu de preeeptis; cum tabula. 25 Bernardus ad fratres de Monte Dei, ineipit: Miserator et misericors dominus, finit: secretum meum michi. Idem de quatuor gradibus scale claustralis, ineipit: Cum die quadam corporali manuüm, finit: oremus, ut hec et aha impedimenta aufferat a nobis. ... 3 ° Augustinus de aspiracione anime in deum, ineipit: Quo- niam in medio laqueorum, finit: contemplacione lerrestnumque oecupata est. Idem de sermone domini in monte, ineipit: Sermonem, quem locutus est dominus in monte, finit: si volumus edifi- 3 5 cari super petram. De predestinacione yponosticon disputacio, ineipit: Adder (?) eciam hoc graciam predestinacionis indebitam prerogare. 20 3 28 3i. Wien, Dominikaner. Tractatus, qui dicitur somnium pauperis a ) in sermone, incipit: Vidi solem et lunam, finit: in talia nominis malignantis et machinacionis (?). Ex vitas patrum quedam excerpta. 5 De Melileo b ) legenda longa et notabilis. De consolacione in tribulacionibus. Alphonsus, ordinis predicatorum, transtulit epistolam Sa- muelis Iudei de fide vera nostra et ibidem habes responsuffl ad candem. 10 Nicol(aus) de Lyra de certitudine Messie quod venit. Gregorius super cantica, incipit: Osculetur etc. Os sponsi inspiracio, finit: qui eidem spiritui adversantur. Policratus contra phitones, incipit: Saul in tyrannum versus, finit: reges Israel omnes reprobi extiterunt. 15 Augustinus de sanitate anime: Nescitis fratres carissirni omnes sanitatem, finit: beati, qui habitant in domo tua domine. Contra auguria vel similia observantes, incipit: Ben e nostis fratres (non est perfectus). 20 E 58. Glosa ordinaria super lamentaciones Ieremie. Nicol(aus) c ) Gorra super epistolam ad Romanos, incipit- Dedi te in lucem gencium, finit: quam sit in filio hoc est p e ipsum. Idem super epistolam ad Hebreos, incipit: Non est simil' s 25 tui, finit: cum omnibus vobis firmiter amen. Ieronimus de illustribus viris, incipit: Hortaris Dex ter > finit: et ad tempus declarare; cum tabula. Alii, qui post Ieronimum illustres viri censentur, incip 1 Scriptorum illorum, finit: novi omnes et noveram, quimecum- 3o E 59. Veteris testamenti tabule. novi testamenti, librorum Senece, Augustini de civitate dei, Lotharii, 3 5 Valerii Maximi, Anseimus de similitudinibus, incipit: Vos capitulariteO finit: noceant quantum volunt. ßernardus super 'Salve regina', incipit: Salve reg' 11 '' finit: pro quibus vero mater te orat, cuius regnum. 40 a ) ppis. b ) A; voraus metileo, rot durchstrichen. c ) darauf de Lyr b strichen. e- 3l. Wien, Dominikaner. 329 E 60. Bartholomäus de proprietatibus rerum, ineipit: Cum proprie- tates rerum sequantur substanciam, finit: a quo nee elephas tutus est magnitudine sui corporis. E 61. Augustini sermones plurcs de a ) penitencia fo. i, ieiunio et oracione i, ad populum 2, morte 3, nativitate Christi 5, feria 5 quinta magna 6, carne superbo 7, flagello 8. deeimis 9, ira et vindieta 10, iniuriis dimittendis n, peniteneiis 12, cogitacio- nibus 12, ad virgines i3, quatuor virtutibus cardinalibus 19, beata vita 22, pastoribus 3o, ad Probam 49 b ), reeta fide 56, ecclesiasticis dogmatibus 56, fide rerum invisibilium 61, trac- 10 tacio de immortalitate anime 65, immortalitate anime 66. cura pro mortuis agenda 72, ad Dardanum de presencia dei 80. regulis ecclesiasticis 90, responsionibus eius ad Pelagianum 95, de caritate vel verbis Iohannis ewangeliste 99, saneta trinitate io3, baptismo parvulorum 104, verbis apostoli 118, generali iu- 15 sticia 186, doctrina christiana 188, Vera et falsa penitencia 191, igne purgatorio 200, oracione dominica 202, de assumpeione beate virginis traetatus 206 et consequenter, visitacione infir- morum 209, vera innocencia 216, natura boni 2o2 c ), \ Cri- sostomi sermo de pastoribus fo. 17. Severini episcopi doc- 20 trina 17, Ambrosii altercacio de anirna, quid sit 18, idem de penitencia 97, ut supra. E 62. Crisostomi omelie 44, ineipiunt: Pictores ymitantur artem. finiunt: gaudentes et letantes semper cum Christo Iesu; cum tabula in prineipio. z5 Crisostomi et Basilii dyalogus correspodenter, ineipit: Michi quidem multi, finit: tuum reeipies tabernaculum. Crisostomi 25 sermones, ineipiunt: Querendi sunt nobis malorum, finit: fide, spe, caritate conscripsi in premium ex- posita consequi valeamus. E 63. Augustini enkyridion, ineipit: Dici non potest dilectissime, finit: spe, fide et caritate conscripsi. Methodius de prineipio et fine seculi, ut supra fo. 28. Sibille Tiburtine vaticinium, ineipit: GenerantuH) omnes femine, finit: ignis et sulphuris amnis. 3 5 Anseimus de incarnacione verbi fo. 38, ut supra E 12. Idemdeazimoetfermentato, ineipit: Anseimus servus etc. Idem de spiritu saneto fo. 60, ut supra E 12. Eius meditaciones fo. 67, ut supra E 12. ^ Philosophorum antiquorum nomina et dieta fo. 69. 40 a ) de außerhalb einer die folgenden Büchertitel umschließenden Klammer. b ) 59. ■V't d em folgenden Buchtitel beginnt eine neue Kolumne der Titel. c ) am Rande ' CIUm et finem horum ut supra. ü ) gn'a 2 . 3o ■iJO 3t. Wien, Dominikaner. E 64. Augustini diversi traetatus de a ) igne purgatorii, gaudio para- disi, humilitate et obediencia 7, doctrina christiana 9, vita christiana 14, agone christiano 25, penitencia 37, vera et falsa penitencia 46, 12 abusionibus 66, saneto Ioseph, sex questio- nibus, facultatibus ecclesiastici, meditacionibus, substancia di- leccionis deL quod deus debet laudari ore et opere, moribus eeclesie, Crisostomus quod nemo leditur, nisi a semet ipso, ineipit: Scio quod crassioribus quibusque, finit: a semetipso maledictum. Idem super psalmo'Miserere', ineipit: Pictores ymitantur artem, finit: quod possumus invenire requiem sempiternam- In pulpeto F anteriori inferiori. F 1. Boccacius de Certallo de genealogia deorum, ineipit: Satis ex relatis domini Parmensis, finit: non nobis domine, non nobis 15 sed nomini tuo etc. Idem de montibus, silvis, fontibus, Iacubus, stagnis, pallu- dibus, de diversis nominibus maris, ineipit: Surrexeram eC L ' dem fessus a labore, finit: doctrine ascribitur sue; tabulas ) ibidem duas ad utrumque traetatum. 20 F 2. Titus Livius hystoriographus fecit historiam centum et q ua ' draginta librorum, ineipit: Adventus c ) Enee in Ytaliam, fi nlt ' fora conciliabulaque edixerunt. F 3. Plutarchus, hystoriographus Grecus, de viris clarissimis, q u0 ' rum nomina habentur ex tabula, ineipit: Priscos philosop' 10 25 tarn Grecos, finit: Karoli mortem diligentissime sanctissimeq ue conservavit. F 4. Herodotus hystoriographus, qui Galiope dicitur, ineipit: Hero- doti Halicarnasse d ) hystorie, finit: quam campestre colentes aliis servire, traetans de diversis generibus hominum et rerun 3o variarum. F 5. De bello Gallico, civili, Allexandrino Iulii Cesaris hystorie e in fine index commentariorum super hys, ineipit: Cum vide- rem nonnullos, vel sie: Gallia est omnis divisa, finit: totus 1 orbe terrarum mundus exultat. 35 F 6. Laurencii Valencii hystoriographi hystoria de diversis, in^'P 1 Quia Eneas apud Virgilium, finit: olorum iacet hoc Ali 11111 sius antro. a ) de links von einer Klammer, rechts inicium et finem horum habes supr a - b ) darauf idem gestrichen. c ) so beginnt die Epitome Flori. d ) A. 3t. Wien, Dominikaner. 33 I Blondus Flavius Forliviensis in Romam instauratam libri tres, idem de origine et gestis Venetorum, idem in Ytaham illustratam. que habet regiones 14, ineipit: UrbisRome, rerum domine, Unit: Falco castellum est proximum. F 7- Dyonisii Halicarnasei liber antiquitatum sew originum Roma- 5 norum"), ineipit: Etsi pontifex maxime et optime, finit: habe deditissimum tibi servulum. F 3. Antonii Coccii Sabbellici a ) hystorie de Venetis quoad eorum originem et gesta, ineipit: Vestri splendor imperii is est, finit: omnia constabunt habunde dicemus. I0 F 9- Moralitatum lob excerpta maiora, ineipit: Inter multos sepe queritur, finit: et erga preterita fides ligat. | Solinus de situ orbis terrarum et de mirabilibus mundi, ineipit' 1 ): Quoniam quidem inpaciencius, finit: suam congruere insularem 0 ) qualitatem. _ I5 Seneca de remedijs fortuitorum bonorum, ineipit: Licet eunetorum poetarum carmina, finit: in domo sit ista fehcitas. F 10. Cronica Ungarorum, ineipit: Cum superiori tempore vene- rande, finit: incolumitate tenere, servare et augere dignetur. F H. Romanorum gestorum deeem libri, ineipit: Principibuspla- 20 cuisse viris, finit: per mare et terram ad Ytaliam transivit. ^ F 12. Troyana d ) hystoria per Guidonem de Columpnis facta, ineipit: Licet quottidie vetera, finit: ne eius veritas incognita perma- neat e ) ad presentis etc. Alexandri Magni hystoria, ineipit: Alexander Magnus 25 Philippi, finit: militibus Christi vere nos committimus. Aristotelis rethorica seu compendium librorum politi- corum vel legalium institutorum, ineipit: Aristoteles Alexandro bene agere. Misisti, finit: qualis nunc in civitatibus lere Omnibus est nunc existens. 3o Alexandri ad Aristotelem epistola. Aristoteles de regimine regum sive secretum secretorum, ineipit: Scias Alexander, quia rex est in regno, finit: circa furiam aut insaniam non consistat. Aristotelis ethica seeundum novara translacionem, ineipit: 3 5 Omnis ars et omnis incessus, finit: et huius mors maxime ho- norabilis. . Tullius de offieiis, de gubernacione reipublice, ineipit ): Officium est contrarius actus, finit: odium ut cum causa be- nevolencie. 4 ° b ) stimmt nicht. c ) richtig sui c insularum qu. d ) trai-. ö2>2 3i. Wien, Dominikaner. Eusebius de morte Ieronimi, sui magistri, incipit: Patfl reverendissimo Damaso, finit: ibi mortuus est rex Israel occi- dente sole. F i3. Legendasancti Dominicicomplete, incipit: Multifariemultisque 5 modis, finit: inter brachia altissimi delectatur. F 14. Legenda sanctorum Thome de Aquino ; Viiicencii, ordinis predicatorum et fratris Raymundi eiusdem ordinis, incipit Iohannes episcopus servus servorum, finit: Kai. Iulii poiitni - catus nostri anno primo. 10 F 15. Cassianus de institutis patrum, incipit prologus: Vetus narrat hystoria, finit: sacrificium in ara cordis ymoletur. De ingressu religionis epistola Clementis pape notab"i s - Epistola secunda Bernardi abbatis ad Robertum. sui ordinis apostatam. 15 Idem Iohannes Cassianus heremita de Septem collaciotii" bus sanctorum patrum, incipit: Cum virtutem perfeccionis vestre, finit: portui oracionum vestrarum tutela servet. F 16. Iosephi hystoriographi libri antiquitatis 27, incipit prologus- Hystoriam conscribere disponentes, Unit- per omnia scnp sl 20 habuerint coniectnram. F 17. Legenda Lambardica de sanctis et in fine multe nove legena e ut (de) sancto Wolfgango et aliis. In pulpeto F anteriori superiori. F 18. Legenda Bartholomei, incipit: Augustino professionis m^j 25 finit: inperfecte. F 19. Magistri Iacobi de Vitriaco, patriarche Ierosolimitani, de terr sancta tractatus folio 11. Iohannes de Montewil 3 ) eciam de terra sancta 91. Quomodo illa possit obtineri vel sepulchrum domini, i te 30 de mappa terre sancte 174. Trium regum hystoria 20 4. De Septem miraculis manufactis 243. b ) Indie terre descripcio cum suis mirabilibus 294. Marittimarum terrarum quedam descripcio 0 ) 3o8. 35 Romane urbis mirabilia et indulgencie 342. F 20. Hystoria Romana ytalice impressa. F 21. De eadem materia ytalice. F 22. Pauli Orosii hystoriographi cronica, incipit: Preceptis tu parui, finit: parte iudicata si deleas. 40 a ) montc wil. b ) richtig 2gg. c ) fratris Odorici, ordinis tninorinn. •ijR 3i. Wien, Dominikaner. 333 F 23. Cronica abreviata in 20 libros divisa, incipit: Fuit autem in urbe Constantinopoli, finit: magis quam sanctimonia vite pre- ditus. F 24. Excerpta ex speculo Vincencii de gestis sanctorum. Tabula super decretum et decretales. . 5 F 2 5- lohannis Cassiani 24 libri de collacionibus sanctorum, incipit: Timor non est in caritate, finit: huius meditacione servavit. Älani, magistri in theologia Parisiensis, tractatus de virtu- tibus et eorum iniciis 8 ) incipit: Omnis sciencia suis innititur regulis, finit: katholicorum exposicionibus percipiuntur. 1° Hugo de sacramentis, incipit: De fide et spe, que in nobis est, finit: ad nupcias frequenter iterandas. F 26. Cronica Polonie, incipit: Tres tribus ex causis, finit: cunctis affabilitate prestabilem. 2 7- Promptuarium auctoritatum per modum alphabeti plurium 15 doctorum. | 28. Augustini episcopi vita et legenda. De penitencia tractatus, incipit: Post abissum et laqueos, finit: patris mei percipite regnum. lohannis Theutonici confessionale, incipit: Simpliciores 20 et minus expertos, finit: admonicionibus impulsabis. 29. Katherine de Senis legenda, incipit: Vox spiritualis, finit: bone peticioni satisfacerem. 30. Textus sentenciarum, decreti, legende 1 ta ^ L1 ] e Lambardice, moralium Gregorii j 2 5 3l - Dyalogus miraculorum Cesarii abbatis, incipit: 'Colligite frag- ^ menta 3 , finit: et leticia omnium sanctorum. 3 2. Albertus Magnus de naturis rerum sermo generalis de septem regionibus, finit: ac firmiter in infirmioribus fulciatur. ^ Liber mappe mundi, incipit: Philosophia tripharie divi- 3o ditur, finit: contentus eorum circuicione efficiuntur. Bernardi abbatis appologia, de qua supra. Boneventure itinerarius de ascensu mentis in deum, incipit: In principio primum principium, finit: dicet omnis po- pulus fiat fiat. 3 5 Idem de ligno vite, incipit: Christo crucifixus sum cruci, finit: petimus obtinere ad laudem sanctissimi nominis tui, cui etc. Tractatus graduum, quibus ad veram sapienciam perve- nitur, incipit: Ecce descripsi tibi eam tripliciter, finit: dulcescit 40 tibi deus et crescit Caritas. a ) richtig viciis, wie auch im Indexf.ßO v . 33a 3r. Wien, Dominikaner. Crisostomus de natura animalium, ineipit: Igitur Iacob benedicens filium, finit: captivam duxit captivitatem, cuius regni etc. Ciprianus vel Augustinus de 12 abusionibus, ineipit: Hec 5 sunt 12 abusiva, finit: ne sine nobis Christus esse ineipiat. Sancti Georgii legenda. Tractatus de fidc, spe et caritate, ineipit: Tria sunt, oue in religionis eultu, finit: ad ovile süum reduxit, ad quod etc. Cronica brevis Austrie, ineipit: Ab Adam usque ad dilu- 10 vium, finit: post paueos annos mortuus est. (F) 33. Vitaspatrum Palladii, ineipit: Benedictns dominus deus meus, finit: mercedem ab altissimo reeipiet. (F) 34. Legenda abreviata. Albertus Magnus super 'Ave Maria 5 , ineipit: Quia vei- 15 bum domini quadrupliciter factum est ad Mariam, finit: quam habet omnis peccator per Mariam. Tractatus ad salutem animarum conducens, ineipit: c l eni- tenciam agite, appropinquabit'; et est imperfectus. In pulpeto F posteriori inferiori. 20 F 35. Pii pape seeundi hystorie, ineipiunt: Quecumque mortale agunt, finit: Ptholomeus ultra Indiam collocavit Synas. Iustini cronica, ineipit: Cum multi ex Komanis, finit: ' formam provincie redegit. . . Apiani Zophiste hystorie, ineipiunt: Apiani Alexandrn 25 hystoriarum, finiunt: quod interius est, nondum illis cessit. F 36. Piatina de hystoriis summorum pontificum usque Paulu seeundum, ineipit: Multa quidem in vita, finit: stomachum facerent. F 37. Legenda Lambardica, ineipit: Universum tempus presen 5o vite, finit: Mediolanum usque hodie servantur. Ibi et legenJ e nove continentur. F 38. Vitas patrum, ineipit: Benedictes deus, finit: in nobis tale mansionem, cum tabula ibidem. F 3g. Cronica cum figuris et ymaginibus, ineipit: Cum aput docti 35 simos ac prestantissimos, finit: moderator et arbiter ess videtur. F 40. Fratris Iacobi Philippi Bergamensis, ordinis fratrum herein tarum Augustini, supplementum cronicarum, ineipit: P? 0 .^ ceronis vestri sentencia, vel sie: In prineipio creavit, fi' 1 . 1 ] 40 monastica instauravit et erexit; cum sua tabula in P rl cipio. 3i. Wien, Dominikaner. 33^ r 4 1 - Landolfi de vita Christi") secunda pars incipit: Prima pars libri huius, que precedit, finit: indigencie corporis et anime singulorum; cum tabula in fiiie. f 42. Fiusdem de eadem prima pars, incipit: Fundamentum aliud nemo potest ponere, finit: receperunt mercedcin suam; cum 5 tabula. '" 4-3- 44. 45. Domini Antonini, arcbiepiscopi Florentini ordinis predicatorum, cronica in tribus libris, incipit: Homo cum in honore esset, finit: pro magna pace et ordinis unitate; cum tabulis in singulis tribus libris. 10 46. Ecclesiastica hystoria Eusebii Cesariensis et sunt 11 libri, incipit pri(m)us: Successionis apostolorum sanctorum tempora. finit: aput omnes fructum pie iiitercessionis inveniam; cum tabula. Beda de gestis Anglorum, et sunt quinque libri, incipit 15 primus: Britannia 11 ) Oceani insula, finit: partem in dedicionem accepit. Augustinus de consensu ewangelistarum, et sunt quatuor libri, incipit primus: Inter omnes divinas aucto'ritates, finit: discipulis pedes lavat. | 20 47- Speculum exemplorum, incipit: Venancii quondam patricii, finit: lectorem vix valuit ymitari. 48. Tripartita hystoria, cuius sunt 12 libri, incipit: Aiunt antiquis principibus Studium fuisse, finit: sepcies decies imperatoris Theodosii. 25 Alberti Magni liber de habundancia exemplorum, incipit: Quoniam plus exempla quam verba, finit: gravissime oppri- muntur et affliguntur. Udalrici Ulmer de confraternitate clericorum, incipit: Cum ad decorem et honestatem. 30 In pulpeto F posteriori superiori. 49. Fuscbii cronica, incipit: Eusebius Ieronimus Vincencio, finit: et mittitur primus Palladius episcopus; et videtur esse in- completa. Marcus Tullius c ) Ciceronis de officiis libri quatuor, incipit: 35 Quamquam te, Marce fili ; annum iam audientem; videtur in- p completus esse. 50. Questiones diverse et una de ieiunio, videlicet in primo folio. Sermones varii de beata virgine et Christi humanitate. *) daran/ p gestrichen. b ) Britani. c ) A. 4° 336 3l. Wien, Dominikaner. De distinecione horarum canonicarum traetatus fo. 6i- Augustinus de assumpeione Marie 115. De decem preeeptis 135. De translacione imperii Marsilii i83. 5 Anseimus de Antichristo 194. Senece proverbia seeundum alphabetum 195, animarum separatarum acciones 220. Sancti Thome epistola ad ducissam Luthurungie a ) vel Brabancie 224. 10 Articuli Parisius condemnati 225. S. Thome questiones decertate in capitulo generali Parisius 226. Apostolorum simbolum 227. Egidius de Campis 227. b ) 15 De ydeis questiones 228. Origenis planctus 23o. Qui non ex sanguinibus etc. exponitur 255. De Christi resurreccione et ascensione conclusiones 27 J * F 51. Radegundis legenda prolixa. Traetatus de 42 mansionibu 1 » 20 filiorum Israel, ineipit: Profectique sunt de Ramesse, fim verbo feeunda copulatur. F 52. Katherine virginis et martiris legenda. Augustinus in enky dion, et habetur in fine. Bohecius de unitate, ineipit: Unitas est, qua unaqueq 25 res, finitur: in uno folio. Canticorum postila et glosa satis prolixa. Stephani, regis Ungarie, legenda. F 53. Fratris Amandi de Austria narraciones de gestis et vef sanetorumpatrum seeundum alphabetum, ineipit: Antiquor 3o patrum exempla, Unit: habita modica occasione supra. uxore racio. F 54. Lucinii cronica. Hystoria mirabilis de ducis filio predicabilis prolixa. De Appolline Tyro mirabilis hystoria et longa. 3 5 De Albano hystoria. De Ioseph et Phutifaro. j Plures habentur ibi hystorie predicabiles tempore ventus vel quadragesime. . . Boecius de doctrina scolarium, ineipit: Vestra novit 40 tencio. F 55, Marie Magdalene prolixa legenda. re ichtig e re publica est eeneris humani. elaIt ' Bibliothekskataloge I. 22 338 3t. Wien, Dominikaner. Eiusdem proverbia, incipit: Alienum est omne, Unit: zelan autem hominibus viciosum est. Eiusdem epistole diverse, ut supra E 33. Idem de consolacione fratris ad Publiunv') 5 G 2, G 3. Vincencii Beluacensis, ordinis predicatorum, prima pars speculi doctrinalis. G 4. Eiusdem secunda pars speculi doctrinalis. G 5. Eiusdem prima pars speculi naturalis. G 6. Eiusdem secunda pars speculi naturalis. 10 G 7. Eiusdem tercia pars speculi naturalis. G 8. Eiusdem prima pars speculi moralis. G 9. Eiusdem secunda pars speculi moralis. G 10. Eiusdem quarta pars speculi hystorialis. G 11. Eiusdem tercia pars speculi hystorialis. 15 G 12. Eiusdem secunda pars speculi hystorialis. G i3. Tabula super omnes libros eiusdem Vincencii. G i 4 . b ) In pulpeto G anteriori superiori. G 14. Postilla super apockalipsim, incipit: Spiritu magno vidit, iinu- 20 misericordia tua offendit omnem oflfensionem. Magister Haynricus de Hassia de quatuor novissimis, > n " cipit: Memorare novissima tua, finit: intelligerent ac novissirna providerent. Tractatus de ecclesiarum dedicacionibus et more, que w° 25 tempore dedicacionis aguntur, incipit: Dilectissimo fratri Mag» lensi episcopo, finit: imperatoribus fieri solebat, quinto auten de vestibus sacerdotalibus sufficiant. Leonis pape epistola, incipit: Leo episcopus etc. Augustini sermones ad heremitas fratres, ut supra E 2. 3o Sermones ad clerum de eukaristia. De materia indulgenciarum. De arte moriendi. Eusebius de morte Ieronimi, ut supra. leronimi legenda. 35 Oraciones sancti Ieronimi. G 15. Ratisponensis civitatis gesta sew cronica ibi gestorum. Doctorum variorum multe autoritates, incipit: Dominus ewangelio. Ysidorus maior de synonimis, incipit: Anima mea ' n 40 gustiis, finit: premium mereamur accipere fo. 87. poblium. b ) Text fehlt; schon von G 3 an unrichtige Signierung. 3t. Wien, Dominikaner. 339 Augustinus de ebrietate, incipit: Licet propicio Christo, finit: audiatis non esse sine causa. Basilii, Bilibaldi episcoporum legenda. G 16. Cesarii episcopi sermones diversi. Haynrici de Hassia confessionale, incipit: Tibi dabo. 5 Augustini quidam sermones de symbolo et aliis. Sermo de concepcione beate virginis. G 17. Petrus Blesensis de vita beati lob, incipit: Haynrico, dei gracia fo. 12. Excerpta librorum Augustini 36. 10 Subarratorium animarum, incipit: Cum semel pigritando quiescerem. Thronus penitencie et parcium eius 175. Sermo de s. cruce pulcer 189. Senece declamaciones moralizate 194. 15 Tractatus de concepcione beate virginis. Descripciones virtutum per hystorias, incipit: Theodosius de vita Alexandri. G 18. Excerpta ex libris Alberti Magni de naturis rerum, incipit: In hoc opere laboravit frater quidam. 20 Medicine diversa notabilia 199. Epistolarum Senece excerpta, incipit :Turpissimaiactura est. Iohannes Beleth de divinis officiis, incipit: In primitiva ecclesia prohibitum erat, finit: idem de beato Thoma. G 19. Magistri Haynrici de Hassia de verbo incarnato. 25 Idem de usura. Idem de contractibus vendicionis et empcionis. Exposicio eius super ('Pater) noster'. Item super c Ave Maria'. Eius exposicio super canonem. 3o Cometarum iudicium satis diffuse in fine. In pulpeto G posteriori inferiori. J 2 o. Augustinus de Anchona, ordinis saneti Augustini, de potestate ecclesiastica, incipit: Sanctissimo ac in Christo reverendissimo patri, iinit: ut saciemur, cum apparuerit gloria eius. 35 G 21. Ysidori iunioris, episcopi Hyspalensis, ethi(mologi)arum ig libri, incipit: Domino meo et dei servo Braulioni, finit: ignis ardore sudetur. | ^ 22 - Fratris Iohannis de Tambaco, ordinis predicatorum, de conso- lacione theologie, incipit: Quecumque scripta sunt ad nostram, 40 finit: merces magna nimis, cuius etc.; tabula ibidem. 22 * 34O 3i. Wien, Dominikaner. G 23. Eusebius Pamphilius de ewangelica preparacione, ineipit: Eusebius Pamphilius, Unit: risu omni explosi sunt. Tractatus de ymitacione Christi, ineipit: Qui sequitur nie, finit: sensum suum sacre fidei. 5 Augustini soliloquium, ineipit: Volventi mihi multa, finit: et hat, ut speramus. Speculum peccatoris, ineipit: Quoniam carissime in via huius vite, finit: vitam eternam possideas. G 24. Super c Pater noster', de a ) decem preeeptis, octo beatitudinibus, 10 septem donis, septem vieiis, septem virtutibus oppositis, fr a " terna correecione, oblacionibus ipsius Dinkelpühel, ineipit: Si quid pecieritis patrem in nomine meo. G 25. Kathonis moralizacio tercia pars, ineipit: 1 ') Vincere cum possis. G 26. Eiusdem seeunda pars. 15 G 27. Eiusdem prima pars. G 28. Magistri Iohannis Nyder, ordinis predicatorum, formicarius, ineipit: Peragrans crebro partes certas, hnit: plus medico corporis, quam anime. Idem de bello morali, ineipit: Beatus vir, qui suffert, c )> 20 finit: tenebit et allidet. Eiusdem quadragesimale, ineipit: Convertimini ad mc lD toto eorde, finit: posse mori, non posse superari. G 29. Albertus Magnus de laudibus Marie, ineipit: Clara est et qu e nunquam marceseit, finit: et miraculum de miraeulo; cum ta- 25 bula in fine. Magistri Hugonis de Novo Castro de victoria Christi contra Antichristum, ineipit: Non sum propheta, finit: determinanduffl! si sunt credenda. Magistri Nicolai de Cusa de ultimis diebus mundi, i' lC1 ' 30 pit: d ) Quamquam universus hie mundus, finit: sit omnis sa- piencia, qui est in secula benedictus. G 3o. De indulgenciis quedam. Magistri Iohannis Geus sermo ad sedandum discordiam inter minores et octonarios. 35 De communione sub utraque specie per 8 sexternos. Haynrici de Hassia tractatus de modo ligandi et solvendi- Simbolum apostolorum seeundum 12 apostolos. De peccatis oris et li(n)gue tractatus. Sermones de tempore et sanetis. 40 G 3i. Thomas Haslpach de discrecione spirituum, ineipit: Sicut iß philosophia motus, finit: freno posse retineri. s ) de stellt vor einer das Folgende einschließenden Klammer. b ) incip er ,; ) -fertt. d ) ineipit doppelt. ijR 3i. Wien, Dominikaner. 3^.1 Idem de cohfessione octo collaciones, incipit: Ecce nunc tempus acceptabile, finit: prudens scrutabitur eum. De peccatis li(n)gue, incipit: Qui in verbo non offendit, finit: scienciam viarum tuarum nolumus. Magister Iodocus de Hälprunna de dulia et latria, incipit: s Circa primum textum dominum deum tuum adorabis, finit: sie exteriora exterius sacrificia. G 32. Exempla quedam pulchra et alia diversa brevia forsan ex libro apum sumpta. ^ 33. Secunda pars de apibus ) .■,■„' 10 G 1a t • j -u f vide G 28. VJ >M- 1 ercia pars de apibus J G 35. Hystoria ecclesiastica et tripartita, incipit prologus: Peritorum dieunt esse medicorum, de qua vide supra. G 36. Hystorie scolastice prima pars, incipit prologus: Venerando et patri domino suo a ), finit: circa hystoriam Thobie. 15 ^37. Eins secunda pars ab hystoria Thobie usque finem. In pulpeto G posteriori superiori. G 38. Paulus Maurocenus de confutacione Iudeorum, incipit: Quo affectus sum gaudio beatissime pater, finit: gloriam et extra . . . reservari. 2 ° Crisostomi et Basilii, Cesariensis episcopi, dyalogus de digni- tate sacerdocii, incipit: Michi quidem multi fuerunt amici, finit: in eternum tuum aeeipias habitaculum. Contra Iudeos duo breves traetatus, quos Raphael Zoven- fonius' 1 ) et Iohannes Mathie fecit. 2 5 0 J 9- Biblie concordancic minores. Bernardus de tribus statibus religiosorum ineipiencium, proficiencium et perfectorum. Gerson de meditacione cordis, incipit: Meditacio cordis meiin conspectu meo semper, finit: quam monicionem sapientis. 30 Thome, canonicorum in Kottzing b ), alphabetum divini amo- ris de elevacione mentis in deum, incipit: Ad honorem omni- potentis dei, finit: ut sit adiutor tuus protector director et finis. De horis canonicis traetatus longus, incipit: Cum seeun- dum iuris communis disposicionem, finit: circa eundem oeeur- 35 rit haberi, cum tabula ibidem. Honorius super cantica, incipit: Bonum c ) sapiencie cum Salomone poscenti, finit: me consolari memento. ) Gerson confessionale, incipit: Etsi virtus, quam asuefacto, finit: | benefactorem iniuste oflfendit. 4" a ) richtig Reverendo patri ac d. s. b ) A. c ) richtig Donum. d ) iiic tu (!) 2,A2 3/. Wien, Dominikaner. Sigillum beate virginis, ubi figure depicte sunt ad proban- dam virginitatem et maternitatem Marie, incipit: Gaude Maria virgo, finit: et contra hostes et iurgia. G 40. Fratris Sifrydi de Arena, ordinis predicatorum, super 'Magrn- 5 ficat' diffuse, incipit: Magnificat anima mea dominum, finit: gaudia eterne beatitudinis in celis, que nobis etc. Onus mundi, videlicet de superventuro malo mundi, incipit: Ad quascumque manus libellus ille, finit: qui solem nititur facilius adiuvare. 10 Frater Robertus Boysellii, ordinis minorum, super psalterio, incipit: Beatus vir etc. Ubi advertendum, finit: facie ad faciem sicuti est, quod nobis etc. G 41. Pharetra, incipit: In nomine domini sequentes auctoritates, finit- que voluerit prohibebitur, cum tabula dupplici. 15 G 42. Magistri Thome de Hybernia manipulus florum per modurn alphabeti de omni materia et quasi summula, incipit: Abiit in agrum Booz et colligit, finit: iugum meum suave. Librorum a diversis editorum assignacio ibidem. G 43. Contra hereticos et Hussitas duo breves tractatus, incipit: Fu- 20 genius servus servorum; secundus sie: Universis Christi fid e " libus. Nicolaus de Lyra contra Iudeos de adventu Messie, i" c1 ' pit: Utrum ex scripturis a ludeis. Esopus metrice, incipit: Ut iuvet et prosit. 25 Iuris contenta per metra breviter. G 44. Magistri Iohannis Nyder preeeptorium, incipit: Decalogi lege sacralissimam, finit: donec intrem in gaudium domini etc; cu tabula. Ars moriendi a ) incipit: Cum circa propriam vitam mu 30 sunt, finit: certitudo sufficiens esset. G (4)5. Sermones magistri Iohannis Ieus de ludo taxillorum, fo. p rirn Idem de iudicio particulari 87. Idem de igne confragacionis") 96. Eius tractatus de ieiunio 109. 35 De deeimis 278. Casus papales 3o6. De celebracione missarum dubia 312. Idem de indulgenciis 316. Nicolaus Dinkelpuhel super 'Pater noster' 11. 40 Simboli apostolörum magistri Nicolai de Grecz 59- Idem de penis infernalibus. l ) folgendes cum rot durchstrichen. b ) A. 3i. Wien, Dominikaner. 3d3 Angelica salutacio 123. Sermo de propria morte 127. Magister Haynricus de Bavaria de instirictibus i33. De horis canonicis traetatus 149. Speculum peccatorum Augustini 158. 5 Soliloquium Bernardi 1 74. Eiusdem meditaciones 179. Gerson de defectibus missarum 196. Idem de septem peccatis mortalibus 2o3. Mortuorum tabula 224. 10 Vj 46. Augustinus de vera innocencia. Anseimus de similibus. Flores Ieronimi, Cassiani, Cassiodori, Gregorii, Ambrosii, Crisostomi, Bohecii, Cipriani, Senece poete, Persii, Iuvenalis, Augustini, Sydonii, Anselmi, Hugonis de Sancto Victore a fo. 53 15 usque 226. Augustinus de ecclesiasticis regulis 248. Ciprianus de 12 abusionibus. Augustini sermo de Ioseph. G 47- Fratris Chonradi de Haldis a ) t(r)ipartitum moralium, ineipit: 20 Sicut dicit Sen(eca) in epistola, finit: te semper amabo. ^ 48. De beata virgine moralizacio ex omnibus bystoriis tocius biblie, ineipit: In prineipio creavit deus celum, finit: graciam gratum facientem finaliter tribuas et ad gloriam etc., cum tabula in prineipio. 25 Opusculum de itinere, ineipit: Timoris species sunt septem. De suffragiis mortuorum. Origenes super cänticä, ineipit: Epitalam(i)um libellus hie. Augustini meditaciones, ineipit: Domine deus. ^ 49- De septem donis traetatus, ut supra. 3o Viridarium consolacionis de virtutibus et vieiis, ineipit: Quoniam, ut ait Petrus. Ganoniste a theologis discordant in 15 casibus 86. Beate virgini quare servitur Sabbato 48. Stimulus consciencie ineipit: Ecce descripsi 99- 35 Summa theologie magistri Petri, ineipit: Scolarium no- strorum peticiöni 108. De Antichristo traetatus. G 5o. Sermones de tempore usque ad pasca ab adventu domini. Moralizacio de metallis et lapidibüs. De arboribus in generali et speciali. 4 o De celo et signis celi. De signis et planetis. a ) laut Index f. £2 V de Hallenstatt. 344 ^ 7 ' W' en > Dominikaner. De 12 mensibus. Dies quomodo quadrupliciter 3 ) dicuntur. Eusebius de morte Ieronimi, ut supra. G 51. Nicolai de Kusa cardinalis de querendo deum. 5 Ibi de docta ignorancia libri tres idem. Apologia docte ignorancie über unus. Dyalogus philosophi et ydeote de morte.' 1 ) | v Dyalogus ydeote et oratoris de staticis 0 ) experimentis. Dyalogus ydeote et oratoris de sapiencia. 10 De mistica theologia decisio. De coniecturis. De filiacione dei. De dato patris luminum. De geometricis transmutacionibus. 15 De circuli quadratura. Sermo ad clerum Maguncie factus. Revelaciones sancte Brigitte de Swecia et eius confessore Mathia. G 52. Postilla Discipuli secundum sensum litteralem super officium 20 ewangelia et epistolas per quadragesimam ex diversis collect». Quadragesimale ytalicum, incipit: Miserere mei fili David. Passio Christi ex quatuor ewangelistis collecta, incipit: U vos omnes, qui transitis. G 53. Reynheri, ordinis predicatorum, tractatus contra hereticos, q L10 ' 25 modo sunt interrogandi et quomodo eis respondeatur, et sun duo tractatus; incipit: Vidistis, quomodo Antichristus venit. Magistri Petri Alphonsi conversi ex ludaismo tractatus de disputacione contra ludeos, incipit: Uni et eterno primo, q ul caret principio. 3o Alkyndus de radiis stellatis, incipit: O vos homines, q u sensibilia. Magistri Wilhelmi de Aragonia tractatus de somniis et pi* e * nosticacionibus visionum, incipit: Philosophantes antiquos. De pseudo-apostolis tractatus, incipit: Ecce videntes cla- 35 mabunt foris. De geometria pauca. lohannis de Ambach tractatus de indulgenciis. De fide tractatus. De multiplici secta et heresi in fine diffuse. 40 G 54. Egidius de regimine principum, incipit: Ex regia ac sanctissim 3 prosapia, finit: in qua est summa requies, quam deus suis pr°' misit. a ) 4 r . b ) richtig mente. c ) statais. 3i. Wien, Dominikaner. ^45 De naturalibus quidam tractatus. G 55. Fratris David, ordinis minorum, tractatus de reformacione mentis sew de profectu religiosorum, incipit: Profectus religiosi Septem processibus distinguntur, finit: et valde de bono pro- ximi et de bono dei; cum tabula in fine. 5 G 56. Contra Iudeos ex eorum Talmuth longus tractatus. De Antichristo diffuse. De multis et variis heresibus, incipit totus über: Queratur a ludeo, que est differencia inter Ely et Eloym. ^57- Philobilon a ) id est de amore librorum, in cuius flne pro sacer- IO dotibus exhortacio fo. 19. S. Thomas de invencione medii. De modalibus f. 23. Hugo de Sancto Victore de vanitate rerum mundanarum. Tabula super libros contra gentiles. i 5 Ars fidei facta ab Alano. Augustinus de bono discipline. Sermones et epistole plures Augustini, Anselmi et aliorum. ^58. Iacobus de Cessolis, ordinis predicatorum, super ludo scacorum moralizacio, incipit: Ego frater Iacobus. 20 Breviloquium de virtutibus antiquorum principum, incipit: Quoniam misericordia et veritas custodiunt regem. Philosophorum plurium diverse sentencie. Summa philosophie naturalis vel pocius de astronomia, incipit prologus: Quoniam, ut ait Tullius in prologo. 25 Richardus de patriarchis et eorum filiis et uxoribus, incipit: Benyamyn adolescentulus in mentis excessu et sorte Ben- yamyn dicitur. Iohannes b ) lcctor de questionibus causarum, incipit: Quoniam dubiorum nova quottidie difficultas. 30 Hugonis avicularius tractans de avibus, incipit: Cum scri- bere illi tanta debeam. ^59- Antonini, archiepiscopi Florentini ordinis predicatorum, con- fessionale, incipit: Defecerunt scrutantes scrutinia, cum tabula. Magistri Iohannis Nyder, ordinis predicatorum, confessio- 35 nale, incipit: Quoniam iuxta Gregorii in suo pastorali senten- ciam fo. 112. Idcm de lepra morali, incipit: Olim deum in Levitico ve- teris testamenti mandasse, finit: a coniuge rite prius benedicta, ut etc. 40 J 6 o. Augustinus de vera innocencia fo. 78 et fo. 112. a ) A. l >) davor rubriziertes G (ohne Zahl). 346 3t. Wien, Dominikaner. Holgot moralitates 93. Sermones 22 dispersi, viele fo. 26 de vigilia nativitatis IL II etc. Sermones ad clerum quatuor fo. go et 117. 118. 134. | 5 In pulpeto H anteriori inferiori. H 1. Franciscus Petrarcha de Florencia poeta de contemptu mundi, ineipit: Attonito michi quidem, Unit: et futura non obstrepat. H 2. Fratris Iacobi Magni de Parisio, ordinis heremitarum, zopbi- logium habens quatuor traetatus optimos, ineipit: Illustrissinii 10 prineipis regis Francorum, finit: nubere et loquitur vidue. Fratris Haynrici Ariminensis traetatus de quatuor virtutibus cardinalibus, ineipit: Quia seeundum' sentenciam apostoli au Ro. 10, finit: pro eultu nimio capillorum. Hec de virtute etc.; cum tabula. 15 H 3. Magistri Francisci de Retza, ordinis predicatorum, commesto- rium viciorum, ineipit: Voluntas sive superbia assimilatur pluri- bus rebus, finit: nam flnis illorum mors est; cum tabula in fine- H 4. Valerius Maximus per 10 libros, ineipit: Urbis Rome exteraruffl- que gencium, finit: tendas, quo ego timeo, cum tabula in fine- 20 lohannisGarisbitacensis ;l ), episcopiCarnotensis, policratum, ineipit: Si mihi credideris li(n)guam cohibebis, finit: et possi- deat premium vite. H 5. Franciscus de Rettza super c Pater noster', ineipit: Pater nostel etc. ostendendum est prius, finit: utpro me ad deum preces ftin- 25 dat, cum tabula in fine. H 6, H 7. Franciscus de Rettza super proverbia ineipit: Fili mi, sl suseeperis sermones; et habet duas partes, cum tabula in prin* cipio amborum librorum. H 8. Franciscus de Rettza commestorium generale cum fructibus 3o spiritus, ineipit: Comedent fruetus vie sue, finit: non delectan- tem ex premissis, cum tabula. H 9. Franciscus de Rettza commestorium beate virginis, ineiprt- Eodem modo comedetur fruetus vie sue, finit: et earum fructi- ficacionem, cum tabula. 3 5 H 10. Franciscus de Rettza de infeccione vel de ordinacione propra voluntatis; et est de vieiis, ineipit: Comodent fruetus vie sue. Sequitur viso antecedente, finit: in eterna beatitudinc com° de fruetus vie sue, cum tabula in fine. H 11. Super proverbia prolixa lectura, ineipit: Salomon in animi gl° rl 40 sua, finit: quod est contradiccio manifeste, cum tabula in fin a ) richtig Sarisberiensis. 3i. Wien, Dominikaner. ^47 H 12, H i3, H 14. Franciscus de Rettza super 'Salve', incipit: In huius carminis exposicione, Unit: per hoc nomen Maria; et habet tres partes, cum tabula. H 15. Franciscus Petrarcha de vita solitaria tres libri, incipit: Paucos homines novi, finit: et fortuna non obstrepat. 5 Senece alique epistole. Idem Franciscus Petrarcha de remedio utriusque fortune, incipit: Cum resfortunasquehominum, finit: curam hanclinque viventibus. Eiusdem Francisci plurime ad diversos epistole. 10 In pulpeto H anteriori superiori. " 16. Iohannes de Turrecremata contra hereticos, incipit: Quis det oculis meis fontem lacrimarum. a ) Heretici Georgii de Podyebrecht de Bohemia doctrinalis confutacio, incipit: Salutem cum omni devocione. 15 Contra hereticos alius tractatus, incipit: Spiritus dicit manifeste, quoniam b ) contra Iohannem Vikleff hereticum. De indulgenciis longus tractatus, incipit: Prima inquisicio. " 17. Doctoris Haynrici de Gorichen Coloniensis tractatus de super- sticiosis casibus, incipit: In leccione novissima me obligavi. 20 Contra Iudeos, gentiles et philosophos et eorum fidem tractatus, incipit: Cum siquidem terre orientalis. De vita et moribus philosophorum tractatus prolixus; tabula super predicta. H 18. S. Thomas de universalibus, incipit: Quoniam sicut dicit philo- 25 sophus. Idem de genere, incipit: Quoniam omnis creatura generis limitibus. Idem de materia, (incipit): Postquam de principiis nature sermo habitus est. 30 Idem de forma, incipit: Nunc restat ostendere, quomodo possibile sit. Idem de motu, incipit: Quoniam autem omne, quod mo- vetur. Idem quomodo elementa sunt immixta, incipit: Dubium 35 autem. Idem de verbo, incipit: Sciendum est, quid est. Idem de angelis, incipit: Qui sanctis angelorum so- lemniis. a ) hierauf Unit rot durchstrichen. b ) darauf Io gestrichen. 40 ^4" 3z. Wien, Dominikaner. H 19. Franciscus de Retlza super parabolas, incipit: Factore ergo omnium concedente lecturus, finit: cum effectu predictis modis deum diligere. H 20. Albertus Magnus super missam, incipit: Dixit dominus 'Ecce 5 ego 5 , finit; subtiliora melioribus relinquendo. Idem de corpore Christi, incipit: Cum autcm de sacra- mento altaris, finit: rerum virtute copiam. | H 21. Iohannes de Turrecremata cardinalis de potestate p'ape et con- cilii generalis, incipit: Quamvis, ut ait beatus leronimus. 10 Ysidorus de spirituali consideracione, incipit: Romani pu- blicis sanxere legibus, finit: leronimus de consolacione infir- morum, incipit: Quamquam noverim certissime experienciaffl tuam. a ) Seneca de remediis fortuitorum, incipit: Licet cunctorum 15 poetarum carmina. Laurencii Vallensis dyalogus de li(bero) ar(bitrio), incipit: Maxime vellem Garsia episcoporum. Massey?) Vegii Laudonensis dyalogus de alithia et phila- lithe, de miseria et felicitate, incipit: Maseus Vegius Eustochio 20 fratri. Pogii Florentini oratoris dyalogus in avariciam, incipit: Quoniam plures mortalium. De nobilitate disputaciones, incipit: Aput mayores nostros sepenumero. 25 Casparini Pergamensis oratoris über epistolarum, incipit: Gaudeo plurimum. Francisci Aretini epistola Phalaridis, incipit: Vellem Mala- testa Novelle, finit: delicie mee corculum meum. H 22. Magistri Petri Blesensis Bathonensis epistole, incipiunt: Hayn- nco, dei gracia illustrissimo; et sunt numero 145, cum tabula in fine. H 23. Franciscus Petrarcha de secreto conllictu curarum suarum, nt supra H 15. Eiusdem oraciones alique contra aeris intemperiem no- 3 5 tabiles. Gainfridus metrice procedens, incipit: Papa Stupor mundi- H 24. Alexandri de Hallis summe secunda pars, incipit: Comple tlS tractatibus de hiis, que pertinent ad speculacionem, finit: in questione, utrum Petrus scandalizaverit in cibo. 40 H 25. Franciscus Petrarcha de vita solitaria, ut supra H 15.") a ) •'• b ) folgendes Musica Iohannis, incipit: Domino et patri suo. In p" 1 !^ 10 II posteriori inferiori ist rot durchstrichen; vgl. H 26. f. 15 3i. Wien, Dominikaner. ^49 Sanctus Thomas de articulis fidei et sacramentis, ineipit: Postulat a nie vestra dileccio. Sinodales qui sint, id est, qui ad eam convenire debent, ineipit: Cum inprimis.") Sancti Petri martiris, ordinis predicatorum, legenda in fine. 5 " 26. Franciscus Petrarcha de vita solitaria, ut supra. Musica Iohannis, ineipit: Domino et patri suo domino Anglorum. In pulpeto H posteriori inferiori. ** 27. Racionale divinorum, ineipit: Quicumque in ecclesiasticis 10 offieiis. " 28. Philosophorum vita, ut supra H 17. Iacobi de Thelamo consolacio peccatorum, ineipit: Uni- versis Christi fidelibus. Tullius de oratore, ineipit: Cogitanti mihi sepenumero. 15 " 29. lohannis Gerson, cancellarii Parisiensis doctoris eximii, trac- tatus de oracione, ineipit: Oportet semper orare. De b ) theologia mistica, ineipit: Astrinxit me promissio no- vissima. De cautelis confessionis, ineipit: Tractatio in leccionibus 20 nostris. Tripartitum eius, ineipit: Christianitati qualiscumque est elator. Ars moriendi. De vita spirituali anime, ineipit: Reverendissimo in Christo 25 patri ac. De triplici pastore et modo visitandi, ineipit: Bonus pastor. De trepidantibus celebrare et pollucionibus nocturnis, ineipit: Dubitandum est. De ecclesiastica potestate, ineipit: Potestas ecclesiastica 3o debet ab ecclesiasticis. Contra heresim communicancium sub utraque specie, ineipit: Oblaturus iuxta. De contractibus, ineipit: Contractuum bonitatem. De simplicitate cordis, ineipit: Confitebor tibi in direccione. 35 Centilogium, ineipit: Deposuit potestas de sede. Anagogicum de verbo glorie, ineipit: Gloria in excelsis deo. Dyonisius ad Thimotheum de mistica theologia, ineipit: Trinitas semper essencialis. a ) ipms. b ) De mit Klammer einmal, hier vor den einzelnen Titeln wiederholt. 40 3^0 3i. Wien, Dominikaner. Eiusdem quatuor epistole. Centiloquium de conccptibus. H 3o. Sermones et collaciones ad clerum numero 60 vel citra ut patet a ) ibi. 5 Magistri Haynrici de Frimaria b ), ordinis sancti Augustini, de ocultacione, incipit: Est via, que homini videtur recta, fo. 34. Tractatus de instinctibus, qui incipit: Semen cecidit in ter- ram bonam. io Stimulus consciencie, incipit: Ecce descripsi eam, fo. 42. H 3i. Fratris Iohannis de Capistrano epistole varie contra hereticos et Bohemos ut patet in primo folio. De concilio et reformacione ecclesie tractatus, incipit: Uni- versis. 15 De agressu Theucrorum plura ibidem. H 2>2. Magistri Leonhardi de Valle Bryxynensi de temperancia et eius partibus, incipit: Communiter considerandum est de temperancia. H 33. Eius diverse questiones ex secunda secunde sancti Thome mote. 20 H 34. Magistri Arnaldi de Augusta arenge plurime, incipiunt: Reve- rendo in Christo patri. Wilhelmus Autisiodorensis super quarto sentenciarum, incipit: Dicto de preceptis. Albertus Magnus de causis, incipit: Difficultates, que sunt 25 circa. Tabula super secunda parte summe sancti Thome. H 35. Gotfrydi de Fontibus quottlibeta 14 cum impugnacionibus fratris Bernardi, ordinis predicatorum, incipit: Utrum creatura habeat. 30 lacobi, ordinis fratrum heremitarum, quotlibeta, incipiunt: Utrum de entc communiter accepto possit formari conceptus unus. | H 36. Fratris Hervei Britonis de Francia, ordinis predicatorum, tractatus de eternitate mundi. 35 Eiusdem quotlibeta, incipit: In nostro quotlibet querebatur. Fratris lacobi de Viterbio, ordinis Augustini, quotlibeta. Fratris Hervei de verbo tractatus. H 37. Magistri Thome de Sutona Anglici quotlibeta, incipiunt: Qu e ' ritur, utrum anima humana. 40 H 38. Thomasinus super quatuor libros sentenciarum, incipit: QueriW de sacra theologia. f." a ) vtj; vgl. bei II 3i. b ) 3i. Wien, Dominikaner. ^5 I Petrus de Alerino super seeundo sentenciarum, ineipit: Circa prima(m) distinecionem seeundi sentenciarum. Hervei traetatus de virtutibus, ineipit: Queritur, utrum virtutes. Magistri Wilhelmi Parisiensis de ente et essencia, ineipit: 5 Queritur, utrum in creaturis esse. H 3g. Iohannis Scoti, magistri Iacobi de Esculo, magistri Petri Aure- oli, Richardi de Media Villa, Alexandri Mori a ), qui fuerunt or- dinis minorum, eorum quotlibeta. H 40. Hervei, Bernhardi de saneto Ponciano ; Bernhardi 11 ) de Trilia 10 quotlibeta. Egidius sanetum Thomam impugnans. H 41. Magistri Haynrici de Gandavo quotlibeta, ineipiunt: Utrum in deo sit ponere bonitatem personalem. H 42. Innocencius super missam, ineipit: Tria sunt, in quibus pre- 15 cipue. Sermones plures de b. virgine. Fratris Martini cronica de summis pontifieibus, ineipit: Quoniam sicut tempora summorum. H 43. Augustinus de Anchona, ordinis heremitarum, de potestate 2 o pape et ecclesie, ut supra G 20. In pulpeto H posteriori superiori. H 44. Sermones de tempore et sanetis. Pro mortuis collaciones. Thematum dominicalium introducciones. 25 Dieta salutis vel via salutis, ineipit 0 ): Hec est via, ambu- late; tabula super eadem. Traetatus moralis de oculo, ineipit: Si diligenter valuimus in lege domini meditari. Fratris Albrandini, ordinis predicatorum, de scala fidei vel 30 exposicio simboli, ineipit: Funiculus triplex diffteile. Super 'Pater noster' dupplex exposicio. Super c Ave Maria 1 exposicio. De naturis animalium libellus, ineipit: Iacob benedicens filium. 35 Petri Alphonsi excerpta, ineipit: Enoch philosophus, qui li(n)gua arabica. Misse exposicio. Hugo de Saneto Victore de medicina corporis et anime, ineipit: Cogis me, frater carissime. 40 a ) oder Mor(um). '') Bein-. c ) darauf Si diligenter valuimus durchstrichen. 3 c 2 3i. Wien, Dominikaner. Speculum ecclesie, incipit: Induitc vos armaturam dei, et tractat de sacerdote et eius officio. H 45. Dyalogus de scrutinio scripturarum inter Saulum et Paulum, incipit: Scrutamini scripturas, finit: felicitas sine miseria, cui 5 honor. H 46. Wilhelmus, cancellarius Parisiensis, de universo, incipit: Scien- cia de universo dicitur secundum duas intenciones, finit: attn- buas cum graciarum accionibus, cum tabula in fine. H 47. Bartholomei de Parentinis, ordinispredicatorum, tractatus super 10 missam, incipit: Reverendo in Christo patri, cum tabula. Haynricus de Hassia super 'Pater noster' et c Ave Maria . Idem super missam, et sie in fine. Lucianus vocabularius, incipit: Cum iuxta sapientis asser- cionem. 15 Sermo pro novo sacerdote. H 48. Prepositivus de officio ecclesie, incipit: Ecce nunc tempus. Eiusdem distineciones super psalterio, incipit: Sunt oves debiles et infirme. Utrum homo fuisset conditus, si angelus non fuisset lap- 20 sus 67. Decalogi preeeptorum exposicio 67. Sermones de tempore et sanetis 73. Gemma anime de officio misse et ecclesie, incipit: In ca- stris regis exeubans 97. 25 Hugo de opere trium dierum. Metra de decem plagis Egipciorum. Divisio fistularum organi. H 49. Nicolaus Dinckelpuhel de penitencia. Magistri Leonardi rethorica. 3o Idem super Hugonem de divinis predicacionibus. Augustini sermones ad heremitas. H 50. Alberti Magni excerpta super missam, incipit: Ecce ego decli- nabo in vos, cum tabula. | . f ,6 V Humbertus, ordinis predicatorum, de predicacione crucis ?,s contra hereticos vel paganos, incipit: Ea, que infra scripta sunt- H 51. Franciscus Petrarcha de remedio utriusque fortune, incipit- Cum res fortunasque homini cogito. Ars moriendi satis diffuse. H 52. Principia et fines librorum originalium doctorum Dyonis»» 40 Augustini, Ambrosii, leronimi, Gregorii, Bernardi, Hy la, 'J'. Ysodori, a ) Crisostomi, Rabani, Damasceni, Anselmi, Richa 1 " J •- 1 ) A. 3i. Wien, Dominikaner. 3^,3 de S. Victore. Hugonis de S. Victore, Alchuini id est Albini, Alani, Plinii, Raby Moyses, Valerii Maximi, Marcialis"), Tullii, Boecii, Senece. Augustinus ad fratres de contemptu mundi, ut supra. Excerpta ex vitas patrum. 5 Magistri Iohannis Beleth summa de ecclesiasticis dogma- tibus et festis sanetorum, ineipit: In primitiva ecclesia prohi- bitum erat. Questiones plures super tercio sentenciarum. H 53. Basiliensis concilii decreta, sessiones, bulle, epistole et contra 10 Hussitas 1 ') plura. H 54. Eiusdem concilii collaciones et epistole. An papa sit supra concilium vel contra. De visitacione et visitatoribus. Dyalogus de viciato statu curie Romane. 15 H 55. Humbertus magister, ordinis predicatorum, super regula Augustini, ineipit: Cogitanti mihi de sermone, qui exiit inter fratres, cum tabula in fine. " 56. Hugo de Sancto Victore super eadem regula Augustini, et di- citur exposicio minor, ineipit: Ante omnia, fratres carissimi. 20 " 57- Auctoritates plurimorum philosophorum et eorum sentencie, ineipit: Facilis est edificiorum ruina. " 58. Horologium sapiencie, ineipit: Sentite de domino in bonitate. Iohannis de Tambaco, ordinis predicatorum, de eonso- lacione theologie, ineipit: Quoniam seeundum apostolum, 35 quecumque scripta sunt, fo. 142. Anseimus de similitudinibus, ineipit: Voluntas 0 ) tripliciter intelligitur 292. " 59- Officium et obediencie officialium d ) in religione, ineipit: Reli- giones approbate, sicut in constitucionibus. 3o ^ 60. Humbertus, ordinis predicatorum, super constituciones, ineipit: Ea, que subscripta sunt. I. In pulpeto I anterior! inferiori. J - Thomas de Argentina super quatuor libros sentenciarum, in- 35 cipit: Dedit abissus vocem suam, cum tabula. 2 - Bonaventura super seeundum et primum sentenciarum, ineipit: 'Profunda ßuyiorum scrutatus est'. ") marcialii. b ) -istas. c ) vo s . d ) -lialium. M '" e l»lt.Biblio!hekskaUlog e I. 23 3 ZA 3i. Wien, Dominikaner. I 3. Idem super tercio et quarto sentenciarum. I 4. Richardus, ordinis minorum, de Media Villa super quarto sentenciarum, ineipit: c Innova signa (et) immuta mirabilia'. I 5. Super seeundo sentenciarum questiones cum com(mento) 5 iuxta viam modernorum, ineipit: Utrum in temporis inicio fecerit deus mundum ex nihilo. I 6. Wilhelmus Antisiodorensis super quatuor libros sentenciarum, ineipit: Sicut dicit apostolus fides est substancia rerum. Grifmus super quatuor libros sentenciarum, utrum theo- 10 logia sit sciencia. I 7. Tacktoner") super quatuor libros sentenciarum, ineipit: Sicut dicit beatus Ambrosius in prologo. I 8. Do. . . . super quarto, a 21. di(stinccione) usque finem. I 9. Idem super quarto, ab inicio usque 21. distinecionem, ineipit: 15 c Sapiencia edifieavif. I 10. Bonaventura super primo sentenciarum, ut supra 2. Petrus de Aquila super c]uatuor libros sentenciarum, ineipit: Queritur, utrum preter philosophicas diseiplinas Sit simpliciter b ) necessarium. 20 I 11. Scotus super tercio et quarto sentenciarum. lobannes de Ganduno super libros de anima, ineipit: Ine st enim mentibus hominum. I 12. Iohannis Scoti quotlibeta, ineipiunt: Cuncte res difficiles. Idem super primo et seeundo sentenciarum, ineipiens: 25 Cupientes aliquid de penuria. I i3. Magister Narciscus de Perkyng super tercio sentenciarum, > n " cipit: e Cum ergo venit plenitudo temporis'. Nicolaus Dinckelpuhel super symbolum apostolorum, " v cipit: 'Venite, ambulemus in lumine dei nostri 3 . 3o Nicolaus de Lyra contra ludeos, ineipit: Queritur, utrum ex scriptum a ludeis reeeptis. Pharetra communis contra ludeos, ineipit: c Acuite sagittas • S. Thomas de articulis fidei, ineipit: Postulat a nie _ . Symonis de Cassia et aliorum dieta super") passione Cbns n 35 seeundum ewangelistas, ineipit: c Unus militum lance(a) latus eius'. De fide traetatus, ineipit: In ordine sapiencialium divina- rumque, ubi de ludeis, Saracenis et infidelibus diffuse habetur. 40 I 14. Nicolaus Dinckelpuhel super quarto, ineipit: In nomine patris- (1) 15. Secunda pars eius lecture super quarto. a ) ''» Index f. 36* Tactawa, /. 40 v Tacktawer. •>) fin r . c ) darauf de gestrichen- 3i. Wien, Dominikaner. 3 S S (') 16. Prima pars lecture eius, ineipit: In nomine patris et filii et spiritus saneti. In pulpeto I anteriori superiori. (') 17. Super primo et seeundo sentenciarutn seeundum modernos, ineipit: Creacionem rerum. 5 w 18. Durandus super primo, seeundo et tercio sentenciarum, in- f ' cipit: Circa primum librum sentenciarum. | 19. Thomas Ringsteyn super primo sentenciarum, ineipit: Utrum ordo bonitatis naturalis. Stuckey Anglici questiones. 10 Petrus 11 ) Bernhardita super seeundo et quarto sentenciarum. Iohannes Parmensis super primo et seeundo sentenciarum, ineipit: Questio est, utrum deus in quantum deus sit subiectus. 15 I ■ • 2 0. Magister Michael de Furno super primo, seeundo et tercio sentenciarum, ineipit: Queritur, utrum theologia sit sciencia. 21 • Questiones super 11 ) sentencias Petri Lambardi. Nicolaus de Lyra contra Iudeos, ut supra. 22 - Alphonsus super primo sentenciarum, ineipit: Ad hanc c ) 30 autem de hac doctrina noticiam. 2 3. Narcisci prima pars lecture super sentencias, ut supra I 10. 2 4- Eiusdem seeunda pars, ut supra. 2 5- Egidius de Roma de pluralitate formarum, ineipit: Dixisti domine Iesu Christe, dei virtus. 25 Idem de corpore Christi diffuse per probleumata, ineipit: Quia inter cetera sacramenta. Idem super cantica, ineipit: c Sonet vox tua in auribus'. In. pulpeto I posteriori inferiori. 26 - Albertus Magnus, ordinis predicatorum, super primo senten- 3o . ciarum, ineipit: r Ego ex ore altissimi prodii'. /• Idem super seeundo et tercio sentenciarum. 28 ' Idem super quarto. 2 9- Petrus de Palude, ordinis predicatorum, super primo sentenciarum, ineipit: Super prologo sentenciarum queruntür 35 quinque. rf a ) darauf p getilgt. b ) darauf sil gestrichen. c ) hanc querst gestrichen, " p unkt darunter. Im Cod. M) der Dominikaner steht an dieser Stelle habendam. 2 3* 3 5 6 3i. Wien, Dominikaner. 1 3o. Idem super seeundo I 3i. Idem super tercio \ sentenciarum. I 32. Idem super quarto I 33. Textus sentenciarum. 5 Petrus de Tharantasia, ordinis predicatorum, super primo sentenciarum, ineipit: 'Transite ad me omnes, qui concupi- scitis 3 ) me'. (I 34.) Idem super seeundo \ Idem super tercio > sentenciarum. 10 I 35. Idem super quarto J I 36. Hugo cardinalis super quatuor libros sentenciarum, ineipit: Iuxta sanetorum tradicionem. I 37. Capreolus super quarto sentenciarum, et mit ordinis predicatorum. 15 I 38. Idem super tercio. I 3g. Idem super 11 ) seeundo. I 40. Idem super primo, ineipit: Circa prologum primi sentenciarum queritur. I 41. Alberti Magni seeunda pars de mirabili sciencia dei. 20 I 42. Fiusdem prima pars, ineipit: c Mirabilis facta est sciencia tua • In pulpeto I posteriori superiori. I 43. Hugonis de saneto Victore exameron, ineipit: Quisquis ad di- vinarum scripturarum leccionem, cum tabula in prineipio. I 44. Fratris Iohannis de Monte, ordinis minorum, conclusiones offl- 25 nium librorum sentenciarum Petri Lambardi compendiose, ineipit: Ad preces studencium. Hugo de sacramentis et de incarnacione verbi et exhibi- cione gracie dei, ineipit: In superiori parte operis huius. I 45. Summa omnium librorum sentenciarum in generali, ineipit- 30' Cupientes. Thomas Bokenkam super sentencias, ineipit: Utrum deo frui sit summa merces. De futuris contingentibus traetatus, ineipit: Utrum deU possit revelare creature racionali. 35 Proposicionum famosarum intellectus, ineipit: Inter agen infinitum. I 46. Petrus de Tharantasia super primo sentenciarum, ut supra 34' Michael de Furno super primo sentenciarum, ut supra l2°- Landolfus super seeundo sentenciarum, ineipit: Utrun 40 contradiccio, qui sunt termini creacionis etc. B ) gcu t,s . b ) darauf primo gestrichen. ■ l? V 3r. Wien, Dominikaner. 3^7 Ockam, quod universalia non sunt extra intellectum, in- cipit: Quero, utrum universale et univocum. • 47- Magistri Theodorici, ordinis predicatorum, tractatus diversi. De a ) dotibus corporis gloriosi i. De intelligenciis motoribus celorum 4. 5 De animacione celi 9. De visione beatifica i3. De accidentibus 28. De substanciis spiritualibus futurc resurreccionis 33. De cognicione encium separatorum 3g. 1° De intellectu et intelligibili 52. De ente et essencia 61. Elephas super sentencias per modum questionum. Albertus de Saxonia super speram materialem. Theoricam b ) planetarum, textus cum tabulis faciendi ta- 15 bulas. Iohannis de Sacro Busto Anglici compotus. Vocabulorum sinonimorum de libris Tullii. 48. Thomasinus super libros sentenciarum preter quartum, ut supra. 20 49' Magistri Haynrici de Oyta rapularius minor, continens que- stiones significatas in principio, incipit: Utrum Christus caput ecclesie distribuat recte bonis et maus. J 5o. Super apockalipsim due postille, quarum una est inperfecta. Super libros sentenciarum quedam questiones. 25 Richardi de Hunrynis 0 ), ordinis predicatorum, super se- cundo sentenciarum per modum questionum. Ockam super libros phisicorum quedam questiones spar- s ym. 5i. Ruperti Holgath d ) Anglici, ordinis predicatorum, super libros 30 sentenciarum, incipit: Circa prohemium libri sentenciarum queritur. Elephas super primo et seeundo sentenciarum, incipit 0 ): Queritur, utrum commensuracio premii. Petrus Bernhardita f ) super primo et seeundo senten- 35 ciarum, incipit: Ut illi, qui sequencia legent. Compendium summe Wilhelmi Antisiodorensis extractum per Hugonem de S. Victore super sentencias, incipit: Licet frag- menta. . a ) de mit Klammer einmal, hier vor den einzelnen Titeln wiederholt. b ) Theo- 40 ^ arum - c ) -nis verklext, im Index f. 4o v Haynrynis. d ) A. c ) darauf '; qui sequencia legent gestrichen; vgl. Z. j5. f ) Bern-. 3c8 3i. Wien, Dominikaner. Gregorius de Arimino super seeundo sentenciarum, in- cipit: Quia magister in prima distinecione. I 53. Magister Rudolfus Coloniensis super sentencias, iueipit: Utrum veritates theologice. 5 Magister Haynricus de Cervo, ordinis predicatorum, Coloniensis super sentencias, ineipit: Circa primi libri distinecio- nem moneo. I 54. Thomasinus super sentencias, ineipit: Cupientes aliquid, ut supra I 48. 10 Egidius de Roma de predestinacione et de paradiso et infern 0. I 55. Albertus Magnus super primo sentenciarum, ineipit: 'Ego ex ore altissimi prodii*. K Sancti Thome libri. 15 In pulpeto K anteriori inferiori. K 1. Tabula super omnia opera sancti Thome impressa. K 2. Questiones de veritate, et sunt 29, ineipiunt: Questio est de veritate, cum tabula in prineipio. K 3. Questiones de potencia dei, et sunt octo, ineipit: Questio est 20 de potencia dei, cum tabula. Questiones de malo habens questiones 11, ineipit: Questio est de malo. Questiones de spiritualibus creaturis, et sunt 10, incipit- Questio est de spiritualibus. 25 Questiones de anima, et sunt 20, ineipit: Questio est de anima. Questiones de unione verbi incarnati, et sunt quinqu e > ineipit: Questio est de unione. Questiones de virtutibus in communi, ineipit: Questio est de 30 virtutibus in communi; tabulam horum habes in singulis libris. K 4. Quotlibetica eius, ineipiunt: Quesitum de deo, angelo et h°' mine. K 5. Compendium summe sancti Thome per Gorchaym a ), ineipit Ad gloriam sanete trinitatis, qui omnes eius summas percurn 35 compendiose. K 6. Compendium theologice veritatis, ineipit: Veritatis theologi° e sublimitas. Opuscula eius distincta b ) 72, quorum nomina ibi vide. a ) Henricus de Gorcum oder Gorrichem. b ) darauf et gestrichen. 3i. Wien, Dominikaner. 3 5 Q (K 7) a ) Correctorium correctorii saneti Thome contra Durandum archiepiscopum, ineipit Durandus: 'Pertransibunt plurimi et multiplex erit sciencia'. Herveus contra ipsum, ineipit: Circa questionem 17. ar- ticulo. 5 Egidii de Roma, archiepiscopi Bituricensis, impugnantis s. Thomam in philosophia, ineipit: Quantum ad primum in primo phisicorum de subiecto. De ente et essencia s. Thomas. Armandus de ßelloviso super eo, ineipit: Dilectisin Christo 10 fratribus et soeiis. Egidius de Roma super de ente et essencia, ineipit: Omne esse vel est purum. K 8. Quotlibctica eins, ut supra K 4. Communicacio ydeomatum in Christo, ineipit: De communicacione ydeomatum. 15 K 9. Paradisus voluptatis, ineipit: Plantaverat dominus paradisum. Tabula super summas scripta et contra 11 ) gentiles s. Thome. Ars predicandi et audiendi confessiones, ineipit: Oro, ut Caritas. K 10. De potencia, ut supra K 3. 20 Idem super methaphisieam Aristotelis, ineipit: Sicut dicit philosophus in suis pollitieis. K 11. Complementum tercie partis saneti Thome, ineipit: Deinde eonsiderandum est. K 12. Prima pars tercie partis sew summe s. Thome, ineipit: Quia 25 salvator noster. K i3. Secunda seeunde s. Thome, ineipit: Post eommunem conside- racionem de virtutibus. K 14. Prima seeunde s. Thome, ineipit: Quia, sicut Damascenus?) dicit, homo factus. 3o "• !5- Prima pars summe saneti Thome, ineipit: Quia katholice veritatis. In pulpeto K anteriori superiori. ^ 16. S. Thomas de perfeccione vite spiritualis, ineipit: Quoniam quidem perfeccionis. 35 Idem super'Pater noster 1 , ineipit: Pater noster inter alias l8R oraciones. | Idem super c Ave Maria', ineipit: Ave Maria etc. In salu- tacione. a ) K 7 fehlt; vgl. bei K 3 4 . b ) 9 c ) dam. 4° 3ÖO $'■ Wien, Dominikaner. Idem super symbolum, iaeipit: Credo etc. Primum qui- dem. Idem de decem preeeptis, ineipit: Tria sunt homirri ne- cessaria. 5 Idem de iudieiis astrorum, ineipit: Quia petisti, ut. Idem de virtutibus et vieiis ex seeunda seeunde excerptus. K 17. De corpore Christi s. Thome, ineipit: De sacrosaneto. De ente et essencia, ineipit: Cum parvus error. Idem super libro de causis, ineipit: Sicut philosophus 10 dicit in 10. ethicorum. Idem contra Averroistas, ineipit: Sicut omnes homines naturaliter scire desiderant. K 18. Tabule super libris sentenciarum et super summam contra gentiles. 15 Concordancie in scriptis et summa s. Thome, ubi videtur quasi contrarius. Articuli 26 Parisius condemnati. Iacobus de Vitriaco de gestis ultra mare. Idem de vita Machometi, ineipit: Postquam divine. ao K ig. Tabula super summam scripta et contra gentiles s. Thome. In pulpeto K posteriori inferiori. K 20. Tabula super omnia opuscula Thome, ut supra K 1. K 21. Scotus 3 ) super Dyonisium, ineipit: Ad intellectum libroruro beati Dyonisii. 25 Idem super libros ethicorum, ineipit: Sicut philosophus dicit in prineipio methaphisice, sapientem. K 22. Idem super Boecio de consolacione philosophie, ineipit: Philosophie servos opportet. Frater Egidius Romanus, ordinis saneti Augustini, de 3o regimine prineipum, ineipit: Ex regia ac sanetissima prosapi 3 - K 23. S. Thomas de veritate, ut supra K 2. K 24. S.Thome salvaciones in summa et in aliisdictis, ineipit: 'Quar e detraxistis sermonibus veritatis 1 . Sentenciarum Petri Lambardi duplex brevis exposicio. ■ 35 K 25. Saneti Thome questiones de malo, de virtutibus in commU" 1 ' de unione verbi incarnati, ut supra K 3. K 26. S. Thomas contra gentiles quatuor libri, ineipit: "Veritate^ 1 meditabitur guttur raeum'. K 27. Eiusdem quartum scriptum, ineipit: c Misit verbum suum'- 40 a ) s'9. 3i. Wien, Dominikaner. 36 I K 28. Eius tercium scriptum, incipit: c Ad locum, undc exeunt'. J ^ 29. Eius secundum scriptum, incipit: 'Spiritus eius ornavit celos'. lv 3o. Eiusprimum scriptum, incipit: 'Egosapiencia (effudi) flumina'. K 3l. a ) Raynerii, ordinis predicatorum, de Pisis parithalogie b ) se- cunda pars, incipit a litera L sie: Laus dei. 5 * 32. c ) Eiusdem prima pars, incipit: Commotus incitatusque. In pulpeto K posteriori superiori. *• ^^. Egidii Romani replice contra Haynricum de Gandavo, incipit: ■Magister Haynricus de Gandavo. * 34. Sancti Thome in summa et scriptis concordancie et discre- 10 pancie, incipit: 'Pertransibunt plurimi 5 , ut supra K 7. Principia in quatuor libros sentenciarum et quosdam alios, incipit: 'Indulte vos armaturam'. Exempla naturalia misticata ad s. trinitatem, beatam vir- ginem etc. I5 Lacrimarum compunecio. lacobus deLazona d ) de sermonibus per modum alphabeti, meipit: Habundans quis in temporalibus. _ Postilla super psalterio incipit: 'Beatus, qui custodit verba'. 5- oermones de dedicacione ecclesie. Eukaristie 12 effectus. 20 Frater Sibiton, ordinis predicatorum, super c Miserere'. Frater Iohannes, ordinis minorum, de imperio Tarta- rorum. Opus breve de diversitate hominum et lignorum. Aristotelis secretum secretorum vel eius excerpta. 25 De phisionomia cuiuslibet hominis. De iudieiis astrologicis. Augustinus de spiritu et anima, de quo supra. De penitencia et confessione breve opusculum. Medela vulnerate anime, et est confessionale. 3o Exposicio Tater noster', symboli. Generalis confessio ad quid valeat. Thomas de venenatis animalibus comparatis Septem mor- talibus peccatis, incipit: Racio veneni potissime contingit. 6 ) Idem de articulis fidei et ecclesie sacramentis. 35 Raynherus, ordinis predicatorum, contra hereticos. Frater Terson f ) de hereticis, specialiter de erroribus Pate- n norum vel pauperibus Lugdunensium. Ars predicandi ibidem. ^ 21 - b ) A. c ) 22. d ) richtig Lausanna. e ) 9 1 . f ) richtig Torso. 40 362 3i. Wien, Dominikaner. K 36. S. Thomas super perier(meni)as, ineipit: Sicut dich peri- er(men)ias super 3. de aaima a ) duplex 6 ) est operacio. Idem super posteriorum ineipit: Sicut dich philosophus prineipio methaphisice hominum genus c ). 5 Idem super Boecium de ebdomadibus, ineipit: c Precurre in domum'. K 37. Breviloquium, ineipit: 'Flecto genua mea . Alexandri Magni epistola ad Dindimum, regem Bragma- norum, et eius responsio. 10 K 38. Frater Amandus de difficilibus terminis theologie. K 3g. Sancti Thome compendium theologie, ineipit: Eterni patris verbum. Eiusdem exposicio super symbolum ineipit: Credo l' 1 unum. Primum quod est necessarium 114. 15 Idem de decem preeeptts, ineipit: Tria sunt homini neces- saria 134. Idem Thomas super c Pater noster 5 , ineipit: Pater noster etc. Inter alios. Idem contra Averroistas de multitudine intellectus, ut 20 supra. | « Sanctus Thomas de prineipiis nature ad fratrem Silve- strum, ineipit: Quoniam autem quiddam esse potest, fo. 10°' Idem de ocultis operibus nature ad quendam militem, ia ' cipit: Quoniam in quibusdam naturalibus, fo. 194. 25 Idem de eternitate mundi, ineipit: Supposito seeundum fidem. Idem de iudieiis astrorum, quando licet uti, ineipit: Q UK petivisti. Iohannes deTurrecrematafecitflores sentenciarum s. ly°~ 3o me de auetoritate pape, ineipit: Mandasti, reverendissim pater. Sanctus Vincencius de profectu vite spiritualis, m^P 1 ' Ponam in hoc traetatu 234. Albertus Magnus de virtutibus et intitulatur paradisü s 35 anime seeundum quosdam, ineipit: Sunt quedam vicia. Iohannes Armandus, ordinis predicatorum, super de en te et essencia. In pulpeto L anteriori inferiori. L 1. Iaeobi de Lozaiia compendium morale per modum alph a ^ e ' 40 ut supra K 38. *■) folgendes homi 5 (= est) gestrichen. b ) 2 y. <=) - U s abgeschnitten- 3i. Wien, Dominikaner. 363 Liber figurarum moralium distinetus in materiis per mo- dum alphabeti, ineipit: c Castigo corpus meura'. E 2. Quarta pars summe Alexandri de Ales, ineipit: Dictum est supra de redemptore. E 3. Eiusdem tercia pars, ineipit: Tota fidei doctrina. 5 L 4. Eiusdem seeunda pars, ineipit: Completis traetatibus, qui. L 5. Eiusdem prima pars, ineipit: Quoniam sicut dielt Boecius, cum tabulis singularum parcium. »-< 6. Tabula pro summa domini Antonini. *- 7- Domini Antonini quarta pars summe, ineipit: 'Benediccionem 10 dabit'. E 8. Eius seeunda pars tercie partis, ineipit: Predica verbum, insta. L 9. Eius prima pars tercie partis, ineipit: Astitit regina a dextris. (L) 10. Eius seeunda pars, ineipit: c Tu contribulasti capita draconis 1 . (L) 11. Eiusdem prima pars, quarum parcium tituli in prineipio po- 15 nuntur. V-) 12. Tabula super summam integram Antonini. In pulpeto L anteriori superiori. lj J3. Lumen anime cum tabula in prineipio, ineipit: Sumrai michi pontificis. 20 Misse exposicio, ineipit: Comedite animati. Sermones de sanetis, qui intitulantur aurea li(n)gun-, inci- piunt: 'Cum esset desponsata'. L J 4- Fratris Udalrici de Argentina, ordinis predicatorum, summe sue sextus liber, ineipit: Verbum hoc eternum. 25 L I 5- Eius quartusetquintus liber, ineipit: Genitor universe creature. lj J6. Eius primus, seeundus et tercius liber, ineipit: Divinum nobis est per Organum. L In pulpeto L posteriori inferiori. 1 7- Super ewangelia de tempore et sanetis per totum aniiura 30 s. Thomas, ineipit: r Erunt signa'. " I 8. Idem super ewangelia quadragesimalia et passionem, ineipit: Homo quidam erat dives'. J J 9- S.Thomas de corpore Christi, ineipit: De sacrosaneti corporis. Sermones ad clerum multi a diversis coram papa facti, 35 ineipiunt: Sanctissime pater licet ab una parte. J 2 o. Haymundi gebabundia a ) liber nature sew creaturarum seu de homine, propter quem sunt alie creature, ineipit: Ad lau- dem et gloriam altissime trinitatis. a ) richtig Sabunde. 4° 364 3i. Wien, Dominikaner. L 21. Summa virtutum, ubi et dona et beatitudines diffuse conti- nentur, iueipit: Cum circa utilia studere debeamus. L 22. Summe viciorum prima pars, ineipit: Dicturi de singulis viens. Eius a ) seeunda pars, ineipit: Dicto de hys, que dant oca- 5 sionem avaricie. L 24. Houorius de ymagine mundi, ineipit: Septiformi spiritn. Albertus Magnus de laudibus beatevirginis, ineipit: Primo queritur, an necesse fuerit, hanc missionem esse, cum tabula. Compendium theologice veritatis, ineipit: Veritatis theo- 10 logice cum sit, cum tabula; et habentur in fine themata ser- monum. L 25. Brachbardini summe prima pars, ineipit: Magnorum et mul- torum peticionibus, cum tabula. L 26. Sermones super epistolas per circulum anni, ineipit: Hora est 15 iam nos. Ewangelium in eodem, ineipit: Factum est in anno 19- Super'Pater noster' exposicio brevis, ineipit: Pater noster excelsus. Ewangelium 'In prineipio erat verbum', diffusa exposicio. 20 Magister Haynricus Kuttzpuhel de casibus papalibus, im cipit: Falsiflcatores litterarum. Epistole per annum seeundum textum. L 27. Magistri Thome Haselpach sermones de tempore, in principe 0 defectus est. 25 Sermones tres de cena domini ad clerum. L 28. Thomakonis, crueiferi ordinis Ierosolomitani, exposicio supe r ewangelia textuaüter, ineipit: Hec dies, quam fecit deus. L 29. Compendium morale, ineipit: Religiosis viris in Christo, cum tabula. 3o L 3o. Frater Philippus de Monte Caloris, ordinis minorum, sup er ewangeliadominicaliapertotum annum, ineipit: Rnthcollig eDat ; L 3t. Iohannis Gruttz, ordinis minorum, quadragesimale, ineipit- 'Cum ieiunatis nolite', cum tabula in prineipio. L 32. Dinckelpuhel super ewangelia dominicalia, ineipit: c Libergen e ' 35 racionis filii David'. L 33. Guilerinus, doctor Parisiensis, super epistolas et ewangelia P er annum, ineipit: Vitam bonam et exitum. I In pulpeto L posteriori superiori. L 34. Compendium virtutum ineipit: Obmissis ordinacionibus 40 sufficieneiis. f.« et a ) davor ist wohl L 23 ausgefallen. 3i. Wien, Dominikaner. 36 S Compendium viciorum, ineipit: Obmissis etc., ut supra. L 35. Postilla ewangeliorum dominicalium, ineipit: 'Cum appropin- quaret'. De matrimonio quidam traetatus, ineipit: Cum in Omnibus fere. 5 Smaragdus super epistolas et ewangelia, ineipit: Cernens in ecclesia plurimos. Misse exposicio, ineipit: Celebracio misse. L 36. Summa viciorum tercia pars de invidia, superbia, ira et pec- cato li(n)gue, ineipit: Multa vero sunt, que debe(n)t homines 10 movere. *- 37. Materie predicabilis distineciones per modum alphabeti cum diversorum autorum variis dictis, ineipit: Dupplex est absti- nencia. *- 38. Notule super apostolum cum tabula, fo. 6. 15 Quedam distineciones per modum alphabeti 65. Hugonis de sacramentis excerptum 90. Hugonis de archa Noe excerptum 92. De arra anime excerptum 95. Augustinus de spiritu et anima 98. 20 Bernardi libri confessionum 11 7. De decem preeeptis traetatus 126. Senece epistolarum excerpta i36. Bernardus super missus est 140. Sermo de passione domini in fine. 25 L 3g. Fratris Helbici Theutonici, ordinis predicatorum, exempla et similitudinesrerum diffuse cum distinecione librorum, quorum sunt decem et cum tabula, ineipit: Omnia facito seeundum exemplar; et sequitur 3 ) apologia exemplorum. L 4o. Eiusdem fratris Helbici apologia cum tabulis, ineipit ut supra: 30 Omnia facito. 4L Biblia 11 ) beate virginis, ineipit: 'In prineipio creavit deus 3 . Soliloquium discrecionis ad animam, ineipit: Loquar se- crete. De coneepeione beate virginis tres sermones. 35 De anuncciacione c ) dominica quinque sermones. De assumpeione sermo unus. De nativitate beate virginis sermones duo. De purificacione beate virginis sermones quatuor. Ambrosius d ) de vita solitaria, ineipit: Libet de singularis. 40 De passione domini sermones duo Leonis pape. Kt '- b ) Bibilia. c ) A. d ) unrichtig. 366 3i. Wien, Dominikaner. Fulgencii sermones duo de riativitate Christi. Sermones Adam plures et de passione et ascensione. Augustinus de opere monachorum, incipit: Et de opere monachorum. 5 L 42. Nicolai Gorre themata super epistolas et ewangelia domini- calia per totum annum. Item de singulis feriis per totam quadragesimam. Item pasce, ascensionis, penthecostes, trinitatis. Ad a ) religiosos (de) visitacione, sinodo, dedicacione, novo 10 sacerdote, religionis ingressu, consecracione virginum, ordini- bus, pro serenitate, pro pluvia, de quacumque tribulacione, de cruce et sie de aliis themata diversa. De symbolo fidei et eius articulis questiones varie. De nocturna pollucione. 15 De cogitacione, quis eos cognoscit. L 43. Egidius de Roma de cognicione et mensura angelorum, incipit: Questio est, utrum angelus cognoscat se ipsum. Item de ente et essencia, incipit: Questio est, utrum sint plura prineipia. 20 L 44. Compendium theologice veritatis, ut supra L 24. L 45. b ) Bragbardini summe tercia pars, incipit: Pelagram autem pestiferi. L 46. Bragbardini summe seeunda pars, incipit: Tractatu siquidem premissorum; prima pars Bragbardini habetur supra L 25. 25 L 47. Fratris Amandi, ordinis predicatorum, horologium sapiencie, incipit: 'Sentite de domino in bonitate'. L 48. Materie predicabiles et themata per totum annum, cum tabula in prineipio. L 49. Iohannis Gersonis concordancie ewangelistarum, incipit: 3o Unum ex quatuor ewangeliis componere. | In pulpeto M anteriori inferiori. M 1. Meditaciones vite Christi, incipit: Inter alia virtutum, cum tabula. Magister Humbertus, ordinis predicatorum, ad omnem 35 statum exhortacionis per quatuor libros, incipit: Omnis hom° est exhortandus, cum tabulis. Ambrosius de offieüs, et sunt tres libri, incipit: Non an' 0 ' gans videri arbitror, cum tabula. a ) neben Ad — de aliis Z. 12 Klammer und Themata diversa. b ) aus 43 gebesser, 40 47 aus 46: die richtige Abfolge geigen ferner beigesetzte Buchstaben an (45) a, (47) c > ^' ' 3i. Wien, Dominikaner. 367 Magister lohannes Nyder, ordinis predicatorüm, de con- tractibus mercatorum, ineipit: Cum mercatorum officium. M 2. Sermones de passione, ineipit: c Deus deus meus'. Item de tempore et sanetis, ineipit: 'Vestigia eius secutus'. M 3. Quadragesimale Leonhardi de Utino, ordinis predicatorüm, 5 ineipit: 'Lava 1 . Math. 6. M 4. Super ewangelia dominicalia et de sanetis postilla seeundum litteralem sensum et concordancie ewangelii et epistolarum ad inicium, ineipit: Vitam bonam, ut supra L33, et est Guilerinus. M 5. Fratris Peregrini doctoris sermones de tempore et sanetis, in- I0 cipiunt: c Ecce rex tuus venit'. M 6. Fratris Ubertini de Casali, ordinis minorum, arbor vite cruci- fixi Iesu, ineipit: Universis Christi Iesu vere fidelibus. ™ 7- Iacobi de Voragine, ordinis predicatorüm, sermones de tempore, ineipiunt: Humane labilis vite decursus. 15 ™ 8. Fratris Leonardi de Utino, ordinis minorum, quadragesimale, ineipit: 'Tu autem cum ieiunas'. lohannes Gerson de trahendo ad Christum parvulis, ineipit: c Sinite parvulos venire ad me\ iV l 9. Themata de sanetis per circulum anni seeundum naturam, 2 o figuram et scripturam introdueta, ineipit: Sanctus Andreas in cruee susperiditur. Discipuli promtuarium exemplorum seeundum alpha- betum. De anuneciacione beate virginis Dinckelpuhel prolixe. 25 '" 10. lohannes de Turrecremata de tempore et sanetis questiones per modum predicacionis, ineipiunt: In sacro et colendissimo. ^ H. Discipulus de sanetis, ineipit: 'Laudate dominum in sanetis'. l 2. Idem de tempore, ineipit: c Ecce rex tuus venit'. '" '3. Iacobi de Voragine, ordinis predicatorüm, sermones de tem- 30 pore, ut supra M 7. . Eiusdem quadragesimale, ineipit: c Filia populi mei'. : 4- Biga salutis a fratre ordinis minorum facta, ineipit: Ad divi- . nam gloriam. A J 5- Biga salutis de sanetis, ineipit: c Venite post me' etc. Carissime. 3 5 16 - Sibitonis fratris, ordinis minorum, sermones de tempore, in- w cipiunt: Hora est etc. Quia rex noster venit, cum tabula. 1 7- Idem de sanetis, ineipit:'Venite post me'. Nota quicumque etc. De virtutibus et vieiis brevis traetatus, ineipit: Honestum est, quod. 40 De laudibus beate virginis, ineipit: Cum a pluribus diebus. 368 3i. Wien, Dominikaner. 'Ave Maria' exposicio ibidem, fo. 242. Exempla de beata virgine perpulcra et multa. Distinccio secundum alphabetum de materiis predicabih- bus et exempla ad hec 258. 5 Sermones de dedicacione perpulchri, fo. 23o. In pulpeto M anteriori superiori. M 18. Fratris Petri distincciones super sentencias, incipit: Cupien- tes etc. De 42 mansionibus filiorum Israel, incipit: 42 mansiones, 10 quibus filii. Quadragesimale cum introduccione moralis a ) belli, incipit: Dixit Iesus discipulis suis: c Cum ieiunatis'. Sermones quidam de passione Christi. Desapienciahumanatractatus, incipit: Iudei signa querunt. 15 M 19. Albrandini, ordinis predicatorum, quadragesimale, et est de peccatis, incipit: 'Queritis me et in peccatis vestris' etc. Sibiton de tempore et sanctis, ut supra M 16 et 17. M 20. Sermones de sanctis, incipiunt: 'Extendam palmam mearn. Quadragesimale, incipit :'Convertimini ad dominum deuni . 20 Albrandini, ordinis predicatorum, quadragesimale, incipit' 'Cum intrasset Iesus', et dicitur scala fidei. Nota et supra aliu a M 19. Albertus Erfordiensis super 'Ave Maria', incipit: Ave Maria etc. Tres salutaciones celebriores invenimus. 25 M 21. Sermones de tempore et sanctis boni, incipiunt: 'Benedictus, qui venit 1 etc. Sciendum quod. M 22. Textus ewangeliorum. M 23.Trivium id est opus trium predicabilium per modum alp' ia beti triplex et multum utile ad predicandum, incipit: In triD 3o beneplacitum est spiritui meo. Fulgencii ymagines, incipit: Nota quod ydolatria est g ra vissimum. Venenum peccati, incipit: Racio veneni potissime con venit peccato. 35 M 24. Discipuli sermones super epistolas de tempore per totum al num, incipit: Hora est nos iam de somno surgere. M 25. Sermones de tempore, incipiunt: 'Preparare in ocursum d° mini'. Quadragesimale, incipit: Semper nos dilectissimi sapJ 4° ter 158. a ) malis. M 2 ( 3i. Wien, Dominikaner. 3ÖQ Sermones de sanctis, incipiunt: 'Venire post me' etc. In hac vocacione. Sermones plures de dedicacione in fine. M 26. Esculani sermones de tempore super epistolas et ewangelia, incipit: Induimini lesum Christum. 5 M 27. Sermones de sanctis et festis Christi, incipiunt: 'Ascendam in palmam'. Legende sa(c)re, quarum assignacionem habes in princi- f ? R pio ut Otilia, et sie de aliis. | ^ 28. Nicolaus de Lyra contra Iudeos duos traetatus, primus inci- 10 pit: Utrum ex scripturis reeeptis a ludeis, seeundus incipit: In disputacione contra Iudeos 116. Idem de passione Christi seeundum quatuor ewangelistas diffuse, incipit: Scitis quod post biduum, fo. 25. Quadragesimale fratris Nicolai de Lack, ordinis minorum, 15 de perfecta conversione, incipit: Relinquamus ubique signa leticie 129. Sermo de novo sacerdote, incipit: Pro salute vestra. Themata per totum annum, et remittunt ad quadragesimale Nicolai de Lack 166. 20 : 9- Fratris Albrandini, ordinis predicatorum de Lambardia, de tempore sermones, incipiunt: 'Rorate celi desuper'. c Pater noster' exposicio, incipit: Debemus orare racione vigoris. * 3o. Idem frater Albrandinus de sanctis, incipit: Magister ubi. 25 3i. Iacobus de Voragine de sanctis, ut supra M 2. , Ibidem sermones de dedicacione (missa) a ) et ministris etc. 32. Iacobi de Voragine Mariale, incipit: Cogitavi dies antiquos, vel sie: Abstinencia fuit multipliciter, et traetat de beata vir- gine et eius proprietatibus et similitudinibus, cum tabula. 3o 3 3. Sermones de tempore et sanctis, incipit: Dominus iudex noster. Sermo de novo sacerdote. In pulpeto M posteriori inferiori. 3 4- Philippi de Bronerde, ordinis predicatorum, opus trivium perutilium materiarum ordine alphabetico e divino, canonico 35 civilique iure contextum, incipit: Ut sacre virtutis splendor, jyj CL im tabula. 3 5- Traetatus per modum alphabeti de materia predicabili, incipit: 'Factum est, ut offerret Cayn/. ) A, die Klammer wohl als Zeichen der Tilgung. 4° " ,elal >- Bibliothekskataloge I. =4 3 70 3r. Wien, Dominikaner. Concordancie veteris et novi testamenti, incipit: Legitur in exodo. De viciis in genere, incipit: Generaliter omne peccatum. Scintilla caritatis, incipit: Cum ocium sit nutrimentum. 5 M 36. Innocencius de sacramentis, incipit: Cum miseraciones. Iacobi de Voragine quadragesimale, ut supra M i3, in cuius fine habes duos sermones in sabbato sa'ncto. De passione domini sermones plures. Anselmi planctus, incipit: Sanctus Anseimus longo tem- io pore, ubi habetur beate virginis comparacio. Sermo de passione. Sermo de assumpcione. lüde traditoris origo. Pilati origo. 15 Dieta salutis, incipit: 'Hec (est) via, ambulate in ea.' M 37. Magistri Iohannis Nyder, ordinis predicatorum, sermones de tempore, incipiunt: Cum predicaciones plurimas. Idem de sanctis, incipit: 'Venite post rae' etc. Tria princi- paliter sunt distinguenda. 20 M 38. Haselpach sermones de pluribus sanctis, quorum numerum ibi vide. Dinckelpuhel sermones de festivitatibus Christi notabileS, ibi assignacionem habes, incipit: dum esset disposita. Casus papales et episcopales magistri Iohannis Flecket. 25 De assumpcione Marie tractatus, incipit: 'Quasi cedrus exalta(ta)\ Sermones plures de beata virgine, ibi vide. M 39. Magistri Haynrici de Hassia de quatuor novissimis, ut sup'" a - Tractatus de eisdem alter, fo. 34. 30 Bernardus ad Raymundum de cura rei familiaris, incip 1 • Gracioso ac felici 72. Idem de forma honeste vite, incipit: Petis a nie (Vater 74' Haynricus de Hassia super c Pater noster' 76, ut supra. Idem super c Ave Maria' fo. 82, ut supra. 35 Idem super symbolo apostolorum 85, ut supra. Augustinus de conte'm'ptu mundi, ut supra. Bernardi Stimulus amoris fo. 98, incipit: lesum Nazarenuö 3 ' Eiusdem meditaciones 104, incipit: Multi multa sciutit- De nobilitate anime, incipit: Anima insignita 105. 40 De gaudiis patrie, incipit: Premium est videre deum- Ars moriendi 108. Speculum anime 109, incipit: Anima mea novi. Stella clericorum, incipit: ' Quasi Stella matutina' n5- 3i. Wien, Dominikaner. 371 Bonaventura de passione domini, ineipit: Ego sum vitis 121. Haynricus de Hassia de discrecione spirituum, ineipit: Sicut in philosophia motus 134. Eius sermo ad canonicos reguläres 145. 5 Planctus casus anime, ineipit: c Lapsa est in lacum' 156. De passione domini seeundum distineciones Septem ho- rarum canonicarum, ineipit: Proprio filio i63. Sanctus Thomas de sacramento eukaristie sermones 32, fo. 183. 10 Gerson tripartitum videlicet de preeeptis, confessione et seiencia mortis. De arte moriendi, ineipit: Cum de presentis 252. Idem Gerson de examinaeione eonsciencie quoad peccata mortalia 265. 15 Confessionale utile 269. Idem Gerson de nocturna pollucione 290. De audiencia confessionum 297. Eius sermo in sinodo 3oi. Protestacio in materia fidei 3 16. 20 Idem Gerson super materia assercionum 022. Signa pertinacie 334. Littera Caroli super Übertäte ccclesiasticorum 337. '., 0 v Compendium Gerson de oracione. | Haynricus de Hassia de verbo incarnato 345. 25 Idem de Septem horis canonicis 352. De eisdem alter traetatus, ineipit: Sepcies 36o. Regule ad cognoscendum peccatum mortale 364. Cardinalis Camaracensis a ) de materia 9 assercionum pre- fatarum. 3o Contra annatas, de quibus in litera Karoli 338. Gerson, que veritates sint de necessitate salutis credende M 339> 4o. Vincencii Beluacensis, ordinis predicatorum doctons, liber «racie, habens quatuor libros, ineipit: Liber iste continet mi- 3 5 sterium redempeionis vel sie: I.iber generacionis, cum tabula. Item de laudibus beate virginis, ineipit: Quomodo de gestis beatissime virginis, vel sie: Si deum ore prophetico. Idem de erudicione filiorum regalium, ineipit: Serenissime ac reverendissime, vel sie: Si tibi sunt filii, cum tabula. 40 Idem super consolacione mortuorum, ineipit: In primis er go advertere debet illa 241 3 72 3i. Wien, Dominikaner. M 41. Fratris Haynrici Herph, ordinis minorum, preeeptorium, in- cipit: Invenio aliam legem in membris meis. M 42. Dinckelpuhel de decem preeeptis et preeipue caritatis, ineipit: Scribitur Math. 22. quod, cum quidam legis doctor. 5 Idem de octo beatitudinibus ineipitur: In ewangelio, quod legitur. Idem de Septem vieiis, ineipit: Nunc dicendum est de vieiis. Idem de donis s(piritus) saneti, ineipit: c Egredietur virga 10 de radice'. Thomas Haselpach de quinque sensibus, ineipit: Post- quam dei dona. Idem super 'Pater noster', ineipit: Orantibus nolite multa loqui. 15 Idem super 'Ave Maria', ineipit: Ave Maria etc. Quia virgo Maria. Gerson super 'Ave Maria', ineipit: Quoniam ut ait Iero- nimus. Magister Nicolaus de Grüttz super symbolo, ineipit: Dilec- 20 tissimi, quicumque homo. Simboli alia diffusa exposicio, ineipit: 'Venite, ambulemus in lumine dei nostri'. M 43. Leonhardus de Utino de sanetis sermones, ineipit: Divinorurn interpreti misteriorum. «5 M 44. Bertrandisermonum de tempore pars estivalis,incipit: t Iesum'' 1 )^ qui crueifixus est, queritis'. Moralitates super Lucam, ineipit: c Ave Maria'. M 45. Iordani sermones de tempore, ineipit: Iordanis ripas 11 ) alvei sui tempore. 30 M 46. Idem de sanetis cum communi in fine, ineipit: 'Catulus leonis'. M 47. Eiusdem quadragesimale, ineipit: 'Cum ieiunatis, nolite fiel" 1 sicut ypoerite'. M 48. Pomerius de tempore, ineipit: Fidem reetam adorans, cum 35 tabula. M 49. Pomerius de sanetis, ineipit: Sanctus, sanetus dominus etc. In pulpeto M posteriori superiori. M 50. Beneventi c ), ordinis predicatorum, sermones de sanetis, incip lt: Simili pena servus. 40 a ) m aus s. '>) rippas. <=) richtig lacobus de Benevcnto. 3i. Wien, Dominikaner. 0 73 M 5 i. Sermoacs de tempore et sanctis, incipit: 'Accipe puerum', et de septem artibus liberalibus, incipit: c Sapiencia edificavit sibi domum'. De octo celis et 12 signis zodiaci, incipit: 'Celi enarrant'. De contemplacione et exercicio spirituali, incipit: 'Ecce 5 descripsi tibi'. Scrmones plures de beata virgine et de aliis. M 52. Antonii Parmensis sermones de tempore incipiunt: 'Ecce rex tuus'. Hystoria figuratur, cum tabula. Tabula pro intervallo bissextili dominicali et epacta in iine. 10 M 53. Sermones de tempore, incipiunt: 'Ave Maria', ubi est 110- tandum. Iacobus de Voragine de sanctis, incipit: c Vestigia eins secutus est'. M 54- Fratris Friderici Tannarii, ordinis predicatorum, quadragesi- male, quod vocatur salus anime, incipit: 'Tu autem, cum 15 ieiunas'. Sabbato sancto de compassione beate virginis, incipit: Stabat propter quatuor. *V> 55' De septem sacramentis et dicitur sacramentale opus, incipit: Carissimo ülio suo, vel sie: Signatum est supernos. 20 Sermones ad clerum 16, ut patent ibi signati. Tractatus de fructibus spiritus, incipit: Comedent fruetus vie. "■* 5ö. Sermones de tempore et sanctis, incipiunt: 'Benedictus, qui venit'. 25 Gerson super 'Ave Maria', incipit: Quoniam, ut ait lero- nimus. Sequenciarum et ymnorum exposicio, incipit: Sicut dicit Aristoteles. ^5 7- Gilbert! de Tornaco sermones ad singulos Status distineti no- 3o tabiles, quorum tabulam habes in fine, incipit: Executis in- spirante. ^ 58- Meditaciones in summis festivitatibus, incipiunt: O admiranda et laudanda. Augustinus de Anchona, ordinis heremitarum, super 35 'Missus est', incipit: Quatuor michi timorem. Magister Leonhardus de Florencia, ordinis predicatorum, de adventu domini quottidie") sermones, incipit:'Ecce rex tuus'. ^ Eiusdem quadragesimale, incipit: Convertimini ad me. 59- Sermones de tempore et sanctis magistri Petri, incipiunt: 40 c Qui parce seminat'. 3 JA. 3l. Wien, Dominikaner. M 60. Magister Alarms de artepredicandi, ineipit: Vidit Iacob scalam. Richardus de S.Victore: Supposito afferte domino diffuse. M 61. Fulberti, episcopi Carnotensis, sermones de tempore et sanc- tis. ineipiunt: 'Dicite pusillanimes'. 5 M 62. Boneventure speculum beate virginis,, ineipit: Quoniam, ut ait Ieronimus, et est super c Ave Maria'. Fratris Nicolai Cisterciensis ymago beate virginis, ineipit: Nomen virginis Maria. Fratris Iohannis Pisani, archiepiscopi Cantuariensis or- 10 dinis minorum, oculus minorum 3 ), ineipit: Si diligentcr vo- lumus in lege domini. Bernhardus b ) de consideracione ad Eugenium, ineipit: Subit animus dietare. Idem de conflictu Babilonis contra Ierusalem, ineipit: Inter 15 Babilonem et Ierusalem. Ciprianus de 12 abusionibus, ineipit: 12 sunt abusiva. | M 63. Innocencii tercii sermones de tempore, ineipiunt: Innocencius, servus servorum. M 64. Honorii sermones de festivitatibus Christi et sanetorum, q u0 " 20 rum assignacionem habes in primo folio ibi, ineipit: Cum ergo vis alloqui populum. M 65. Sermones de tempore, ineipiunt: Hora est nos iam de sotnno surgere. Quadragesimale ineipit: c Convertimini ad nie'. 25 Sermones de sanetis, ineipiunt: Sanetorum sapienciam- M 66. Summa virtutum de fide, spe, caritate, ineipit: Dictum e s superius de virtute in communi. Quadragesimale, ineipit: c Convertimini ad me\ M 67. Pomerii quadragesimale, ineipit: Circa partem autem istaiw 30 premitto c ), vel ibi: 'Convertimini ad me'. In pulpeto N anteriori inferiori. N 1. Magistri Iohannis Cerson, cancellarii et doctoris Parisiensi s > opuscula. Liber de consolacione theologie. 35 Testamentum metricum peregrini 35. De passionibus anime 36. De d ) mendicitatespiritualivel colloquiocontemplantium 67- Oraciones et meditaciones diverse 77. f.* 1 a ) ist der Über de oculo morali. b ) Beruh-. c ) aus pro- d ) ^ e ' 40 einer Z. 37 bis S. -yjS, Z. 17 umfassenden Klammer. 3i. Wien, Dominikaner. ^75 Instruccio de orando per singulos dies ebdomade 96. Carmen de vita solitaria 98. De canticis traetatus 99. De canticordo de laude musice i3o. Centilogiuro de meditacione crucis 137. 5 Compendium theologie 140. De verbis domini c Venite ad mc' 253. De ülumiaacione cordis sive preciosa margarita 171. Contra proprietarios regule Augustini 273. De consiliis ewangelicis et statu perfeccionis 284. 10 Contra professum obedientem 292. De fervore noviciatus 293. De exercieiis devotorum contra temptaciones 294. An propter Studium possunt dimitti divina exercicia 3oi. De laude scriptorum 304. 15 Resolucio de servicio dei habenda 309. De temperancia 3 ) prelatorum 310. Contra impugnantes Cartusienses 314. Debito gravatus, an possit religionem ingredi 023. ^ 2. Eiusdem Gerson traetatus. 20 De h ) examinacione doctrinarum 196. De libris quorundam caute legendis 205. De distinecione verarum visionum a falsis 206. Trigilogium 0 ) astrologie theologizate 215. Raciones ab astronomia arcentes 223. 25 Contra observanciam certorum dierum 224. Contra supersticionem medicorum 227. De statu curatorum 229. De statu privilegiatorum 23o. De modo vivendi fidelium 20 1. 3o Tripartitum videlicet preeeptis, confessione et morte 231. De examinacione consciencie 242. De arte confessoris 255. De cognicione peccatorum mortalium 247. De absolucione sacramentali 259. 35 De contractibus reddituum 254. Haynricus de Hassia de origine censuum 145. Haynricus de Oyta de contractibus 224. Wilhelmi de Orem de moneta traetatus 258. Epistola ad s. Vincencium, ordinis predicatorum 283. 40 Traetatus contra seetam Baldensium 284. :I ) tpan a . b ) de vor einer Z. :.'/ bis S. 376', Z. g umfassenden Klammer. c ) A. 3y6 3i. Wien, Dominikaner. Magistri Iohannis Huss sermo notabilis 296. Idem ad clerum 3oo. Hussitarum error 3o8. Theodorici, ordinis Augustini, deconsolacione ecclesie 325. 5 Protestacio circa fidem contra hereses 3go. Appellacio in causis fidei 397. Petri de Luna pape conviccio de heresi 401. Sermo de oracione concilii Constanciensis 407. Sermo de s(piritu) sancto 410. 10 Oraciones ante missam dicende multe 417. N 3. Hugo de Prato, ordinis predicatorum, de tempore secundum epistolas et ewangelia sermones, incipiunt: Ecce dabunt. Liber Treble a ) et Dymne de variis parabolis rerum natu- ralium moralizatarum, incipit: Verbum Iohannis de Capua. 15 N 4. Gersonis opera, de quo supra. De perfeccione cordis 2. De vera religione et perfeccione 9. De meditacione cordis 25. De diversis dyaboli temptacionibus 47. 20 De parvulis ad Christum trahendis 55. De vita spirituali anime 63. De floribus spiritualibus moralibus 106. | , Opus tripartitum, ut supra N 2. f ' 21 De confessione prolixe 259. 25 Psalmorum septem penitencialium exposicio 281. Peccatoris appellacio a iusticia ad misericordiam 294. De testamento condendo 298. De potestate ecclesiastica Petri de Eliaco cardinalis. De eadem Iohannes Gerson. 3o Idem Gerson de origine iuris legum 224. De unitate ecclesie 317. De aufferibilitate pape ab ecclesia 158. De modo (se) habendi tempore scismatis 1 ■ T 1 T Quot fuerunt scismata J ' 35 De ecclesiasticis tribulacionibus 326. De defectu ministrorum ecclesie in variis 33o. De pollucione diurna et nocturna 368. Dyalogus zophie et nature. Probaciones spirituum 192. 40 De examinacione doctrinarum 196. De cautelis quorundam librorum 205. a ) im Index des Katalogs f. 32* col. 1, Z. jp Crebile. 3i. Wien, Dominikaner. 377 N 5. Sermones plures Iohannis Gersonis. Epistole eius varie. Tractatus plures, quos supra habes. De nobilitate et virtutibus, quas princeps habeat. N 6. Iohannis Gerson opuscula. 5 Super c Magnificat\ De nativitate Marie \ De commendacione Ioseph j Que veritates sunt de necessitate credende 254. Centilogium de conceptibus 258. 10 De verbo et ymno glorie ariagogicutn 266. Idem super cantica 276. De humanitäre Christi 312. De nupciis contra Iohannem Ruspach 316. De mistica theologia 379. 15 Plures alios tractatus Gerson, respice in tabula 1. quatuor librorum supra positorum N 1, N 2, N 4 et 5. N 7. Flores paradisi continens 12 tractatus, quorum annotaciones habes in primo libro, incipit: Homo cum in honore esset. N 8. Fratris Michaelis Mediolanensis, ordinis minorum de obser- 20 vancia, sermones per adventum et quad.ragesimam, et est de peccatis, incipit: Scntencia est vera. N g. Hugonis, ordinis predicatorum, de Prato Florido sermones de sanctis, incipit: 'Letabor ego super'. N 10. Mariale de laudibus Marie, incipit: Universis Christi fidelibus, 25 vel sie: c Ave Maria, gracia plena 5 . N 11. Soccide tempore pars estivalis, incipit: Alleluia dicit Bernardus. N 12. Haselpach sermones de sanctis, ineipiunt: c Ambulans Iesus'. N 13, Idem de tempore, incipit: c Si quis diligit me', mandata. N 14. Diccionarius abreviatus, incipit: A A domine nescio loqui. 30 N 15. Herum proprietates per octo libros, primus traetat de lapidi- bus et mineralibus, seeundus de herbis, plantis et arboribus, tercius de avibus et piseibus, quartus de animalibus et reptili- bus, quintus de homine et partibus eius, sextus de visionibus ymaginariis, septimus de rebus artificialibus, oetavus de hu- 35 manis actibus et moribus, predicabilis liber. Biblia metrice et succinete tota comprehensa. N 16. Magister Iohanneslorichen de predestinacione etreprobacione, incipit: O altitudo diviciarum. Idem de symonia, incipit: Sagitte potentis acute. 4° Magistri Iohannis de Mechilinia a ) quotlibeta, incipit: Utrum docti et indocti etc. sint capitales inimici. 3j8 3/. Wien, Dominikaner. Eiusdem seeundum quotlibetum, ineipit: Utrum dei Opera possunt impediri. Iacobus, saneti 8 ) ordirtis Cartusiensis, de suffragiis mor- tuorum et de valore misse. 5 Idem de statibus humanis, videlicet papa et infra, ineipit: Ezechiel, dei propheta. Bernhardini de Senis, ordinis minorum, traetatus de usuris per quadragesimam predicatus ab eo, ineipit: 'Vade e amplius noli peccare 1 . 10 N 17. Postilla super ewangeliis de tempore, ineipit: Postquam do- mino largiente in priori. Oracio dominica 56. Dinckelpuhel de 10 preeeptis, ineipit: Scribitur Math. 22. quod, cum quidam legis doctor. 15 De beata virgine tres sermones, assumpeione, annuneu cione et in communi. In pulpeto N anteriori superiori. N 18. Sermones de tempore. Passio Christi prolixa. 20 'Ave Maria' expositum. Sermones tres de novo sacerdote 20. f'olio ante fineni. Stella clericorum, ut supra. N ig. Sermones de communi sanetorum multiplices. Sermones de beata virgine, dedicacione, visitacione, 1 25 giosis, sacerdote. N 20. Confessionale breve, ineipit: Confessor circa confitentem. Canonis exposicio, ineipit: Septem sunt ordines crucis- Quadragesimale, ineipit: Quadragesimasignificattempu 5, > N 21. Albertus Magnus de muliere forti, ineipit: Mulierem f° rte 3o quis inveniet. Sermones de tempore per totum annum, ineipit: ^ appropinquasset Iesus'. | ( t t* N 22. Iohannes Gerson super'Ave Maria', ut supra. . ; Sermones de festivitatibus Marie plures magistri Hay lin 35 de Hassia et Haynrici de Oyta. Lotharius de vieiis, ineipit: Dicturi de singulis. N 23. c ) Sermones de tempore super epistolas per totum annum, l cipiunt: Scientes, quia hora est. . - t N 24. Socci sermones de sanetis, ineipit: c Venite post me' etc 40 Gregorius exponens. ») sanete. b ) ips. c ) die Signatur eine Zeile tiefer. 3i. Wien, Dominikaner. 37Q N 25. Exemplorum distincciones veterisetnovi testamentidediversis materiis predicabilibus, incipit: Tanta posset excellencia. N 26. Haselpach de sanctis, incipit: 'Ambulans Iesus' etc. Beatus Ambrosius. N 27. Sermones de sanctis per totum annum incipiunt: 'Cum esset 5 desponsata'. Tundali visio mirabilis, incipit: Hybernia ergo insula est, et habetur 16. folio ante finem. Confessionale circa finem libri, incipit: Confessor. KT 1 1N -8. Quadragesimale Iacobi de Benevento, incipit: Simile est reg- 10 num celorum, et est super epistolas et ewangelia, quasi duplex quadragesimale. N 29. Haselpach sermones de tempore, incipiunt: 'Benedictus, qui venit 3 . De passione domini septem sermones. 15 De corpore Christi plures sermones. Idem super'Pater', incipit: c Si quid pecieritis patrem'. ^ 3ö. Lucianus vocabularius, incipit: Aba, sicut dicit glosa. De virtutibus theologicis vel cardinalibus, incipit: De cari- tate nota specialiter tria. 30 De religione et tribus substancialibus. De penitencia. De peccatis mortalibus. De octo beatitudinibus. Distincciones secundum alphabetum, incipit: Abicit raun- 25 dus. ^ 3i. Distincciones secundum alphabetum adpredicandum (h)abiles, incipiunt: Abeuncium per hunc mundum, cum tabula. In pulpeto N posteriori inferiori. ^ ■ i2 - Lentinus sermones de sanctis, incipit: 'Stabat Iohannes'. 3o N 33. Fratris Armandi, ordinis predicatorum lectoris pallacii curie Romane, collaciones de tempore et sanctis per themata ex psalterio sumpta et notabiles, incipiunt: Reverendissimo in ^ Christo patri. 3 4- Fratris Iacobi de Lasona»), ordinis predicatorum, sermones 3 5 de tempore et sanctis, incipiunt: Sicut in die honeste ambu- lemus. x, Sermones de visitacione, dedicacione. 3 5- Raymundi opus per modum alphabeti, incipit: Incipiunt auto- • ritates bone. 4 ° a ) richtig Losanna. 38o 3i. Wien, Dominikaner. Sermones de sanctis, incipiunt: 'Vidi(t) turbam magnam'. N 36. Iacobi Cartusiensis sermones de tempore, incipiunt: In nomine domini etc. Recogitans ac revolvens. N 37. Sancti Vincencii, ordinis predicatorum, de tempore sermones 5 pars estivalis, incipit: 'Surrexit, non est hie 3 . N 38. Eiusdem pars hyemalis, incipit: c Benedictus, qui venit'. N 3g. Nicolaus Dinckelpuhel super 'Pater noster'; de oracione in communi, de preeeptis et caritate dei a ), de decem preeeptis, de octo beatitudinibus, de septem donis, de septem vieiis, de 10 fraterna correccione, de oblacionibus, de penis inferni, de morte, de corpore Christi, de animalibus moralizacio eiusdem Dinkelpuhel, de quibus singulis supra. b ). Sermones plures. Cirilli proverbia. N 40. Sancti Vincencii, ordinis predicatorum, sermones de sanctis, 15 incipiunt: Dives est in omnes, qui invocant cum. N 41. Roberti de Licio, ordinis minorum, quadragesimale, incipit: 'Multi sunt vocati 5 . De annunciacione 0 ) dominica prolixus sermo in principe- N 42. Flos theologie seeundum ordinem alphabeti cum tabula, in* 20 cipit: Abstinencia est dupplex detestabilis etc. N 43. Parati sermones de tempore, incipit: Paratus est iudicare. Idem de sanctis, incipiunt: Paratus sum et non turbatus. N 44. Sermones de tempore, incipiunt: Postilla studencium. N 45. Alberti Magni sermones de sanctis, incipiunt: 'Venite post me 25 etc. Hec verba dixit Iesus. Idem de tempore, incipiunt: Quoniam veritatis testimonio- N 46. Ortulus regine de tempore, incipit: c Labora sicut bonus müe s • Idem de sanctis, incipit: 'Laudate dominum in sanctis eius • N 47. Lilium sanetorum, id est sermones de sanctis, incipiunt: c Arß- 30 bulans Iesus 1 etc. Nota quod propter septem. Sermones de passione Christi, de beata virgine plures, s. Thomas de 10 preeeptis, ewangelium Nicodemi. | N 48. Diccionarii quarta pars, et continet T. V. X. Z. N 49. Diccionarii prima pars, et continet A. B. C. 3 5 In pulpeto N posteriori superiori. N 50. Guidonis, ordinis predicatorum, super epistolas Pauli de tempore, incipiunt: Notandum in prineipio huius operis. Themata de tempore et sanctis introdueta. a ) d (Rest verklext). b ) eiusdem— supra außerhalb einer die vorigen Sehr'/" 1 " 40 umfassenden Klammer. c ) A. 3i. Wien, Dominikaner. 38 I N 51. lacobi Passaphanti, ordinis predicatorum, sermones de tempore, ineipiunt: Notandum, quod in prineipio. N 52. De penitencia. Sermones dominicales. Lotharius de vilitate condicionis humane, ut supra. 5 Phileti epistola de Levitico. 3 ) N 53. Gerardus, ordinis minorum, de arte predicandi, ineipit: Que- sisti a me. Fratris ordinis predicatorum de Anglia sermones dominicales, ineipiunt: Abiciamus Opera. 10 Bertoldus de communi sanetorum sermones, ineipiunt: Michi autem nimis. N 54- Sermones de tempore et sanetis, ineipiunt: c Si quis diligit'. Confessionale. Raymundi summa abreviata. 15 De lusoribus, corea, usura. Concordancia ewangelistarum. De octo abusionibus coniugatorum. De tribulacione traetatus. De sex gradibus, quibus ascenditur ad deum. 10 Sermones varii de eukaristia, animabus, dedicacione, pas- sione. N 55- Sermones dominicales, ineipiunt: 'Cum appropinquaref. De animabus, dedicacione, passione beate virginis, communi sanetorum, cruce. 25 Miracula facta in nativitate Christi. Confessionale, ineipit: 'Convertimini ad me'. De Septem sacramentis. De articulis fidei. Exposicio symboli. 3o De Antichristo, ineipit: Antichristus veniet. N 56. Digitus iuris, cuius tabulam habes in prineipio. Lumen anime. Iohannes Gallensis summa colleccionum. Arnoldi arenge, ut supra. 35 Quadragesimale. Sermones dominicales. . Sermones de mortuis. ^57- Symon de Cremona de tempore super epistolas, ineipit: Frater . Symon, ordinis heremitarum. 4" 58- Vitas fratrum, ineipit: Fuit in conventu. a ) leueo. 382 3l. Wien, Dominikaner. Martini, ordinis predicatorum penitenciarii pape, ser- mones de tempore fo. 17, incipiunt a ): Scientes, quia hora est. Albertus super c Pater noster'. Symbolum apostolorum. 5 Martinus, ordinis predicatorum penitenciarius, de sanctis super epistolas et ewangelia, ineipit: Ore confessio sit ad sa- lutem. Albertus Magnus super symbolum. Sermones varii ad virgines de dedicacione 285, consecra- 10 cione altaris 3oi, visitacione 3oi, de synodo tres 3o2, pr° mortuis plures 274, ad religiosos 3o2, ad cleros 365. N 59. Quadragesimale Geminiani, ineipit: Sicut predicatores. N 60. h ) Sermones Balthauser de tempore, ineipit: 'Maria Magda- lene' etc. 15 N 61. Sermones Peregrini de sanctis, ineipit: Vestigia illius. Chonradi de Halberstat, ordinis predicatorum, trivium vel tripartitum moralium, de quo supra. Liber questionum Ieronimi, Augustini, Gregorii. N 62. Diccionarii tercia pars continens O. P. Q. R. S. 20 N 63. Eiusdem seeundapars continens D. E. F. G. alias partes habes N 48.°) N 64. Iacobi de Benevento, ordinis predicatorum, sermones de tempore, ineipiunt: c Ad te domine levavi animam raeam'. In pulpeto O anteriori inferiori. 25 O 1. Liber pandeetarum medicine, ineipit: Aaron grece. (O) 2. Avicenna, ineipit: Horum librorum, quos. Amphorismi \ Pronostica \ Ypocratis cum commento Ha' 1 ' De regimine acutorum j 3o Tegni Galieni cum commento d ) Hau. O 3. Galienus de simplieibus, ineipit: Non est mihi necesse. De complexionibus. De malicia complexionis. De morbo et aeeidenti. 35 De interioribus. O 4. Amphorismi Ypocratis cum commento Galieni, ut supra. Galieni pronosticorum de regimine prineipum c0tü mentum. a ) darauf quia getilgt. b ) die irrige Abfolge yon N 61, N 60 ist durch V 40 gesetztes b. a. berichtigt. c ) alias — 48 neben einer die Codices N 62, N 63 »' r1 / senden Klammer. d ) ggmöto. 23 R 3r. Wien, Dominikaner. 383 O 5. Mesue de simplicibus medicinale, incipit: In nomine dei. Antidotarius, Practica, Synonima. O 6. Ysagoge lohannicii Alexandrini, incipit: Mediana dividitur. O 7- Theorica et practica pantegni ad modum antidotarii, incipit: Gallienus locutus de medicinis. 5 u 8. Petri de Crescenciis, civis Bononiensis, II libri comodorum ruralium, incipit: Cum ex virtute prudencie. | O 9- Magistri Bruni Lo(n)goburgensis' 1 ) ciragia, incipit: Rogasti me. Theodoricus mayor de cyragia omnium plagarum, incipit: Venerabili patri, cum tabula. io Virtutes herbarum et specierum, incipit: Galganum vel galgana est siccum. U 10. Socci de tempore sermones, incipit: c Exurge a mortuis'. ^ 11. Uoberti Carosoli de Licio, ordinis minorum, sermones de laudibus sanctorum, incipiunt: 'Non glorietur sapiens', cum 15 tabula. ^ 12. Thesaurus novus de tempore, incipit: TJicite filie Syon'. ^ 13. Idem de sanctis, incipit: 'Relictis rethibus sunt secuti cum". u 14. Socci secunda pars de tempore, incipit: Alleluia dicit Gre- gorius. 20 u 15- Sermones Clementis pape, incipiunt: Domine rex noster ipse de passagio generali concitando. Collaciones ad fabricandum, de novo collaciones. w !6. Summa predicancium fratris Iohannis de Bromyardt, ordinis predicatorum, incipit: Predicancium vita secundum Gre- 25 gorium. In pulpeto O anteriori superiori. O l 1- Magistri Bartholomei medici practica, incipit: Practica dividitur. Magistri Regii ciragia, incipit: Post mundi fabricam. 30 Platearius, cuius tabulam habes in principio. Magister Maurus de urina, incipit: Questionem de uri- narum differencia. 18. Practica in medicinis, incipit: Cum animo sciencia ex suo fine. De morbis mulierum. 3 5 Ciragia in theutonico. Mater de viribus herbarum. Kalendarium de mediis motibus. De constellacionibus. Logub- 4° 384 3i. Wien, Dominikaner. De ymaginibus celi. O ig. Almanach Purkardi ad meridianum Salczeburgensem. O 20. Petrus Hyspanus de regimine sanitatis, ineipit: Ego Petrus Hyspanus. 5 In pestilencia regimen dupplex. Flos medicine Anglorum regi. De modo conficiendi vina diversa. Allexius AfFricanus de septem herbis. Antidotarius Lantfranci dupplex. 10 O 21. Marciani primi libri commentum, ineipit: Marcianus ille Affer genere. Herbularius seeundum ordinem alphabeti. Confeccio vinorum cum virtutibus. Tractatus iudiciorum necessitatum. 15 Theorica plan(e)tarum cum figuris. O 22. Almanasar medicinale, ineipit: Creator omnium ossa condidit. lohannes de (S.) Amando super antidotarium Nicolai, ineipit: Opera medicine. O 23. Esopus metrice, ineipit: Ut iuvet et prosit. 20 Stacius Achilleidos. a ) Vita beate virginis metrice in fine. O 24. Questiones varie theo(logi)ce et naturales, cum tabula. Conciliator discordancium medicorum et philosophorunn Petri Baduensis. 25 Thathei de Florencia practica de febribus. De morte et vita Aristotelis. Exposicio summe Bonandre. Exposicio super de substancia orbis. O 25. Liliator, ineipit: Interrogatus a quodam Socrates. 3o Almansor. Rasis divisionum. O 26. Viaticus Constantini, ineipit: Quidam, ut in rethoricis. Avicenna de animalibus. Commentum Gallieni super pronostica, amphorismum, 35 regimen acutorum. Registrum librorum, quos transtulit Galienus. O 27. Sermones de sanetis, ineipiunt: c Erat Andreas frater'. O 2 7. b ) Sermones de sanetis, ineipiunt: c Ambulans Icsus'. O 28. Sermones de beata virgine et novo sacerdote, et sie de ah'S- 40 O 29. Mauricii distineciones seeundum alphabetum, ineipiunt: ^" abieccionem nota. a ) -des. b ) A. 3i. Wien, Dominikaner. 385 In pulpeto O posteriori inferiori. 0 3o. lobannis lectoris, ordinis predicatorum, summa confessorum, incipit: Quoniam dubiorum nova quottidie. O 3i. Hostiensis summa, incipit: Alp(h)a et O unura in essencia. O 3s. Speculum legatorum, cuius tabulam habes in principio, inci- 5 pit: Reverendissimo in Christo patri etc. Super legatorum. Brocardica iuris canonici per modum tabule secundum alphabetum, fo. 23. Questiones disputate 29. Condemnacio quorundam articulorum artistarum Pari- 10 siensium, fo. 82. ■ , v Martiniani Q2. I u 2iS. Summa Bernardi super decretales, incipit: Gloria patris est filius. Apparatus decretorum et decretalium. 15 Constituciones Innocencii quarti. Apparatus Innocencii super constituciones Innocencii. ^ 34. Summa Alvari, incipit: Optimo moribus et virtutibus. ^ 35. Tercia pars Astensis. ^ 36. Secunda pars Astensis. 20 37. Prima pars Astensis., incipit: Dicturi ergo in libro. 38. Breviarium Bernardi, Papiensis prepositi, super primos qua- tuor decretales, incipit: Iuste iudicate filii hominum. u 3g. Idem Bernardus de casibus decretalium, incipit: Rex pacificus. Rolandi summa de instrumentis. 25 Idem Rolandus de arte notaria.") u 40. Gotfridi cappellani et subdyaconi pape, incipit: Glosarum di- versitas intelligenciam. Constituciones Greeorii decimi. yj 4L Apparatus decretalium, incipit: Quoniam omne, quod non est 30 ex fide. 42. Breviarium Bernardi prepositi, ut supra O 38. Generalia magistri lobannis Anglici. 43. Casus decretorum Bartholomei Brixiensis, incipit: Quoniam suffragantibus antiquorum laboribus hystorie decretorum. 35 Flos decreti. Arnoldi arenge. Egidius de iudiciario ordine. Summa de iudicibus. S. Thomas de racionibus fidei. 4° a ) notoria. Mittela1 «- Bibliothekskataloge I. 25 386 3/. Wien, Dominikaner. Iohannes de Deo über iudicum. O 44. Casus") decretorum, ut supra O 43. Repertorium Wilhelmi Durandi. Apparatus Hostiensis super libros decretales quinque. 5 Oraciones dominicales et veneriales Bartholomei. In pulpeto O posteriori superiori. O 45. Magistri Symonis de Burstona Anglici, ordinis predicatorum, distincciones cum tabula, et procedit secundum alphabetum, incipit: Abicere secundum auctorem. 10 () 46. Gregorii pape decimi constituciones novelle in concilio Lug- duno, incipit: Gregorius episcopus, servus servorum. Socardi 1 '), filii Cremone, sum(m)a, incipit: Ius et iusticia. Richardi de edendo ordo iudiciarius, incipit: Edicio sine scriptis. 15 O 47. Summa confessorum abreviata, incipit: Symonia secundum theologos, cum tabula. Claustrum anime, incipit: Abbas huius claustri est. Super canonem prolixa exposicio, incipit: Te igitur. 0 48. Distincciones super decretum, incipit: Patres nostri omnes sut> 20 nube. Lectura super sentencias. Apparatus Iohannis Andree super Clementinas, incipit- Iohannes, graciosum nomen. O 49. Summa Bartholomei de Pisa, ordinis predicatorum, de casibns 25 consciencie, incipit: Quoniam, ut ait Gregorius super Ez e ' chielem. O 50. Summa Raymundi, ordinis predicatorum, incipit: Quoniam, ut ait Ieronimus. O 51. Summe directorie liber tercius, incipit: c Quicumque totam ' e ' 3o gern observaverit\ O 52. Eiusdem summe liber quartus, incipit: Iudices et magistros } conscientes. O 53. Tabula super summam Raymundi tarn glose quam teXtü secundum ordinem alphabeti. 35 O 54. GotfTridus super titulum decretalium, incipit: Glosarum div er " sitas intelligenciam textus. O 55. Excerpta canonum vel decretorum, incipit: Sciscitantibu nobis. n ) vorher lib(er) rot durchstrichen. b ) richtig Sicardi. c ) mg TOS. 3i. Wien, Dominikaner. 387 0 56. Magistri Ambrosii summa super materias decretalium, incipit: c Formavit deus ad ymaginem'. Tankredi Bononiensis ordo iudiciarius, incipit: Assiduis peticionibus nie carissimi. In pulpeto P anterior! inferiori. 5 1 1. Repertorium Caldrini super totum ius canonicum, incipit: Hec diccio A, fmit: Zozar est proprium nomen. * 2. Clementine cum apparatu lohannis Andree complete. P 3. Sextus decretalium cum apparatu lohannis Andree complete. v ) 4. Decretales cum eorum apparatu complete. 10 " 5- ßecretum cum apparatu Bartho(lomei) Bryxiensis. 6. Archidyaconi prima pars super decretum, incipit: Reveren- dissimo in Christo patri, finit: secundum illud 2. q. 7 a ) qua- propter. ^ 7- Eiusdem secunda pars super decretum, incipit: Quid proprium 15 habere, finit: valeat vestra paternitas quantum placet. 8. Panormitanus super tercio decretalium, incipit: Omnipotentis dei, finit: dirigat per suam ineffabilem clemenciam. 9- Idem super quarto et quinto decretalium, incipit: Supra visum 4 R p eSt ' I. J o. Dominici de Sancto Geminiano prima pars super sexto decretalium, incipit: Quia primas sine recitacione, finit: commu- niter approbatur secundum Iohannem de Lignano. Ir - Eiusdem secunda pars super sexto decretalium, incipit: Opponitur, quod rubrica, finit: vinculum est dissolutum se- 25 cundum Pau(lum). I2 - Johannes de Ymola super Clementinas, incipit: Abbatesglo(ssa), finit: bona fides. Bartholomei de Cepolla cautele plures iuris, incipit: Nota singulariter, finit: ad audienciam extra de homicidio. 30 In pulpeto P superiori. '3. Vocabularius utriusque iuris, incipit: Quoniam iuri operam, finit: a qua eradicacione nos etc. J 4- Decreti tabula optima per raodura alphabeti, incipit: A A A Mplicatum. 35 Cronica brevis summorum pontificum et imperatorum, incipit: Marie virginis, finit: condicionibus acquiescet. ') das ist decreti pars II, causa 2, quaestio 7, can. 47. 25* ■a 4 R P 388 3l. Wien, Dominikaner. P 15. Martiniana decreti et decretalium, ineipit: Inter alia, que a ) ad fidelium, finit: de der. licet. P 16. Decretales questiones Bernardi, ineipit: Iuste iudicate, finit: ad nubiles annos. 5 Quedam alia super decretales ibidem. P 17. Universitatis Wiennensis quedam calamitas in primis et ulti- mis quatuor foliis. Tractatus de Beckhardis, ineipit: Beckhardi, qui se nomi- nant, finit: nisi coactus. 10 Terminorum equivocorum exposicio alphabetica, ineipit: Quia scire. Modus legendi in decretalibus, decreto et legibus, ineipit: Ignorancia iuris non facti. Auctoritas pape vel concilii, que maior sit, ineipit: De vi- 15 cariorum. Iohannis Andree super arbore consanguinitatis. P 18. Constituciones prime Remenscs, ineipit: Quando provincialc- Extravagans Bonifacii super kathedram, ineipit: Bonifa- cius episcopus. 20 Concordancie legum cum decretalibus, ineipit: Pöne, qu e " dam mulier volebat. Egidius de ordine iudiciario, ineipit: In nomine domin 1 nostri Iesu Christi. P 19. Bernardi abbreviatorium super omnes materias in iure con- 25 tentas, ineipit: Verborum superiieie, finit: quod viderit patrem facientem. P 20. Magistri Thome de Hybernia manipulus florum, ineipit: Abu 1 in agrum, finit: dulcior generalis. P 21. Decreti et decretalium concordancie seeundum alphabetum- 3o ineipit: Abbates non exerceant. P 22. Casus summarii decretalium sexti et Clementinarum editi a Iohanrie Andree, ineipit: De summa trinitate et fide katholica- P 23. Decretalium tabula, ineipit: Promte volentibus per hoc. Iohannis de Deo concordancie decretorum et decretaliu 1 " 0 ' 35 ineipit: Omnibus promte. P 24. Idem Iohannes de concordancia iuris, ut supra 23. P 25. Iohannis Andree apparatus super Clementinas, ineipit: Iohannes graciosum hoc nomen. P 26. Decretorum et decretalium concordancie, ineipit: Abbates n 011 40 exerceant. Decreti tocius abreviacio, ineipit: Sciendum, quod modu agendi. richtig queeunque. 3i. Wien, Dominikane 38g Fratris Bu(r)kardy dicti Averbii summa, incipit: Symonia dicitur heresis, finit: vocantur arre, de quibus etc. Tocius iuris summaria colleccio, incipit: Lex naturalis, finit: tractacio de processione spiritus sancti. De interdicto tractatus, incipit: Ad dirigendum simpli- ciores, finit: prebet cui res. Iudicii tractatus et libellorum formacio fo. 60, incipit: Vadat advocatus, finit: extra de testamentis etc. P 27. Egidius de iudiciario ordine, incipit: In nomine domini Iesu Christi ego Egidius, finit: hoc ergo opus etc. Bernardi margarita super titulis decretalium, incipit: Ver- borum superficie, finit: vel corrigat sentenciam. Et hec de processu etc. Flos decretorum, incipit: Quoniam inter cetera, finit: de officiis divinis et ieiuniis. P 28. Decretales pauperum, incipit: Decime, ut ait decretum. Biblia beate virginis, in qua omnes Iibri biblie ei adaptan- tur, incipit: c In principio creavit deus 5 etc. Gregorii quatuor libri dyalogörum, incipit: Postquam de paradisi gaudiis, finit: hoc quarto libro de miraculis. Questiones super tercio et quarto sentenciarum Petri Lambardi. * 29. Civilia iura in vulgari, vide ibi. P 3o. Casus decretalium, incipiunt: Firmiter credimus, finit: illud possit coaptari. Constituciones Innocencii de statibus clericorum et layco- rum, incipit: Firmiter credimus, finit: per excommunicacio- nem. I 15 25 ?*v •*4 In pulpeto Q inferiori. Q 1. Q 2 Q 3 Q 4 . Q.5- o Digestum vetus Inforciatum Digestum novum Codicis novem libri Autenticum Codicis libri tres Usus feudorum Instituta cum apparatu. 3o cum apparatu complete. cum apparatu. 35 "<) 7- Azonis summa super Codices et instituta, incipit: Cum dicit sanctus Fulgencius. 3qo 3i. Wien, Dominikaner. diversi Iractatus, vide in tabula ibi. Q 8. Bartoli de Saxoferrato Baldi de Perusio Dini de Musello Iacobi Egidii 5 Helli de sancto Geminiano Controversia inter dyabolum et beatam virginem, fo. 66 secundum Bartulum. Iohannis Andree questiones mercuriales, incipit: Non est novum. io Q g. Consilia Panormitani id est Nicolai, abbatis Monacensis de Sicilia, incipit: Facti contingencia. Dinus de regulis iuris et contractibus, incipit: Premissis casibus. Consilia Bartholi de Saxoferrato, incipit: Parmensis qui- 15 dem filium, et plures eins tractatus ibi. Bartholomeus Cepola de contractibus, incipit: Optimam bonorum possessionem. Q 10. Lantfrancus de Ariana super capitulo: Qui contra falsam. Gelbardi doctoris defensorium iuris, incipit: Quia bonerei. 20 Mathei de Mathesclanis tractatus extensionis. Qu. Albertus Magnus super'Missus est vel de laudibus Marie, incipit prologus: Quam vis, ut ait Gregorius, vel sie: Quantum ad primum proponitur. In pulpeto Q superiori. a ) 25 Q 12. Biber dans modum legendi abreviandas materias in utroque iure, incipit: Quia preposterus est ordo. Iohannis Caldrini tabula decretorum, incipit: Seriem huius tabule. Iohannis Gerson confessionale, incipit: Etsi virtus, quam 3o asuefacto. Alberti Ferrariensis de ieiunio tractatus, incipit: Superion anno. Antoninus de indulgenciis diffuse, incipit: De indulgend lS nil expresse habemus. 3 5 Allexander Vincentinus contra ludeos fenerantes, incipit- In causa, qua requisitus fui. De potestate et concilio generali tractatus diffusus et nota- bilis, et habetur in prineipio libri. a ; die Überschrift später rot nachgetragen. 3i. Wien, Dominikaner. 3QI Q i3. Idem Antoninus, ordinis predicatorum archiepiscopus Floren- tinus, super censuras diffuse, ineipit: Excommuuicacio dicitur exclusio. Q 14. Supplementum Pisane, ineipit: Quoniam summa, que magi- strucia. 5 Q 15. Summa Baptistiniana a fratre Baptista, ordinis minorum, edita ineipit: Abbas tres ordines minores. Q 16. Summa Angelica a fratre Angelo de Clavasio, ordinis minorum, edita, ineipit: Abbas debet esse presbiter, cum tabula. Q 17. Omnis utriusque sexus explanaeio, ineipit: Omnis utriusque 10 famosum altum devotum spirituale est, perlacobum de Zochis de Ferraria. Q 18. Casus tocius iuris civilis, ineipit: Rubrica hec cum constitu- cione. V l 9- Repeticiones aliquorum eapitulorum in iure. 15 Biblie auct(ori)tates contente in decretis et decretalibus. 8 ) Conclusiones de consiliis auditorum pallacii. b ) Remissiones Caldarini per modum alphabeti. U 20. Alberti de Austria notabilia, ineipit: Cum summus et eternus artifex. 20 v 21, Concilii Constanciensis acta diversa et de numero personarum et qui prefuerit, ineipit: Die Veneris i3. die. x 2 2. Eiusdem concilii acta alia, ineipit: Ad honorem et gloriam. Q 2 3. Eiusdem concilii tercia pars actorum in eodem, ineipit: Iohan- nes de Bavaria, dei gracia. | 25 R. In pulpeto R. **• 1. Biridani questiones super ethicorum, ineipit: Bonitatis et no- bilitatis. "- 2. Albertus Magnus super ethicorum, ineipit: Ptholomeus. J- 3. Haynricus de Alemannia super ethicorum, ineipit: Ex nobili 4- c ) Textus phisicorum ineipit: Quoniam quidem intelligitur. Porphirii universalia ineipit: Cum sit necessarium. Aristotelis predicamenta, ineipit: Equivoca dieuntur. Eiusdem periermenias, ineipit: Primo omnium constituere. 35 Sex prineipiorum traetatus, ineipit: Forma non est eom- posicioni. Bohecii liber divisionum, ineipit: Omnis racio disserendi. a ) Johannis Calderini. b ) Guich. Galberi, c ) darüber a und am Rande a " ut textus methaphisice. 4° 3o 3ü2 3i. Wien, Dominikaner. Aristotelis über elencorum, incipit: De sophisticis autem clencis. Eius liber topicorum, incipit: Propositum quidcm negocil. Eius liber priorum, incipit: Primum oportet dicere. 5 Posteriorum, incipit: Omnis doctrina et omnis disciplina. R 5, S. Thomas super methaphisicam, incipit: Sicut dicit philo- sophus in polliticis suis quantumcumque alii. Idem super ethicorum, incipit: Sicut dicit philosophus primo methaphisice. iü R 6. Albertus Magnus super methaphisicam, incipit: Naturalibus et doctrinalibus iam quantum. Tractatus contra eos, qui dicunt, quod post separacionem ex omnibus animalibus non remanet nisi intellectus unus et anima una, incipit: Qui aput nonnullos. 15 R 7. Averrois super de celo et mundo, incipit: In isto primo trac- tatu. a ) Textus de celo et mundo, incipit: De natura sciencia fere ) plurima videtur. 0 ) Averrois super de generacione et corrupcione, incipit- 20 Intencio nostra. Textus librorum de generacione et corrupcione, incipit: De generacione autem et corrupcione 279. Commentum super li(brum) de anima, incipit: Intendunt per subtilitatem. 25 Textus eiusdem incipit: Cum omnem scienciam rem opi" nemur etc. De sensu et sensato textus, incipit: Quoniam autem de anima 335. Commentum super eo, incipit: Virtus quidem sensibile s ' 3o De memoria et reminiscencia textus, incipit: De memoria autem et memorari 342. Commentum super eo, incipit: In secundo tractatu. De somno et vigilia textus, incipit: De somno autem ct vigilia. 35 Commentum super eo, incipit: Et cum iam diximus. De causa longitudinis et brevitatis vite textus, incipit: D e eo autem, quod est. Commentum super hoc, incipit: In hoc tractatu perscru- tamur. 40 Averrois Cordubensis de substancia orbis, incipit: In n ° c tractatu intendimus perscrutari 351. a ) richtig In primo tractatu istius libri. b ) vere. c ) Verfasser ist na T 29 Petrus Je Alvernia. 3i. Wien, Dominikaner. 39 3 Metheororum cum commento Averrois, incipit textus: De primis ergo. Porphirii quinque predicabilium libri, incipit: Cum sit necessarium 127. Commentum Averrois super eo, incipit: Intencio in hac. 5 Aristotelisperiermenias ut supra cum commento Averrois, incipit: Opportet, ut dicamus. Gilberti Porretani liber 6 principior.um, ut supra R 4. Commentum Alberti Magni super eo, incipit: Quamvis de ordine. 10 Priorum, ut supra 4, cum commento Averrois, incipit: Dixit: Opportet. Posteriorum, ut supra 4, cum commento Averrois, incipit: Omnis doctrina, dixit. Topicorum Aristotelis textus, ut supra 4. 15 Elencorum, ut supra 4. Ethicorum Aristotelis textus, incipit: Omnis ars omnisque doctrina. Commentum Averrois super eo, incipit: Dixit Aristoteles, quoniam. 20 Politicorum Aristotelis textus, incipit: Quoniam videmus omnem civitatem. Economicorum Aristotelis textus, incipit: Res familiaris. Leonhardi Aretini commentum super eo, incipit: Sicut liber in se. 25 De phisionomia Aristotelis, incipit: Quoniam anime se- quuntur corpora. ^ 8. Augustini Niffi Suessiani destrucciones destruccionum Averrois, incipit: Ait Averrois 3 ), cum in cunctis. Idem Augustinus de sensu agente, incipit: Dicit Aristo- 3o teles et celi. Methaphisice Aristotelis textus, incipit: Omnis homo natura scire etc. Averrois") super eo. Phisicorum textus, ut supra 4, cum commento Averrois, 35 incipit: Hunc librum a causa. 9- Magistri Lamberti questiones super tota phisica Aristotelis, incipit: Circa inicium libri phisicorum, et super de anima, sensu et sensato, memoria et reminiscencia, generacione et corrupcione. 40 Magistri Iohannis Versoris commentum super de celo et -—_____niundo, incipit: Circa inicium primi libri. 3g4 3i. Wien, Dominikaner. Item super libros methereorum. a ) S. Thomas de ente et essencia, ineipit: Quoniam parvus error. S. Thome et Alberti concordancie in dictis eorum, ineipit: 5 'Nolite plures\ b ) R 10. Magtstri lohannis Parisiensis questiones super tota phisica Aristotelis. ineipit: Circa inicium primi libri phisicorum. R ii. Magtstri Ieorgii questiones super totam phisicam Aristotelis seeundum modernos, ineipit: Quoniam quidem intelligcre et scire. c ) 10 R 12. S.Thomas super phisicorum libros, ineipit: Quia über phisicorum. Methaphisice Aristotelis textus, ut supra 4. Commentum quoddam super de anima. R i3. Albertus Magnus super d ) de anima, ineipit: Omnibus, que de 15 corpore mobili. Idem super libros phisicorum, ineipit: Intencio nostra m sciencia. Idem super libros methereorum, ineipit: In sciencia natu rali corpus. 6 ) 20 R 14. lohannis de Gundono f ) questiones super phisicorum, ineipit: Sicut vita. Idem super de celo et mundo, ineipit: Circa illum librum- | y R 15. Phisicorum _ I celo et mundo De \ . 25 \ generacione et corrupcione De anima Aristotelis textus ut supra R 4. Methaphisice Idem Aristoteles de mineris, ineipit: Terra pura lapis. R 16. S. Thome super de anima, ineipit: Bonorum honorabilium etc. 3o Sicut philosophus. Idem super libro de causis, ineipit: Principium etc. 1° presenti. Idem super methaphisicam, ut supra R 5. R 17. Idem s. Thomas super de generacione et corrupcione, ineip 11 - 35 Sicut patet per divisionem. Idem super de celo et mundo, ineipit: Collecciones exp 0 ' sicionum. Egidius de Roma de formacione humani corporis, io c1 ' pit: Post traetatum de predestinacione. 40 a ) A. b ) nur pl deutlich, Rest abgewetzt. c ) i undeutlich. d ) dar , a ) De vor einer bis R ig reichenden Klammer ist hier vor jedem Titel wiederholt. y arauf animalium partes gestrichen. c ) De vor einer bis S. $g6, Z. 12 reichenden a »tmer ist bei den folgenden Titeln wiederholt; Zusat^ super quibus Albertus Magnus. 3g6 3i. Wien, Dominikaner. De principiis motus processivi, incipit: Generaliter intelli- gendum. De causis proprietatum elementorum, incipit: Quoniam autem iam. 5 De iuventute et senectute, incipit: lam explevimus omnia. De natura locorum, incipit: De natura locorum, que per- tinent, provenit. De causa longitudinis et brevitatis vite, incipit: Conside- randum ergo. 10 De morte et vita, incipit: Probatum est in fine. De inspiracione et respiracione, incipit: Multa sunt ani- malia. De") sensu et sensato, incipit: Averroes quidem sensibüe s - De memoria et reminiscencia, incipit: llle tractatus incipit- 15 De sorano et vigilia, incipitur: Et cum iam diximus de hac virtute. De causa longitudinis et brevitatis vite, incipit: In hoc tractatu perscrutamur. Albertus Magnus super de vegetabilibus et plantis, incipit 20 In vegetabilibus. b ) R 23. Plinius Secundus Novocomensis de bellis et gestis Romanis et de pluribus et variis c ), quorum tabula prolixa habetur W principio, incipit: Mundum et hoc d ), quod alio nomine. R 24. Idem de naturali hystoria, de variis tractans videlicet honun 1 ' 2 5 bus, rebus, metallis et aliis, quorum tabulam quere in pi" m ' cipio, incipit: A principio de patria. R 25. Hermolai Barbari, Veneti patricii patriarche Aquilegiensis, castigacione Plinii in dictis suis, incipit: Qui lucubracione. suas. 3o R 26. Petri Paduani exposicio probleumatum Aristotelis, incip 1 • Iuxta sentenciam Aristotelis. R 27. Piatonis opera, videlicet Timeus Piatonis, incipit: Quidna lucri cupidis est. Marsilii Ficini Florentini commentum super eodem, cU 35 tabula. R 28. Piatonis varia alia opera et commentum Marsilii Ficini siip e eisdem, incipit: Plato philosophorum pater. R 29. Egidius de Roma super elencorum, incipit: Exillusrriprosap 13, Idem super de celo et mundo. . c \ 4° Petrus de S. Amore super posteriorum, incipit: Sicut 1 / prima posteriorum. a ) De vor einer bis Z. ao reichenden Klammer ist im Folgenden wiederhol 1 ! ^ fft Averrois commentacio. °) viibg. C J ist die naturalis historia. d ) *"• a et- •3GH 3i. Wien, Dominikaner. 3() J Idem super de generacione et corrupcione. Textus Aristotelis de anima, ut supra. De sensu et sensato et eius commentum. ° 3o. Super de anima commentum, incipit: Venustius in commento. Phisicorum, (de) vegetabilibus, (de) celo et mundo, meta- 5 phisice textus, de quibus R 4, R 7 et 16. "3t. Ysaac de elementis, incipit: Aristoteles in plerisque libris. Idem de diffinicionibus. Alphorabius 3 ) de intellectu et intelligibili. Averrois de sensu et sensato, ut habetur 1 ') R 7. | 10 " 32. Bartholomeus de proprietatibus rerum et sunt libri ig, incipit: Cum proprietates rerum sequantur substanciam. " 33. Super de celo et mundo commentum, incipit: Honorabilius est continens contento. Super spera materiali quedam dicta. 15 Petrus de Sancto Amore super posteriorum, ut supra R 29. Elmentonis Anglici zophistica, incipit: Ad utrumque du- bitare. ^ 34. SifFridi Bavari questiones super methaphisicam, incipit: Com- 20 muniter queritur circa octavum. Logica Burley de proprietatibus velocitatum, incipit: Communiter queritur, utrum proporcio. " 35. Porphirius de predicamentis, periermenias, Boecii libri topi- corum, Aristotelis elencorum, topicorum, priorum, poste- 25 riorum, de anima, de memoria et reminiscencia, de quibus supra R 4. 7. 17. Nova ethica, incipit: Omnis ars et omnis doctrina. Ethica vetus, incipit: Dupplici autem virtute. ' 36. Lectura super antidotarium Nicolai lohannis de S. Amando, 3o incipit: Opera medicine. Francisci de Rettza quedam principia ad sentencias. Tractatus de fidc et sacramentis et virtutibus, incipit: Oc- currit itaque prima 37. Magistri Alberti de Saxonia logica, incipit: Intencionis presen- 3 5 tis est tractare. Magistri lohannis Biridani vel Buridani logica, incipit: . Sicut dux est salvator. 1 3 8. Magister Iohannes Tinctoris super sum(m)ulas Petri Hyspani, , incipit: Iste est liber su(m)mularum. 4 ° 3 9- lohannis Versoris commentum super su(m)mulas Petri Hy- s(pani), incipit: Iste est primus tractatus. 30/8 3i. Wien, Dominikaner. R 40. Magistri Petri Nigri, ordinis predicatorum, clipeus Thomista- rum, ineipit: Circa inicium ve(teris) artis. S. Thomas super li(brum) posteriorum, ineipit: Sicut dicit philosophus in prineipio methaphisice hominum genas. 5 R 41. De arte dicendi sew rethorica plures traetatus, ineipit: AllO- quendi scienciam. R 42. Marci Tullii Ciceronis ad Atticum epistole: Clodius tribu(nus) ple(bis). Magistri Fabii Quintilliani artis oratorie libri 12, ineipit: 10 Fabius Quintillianus. R 43. Liber de moribus et vita philosophorum, ineipit: De vita et moribus philosophorum, cum tabula. Alcinoi diseiplinarum Piatonis epithoma id est breviarium, ineipit: Cum te intelligam sapientissime. x 5 M. T. Ciceronis dyalogus de legibus, ineipit: Lucas qai- dem ille. Eiusdem Tusculane questiones, ineipit: Cum defensionum laboribus. Idem de finibus bonorum et malorum, ineipit: Non eram 20 nescius, et habet quinque libros. R 44. Idem Cicero de offieiis, ineipit: De officio duplex est quaestio- Eiusdem paradoxa, ineipit: Animadverti Brüte sepe. Idem de amicicia, ineipit: Quintus Mucius augur. Idem de senectute, ineipit: 0 Tite, si quid ego. 2 5 Idem de soran(i)o Scipionis, ineipit: Cum in Affricarfl venissem. Idem de a ) essencia mundi, ineipit: Multa sunt in achade- micis. Idem de oratore, ineipit: Cogitanti mihi sepenumero. 3o Leoniceni commentum super eo, scilicet de oratore, tö c1 ' pit: Quoniam admiracionis habet. R 45. Eiusdem Tullii Ciceronis oraciones plurime, ineipit: Quarfl" quam mihi semper. R 46. Eiusdem Tullii oracionum expo'sicio, ineipit: Hec oracio 35 dieta est. Laercius b ) Dyogenis 0 ) de vita et senteneiis philosophorum, ineipit: Philosophiam a barbaris inicium etc. R 47. Eiusdem Tullii Ciceronis epistole plurime, ineipiunt: Eg° enim officio. 40 Noni Marcelli ad filium de proprietate serraonum, incip 1 ■ Senium est tedium. :l ) darauf achademicis gestrichen. b ) Larecius. c ) A. 3t. Wien, Dominikaner. 3qQ H 48. Tullii Hubertini commentum super epistolas Tullii, ineipit: Huius volumus eppistolas. R 49. Iohannis Tortellii exaetissima orthographia per modum alpha- beti, ineipit: Grecorum litteras. R 50. Nicolai Perotti grammatica, ineipit: Da litteras A. B. C. 5 La(u)rencius Vallensis de li(n)gua latina, ineipit: Lauren- cius Vallensis Ioh(anni). a ) " 5*- Salustii Crispi 2 libri, ineipit: Omnes homines, qui se. Eiusdem oracio Cantiline b ) responsiva in Tullium Cice- ronem. 10 Appianus de bellis Romanorum, ineipit: Senatus popu- lusque. Eiusdem über, qui dicitur mirius 0 ) vel Celticus, ineipit: Ilirios Gre(ci). d ) R 52. Strabonis geographia de situ orbis cum tabula optima in prin- 15 cipio habens 17 libros, ineipit: Si ad philosophum alia per- tinent. Elementorum Euclidis geometrie Über, ineipit: Punctus est, cuius pars. | 26V In pulpeto S. 20 ^ I. Ptolomei über quadripartiti, ineipit: Rerum iesure, in quibus est. Centiloquium eiusdem, ineipit: Dixit Ptolomeus. Hermetis centiloquium, ineipit: Dixit Hermes. Idem de stellis Betheniis, ineipit: Dixit Hermes capitulo. 25 Betheni 0 ) centiloquium, ineipit: Nunc inchoabo. Idem de signirlcacione triplicatum ortus, fo. 120. Almansoris 50 proposiciones seu iudicia, ineipit: Aphoris- morum compendiolum. Zachelis Ysmahelite introduetorium de prineipiis iüdi- 30 ciorum, ineipit: In nomine dei pii et misericordis. Idem de eleccionibus, ineipit: Omnes concordati sunt. Idem de significacione temporis, ineipit: Scito quod terra. Mesehallach de reeepeionibus planetarum, f. 142. Idem de interrogacionibus, ineipit: Invenit quidam vir. 35 Idem de coniunecionibus planetarum, ineipit: Epistola de communicando planetarum. Idem de revolucionibus annorum, ineipit: Custodiat te. Serapionis liber agregatus in medicinis simplieibus, ineipit: Postquam vidi librum. 4° a ) Kest abgebröckelt. b ) A. c ) für Illirius. A ) Rest abgeschnitten. e ) bech-. 400 3i. Wien, Dominikaner. S 2. Albuhasen de iudiciis astrorum, incipit: Hie est über. Alexandri Apphrodisei probleumata, incipit: Probleuma- tum quedam. Aristotelis probleumata, ineipiunt: Cur exuperancie. 5 Plutarchi Cherunei") probleumata, ineipiunt: Quid est quid. Albuhater") astronomia, incipit: Primum quid facere. S 3. Iohannis Estruidi Anglici summa astrologie, incipit: Intencio mea est. io S 4. Eusebii Cesariensis breviarium temporum, incipit: Adiuro te. S 5. Theorice planetarum textus, incipit: Circulus ementricus. 8 ) Astrolabium. Tabule Alphony a ) cum canonibus. Quadrans Prophacii. 15 Boecius de consolacione philosophie. Fulgencii ymagines. Astronomie varia dieta. (S) 6. Eclipsium practica 6. Tabule multe et rare astrologie. 20 S 7. Cosmographia Ptholomei. Tabule de motibus planetarum. S 8. Astrolabium. Theorica planetarum. Algorismus. 25 De proieccione spere in planum. Astrologie varia dieta. S 9. Canones tabulares magistri Iohannis de Lyner(i)is primi et seeundi mobilis et alia plura ad astronomiam deserviencia. S 10. Alexandri tercie partis glo(ssa), incipit: Alpha et O. 30 Su. Eius seeunde partis glo(ssa), incipit: Quid noticia est. S 12. Torencius") Publiuspoeta, incipit: Poetarum primum omniurn. S i3. FrancisciPhilelphi b )satyrarumhecastotiscon a ), incipit: Inmitem canit. S 14. Cristoffori Landini Florentini in Oracii Flacci carmina inte 1 "' 35 pretaciones, incipit: Vetustum sane institutum. S 15. Ovidii Fastorum libri cum commento, incipit: Tempora cum causis. (S 16). Suetonius, incipit: Annum agens Cesar sextumdeeimum, cum commento. 40 S 17. Plantinee 0 ) viginti comedie cum commento, incipit: Pla nt1 ' nas c ) 20. l ) A. b ) philelph. c ) Plät-. 3i, Wien, Dominikaner. AOI S 18. Publii Virgilii Maronis opera. Bucolicorum, ineipit: Titule 8 ) tu patule. Georgicorum, ineipit: Quid faciat letas segetes. Eneydos, ineipit: Arraa virumque cano. S 19. Platine hystorici über de vita Christi et pontificum omniura, quorum 222 fuere, ineipit: Nobilitatis maximam. 5 Lucanus poeta, ineipit: Bella pomacios a ), cum commento. S 20. Lucanus poeta, ut supra. Temixtius et quedam alia super de anima. Super elencorum. De pluralitate formarum. 10 S 21. Magistri Petri deVineis, cancellariiCaroli imperatoris, rethorica, ineipit: Collegerunt pontifices. S 22. Petri Cesaris summa grammatice, ineipit: Ut ad sapienciara per grammaticam. Vocabularius. 35 S 23. Tercia pars vocabularii Burri Mediolanensis ab N. usque finem. S 24. Secunda pars ab F. usque M. inclusive. S 25. Prima pars ab A. usque E. inclusive, ineipit: Vocabulorum significaciones. ^ 26. Ysidorus ethymologiarum, ineipit: Disciplina a discendo no- 2 o men aeeepit. S 27. Vocabularius ex quo, ineipit: Ex quo vocabularii autenticus. ^ 28. Iuniani Maii Parthonopeii b ) vocabularius ex antiquis autoribus, ineipit: A. composita plenam etc. ^ 2 9- Salemonis, Constanciensis episcopi, vocabularius, ineipit: A. in 25 aliquibus gentibus. S 3o. Katholicon vocabularii quarta c ) pars a P. usque finem. S 3i. Eius tercia pars ab F. usque P. S 32. Eius secunda pars ab A. usque F. exclusive. S 23. Eiusdem prima pars, ineipit: Prosodia quoque pars grammatice, 30 et Iohannes Baibus Ianuensis, ordinis predicatorum, fecit hunc vocabularium, qui dicitur katholicon. | In pulpeto T. T 1. De communione sub utraque specie, ineipit: Inquisicio prima. Dyalogus contra Hussistas a ) notabilis, ineipit: Ut aliqua 35 dudum. De nocionibus personarum in divinis. * 2 - De potestate universalis ecclesie Ludovicus de Roma, doctor in utroque, ineipit: Reverendissimi patres primum. a ) A. b ) das \weite o verklext. c ) aus rot durchstrichenem prima ge- 40 bes sert über der Zeile. Mittelalt. Bibliothekskataloge I. -b A02 3i. Wien, Dominikaner. De pape deposicione et quomodo de eo potest iudicari. De coneepeione beate virginis, ineipit: Bone frater, audio. De pressura ecclesie, ineipit: Cum ettacens et loquens. T 3. Conciliorum gubernaculum per Andream, Maguntinensem epi- 5 scopum, editum ineipit: Ad perpetuam. T 4. Albertus Magnus super ethicam, ineipit: Cum omnis. T 5. Sifridus Bavarus super primos quatuor libros metha(phisi)ce, ineipit: Consequenter queritur. T 6. Idem super ceteros libros metha(phisi)ce. 10 T 7. Textus metha(phisi)ce de seeunda translacione glosatus, ineipit: Consideracio quidem. T 8. Biridani questiones super metha(phisi)cam, ineipit: Aristoteles in prohemio metha(phisi)ce. Wilhelmi Ockam questiones super phisicorum. 15 Idem de corpore Christi, et est traetatus. De ineipit et desinit varia dieta. T 9. Magister Biridanus Parisiensis super libros phisicorum, ineipit: Utrum sciencia naturalis sit de omnibus rebus. T 10. Laurencius de Landorio super primo et seeundo phisicorum, 20 ineipit: Circa primum librum phisicorum. T 11. De celo et mundo textus, ut supra. Commentum super de generacione et corrupeione. Commentum Albertinum super topica Aristotelis, ineipit: Propositum quidem. 25 Lucaniensis super posteriorum, ineipit: Intencio Aristotelis est. De velocitate et motibus traetatus. Egidius de Roma super phisicorum, ineipit: Naturalis sciencia. 30 T 12. De celo et mundo, de' 1 ) coloribus, longitudine et brevitate vite, iuventuteetsenectute, inspiracioneetrespiracione, vita et morte, sensu et sensato, memoria et reminiscencia, somno et vigilia, metheororum, ortu scienciarum, invisibilibus dei. Inicium ho- rum vide supra; textus. 35 S. Thomas de quidditate 1 '), id est ente et essencia, ut supra- Idem de natura corporis, ineipit: In traetatu isto. Idem de intellectu et intelligibili, ineipit: Sicut a prineipio- De natura et origine anime, ineipit: De anima quidem. Albertus Magnus de motibus animalium, ineipit: Tempus 40 et ordo. a ) de außerhalb einer T 12 umfassenden Klammer, ebenso außerhalb die \Vort e Inicium—textus Z. 33. 34. b ) quitt te . c ) tpr». 3i. Wien, Dominikaner. /{Oö Alexander de motu cordis, ineipit: Omnia eo solo. Aristoteles de mundo, ineipit: Multociens mihi Allexander. S. Thomas super de sensu et sensato, ineipit: Sicut philo- sophus dicit. Idem super de memoria et reminiscencia, ineipit: Sicut 5 philosophus dicit in septimo. Idem super li(bro) de causis, ineipit: Sicut philosophus dicit 10. ethicorum. Alphorabius") de divisione scienciarum, ineipit: Cum plu- res essent p . . , b ) I0 Ysaac de divisionibus, ineipit: Cum plures in libris. Alkyndus de quinque esseneiis, ineipit: Omnis sapiens. Socrates de deo: Qui me voluistis dicere. De Piatone et eius dogmate. Tremegistus, ineipit: Tremegistus ille. 15 Alphragum c ), ineipit: Numerus mensium. Aristoteles de lineis indivisibilibus, ineipit: Utrum sint m- divisibiles. Avicebrom über fontis vite, ineipit: Ille über dividitur. T 13. Commentumsuperphisicorum,ineipit: Quemadmodamhomines. 20 T 14. Amphorismi d ) Iohannis Damasceni, ineipit: Liberet te deus. De celo et mundo, de c ) vegetabilibus et plantis, longitudine et brevitate vite, iuventute et senectute, inspiracione et respira- cione, vita et morte. Boecius de trinitate. Vita Aristotelis. Aristoteles de mundo. 12 proposiciones causales. Tractatus de 25 substancia orbis; textus de quibus supra. 1 ) Liber rerum naturalium, ineipit: Postquam nos expedivi- mus. Commentum super Donatum, ineipit: Rethorice seeundo philosophus scribit. _ 3o T 15. Laurencius de Landorio super tercio, quarto et quinto phisicorum, ineipit: Circa inicium. T 16. Idem super sexto, septimo et oetavo phisicorum, ineipit: Circa inicium etc. T 17- Albertus Magnus super libros phisicorum: (Intencio nostra in 35 sciencia naturali), est eius prineipium. T '8. Idem super de celo et mundo, ineipit: Tractatus primus, quod mundus. T 19. Petrus Paduanus super probleumatibus Aristotelis, ineipit: Iuxta sentenciam. 4 ° a ) A. b) Rest abgeschnitten. c ) im Index f. 44 V Alphragium. d ) amphi. ') de außerhalb einer Klammer, auch für die meisten folgenden Titel geltend. ) textus ^ s "pra außerhalb einer Klammer, die den Text de vegetabilibus — orbis Z. 27 umfaßt. 26* AOA 3t. Wien, Dominikaner. T 20. Tabula super libris Aristotelis et Boecii. T 21. Super de celo et mundo bis, somno et vigilia, super de sensu et sensato, super de vegetabilibus, super methereorum com- mentum. a ) 5 Super de anima, super de memoria et reminiscencia, super de morte et vita notabile. Liber de ditferencia spiritus et anime. Scriptum super methaphisica. | T 22. Textus phisicorum cum commento, ineipit: Quoniam quidem. 10 T 23. Laurencius de Landorio super de anima, ineipit: Circa prin- cipium. T 24. Albertus Magnus super li(brum) methereorum, ineipit: In sciencia naturali. Commentum super de corrupeione et generacione, ineipit: 15 De generacione et corrupeione. T 25. Egidius de Roma, super phisicorum, ineipit: Naturalis sciencia. T 26. Methaphisice plures conclusiones super singulos libros. Commentum super de generacione et corrupeione, ineipit: Generacio unius. 20 Magistri Iohannis Pisani perspectiva, ineipit: Inter phisice consideracionem studia. Tabula librorum plurium. T 27. De philosophorum erroribus et aliorum antiquorum, fo. 215- Biridanus super phisicorum, ineipit: Antequam textus. 25 T 28. Hervei questiones de materia celi, ineipit: Queritur, utrum ah' qua virtus activa sit in natura corporali. T 29. Albertus Magnus de mineralibus, ineipit: De commixtione et coagulacione. Petrus de Alvernia super de celo et mundo, ineipit: De 3o natura sciencia fere plurima. Idem Albertus super seeundo sentenciarum, ineipit: Que- ritur de creatura. T 29. b ) Petrus de Alvernia super libros methereorum Aristotelis, ineipit: Aristoteles in primo phisicorum. 35 Albertus Magnus super Euclidem, ineipit: Sicut triplex est philosophia. T 3o. Textus de anima, ut supra. S. Thomas super brevitate et longitudine vite, ineipit Sicut scribitur quarto et sexto c ) methaphisice. 40 Averrois de substancia orbis, ineipit: In hoc traetatu inten- dimus perscrutari. a ) commentum außerhalb einer Klammer zu Z. 2. ß. wie im folgenden notaui zu Z. 5. G. b ) A. c ) 6 A. f. 27 3i. Wien, Dominikaner. 40^ Super thopicorum commentum, ineipit: Propositum qui- dem. * 3i. Fallacie saneti Thome breviores, ineipiunt: Columne basis triplicis innititur fides nostra. Quinque universalia. Predicamenta. 5 1 $2. Albertus Magnus de naturis rerum, ineipit: Sermo generalis de septem regionibus. 1 33. Avicenna de animalibus, ineipit: Et animalium communicant. Britonis vocabularius, ineipit: A. seeundum Priscianum. Questiones quedam ex dictis saneti Thome. io Super de anima commentum, ineipit: Sicut dicit Iohannes. * 34. Textus parvorum naturalium Aristotelis, de quibus supra. Gonstabilis de differencia spiritus et anime, ineipit: Inter- rogasti me. Commentum super eodem libro, ineipit: Antequam acce- 15 damus. Commentum super de vigilia et sorano, ineipit: De somno et vigilia. 1 35. Excerptum commentorum Aristotelis, ineipit: Accidens et sub- stancia. 20 Magistri Ciceronis rethorica, ineipit: Sepe aput me cogitavi. -36. Commentum superlibrosmethereorum, ineipit: Circa metheora. De anima quedam dieta, ineipit: Oportet, ex quo anima. De plantis et animalibus, ineipit: Animos plante non habent. Alberti Magni summa naturalium, et habet quinque trac- 25 tatus, ineipit: Circa inicium summe naturalium, cum tabula. * 37. Eiusdem Alberti eadem summa, ut 36. Thomas de ente et essencia, ut supra. Aristotelis textus varii, de quibus supra. 1 38. Commentum super summam naturalisphilosophie, ineipit:'Sub 30 umbra illius'. Albertus de Saxonia super yco(nomi)ca, ineipit: Yco(no- mi)ca et politica difl'erunt. Gwalterus de Wurler") super politicorum, ineipit: Subiec- tum libri. 35 3 9- Petri Hyspani quinque traetatus, ineipit: Dyalectica est ars arcium. Marsilii textus parvorum logicalium, ineipit: Circa trac- tatum de supposicionibus. T Pauli de Veneciis logica, ineipit: Conspiciens in cireuitu. 40 4o. Elencorum, topicorum, priorum, sex prineipiorum textus, de ^____quibus supra. b ) ,l ) A; richtig Burley, b ) textus — supra außerhalb einer Klammer. 406 3r. Wien, Dominikaner. T 41. Textus libri causarum, ineipit: Omnis causa primaria plus est, cum commento Prodi. S. Thomas super eodem, ineipit: Sicut dicit philosophus primo ethicorum. 5 De astronomia quedam in fine. T 42. S. Thomas de ente et essencia, ut supra. Liber de causis, ut supra T 41. Albertus Magnus contra eos, qui dieunt, quod post sepa- racionem omnium solum unum animal et una anima maneat, 10 ineipit: Qui aput nonnullas. Idem super tercio de anima, ineipit: In hoc autem tercio libro. Raby Moyses de eo, quod est unus deus. Hugo de Sancto Vic(tore) de 6 generibus contemplacionis, 15 ineipit: Sex autem. T 43. Alberti de Saxonia summa naturalis philosophie") ineipit: Sicut in(n)uit philosophus super de motibus animalium. Idem super de motibus animalium. Idem super de iuventute et senectute. 20 Idem super de inspiracione et respiracione. Petrus de Alvern(i)a super de somno et vigilia. Commentum super phisicorum. Questiones plures theologice. Tractatus de philosophia, ineipit: Quoniam philosophia in 25 tres partes. T 44. Arcium distineciones et differencie, ineipit: Cum sciencia dupli" cem habeat comparacionem. Iacobus Regalis de anima, ineipit: Dicturi de anima prius dicemus. 3o Iohannes de Rupella 1 ') tractatus de anima, ineipit: Si ig n0 ' ras te. Frater Umbertus, ordinis predicatorum, de anima, ineipit- Inter sciencias, que possunt. S.Thomas de anima, ineipit: Questio est de anima. 35 Aristotelis libri causarum, ineipit: Prima causa plus. | 6 T 45. S. Thomas de gradibus formarum, ineipit: Deus, sicut diciW 1 " (■ % ecclesiastici 7. T 46. Textus posteriorum, ineipit: Omnis doctrina. Conmentum super oetavo phisicorum. 40 Albertus Magnus super de celo et mundo fo. 9, ineip 11 - De celo et mundo etc. In hoc seeundo libro. a ) darauf S gestrichen: ,J ) pupella. 3i. Wien, Dominikaner. 4^7 Idem de natura locorum, incipit: De natura locorum, qui pro nomine ex habitudine loci. Idem de proprietatibus elementorum fo. 92, incipit: Quo- niam autem iam explevimus. — Istos a ) treslibrosidem Albertus commentavit et manu propria scripsit, vide ibidem fo. 106 et 5 ante tractatum de equivocis. Magistri Theodorici de Friburgo de origine rerum predi- camentabilium, incipit: Sicut ait philosophus in suis elencis. Prodi questiones, quarum solum novem sunt Scripte. De modo significandi tractatus, incipit: Cum cuiuslibet. 10 De equivocis tractatus, incipit: Omne darum Optimum. Quedam de ordinibus et divinis officiis etc. T 47- Sentencie super libro universalium Porphirii in principio, incipit 1 '): Circa librum Porphirii. Questiones super Aristotelis predicamenta, incipit: Circa 15 inicium predicamentorum. Gilberti Porretani episcopi sex principia, incipit: Circa inicium 6 principiorum. Bohecii libcr divisionum, incipit: Circa inicium libri divi- sionum. 20 Super li(brum) priorum questiones, incipit: Circa primum librum priorum. Super li(brum) posteriorum questiones, incipit: Circa inicium primi libri posteriorum. Questiones super elencorum, incipit: Circa inicium primi 25 libri elencorum. * 48. Versor super tractatus Petri Alfonsi, ordinis predicatorum, qui alias dicitur Petrus Hyspanus, quia nacione Hyspanus fuit, incipit: Iste est tractatus magistri. * 49- Super libros de anima exposicio, incipit: Aristoteles scribit 3o sexto politicorum. Phisicorum, de celo et mundo, textus ut supra. Rupertus super libro topicorum, incipit: Testante Boecio in principio. Commentum super quinque libros Marciani, incipit: Titu- 35 lus ille quatuor nomina dat. 1 5o. Super periermenias, incipit: Sicut dicit Alphorabius. c ) Questiones Durandi super Porphirium, incipit: Queratur primo. Crisostomus dialogi d ): Et licet indoctus. 4° a ) darauf weist eine mit roten Linien gezeichnete Hand. ) nochmals, ge- Sl >-lchen. c) .,. d) dea }i. 408 3i. Wien, Dominikaner. S. Thomas de ente et essencia, ut supra. Prodi proposiciones, incipiunt: Omnis multitudo participat. Commentum super phisicorum, incipit: Aristoteles volens tradere. 5 Thadeus super theoricam planetarum, incipit: Est enim sapiencia. T 51. S.Thomas de universali, incipit: Quoniam sicut dicit philo- sophus in li(bro) posteriorum. Idem de quinque universalibus, incipit: Omnes homines 10 natura scire etc. Item de decem preceptis, incipit: Nunc dicendum est de peccatis. Idem super li(brum) perier(meni)as, incipit: Dicto de hiis, que consequencium. 15 Idem de equipollenciis, incipit: Hiis visis statim patet. Idem de silogismis, incipit: Modo de hiis dicendum.") Idem de silogismo demonstratio, incipit: Restat nunc dl- cere de demonstracione. Idem super elencorum, incipit: Ad noticiam habendam 20 horum. 1 ') Eiusdem fallacie, incipit: Columne basis triplicis. Eiusdem fallacie minores, incipit: Quia logica est. Marsilii dicta abreviata super libros elencorum, incipit Restat abreviata ponere. 25 T 52. Super prologum sentenciarum questiones tres cum suis ar- ticulis, incipit: Cupientes aliquid. Logica Rogerii. Sophismata Riridani. Insolubilia Balteri Burleii. 3o Eiusdem Baltherii logica. De universali bono questio prolixa. De toto et suis partibus questio. 0 ) De singulari questio. Wurleii quatuor curiales questiones. 01 ) 35 Chonradi de monte puellarum tractatus contrarium tenens. Siffridus Anglicus super textum de supposicionibus. 0 ) Suton Anglicus super textum de consequenciis. Rudegerus super textu de obligatoriis. De consequenciis, de supposicionibus, de obligatoriis teX- 40 tus Rudegerii AngHci/) :l ) richtig Modo dicendum est de his. h ) richtig earum. c ) Sifridi Ar>g' ,c ' d ) richtig conclusiones. e ) Sutonis Anglici. f ) tcxtus — Anglici mit KhW' ,c ' ^u allen drei Titeln gehörig. ■ 28 V 3l. Wien, Dominikaner. 4-OQ Logica Wilhelmi Ockam, ineipit: Omnes logice traetatus. 8 ) T 53. Arnolfus super topicam, ineipit: Triplex est prineipium. Robertus de Kilberby b ) superpriorum, ineipit: Cum omnis sciencia. A 54- Textus ve(teris) artis cum commento, ineipit: Queritur, utrum 5 logica. T 55- Textus ve(teris) artis cum commento Ockam, ineipit: Quoniam commune operans. Textus topicorum, ut supra. Pauper super 6 prineipia, ineipit: Solummodo hoc inveni. 10 ' 56. Petri Hyspani traetatuum textus, ineipit: Dyalectica est ars arcium. Biridani cum zophismatibus, Alberti seolastiei Parisiensis, Alberti de Saxonia logica. c ) Questiones nove logice super Petro Hyspaniensi. | rs Nicolaus Dinckelpühel super libros Petri Hyspani, ineipit: Circa inicium primi traetatus. A 59- d ) Satyre Persii poete, ineipit: Hoc fönte labra. Porphirius et commentum super eo, ineipit: Cum sit ne- cessarium. 20 Commentum super phisicorum, ineipit: Quoniam quidem intelligere. Excerpta ex libris phisicorum 262. Hancus c ) de verbo 3og. 60. Mappe mundi textus. 25 Alphraganus. De astronomia quedam. Macrobii Ambrosii de musicis proposicionibus. Ptolomei canones super tabulas Toletanas. Theorica omnium planetarum cum pictura. 3o Pictura astrolabii et quadrantis. Gilbertus 1 ) de utilitatibus astrorum. Divisiones temporis. Diversis iudieiis. 8 ) Signa celi figurata cum canonibus. 35 Perspectiva Rosthani. 1 ') ^ Philosophia duplex magistri Wilhelmi de Conchis. °i- Hugonis didascolon 8 ), ineipit: Tribus modis res habet. 1 ) U2 - Astrologie über in diversis traetatibus. a ) statt traetatores. b ) richtig Kilwardby. c ) logica mit Klammer %u 40 lr idani — Saxonia. d ) die Signaturen T 57. 58. fehlen. c ) im Index f. 43 R ayneus. f ) Gelb-. «) A. h ) im Index f. 44 v lUttzani. ! ) richtig n ' s subsis lere habent. 4io 3i. Wien, Dominikaner. Alkabucii 3 ) introductorius in iudicio astronomie. Albimasar") über florum 26. De motu octave spere 32. Almansoris über capitulorum. 5 Theluth de revolucionibus annorum 37. Mesahalach 12 capitulorum. Theorica planetarum 3g. Prophacii almanach, canones 45. Ypocratis registrum. 10 De aeris impressionibus. De coniunccione planetarum 53. Averrois commentum super de celo et mundo 58. T 63. De celo et mundo, incipit: Quoniam, ut ait Tullius. Algorismi regule, incipit: Quisquis in quatuor. 15 Compotus ecclesiasticus, incipit: Omnia, que a primeva. Spera materialis. In pulpeto U. U 1. Textus de aut b ), spera materialis, de somno et vigilia, de memoria et reminiscencia textus ut supra. c ) 20 Compotus ecclesiasticus. Compotus phisicus/) Quadrans cum Cursore, incipit: Geometrie due. Novi quadrantis tractatus Profacii Hebrei, incipit: Cum stellarum sciencia. 25 U 2. Almanach arismetricum magistri Nicolai de Takaw. U 3. De tribus virtutibus theo(logi)cis, incipit: Cum circa utilia stu deamus. 0 ) Ruperti Kylberdi f ), ordinis predicatorum, tractatus de tem pore, incipit: Videtur per tempus. 3o Idem de ortu scienciarum, incipit: Scienciarum alia arvin • Idem de relativis eleganter tractans. . Albertus Magnus de bono morali, incipit: Quid medi c bonum. 8 ) S. Thomas contra errores Wilhelmi de Sancto Amore. 35 Bonaventura de perfeccione ewangelica. U 4. De spera, incipit: Tractatum de spera quatuor. Confessionale incipit: Quoniam ignorancie nubilo. U 5. Algorismus de integris. a ) A. <>) richtig anima. c ) textus — supra mit Klammer p allcn vier ^ 40 d ) philosophicus. •=) studG deä^. f ) richtig KUwarby. «) bG. 3i. Wien, Dominikaner. 4 I I Computus phisicus.") Computus manualis. Quadrans antiquus et novus. Tractatus de triplici mensuracione, U 6. Lectura super theoricam planetarum, ineipit: Lecturus altius etc. 5 U 7- Achabei b ) über introduetorius ad librum iudiciorum, ineipit: Postulata a domino. U 8. Astronomia cum suis figuris, ineipit: Principium iam sanecit. Compotus. U 9. Priscianus de accentibus, ineipit: Littera est nota elementi. 10 Idem de construccione. Idem de synka(tegore)matibus, ineipit: Ab eo, quod restat. De ordine et processu iudicii, ineipit: Antequam dicatur de ordine. Equivoca. *5 Quedam eppistole ibidem. Alia ibi vide. U 10. Gramaticales sophistrie vel declaraciones, ineipit: Quoniam circa conclusiones irramaticales. Logica correspondens parvis logicalibus, ineipit: Cum 20 dyalectica. TT u H. Marcianus de nupeiis, ineipit: Tu cum psallentem. Ovidii fastorum glosule, ineipit: Ut evidencius appareat. luvenalis satirarum exposicio in fine libri. Y 12. Grecismus cum commento, ineipit: Quoniam ignorare nubilo. 25 ^ 13. Ovidii fabularum exposicio per Thomam Valleis, ordinis pre- dicatorum, ineipit: A veritate quidem audivi(mus) autentice. Thomas Anglicus super duos nocturnos psalterii. ^ : 4- Derivarius mayor, et est vocabularius, ineipit: Cum nocte. Egidius de numeracione 0 ) intellectus possibilis ineipit: Quia 30 nonnulli. Sermones de tempore breves. T 5- Priscianus maior, ineipit: Cum omnis eloquencie doctrina. 16. Grecista novus, ineipit: Noticie gramatice saltem. 1 7. Prisciani minoris prima pars, ineipit: Quoniam in ante expositis. 35 Tercie partis Alexandri commentum. Ysagoge Iohannicii Allexandrini, ineipit: Medicina divi- . ditur. U ! 8- Summa gramatice Petri Cesaris, ineipit: Ut ad diseiplinam per gramaticam. | 40 a ) daneben Ilnhcs eciam U 1. b ) im Index/. 4> R Achaber, richtig Akabitii. > So auch in, / nc l ex f. ^gÄ richtig unitate. AI 2 3l. Wien, Dominikaner. U 19. Prisciani minoris secunda pars, incipit: In superiori. fa9 U 20. Theodolus de fabulis diversis, incipit: Utilis sciencie. Prudencius hystoriarum. Avianus. 5 Esopus. De moribus tractatus. Ymnorum et sequenciarum exposicio, incipit: Iam lucis orto. U 21. Ovidius in methamorphoseos, incipit: In nova fert animus. 10 U 22. Anticlaudianus Alani, incipit: Cum impetus. Phisonomia Aristotelis, incipit: Quoniam et anime. Bernardus ad Tyrricum, incipit: Tirricus veris") scien- ciarum. Bohecius de consolatu philosopbico. 15 U 23. Fulgencius de fabulis poetarum, incipit: Dii, quos pagani. De philosophis, poetis, sibillis, diis gencium. Gramatica quedam. Liber de ymagine mundi, incipit: Mundus dicitur. U 24. Musica Bohecii, incipit: Omnium quidem percepcio. b ) 20 Musica Guidonis. U 25. Alexandri tres partes cum glosis suis. U 26. Philosophia christiana, incipit: Philosophia secundum diversas professiones. Ovidii quedam dicta. 25 U 27. Exposicio super tractatu de modo significandi, incipit: In libro ethicorum scribit philosophus. Fallacie s. Thome minores, incipit: Quia logica. Fratris Bartholomei Faventini, ordinis predicatorum, eppi" stole dictaminis, incipit: Cupiens, ut in sciencia. 3o Tullius de amicicia, incipit: Quintus Mucius. Eiusdem rethorica, incipit: Crotoniate quondam. Idem de scematibus, incipit: Multoque robustius. Tractatus de regimine sanitatis duo, incipit: TestanteTulu 0 amicicia etc. 35 U 28. Iuvenalis poeta, incipit: Semper ego. Speculum humane salvacionis, cum tabula, incipit: Specu- lum humane salvacionis. U 29. Goffridi poetria novella, incipit: Papa Stupor. Liber Torquacii Anicii Bohecii, principis Romanorum, in ' 4 o cipit: Carmina qui quondam. Tractatus rethoricalis, incipit: Quia sicut modicum. ") ver. sc. mit eigenem Alinea. '') erstes c ans i. 3t. Wien, Dominikaner. AI 3 Alanus de probleumatibus, ineipit: A Phebo Phebe. Bohecius de diseiplina scolarium, ineipit: Vestra novit. U 3o. Alanus de planctu nature, ineipit: In lacrimas risus. U 3i. Ovidius de arte. Eiusdem fastorum exposicio. 5 Exposicio epistolarum. Bohecii aritmetrica. Virgiüi georgicorum et Eneydorum exposicio. Glose Tibulli. Comediarum Terencii exposicio. 10 U 32. Eberhardus, ineipit: Quoniam ignorancie nubilo. ^ 33. Oracii carmina, ineipit: Mecenas athanis. 11 ) U 34. Glosule primi libri Marciani inperfecte, ineipit: De quo tractet autor ille. Remigii commentum super Marcianum de nupeiis. 15 Servii explanacio super buccoÜca, georgica et Eneydos Virgilii, ineipit: BuccoÜca. 35. Oracii über carminum, ineipit: Mecenas. Eius poetria. Eius über eppistolarum. 20 Eius über sermonum. Zozimas. 36. iMater verborum, ineipit: Prima sillaba omnium. 37. Hugvicio, ineipit: Cum nostri prothoplasti. U 38. Petrus Helie. 25 Sinonima verborum. Composita verborum cum commento. Magistri Iohannis Araw Wiennensis gramatica. 3g. Abecedarius, ineipit: Aba, sicut dicit glosa. 4o. Luciani vocabularius, ineipit: Cum iuxta sapientis. 30 4L Vocabularius rerum vulgaris et latinus, ineipit: Caput. U 42. Variloquus magistri Iohannis Melber, ineipit: Abba est He- breum. 43. Vocabularius vulgaris, ubi vulgare proponitur Latino, ineipit: Cum sint nonnulü. 3 5 44- Vocabularius ex quo, ineipit: Ex quo voeabularii. 45- Eclipsium practica, ineipit: Tabula prevencionis. 46. Tulüus de amicicia, ineipit: Quintus Mucius augur. Bohecii aritmetrica b ), ineipit: In divinis acquirendis. ) A., t>) nach dem ersten t ist s gestrichen. 40 414 ^'' ~W* en > Dominikaner. U 47. Tractatus rethoricales, incipit: Ad dei honorem. Ars memorativa, incipit: Artis nobilissime. U 48. Astronomia Iordanis 0 ), incipit: Dicit Bohecius nichil novum. Alphragani über differenciarum"), incipit: Differencia pri- 5 ma in annis. a ) darauf dicit gestrichen. b ) differcncialium im Index f. 4^ R . BÜCHER JOHANN GWERLICHS 1423—1439. Über sie sind eine Anzahl von Dokumenten erhalten. In dem tsten, vom 20. Dezember 1423 datierten Testament vermachte ^wcrlich alle seine juridischen und anderen Bücher fac alios ist dort 5 ani Rande nachgetragen) an das Wiener Chorherrnstift zu S. Doro- ne a unter der Bedingung, daß, falls einer seiner Verwandten Jus udieren sollte, ihm diese Bücher für eine gewisse Zeit zur Verfügung s e hen sollten und falls keiner der Verwandten in Betracht käme, ''neu Scholaren unter den gleichen Bedingungen. Der Licentiat 10 °nann von Meyrs 1 ) sollte zur Ausgleichung einer Schuld Gwerlichs J 1 ihn im Betrage von 7 fl. Gwerlichs kleine Dekretalen nehmen. ,.? lner Kirche (in Probsdorf, Niederösterreich) vermachte er einen 1 e r horarum in pergameno, das neue Testament und den Peregrinus sanetis et de tempore zum Gebrauche der Geistlichkeit daselbst. 15 e se testamentarische Schenkung kam nicht zur Ausführung, denn er Erblasser hat seine Bücher später nicht an das Stift zu S. Doro- fa vermacht. (Orig.-Urkunde auf Papier mit der Rückenaufschrift ls posicio ultime voluntatis domini Iohannis Gwerleich. Schwer les- ar und vom Erblasser und zugleich Schreiber als scriptum velocis- 20 Jh^ beze ^ Cnnet l s - Lampelin Quellen zur Geschichte der Stadt Wien • 1 Bd. 7^ Wien ig 14, Regest 14.403.) Eine ausführliche Aufzeichnung existiert ferner über die Bücher Jp eiiichs, die er um das Jahr 1430 dem Collegium stipendiatorum J- c >' wie es sonst heißt, dem Collegium ducale sowohl zum Gebrauche 1 Professoren des Kollegs als zum Gebrauche der ganzen Univer- 25 dn! a° l,dc (hicr unter Nr. 32 abgedruckt). Er behielt sich selbst usleihrecht vor und hatte ferner das Verleihen an die Lehrer des 'g s , eventuell auch an magistri, die nicht zum Kolleg gehörten, % £ Cn Pfand ins Auge gefaßt. Eine Anzahl von Büchern, die der 3o Pend er SO gi e i c i t zum eigenen Gebrauche zurückbehielt, sind im Do- me nt als solche bezeichnet (s. Lampel a. a. O. Regest 14.572). c >. , cinc 'm zweiten Testament, Wien vom 25. Mai 1434, testierte s eine Bücher für die Benutzung durch arme Studenten; eine be- ) nach Lampel a. a. O. wohl Maiersch 'bei Hollabrunn. 3 5 ^ I 6 Bücher Johann Gwerlichs 1423 — i^3g. stimmte Anzahl davon sollte an das Chorherrnstift Dürnstein und an das Schottenstift in Wien kommen. Die betreffenden Verfügungen lauten, wie folgt: Item libros meos, quos pro presenti habeo et in futuro in facultate iuristarum atquiro, lego pro pauperibus scolaribus 5 et pro usu eorum, qui deponi debent in liberaria, que iam edificatur et construitur in collegio ac domo iuristarum.----------Item lego libros meos horarum in papiro scriptos, librum, qui continet sermones de sanetis et de tempore ac librum, qui scripta recolende memorie ma- gistri Nicolai de Dinchelspuhel continet de decem preeeptis, monaste- 10 rio de Tyernstain.------------Item lego pro monasterio ad Scotos librum questionum super quarto sentenciarum (s. Lampel a. a. 0- Regest 14.660). Die Änderung dieser Bestimmungen hatte sich Gjvcrlich ausdrücklich vorbehalten und sie fand tatsächlich statt. Denn in einem 15 dritten Testament, Wien am 3o. März 143$, bestimmte er: alle seine Bücher des kanonischen Rechts sollten der in Errichtung begriffenen Bibliothek der Juristenschule zufallen und dort angekettet den Studenten zum Gebrauche stehen; sein Meßbuch sollte für den in jener Bibliothek zu errichtenden Altar dienen; alle seine theologischen Bücher, 20 besonders die questiones des Nikolaus von Dinkelsbühel, sollten zum Gebrauche der Stipendiaten in dem Collegium Wagendrussel dienen, ebenso seine Horen-Bücher (s. Lampel a. a. 0. Regest 14.786)' Das hier genannte Collegium ist bekannter unter dem Namen Rosen- burse. Endlich ist ein Verzeichnis der Bücher Gwerlichs vom 10. Ap r " 25 1489 erhalten (hier abgedruckt unter Nr. 33). Über die Person Johann Gwerlichs haben wir verhältnismäßig reiche Nachrichten, die schon von Gust. C. Knod in seine' 11 hervorragenden Werke: Deutsche Studenten in Bologna, Berlin 1899, S. 176f. zusammengestellt sind. Danach ist er in Augsburg 3o geboren, erscheint 1412 in der Matrikel der Universität Bologna als Notarius und Kanonikus von S. Moritz in Augsburg und hat in Bologna das Doktorat des kanonischen Rechts erlangt. Später jpurde er Probst von S. Gertrud in Augsburg, Kanonikus von Preisingi Kanonikus und Kustos des Doms zu Augsburg und Propst V° n 35 S. Peter ebenda. 142g erscheint er als Passauer Offiziell in Wtf n -' Aber schon seit 1421 lehrte er an der Wiener Universität und bekleidete fünfmal die Würde des Dekans der juridischen Fakuffl (1421, 1426, 1430, 1432, 1435). 1436 befand er sich unter den P°' n Baseler Konzil nach Wien gesendeten Visitatoren. Gestorben ist ei 40 am 18. Mai 1445. Von den im Verzeichnis Nr. 33 angeführten Büchern laßt slC ' /t/7" mit voller Sicherheit wenigstens eines nachweisen, so daß man a nehmen kann, die dort genannten Bücher seien wirklich in ™ l 32. Wien, Bücherschenkung Gwerlichs an das Collcgium ducalc. 417 geblieben; der S. 41g, Z. 6' beschriebene Nicolaus de Lyra ist iden- "sch mit Cod. 4134 der Wiener Hof bibliothek und stammt aus der alten Universitätsbibliothek. ') Literatur. Jos. Lampel in Quellen ~ur Geschichte der Stadt Wien Abt. i Bd. j, Wien igi4 ( V gi besonders S. 12. 52. gi. 127. 134JJ.). 32. Bücherschenkung Gwerlichs an das Collegium ducale, um 1430. Es sind zwei Exemplare des Bücherverzeichnisses erhalten (A, *V> beide auf je einem Quartblatt Papier und von derselben Eland geschrieben; das Wasserzeichen bildet ein Herzogshut (Krone ?). 10 **■ (~g X 22'6 cm) ist vollständiger, jvie die in B fehlenden Worte preter ultimum (hier S. 41g, Z. 23) zeigen, beide sind sorgfältig geschrieben und ohne Interpunktion. Die Buchtitel beginnen falhveise niit Majuskeln, fallweise nicht. Das an letzter Stelle im Exemplar B stehende Buch ist zwar mit dunklerer Tinte nachgetragen, aber von 15 gleicher Hand wie das Vorausgehende, nur eine andere Feder wurde v erwendet. Auch das Exemplar A zeigt ähnliches Schwanken des ^ehrißzugs, der Wechsel tritt mit den Worten Item libellus sermo- inahs (S. 41g, Z. 26') ein. Unter diesen Umständen wird man beide ■Exemplare als gleichzeitige Niederschriften aufzufassen haben. Im 20 J°lgenden Abdruck ist A im allgemeinen zur Grundlage des Textes genommen; die Varianten beider Exemplare sind übrigens nicht v °n Belang. Druck. Lampel a. a. O. S. 52—5$, Regest 14572. iR Venerabilis et egregius 11 ) pater et dominus Iohannes Gwerleich, 25 ec retorum doctor, plena et libera donacione dedit et dat inter vivos c °Uegi 0 stipendiatorum in domo immediata eimiterio fratrum predi- ^atorum libros subscriptos pro domini dei laude simul et usu ac stu- 10 eorundem stipendiatorum tociusque universitatis studii Wiennensis Pro cremento, Petit tarnen, quatinus usus aliquorum, quibus indigebit, 30 Sl bi concedatur, desiderans, quia bonum quanto communius 11 ) tanto meli us, s i aüquis ma gi s t e r eciam non stipendiatus ibidem existens c ) P r ° leccione sua publica d ) legenda vel pro sermone vel sermonibus ^ J ) wie die dort auf dem letzten Blatte f. 252 v in klarer, großer Schrift stehende . '\ s - XV (Iste sexternus est domini Eckhardt capellani ad sanetam Kalherinam) 35 ' 'S {u erklären ist, sei dahingestellt. . a ) et egreg. fehlt B. b ) gmus A. c ) so B, ex. ib. st. Abfolge in A. d ) p. s. *"f°lge in B. Mlt Walt. Bibliothekskataloge I 27 A I 8 32. Wien, Bücherschenkung Gwcrlichs an das Collegium duccde. colligendis aut aliis acribus publicis faciendis uno vel pluribus ipsorum egeret, nisi aliquot legittimum obstiterit, sibi pro tali usu comodetur, reponenti tarnen prius aliquem librum vel aliunde cautionem sufn- cientem secundum statuta prefati collegii de reddendo infra certum 5 terminum faciente. 3 ) Petit eciam idem dominus Iohannes Gwerleich quanta potest devocione, quatinus prenominati stipendiati et alii hns libris vel aliquo ipsorum utentes animam suam domino deo sinceris precibus recommendent. Secuntur nomina librorum, quos donavit. io Questiones quarti sentenciarum eximii sacre theologie magistn Nicolai de Dinklspuhel ultimo per eundem collecte b ) in magno volumine de papiro c ) maiori. Sermones dominicales eiusdem ad populum in libro lausuria pelle tecto, principium secundi folii: si enim illa. 15 Partem estivalem et hiemalem horarum de rubrica Pataviensi in duobus magnis voluminibus pro horis dicendis stipendiatorum, sl aliqui ad eas essent vel forent obligati; et usum illorum duorum librorum adhuc habet dominus doctor, donator eorundem. Item lecturam aliquorum psalmorum magistri Tbome Angh cl 20 cum tabula in eadem contentorum, principium secundi folii: Augu- stina spiritualis. Item unum opus super ewangelio Mathei in volumine tecto as- seribus albo coreo indutis; videatur, quid sit, quia venit de Bohemia- Principium secundi folii: bovis Luce primo. 25 Item novum testamentum in pergameno cum exposicione Tater noster , principium secundi folii: Mayus habet. Item psalterium in magno volumine pergameneo in albis asseribus, in cuius fine est ymago crucifixi; et usus illius adhuc est aput dominum doctorem prenominatum. 3o Item unum librum secundum ordinem alphabeti, continentem multas autoritates utiles et exempla sanctorum Valencia pro predica- tore et sermonibus colligendis, initium secundi folii: et regnum. ; Item sermones de sanctis et quedam alia in asseribus albis, &*! cium: Quando in hoc. 35 Item postillam super epistolis b. Pauli in albis asseribus. Item postillam super ewangelia Mathei cum textu in libro rubeo, principium: Das ist der kalender. Item exposicio epistolarum per annum et exposicio super ap 0 ' kalypsim Richardi de s. Victore, cuius principium est: Cum sacro- 40 sancta. a ) A. b ) u. c. p. c. Abfolge in B. c ) bap- D. 52. Wien, Bücherschenkung Gwerlichs an das Collegium ducale. 4 1 Q Item sermones Iacobi de Voragine in rubeo coopertorio, inicium: Humane labilis. Item sermones Mellicii in uno volumine magno albo pars esti- v alis, inicium: Ihesum queritis. Item'" 1 ) alia pars sermonum Mellicii in simili figura, et est pars 5 hyemalis, inicium eius: Alpha et O. Item quartus über racionalis in pergameno, inicium: Inter euneta. Item postillam Nicolai de Lyra super Iohannem cum quibusdam f,,v lls > prineipium seeundi folii: hominem purum. | Item sermones magistri Nicolai de Dinklspuhel de corpore Christi 10 ln übro rubeo, inicium: c Caro mca vere est eibus 3 . Item sermones quadragesimales in asseribus nudis, prineipium: F 'ü populi mei\ Item exposicionem m. Francisci de Meronis in übro pergameneo u beo parvo super 'Missus' et ineipit: c In mense autem sexto'. 15 . Item breviloquium Bonaventure in volumine pergameneo rubeo, ln >cium est: Tlecto genua'. Item parvus libellus in theologia in rubeis asseribus, prineipium Se cundi folii: ista quatuor simul. Item practicam unam notabilem in medicina, quam habet Georius 20 a Potecarius, a quo repetatur. Lt isti libri suprasignati sunt in asseribus ligati. sequentes autem ? coopertoriis et in sexternis preter ultimum. 1 ) Item decem quaterni disligati continentes auetoritates librorum ristotelis cum sermonibus magistri Nicolai de Dinkelspuhel de cor- 25 P.o.re domini c ) simul cum sermonibus m. Petri de Pulka factis in con- 10 Constanciensi, inicium est: Cum omnis nostra. Item libellus sermocinalis, cuius coopertorium est nigrum et co- re uni, inicium: Nota Ieremie. Item libellus b. Augustini de spiritu et anima, prineipium eius d ): 3o VUoniam dictum est. Item libellus de aliquibus virtutibus et vieiis et autoritatibus 0 ) in P er gameneo coopertorio, cuius inicium: In divina scriptura. Item libellus pergameneus antiquus in medicina et quibusdam a Us > inicium seeundi folii: colia dieta. 3 5 item libellus de virtutibus cardinalibus etc. in pergameno'), ini- 1X1 eius: Quia seeundum sentenciam apostoli. Item kalendarium pergameneum in coopertorio pergameneo cum SUt *ula Raymundi. Item predicacionem crucis, inicium: Reverendo magistro. 40 c\ a )/- 7 ( ' in B. b ) am Ratide von anderer Hand Nota A, preter ultimum fehlt B. °mini nostri B. d ) est B. °) hierauf diversis B. f ) papiro B. 420 33. Wien, Bücher Gwcrlichs im ,/. r-f3(). Item diversa in uno libro pergameneo in a ) coopertorio, cuius ini- cium: Sicut dick apostolus. Item unum librum in asseribus cum rubeo coopertorio conti- nentem preeepta decalogi et traetatum de septem peccatis mortalibus et traetatum de confessione et traetatum de octo beatudinibus et Septem donis spiritus saneti m. Nicolai de Dinkelspuhel; et usus illius libri ad(h)uc est aput a ) prefatum dominum doctorem, donatorem eorundem. 33. Bücher Gwerlichs im J. 1439. 10 Ihr Verzeichnis bildet einen Teil des umfangreichen Inventars, in dem auch Gebrauchsgegenstände, Kleider, die an Gwerlich zu bezahlenden Schulden aufgeführt werden; die Bücher nehmen jedoch den breitesten Raum ein. Das Dokument besteht aus zwei Papierblättern in Quart, die der Länge nach gefaltet vier schmale Blätter 15 ergeben (So X 11-5 cm). Wasserzeichen ist ein Herzogshut im Kreise von 3-3 cm Durchmesser. Die Aufzählung der Bücher beginnt auf f. 2 , ist vom Vorausgehenden abgetrennt und zerfällt ihrerseits durch den Zwischenraum einiger Zeilen in zwei Gruppen. Die erste enthält die Bücher, die sich (wohl leihweise) bei mehreren Personen 20 befanden, nämlich bei dem Professor der Wiener Universität T> r - Johann Polzmachcr, Ulr. Sumneperger, Joh. Kern aus Külsheim um Jodok Hausner aus Neumarkt. Die zweite Abteilung enthält die anderen Bücher (alii libri), die beiden letzten Büchertitel sind von der Hand desselben Schreibers mit dunklerer Tinte zugesetzt. Drei von 25 den Büchern sind als Besitz des Abtes von Sedlec (Zisterzienserkloster . in Böhmen, Caslauer Kreis) bezeichnet. Druck. Lampe l a. a. O. S. 134-136, Regest 14809. Anno domini MCCCCXXX1X. feria sexta infra oetavam pasche. Egregius decretorum doctor dominus Iohannes Gwerleich dep°" 30 suit apud me Iohannem Polczmacher, ord(inarium) decretaliurn Wienne, res inferius annotatas in presencia venerabilis viri magis"" 1 Andree de Weytra, licenciati in theologia b )________. Hie inferius annotati sunt libri domini doctoris prenominati. Primo apud Iohannem Polczmacher or(dinarium) depositi sun 1 3 5 libri isti, videlicet: Decretales. Item sextus decretalium. *) fehlt A. i') theo 11 *. f. 1 f.* f.3R 33. Wien, Bücher Gwerliclis im J. ijäy. 42 I Clementine. Item apparatus Itino(cencii) super quinque libris decret(alium). Item novella sexti in volumine papireo. Item recollecte domini Caspar, or(dinarii) antiqui, super secundo decretalium. 5 Item summa Goff(redi). Item instituciones. Item apparatus institucionum. Item suffragia legum. Item lec(tura) Laurencii de Pi(sis) super decreto in tribus volu- io oiinibus. Item tituli legales in libro papireo cum tabula Iohannis Cal- dr i(ni). | Item magister Ulricus Sumneperger habet speculum iudiciale. Item dominus Iobannes Kern de Kulsheym, bacc(alaureus) in 15 ^ecretis, habet libros infra scriptos, videlicet: Tabulam Martinianam, que est domini abbatis de Zedlicz. Item duos libros papireos") super primo et secundo decretalium et unum parvum librum, in quo continentur casus summarii; et hü res Iibri sunt domini doctoris. 20 Item magister Iodocus Hausner de Novo Foro habet appara- Ur n Inno(cencii) super quinque libris b ) decre(talium) et repeitorium su per eodem. Item hie subsequuntur alii libri ipsius domini doctoris. 25 Primo inforciatum in pergameno, cuius prineipium sie ineipit: Dat is causis c ) etc. Item traetatus de septem sacramentis d ) in libro papireo et co- Pertorio rubeo, qui ineipit: Karissimo fllio etc. Item lec(tura) domini Caspar super primo decre(talium) in e ) 30 c °opertorio rubeo. Item repertorium magnum in coopertorio albo, quod olim fuit d °mini Iohannis Sinderami. 3 v Item distineciones Boeck super secundo decretalium. | . item casus summarii decretalium, sexti et Clementinarum in f ) 35 r ° papireo in asseribus ligato et cute rubea cooperto. .. Item summa Raymundi cum glossa in pergameno, in asseribus gata et cute rubea cooperta. f . 'tem lec(tura) domini lo(hannis) de Lig(nano) papirea super ^^decre(talium) in asseribus cum s ) coopertorio albo. 4« „ a ) paupireos. b ) libs*. c ) ca. d ) hierauf qui in rubeo gestrichen. str -' era "f ^gestrichen. f ) eine folgende Hasta gestrichen. «) hierauf cute ge- 42 2 33. Wien, Bücher Gwerlichs im J. i-f3g. Item instituta a ) cum apparatu in volumine pergameneo in as- seribus. Item archidiaconus super sexto decretalium in volumine pergameneo in asseribus in coopertorio flaveo. 5 Item decisiones rote antique in b ) volumine papireo, ligate in coreo flaveo. Item lec(tura) domini cardinalis super quarto decretalium in volumine papireo in asseribus et coopertorio flaveo. Item lec(tura) Anto(nii) de Bu(trio) super quarto decre(talium) io in volumine papireo, ligato in coreo flaveo. Item distincciones Boeck super primo et quarto decre(talium) in volumine papireo in asseribus tectura alba. Item allegaciones Lapi in volumine papireo in asseribus tectura flavea. i 5 Item recollecte ipsius domini doctoris Iohannis Gwerleich super quinto decre(talium) in papiro. | „ Item extravagantes Io(hannis) pape in voluminc pergameneo, '• 4 quod est abbatis de Zedliez. Item forme diversarum litterarum in sexternis papireis. 20 Item pars lec(turae) Clementinarum usque ad ti(tulum) de ap- p(ellacionibus) inclusive in papireis sexternis non ligatis. Item arenge et collaciones in papiro, quas habet dominus Iohan- nes Polczmacher. Item collaciones c ) et alique epistole et laudes beati Ieronimi in 25 sexternis papireis et coopertorio pergameneo. Item sacramentale de censura ecclesiastica in sexternis papireis. Item allegaciones Lapi in sexternis papireis non ligatis. Item tractatus Gwil(elmi) de Mandagoto de eleccione in perga- meno cum apparatu. 30 Item consilia Friderici de Senis in papiro cum registro. Item lectura domini d ) Percivalis super decreto, que est domin' abbatis de Zedlicz, in pergameno. Item lec(tura) super sexto in sexternis papireis. Item lec(tura) cardinalis super quarto decre(talium) in papii*°> 3 5 asseribus, flaveo coopertorio. a ) -tute. b ) hierauf libro gestrichen. c ) collacanes. d ) über durch' strichenem magistri. BÜCHER DER KARMELITER. Orden: Karmeliter. Diözese: Passau. Gründun gs^eit: ij80\ c Auflösung: I/S4. Schon im J. i36o unter Herzog Rudolf IV. waren Karmeliter oder wie sie mit vollerem Namen hießen c Weiße Brüder vom Berge KarmeV nach Wien gekommen und hatten ihr Kloster zu S. Johann im Werd (Leopoldstadt). Im J. i3S6 übersiedelten sie jedoch aus der 10 Vorstadt in die Stadt, wo ihnen vom Herzog Albrecht IL die Kapelle und das Gebäude des Münzamtes am Hof samt sieben anderen Häusern in dessen Umgebung angewiesen wurde. Dort blieben sie bis zum J. 1554, wn dann ihr Haus dem neuen Orden der Jesuiten einzuräumen, während sie selbst wieder in die Lcopoldstadt über- 15 siedelten. Dort wurde ihr Kloster bei der Türkenbelagerung von i683 verbrannt. Wenn auch das Archiv und die Kostbarheiten damals gerettet werden konnten, so dürfte die Bibliothek zugrunde gegangen sein, denn es sind bisher keine Handschriften oder Bücher mit Besitzvermerken dieses Hauses bekannt geworden; vgl. Mar tan 20 (Fidler), Geschichte der österreichischen Klerisey Bd. g, Wien 1788, S. i3 4 f. 34. Kirchenbücher der Karmeliter, 15. Sept. 1421. Sie bilden einen Teil des sorgfältig geschriebenen Schatzverzeichnisses der Karmeliter, überliefert im Wiener Stadtarchiv Rep. 124 25 Nr. 75 (vorher —-). Es ist ein Heft von 12 Blättern in Schmalquart ^n einem Pappband mit Deckblättern aus einem alten Druckwerk versehen (3o-2 X 11 cm), die letzten 4 Blätter ganz leer. Fast jeder Buchtitel steht in eigener Zeile, ohne Interpunktion. Die Schrift zeigt keine Majuskeln, auch nicht für Eigennamen. Auf 30 den Rücken des Einbandes ist die Aufschrift c Weiße Brüder' aufgepreßt. Druck. Karl Uhlir^ im Centralblatt für Biblioth. iß, S. g4; vgl. Jahrbuch der hunsthist. Sammlungen Bd. 16, Regest iß55o. A 2 A 3f. Wien. Karmeliter. f 3 B Libri corales et missales. Item graduale magnum et bonum. Item unum antiphonarium de tempore et de sanetis. Item sequencionarius. Item cancionale. 5 Item commune sanetorum. Item quinque libri missale(s) boni et integri seeundum ordinale nostrum. Item unum magnum missale preciosum ex parte Latislay Hering, io Item unum misale ordinis praedicatorum. Item tria specialia. Item aliud parvum speciale. Item unum diurnale. | Item unum breviarium in duobus voluminibus. Item aliud breviarium novum cum notula scriptum. 15 Item unum ordinale. Item una legenda sanetorum antiqua. 0 ) Item duo psalteria choralia magna. Item unum antiquum psalterium antique scripture. Item duo plenaria. 20 Item duo vigilie nova et antiqua. 3 V a ) hierauf Ite queque gestrichen. BÜCHER DER 31 ARIENKAPELLE. Am Ende des i3. Jahrh. stiftete Otto, ein Enkel des im J. i23g verstorbenen Ritters Haymo, eine Kapelle zu Ehren Gottes und der h, Maria. Otto mußte i3og infolge einer Verschwörung, an der er teilhatte, die Stadt verlassen und sein Haus mit der Kapelle 5 verfiel dem Landesherrn, der es im J. i3i6 dem Rate der Stadt schenkte. Dieser ließ das Haus umbauen und mit dem alten Rathaus vereinigen. Erst im J. 1515 wurde der Name der Kapelle ' Unser Frauen in Ottenheim zu S. Salvator-Kap eile geändert. Sie besteht heute noch in der Salvatorgasse und ist jetzt den Alt-Katholiken zu- 10 gewiesen. Aus der Zeit des Mittelalters sind zwei Bücherverzeichnisse der Kapelle erhalten. Das eine steht in dem von ihrem Kaplan Jakob Poll z36y verfaßten Gesamt-Inventar (vgl. hier Nr. 3s), das andere in einem Gesamt-Inventar von 1431 (vgl. hier Nr. 36). Ausführliche Nachrichten über dieses Gotteshaus s. bei Karl Lind, Die 15 Salvatorkapelle im Rathaus zu Wien, im 2. Bd. der Berichte und Mittheilungen des Alterthumsvereins zu Wien; Ant. Weiß, Geschichte der Rathauskapelle zu S. Salvator in Wien 1861. Andere Hinweise finden sich in den Quellen zur Geschichte der Stadt Wien Abt. 2. Bd. 1, Wien 1898 und bei Ant. Mayer in der Geschichte der Stadt 20 Vfien 2. Bd. 2. Hälfte, Wien 1905, S. 900. Literatur. Karl v. Sava im Notenblatt. Beilage ^um Archiv f. Kunde österr. esc hichtsquellen Jahrg. i, Wien i85i, S. ßoo (Inventar von 143')- Karl Uhlir\ im Centralblatt f. Biblioth. iß, Leipzig iSg6, S. 86. 101. Karl Uhlir^ im Jahrbuch der kunsthistor. Sammlungen 16, Wien iSg6, Regest 25 3952 (Inventar von 1431). Karl Uhlir^ in Quellen ^ur Geschichte der Stadt Wien Abt. 2 Bd. 1, Wien 1898. 35. Inventar der Marienkapelle, 27. Sept. 1367. Orig.-Urkunde auf Pergament im Wiener Stadtarchiv, über- llc fert in drei Ausfertigungen. Das hier benutzte Exemplar hat drei 3o ^hängende Wachssiegel, rot das des Passauer Offizials Iohannes de Vr euntspcrch, grün das des Bürgermeisters Thomas dictus Swamel Un d das des Jakob Poll. Druck. Uhlirn im Centralblatt für Biblioth. 13, S. 86; vgl. Jahrbuch a. a. O. e ffest 12746, wo „ ur j; e beiden Missale Ortolfs in Betracht kommen und Quellen a. a. 35 °' Ä i6 7 f. A2Ö 3$. Wien, Marienkapcüe. In Christi nomine, amen. Sapientum nimirum instruunt con- silia, ne res vel negocia, a quibus usus successoribus per temporum successus violenciam aliqualiter paciantur, firmitudine litterarum sa- gaciter muniantur. Igitur ego lacobus Polio, capellanus cappelle 5 sancte Marie virginis Ottenhaim nuncupate intra muros civitatis Wienne--------— volens ob araorem dei genitricis anime meeque salutem res omnes, ne sequaces aut ecclesiarum detractores minuant, nominare ad eandem cappellam pertinentes — — — Septimo no- minare concepi omnia clenodia ad altaria supranominate cappelle io pertinencia-------ornatus ... cum libro missali... per Ortolfum dictum mit der gevatter donatus ecclesie supradicte------------. Item est alius ornatus-------------■ cum libro missali — —■ — ad missam Ortoln Petcziech supradicti specialiter pertinens------------. Octavo recitabo libros ad cappellam prelibatam spectantes per nie sepe dictum Iaco- 15 bum Pollonem comparatos. Primo est ibi über unus missalis integer, albo coreo superductus, talenta constans XII. Item est alius Über missalis integer et novus, in kalendario celi signa aurea et in prin- cipio hancdevotam sanctipatris a ) nostri Ambrosii oracionem, scilicet: Summe sacerdos, cum ceteris continentem. Item adest alter über 20 missalis integer et antiquus rubeo coreo superductus. Item est ibi alius über missalis integer preter ofiicia quadragesimalia grosse scri- pture, albo coreo bene tectus. Item est ibi quidam über continens officia quadragesimalia tantum, circumdatus ruffa pelle. Item est ibi integer über missalis alius preter epistolas et ewangelia circurn- 25 amictus nigra pelle. Item est ibi quidam über continens dumtaxat epistolas et ewangelia per totum annum. Item habetur ibi parvas integer über missalis, ruffa pelle superductus. Item est ibi Über parvus speciales continens tantum missas, nigro coreo superductus. Item assunt optimi duo libri magni voluminis, videlicet grad(u)al e _ 30 et antiphonare. Item adest ibi über gradualis musice notatus parvi voluminis. Item antiphonare aliud integrum musice notatus. It erD est alius über musice notatus, continens collectas et capitula et re- sponsoria et antiphonas ad vesperas per totum annum. Item est ibi Über matutinaüs cum nigra pelle, hyemalem continens tantum p ar ' 35 tem. Item quidam collectarius et duo psalteria et duo breviaria, t reS agende. Item quidam leccionarius parve quantitatis pro diebus fe- stivis. Item est ibi über passionalis magni voluminis. Item est ib* quidam leccionarius de beata virgine per integrum annum nove col- leccionis circumdatus alba pelle. 40 a ) pres. 36. Wien, Marienkapclle. 42 7 36. Inventar der Marienkapelle, 27. Nov. 1431. Überlief er t im Wiener Stadtarchiv, Hauptarchivs-Akten, Fasc.I (vorher j^), ein gefaltetes Quartblatt. Ein anderes Exemplar, auch aus einem gefalteten Quartblatt bestehend, befindet sich im Cod. 14058 der Wiener Hof bibliothek unter dem Datum eingereiht. Eine junge 5 Abschrift des ig. Jahrh. aus unbekannter Quelle steht im Cod. 1449&' derselben Bibliothek, f. iff. Die orthographischen Abweichungen sind unbedeutend. Die Bücher sind ohne Interpunktion zu Zeilen abgesetzt, die im Druck festgehalten sind. Druck. Sava im Aoti-enblatt a. a. 0. S. 300; Uhlir\ im Centralblatt für 10 ü'bhoth. r>, S. roß; derselbe im Jahrbuch der kunsthistor. Sammlungen Bd. 16, Regest rjySz. Vermerkt die ornet in Otten und Haymen Capellen anno etc. tricc- simo primo an eritag vor sand Andres tag. Von ersten drew messpücher und zway gradual und zwen 15 antiflner. Item zwen psalter. Item ain collettner. Item ain verprannts cancional. Item ain briviarium in pergamen. 20 Item ain puch mit omelyen. Item ain puch mit episteln und ewangelien. Item die passion genotiert. Item ain puech mit gesank und colletten. Item die agend. Item ain alts cancional in papier. 25 Item ain schöner canon, der leit bey den andern puchern in der kisten. 37. SCHULBIBLIOTIIEK VON S. STEPHAN. Ausleihverzeichnisse um 1350. Die Hs. 2i3 der Wiener Hofbibliothek ist ein in Italien ge- 5 schriebener Priscianus des i3. Jahrh., nicht mehr im ursprünglichen Einband (24-1 x 16 cm). Der Codex kam aus der alten Universitätsbibliothek (Univ. 48g) und trägt auf dem nicht mitgezählten Vorsetzblatt den Besitzervermerk Gollegn ducalis Wienne. Die ältere Provenienz bleibt unklar. Doch steht auf der Versoseite des Vorsetz- 10 blattes, dessen Falz hinter f. 8 hervorragt, folgendes: Nota. Anno domini MCCCXLIX. Leutoldus ffuit in XXX. anno, quem intravit eodem anno in vigilia purificacionis virginis benedicte, in cuius vigilia mit natus. Et anno incarnacionis predicto legit in generali Wienne ad sanetum Sthephanum et a ) actum legendi continuavit 15 circa in seeundo anno et circa festum corporis Christi in predicto anno XLIX. complevit biennium actus legendi in generali. Die bezogenen Daten sind der 1. Februar und der 11. Juni 134g. In dieser Hs. finden sich nun an zwei Stellen Ausleihverzeichnisse, I. auf der Rectoseite des Vorsetzblattes, II. mit ganz anderem 20 Schriftzug auf dem Nachsetzblatt, das nicht zum letzten Sextern gehört, sondern hinzugefügt ist, allerdings schon in alter Zeit; es ist etwas kleiner als die vorausgehenden Blätter. Da die Eintragungen von I. der Raumverteilung nach auf einige lateinische Hexameter moralischen Charakters, die im 14. Jahrh. niedergeschrieben wurden, 25 Rücksicht nehmen, indem sie ihnen ausweichen, erhellt daraus, daß die Büchernotizen später fallen, jedoch nicht lange nachher. Man hat sie in der Folgezeit wegzuradieren begonnen, es jedoch heim Versuch bewenden lassen; manches davon ist deshalb kaum mehr leserlich. Die Eintragung I. auf dem Vorsetzblatt links oben ist in 30 einem Zu g er f°lgt, ohne jede Interpunktion, mit zeilenweisen A b ' Sätzen für jede Ausleihnotiz. — Die Eintragungen II. auf dem Nach' setzblatt sind gleichfalls in etwas schwer leserlicher, zum Teil sehr a ) hierauf act . . . (?) gestrichen. 3j. Wien, Schulbibliothek von S. Stephan. 42Q stark gekürzter Schrift, flüchtig und zu verschiedene}! Zeiten von mehreren (zumindest drei Händen) hingeworfen; c.und e sind zuweilen ganz gleich geschrieben. Der Text beginnt auf dem oberen Teil der Seite ohne Vorlinierung und ohne Interpunktion, die Eigennamen beginnen schwankend mit großen und kleinen Buchstaben. 5 -Auch diese Notizen stammen aus dem 14. Jahrh. Die dritte Hd. hat ein sehr flüchtiges a, das zwei senkrechten Strichen mit einem Querstrich gleicht. Die Zusätze der zweiten und dritten Hand sind im Druck durch runde Klammern und die entsprechende Chiffre kenntlich gemacht. 10 Es ist nicht gelungen, die im Verzeichnis genannten Personen l n den aus der gleichen Zeit publizierten Quellen nachzuweisen. Die ■Beziehung und Zuweisung der Ausleihverzeichnisse zur S. Stephans- schule stützt sich auf die wahrscheinlich eigenhändige Eintragung des Leutoldus, der als Lehrer dieser Schule bezeichnet ist, wie ja I5 ail ch der Inhalt des Codex selbst (Priscianus) auf die Lehrtätigkeit seines Besitzers hinzuweisen scheint. Über die zuerst im J. i23 r j bezeugte Bürgerschule zu S. Stephan und ihre Geschichte vgl. Ant. Mayer, Die Bürgerschule zu S. Stephan in Wien. Eine historisch- Pädagogische Studie, Wien 1880 (reicher als im ersten Abdruck in 20 Blätter des Vereines f. Landeskunde v. Niederösterreich Jahrg. 14). Ungedruckt. I. Nota, quod . . . a ) concessi questiones Prisciani. Petro exposicionem compendii. 25 Item Bohe ob ) exposicionem Prisciani et quaternum super modos si gnificandi. Item . . . c ) Biha° textum Prudencii et D(onati) quedam que- s tiones. d ) Item Leu(cippo) c ) sermones. Item M/// quaternum grecismi et 3o te xturn grecismi. . . f ) Item Petro de Carmel fi ) volumen philosophie (?). Item ßihe° auetores. Item domino Michaeli predicatori que- st iones") veteris artis. II. 35 Hie notantur libri, quos de me concessi. Primo concessi 1 ) Ulrico Herrandi derivaciones. Item eidem auetores. a ) N 9 . b) B- exp.fast gm- ausradiert. c ) P°o? d ) ? d. "qqönS. J "ff 1 - S. 4 30 , Z. 16. <") ? bine. «) wie es scheint carml. h ) quoi cs . 40 äa rüber später id est obligavi m s . A3o 3y. Wien, Schulbibliothck von S. Stephan. Item Michaheli Mundlini Prudencium cum opere. Item Iohanni Swevo (?) unum volumen exposicionis modorum s(ignificandi) et annexorum. a ) Item Leucippo grecismum. b ) 5 Item Petro de Laybach exposicionem Horacii (et super modis significandi, de cons.; et sunt sex quaterni) m 3 . Item cuidam de Ibsa c ) questiones Donati, equivoca, synonima (prius d ) notabilis materia) m 2 . Item magistro Petro de La(ybach) volumen exposicionem sum- io marura. 0 ) Item eidem textnm summarum. Item Rugero poetriam novam cum textu derivarii. 1 ) Item Michaeli de Karm. philosophicas sentencias. (Item Egidio de Tulna exposicionem fagifaceti. s ) 15 Item Petro deLa(ybach) exposicionem modorum significandi) W. (Item Leucippo quaternum super 11 ) grecissmo. Item cuidam . . .'), questiones 1 '), Boecium de consolacione et quendam tractatum in philosophia) m 3 . a ) exp. bis ann. gestrichen (an- aus in- geändert?), daneben auetorum von and. 20 Hand. b ) die Zeile ist gestrichen. c ) hierauf exp. gestrichen, vom p nur der erste Strich vorhanden. d ) die ^weite u-Hasta durch Wurmfraß beschädigt. c ) ex P - sum. gestrichen. f ) tex. der. gestrichen; daneben voluminibus. K ) fag". ') "" ') ? pra oder pro (Petro?). k ) qs. SCHO TTUNSTIFT. Orden: Benediktiner. Bistum: Passau (Wien). Gründungszeit: 1161. Das Ordenshaus wurde vom Babenberger Herzog Heinrich II. 5 Jasomirgott im J. 1161 gegründet. Die ersten Mönche kamen aus S. Jakob in Regensburg, das Stift ist der h. Jungfrau Maria und dem "■• Papst Gregor geweiht. Die ursprünglich vorhandene alte Bibliothek des Stiftes ist mit der Auswanderung der einstigen Schottenmönche verschollen. Aus dem 11. und 12. Jahrh. stammen im gün- 10 stigsten Falle nur zwei Handschriften der heutigen Bibliothek. Urkundlich ist nur vom J. i3go die Nachricht belegt, daß Meister Chunrat von den Schotten dem Schottenkloster zwei Bücher, Mon- a ldus undInnocentius, vermachte (Centralblattf. Bibliothekswesen i3, Leipzig 1S96, S. SS). Die Annahme, daß die alte Bibliothek bei einem 15 Brande im J. 1410 vernichtet wurde, beruht auf unrichtiger Voraussetzung. Der Codex der Dombibliothek zu Prag M iij, enthaltend -ö- Ioannis, Scotorum in Vienna rectoris, expositio summae artis dietatoriae Ludolfi canonici Hildinensis saec. XIV. med., dürfte als ■Kopie anzusehen sein. 20 Über den in den Sitzungsberichten der philos.-histor. Classe der *ais. Akademie der Wissenschaften Bd. i3, Wien 1854, S. 171 — iS3 ^gedruckten über dativus (Fragment), worin auch eine Anzahl p °n Büchern erscheint, sagt Georg Zappert, dessen Herausgeber, a - a. O. S. 105 nur Folgendes: «Freundlicher Vermittelung danke ich 25 ^e Kenntniss eines Folio-Papier-Blattes des XV. Jahrhunderts, des- Se n Inhalt dieses Fragment als Bruchstück eines Liber dativus, eines Geschenke-Buches kennzeichnet». Die Nennung 'Finani abbatis 110- str ? würde zweifellos auf das Wiener Schottenkloster hinweisen, die a Ks dem Inhalt des Stückes zu^ erschließende zeitliche Begrenzung 30 Slc h auf die Zeit von 1192 bis 1243 beziehen. Gegen die Echtheit dieses Dokuments sind jedoch Zweifel berechtigt, sowohl weil das fragliche ytatt unauffindbar ist, als wegen Zapperts bekannter Fälschertätig- leit ; vgl. Karl Uhlirz, Geschichte der Stadt Wien II, 2, S. 592. Im J. 1418 verließen die Schotten Wien und das Kloster wurde 35 v °n deutschen Mönchen besetzt, deren Tätigkeit in hervorragendem 432 Wien, Schottenstift. Maße auf Herstellung einer Bibliothek gerichtet war. Die meisten Handschriften der heutigen Sammlung rühren aus dem 75. Jahrh. her. Eine Anzahl davon, die bis etwa 1450 dem Kloster dargebracht wurden, findet sich im'über donationum angeführt (vgl. hier unter 5 Nr. 38). Abt Johann von Ochsenhausen (1428 — 1446) kaufte elf Handschriften und schrieb eine; auf Mariinus de Lcn'bicz (1446 bis 1461) sind vier Stücke zurückzuführen. Soweit sich aus den entsprechenden Angaben in den Handschriften, aus der Schriftart oder aus dem Inhalt schließen läßt, wurden in dieser Zeit noch 24 andere 10 Handschriften von Mitgliedern des Stiftes geschrieben, von denen besonders Iohannes Nagler de Päsdorf Wolfgangus de Enzersdorf, Wolfgangus de Everding, Iohannes Ratisbonensis zu erwähnen sind. Noch bedeutender war die Vermehrung der Bibliothek durch Schenkungen, unter denen die des Urbanus de Mellico (f 1436; ihr Verls zeichnis s. unten beim'über donationum' S.436, Anm.), des Iodocus Weylcr de Haylprunna (4) f 1452, des Stephan Kayser (5), des Leonhardus Dienhofer (5), des Chrislianus Waslab, clericus Waitzen- dorfensis (2), und vor allem die des Professors der Wiener Universität Iohannes Polzmacher, der im J. 1453 82 Bände des kanonischen so und Zivilrechts sowie der philosophischen Disziplinen mittelst Urkunde testamentarisch vermachte (hier gedruckt unter Nr. 3g), hervorzuheben sind. Anderer Zuwachs ist von Hübl und Wolfsgruber (a. a. 0.) vermerkt. In der Stiftung Heinrich Senftlebens, Dechants in Breslau, für die h. Kreuzkapelle bei den Schotten wird ein 'per- 25 gameneins" Meßbuch angeführt (2g. Dez. 1467, s. Quellen zur Geschichte der Stadt Wien Abt. 1 Bd. 4, S. 87 f.). Eine Liste der bei Tische zum Vorlesen bestimmten Bücher aus dem 15. Jahrh. befindet sich im Cod. m des Schottenstifts (hier unter Nr. 40). Aus der ittt Cod. 4g7o der Wiener Hof bibliothek stehenden Schrift: Martinus, 3o abbas Scotorum Viennae, ceremonialia ist zu erkennen, daß einig 0 der Bücher des Hauses (jedoch wohl nur liturgische) sich damals (1446 — 1461 ?) in der Sakristei befanden, die anderen in der Bibh°' thek. Die interessanten Bestimmungen, welche die letztere und das Walten des Bibliothekars betreffen, mögen umsomehr, als sie jvohl 35 kaum bekannt sind, hier einen Platz finden: (f. i3 v ) De Sacrista. —------- Item sine scitu sacristani aUt eins vices tenentis nullus debet exportare libros de sacristia ad cellatn- (f. i4 R ) De librario monasterii. Item librarius custodiat libros a putrefactione unde tempore pluviali claudat fenestras, tempore ver° 40 sereno aliquando pro recenti aere apperiat. Item libros abseilte* scribat, ne per oblivionem perdantur et interdum, si diu sunt absentes, requirat. Item sollicitet, quod rupture librorum reparentur. Item m prineipio, medio etfine voluminis scribat quod liber estnoster. Item Wien, Schottenstift. Aoö in principio, qui tractatus sunt in toto volumine. Item si über est nobis donatus, scribatur nomen benefactoris. Item in singnlis annis ad minus semel libri reponantur ad librariam circa quadragesimam adrecognicionem, quod omnia sunt communia. Item deturpans libros monastcrii vel alienos gravius corrigatur. 5 Sehr zahlreich sind die Handschriften, die von Mitgliedern des Hauses im 16. Jahrh. herrühren. Im selben Jahrhundert sind jedoch der Bibliothek eine Reihe von Handschriften abhanden gekommen, zumeist durch Ausleihen, einige kamen in die Hände von Jo. AI. Brassican. Der von Joh. 10 Cuspinian benutzte Codex des Otto Frisingcnsis war vorher im Besitze von Thom. Resch und Joh. Fuchsmagen und kam später in die Wiener Hof bibliothek. Verschollen ist die von W. Lazius erwähnte Schrift'Leopoldi II. fragmentum de initiis prineipum Austriac sive iiiarchionum orientalium tisque ad patrem suum Henricum I., qui 15 coenobii Scotensis est author''; vgl. Lazius, Tituli ac catalogi . . . autorum, qui . . . nondum in orbc visi sunt, Viennae Austriae (vor 1 553). Ziemlich viele andere, die für die Zwecke der Magdeburger Centuriatoren bestimmt waren, finden sich heute in der Wiener Uofbibliothek, während ein Stück davon in Wolfenbüttel steckt; die 20 ersteren tragen zum großen Teil das Handzeichen oder Bemerkungen des Flacius Illyricus.') l ) In Göttweig befinden sich drei aus dem Schottenstift unter Abt Gottfried Bessel 1 "26 erworbene Hss. Nr. 5g (rote Nummer) von fran-ös. Hand Augustini confessiones, " e doctr. christ., de natura boni; Boethius, De fide christiana etc. s. XIII. Nr. 67 (rote 25 Nummer) Biblia s. XIV. Nr. 104 (rote Nummer) mit Wahrscheinlichkeit: Hugo de s - Victore, Libersententiarum s. XIV. — In Wien, Dominikanerbibliothek: Cod. 123 Q'iaestiones super IV 11. sententiarum, gleichfalls von den Schotten; er wurde für Robert Holkot, Lectura super librum sapientiae eingetauscht. — /;; der Wiener Hofbiblio- t! 'ek: Cod. rGy Priscianus s. XIII. Cod. 44- Magn. Ziegelbauer et Oliv. Legipontius, Historia rei literariae ord. s. Benedicti I, Aug. Vind. i?54, S. S27. Marian (Fidler), Geschichte der österr. Klerisey Bd. g, Wien 178S, S. i4 s - F. PI. Böckh, Wiens lebende Schriftsteller und Künstler, Wien 1822. S. 117 f- miuis lesu Christi s. XV. Cod. 4236 hauptsächlich Schriften Thomas Ebendorfers. ferne' Hieronymus et Gennadius, De scriptoribus ecclesiasticis und Calal. script. ecclesiast. u- 25 j. A7. Cod. 4257 Alber-li über de abundantia exemplorum und eine Anzahl kleinere Schriften (1434). Cod. 4382 Schriften des Caesarius Arelat., Pseudo-Cassiodor, Pseudo- Augustin, Gregorius M., Pseudo-Bernhard, Bonaventura u. a. s. XV. Cod. 43S4 haup sächlich Schriften des Nikolaus von Dinkelspühl u. a.; Geschenk des Iodocus de Haf prunna s. XV. Cod. 44g5 Petrus Damiani, Fpis/olae; Traclatus de confessionc sacramen- 3o tali; Examen haereticorum Hussitarum Wikleßstarum, tschechisch s. XV. Cod. 4667 banus de Mellico, Disputata etpraelectiones in ethica Aristotelis s. XV. Cod. 5i2S N'C de Tudeschis, Qjiaestiones u. a., sowie besonders Schriften des Petrus de Anchoran s. XV; Geschenk Polzmachers. Cod. 5^5 Benedicti XII. , Gregorii IX., Clementis • Constitutiones; Bcrnhardus Cassin., Speculum monachorum cum comm. Petri Böen > 35 Scrmones s. XV. Cod. 54go Albertus M., Libri quinque de mineralibus s. XV. P" andere Hss. der Hofbibliothek stammen gleichfalls aus dem Schottenkloster: Cod. $47 deutsche Meditationen und des Matthaeus de Cracovia, Dialogus Rationis et Conscie tiae (deutsch) enthaltend s. XV, war später im Besitze eines Lennhart Grueber. Cod. 1 9 Processionarius mit Musiknoten, deutsch s. XV und Cod. 4252 Schriften des Nikol- V 40 Dinkelspühl s. XV, kamen beide über Salzburg. — Die oben angeführten Cod. 9 Lotharii summa poenitentiae; Chronica usque ad ann. 1233 (s. XII f.) und Cod. 4 ' Urbanus de Mellico, Praelectiones in ethica Aristotelis (s. XV) stammen aus der a Universitätsbibliothek; s. auch Cod. 13,676 Resistrum rediluum dominontm Scotorum Vienna s. XIV. — In Wolfenbüttel: Cod. Heimst. at5 enthält im wesentlichen Jr tini Oppaviensis chronicon cum continuatione / dem Schottenstift von Stephan Kayser testiert. Vienna s. XIV. — In Wolfenbüttel: Cod. Heimst. 41 5 enthält im wesent..- 45 tini Oppaviensis chronicon cum continuatione Andreae Ralisponensis s. XV ; er ' 38. Büchergeschenke im Libcr donationum, saec. XV. 4-35 J. H. Ja eck. Wien und dessen Umgebungen, Weimar 1822, S. 97. Adr. Balbi, Essai statistique sur les bibliotheques de Vienne, Vienne i8j5, S. 86. E. G. Vogel, Literatur d. öffentl. u. Corporationsbibliotheken, Leipzig 1840, S. 12g. Wilh. Wattenbach, Handschriften des Schottenstifts zu Wien im Archiv der 5 Gesellsch.f. alt. deutsche Geschichte Bd. 10, Hannover iSSr, S. 5g2_f. Georg Zapp er t, Über das Fragment eines Liber dativus in Sitzungsberichte der kais. Akademie der Wissenschaften, phil.-hist. Cl. Bd. 13, Wien i854, S. gjff. Ernst Hauswirth, Abriß einer Geschichte der Beuedictinerabtei ?u den Schotten '" Wien, Wien i858 (passim). 10 Fr. Schulte, Rechtshandschriften der Stiftsbibliotheken Göttweih, Heiligenkreuz, Klosterneuburg, Melk, Schotten in Wien in Sitzungsberichte der kais. Akademie der Wiss,, phil.-hist. Cl. Bd. 5 7 , Wien iS6\S, S. Gojff. Jul, Petzholdt, Adressbuch der Bibliotheken Deutschlands etc., Dresden i8j5, S - 4tG, 514. 15 M. Mayr, Wiener Handschriften zur bayerischen Geschichte im Neuen Archiv <*■ Gesellsch.f. alt. deutsche Geschichte Bd. 5, Hannover 1SS0, S. i45f. Joh. Huemer, her Austriacum in Wiener Studien Bd. g, Wien iS8-j, S. gof. Coel. Wolfsgruber, Regesten aus dem Archive des Benediktinerstiftes Schotten >n Wen in Quellen zur Geschichte der Stadt Wien Abt. 1 Bd. 1, Wien tSgS. 20 Alb. Hübl, Calalogus codd. mss. qui in bibl. monasterii D. M. V. ad Scotos Vin- dobonac servantur, Vindobonae et Lipsiac iSgg. Alb. Hübl, Die Inkunabeln der Bibliothek des Stiftes Schotten in Wien, Wien und Le ipzig igo4- Joh. Bohatta und Mich. Holzmann, Adressbuch der Bibliotheken der österr.- 25 ""gar. Monarchie, Wien igoo, S. 25gf. Alb. Fuchs, Necrologia Germaniae t. V, Berolini in 14. Außerdem vgl. A. Goldmann im Cenlralblatt für Biblioth. 5 (1888), 4pf- 38. Büchergeschenke im Liber donationum, saec. XV. Im Archiv des Schottenstifts befindet sich (s. oben S. 432 Z. 4) zo mit der Signatur Scrin. io3 Nr. 1 (ältere Bezeichnung: Lädt Stiftungen fas. j) der c Liber fundationuni antiquorum et benefactorum s aeculo XIV tn - et XV' 0 cxaratus\ Es ist eine Pergamenthandschrift m ü 5/ bezeichneten Seilen und einer Reihe von Iceren Papierblättern "mit verschiedenen Wasserzeichen. Zum Einband dient ein Antiphonar- 3 5 fragment s. XV über Pappe (28-4 X 18-5 cm). Der Codex, im 15. J ahvh. in Langzeilen, ohne Rubrizierung geschrieben, enthält Ab- Sc hrißen von Schenkungsurkunden, worauf von S. 41 —5/ der ' Liber d °nationum" folgt, der 1443 begonnen wurde und dem Hauptbestande n ach von vier Händen geschrieben ist (mit einer Einschaltung S. 48 4 o l angeführt Gottlieb ÜMB. unter Nr.c)4j. Die nekrologischen Notizen sind bei Alb. 5 Fuchs, Necrologia Germaniae t. V, Berolini uji4, S. ßizff. verwertet. In nomine domini amen. Nos Iohannes abbas totusque con- ?■ ventus monasterii beute virginis alias Scotorum in Wienna. Ut faci- lius atque cercius rememorari valeant nostrorum carorum beneiicia nobis gratuito a )exhibita, studuimussub brevi stilo conscribere eorum 10 donaciones, quas in honorem dei omnipotentis ac sanete genitricis eins virginis Marie et suarum salutem animarum nobis nostroque monasterio exhibuerunt, eorum dumtaxat, quorum beneiicia in ka- lendario istius libri non inveniuntur inserata nee eciam in litten anniversarialibus exarata. Quorum multi de iratrum devocione con- 15 fisi, studuerunt communibus bonis contentari, nolentes humeros no- stros in speciali onerare per anniversariorum ac aliorum divini eultu obsequiorum perpetuam institucionem. Hortamur insuper in car - täte Christi omnes successores nostros, ut pya devocione pernio studeant similiter suorum benefactorum beneficia commendare c 20 in scriptis simili modo redigere, ut crebro ad ipsa conspicienda u a ' tres recurrant deum omnipotentem pro eisdem rogaturi' 1 ), ne tarn | ^ nos quam ipsi aput ipsum deum omnipotentem arguamur ingratity" dinis in futurum. Datum Wienne in monasterio predicto beate Man e virginis anno domini MCCCCXLIII. pridie ante epiphanias dorm 111 25 nostri Iesu Christi. ------------Item quidam egregius sacre theologie doctor et m«- gister, Urbanus de Melico nomine, legavit nobis ex singulari devo cione Septem bona volumina, que sibi erant cariora.--------■ U autem prenominatus doctor quinto Ydus Augusti (etc.) 1 ) j p , e Item quidam baro nomine Piligrinus de Büchaim testatus e s nobis in duobus voluminibus speculum historiarum ita tarnen, :l ) -itu. b ) -uri auf Rasur. x ) die Aufzählung der Bücher gibt die auf dem Vorderdeckel von Cod. 363 stehen ^ gleichzeitige Eintragung: Eodem tempore (i 4 36) in vigilia s. Laurcncii obiit magistcr 3o 35 banus de Mellico, sacre theologie doctor egregius ac canonicus ecclesie saneti Step ^ ' ic in Wyenna, qui monasterio nostro legavit Septem solempnes libros. Primus lS v^ hie in Wyenna, qui monasterio nostro legavit Septem solempnes libros. Primus lS P tata super quinque libros etbicorum, que ipse per sc collegit et disputavit mc audiente, et propria manu scripsit. Secundus questiones Byridani super decem ^ ethicorum. Tercius Richardus de contemplacione cum multis aliis bonis tract ? br js 40 codem (Item textum sentenciarum, gestrichen). Item textus sentenciarum in duobus de sua propria manu glosatus. Sextus sanetus Thomas super tercio sentenciarum- timus über seeunda seeunde saneti Thome (vgl. Hübl, Catal. codd. S. 397)- 44 45 46 48 3g. Bücherschenkung des Prof. Johannes Polzmacher, ij.$3. 43 7 pro LXXX florenis Melicensibus impignoratum nostro peculio redi- meremus. Idem testatus est insuper quosdam alios libros parvos et mappam mundi. Obiit autem VIII. Kai. Octobris.------------| Item quidam doctor in iure dictus Iodocus Gossolt, ofiicialis in ^alczburg, contulit nobis duas summas sancti Thome videlicet pri- 5 niam et secundam secunde. Obiit autem sexto Kai. Octobris. Item quidam magister arcium dictus Nicolaus de Lauczg contulit nobis questiones communes super secundo sentenciarum. Obiit autem VII. Kai. Octobris.------------ Item quidam civis Wienne nomine Dietricus Hessz contulit 10 quosdam libellos diversarum facultatum fortassis in valore trium florenorum. Obiit autem VIII. Kai. Septembris. Item quidam sacerdos contulit nobis summam Pysani rubeam. Obiit tercio Kai. Decembris.------------ Item quondam egregius vir magister Nicolaus de Dinkelspühel, 15 uoctor sacre theologie,------------testatus est nobis questiones communes sentenciarum propria manu scriptas. Obiit autem Idibus Februarii.-------------| Item quidam canonicus ecclesie Boleslaviensis nomine Mauri- ei Us de Zabiechlicz testatus est nobis breviarium valde bonum sc- 20 c Undum rubricam secularium sacerdotum predicte ecclesie. Obiit autem III. Kai. Aprilis.------------| (Item dominus Thomas de Weitra dedit monasterio Septem libros. Item Fridericus Althamer medicus contulit nobis calicem, libros, 25 s cili cet Bartholomeum de naturis rerum, librum ewangeliorum et episto- larum. Item magister Rudolphus de Hermgin contulit bibliam in perga- ^eno.) m 2 | (Item Hainricus Hayden cum uxore sua dederunt primam partem 30 p ibhc magne et unum missale secundum rubricam nostram.) m" (Item magister Petrus Bachmülner dedit decretum pro remedio an ime sue.) m 4 . 39- Bücherschenkung des Prof. Johannes Polzmacher, 1453. Die Originalurkunde davon auf Pergament (s. oben S. 4J2) 35 lc p im Archiv des Schottenstifts. Sie ist der Breite nach in drei, der L *nge nach in sechs Teile gefaltet (53 X 29-$ cm), in dorso früher * 2 o (der Buchstabe rot), von einer Hand des iS. Jahrh. Nr. //// belehnet, jetzt mit Scrin. 105 Nr. 3$ signiert und mit der Aufschrift v ° m Schreiber der Urkunde versehen In ista carta continetur ultima 4 o Vol untas decretorum doctoris magistri Iohannis Polczmacher, pre- 438 Wien, Schottenstift. positi in Brunna. Mit drei in dorso auf den Verschlußstreifen aufgedrückten Wachssiegeln, wovon das links befindliche rote das Porträtsiegel des Erblassers ohne Kopf und nur zum Teil lesbarer Umschrift zeigt, das mittlere Siegel ist grün, das rechte rot. Der Text 5 ist ohne Linien und ohne Unterbrechung fortlaufend von einer TIand geschrieben, ein Wort ist eingeschaltet, nur gegen Ende ein Wort auf Rasur. Die Item beginnen auch dann mit Majuskeln, wenn mehrere mit diesem Worte eingeführte Schriften sich im selben Codex befinden, das erste Titelwort ist in der Regel groß, der un- io mittelbar folgende Verfassernamen klein, eine Anzahl von Wörtern, z. B. vo. für Polinnen, perg. fürpergamenum, glo. für glossa gekürzt, was alles in der Wiedergabe hier ohne besondere Andeutung geändert wurde. Als Interpunktion wird einfacher Punkt gesetzt^ auch zur Abkürzung von Eigennamen und Buchtiteln, jedoch nicht immer. 15 Abgekürzte Formen sind sowohl bei Verfassern als Titeln angewendet, die Kürzungen zuweilen recht frei behandelt. Von den ge- schenkten Handschriften (wie man sieht, wurden fast alle Codices, die Polzmacher damals besaß, dem Schottenstift gewidmet, nur zum Schlüsse stehen Legate an zwei Privatpersonen) sind heute noch 20 20 im Stift erhalten. Über die Persönlichkeit des Donators, der 1436, i-/3q, i44 r > 1442, 1445, 1447 Dekan der jurid. Fakultät und 14S8 Rektor der Universität, ferner Propst des Domkapitels von S. Peter in Brunn war vgl. Jos. Aschbach, Geschichte der Wiener Universität Bd. h 25 S. 582. 589 — 501. 611; Hauswirth a. a. O. S. 41; über das Testament Wolfsgruber in Quellen a. a. O. Bd. 1, S. 105. Druck von Zappert in Sitzungsberichte d. kais. Akademie a. a. ü. S. iß6—'43> angeführt bei Becker Nr. 286, Gottlieb ÜMB. Nr. gj.8, Hübl Catal. codd. S. Vi' Anm. 2. 3o V> Supprema hominum iudicia, quibus et anime suffragüs et terfl' poralium eure rerum post vite presentis exitum providetur, eciam languente corpore, dum tarnen in mente racionis vigor presideat, disponuntur. Hinc ego lohannes Polczmacher, decretorum doctoi"; ecclesie collegiate saneti Petri in Brunna prepositus, eger corpop mentis tarnen compos, bonorum a domino deo in hac vita m^' 11 concessorum disposicionem et distribucionem iuxta presentis carte ultimam voluntatem meam continentis tenorem, post obitum meu 0 ! per executores infra nominandos fieri volo et signanter in nunc, 4 U sequitur, modum. Primo enim lego et do quoad dominium et p r °. prietatem venerabili monasterio beate Marie virginis, ordinis sanc ^ Benedicti ad Scotos Wienn(e), quedam mea bona ac libros in fra ' Überlieferung: Urkunde im Archiv des Schottenstifts. 3p. Bücherschenkung des Prof. Johannes Pohmachcr, 1453. 43(3 senptos sub modo et forma subscriptis. In iure canonico videlicet decretales cum apparatu Bern(hardi) in pergameno; sextum et Clementinas cum apparatu Io(hannis) An(dreae) et Dynum super regulis •uns in uno volumine pergamenco. Item apparatum Inno(centii) super decretalibus in pergameno. Item summam Host(iensis) in 5 pergameno. Item novellas Io(hannis) An(dreae) super quinque libris decretalium in duobus voluminibus pergameneis. Item novellas ei nsdem super sexto libro decretalium in pergameno. Item specu- 'atorem in pergameno. Item additionem speculi in papiro et albo coopertorio. Item distineciones Boeck super primo et seeundo libris 10 decretalium in pergameno. Item distineciones eiusdem super tercio. quarto et quinto libris decretalium in uno volumine papireo. Item a Pparatum Wilhelmi Laudonensis super Clementinis in pergameno. lte m lecturam Nicolai de Sic(ilia) super primo libro decretalium in Papiro. Item lecturam eiusdem super seeundo libro decretalium in 15 duobus voluminibus papireis. Item lecturam eiusdem super tercio decretalium in uno volumine papireo. Item lecturam eiusdem Ni- Co (lai) de Sic(ilia) et Anto(nii) de Butt(rio) a ) super quarto decretalium. lte m casus auten(ticorum). Item trac(tatum) Barth(oli) de repres- Salus. Item conclusiones seu expediciones glossarum super Clemen- 20 unis Nico(lai) de Sic(ilia) in uno volumine papireo. Item lecturam ^o([ai) de Sic(ilia) super quinto decretalium in papiro. Item lecturam Prosdo(cimi) de Padua super seeundo decre(talium) in duobus voluminibus papireis. Item lectu(ram) Dominici super b ) sexto de- Cre (talium) in duobus voluminibus papireis. Item lectu(ram) quarti 25 decre(talium) Anto(nii) de Butt(rio). Lectu(ram) Petri de Ankor(ano) su Pcr Clementinis et consilia Friderici de Senis in uno volumine P a pireo. Item lectu(ram) Ioan(nis) de Imo(la) c ) super Clemen(tinis). " e m reportorium lo(hannis) de Cald(erinis) in papiro. Item lectu(ram) Mannis) de lmo(la) c ) super titulis extraordinariis in primo decre- 30 \ ta üum) in papiro. Item reporto(rium)Io(hannis) de Milis in papiro. «em unum volumen papireum cum diversis repeticionibus et con- c lusionibus quarti decre(talium) in coopertorio pergameneo. Item aliud volumen papireum in coopertorio pergameneo continens varias re Peticiones. Item aliud volumen papireum in coopertorio perga- 35 J^eneo cum variis repeticionibus et formis actorum iudicialium. ! tern consilia Olradi in volumine papireo et coopertorio pergameneo. ter « trac(tatum) Io(hannis) de Lig(nano) de bello. represaliis et du- ^'°> l'ormam appell(ationis) in beneficialibus seeundum stilum curie 0rn ane et trac(tatum) Io(hannis) de Ligna(no) de censura ecclesia- 4 o stlCa in uno volumine papireo. Item trac(tatum) de usuris Lau- a ) Butt'. bj seper _ c) vmo . 44-0 Wien, Schottenstift. rinensis de Ridolis 3 ) cum determinacione plurium questionum b ) circa hanc materiam et questionem Petri de Anko(rano). Constitucionem Henrici septimi, que incipit: Ad reprimendum, cum glossa Barth(oli) de insigniis et armis in uno volumine papireo. Item diversas repe- 5 ticiones et questiones disputatas per Nico(laum) de Sicilia et repe- ticiones Petri de Anko(rano) in uno volumine papireo. Item unam lectu(ram) super reg(ulis) iuris sexti decretalium in quinternis papi- reis. Item concordancias glo(ssarum) contrariarum decretalium in quinternis papireis. Item decisiones rote antiquas in uno volumine 10 papireo. Item decisiones rote novas in uno volumine papireo. Item distinc(ciones) Io(annis) Cald(erini) super glo(ssis) decre(talium) in uno volumine papireo. Item questiones Bartho(lomci) Brix(ien- sis) domini et venerabilis c ) cum diversis tractatibus libellorum (in) uno volumine pergameneo. Item recollecta per nie super decreto, i 5 a canone'Si quis presbyter 5 L. dis(tinctionis) usque ad finem distinc- (tionis) in uno volumine papireo. Item a prima causa usque ad § c Quod vero' III. q(uaest.) V. in volumine papireo. Item VII. qd ) in volumine papireo. -o Item allega(tiones) Lappi, sacramentale Wilhelmi etc. in uno volumine papireo. Item practicam Papiensis in uno volumine papireo. Item casus summarios sexti decretalium 0 ) et Clementinarum cum summula quarti etc. in uno volumine papireo. Item lego eidem monasterio Scotorum Wienn(e) libros iuris civilis infrascriptos, vide- 25 licet forciatum 1 ) vetus, item forciatum f ) novum, item inforciaturrij item codicem, item volumen, item instituciones, item summam Azo- nis, omnes in volumine pergameneo. Item iiorem Roiendini super tractatu notularum in volumine papireo. Item lectu(ram) Baldi super usibus feodorum et lectu(ram) Petri de Unsula c ) super tractatu notu- 3o larum in uno volumine papireo. Item lectu(ram) accurtatam super textu institu(tionum) in papiro. Item lec(turam) Io(hannis) Fabn super glossa institucionum in papiro. Item diversos tractatus e repeticiones Bar(tholi) et aliorum legistarum in uno voluminc p a " pireo. Item lego monasterio prefato libros morales et poeticos ac 35 alios permixtim, primo librum erudicionis principum in papiro- Item librum Valerii Maximi in papiro. Item commentum eiusdern Valerii in papiro. Item distincciones Mauricii secundum ordineri alphabeti in uno volumine papireo. Item tabulam Martinianam e tabulam lo(hannis) Cald(erini) secundum ordinem alphabeti in n n ° 40 volumine papireu. Item textus c ) metaphisice in pergameno. l ter0 a ) A, richtig Laurenlius Ridolfi. b ) questionem. c ) A. d ) P a = ) mit Verweisung von decretalium vor sexti. f ) iT. 3p. Bücherschenkung des Prof. Johannes Pohmaclier, 1453. 44 I libros de anima in pergameno. Item scacarium in pergameno. Item quendam librum papireum varias sentencias philosophorum et poetarum concordes continentem in volumine papireo. Item com- mentum Lucani in papiro. Item hystoriam Troianam de muliere infideli, oecultum, Ovidium de medicamine, Ovidium de Bacho, hy- 5 storiam de quadam regina pariente asellum et Panphulum*) in b ) Uno volumine papireo. Item novam poetriam Gainfredi in pergameno. Item Boecium de consolacione philosophie in pergameno. Item Salustium in pergameno. Item Plautum in quinternis papireis. Item Bruaellum in papiro. Item Tulinm de offieiis in quinternis 10 papireis. Item Egidium de regimine prineipum in pergameno. Item Tulium de offieiis in uno papireo quinterno. Item Boecium de diseiplina scolarium in pergameno. Item Matheum Vindacinen- Sem a ) et Esopum in uno volumine pergameneo. Item policraticum in uno volumine papireo. Item Franciscum Patracham c ) de rerae- 15 diis utriusque fortune in uno volumine pergameneo. Item georgica Virgilü in pergameno. Item Sedulium in pergameno. Item Clau- dianum contra Rophinum a ) in pergameno. Item lohannem Welech d ) de divinis offieiis et questiones quarti sentenciarum aecurtatas 6 ) in Volumine papireo. Item opus Prisciani in pergameno. Item Ysi- 20 dorum de summo bono, Inno(cencium) tercium de miseria hominum m volumine pergameneo. Item laudes beate Marie virginis in pa- Ptro.-------------') Item ad laudem domini dei omnipotentis, profec- tum et incrementum facultatis iuristici studii Wiennensis predictis Ubris sicut premittitur legatis et donatis talem adicio modum et lor- 25 Wam, quod dictum venerabile monasterium, ut reverendus in Christo Pater . .') abbas et venerabilis conventus eiusdem cum predictis libris doctoribus ac habilibus et valentibus scolaribus subvenire et causa studii aecomodare debeant et obligantur 1 ), reeepta tarnen a quolibet fali accomodatario s ) ydonea et sufficienti caucione pignora vel lide- 20 tussoria seeundum quod melius visum fuerit super restitucione et »idempnitate huiusmodi librorum, videlicet quod eum vel eos fide- l'ter conservet et tempore, quo ad restituendum postulatus fuerit, s ponte absque contradiccionc ac alia quavis mora sanos et illesos integre unacum pensione, de qua iam statim fiet mencio, restituat 35 s ine dolo et fraude, damnum eciam, si quod in sua potestate com- ^issum fuerit, statim resarciat. Item quia res per usum consumun- tu r et deteriorantur, volo, quod quilibet reeipiens titulo precario ali- luem vel aliquos, ut premittitur, de suprasignatis libris, teneatur a ) A. b ) aber der Zeile. c ) patrach. d ) richtig Beleth. e ) in vo. aecurt. 40 '"" Umslellungs^eichen. f ) sog. Respektspunkte. s ) accoma rl °. ') es folgen in 6 Zeilen geschenkte Hausgeräte. 442 Wien, Schottenstift. dare pro reformacione librorum aut librarie eorundem quandam competentem taxam seu pensionem iuxta quantitatem temporis et qualitatem personarum et hoc idem concedent(ium) relinquo arbitrio. Habeant tarnen ipsi concedentes respectum ad paupertatem et divi- 5 das aecomodatarii et potestatem pauperibus in toto remittendi ac gratis huiusmodi libros concedendi cum premissis tarnen caucioni- bus, de quibus supra.-------------') Item super decreto monasterii Zedlicensis mutuavi triginta ilorenos Hungaricales, ut patet in ciro- graphis.------------Item lego filio fratris mei Wolfgango duos libros io horarum et diurnale in pergameno de rubrica Olomucensi. Item lego domino Michaeli Klingenstain, canonico Olomucensi, omnia recollecta mea in papiro propria manu mea scripta.------------ Acta sunt hec Wienn(e) per me Iohannem Polczmacher supra- dictum in domo solite habitacionis mee prope scolas iuristarum die 15 Veneris undeeima mensis Maii anno domini MCCCCLIII 0 ------------• 40. Bücher zum Vorlesen bei Tische, iß.Jahrh. Cod. in (5/. C. 12) des Schottenstifts (s. oben S. 432, Z. 28) ist ein Papiercodex von 236' Blättern, in weißem Schaflederband über Holz, mit Blindlinien perziert; Buckeln und Verschlüsse fehlen zo (3i'2 X 2i-6 cm). Die Handschrift ist zum größten Teil von einer Hand in zwei Kolumnen geschrieben. Hauptinhalt: Io. Marchesinus, Mammotrectus. Von f. 225 an folgen Eintragungen verschiedener Hände, darunter f. 23 6 R das folgende Verzeichnis in zjv ei Kolumnen, ohne Linien, von einer Hand s. XV. Jeder Titel beginnt mit eigener 25 Zeile und mit großen Buchstaben. Ungedruckt. Libri legibiles ad mensam. Lumen anime. Moralia a ) beati Gregorii. 30 Humbertus super regula b. Augustini. Honorius super psalterium. Augustinus super psalterium. Summa viciorum. Biblia curtata. 35 Hugo de sacramentis. a ) morabilia. l ) Einsetzung eines Anniversars, Aufzählung von vermachten Hausgeräten. jo. Bücher zum Vorlesen bei Tische, 75. Jahrli. 44-3 Scholastica historia. Magister N. de Dinkel(spühel). a ) Pastoralia Gregorii. Gregorius super Ezechielem. Augustinus b ) ad Cirillum. 5 Speculum monachorum. Bernardus de precepto et dis(pensatione). Augustinus ad heremitas. Lucidarius. Libri legibiles ad collaeionem. 10 Vitas patrum. Libri dyalogorum beati Gregorii. Collaciones patrum. Instituta patrum. Horalogium c ) sapiencie. 15 Honorius super cantica. Passionalia et vita c ) sanctorum. Bernhardus super c Stabat\ Bernhardus saper r Missus est 5 . Speculum monachorum. 20 Meditaciones Anshelmi. Soliloquium beati Augustini. Albertus de virtutibus. Lignum vite. Tractatus de industriis. 25 a ) Ninkel-. b ) hierauf super gestrichen. c ) A. TESTAMENTE DES 14. UND W. JAHRH.) 41. Testament Friedrichs des Gnaemhertel, 17. Juli 1337- Überliefert im Archiv der StadtWien, Bürgerspital Nr. yo. TJrk. 5 auf Pergament (3g X si'8 cm) mit drei anhangenden Wachssiegeln, des Friedrich Gnaemhertel, des Konvents zur Himmelpforte (abgebröckelt) und Perchtolts des Schuczenmaister; die anderen Siegel fehlen jetzt. Sowohl dieser Friedrich, der i338 starb, als sein Bruder Otto sind als Bücherbesitzer bekannt. Der letztere starb um das 10 ,/. 134g als Pfarrer der Kirche Maria am Gestade in Wien und vermachte 40 Bücher dem Cistercienserstift Zwcttl; vgl. Xcnia Bei'- nardina pars II Bd. 1, S. 29S. Druck. Karl Ulilir- im Centralblatt für Bibliothekswesen 13, S. 86. Ich Fridreich der Gnaemhertel, purger ze Wienne, vergich und 15 tun chunt----------- daz ich -----------gestift und gewidmet han m gotes dienste zwo ewige messe in dem goteshaus zu sand Agnesen daez den vrowen zu der Hymelporten ze Wienne------------ Und han auch zu den zwain ewigen messen geben ain messepuch und ain mettenpüch, die mir her Reycher 2 ) ertzeugt hat mit meinen 20 phenningen und ain passional, bibel und ander püch ewichleichen da pei ze beleiben, da inne si paid ir tagzeit sprechen schuhen und studiern - — Diser prief ist geben, da von Christes gepurd warn ergangen dreutzehen hundert jar darnach in dem syben und dreiz- zigisten iar an sand Allexi tag. 25 *) Das Testament des Prof. Johannes Pol-macher vom J. /-/5g s. oben unter rlr-39" 2 ) zu den Zeiten pharrer zu Eberstorf, voriger Kaplan des Legatars; vgl. UrKUi j.2. 3. 64. Wien, Testamente. 4S9 63. Testament des Kaplans Jakob zu Guntramsdorf, kundgemacht 11. Januar 142g. Überliefert im Wiener Stadtbuch III, f. 3o6 v . — Der Kaplan vermachte seine fahrende Habe seiner Mutter und nach deren Ableben der Kirche zu Pratis. Guntramsdorf gehört zur Bezirkshaupt- 5 mannschaß und zum Gerichtsbezirk Baden bei Wien. Die Aufnahme des Testaments in das Wietier Stadtbuch dürfte darin ihren Grund habeti, daß der Erblasser aus einer Wiener Bürgerfamilie stammte und durch seinen Besitz von liegenden Gütern in Wien der Jurisdiktion des Wiener Rates unterstand. 10 Druck. Karl Uhlir^ im Centralblatt für Bibliothekwesen iß, S. $8. Desselben tags (des eritags nach sand Erharts tag) komen für den rat der stat ze Wienn Peter Messrer und Peter Nunnenmayr ------------umb das geschefft so her Jakob, kapplan zu Gundramstorff, getan hat------------Item das mettenpuch umb IUI gülden man sol 15 es aber geben umb fümf, item contractos a ) de tempore II gülden, item contractos a ) de sanetis i tl. den., item das puch mit ainer clau- f -3o 7 R sur > w i e rnans geit. — — — | — — — Item das doctrinal dem Martine, yecz der Aufgeberin. Item das selterl in papiro mit dem commun de sanetis und das mettenpuch, daz nicht in ist punten, 2 o das sol man geben dem, der da gern kumbt gen Gunderstorff zu dem maister in die schul und hat den herren ains die putten in dem lesen getragen. Item die andern schulpucher sullen meins bruder sun, ob er gen schul wurd gen, wolt er aber nicht, so sol man die pucher ainem frumen schulmaister geben, wadassey, daz er si armen schulern 25 geb durch gots willen, er wolt dann selb ettleiche behalden, so geb ain gelt dafür und gebs auch durch gots willen. Item den vocabuler und die andern vier sextern sol man rubrieziern und inpinten von meinem gut und sol das lassen zu Gunderstorff, das sol man leihen, welhem herren sein not sey. —--------Item das pühel mit der swar- 30 czen alten hawt, das ich kauift hab von hern Niclasen, dieezeit zu Gumppoltskirchen und ist de tempore-------— sol man geben hern Absolon, gesellen zu Gundersdorlf. 64. Testament des Jörg Irrenfried, 18. Januar 142g. Überliefert im Wiener Stadtbuch III, fol. 3o8 R . 35 Druck. Karl Uhlir\ im Centralblatt für Bibliothekswesen iß, S. gg. Des eritags nach sand Anthonien tag-------------umb das gescheut, so Jörg Irrenfrid, weilent hern Ruprechts, echter zu sand a ) richtig Contractus. /j.6o Ö5. Wien, Testament des Jörg Slaher., 12. April 1429. Stephan ze Wienn, bruder getan hat.-----------Item alle pücher, so im sein bruder geschafft hat, der hat er geschafft herrn Stephann vi- cary sechs, ain bibel, scolastica historia, summa Pisana, ain metten- puch, glosa ordinaria, Simonem de Grana. Item hern Mertten, gra- 5 cianer, vier pücher sermones Clementis, Gorra super lohannem, ser- mones Tinkchelspühel und all sextern, die funden sind worden für ein puch. Item hern Hannsen, echter, drew pücher, daz erst Nicolaus de Gmunden, zwai pücher Holgot super librös sapiencie. Item Erharten dem Schatawer drew pücher, daz erst Gorra super Matheum, 10 Gorra super Lucam, item ain quadrigesimal. Item in die librey zu sand Stephan zwai pücher Sokch. Item Vettlein, der Schatawerm knecht, zwai pücher, ains Sokch, das ander in Ytalia. Item den leviten zu sand Stephan drew pücher, textus ewangeliorum, ain halbs passional, sermones de tempore, item ain puch in geistleichen 15 rechten des Gwerleich notarii. 20 65. Testament des Jörg Slaher, Chormeisters bei St. Stephan, kundgemacht 12. April 142g. Überliefert im Wiener Stadtbuch TU, J.3i6 xl —3 ij r . Das Testament datiert vom 3i. Januar, der Zusatz vom g. März 142t). Druck. Karl Uhlir^ im Centralblatt für Bibliothekswesen 13, S. ggf. 0'g' ! - Jahrbuch der kunsthist. Sammlungen Bd. 16, Regest i^Sjj). Desselben tags (des eritags vor Tiburcü und Valeriana)------- umb die geschefft, so der erber briester, her Jörg der Slaher, kormaister aller heiligen tumbkirchen zu sand Stephan ze Wienn getan hat — 25 — Ich Jörg Slaher, dieezeit kormaister aller heiligen tumbkirchen hincz sand Stephan ze Wienn, bekenn offenleich mit dem brief, daz ich -----------orden und schaff auch wissentlich mit dem brief mein geschellt: -----------als hernach geschoben stet.-----------Auch schaff ich ain alts messpuch, das ich yecz in meiner gwalt hab, zu Hannsen 30 des Mustrer mess und darezu mein mettenpuch, daz darinn ain yeder kapplan nachmier tagezeit les, hiet aber ain kapplan ain aigen tagezeit- puch, so sol man das benant mein puch an ain keten in den sagrer legen, daz arm briester darinn tagezeit lesen, als lang daz ain kappten komm, der selb ain aigen tagezeitpuch nicht hab, dem sol man es 35 dann wider ab der keten losen und also sol es hinfur gehalden werden- Ich schaff auch ain news messpuch zu der vorgenanten Annen der ^ Mecznerin mess, daz XX gülden wert sey.-----------|-----------Geben l ze Wienn an mantag vor Unser Frawn tag zu der liechtmess nach Kristi gepurd im XIII l c und in dem XXVIIII iars. 6$. Wien, Testament des Jörg Slafier, 12, April 1429. 46 I Ich Jörg Slaher, dieezeit kormaister hincz sand Stephan ze Wienn, bekenn offenleich mit dem brief, als ich eemaln ain gescheut getan hab, darinn ich mier ganezen und vollen gevalt behalten hab, das zu verkern ze mynnern oder zu mern, es sei mit briefen, zedeln oder wie mich des verlust. Also hab ich dasselb mein gescheut in ettleichen 5 stuken verkert, als hernach begriffen wirdet. Von erst so schaff ich die püher vetus et novum testamenta in duobus voluminibus hern Stephan von Asparn, genant der Vidier, dem vicary. Item Holdgot super libro sapiencie schaff ich hern Erharten, dem echter. Item Paulus Kollner et postilla super ewangeliis de sanetis in uno volumine 10 schaff ich hern Thoman, dem pharrer zu Lewnting. Item sermones Luce alias Narraverunt schaff ich hern Niclasen, dem grossen echter. Item über, qui dicitur malogranatum schaff ich den korherren zu Her- czogenburg in ir librey, ob sie das vor darinn nicht hieten, hieten sie es aber vor, so sol man es geben in der echter librey. Item Soccus 15 de tempore et de sanetis in tribus voluminibus, die drevv püher') schaff ich hern Petern, dem echter. Item postilla aurea (cum) quodam traetatu 11 ) super cantica in uno volumine schaff ich Niclasen, des Pierch- velder schulmaister. Item passionale, das puch schaff ich hern Sigmunden, korherr und guster zu sand Stephan. Item duo Rappla- 20 verunt, 0 ) die zwai püher schall' ich auch hern Stephann vicarii. Item Paulus Kollner de sanetis et quedam postilla super eppistolis de sanetis in uno volumine, das puch schaff ich hern Thoman, pharrer zu Lewnting. Auch schaff ich zu des Mustrer mess ein messpuch und ain tagezeitpuch in der weis, als hernach geschriben stet. Auch 25 so hab ich in meiner gewalt die hernach benanten püher: Item Gorra super Iohannem cum aliis certis libellis in uno volumine. Item Lig- niez super epistolis dominicalibus per annum. Item quidam alius libellus super epistolis dominicalibus per annum. Item quadragesi- male Milieu. Item quadragesimale monachi per tres sermones. Item 3 0 summa theoloyce veritatis. Item excepta mammatreti. c ) Item de- cretales. Item quedam lectura super Matheum et Marcum. Item laudes Marie virginis. Item quidam traetatus saneti Augustini in magno volumine. Item quatuor libelli, in quibus continentur diverse tnaterie et diversi traetatus. Item quidam über, in quo continentur 35 certi sermones compilati per magistrum Hainricum de Hassia et alios doctores et Contractus de sanetis in uno volumine. Item quedam postilla monachi de tempore et de sanetis pars hyemalis. Item Gwido, doctor Parisiensis, super epistolis dominicalibus per circulum anni. Die yeczgenanten pücher, die unverschafft belei- 4 o bent, schaff ich, daz die mein geschefftherren sulln verkauffen und a ) püher. b ) traetatus. c ) A. 462 66. Wien, Testament des Priesters Erhard Paungartner, 3o. September 142p. mit dem erstatten das ander mein geschafft, ob ichts daran ab- gieng. Item meine scolasticalia schaff ich das Nicolaus, etwenn mein diener, yeezund des Caspar Pierchvelder schulmaister, daz er im daraus erwell drew oder viere, die im am nüczisten sein, darnach sol haben die wal des hern Stephans, vicarii, diener Fridricus, dem sol man auch geben zwai oder drew, die übrigen sol man geben armen schulern, die da geen schul geent und lernent. — — — | f.3'7 Geben ze Wienn am mitichen ludica in der vasten nach Christi ge- purd XIIII c jar darnach in dem XXVIIII. jare. 10 66. Testament des Priesters Erhard Paungartner, 30. September 14.2g. Überliefert im Wiener Stadtbuch III, f. 333''. Druck. Karl Uhlir^ im Centralblatt für Bibliothekswesen rjj, S. ioof. Desselben tags (des eritags sand Matheus abend des heiligen 15 zweifboten und ewangelisten) —-------umb das geschefft, so der erbar briester her Erhart Pawngartner getan hat.-----------Item hern Niclasen dem Meczleinstorffer das gross rot puch, genant favus mellis. Item herrn Kristan dem Withaker das puch genant Contractus de sanetis. Item hern Niclasen, vicarii zu sannd Stephan, ain rots puch, 20 genant Kunradus Walthauser und ain anders in pergameno. Item seinem geselln, dem Walthasarn, sein weiss puch de sanetis und de tempore und ain klains grüns puch. Item sein mettenpuch, salter und dyurnal schafft er Philippo, dem schulmaister, ob er in ainern jar briester werden wil, wirt er aber nicht briester, so sol man die 25 verkauffen und geben armen leuten. Item die andern pücher, die nicht gemelt sein in seinem geschellt, wie die genant sind klain und gros, schafft er hern Niclasen dem Meczleinstorffer, daz er si im la ss emph(olen) sein, als er im getraut. BÜCHER DER UNIVERSITÄT und dazu gehöriger Stiftungen. Die Universität Wien wurde im J. 1364 gegründet, alle vier Fakultäten hatte sie indessen erst im J. 1385. Zu den vielfachen Schwierigkeiten, die sich in den ersten Jahren ergeben hatten, 5 gehörte auch der Mangel von Räumen für Hörsäle und für die Bibliothek, wie aus einer Beschwerdeschrift Heinrichs von Langenstein an Herzog Albrecht III. erhellt. Zu Weihnachten 1384 wurde das mit der Universität in engster Verbindung stehende Collegium ducale eröffnet, ein von Herzog Albrecht III. beim Dominikaner- 10 kloster erkauftes Haus, das als gemeinsame Wohnung für zwölf Magister der freien Künste und für einen oder zwei Doktoren der Theologie diente. Aus den von einzelnen Mitgliedern des Hauses Unterlassenen Büchern erwuchs nach und nach eine gemeinsame, größere Sammlung. In den ersten Jahrzehnten des 75. Jahrh. 15 wurden im Collegium ducale auch die der Artistenfakultät gehörigen Bücher untergebracht. Der im J. 1411 aus dem Nachlaß des Freisinger Bischofs Berthold von Wehing c dcr Universität" geschenkte Augustinus de civitate dei wurde, weil er für die Universität als Ganzes bestimmt war, im Collegium hinterlegt, bis die c Universität' zo eine eigene Bibliothek besitzen würde. Ebenso dürfte es mit den im J- 1418 der ' Universität' von Petrus de Pulka dargebrachten Handschriften geschehen sein. So wurden 1412 zwei der Fakultät vermachte Bücher ' apud domum collegii depositi, donec de libris uni- versitatis poterit posterius lacius provideri' (Acta facultatis artium I, 25 I 54 R ). Die nötigen Werke wurden entweder in Wien oder an anderen Universitäten, besonders in Prag, auf Kosten der artistischen Fakultät besorgt und die allmählich angewachsene Sammlung im Laufe der Zeit selbständig verwaltet. Während noch im J. 1407 das Ausleihen von Büchern durch den 'reeeptor (Säckelwart) der Fakultät geschah 3o (Acta f. a. I, i23 v ), wurden seitdem J. 1415 eigene 'libraru (Bibliothekare) mit deren Verwaltung betraut. Von da an ist eine ununterbrochene Reihe von jährlich am Tage des h. Koloman (i3. Oktober) Wechselnden Bibliothekaren bekannt. Für die Bücher war nur ein 15 464 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. 'armariuin im Gebrauch; dessen Aufstellungsort wird bezeichnet als 'locus concessus per domum, qui est sub gradu, tibi intratur ad stubam magnam huius domui (Acta f. a. I, 177 v vom J. I4 I 5)> 0< ^ e \ wie es an einer anderen Stelle heißt 'armario staute sub gradu ex opposito magne stube* (Acta f. a. I, 17g" vom J. 1415)- Schon damals wurde durch den Bibliothekar und den Dekan ein Verzeichnis der vorhandenen Bücher angelegt und in drei Ausfertigungen hergestellt; davon ist leider kein Exemplar erhalten. Je eines hatte der Bibliothekar und Dekan, das dritte war 'in libraria magistrorum in collegio (ducali)' an der Wand zu befestigen und jeder Bibliothekar übernahm die Bücher vom Vorgänger laut Inventar. Bis zumJ-14 2 5 konnten die Professoren die für die Fakultät erforderlichen Bücher ohne weiters kaufen, von da an war der Kauf an einen Fakultätsbeschluß geknüpft. Schon im J. 1422 wurde der Antrag gestellt, eine gemeinsame Bibliothek für die vier Fakultäten zu bauen, wobei jeder Teil durch Gitter oder Mauern getrennt sein sollte (Acta f. a. II, 48 v ). Im S^ el ' dien Jahre wurde die erste, von der Fakultät beschlossene Bibliotheksordnung gegeben (Acta f. a. II, f. 4g). Die Bücher hatten sich durch , nicht eingelöste Pfänder, Schenkung des Magister Heinricus de Baslach (141S), Michael Harsch de Geppingen nach 14 21 ; durch Lega des Magister Stephanies de Stokkam 1430 vermehrt (Acta f. a. D> 10i v ). Als nun der berühmte Iohannes de Gmunden seine große Sammlung von Büchern und Instrumenten im J. 1435 zu hinterlasse! versprach (Acta f. a. II, 159), mußte man für sie Vorsorge treffen- Im J. 143S kam noch die große Schenkung eines nicht genannten Bürgers dazu (Ada f. a. II, i3o v ). Aus dem Plan einer gemeinsamen Bibliothek wurde, soweit wir sehen können, nichts, weshalb dl Artistenfakultät im J. 1438 beschloß, durch einen Neubau für ihj e 30 eigenen Bücher zu sorgen. Ein solcher Zubau wurde auf dem « 6 Universität gehörigen Grunde bis zur Mauer der großen Aula aiy geführt ("super portam per aream universitatis usque ad muru aide magne eiusdem' Acta f. a. II, i36 v ). Der Bau ging jedoch, d a das Geld mangelte, nur langsam vor sich. Da ein vom Doktor de 3 5 Theologie Johann Geus im J. 1440 testiertes Buch in der Bibh^ thek nicht untergebracht werden konnte, kam es einstweilen, bis dl Fakultät eine eigene Bibliothek besäße, in die des Collegium duca << (Acta f. a. II, i 4 2 R ). Einstweilen war das Testament des Iohanne de Gmunden, und die Bestimmungen, die ausführlich über My" 40 Währung, Kettenbefestigung bestimmter Bücher und die Untet"bn r gung anderer handelten, bekannt gemacht worden. Nach einer B aU zeit von drei Jahren endlich wurde das Haus fertig (1443). Aus d&- Zeit ist eine Bibliotheksordnung erhalten f Ordinacio de aperc'O' 1 25 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. 46^ hbrarie facultatis et usu librorum eiusdem' Acta f. a. II,.ißS v ). Es waren Taxen für die Benutzung bestimmt, die Einsicht hatte an Ort und Stelle zu erfolgen; für die Ausfolgung eines Schlüssels zur Bibliothek war gleichfalls eine Taxe zu entrichten. Schlüssel an die Professoren der artistischen Fakultät waren gegen einen Eid und Be- 5 Zahlung von 42 Pfennigen auszufolgen; die letztere konnte jedoch unter gewissen Bedingungen gestundet werden. Nach kurzer Zeit wurde auch den Doktoren der anderen Fakultäten das Schlüsselrecht unter gleichen Bedingungen gewährt. Für Bücher des Johann von Gmunden hatten besondere, von ihm getroffene Bestimmungen Gel- 10 tung, ebenso auch für die Bücher des Michael Harsch. Die Namcndcr Bücherspender sollten in den Fakultätsakten vermerkt und in die betreffenden Bücher eingetragen werden. Das Verzeichnis derselben sollte an der Wand befestigt werden. Die angeketteten Bücher sollten nur gegen Ausleihschein und Pfand und nur durch den Dekan und 15 seinen Beirat verliehen werden. Die Erwerbung neuer Werke ging nun rascher vonstatten, teils weil die Lehrer ihre Bücher ganz oder zum Teil schenkten, teils durch Kauf. Im J. 144g wurden von Johannes Sorger, Baccalaureus der freien Künste und des kanon. Rechts sowie Bürger von Wien, 20 Bücher für die Bibliothek gekauft, der Quintern zu drei Groschen berechnet; es wurden ihm 61 & j ß & gezahlt, worauf er noch aus freien Stücken die 'summa Reimundi' schenkte; 1451 wurden drei Bücher von Stephanus de Egenburga geschenkt, zwei von Paulus de Mellico. Im J. 14^2 wurde eine 'glosa ordinarid gekauft, im 25 d. 14^3 kam von Dr. Joh. Geyer aus München und Nicolaus de Gloczje ein Buch dazu. Im gleichen Jahr erhielt die Bibliothek das große Legat des magister Iohannes de Linz (Acta f. a. III, 65 1 ff.). Im J. 145$ wurden 11 Bände um j3 Ungarische Gulden gekauft; l hre Aufzählung steht Acta f. a. III, 82 v . Im J. 1455 wurde eine 3o Bibel um 25 Ung.fl. (Acta f. a. III g6 v ), im J. 145$ wurden zwei Bergament-Hss. gekauft; geschenkt wurden drei Bücher. Im J. 1460 wurde ein Franciscus de Zabarella, 1461 ein ' Katholicoif auf Pergament in zwei Bänden um den bedeutenden Betrag von 61 Ung.fl. beworben (Acta f. a. III, i3 S. 142), Im J 1474 testierte statt einer Schuld Michael de Sitte 1 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. 4Ö7 So Bücher und Büchlein (Acta f. a. III, 242 v ), um 21 Ung. Gulden wurden außer Schriften des Aristoteles eine Anzahl theologischer Bücher gekauft (Acta f. a. III, 24^'); Leonhardus de Perching vermachte eines, zwei wurden von einem Magister gekauft. Im J. 1475 wurden durch einen Professor des Collegium ducale,') der nach Rom 5 reiste, Handschriften und Druckwerke um beiläufig 40 fl. verschafft, besonders Kommentare zu den Aristotelischen Schriften sowie seltenere Werke, die im Handel nicht zu haben waren (Acta f. a. III, 2 48 R ), ferner ein Druckwerk 'sermones Bernardi (Acta f. a. III, 252 v ). Im J. 1476 wurden um §6 Ung. Gulden 14 Bände gekauft, 10 davon neun auf Papier, fünf auf Pergament und es kamen noch weitere fünf Druckwerke dazu (Acta f. a. III, 25s R ). Nach dem Tode des Georgius Schleuchel entstanden Streitigkeiten. Da er ohne Testament gestorben war, hätten nach dem alten Privileg der artistischen Fakultät dieser seine Bücher zufallen sollen, während die medi- 15 zinische Fakultät dem Nachlaß Bücher entnommen hatte (Acta f. a. III, 3o3 R ). Im J. 14X3 erlangte die Bibliothek die 78 Bände des Doktors der Medizin, magister Christoph Creuzer de Wienna, die er ihr schon vorher vermacht hatte, Andreas de Pottcnprun schenkte einige Bücher schon bei lebzeiten, 146'$ Nicolaus Iungast ein Druckwerk, Rupertus 20 Weissen burger zwei Werke des Thomas de Haselbach. Im J. 1487 kam als Pönale des Conradus de Nurnberga ein Codex in die Bibliothek, i4gi wurden drei Druckwerke und eine Handschrift (Acta f. «• III, 34q r ), ferner 22 dem Magister Nicolaus de Kreuznach gehörige Handschriften einverleibt. 25 Die Verwaltung wurde in gleicher Weise geführt wie vorher, nur daß von 1476 angefangen der Bericht sich auf "ambae facultalis bibliothecae' erstreckte {Acta f. a. III, 264'"). Während ferner früher nur über die angeketteten Bücher Rechenschaft zu geben war, wurde diese Verpflichtung auch auf die nicht angeketteten Bücher ausge- 3o dehnt, die sich zum Zwecke der Vorlesungen bei den Professoren befanden; auch sie hatten fortan notiert zu werden. Bei den Vermehrungen der letzten Jahre konnten auch die neuen Räume bald die Sammlung nicht mehr fassen und so wurde denn l, n J. 14g 2 am unleren Ende der Bäckerstraße, dem Collegium 35 ducale gegenüber, ein dem Kloster Engelszeil gehöriges Gebäude erworben, um die artistische Bibliothek unterzubringen. Dieser vermachte Konrad Celtis im J. 1508 seine Bücher nebst den mathemati- s chen und astronomischen Instrumenten, mit wenigen, freilich sehr wichtigen Ausnahmen, 'ad librariam ex opposito co/legii in hospitali 4° ') nach einer Angabe von Xystus Schier im Cod. 7237, S. in der Wien. Hofbibl. dürfte es sich um mag. Petrus Gottfart de Corona handeln. 3o* /j.68 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. novo-, während nur die Dupla den Studenten der Lilienburse zugute kommen sollten, seine ganzen Bücher aber im Falle, als die artistische Bibliothek ihre Räume zu verlassen gezwungen wäre. Anfangs hatte die neue Lokalität vollkommen ausgereicht, so 5 daß man in der Zeit einer Epidemie sogar noch einige Räume für erkrankte Studenten verwenden konnte und diesen Teil des Hauses deshalb das neue Hospital nannte, bald jedoch wurde das Studentenspital zur S. Sebastianskirche vor dem Stubentor (in den heutigen Bezirk Landstraße) verlegt. Zu Beginn des i6.Ja.hrh. erwarb sich be- 10 sonders Velocianus (Thomas Resch aus Krems) um die Ordnung und Vervollständigung der Bibliothek, deren Vorstand er durch eine Reihe von Jahren war, große Verdienste; er wurde daher ' bibliothecae artisticae custos et instauratof genannt und wegen seiner Liberalität gerühmt (s. die Zitate bei Aschbach a. a. O. Bd. 2, S. 411 Anm. 2)- 15 Da das Spital vor den Toren der Stadt bei der Belagerung durch die Türken im J. 1520 abbrannte, wurde es wieder bei der Bibliothek in der Stadt eingerichtet, was möglich war, da beim Fortschreiten der reformatorischen Bewegung der Besuch der Universität nachgelassen hatte und die Bibliothek ihrerseits weder durch Kauf noch 20 durch Schenkungen von Büchern merklichen Zuwachs erhielt. Seitdem nämlich mit dem Anfang der Reformation die Professoren meistens heirateten und Leibeserben hinterließen, hörte die Sitte, der Universität und ihren Bibliotheken testamentarisch Bücher zuzuwenden, nach und nach auf. Die reiche Büchersammlung des Lohannes 25 Cuspinianus z. B. oder die des Lohannes Alexander Brassicanus wurde von den Erben verkauft. Beide erwarb der Wiener Bischof Lohannes Fabri für seine Privatbibliothek, die er aber wieder nicht der Universität als solcher, sondern seiner Studentenstiftung, dein Collegium s. Nicolai, vermachte, wenn sie auch später dennoch mit 3o der alten Wiener Universitätsbibliothek vereinigt wurde. Neben der großen Bibliothek der artistischen Fakultät, die bisher behandelt ist, gab es noch andere Büchersammlungen im Bereiche der Universität. So kommt die Bibliothek der medizinischen Fakultät in Betracht. Sie bestand gewiß schon im J. 1418. Es findet 35 sich nämlich in den Actis fac. art.LL, 3o R zum 22. Mai 1418 folgende Notiz: 'supplieavit facultas mediane, quatenus libri per olim m. 1°' hannem Rogk seeundum lenorem cuiusdam privilegii sibi assigna- rentuf; der Genannte war nämlich Mediziner und die Ärzte sagten, sie hätten eine c libraria\ Am Sonntag nach Himmelfahrt bewarb 40 sich um dieselben Bücher die theologische Fakultät. Im J. 1421 vermachte der Mediziner Dr. Nikolaus von Herbersdorf ein Haus in der Weihburggasse nebst einer bedeutenden Bücher Sammlung, d ie später durch Dr. Erhard von Traismauer, der 00 medizinische Werke' 'Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. 4ÖQ hinterließ;, und durch die Sammlung des Dr. Kaspar Frue (1460) noch vergrößert wurde. Die juristische Fakultät hatte teilweise ihre Bücher in der c schola iuristarunC in der Schulerstraße. Der theologischen Fakultät standen mehrere 'armaria' in 5 den Räumen des Collegium ducale zur Verfügung. Ferner hatten mehrere der mit der Universität in Verbindung stehenden Kollegien und Bursen eigene, zum Teil sehr beachtenswerte Büchersammlungen. Von hervorragender Bedeutung war die Bibliothek des Collegium ducale (archiducale), in welcher in den 10 eisten Jahren des 75. Jahrh. aus Baummangel bei der artistischen Fakultät die Bücher der letzteren untergebracht worden waren, wie oben erwähnt ist. Im J. i3gg vermachte ihr der Passauer Offiziell Dr. Leonh. Schaur 'quatuor libros Nicolai de Lyra super veteri et novo testamento' (s. Uhlirz im Centralblatt f. Biblioth. i3, 87), im 15 selben Jahr der mag. Chunrat von den Schotten ' Hugonem de sacra- mento, cpistolas Pauli et summam contra gentilcs et auroram (ebda. S. 87f.). Magister Heinrich von Langenstein bestimmte in seinem Testament 11. Juli i3gi, daß ein Teil seiner Bücher, vor allem die Vorlesungen über den Anfang der Genesis und über die Prologe der 20 Bibel dieser Bibliothek zufallen sollten (Quellen zur Geschichte der Stadt Wien Abt. 1 Bd. 4, S. 3i. Regest 3621). Lm J. 141g vermachte Stephan der Lang seine Bücher seinem Sohne Benedikt'ausgenommen die wibel, schaff ich den fürsten-coliegiaten (ebda. S. 91). Beträchtlicher war die Schenkung des mag. Andreas de Weitra, die aus 25 / 7 Handschriften bestand, wie die Eintragungen in den betreffenden Büchern zeigen z. B. im Cod. 1464 der Wiener Hofbibliothek, wo es heißt: t Hunc librum cum quibusdam aliis insignibus voluminibus nu- nicro 77 liberali ac magnifica donacione inter vivos donavit ad libra- riam collegii ducalis Wienne venerabitis et eximius pater, magister 3o Andreas de Weyttrcf (etc.). Im vorausgehenden sind übrigens nur einige der bekannteren Zeugnisse erwähnt. Die Bibliothek des Kollegs wuchs auf diese Weise durch Schenkungen, Legate und Ankäufe so bedeutend, daß für sie ein eigener Bibliotheksbau errichtet wurde. Im J. 1456 widmete die artistische Fakultät bei dem Reichtum ihrer 35 Überschüsse für die Vollendung der Bibliothek, die bis zum Dach fertig gebaut war, 100 Ung. Gulden (Acta f. a. III, 97 v ) und lieh im J. i4 57 wegen Brandgefahr bei unvollendetem Zustand noch weiter 60 Gulden (Acta f. a. III, io4 v ). Der Bau schritt jedoch äußerst langsam fort, trotzdem Thomas von Haselbach (1462) 100 fl. 40 spendete und noch im J. 1471 sich der Priester Jakob von Timau v on der artistischen Fakultät gegen Kaution zu diesem Zwecke 100 Gulden auslieh und beim Bau selbst Hand anlegte. 470 Wien, Bücher der Universität und da^u gehöriger Stiftungen. Andere Bibliotheken sind beifolgenden Bursen beglaubigt und durch erhaltene Bücher aus ihnen nachweisbar: Bursa Haidenhaim, gestiftet von Paulus Wann aus Keninat (1484), daher ursprünglich bursa Pauli genannt. Aus dem Umstände, 5 daß man später bei dieser Benennung nicht mehr an den Gründer, sondern an den Apostel Paulus dachte, der die Bezeichnung doctor gentium führte, erklärt sich auch der Name bursa gentium; imJ. i5 J,s übersiedelte sie in das 'bursa Haidenhaim' genannte Haus in der Bäckerstraße und wurde fortan so bezeichnet. 10 Rosenburse (Bursa rubeae rosae, auch Collegium b. Mariae virginis rubeae rosae), auch bursa Wagendrüssel, nach dem Namen des Besitzers, dessen Haus für ihre Zwecke erkauft worden war. Eine bedeutende Zahl von Büchern in der Wiener Hof bibliothek ist heute noch durch eine besondere Signatur als ihr Eigentum kenntlich. t 5 Eilienburse. Ihre Bibliothek dürfte erst im iO.Jahrh. etwas umfangreicher und bedeutender geworden sein. Darin befanden sich Bücher des Konrad Cellis, Johann Grempcr und Eudwig (?) Brassi- can. Ihre Bücher sind gleichfalls durch Eintragungen kenntlich. Bursa Rainung. Das im Stiftbrief derselben erhaltene Ver- 2ü zeichnis ihrer Bücher ist hier unter Nr. 6g abgedruckt. Auf den Nachweis der allen Bestände, aus denen die oben angeführten Bibliotheken zusammengesetzt waren, und auf deren weitere Schicksale einzugehen, ist hier schon aus äußerlichen Gründen wohl nicht möglich. Dieser Nachweis und die damit zusammenhan- 25 genden Ausführungen mögen vielmehr einer besonderen Arbeit voi ■ behalten bleiben. Aus den obigen Ausführungen erhellt, daß die Bibliothek dci Artisten, indem sie Werke aus allen Wissenschaften aufnahm, wenn auch vielleicht nicht förmlich, so doch tatsächlich die Stellung und so Leistung einer Universitätsbibliothek innehalte. Man braucht nur an die im Testament des Konrad Gelds erscheinende Wendung'in libra- ria universilatis seit facullalis zu erinnern, um festzustellen, daß schon am Ausgang des Mittelalters diese allgemeinere Bedeutung für die artistische Bibliothek angenommen wurde. Im J. 1578 nennt 35 Hugo Biotins (Wiener Hofbibliothek God. Suppl. 2897, f. 246 R ) f° 1 ' gende drei Bibliotheken als nebeneinander existierend: Bibliotheca academiae Viennensis, Bibliotheca collegii archiduca/is, Bibliotheca episcopi Eabri. Im J. z6ä3 erfolgte die Übergabe der allen Universitätsbibliothek an die Jesuiten. Im § 7 der mit dieser Übergabe i* 40 Zusammenhang stehenden Sanctio pragmalica vom 7. August l6 iJ heißt es:'Bibliothecariim usus et custodia, facto prius inventario, c°n- ceditur et committitur collcgio societatis, ita tarnen, ut magistns <■• docioribus facullalum, si quid legere velint, fiat aditus eisque bw t0 ' Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. 47 I thecarius a rev. p. rectore constitutus accepla syngrapha ad dies aliquot etiam unum alterumve librum det aecomodato.' Es dienten also, wie man sieht, die Büchersammlungen im wesentlichen als Material für die Lehrer, durchaus nicht als Studienbehelf für die Hörer, und noch im 18. Jahrh. mar es nicht anders. 5 Die in der Stelle der sanclio pragmatica erwähnten Inventare müssen angelegt worden sein, da der kais. Bibliothekar Sebast. Teng- nagel schon am 27. September 162J seine Notizen aus den Katalogen der einzelnen Sammlungen mit Signaturen versieht (Wiener Hofbibl. Cod. 0690, f. 2ig v ); er macht Auszüge: Ex catalogo biblio- 10 Ihecae aeademiae Viennensis (Tabulae A—Y); Ex catalogo biblio- thecae arlium (mindestens 3 tabulae und: in armario); Bibliotheca faculiatis, libri per 8 tabulas dislincli. Von der Sammlung Fabris ist hier nicht mehr die Rede; sie halte einst aus mindestens 2162 Bänden oder Nummern bestanden. Nach der Auflösung des Collegium s. 15 Nicolai müssen dessen Bücher, soweit sie nicht schon verschwunden waren, als Ganzes an die Universität (academia) gefallen sein; Teng- nagcls Notizen bezeugen mit voller Sicherheit, daß dies im J. 1623 schon tatsächlich der Fall war, wenn auch nicht die örtliche Vereinigung statthalte. Denn noch im J. 1718 befand sich die Samm- 20 hing in einem großen Raum \supra scholam medicam, über dem medizinischen Hörsaal, im Besitz und in der Verwaltung der Universität, jedoch ohne eigenen Kustos, wie ihn etwa die Bibliotheca Windhagiana besaß, indem der Schlüssel zur Sammlung sich in den Händen des Dekans der philosophischen Fakultät befand 'aus ursach, weillen das 25 conservatorium Bib/iothecae an die stubam facultatis philosoplucae anhängig, mithin beede eodem Custode können versorget und beweget werden . Schon im 16. Jahrh. gingen 'ziemlich viele und wertvolle Handschriften der Sammlung Fabris verloren und kamen in andere Hände, so an Caspar v.Nydbruck, an Philipp v. Croy und Erzherzog 30 Ferdinand von Tirol; ein Codex kam im 18. Jahrh. nach Cottweig. Da gegen Ende des 17. und Anfang des 18. Jahrh. die Alumnen der Coderia Goldberg, welche in langwierigem Prozeß das Besitzrecht an der Sammlung zu behaupten suchten, freien Zutritt zur Bibliothek erlangt hatten und Bücher mitnahmen, ging manches verloren. So 3 5 wurden im J. 1702 durch den Hausmeister des Collegium s. Nicolai 64 Bücher in die Fabrische Bibliothek übertragen, d. h. zurückgebracht (s. Wiener Hofbibliothek Cod. 75 6o P Jos. Göggers Relation über die Fabrische Bibliothek, 1718). Auch, aus der Bibliothek der Artistenfakultät verschwanden im ,0 Laufe der Zeit viele Bücher. So hatte sich z. B. Seb. Tengnagel von hier manches zu verschaffen gewußt, darunter mehrere hebräische Handschriften. Andere gleichfalls jetzt in der Wiener Hof bibliothek \~]2 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. befindliche Hss. kamen im 18. Jahrh. direkt oder indirekt (so Cod. 2052 durch Joh. Georg Ferd. v. Managetta im J. 1775 als Geschenk) an die Bibliothek der Augustiner auf der Landstraße; Cod. 2052 war der Artistenfakultät von Iohannes de Linz dargebracht worden. 5 Auch das Fragment einer Perg.-Hs. der libri amorum des Celtis (Suppl. 4027) stammt von einem Buche aus der Bibliothek dieses Klosters. Die oben in den Notizen Tengnagels erscheinende Bibliotheca facultatis dürfte noch ziemlich lange ihre Selbständigkeit behauptet 10 haben. Im Codex 1J761 der Wiener Hofbibliothek steht auf dem eingeschalteten Blatte 324 folgendes: 'Bibliotheca facultatis philo- sophicae, tametsi in aliuni locum nondum fuerit translata, labore tarnen plurium hebdomadarum impenso, a deputatis d. commissarus, uti conclusum fuit, perlustratis et singillatim inscriptis libris aecurate 15 desuper confecto catalogo Optimum in ordinem est redaetd. Der Katalog ist leider verschollen. Die Eigentumsvermerke in die Bücher haben tatsächlich stattgefunden, auch noch in späterer Zeit. So findet sich im Cod. J41Q der Wiener Hofbibliothek die Eintragung:' Facultatis philosophicae Viennae 1686'; auch diese Handschrift war eine von 20 denen, die später in das Augustinerkloster auf der Landstraße kamen. Ein Catalogus bibliothecae universitatis noviter confectus in archivo repositus wird zum 20. Sept. 1740 in Lochers handschriftlichem Speculum academicum, Tom. 2 cap. 2, p. 755 erwähnt. Bis zu dieser Zeit soll man sich mit dem vom Bischof Fabri herrühren- 25 den Katalog beholfen haben. Im ./. 1756 beschloß das Professorenkollegium der Universität, die in sehr ungünstigen und feuchten Räumen untergebrachte Bibliothek an die kais. Hofbibliothek abzutreten, deren unter Kaiser Karl VI. errichteter Prachtbau seine starke Anziehungskraft bewährte. Von dem Übergabsverzeichnis der J0J7 3o Handschriften existieren mehrere Abschriften, z. B. Wiener Hofbibliothek Cod. 10214, ein Überblick über die Bestände an gedruckten Büchern bei Übergabe der Sammlung ist nicht mehr zu gewinnen- Die Bibliothek war die Transportkosten von 8 fl. 24 kr. wahrhaftig wert. Eine genaue Beschreibung der Universitätshandschriften wurde 35 vom Kustos der Hofbibliothek und Professor der Diplomalik an der Universität Johann Heyrenbach begonnen (1773—1779), jedoch nicht zu Ende geführt, indem die Beschreibung nur die Nummern 1—55' umfaßt. Weniger eingehend behandelte dann alle Univer- sitätshandschriften der Kustos Joh. Georg v. Schwandner, indem er 40 für Nr. 1 — 551 Heyrenbachs Arbeit auszog und Nr. 552 — 1018 i' 1 kürzerer Form als Heyrenbach neu beschrieb. Noch weiter gekürzt erscheint ihr Inhalt in den Tabulae codicum manu scriptoruni > n bibliotheca palatina Vindobonensi asservatorum, Vindobonae 1864f) ••> 6n asseribus cum albo coopertorio continens' 1 ) a prineipio algorismum, cuius libri prineipium tercii fo. est: multiplica extrahe, utens eo per medium annum solvat 1 gr. Item de libro albo in asseribus conti- Hente tabulas astronomicas prime comnilacionis m. Iohannis de 35 munden cum suis canonibus et plura alia, cuius prineipium tercii fO.: medius motus accessus, dentür 3 gr. per medium annum. Item J ) die Verfügung über diese Bucher und astronomischen Instrumente war schon "" J. 1435 getroffen worden. a ) .1. 4° 47° Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. de libro parvo in asseribus cum corio rudicontinente tabulas secunde compilacionis m. Iohannis de Gmunden, cuius principium tercii fo.: medius motus accessus, dentur XII /&. Item de libro parvo perga- me(n)o rubeo continente tabulas tercie compilacionis m. Iohannis de 5 Gmunden, cuius principium tercii fo.: Februarius habet dies 28, dentur 4 gr. et servetur sub arta custodia in suo sacculo. Item de libro parvo pergameno rubeo continente tabulas quinte compilacionis m. Iohannis de Gmunden, cuius principium tercii fo.: anno 1496, dentur 2 gr. et in sacculo suo servetur sub arta custodia. 10 Item de libro magno in papiro rubeo continens") tabulas quarte compilacionis m. Iohannis de Gmunden, cuius principium tercii lo.: tabula medii argumenti etc., dentur quinque gr. Item de libro albo in pergameno continente tabulas Toletanas, cuius principium tercii fo.: idem facies, detur 1 gr. Item de libro rubeo pergameno conti- 15 nente tabulas Alfoncii, cuius principium tercii fo.: principium Ianuarii, detur 1 gr. Item de libello parvo continente astrolabii quadrantes etc. compositos per M. Iohannem de Gmunden, cuius principium tercii fo.: b et consequenter transcurrendo, dentur X J>. Item de libro cum asseribus albis continente concordancias astronomie cum 20 theologia, cuius principium tercii fo.: et concordancia theologie et astronomie, dentur X <&. Item de libris in astrologia placet ; quod nullus cathenetur sed in armario sub arta custodia teneantur, vide- licet isti: primus summa Gwidonis astrologie contenta in libro magno, cuius principium tercii fo.: fuerit, servetur et nulli concedatur, nisi 25 experto in iudiciis, et de ipsius usu per medium annum dentur 5 gr. Consimili custodia teneatur summa iudiciorum Iohannis de Eschvide contenta in libro fiaveo magno, cuius principium tercii fo.: -turis, et habet septem capitula et de usu eius dentur 4 gr. Pariformiter cu- stodiatur Über in pergameno rubeus, continens summam iudiciorum 3o Haly Abengrahel, 3 ) cuius principium tercii fo.: partes arietis fi., de quo dentur 4 gr. Item de libro rubeo pergameno continente com- mentum Haly super libro quadripartito Ptolomei, cuius principium tercii fo.: sciencia separatum dentur 2 gr. et bene custodiatur. Item de libro papireo albo continente summam iudiciorum Leopoldi de 35 Austria, cuius principium tercii fo.: Sa et Ve etc., bene custodiatur et dentur 2 gr. Item Über continens excerpta Haly Abengrahel, cuius principium tercii fo.: si fuerit consequens, de usu per medium annum dentur X <&. Item liber ligatus in asseribus, continens introduetorium Alkabicii, cuius principium tercii fo.: seeuntur has figuras, servetur 4 o in armario et de usu dentur X <Ä. Item liber in pergameno continens musicam Boecii, cuius principium tercii fo.: civibus id operanti- a ) A. 6j. Auszüge aus den Akten der artistischen Fakultät. 477 bus, cathenetur. Idem fiat de libro continente arismeticam Boccii, cuius prineipium tercii fo.: exemplar, ut si quilibet. Item textus physicorum in pergameno, cuius prineipium tercii fo.: -atur et bipes, cathenetur. Item über continens calendarium etc., cuius prineipium tercii fo.: hie renovatur litera, reformetur et pro usu legencium con- 5 l6 °" cedatur. ]------------Item libellus in pergameno sine asseribus, continens recapitulaciones biblie, reservetur in armario. Item arbor consanguinitatis et affinitatis in duabus cutibus reservetur. Item de concessione librorum et instrumentorum placet, quod decanus facul- tatis arcium pro tempore cum suis consiliariis habeat posse conce- 10 dendi libros in astrologia expertis dumtaxat in eadem sub caucione sullicienti, videlicet pignoraticia aut fideiussoria in certo termino restituendos.-------------Item tabule astronomie prime composicionis seeunde, tercie, quarte et quinte solum per decanum et suos conce- dantur. Alii vero libri concedi possunt per librarium facultatis iuxta 15 consuetudinem eiusdem et quod munde et diligenter custodiantur. Hec ordinacio planius et perfectius habetur in quibusdam foliis in ladula circa decanum positis, sed hec sufficiant pro quodam memo- riali (s. Kink a. a. O. Bd. 1 Th. 2, S. 108'ff.; Aschbach a. a. 0. S. 460ff.; Albin Czcrny, Die Bibliothek des Chorherrenstiftes St. 20 Florian, Linz 1874, S. 236f.; Gottlieb, ÜMB. Nr. g4p). Ud." q •V< (1444, m decanatu m. Wolfgangi de Stain) comparate sunteciam questiones ethicorum magistri Conradi de Susato, olym episcopi Ratisponensis, et reposite sunt ad librariam in kathena. Item ma- gister Nicolaus de Aulan dedit facultati questiones Biridani in papiro 25 et in sexternis, item alias questiones super de anima ligatas in asseribus. (1444) dominica post festum s. loh. ante portam Latinam.-------- — Placuit facultati et") singulis magistris concorditer, quod magister Thomas de Wuldersdorf procurari faciat facultatis nomine cum pleno 30 posse in eleganti scriptura scriptum totum irrefragabilis doctoris Alexandri de Halis cum singulis libris parcialibus eiusdem. (1449) Item nona Decembris in crastino scilicet coneepeionis beate virginis convocatis consiliariis ad deliberandum de emtione certorum librorum, scilicet sex in iure canonico a Iohanne Sarger, 35 arcium etdecretorum baccalario etcive b ) Wiennensi------------Summa summarum illius peceunie fuit sexaginta una libre et septem solidi ^, que et eidem fuit cum effectu soluta et prefatus dominus civis propria sponte ad prefatos libros addidit summam Reimundi in optima litera. a ) hierauf concorditer gestrichen. b ) civi. 40 A78 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. {1450) Ipso die saneti Colomanni------------Secundns articulus, II « ( an Ianuensis in katholicon exhibitus facultati ad emendum in bona litera sit comparandus; et fuit tunc in congregacione exhibita et ostensa quedam proba de eadem manu in una czedula pergamenea,' 1 ) 5 set Über principalis est adhuc in Swevia, set scriptum fuit ex parte ipsius m. Nicoiao Auln. . . . . , • HI, Item ante festum sanete Lucie virginis quinta iena proxima — f ,g -------- petivit d. doctor Iohannes Kirchaim per m. Thomam Mestlin librum, qui intitulatur commentum antidotario b ) Nicolai et continetur 10 secum scriptum super nono Almansoris. (145 1) in crastino circumeisionis-------------presentati sunt libri ^ ad facultatem, quorum unus datus est facultati per venerabilem et egregiurri olim doctorem m. Stephanum de Egenburga valde utilis, multos in se continens bonos traetatus Gerson et aliorum, in rubeo , 5 coopertorio ligatus. Alii sunt dati facultati per m. Paulum de Mel- lico, ecclesie saneti Stephan! cahonico, liber grecismi in pergameno et commentum toppicorum. b ) . 111. (1452) vicesima 0 ) prima die Aprilis in oetava sanetorum maiu- f ^\ rum Tyburcii et Valeriani-----------concessit facultas venerabili viro 20 ac licenciato iuris canonici magistro Iodoco Hawsner de Novo ForO predictum librum, scilicet quandam lecturam super tercio decre- talium usque ad festum iMargarethe. (1452 sabato in angaria penthecostes, scilicet tercia die liinn; ^ ------------placuit-------—, quod emeretur glosa ordinaria super epi- 25 stolas Pauli pro quindeeim florenis Ungaricis, quod et ita factum est. (1453 oetava die Ianuarii)------------- Item presentati fuerunt duo f 6/ \ libri domino librario ad cathenandum, scilicet prima pars summe s. Thome in pergameno, quam facultati testatus fuit honorabilis vir d. Iohannes d ) Geyer de Monaco, baccalarius in artibus, et Ovidius in 3o methamorphoseos in pergameno et litera pulchra, quam pro libraria facultatts dederunt egregii viri dominus Thomas de Czwetl, decre- torum doctor, et magister Nicolaus de Aulan, baccalarius formatus in theologia, testamentarii venerabilis et egregii viri magistri Nicolai de Glocz, decretorüm doctoris ac lectoris decretorum in studio Wie' 1 " 35 nensi etc. n ) hierauf articulus gestrichen. >') A. c ) vec-. d ) '»'/ Rasur. .6 5 \ ■ 66R: '•96 V 6y. Auszüge aus den Akten der artistischen Fakultät. 479 Item in eadem congregacione fuerunt presentati libri infra scripti, quos honorabilis et egregius vir magister lohannes de Line/., arcium liberalium magister et sacri iuris canonici licenciatus, facul- tati arcium fuit testatus. Fuerunt autem libri isti: Speculum Wil- helmi Duranti in per-1 gameno in magno volumine. Item novem libri 5 codicum a ) in pergameno in magno volumine. Item apparatus Inno- cencii quarti super quinque libris decretalium. Item libri decretalium in uno volumine pergameneo. Item sextus über decretalium in pergameno. Item Clementine in pergameno. Item summa Azonis super novem libros codicum. Item plurestraetatus de penitencia, de confes- 10 sionibus etc. in uno volumine. Item b ) repeticiones multe et casus decretorum in uno volumine. Item apparatus super sexto libro decretalium in pergameno. Item prima pars lecture super seeundo libro decretalium in magno volumine. Item alia pars lecture super seeundo Hbro decretalium. Item questiones Mercuriales Iohannis Andree. 15 Hü libri omnes ad cathenandum presentati sunt magistro c ) Iohanni de Herspruk, pro tunc librario facultatis arcium, presentibus con- siliariis supra scriptis, scilicet magistro Wolfgango de Egenburga etc., pedello artistarum, scilicet Iohanne Spardorffer et pluribus aliis fide dignis etc. (s. Gottlieb ÜMB. Nr. 950). 20 (1455) Iulii 21. die congregata fuit facultas------------super arti- culis quatuor, quorum primus ad cogitandum, ubi debeat reeipi peeunia ad solvendum libros pro facultate emptos, nam empti erant libri subscripti: tota summa s. Thome in quinque voluminibus. Summa Astensis in duobus magnis voluminibus et hystoria scola- 25 stica in uno vojumine atque scripta domini Bonaventure super seeundo, tercio et quarto libris sentenciarum in tribus voluminibus. Hü libri omnes comparati fuerunt pro 73 flor. Ung. Placuit facul- tati, quod peeunia reeiperetur de archa facultatis, quod et factum est 23. die Iulii et omnes prescripti libri cathenati ad librariam facultatis 3o seeunda Augusti sunt positi presente decano, librario facultatis. Iohanne pedello et eius famulo. (1456) Item 3o. die Iulii exoluta est biblia per decanum et suos empta pro libraria facultatis pro 25 f. Hu(n)g. 'II ... ■,,' l{ (1458) Item empti sunt duo libri pergamenei continentes que- 35 stiones Petri de Tar(antasia) super tercium et quartum sentenciarum, quorum primi inicium seeundi fo.: ad aliquid unum, seeundi: in- firmus devotius afficitur, qui cathenati positi sunt ad librariam facul- a ) A. b ) nochmals. c ) hierauf ein Wort gestrichen. f.i37' 480 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. tatis. Item magister Martinus de Landaw dedit facultati unum ra- pularium, qui olim fuit magistri Nicolai de Gretz, qui eciam est ibidem cathenatus et alios duos libros pergameneos, quorum unus continet textum librorum metheororum, cuius inicium tercii folii in- 5 cipit: quod potest disgregare aerem. Secundus vero continet textus de coelo et mundo et librorum de generacione et corrupeione Ansto- telis, cuius primum folium scriptum est papireum et inicium tercii fo.: manifestum quod infinitum, ambo in bona litera, pro quo deus omnipotens eidem retribuere dignetur in vita eterna. 10 (i3. Octob.) Presentati fuerunt quinque notabiles libri et multum perutiles, continentes inse lecturam domini Fran(cisci) de Zab(arella), qui tunc commissi erant de deputatis, qui taxarunt predictos libros quinque pro 24 fl. Ung. Domini venditores librorum petiverunt dominos deputatos, ut informarent facultatem, ut plus ultra 24 fl- 15 darent, facultas vero conclusit, quod ad minus quatuor vel quinque floreni essent superaddendi ad taxam dominorum deputatorum. 1461 feria sexta ante festum S. Pauli conversionis hora prima ' R congregata fuit facultas arcium-----------et dominus decanus circa primam partem articuli proposuit, quomodo duo Bohemi viri honesti 20 venerunt ad habitacionem ipsius feria tercia precedenti cum duobus libris in se continentibus katholicon, exponentes eosdem libros venales. Et quia facultas caruit pro tunc katholicon et considerans magnam utilitatem, que possit provenire magistris ex usu istius libri senioribus et preeipue iunioribus, qui possent habere recessum ad 25 illum librum in grammatica-----------emeruntprenominatum librum ) in duobus voluminibus in pergameno pro septuaginta quinque flo- renis Ungaricis iusti ponderis. 1461 (Sabbato die ante Esto mihi)-------•- — placuit facultati, ^ quod libri quinque in iure canonico in quibus continentur lecture 30 super quinque libris decretalium essent reeipiendi apud magistrum Nicolaum de Aulan pro facultate pro 32 f. Ungaricis et exolvendi de peeunia facultatis. (1461. In die saneti Egidii) Item nota, quod tunc visi sunt libn ^ septem olim venerabilis d. doctoris m. Andree de Weytra et eosdem 35 ipse testatus est facultati arcium ad liberariam kathenandos, q ue reeepit cum graciarum accione, videlicet biblia in tribus voluminibU 5 ) summa Bisani, 11 ) Geraldus super ethicorum, Albertus de propra' a ) über der Zeile. b ) A. f ' I84v "I, ■i8f,v 67. Auszüge aus den Akten der artistischen Fakultät. A$ 1 tatibus rerum et textus Aristotelis ethicorum, cuius anima requiesreat W pace, amen. (1467.} Item prima die post festum circumeisionis, scilicet sexta feria------------magister Georgius de Krembs petivit sibi aecomodari ad certum tempus questiones super 1 ibris ethicorum magistri Cun- 5 >'adi de Susato------------alter magister, scilicet Georgius Schoblin de lesing, petivit librum medicinalem, qui intitulatur practica patrum. (1467 die Tiburcii et Valeriana------------.) Item magister Iodocus de Ravenspurg et dominus Georgias sacerdos, testamentarii olim roagistri Iohannis de Kupferberg, presentaverunt decano facultatis 10 Pro tempore quosdam libros facultati arciurn legatos pro debito Quorum talentornm ex parte census, quem obligabatur predictus Magister facultati. Tituli vero librorum sunt isti: Questiones super abris metaphisice. Disputata Stedler in libris phisicorum. Questiones niagistri Petri de Waise super libris ethicorum. Item quosdam ser- 15 mones in concilio pronunciatos et primi thema'Erant signa in sole e * luna'. Item über continens traetatum per modum dyalogi expri- Qiens, verum Messiam venisse, contra stulticiam Iudeorum exspec- tancium eundem et racionale divinorum. Et reeepti sunt isti libri cum graciarum accione. zo (1467) commisit facultas . . . deputatis . . ., quod requirant ab e odem (magistro Leonhardo de Föring) librum ethicorum, quem testatus est, ut dicitur, dominus doctor magister Andreas de Scherding facultati. "> (1467.) Vigesima prima Octobris congregata fuit facultas ad 25 90 horam primam per iuramentum super articulo infrascripto ad audiendum proposicionem decani, notabile commodum et incre- n) entum facultatis concernentem. Et proposuit sub hac forma: Qui- dam mercator Veronensis certos et notabiles habet libros venales artem humanitatis et hystorias tocius mundi respicientes, qui pro- 30 jeeto perutiles essent imo et ad perpetuum decus facultati. Consuluit J pse eam ob rem expedire facultati, ut ipsa contractum empeionis SL1 beat, aeeepto proposito. 1 )------------- •18, 9 f ' Sunt itaque empti pro facultate libri viginti Septem numero pro XC ducatis, qui de conniventia facultatis ex archa reeepti sunt et 35 J ) die Fakultät beschloß am 21. Oktober, die besseren unter den Büchern $u kaufen, doch war eine Einigung über den Preis nicht ~u erzielen; durch Verwendung des Dekans ll "d nach seinem Berichte kam dann der Kauf am 17. November ^/stände. Mittelalt. Bibliothekskataloge I. ■'' 482 Wien, Bücher der Universität and dazu gehöriger Stiftungen. dati in solutionem horum librorum. Tituli et nomina subseeuntur: Bocacius de genealoya deorum gentilium. Virgilius in XII libns Eneidis. Commentum Gwarini in rethoricam Ciceronis. Salustius in Catilinario et Iugurthino. Instituciones oratorie Quintiliani. Ser- 5 vius commentator super VI libris Virgilii Eneidis. Epistole Marci Tullii Ciceronis. Opus epistolarum Francisci Petrarche. Claudiani magni, poete clarissimi, opera multa. Cosmographia Claudii Pto- lomei. Stacius de vita Achillis, Grecorum fortissimi. Claudianus Claudius de raptu Proserpine. Vita Phobie. Iuvenalis satirarum, 10 Persius et Ovidius in Ibin. Valerius Maximus. Festus Pompeius, expositor grammatice. Liber Senece epistolarum ad Lucillum et de causis. Tragedie Senece. Haly Abenragel in nativitatibus et revolucionibus nativitatum. Virgilius Maro in bueolicis et geor- gicis. Terencius comicus. Excerpta ex Euclide cum tabulis equa- 15 cionum domorum. Horacius Flaccus Quintus in operibus suis. Exordia et epistole Casparini Pergamensis et exordia Antonii in lec- turam rethoricorum. Familiäres epistole Ciceronis. Exordia Casparini et commentum Boecii de consolacione phylosophie. Lau- rencius Valla in eleganciis. Lactancius divinarum institucionum 20 et Tertullianus in appollogetico. Cicero de proprietate sermonurn et in synonimis. Tractatus de fausto felicique itinere. Historia Troyana et aliquot invective et descriptio urbis Rome. (1468.) Septima Ianuarii-----------placuit facultati, quodpreeipue liber decretorum, qui venustus est et magni precii, nunc per longos 25 dierum decursus per m. Paul um de Bamberga vi et preter facultatis consensum detentatus repetatur ex eo, cathenetur et ponatur in libra- riam facultatis arcium ad communem usum. III, (1468.) Tercia die Maii------------rectori extunc presentavi duos ^y florenos Ungaricales ex parte facultatis pro uno libro empto ex testa- 3o mento olim venerabilis viri magistri Pauli de Pomberga, decretorum licenciati, cuius ipse (rector) testamenti executor fuit, continente epp 1 " stolas magistri Petri de Vineis et plura alia notata lolio primo eius- dem voluminis. (1469.) Vigesima sexta Maii-----------Item compotum fecit cciam ^ 35 eximius vir magister Rupertus Weissenburger de Prugk, qui eX parte superintendentis nove strueture presentavit unum librum hora- rum partis estivalis loco trium talentorum j, et pro reliquo libro presentavit 4 Ü&. ------------Eosdem vero libros superintendens pr e " scriptus pereeperat a domino Kastolo pro pigneribus-------------• f. IQ 1 III, • 20 2 V f '?06K •'Idft 67. yl».s-ziig-(? ji/.s- A'ii .l/i/c» der artistischen Fakultät. 483 (1469) Item seeunda die Decembris------------fuerunt magistri generöse exauditi, quorum unus fuerat magister Petrus de Corona. petens sibi concedi Quintilianum, alius vero erat magister Bartholo- meus Tichtel de Grein, qui petivit, ut concederentur sibi exordia Casparini et deinde etiam epistole Petri de Vincis seeundum ordi- 5 naciones. Item seeunda die Ianuarii currente nunc anno domini 1470 — " — | In eadem eciam congregacione presentabantur facultati per decanum libri quidam: unus scilicet rubeo corio coopertus, conti- nens in se summam colleccionum Iohannis Guallensis, cuius sextum 1° folium ab inicio talibus inchoatur verbis: Ro. 12. c Multi unum corpus Sumus in Christo, singuli autem alter alterius membra 1 etc., qui") Per olim venerabilem ac scientificum virum magistrum Wolfgangum de Egenburga, sacre theologie professorem et ecclesie sancti b ) Ste- phani canonicum, facultati arcium testatus 0 ) erat. Et d ) alius conti- 15 nens in se sentencias super lecturas, super libros de celo et mundo, de sompno et vigilia, de longitudine et brevitate vite, de inspiracione et respiracione, de morte et vita, de motu processivo animalium, de sensu et sensato, de memoria et reminiscencia cum commento Alberti super libris metheororum Aristotelis, cuius quidem voluminis 20 Primum folium versum ita ineipit: operaciones rerum naturalium, que non sunt sine motu et quia in quolibet oportet considerare prin- c 'pia subiungit, quod naturalis sciencia est circa quecumque prin- cipia predicte substancie, scilicet corporee mobilis etc.; nomine magistri Andree Sydenberger de Wyenna") loco pene, quam facultati 25 iui'e statutario propter hoc, quia de quolibet disputare neglexerat, Persolvere tenebatur. Qui quidem libri postea assignati fuerunt l'brario 1 ) et consequenter per eundem cathenati repositi sunt ad libra- r iam facultatis arcium. (1470. Sedecima die Iulii)------------fuerunt empti pro facultate 3o Titus Livius et Aulus Gelius disligati in sexternis pro 23 florenis. (1471. In die saneti Fclicis)------------hie empti sunt Plinius in Papiro impressus et Augustinus de civitate in papiro impressus pro 2 3 florenis Hungaricalibus. (1471. Undecima die Novembris.)-----------Septimus articulus ad 35 ^udiendum supplicacionem cuiusdarn magistri super quodam libro a ) hierauf quidem über gestrichen. b ) sanete. c ) hieran/ est gestrichen. l ) hierauf unus gestrichen. e ) Rasur, ut gestrichen. f ) hierauf in presencia gestrichen. 3i* III, f. 2 34 K 484 Wien, Düche>- der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. kathenato concedendo ad respondendum. Et fuit una pars s. Thome, que tarnen alias eciam habetur in liberaria. Et fuit concessum. (1473.) 14. Ianuarii fuit congregata facultas super 4 articulis . . • Secundus erat ad audiendum propositum decani super instrumento 5 quodam et libris mathematicis pro facultate emendis etc. Circa quem proposuit decanus, apud laeultatem esse instrumentum quod- dam cum libris aliquot mathematicis olim honorabilis viri domini Georgii de Ruspach aliasque esse in facultate conclusum in decanatu proximo de testamentariis prefati viri ad 10 florenos eisdem ex facul- 10 täte mutuo datis; addantur ad(h)uc 20 floreni Hungaricales et instrumentum cum libris apud facultatem remaneant. Quod tarnen in presens usqueinterminatumpendet, quia testamentariis visa est pecu- nia nimis modica. Facultas itaque finaliter conclusit quemadmodum peius, offerendos esse prenominatis viris 20 ilorenos Hungaricales 15 ad priores 10 et ita testamentarii fuerunt contenti.------------Libn vero erant 4. Primus papireus asseribus lazureo coreo tectis ligatus, Claudii Ptolomei cosmographiam continens cum aliis pluribus traeta- tulis, cuius tercii folii inicium est: maiorum descriptionem. Secundus similiter papireus talique forma ligatus plures etiam traetatus et ta- 20 bulas continens mathematices, cuius quarti fo. prineipinm: duplurn, scilicet 6 partes. Tertius quoque papireus, asseribus rubeo cooper- torio tectis ligatus, traetatus similiter mathematice plures continens, cuius seeundi fo. inicium est: equinoccii vernalis. Quartus vero per- gameneus, etiam asseribus ligatus, de lazureo coreo tectis, continens 25 ab inicio kalendarium m. lohannis de Gmünden et consequenter plures tabulas mathematicales cum aliquot canonibus desuper. (eodem die) Item quidam über pergameneus in antiqua littera, 'y continens pastorale Gregorii, est reeeptus ex cista reeeptoris ad cate- nandum in libraria facultatis, donec redimatur. 3o (i473) sabatho ante festum sanete trinitatis------------(Christanus J^ Erlaher de Wasserburga) emit Eusebium Pamphili de evangelica preparatione. 1 ) (1473) tercia feria ante Colmanni martiris--------— libri sub- scripti sunt empti. . . archidiaconus super decreto in littera impresso. 35 Pharatra") salutis in littera impressa. Eusebius Pamphili de evangp'" lica preparatione. Augustinianus b ) in littera impressa. Ysiderus") ia f.« 3 ' *) als Ruße und für die Nachsicht der Relegierun£ a ) A. ") -mianus. f -?3 7 V 67. Auszüge aus den Akten der artistischen Fakultät. 4§S ethimologiis. Priscianus in maiori volumine. a ) Priscianus in minori volumine. 11 ) Speculum gramatice. Textus in quarto sententiarum in pergameno. Textus in de anima, in de generatione et corruptione in pergameno. Textus continens 14 libros methaphisice Aristotelis in pergameno. Unnm librum pergamenium, continens b ) textus Por- 5 phirüperiarmeniarum Aristotelis/priorum, posteriorum, thopicorum, elencorum Aristotelis. (1473 ipso die beati Martini confessoris.) Item eodem die, quo supra, decanus presentavit ad congregacionem quinque libros ex testamento venerabilis olim viri magistri Laurencii ex Krumpach, 1° testatos facultati arcium sub hac forma, que habetur in eins testamento: Item Alfonsum de Toleto lego ad librariam facultatis arcium Wyenne ita tarnen, quod si magister Thomas Scherdingerde Kremss, qui cum michi sub spe reempeionis vendidit, eum habere vellet, facultas sibi pro quatuor florenis vendat. Item lumen anime et zo- 15 philogium lego ad eandem librariam, ita tarnen, quod magister Petrus de Corona Ulis libris usque vixerit utatur, si voluerit, ad beneplacitum suum. Item duos libros in alchamia unum rubeum et alium perga- meneum lego ad facultatem arcium ita tarnen ; quod in bono eis Utantur, qui voluerint uti ibi. Item casus summarios lego magistro 20 Petro de Corona ita, quod post mortem det ad librariam facultatis arcium Bienne vel ad librariam Kremicie. Hec forma continetur in testamento eius. Item ibi placuit magistro Petro, quod omnes isti libri cathenarentur sie tarnen, si contingeret eum uno aut pluribus indigere, quod facultas sine condicione ei concedat ad usum. Et isti 25 libri commissi fuerunt librario et deeano, ut cathenarentur sub ex- pensis facultatis etc. f ' Item in eadem congFeeacione decanus presentavit Nicolaum de •?3sl( . od r _ _ Lira super totum corpus biblie de littera impressa, qui emptus fuit florenis viginti duobus Renensibus ad librariam facultatis arcium. 3o Et iste commissus fuit decano et librario, ut incorporaretur et illiga- retur ac cathenaretur sub expensis facultatis. ,'"' 1474 die Mercurii tercia mensis Maii------------per testamen- tarios magistri Michaelis de Sitich presentatus est in sexternis unus über Conradi de Susato . . . cum nonnullis litteris in quadam lignea 35 Capsula inclusis, quarum rerum continentia in quadam cedula assi- gnata fuit, cuius tenor fuit talis: Ex rebus magistri Conradi Salder a ) folumine. b ) .4. f. 245* 486 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. presentamus facultatiprimo libros atque libellos numero circiter octo- giata------------sexterni Conradi de Susato manserunt in collegio etc. (1474.) Secundo Ydus Novembrias-------------sunt autem libri empti hü: Aristoteles in pluribus textibus Veneciis impressis, scilicet 5 methaphisica, in translacione et veteri et nova adiuneto commento Averrois, item phisicorum cum commento in supra Averoisinteriecto, de celo et mundo, de anima, de generacione et corrupeione, de sensu et sensato, memoria et reminiscencia, somno et vigilia, de substancia orbis; et hec quidem in Aristotele. Nam paulo ante conclusum erat, 10 quosdam") textus oportere haberi in lectionibus baccalariorum, ut vel sie paulum ex feeibus ad nitidos philosophorum fdntes rediremus. Item in theologia quosdam comparavimus, et primo quidem Sco- tum super primo sentenciarum. Item super tercio sentenciarum. Item idem in suis quottlibetis. Insuper Richardum de Media Villa 15 super quarto sentenciarum. Item sermones cuiusdam fratris predi- catorum ordinis, vocati de Utino, qui sermones conscripsit quotti- dianos tocius quadragesime, ideoque quadragesimale vocatur. Item cuiusdam Francisci moderni, vocati Philelphi, pulcrum epistolare, hec omnia viginti uno aureis Ungaricalibus. 20 (1474 sine dato). Item magister Leonardus de Perching, vir et ^7 moribus et scientia magnus et facultati ob longam experienciam per- utilis in consultandis et exequendis rebus, quom e ) superiori estate mortem obiisset, testamento suo facultati duos libros legavit contl- nentes questiones Biridani super decem libris ethicorum, quorurn 25 prius deeimo folio 1 ') a prineipio sie ineipit: Aristoteles oetavo polh- tice, seeundus vero sie: quia eodem numero manente. Item una cum consiliariis in quadam eorum mecum conven- cione ex quodam magistro Senecam in tragediis, librum admodurn elaboratum, qui deeimo fo. sie ineipit: vkvas pete undas. Ad haec 3o commentarium nove rhetorice Ciceronis cuiusdam Bartholomet Bononiensis, quod deeimo fo. six ineipit: fach hoc secundo. Item emptum est (ne in oblivionem reeidat) in superiori deca- natu decretalis impressus pergameneus c ) 04 florenis Renensibus. Item emptus Vincencius in speculo. Servius super Vi(r)gilio. Plutar- 3 5 cus apotegmatum. Questiones de anima. Suetonius. Problemata ) Aristotelis. Questiones Tusculane. Macrobius in somno et Saturnalibus. Topographia Strabonis. Baccacius c ) in deorum genealogia- Solinus. Colummella. 6 ) Franciscus de contractibus. Epistolc Plinü- Leonardi Aretini epistole; omnia hec impressa sunt. 40 a ) quos auf Rasur. b ) filio. c ) -cum A, jedoch auf Rasur- d ) jipheta. c ) A. Hl, f -248V f '^V 67. Auszüge aus den Akten der artistischen Fakultät. 48 7 (1475.) Pridie Kai. Februarias comoditate ductis magistris meis placuit iacultatem congregari primo super articulo tali, ad audiendam quandam viam et modum, quo libri aliqui facultati minimo precio venirent et ad deliberandum, quid expediat. Nam quidam venera- bilis vir de collegio ducali, qui Romam petiturus erat, ad bonum 5 facultatis velle inservire eidem in libris raris sive scriptis sive im- pressis emendis pro magistrorum studio maxime accomodis (pro quo eum pre me pecieram) sese obtulerat. Placuit facultati aliquos emi libros tales, maxime commentarios sive Aristotelicorum sive aliorum librorum et tales raros, qui aliunde per mercatores haberi 10 vix possent. De pecunia placuit, quod nulla in auro committeretur, sed per cambium eurum, qui Veneciis ex nostris mercantur, et sum- mam deünivit ad quadraginta circiter Ungaricales. (1475.) Die altero post Reminiscere, qui fuit vicesimus Februarii —-------Librum Geatilis de febribus magister Petrus de Wimpina 15 domino doctori medicine magistro Iohanni de Sellgenstat ad rescri- bendum oravit et exoravit. Librum epistolarum Petri de Vineis, doctori iuris pontificii, magistro Iheronimo Holenbrunuer magister Leon. Seydl de Stain ad rescribendum petivit obtinuitque. (1475.) Nona die Septembris------------Oblati sunt sermones 20 Bernnardi et libri codicum impressi; placuit, quod primus emeretur, alter, quia prius eum facultas haberet, relinqueretur, mercatus de- cano et librario committitur. Hl f. (1476. Secunda die Ianuarii)------------Tercius articulus fuit ad 55 videndum quosdam libros venales in iure, in quantum facultati eos- 25 dem placebit comparare. Et fuerunt 14 Volumina satis egregia. Placuit facultati eosdem omnes recipere singulos maiores et minores per quatuor florenos Hungaricales, si quid vero superaddendum esset, commisit decano et suis cum pleno posse. Et recepti sunt tunc de archa 56 11 Hungaricales et dati pro eisdem libris magistro Io- 3o hanni Anglpekch. Et videbatur decano et suis ceterisque tunc vo- catis, ut pro honore facultatis adderentur quatuor floreni Renenses et sie factum est et quittancia solucionis est in ladula decani. Nomina autem librorum sunt hec: Consilia domini Friderici de Senis cum tabula et consilia aliorum duorum. Item repertorium 35 Caldrini. Item Iohannis de Lignano super Clementinas. Item prima pars Iohannis Imole super seeundo. Item secunda pars Imole super seeundo. Item prima pars super tercio. Item secunda pars eiusdem doctoris Imole super tercio decretalium. Item ad- diciones Iohannis Andree et Baldi super speculo. Item d. Iacobus 40 /J.88 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. Zochsis") super quarto decretalium. Ista novem volumina sunt in papiro regali, in bona littera ytalicali super fernisio conscripta et ligata, etiam aliqualiter illuminata, rubricata et capitulata. Sequencia vero quinque in pergameno scripta, scilicet repertorium Gwilhelmi. 5 Item aurora Rolandini. Item Petrus de Vnczula. Item aurora no- vella Petri de Vnczula. Item novem libri codicum. Item b ) anno, quo supra (1476), comparati sunt per facultatem libri impressi, qui subscribuntur, et in papiro. Item kathena aurea beati Thome de Aquino, qui Über alias dicitur glosa continua. 10 Item speculum naturale Vincencii. Item Augustinus de trinitate. Item Bernhardinus de contractibus. Item Bonaventura in primo sentenciarum. Et hü libri aut similes non habiti sunt prius in libraria facultatis, ideo sunt empti. (1478. Feria tercia post Letare) - — Emptus est libellus 'acultatem 2 florenis Ungaricalibu Iohannis de Regiomonte et kathenatus. I5 ad facultatem 2 florenis Ungaricalibus continens tabulas magistri i -" 1 'Ö' 3o III, 6 V III, J f. 279 (1478.) Emptus est Bartolus super forciatum vetus et novum et inforciatum. Item digestum vetus et novum. Item inforciatum. ltem c ) volumen. Item Bartholus super Ultimos Ires libros codicum 20 XLVI ducatis. Soluti d ) sunt illi libri ut infra, folio proximo. (1480.) Item eodem decanatu (magistri Leonardi Mulner de I1I,; B Novoforo) empta est glosa ordinaria super totum corpus biblic de ' consensu consiliariorum et aliorum quorundam facultatis magistro- rum pro vigintiduobus florenis Renensibus et presentata est librario, 25 qui de incorporatione et ligatione ex officio suo videre habeat. (1481.) Item in eodem decanatu (magistri Osbaldi de Weykers- dorff) petivit quendam librum ex libraria facultatis arcium, lecturam ipsam Boik super iure canonico reverendissimus pater dominus legatus Allexander, episcopus Forliviensis, qui liber ex consensu seniorum et aliorum magistrorum fuitprememorato patri per magistrum Bernn- hardum Perger de Stencz transmissus ad suam petitionem. 0 )-------— Item summa Anthonini in eodem decanatu fuit empta pro 18 florenis Renensibus. (1482.) Item in eodem decanatu (magistri Georgii Paterstarffer) 35 empti sunt libri infrascripti: Speculum morale. Speculum doctrinale f a ) A. b ) Item — empti von and. Hd. eingetragen. c ) /i/eraw/autenticum sive gestrichen. d ) Soluti — proximo von and. Hd. °) hieran/ Reportatus est hie liber per m. Benardum (!) Perger, de quo supra von and. Hd. f.29 3 III., i; ioi 6y. Auszüge aus den Akten der artistischen Fakultät. 489 Vincencii. Vita Christi fratris Ludolfi, ordinis Carthusiensis. Vite patrum. Dyalogüs Gregorii. Ecclesiastica hystoria. Lectura super psalterium fratris Petri de Haerentals, ordinis Premonstratensis. Con- lessionale Bartholomei de Tranis,") ordinis minorum, de Mediolano. Contcmplaciones 7 psalraorum. Libellus pergameneus continens 5 Erpheum b ) super ve(terem) ar(tem) etBritonem etcommentum super Priscianum in minore volumine et autores sex prineipiorum, 18 ta- lentis ,&. .'". (1482.) Sabbatho angarie penthecostes------------Petivit magister 02 Conradus Paldauf de Ysnina librum quendam, continentem c ) com- 10 mentum Egidii de Roma super libros methaphisice, ut eo utilius leccionem methaphisice, quam tunc fatiebat, perficere posset. d ) '". (1482.) Item die saneti Udalrici------------Secundo proposuit de- ' J ° 3 caiius circa articulum supradictum, quomodo quidam libri essent 0 ) deputati pro facultate per consistorium rectoris, item racione privi- 15 legii, quod cadit*) de decedentibus ab intestato. Hü vero libri fuerunt quondam venerabilis viri magistri Georgü Sleihel. Verumtamen de- canus facultatis iuris contra predictum Privilegium quosdam ex memoratis libris sue facultati usurpare visus est auetoritate tarnen consistorii, videlicet instituta et Clementinas, quidam vero alii auc- 20 toritate supradieta deputati erant pro stipendio burse rose. Itaque ceteri satis parvi momenti facultati cesserunt--------— placuit facultati, quod de libris supradicti viri, si qui utiles essent pro facultate, apud eandem manerent, ceteri vero heredibus, si peterent, assigna- rentur vel alias in pios usus distribuerentur iuxta dispösicionem de- 25 cani et suorum consiliariorum. Mansit de cisdem libris aput facul- tatem quidam über pergameneus in glosa ordinaria super prophetas minores. Item in sexternis sermones magistri Thome de Haselpach de tempore. Item sermones eiusdem super oracione dominica. Item traetatus eiusdem de sex operibus misericordie. Item traetatus ipsius 3o de partibus penitencie. Item comuniloquium. Item manipulus cura- torum. Item summa viciorum. Ceteri vero distributi sunt seeundum dispösicionem commissionis facte. Öl, (1485.) Feria sexta ante Letare —--------Presentatus est hoc ' 3t 5 u die facultati textus sentenciarum impressus ex testamento venera- 35 bilis quondam viri domini Nicolai Iungast, ad s. Ieronimum capel- lani, moxque Übrario commissus. a ) tränis. b ) wohl statt Eyplieum. c ) continentum. d ) etwas späterer Zusatz, magister Conradus Paldauff restituit facultati librum sibi per eandem concessum. c ) am Rande. f ) cait. 40 490 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. (1485.) Decima Septembris-------------Ex testamento dive me- vl \. morie quondam clarissimi arcium et sacre theologie professoris ma- gistri Rudberti Weyssenburger ex Prugk super Leyta per testa- mentarios eiusdem facultati artium presentati sunt duo libri, quos 5 idem dominus doctor legaverat eidem facultati, asseribus illigati, continentes sermones Haselpach super ewangeliis et eppistolis domi- nicalibus. (1487. Item die Sabbati post Mathei)------------magister (Conra- radus de Nurnberga) presentavit pro pena quinque florenos Ungari- 10 cales et librum, lecturam super exodum in se continentem. f. 319 f.3«7 (1487.) Prima die Decembris —-------Petivit------------magister 's Martinus Stainpeyss ex Wienna librum kathenatum ex libraria facul- tatis arcium pro suo studio concedi usque ad festum purificacionis proximum. Titulus libri est scriptum super quartum primi Avicenne. I' 1 ' , 15 (1488.) Die s. Egidii------------presentatus est facultati liber qui- f j3o N dam questiones veteris artis in se continens, | quem magister Symon III»^ Knödel de Pulka ante ingressum religionis in Newnburgo Claustrali f- 331 pro sua memoria facultati reliquit. (1491. Vicesima octava die Ianuarii)-------------Item eodem die 20 emptus est abbas Panormitanus cum pluribus opusculis beati Augustini undecim //,* et abbas ligatus in quattuor voluminibus cum repertorio super eodem. (1491.) Vicesima octava Maii alias sabatho penthecostes — — lv — petivit magister Bartholomeus Staber ex Vienna, saluberrime 25 medicine doctor, pro quodam libro cuius noraen est practica Mihaelis de Savonarola") alias et verius Mathei Brixiensis.------------ (1491. Vicesima octava lunii)------------ executores domini licen- 's ciati magistri Martini de Rakendorff-------------obtulerunt quatuor libros facultati artium per . . . magistrum Martinum de Raken- 3o dorff dive memorie testamento relictos et facultas cum graciarum actione hos libros recepit et librario cathenandos commisit: unus liber impressus continens duos tractatus videlicet flores Bernnhardi et sermones Iohannis Crisostomi, cuius initium tercii folii est: tem- pora sub ea transeunt etc. Alius liber etiam impressus summa 35 vitiorum Francisci de Recza, ordinis predicatorum, cuius initium a ) sanauarola. Oy. Auszüge aus den Akten der artistischen Fakultät. Aq I tercii folii est: primo per historiales et exemplares recitationes etc. Tercius über etiam impressus breviloquium fratris Boneventure, cuius initium tercii folii est: septima autem, in qua est dies animarum etc. Quartus über scriptus textum sententiarum continens, cuius initium tercii folii est: hoc itaque vera ac pia ride tenendum est etc. 5 '"> f -3 49 v 1491. Die saneti Egidii -------------doctor Andreas Voberger ex Vienna per quendam magistrum Iohannem Hochenprunner ex Lincz publice in facultate petivit pro libro cathenato, qui in se pronostica Hippocratis continet.------------ Öl, f. 3 5o r In eadem congregatione honorabiles et egregii viri, dominus 10 licenciatus magister Leoaardus Fruman et magister Iohannes de Landtsperg, executores quondam doctissimi ac honorabilis viri do- mini doctoris magistri Nicolai de Krewcznach dive memorie, libros infrascriptos per prefatum dominum doctorem facultati artium testa- mento relictos obtulerunt, quos quidem libros facultas artium cum 15 graciarum actione suseepit et librario, qui cathenandi sunt, cathe- nandos commisit. Item primus liber papireus, pro media parte rubea coopertus pelle, continens Gorram et Augustinum de Ankona super appocalipsim, cuius initium tercii folii est: videndum est, postquam ostensum est. Alius liber, omnino rubea tectus pelle, continet lec- 20 turam eppistolarum saneti Pauli ad Corinthios, cuius initium tercii folii ineipitur: utilior est gratia predicandi. Tercius liber scriptus et papireus, omnino rubea tectus pelle, continet lecturam seeunde epi- stole ad Corinthios, cuius initium quarti scripti folii est: de talibus ergo dicit dominus. Quartus liber in papiro scriptus continet in se 25 Biridanum super decem libros ethicorum Aristotelis, flavea pelle omnino tectus, cuius initium quarti folii scripti est: communicat pravis et assimilantur eis. Quintus liber scriptus in papiro, omnino tectus rubea pelle, continet lecturam super lo. a prineipio usque ad 7 capitulum exclusive, cuius initium tercii folii est: cui non placet, 30 nisi vanum et malum. Septimus liber scriptus et papireus, non ligatus asseribus sed cöreo") flaveo tectus, continet lecturam sententiarum de b ) manu propria prefati doctoris, cuius initium est quarti folii: in p t0 ut in filio est potentia generandi. Item liber scriptus, tectus albo pergameno, continet logicam Alberti cum quadam rhethorica, cuius 35 initium seeundi folii est: dicendum ergo et melius. Item liber scriptus, etiam albo pergameno coopertus, continet regulas solvendas, sophis- mata, una cum questionibus veteris artis magistri Biridani, cuius initium seeundi folii scripti est: ista enim claudit opposita. Item liber scriptus, ligatus albo pergameno, continet questiones Marsilii super 40 a ) correo. '') Ja. 492 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. libros de generatione et corruptione, cuius initium quarti folii scripti: circumstantia esse. Item über satis vetustns, nigro coreo tectus, con- tinet questiones duodecim librorum methaphisice et questiones libro- rum primi, secundi et tercii phisicorum. Item questiones de genera- 5 tione et commentum super secundo. Item commentum super de generatione et corruptione, commentum quoque et questiones super libros Porphirii et predicamentorum, cuius initium tercii folii est: dubitatur contra conclusiones. Item liber antiquus, pergameno albo tectus, continet reportata super libro periarmenias. Item commentum io et questiones libri posteriorum et commentum priorum, cuius initium secundi folii est: sie, quod in nomine est, considerare. Item liber antiquus, albo pergameno tectus, continet questiones parvorumnatu- ralium, cuius initium tercii folii scripti est: quia de eadem re non quantum. Item liber albo pergameno tectus, continet questiones 15 super libros priorum, cuius inicium secundi folii est: ex multis con- clusionibus. Item liber antiquus, albo pergameno tectus, | continet lecturam super veterem artem cum questionibus aliquibus, cujus initium tercii folii est: est prineipium generationis. Item liber parvus in pergameno, continet textus veteris artis et topicorum Aristotelis, 20 cuius initium secundi 3 ) folii est: est pater et de eis, que sub una specie sunt. Item liber scriptus papireus, albo pergameno tectus, continet textum Aristotelis super ethicorum, cuius initium secundi folii est: quemadmodum neque inconditis. Item libellus pergame- neus, continens textum de anima, cuius initium secundi folii est: aut 25 non est aliquis, qui circa passiones. Item liber antiquissimus, albo coreo tectus, continens summulas Alberti naturalium et obligatoria, cuius initium tercii folii est: ergo non habet aliquam sciencium. Item liber albo pergameno tectus, continens commentum Pe(tri) Hy(spani), cuius initium secundi folii est: vocum significativarum. Item liber 30 antiquus, continens in se textus phisicorum, methaphisice et commentum de substancia orbis, cuius initium tercii folii est: est autem. Item liber antiquus, continens questiones librorum phisicorum, cuius initium secundi folii est: -quata conclusio ex omnibus. Item b ) alius libellus in sexternis non ligatus. Item de his libris sie scriptis data 35 est quietancia ipsis executoribus. (1494. Sabbato post penthecostes) —-------Item emptus est per facultatem unus pergameneus liber, Servius in optima scriptum et illigatura cum consensu assessorum pro 3 florenis feria seeunda ante Viti. in,. f.35° V f. 3W 40 a ) aus tercii gebessert. h ) Item — executoribus später von m l . 6S. Aus den Rektoratsakten. 493 68. Aus den Rektoratsakten der Wiener Universität, 1387 — 1480. Neben den hier unter Nr. 67 veröffentlichten Auszügen aus den Akten der artistischen Fakultät, werden nunmehr solche aus den Rektoratsakten der Wiener Universität gebracht. Sie stehen sowohl 5 an Umfang als an Bedeutung hinter den erstcren zurück. Während die Akten der artistischen Fakultät eine ununterbrochene Abfolge aufweisen, sind die letzteren lückenhafter überliefert. Im Archiv der Wiener Universität kommen für die Zeit des Mittelalters folgende drei Bände in Betracht: \o I. Acta universitatis et rectoratus, i3$2 — 1422. So lautet der Aufdruck auf dem Rücken einer Holzkassette, in der dieser Aktenband, in einzelne Blätter und Lagen aufgelöst, in Umschläge von weißem Karton eingeschlagen ist. Das Format ist Großquart. Die Blätter haben durch Feuchtigkeit gelitten und sind zum Teil ver- 15 morscht und brüchig; sie sind von verschiedenen Händen geschrieben. In der Kassette liegt auch ein Pergamentumschlag zu einem Teil dieser Blätter, dessen älteste Aufschrift von einer Hd. des 16. Jahrh. lautet Liber Actorum seeundus; spätere Hände haben die Worte Universitatis und ab A. 1400 usque 1420 beigesetzt. 20 77. Acta universitatis 1466 — 1472. So lautet der Aufdruck auf dem Rücken einer kleineren Holzkassette, in der ein Band von 17g in neuer Zeit bezeichneten Papierblättern (23 X i4'7 cm) in das Fragment einer Perg.-Urkunde eingeheftet ist. Die Eintragungen stammen von verschiedenen Händen. 25 777. Acta universitatis 1472 — 1476. So lautet der Aufdruck auf dem Rücken eines modernen Halb lein w an dbandes, der aus 152 in neuer Zeit bezeichneten Papierblättern (23 \ 16 cm) besteht; die Handschrift ist von verschiedenen Händen geschrieben. Dazu kommt ein Band, der in der Wiener Hofbibliothek auf- 3o bewahrt wird and zeitlich an den vorausgehenden anschließt: IV. Er enthält unter der Bezeichnung Series nova 106 die Rektoratsakten von 1476 — 1480, besteht aus 101 in neuer Zeit bezeichneten Papierblättern (23 % S X i$'8cm), ist in weiches Pergament mit übergreifendem Verschlußteil eingeheftet und zeigt noch Reste 35 der Seidenschnur, die einst zum Verschlusse gedient hat. Die Eintragungen sind von verschiedenen Händen geschrieben. hi allen diesen Akten finden sich neben Stellen, wo von Büchern im allgemeinen die Rede ist, ohne daß ihr Inhalt näher bezeichnet wäre, darunter Streitigkeiten wegen Büchern im Nachlaß Verstor- 4° bener, Streitigkeiten zwischen Buchbindern untereinander u. dgl., immerhin einige Stellen, die eine Aufzählung mehrerer Bücher oder 494 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. eine Benennung einzelner enthalten. Nur Stellen dieser Art sind irrt folgenden ausgehoben. Ungedruckt. Anno domini MCCCLXXXVII. die sabbati penultima mensis 5 Marcii dominus Martinus de Ruspach presentavit mihi Cholomanno, rectori universitatis Wiennensis, unum formularium speetantem ad dominum Petrum Dankardi eundem vendicantem, sed idem dominus Petrus confitebatur, se debere Iohanni de Argentina, olim notario antiqui officialis Wiennensis, videlicet sedeeim florenos auri ex causa 10 amicabilis mutui et super hoc eidem cedulam propria manu scriptam et suo sigillo sigillatam dedisse etc. eciam dictum formularium et unum sextum librum decretalium eidem concessisse.------------ (1411. Die 14. Aprilis). . . Item in eadem congregacione quidam d. Bertholdus dedit et assignavit ex parte domini Berchtoldi de 15 Weching, episcopi Frisingensis bone recordacionis . . . toti univer- sitati librum Augustini de civitate dei in pergameno in magno volumine. ------------ (1466.) Die sanete Barbare comparuit magister Heinricus Hacker proponens, quomodo quendam librum, quem emerit pro 7 libris J>, 20 tabulas astronomie continentem, aecomodaverit magistro Bernardo, petens sibi restitui eundem librum------------propouit eciam magister Bernardus, magistrum Heinricum ab eo habere quendam librum cum concordaneiis theologice et astronomice veritatis et quendam sexterniculum directiones continentem et quendam traetatum alium- (1467, de rebus mag. Conradi de Müldorff.) Item de mappa mundi fatetur ) A. 68. Aus den Rektoratsakten. 495 ,38v (1467.) Item de Waptista mercator petivit sibi persolvi XI 11. per magistrum Ferrum de Corona nomine fideiussionis. Respondit magister Petrus fore decretales impignoratos pro IUI fl. et, si dederit lkbrum, ipse sit contentus solvere quatuor fl.------------ Item d. Thomas de Mistelbach petit solutionem XIII librarum 5 sibi per olim magistrum Paulum de Ruspach obligatarüm occasione expensarum et unius libri horarum. ' 9 ' (1467.} Feria sexta post nativitatis. Dominus Wolfgangus, ple- banus in Sichenals, dixit, sibi fore obligatum dominum Fgidium Fabri in 1 fl. occasione decretalis sibi venditi. 10 Item magister Leonardus") petit sibi restitui casus summarios concessos domino Egidio. ' 47 (1467.) In causa domini Iohannis Schedl et Weger adiudicatum est ipsi Weger pignus, videlicet missale depositum apud rectorem. ' 48K (1467.) Feria quinta post Kathenne-------------deliberatum fuit 15 ex parte cuiusdam vulgaris psalterii. • 77 V '78V -86V 'J3R 6R (1469.} Item ex parte libri cuiusdam Clementinarum hie dimissi 'n vim solucionis unius floreni per d. Walthasar Placz-------------. (1469.) Item ad instanciam eiusdem domini Iohannis (de Mul- dorfl) arrestati sunt dominus Petrus de Septem Castris occasione 20 •ibrorum suorum, videlicet sexti et Clementinarum et magister Caspar de Ingolstat occasione aliorum librorum, videlicet decretalium etc., ut in recognitione. (1469.) Item eodem die (feria quarta ante pentecosten) compact dominus doctor magister Stephanus de Rretheim ex parte libri 25 decretalium, qui ipsius existeret. (1470.) Item magister Leonardus Frumman comparuit pro Parte filii Haunolt, arcium baccalaurei eciam presentis, proponens, quod alias in rectoratu precedenti idem baccalarius librum quendem, videlicet loycale emerit a quodam cognominato Fürst. 3o (1472.) Item Iohannes de Landau contra Michaelem Playher eo, quod retinuit apud se librum unum videlicet sextum. a ) hierauf leerer Raum für ein Wort. III, III. 496 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. (1475.) Item magister Bernardus, scolasticus apud sanetum Ste- phanum, occasione libri, quem alias asseruit, se non solutum venisse ex sua potestate. 1 ) (1475.) Item magister Bernardus Schleicher de et super libns 5 produxit magistrum Heinricum Platerherger, qui dixit, sibi plurimum fore dictum per magistrum Petrum, quomodo ei aliquos libros aeco- modaverit, tarnen quot numero ignoret et nulluni ex libns no.scat preterparvumlibellumcumcertiscollectisin medicinis. Produxit item magistrum Conradum Perger; dicit sibi constare ex magistro Petro 10 et noscatunum | exlibris, videlicet, Avicennaminpergameno------- —• (1475.) Item die Martis quarta Septembris magister Rupertus Spiegl asseruit, se nonnullos libros ex illis alias taxatis, qui videlicet luerunt Erasmi Knephoff ex Felden, distraxisse, primum funda- mentum philosophie naturalis. Item de anima. Item de generationc 15 Item posteriorum. Item glo(ssam) seeunde partis iuxta taxam alias habitam. (1476. Quinta Iulii.) Ad instanciam fratris lohannis Eysenhut ' ^ citatus magister Iacobus ex Corona de et super florenos v '/-. P'° biblia empta, eo non comparente contumax. iii. ^ (1476.) In causa libri super quo alias Gregorius de Cibinio in consistorio agebat ■-------------produxit idem Anthonium de Valle Agnetis, qui dixit, se noscere librum, quia sit loycale-----■-------. (1476.) Sequuntur arrestantes bona relicta decretiste. 2 ) — —— ' Domini de Tiernstain super libro decreti--------------. D. lohannes 25 Schöckl occasione sexti decretalium-------------. Magister Sym° n Eyban de Kuebach super decreto in pergameno in nigro corio, est mutuum XXV fl. Hung. Item pro parte capituli Iauriensis super non- nullis bullis et libris ad idem capitulum pertinentibus. J ) es war laut f. ng* und sonst ein über de motibus planetarum. 3o 2 ) nach f. 4« hieß er Alcxius Tunner, nach f. 4 V . y li war er (Passauer) officiali s Wiennensis. Seine Wohnung war durch den landesfürstlichen Hubmeister Konrad mittler versiegelt worden. Interessant ist im Zusammenhang damit der Bericht aus den Akten f. 5 V : feeit idem dominus Conradus, magister hubarum, tunc mentionem de nonnullis scriptis oecultis et valdc secretis per dominum nostrum imperatorem donii" 0 35 officiali missis, presertim eciam de quibusdam interrogatoriis, super quibus d. Mathi» s Vinck, quondam abbas Scotorum, esset examinatus, quod Lila omnia tute conservarentur, ne in lucem deyenirent, aliter ... in manus domini imperatoris aut illius, cui sua cesarea maiestas committeret. iv, 22 V IV, 6 5 V 68. Auszüge aus den Akten der artistischen Fakultät. Ann (1476.) Item magister Erhardus de Horhen contra Petrum Celler de Wienna de et super debito XXII sol., in quibus pereepit----------- loycale et alium librum pro 4 sol. (1477.) Anno domini etc. 77 die Iovis penultima Octobris vene- rabilis vir magister Leonardus Foring ex Lantshuta in presentia mei 5 ConradiKelman, notariipublici, ettestium infrascriptorum ... consti- tutus asseruit suam ultimam voluntatem presenti carta contentam fore. "------■ —Tenor autem prefate carte dietam ultimam voluntatem in se continentem est talis — ■— — Item baccalaureis famulantibus 1 ) satis- nat et signanter baccalaureo Ferr volo flaveam tunicam, compen- 10 dium theologice veritatis et psalterium expositum, manu mea scriptum pro maiori parte.-----------Item magistro Leonardo seeundam seeunde ad vitam suam, postea ordinetpro libraria ad sanetum Mar- tinum in Lantshut; simili modo Honorium super psalterio, tertiam partem saneti Thome in summa, | que omnia ad vitam habeat suam; 15 pariter Scherding in librum ethicorum, item questiones Marsilii in ethicorum, registrum super Augustino magistro lohanni Diepolt. — — ■— Item omnes libri mei preter supra notatos, qui sunt apti pro übraria, presententur in vase ad sanetum Martinum Lantshute pro libraria. — — — Item de libris horarum melioribus volo, quod 20 tum altari meo maneant, pariter aliqui libri apti ad altare ibidem maneant perpetuo, similiter katholicon, libri sententiarum, postilla Guilerini evangeliorum ac epistolarum de tempore diebus domiriieis aliorumque") sanetorum. Eciam alii libri mei, qui sunt Lantshute, aptentur pro eodem altari. Hiis ut premittitur factis et habitis supra 25 nominatus magister Leonardus Foring me notarium subscriptum r equisivit ipse desuper unum vel plura publicum vel publica con- fic(i)endum instrumentum et instrumenta. Acta sunt hec Wienne in domo bursa Scherding nuneupata sub anno, inditione, die, mense e t pontifice, quibus supra, presentibus ibidem scientificis b ) et discretis 3o viris magistro Augustino Eberhertl ex Yglavia, Sebastiano Ferr et Francisco Schiltl, supradictis testibus ad premissa vocatis pariter et r ogatis. (1477.) In causa libri magistri Iohannis de Landsperg magister loh. Eglawer de Swanns examinatus dicit, librum, de quo agitur. 35 misse suum et cum magistro lohanni de Landsperg vendidisse et videtur, quod venditio lila facta sit nunc circa VIII. annum et quod bene noscat librum, quia (sit) glosa prime partis magistri Udalrici ) beim Leichenbegängnis. a ) A. b ) -ico. 4 ° Mittclalt. BibliotheksUataloge I. 498 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. de Itgra dieta et quod idem über adhuc habeat idem coopertorium et quod a prineipio manu sua scripserit in eundem librum ex Petro Helie nomina pluralis numeri tantum et in fine verba deponentalia, per figuras partim compleverit et dictum librum magistri lohannis 5 emerit domicello suo, videlicet Eytzinger. (1480.) Item inventarium pro rebus domini licentiati Caspar Hülminer.-----------Item unus parvns libellus in philozovia. Item unus antiquus libellus in gramatica. Item unus libellus antiquus in rethorica. Item unus libellus in posteriorum. 10 6g. Bücherstiftung des Johannes Ramung, 4. Dezember 1493. Das Verzeichnis der Bücher, die Johannes Ramung von Rams- pichel der nach ihm benannten Stiftung schenkte, ist in die Stiftungsurkunde aufgenommen. Das Original derselben ist verloren, es sind nur Abschriften davon im Archiv der Wiener Universität und im I5 k. k. Statthaltereiarchiv in Wien erhalten, die keinen ganz einwandfreien Text bieten. Es handelt sich um eine Stiftung von 40 Rhein, fl. für zwei Magister der artistischen Fakultät nebst einer bedeutenden Anzahl von Büchern. Auf sie weisen im allgemeine}: die ihrer Aufzählunginder Urkunde beträchtlich vorangehenden Worte hin: libros 20 etiam nominatim infra scriptos . . . donavit conservandos modis ; quibus cavetur infra. Über die Persönlichkeit des Stifters Johannes Ramung (auch Raming) ist in der Literatur nur bekannt, was aus der Urkunde selbst zu entnehmen ist. Danach war er Salzamtmann zu Hall in Tirol 25 und Rat König Maximilians I. Als einer der Kuratoren dieser Stiftung erscheint der bekannte Professor der theologischen und artistischen Fakultät in Wien, Briccius de Cilia, der später seinerseits an die nunmehr Bursa Ramung benannte Stiftung Bücher geschenkt hat. Die Sammlung muß im Laufe der Zeit zerstreut worden sein. 3 0 Von ihren Büchern ist mit Sicherheit kein einziges mehr nachzuweisen, was bei ihrer Art und ihrer unzureichenden Beschreibung nicht auffällig ist. Möglicherweise entspricht dem S.4gg Z.3of. angeführten Buche Isagoga Alcabitii etc. der Cod. 5417 der Wiener Hof bibliothek, der aus der alten Wiener Stadtbibliothek stammt. 35 Druck. Karl Sehr auf, Die Stiftungsbriefe der an der k. k. Universität Wien bestehenden Stipendienstiftungen. Im Auftrage des hohen akademischen Senates nach den im Universitätsarchive verwahrten Originalurkunden bearbeitet und ^um Druck befördert. Wien i8g5, (Als Manuskript gedruckt; Druck von Adolf Hol^hausen.) Nomina librorum, de quibus in prineipio commemoravimus, 40 sunt haec: In gramatica. Catholicon fratris Ioannis de Ianua. Voca- IV, 6p. Bücherstiftung des Johannes Rainung, j. Dezember I4g3. 4QQ bularius, qui ineipit: Scripturarum fidelium. Diomedes in grama- tica. Priscianus. In poesi et arte oratoria. Rhetorica Aristotelis et poetica eius- dem. Quintilianus. Decades Titi Livii. Epistole Tulii cum cora- mento. Pomponius Mela de orbis situ cum sex aliis traetatulis. 5 Eusebius de temporibus. Simposii philosophi. Blondus. Omnia opera Ovidii et eius commenta. Opera. Ciceronis commentata. Virgilius cum tribus commentis. Martialis et Iuvenalis cum novo commento et cornueopia Sipontini. Salustius in Catilinam. Imi- trianus de priscorum proprietate. OrationesTullii et rhetorica nova 10 et vetus eiusdem. Titus Livius historicus illustris. Opera Ovidii. Publius Ovidius de arte amandi in pergameno. Liber Ovidii in metamorphoseos libros quindeeim continens in pergameno scriptus. Virgilius in Eneidis. Item Virgilius in bueolicis et in quibusdam aliis. Therentius scriptus. Lunitius scriptus. Tullius in offieiis et 15 Pogius in facetiis scripti. Quintilianus. Petrus Candidus de civili- bus Romanorum bellis. Libellus ad illustrissimum dominum Maxi- milianum, Friderici tertii filium. In artibus ceteris. Questiones metaphisice Antonii Andree Scripte et illuminate. Questiones Scoti super universales Porphirii. 20 Gualteri dicti Burlei, Anglici, in octo libros phisicorum expositio excel- lentissima. Gaietanus super libros de anima. Idem super de coelo et mundo. Ioannes de Ienduno super de anima. Posteriorum Pauli Veneti. Questiones phisicorum Ioannis canonici. Questiones phisicorum Alberti Magni. Vocabularius Nestoris et insolubilia 25 Andree Valentinensis. Scriptum aureum super methaphisica. Meteororum Alberti. Questiones Geraldi super libros ethicorum. Gaietanus in quatuor Aristotelis metheororum libros et questiones super libris de generatione et corruptione per Marsilium disputatas. Logica Pauli Veneti. Libros phisicorum saneti Thomae. Isagoga 30 Alcabitii de iudieiis astrorum et quindeeim libri Euclidis et alia plura ibidem contenta et in pergameno scripta. Egidius de Roma super libris posteriorum. Methaphisica, libri phisicorum et libri de anima saneti Thome de Aquino. Quadripartitum Ptholomaei scriptum et plura in eodem libro. Propositiones universales Aristotelis in plu- j 5 ribus libris. In iure civili. Digestum novum. Prima pars Bartholi super digesto novo, liber seeundae partis digesti veteris et habet CCII1I libros. Prima pars digesti veteris. Infortiatum. Bartholus super seeundo inforciati et super tribus libris codicis. Iason super insti- 4 o tutis. Instituts de actionibus. Volumen cum institutis. Angelus de Aretio super seeunda parte institutionum. Angelus de Aretio super prima parte institutionum. Volumen codicis. Bartholus 32* 500 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. super ambas partes codicis. Lectura auetenticorum prestantissimi doctoris Angeli de Ubaldis. Iason super titulum de actionibus in institutionibus. Alpharotus et Baldus super usus feudorum. Consilia. Friderici de Senis consilia et additiones Antonii de 5 M. ad abbatem et apostilla super eundem. Quedam repetitiones et qüidam traetatus in registro seeundum ordinem signati. Consilio- rum abbatis partes due et disputationes eiusdem. Consilia Francisci de Aretio. Quatuor Volumina consiliorum Alexandri. In iure canonico. Textus decretalium. Constitutiones Cle- 10 mentis pape quinti una cum apparatu domini Ioannis Andreae. Mercuriales Io. Andreae et consilia Oldradi. Innocentius super de- cretales. Prima pars Geminiani. Secunda pars Gerriiniani. Constitutiones Clementis pape ut supra. Ioannes (de) Imola et cardinales sup. etc. Decretum abbreviatum. Aliud decretum. Archidia- i5 conus super decreto. Textus decretalium. Abbas super libros decretalium. Baldus super decretales. Tituli ordinarii scripti tertii libri decretalium. herum decretum. Margarita decreti. Liber antiquus scriptus in pergameno, in quo habetur de fide et religione, de iudieiis et sponsalibus et multis aliis. Libri decretalium scripti 20 in pergameno. Clementine Scripte in papiro. Textus decretalium in pergameno scriptus. In theologia. Glosa ordinaria et interlinearis in quatuor volu- minibus super totum corpus biblie. Nicolaus de Lira in quatuor voluminibus super totam bibliam. Scotus super quatuor libros sen- 25 tentiarum et quodlibetum eiusdem. Textus sententiarum. Prima pars seeundae partis saneti Thome de Aquino. Summa Angelica. Glosa Petri Lombardi super psalterio. Athanasius super omnes epistolas Pauli. Rationale divinorum. Epistole estivales Haslpach. Epistole hiemales Haslpach. Distinctiones veteris et novi testa- 3o menti. Gerson de contemptu mundi cum aliis traetatulis. Augustinus de civitate dei. Meditationes Augustini et opera eiusdem- Traetatus de coneeptione Marie virginis. Aureolus Hieronimi et quidam alius parvus tractatulus. Questiones disputate saneti Thome. Giprianus. Origines contra Celsum. Breviloquium patris Bona- 35 venture ordinis minorum. Biblia pauperum ipsius Bonaventure. Stimula confessionis Antonini. Eusebius. Quodlibetum Scoti. Vita Christi. Augustinus de civitate dei. Clipeus Thomistarum- Sanctus Thomas contra gentiles. herum prima seeundae saneti Thomae. Scriptum saneti Thome super quartum sententiarum- 4Q Richardus super quarto sententiarum. herum quodlibetum Scoti- herum rationale divinorum. Compendium theologice veritatis. Parvum psalterium. Testamentum novum partim in papiro, partim in pergameno scriptum. Testamentum vetus partim in papiro et 6g. Bücherstiftung des Johannes Rainung, i. Dezember ijq3. 5^1 partim in pergameno scriptum. Secunda seeundae saneti Thome de Aquino scripta. Textus primi et seeundi sententiarum scriptus. Textus tertii et quarti sententiarum scriptus. Scotus super primo, seeundo et quarto sententiarum. Questiones Scripte Tincklsphul super quarto sententiarum. Boetius de consolatione philosophie. 5 Pars estivalis libri horarum in pergameno scriptus. Pars hiemalis libri horarum in pergameno scriptus. Summa Alexandri de Ales in quatuor voluminibus. Sermones. Sermones fratris Michaelis de ordine minorum de observantia per adventum et quadragesimam. Sermones loannis 10 Nider de tempore et sanetis. Sermones saneti Vincentii de ordine praedicatorum per tempus estivale et hiemale in 2 voluminibus. Sermones thesauri novi de tempore et sanetis in duobus voluminibus. Sermones Hugonis de Prato de tempore. Sermones Alberti de tempore et sanetis in duobus voluminibus. Sermones Hugonis de 15 Prato de tempore. Sermones Alberti de tempore et sanetis. Sermones Iacobi de Voragine de tempore. Historia Lombardica. Scala coeli. herum sermones Nider de tempore. Historia Lombardica Iacobi Ianuensis. Sermones scripti de tempore magistri Nicolai Dincklspuhl. Sermones quadragesimales Leonhardi de 20 Utino. —-------- Die im vorhergehenden gedruckten Notizen über Bücher geben naturgemäß einen nur sehr unvollkommenen Begriff über die literarischen Hilfsmittel, die sich in den verschiedenen Sammlungen der Universität Wien und ihrer Stiftungen in der Zeit des Mittelalters 25 befanden. Es ist auch ersichtlich, daß darunter eine beträchtliche Zahl von Büchern war, die zur Grundlage der akademischen Vorlesungen dienten. Eigentliche Verzeichnisse von den für die artistischen Vorlesungen an der Wiener Universität bestimmten Schriften sind in mehreren Fassungen und aus verschiedenen Zeiten vorhanden 3o und Jos. Aschbach, Geschichte der Wiener Universität im ersten Jahrhunderte ihres Bestehens, Wien 1865, S. J52, hat ein solches mit den entsprechenden Kollegiengeldern, die für die Vorlesungen bestimmt waren, auf Grund der Acta fac. art. III, f. 57 (zum 77. April 144g) bekannt gemacht. Auf ein anderes aus späterer Zeit sei wenig- 35 stens hier hingewiesen: 'Libri audiendipro gradit magisterii (14)8$ (im Cod. 5 161 der Wiener Hofbibliothek; vgl. auch Cod. 418 f. 250 in Zivettl). Etwas mehr Wert dürften Verzeichnisse solcher bei Vorlesungen benutzter oder nach Vorlesungen niedergeschriebener Bücher haben, wenn die Personen bekannt sind, in deren Besitz sie waren. 40 Ein ziemlich umfangreiches derartiges Verzeichnis mit der Über- 502 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. schrift: 'Nota hü sunt libri, quos ego Grcgorius dictus Staehellin habed (auf dem hinteren Umschlag von Cod. 5446 der Wiener Hofbibliothek) ist leider so stark abgeschabt, daß selbst mit Hilfe photographischer Aufnahmen nicht einmal die Überschrift vollständig zu 5 lesen war und auch die Büchertitel nur sehr verstümmelt hätten wiedergegeben werden können, so daß dessen Weglassung gerechtfertigt erscheinen kann. Dagegen darf wohl ein ähnliches, hier folgendes Verzeichnis Anspruch auf allgemeineres Interesse erheben. 70. Bücher des Iohannes de Hammone, iß.Jahrh. 10 Cod. 5456 der Wiener Hofbibliothek ist ein in einen Pergamentumschlag gebundener Papierband (28 X 23 cm). Auf dem vorderen Umschlag steht außen, an derselben Stelle, wo vorher ein Aufschriftzettel geklebt hatte, die Inhaltsangabc: Questiones Alberti de Saxonia super libris de ce(lo) et mundo. Auf der Innenseite beider Umschläge 15 finden sich außer allerlei Federproben einige Aufzeichnungen einer Iohannes de Hammone bezeichneten Person. Während auf dem vorderen Umschlag ein Vermerk über ausstehende Geldsummen und ein kurzes Inventar von Gebrauchsgegenständen mit Kaufpreisen steht, ist auf der Innenseite des hinteren Umschlags das hier folgende 20 Bücherverzeichnis, gleichfalls mit Kaufpreisen versehen, eingeschrieben. Es hat keine Vorlinierung, jedes Buch setzt mit eigener Zeile ein. Die Eigennamen beginnen mit großen Anfangsbuchstaben. Während das Bücherverzeichnis von einer Hand mit kalligraphischem Duktus geschrieben ist, finden sich bei einigen Büchern gegen 25 den rechten Rand hin Zusätze über deren Verleihung an einige genannte Personen. Diese Zusätze sind viel flüchtiger geschrieben- Deren vollständige Lesung und Beurteilung sowie ihre Differenzierung wird durch die Lücken erschwert, die an mehreren Stellen im Pergament vorhanden sind, wodurch der Text verstümmelt wurde- 3o Jede dieser Lücken ist im Druck durch einige Punkte kenntlich gemacht. Über die Person des Besitzers dieser Bücher konnte nichts näheres in Erfahrung gebracht werden. Aus dem Umstand, daß die im Verzeichnis erscheinenden Bücher in den Kreis der Wiener Vorlesungen 3 5 gehörten und daraus, daß der Codex sich einst im Besitze der alten Wiener Universitätsbibliothek befand, darf man wohl schließen, daß diese Bücher einer Person gehörten, die in Wien studiert hat. Die Federprobe auf dem hinleren Umschlag: (d)em erbern Herren her' 1 Hansen dem . . . (Lücke) hern zu äspurg sol der (das folgende tst 40 wohl abgerissen) ist zu weiteren Schlüssen kaum verwendbar. Ungedruckt. yo. Bücher des Iohannes de Hammone, i§. Jahrh. K03 Registrum librorum Iohannis de Hammone. Primo traetatus Petri Hispani pro II ß. Item textus parvorum loycalium magistri Marsilii cum multis parvis loycalibus in uno volumine pro i fl. Item in quodam alio volumine controversias") Biridani cum in- 5 solubilibus magistri P(etri)de Iliaco h ) et insolubilibus magistri Marsilii pro III ß. Item textus philosophie naturalis in uno volumine pro V fl. c ) Item textus ethicorum et rethoricarum in uno volumine pro III ß. Item textum spere pro 24 <Ä. d ) Item in uno volumine abbreviata loyce Marsilii cum questioni- bus veteris ar(tis) (cuius)dam c ) et commento traetatuum pro V ß. Item abbreviata phisicorum cum abbreviatis loiee in uno volumine pro V . . . f ) 15 Item commentum de generacione pro II ßß) Item commentum Linconiensis super posteriorum pro III ß. Item partem loyce Alberti pro 1 ß. Item computum cyrometralem pro 10 *&. Item summam Biridani pro III fl.' 1 ) 20 Item in uno alio volumine translaciones librorum phisicorum cum aliis multis annexis pro 3 ß. Item in uno alio volumine sermones diversorum 1 ) magistrorum Hinrici de Hassia pro II fl. Item in uno alio volumine diversorum predictorum magistrorum 25 pro . . . k ) Item in philosophia. Questiones de anima pro III . . .') Questiones phisicorum. Questiones de generacione breves. 3o Questiones metheororum Biridani. Überlieferung. Cod. 5456 der Wiener Hofbibliothek. a ) g as . b ) große, über einige Zeilen reichende Lücke im Pergament; vom P ist nur ein Teil des Kopfes erhalten. c ) da^u seitlich magistro (Lücke) . . . sserii con- ccssas m 2 . d ) dapi seitlich (Lücke) . . . conecssi m 2 . c ) d nicht sicher, das in 35 Klammern stehende als Ergänzung einer Lücke. f ) Lücke; der gan^e Titel später durchstrichen. s ) daqu seitlich magister habet m 2 ; Rutgerus (hab)et m 3 . '') da%u seitlich Rupertus habet m 2 . ») fast ausradiert. k ) Lücke. ') Lücke; dayi seitlich Bertoldo concessi m 2 , wohl ^u diesem Buchtitel gehörig. 504 Wien, Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. De questionibus in loyca. ...............M. H. pro 1 fl. I(tem) ...............pro 1 fl. a ) Item ................ pro III ß. b ) Item qu(edam abbreviata Marsi)lii pro II ß. a ) da^ii seitlich Rubcrto m 2 . '') da-u seitlich magistro Rutgero m 2 WIENER-NEUSTADT Man wird wohl annehmen dürfen, daß wenigstens einzelne der Kirchen und Klöster, die in Wiener-Neustadt im Mittelalter bestanden, Büchersammlungen besaßen. Die Cistercienser des Neuklosters haben ja noch heute eine solche, sie ist jedoch die einzige von allen Sammlungen geistlicher Stiftungen daselbst. Von Büchern des Georgsordens, des S. Petersklosters, der Minorität bei S. Jakob und des Klosters zu S. Paul mag einzelnes zerstreut noch existieren, ohne daß es allgemeiner bekannt wäre. Die Bücher des Domstifts und einzelner Bischöfe sind wenigstens zum Teil in die Wiener Hofbibliothek gelangt. Jedoch haben sich von ihnen allen keine Verzeichnisse aus dem Mittelalter erhalten. Nur die folgende unbedeutende Aufzählung von Büchern der Marienkirche in Wiener-Neustadt kann hier beigebracht werden. 71. Bücher der Pfarrkirche, 1487. 15 In einem Codex des Stadtarchivs in Wiener-Neustadt, in dem sog. Aidbiechl, werden einige liturgische Bücher angeführt. Die Handschrift ist in Holzdeckel mit Lederrücken gebunden (22S X 14-3cm). In dem darin befindlichen Inventar der Kleinodien und Paramente in Unserer Lieben Frauen Pfarrkirche sind einige Kir- 20 chenbüchcr verzeichnet; sie befanden sich in der Sakristei. Item ain ewangelipuch beslagen mit silber, mit den vier ewaii- gelisten. Vermerkt, was der ornat oder meßgewand auch altartücher zu dem vordem altar diezeit vorhanden gewesen sein . . . an eritag 25 nach sant Egidi tage im LXXXVII. jaren. 506 Wiener-Neustadt. i Vermerkt di pucher. f ' 109 Item VIII messpucher. Item IUI graduall. Item IUI psalter. 5 Item II special. Item II tagzeitpuch, ain sumertail und ain wintertail. Die pucher sind alle in dem sagrer. Druck. Wend. Bö he im im Jahrbuch der kunsthist. Sammlungen Bd. 4, Wien 1S86, S. XXXIII ff., Regest 3367. ZW ET TL. Orden: Cistercienser. Diözese: Passau. Gründungs^eit: 1138. Zwettl, ' Clara Vallis" in Niederösterreich wurde von Hadamar 5 von Kuenring 1138 gestiftet und durch Mönche aus Heiligenkreuz besiedelt. Die h. Jungfrau Maria ist die Patronin des Hauses. Daß schon die ersten Mönche die für den Gottesdienst und die täglichen Lesungen notwendigen Bücher aus dem Mutterkloster mitbrachten, unterliegt als Ordensbrauch keinem Zweifel. Sie vermehrten sich IO durch den eigenen Fleiß der Brüder und durch Schenkungen. Im Cod. 32 (s. hier Nr. 72) ist ein Verzeichnis von Werken Augustins aus dem Ende des 12. Jahrh. erhalten. Ein im i3. Jahrh. angelegter Katalog der Manuskripte, der sich im Cod. 24 findet, enthält schon beiläufig den vierten Teil des jetzt in Zwettl befindlichen Hss.- 15 Schatzes (s. hier Nr. j3). Der Katalog des Cod. 84 zählt eine ansehnliche Zahl von Büchern, meistens Werke des genannten Kirchenvaters auf die im Besitze des Klosters waren (s. hier Nr. 74). Um 134g starb der Pfarrer der Kirche Maria am Gestade in Wien, Otto Gnemhertl (Gnaembhertl), der dem Hause 40 Codices zum Geschenk zo machte. Sie sind durch sein Monogramm nach Art der in Königsurkunden erscheinenden Formen oder durch ein Distichon kenntlich; davon sind noch 32 in Zwettl erhalten. Von einer zweiten Bücherschenkung wird durch eine Notiz im Cod. 315 berichtet: '//. lanuarii obiit Johannes Parisiensis, plebanus in Hoflein, qui testatus est —-------- 25 bonos libros ad bibliothecam pro edificatione et consolalione mona- chorum'. Dieser Johannes hat wahrscheinlich an der Universität Paris studiert, war seit 1342 Pfarrer in Höflein an der Donau und starb (wie Mal. Linck, Annales Claravallenses I, 737 berichtet) im Zwettlhof zu Wien, wo er seine letzten Jahre verlebt haben dürfte. 30 Eine Anzahl von Schenkungsvermerken in einzelnen Büchern ist in den Xenia Bernardina pars II t. 1, 2g8f. zusammengestellt; hier seien nur besonders die aus Heiligenkreuz (Cod. 137. 414) und Stams (Cod. 332) herrührenden Hss. erwähnt. Schon im 15. Jahrh. wurden übrigens ganz verschiedene Hss. zu einem Bande zusammengebun- 35 508 Zwettl. den, so z. B. der Teil Cod. 147, 2 — 12 zu Cod. 147, 1, der im J. i34g von dem genannten Gnemhertl dem Kloster geschenkt wurde. (Ausführlicheres bei Hammerl a. a. O.) Envähnung eines Gesamtkatalogs, den wir nicht mehr kennen, macht im Cod. io3 f. 1 ein durch 5 anderweitige Eintragungen in Zwettler Handschriften für die Jahre i3gs — 1405 nachweisbarer Schreiber, welcher nach Ha m m erls Feststellung mit dem Bruder Nikolaus von Dobresberg identisch ist, laut der Inhaltsangabe für diesen Codex: c Item opusculum de actione mis- sarum. Item libri proprii pertinentes ad fundum sancie 10 Marie virginis in Zwetel et sunt in universali omnes annotate 1 ) infine opusculi.' In dem zwischen 1620 — 1640 entstandenen Zwettler Bibliothekskatalog, der uns im Cod. g$2o der Wiener Hofbibliothek durch eine Abschrift des Augustiner-Eremiten P. Xystus Schier (1727 — 1772) erhalten ist und von A. Goldmann in den Mitteilungen r 5 des bsterr. Vereins für Bibliothekswesens Jahrg. 7, S. 16 ff. auszugsweise veröffentlicht wurde, wird noch angeführt: 'Opusculum de actione missarum. Ms. NB.! in fine index librorum monasteru '. Diese Note stammt von Schier, ein Beweis, daß er den Katalog im Codex noch gesehen hat. Die Untersuchung der Hs. io3 saec. XIl 20 ergibt jedoch, daß in der letzten Blätterlage der Buchtext ihres sechsten Blattes unvollständig schließt, Bl. 7 derselben ausgerissen und Bl. 8 bis auf einen falzähnlichen Teil ausgeschnitten ist. Es ist somit kein Zweifel, daß auf dem ausgerissenen Blatte 7 zuerst der Textabschluß und dann der Bücherkatalog gestanden hat; Bl. 8 War 25 vielleicht schon auf den Falz zugeschnitten. Seit Schiers Tagen also ist dieser Katalog verschollen, wir können sagen vor 184g, denn wenn Fräst ihn im Cod. io3 noch gefunden hätte, wäre er gewiß sowie der Katalog aus Cod. 84 in seine Arbeit über die Zwettler Hss- a. a. 0. aufgenommen worden. Aus dem Ende des 14. Jahrh. exi- 3o stiert ein Zeugnis über ausgeliehene Bücher, aber ohne nähere Angabe. Im Cod. 361 f. q8 v steht nämlich von einer Hand um das J. i38o eingeschrieben: 'Nota, quodfratriMichaheliaccomodavinius ad Studium Pragense libros et Volumina, que subnotantur. Pritno librum phisicorum in pergameno. Item . . .', womit die Notiz ab- 35 bricht. Von dem schon erwähnten Bruder Nicolaus de Dobersberg rührt eine umfangreiche Eintragung im Cod. 22 des Stiftes her, die besonders dadurch wichtig ist, daß sie sich auf eine Anzahl heute nicht mehr in Zwettl vorhandener Handschriften bezieht. Sie ist ins J. 1405 zu setzen (s. hier Nr. 75 ). Ursprünglich waren die jetzt in 40 der Bibliothek vereinigten Codices in verschiedene Räumlichkeiten des Klosters verteilt, wie wir aus den Signaturen einzelner dav<> n ") A. Zwetfl. 509 ersehen. Sie gehörten 'ad cärherafn' oder 'ad testudinem prioris , 'ad bibliothecam domini abbatis , c ad altare s. Marie Magdalene', c ad altare s. spiritus in capitulo', 'ad conventum in Zwetl'. Bei dem Anwachsen der Sammlung dürften mehrere dieser Abteilungen in einem Räume zu einer größeren Bibliothek pereinigt worden sein. 5 Trotz der Plünderung des Klosters und seiner Verbrennung durch die Hussiten am 1. Jan. 1427 sind seine Bücherschätze gerettet worden, wahrscheinlich durch deren Flüchtung nach der etwa zwei Stunden entfernten Feste Lichten/eis. P. Hammerl sagt hierüber (in schriftlicher Mitteilung): 'Fs mögen rund 25 Hss. der Kataloge fehlen, 10 von denen wir wissen, daß sie seit 1640 verloren gingen. An dem Verluste der meisten, wenn nicht aller übrigen trägt die Klosterbuchbinderei ihren Teil von Schuld, in welcher schon im 75. Jahrh. das Zerschneiden der Pergament-Hss. und die Verwendung der einzelnen Blätter zu Finband- und Umschlagzwecken recht beliebt war, 15 so daß wir in den Einbänden der Hss. in der Bibliothek und der Kanzleijournale im Archiv die Reste der verlorenen Hss. wieder treffen.' Im übrigen wußte das Stift seinen alten Bücherschatz wohl zu bewahren, verhältnismäßig wenig dürfte im Laufe der Zeit abhanden gekommen sein. Im rS. Jahrh. (ijS3) hat ein Anonymus die 20 Handschriften beschrieben, im ig. Jahrh. haben P. Ambrosius Has- hnger, P.Johann v. Fräst und P.Julius Zelenka sich mit deren Verzeichnung beschäftigt; einen ausführlichen Katalog hat Abt Stephan Rößler veröffentlicht. Literatur. G. H. Pert^ im Archiv der Gesellsch.f. alt. deutsche Gesch. Bd. _g, Frank- 25 fürt a. M. 1821, S. 74. G. H. Pert^, Handschriften der Bibliothek Zwettl. Nach dem vom Bibliothekar doli. v. Fräst übersandten Verzeichnis, im Archiv der Gesellsch. f. alt. deutsche Gesch. Bd. 8, Hannover r8:;g, S. 724 — 72g, wiederholt in Jahns und Seebodes Archiv Bd. 6, S. 444ff- 3o G. Haenel, Monumenta historica in bibl. monasterii ord. Cist. Clarae Vallis Austriae adservata in Neue Jahrbücher f. Philologie und Pädagogik, 6. Suppl.-Bd., Leipzig 1S40, S. 444—452. J. v. Fräst, Handschriften welche in der Bibliothek des Stiftes Zwetl befindlich sind in Oesterreichische Blätter für Literatur u. Kunst herausg. von Adolf Schmidl, 35 Jahrg. ß, Wien 184O, S. 325f., Jahrg. 4, 1847, S. 49'ff- AI. Primisser und Jos. Freih. v. Hormayr, Kunst und Alterlhum in Oestreich im Taschenbuch für die vaterländische Geschichte 37. Jahrg., Berlin 1848, S. 336'f. J. v. Fräst, Urkunden und geschichtliche Notizen, die sich in den Hss. des Stiftes Zwetl finden im Archiv f. österr. Geschichte, Wien 184g. Bd. 2, S. ßßi — 427. 40 M 7 . Wattenbach, Handschriften des Cistercienserstiftes Zwetl im Archiv d. Gesellsch. f. alt. deutsche Gesch. Bd. 10, Hannover i85r, S. 433, G08 — 611. Ed. Freih. v. Sacken in Mitteilungen des Altertumsvereins Bd.5, Wien 1861, S. Sg. 90. J- Pet^h oldt, Adressbuch der Bibliotheken Deutschlands. Dresden 1S7S, S. 46g. Jos. Neuwirth, Germanistische Miscellen I, in Zeitschrift für deutsche Philologie 45 Jahrg. 17, Halle iS85, S. 201 — 20g. 5 I O Zwettl. Arth. Goldmann, Zur Geschichte der Bibliothek des Zister^ienserstifts Zwettl in Mitteilungen des österr. Vereins für Bibliothekswesen Jahrg. 7, Wien igoß. St. Rössler, Verzeichnis der Hss. der Bibliothek des Stiftes Zwettl in Xenia Bernardina pars II tom. 1, Wien i8gi, S. zgß — 47g. (Spe^ialliteratur ist besonders S.296 angeführt.) El. Steinmeyer und Ed. Sivcrs. Althochdeutsche Glossen Bd. 4, Berlin iSgS, S. 677/• Job. Bohatta und Mich. Hol^mann, Adressbuch der Bibliotheken der österr.-ung. Monarchie, Wien igoo, S. $55f. Ben. Hammerl, Die Bibliothek des Wiener Klerikers Otto Gnemhertl um 1300, heute in der Stiftsbibliothek ^u Zwettl in Mitteilungen des k. k. Archivrates Bd. 1, Wien igi4, S. 201 —220. Außerdem vgl. A. Goldmann in Centralblatt für Biblioth. Jahrg. 5 (1SS8), S. 6gf; Xenia Bernardina pars III, ißg — 14g; Ul. Chevalier, Repertoire des sources historiques (Topo-Bibliographie) Sp. 3j> j3. Katalog aus der ersten Hälfte des i3. Jahrh. c I I $5, 2; i4g,,i —7; 296, 6 — 12 beschriebenen Hss. in genauer Weise die Titel der einzelnen Traktate wiedergibt. Ungedruckt. Sermo Augustini de verbis apostoli. Retractationum. De pasto- ribus. De ovibus. Epistola de fuga pastorum. De beata vita. De 5 divinationc demonum. Epistola ad Optatum episcopum de origine anime. Epistola ad Bonifacium. Epistola ad Paulinum. De opere monachorum. De bono coniugali. De saneta virginitate. De vidui- tate. De orando deo. De agone christiano. In epistolam ad Romanos. De sermone domini in monte habito. De doctrina christiana. Super 10 genesim ad litteram. Enchiridion. De libero arbitrio et gratia. De correptione et gratia. De predestinatione. Sermo de communi vita. Ad Simplicianum über primus. Super genesim ad figuram contra Manicheos. De mendatio. Soliloquia. De penitentie medicina. De utilitate agende penitentie. Sermo eius de penitentia. Item sermo 15 de diseiplina christianorum. Sermones eius de verbis domini. De gratia novi testamenti. Contra Parmenianum. Epistola ad Auxilium episcopum pro Classitiano cum tota familia exeommunicato. De cathezizandis rudibus. De vera religione. De duabus animabus. De libero arbitrio. Contra Felicianum Arriomanitam. Contra menda- 2 o cium. De perfectione iusticie. De summo bono. Super epistolam ad Romanos. Ad Galathas. LXXXIII questiones. 73. Katalog aus der ersten Hälfte des 13. Jahrh. Cod. 24 in Zwettl ist ein Passionale enthaltend die vitae der Monate April, Mai, Juni. Er ist im iS. Jahrh. in weißes Schweins- 25 leder über Holzdeckel gebunden und hat grünen Schnitt nebst zwei Schließen (3g XSo cm). Auf dem Rücken oben steht der Titel: Passionale sanetorum Apriü, Maio et Iunio usque ad Iu'l. Pars seeunda M. S., unten klebt ein Zettel mit der Zahl 24. Auf f.3oj v schließt der Buchtext ab, nach drei selbständigen Eintragungen s. XIII in. 30 und s. XIV ex. (f. 3o8. 3og) folgt auf dem 7. Blatte der letzten Lage, und zwar auf dessen Rückseite der hier folgende Katalog. Da der Katalog der Schrift nach in die erste Hälfte des i3. Jahrh. z 't setzen ist, war er also schon früher niedergeschrieben worden, als die ihm unmittelbar vorausgehenden Eintragungen. Dem äußeren 35 Anschein nach ist er sorgfältig, in Wirklichkeit zum Teil recht inkorrekt ohne Vorlinierung in zwei Kolumnen geschrieben, durchaus Überlieferung. Cod. 33 in Zwettl. 5 I 2 Zwettl. von einer Hand, ohne Absätze für einzelne Buchtitel vielmehr in Zeilen fortlaufend. Die Worte Isti sunt — Ezechielem sind etwas größer geschrieben als das Folgende, wohl aus rein äußerlichem Grunde, weil der Schreiber vermuten mochte, daß er beim Festhalten 5 an dieser Schriftgröße mit dem zur Verfügung stehenden Raum nicht ausreichen werde. Majuskeln stehen zu Anfang der weitaus meisten Buchtitel, innerhalb des Textes beginnen Buchtitel und Figennamen mit Minuskeln. Die Orthographie von c und t ist etwas schwankend. Außerdem zur Abteilung der einzelnen Buchtitel verwendeten Punkte io ist keine Interpunktion gebraucht. Fs entsteht nun die Frage, ob dieser Katalog eine originale Erstanlage eines Gesamtkatalogs der in Zwettl vorhandenen Bücher sei oder die nach dem Schriftcharakter in die ersten Jahrzehnte des i3. Jahrh. fallende Abschrift eines verlorenen älteren Katalogs^ i 5 Fehler wie moraria/wr moralia, ageus fürHaggeum, patrii für patru (patrum), pontificum wahrscheinlich für propheciarum, expolicio/»'" exposicio scheinen eher auf Kopierfehler denn auf Schreibfehler bei einer Frstanlage hinzudeuten. Dazu kommt folgendes. Die im Katalog angeführten Tria passionalia nova sind die heute als Codices 20 i3. 14. 75 bezeichneten Handschriften. Für Cod. 15 lassen sich nun die Grenzen seiner Niederschrift auf die Jahre 1200 -1246 feststellen, indem ein an die vitae s. Eberhardi und Hartwici f. 33 v von der Schreiberhand angefügter Katalog der Salzburger Erzbischöfe mit'Eberhardus archi: (Eberhard IL 1200—1246) unter Freilassung 25 eines Raumes für Fortsetzung des Bischofskatalogs abschließt und der Schreiber bemerkt, es seien auf dem Stuhle von Salzburg 'usque ad presentem dominum E.' bei Hinweglassung der im Katalog aufgezählten fünf Abtbischöfe 26, mit deren Hinzuzählung aber 3i Bischöfe zu zählen. Diese 'stelle ist zweifellos als eine subjektive Äuß ßr 3o rung des Abschreibers, keineswegs als bloße Kopie aus der Vorlagt aufzufassen. Damit ist auch der Schriftbefund im Einklang. Außer den genannten drei Codices ist aber auch Cod. 24, worin der vorliegende Katalog eingetragen ist, ein Teil des Hegendarium magnum, und zwar nach den Worten seiner Vorrede 'trium precedentium libro- rinn breviter compta congerie restat, ut . . . ad quarti initium venia- 35 mus, also der vierte Teil dieses Passionale. Je eine Hand schrieb die Handschriften i3 und 24, 14 und 15, so daß kein Zweifel an dem gleichzeitigen Entstehen dieser vier Handschriften innerhalb des in einer derselben, nämlich Cod. i 5 auf 1200 — 1246 festgestellten Zeitraumes obwalten kann. Wenn nun der in das vierte der'Passio- 4 „ nalia nova" eingetragene, nach seinen Schriftzügen gleichfalls in die erste Hälfte des i3. Jahrhunderts gehörige Katalog bloß c tria passionalia nova 1 verzeichnet, so erklärt sich diese auffallende TJng e ' y3. Katalog aus der ersten Hälfte des i3. Jahrh. ^ I 3 nauigkeit ebenso, wie die Ungenauigkeit in der Wiedergabe einzelner Buchtitel wohl durch die Annahme, der vorliegende Katalog sei eine in der ersten Hälfte des i3. Jahrh. in den Cod. 24 eingetragene Kopie eines verlorenen Bibliothekskatalogs, dessen Anlage in die gleiche Zeitperiode fällt. Vielleicht war der oben in der allgemeinen Einleitung 5 erwähnte, einst im Cod. io3 befindliche, aber ausgeschnittene Katalog die Vorlage des hier vorliegenden. In der Auf Zählung der Augustin- handschriften weist er bei summarischer Inhaltsangabe eine Zunahme von 14 Hss. gegenüber der Bücherliste Nr. j2 auf kennt dagegen 77 dort erwähnte Stücke nicht. Bei Sammelbänden, insoferne sie schon 10 zur Zeit seiner Anlage vorhanden waren, beschränkt er sich auf die Wiedergabe des Titels des Anfangstraktats. Druck. Xenia Bernardina pars III, S. iSy — iSS. f 3o 9 v Isti sunt libri pertinentes ad claustrum sanete MARIE in Zwetel. Registrum Gregorii. Gregorius super cantica canticorum. Gre- 15 gorius super Ezechielem. Omelie Gregorii. Dialogus a ) Gregorii. Gregorius de pastorali cura. Moraria' 1 ) Gregorii triä volumina. Augustinus de civitate dei. Decade Aurelii. Augustinus de trini- tate. Augustini episcopi de spalmo c ) canticorum. Liher retraeta- cionum Augustini. Augustinus in librum retract(at)ionum. De 20 opere monachorum. Encheridion Augustini de libero arbitrio. Augustinus de magisterio ad Deodatum/ 1 ) Augustinus super ge- nesim ad literam. Augustinus de diffinicionibus ecclesiasticorum doematum. Augustinus de sermone domini in monte abito. Omelie Augustini de nativitate domini. Augustinus super librum confes- 25 sionum. Augustinus de quantitate anime et alia eius opera. Exa- mero c ) saneti Augustini. Augustinus in primum quinquagenale. Augustinus in seeundum quinquagenale. Augustinus in tercium quinquagenale. Augustinus de scripturis veteribus et novis. Augustinus super psalmum C. nonum.') Ieronimus in Danielem. lero- 30 nimus Iuda(i)ci belli. 2 ) Ieronimus de illustribus viris. Ieronimus super Ezechielem. Ieronimus in librum ebraicarum questionum. 1 ) Epistole Ieronimi. Ieronimus super Ieremiam. Ieronimus super Ysaiam. Ieronimus super sex prophetas Naum ; Abacuc, Sopho- niam, Ageus, s ) Zacharias, Malachias. Ieronimus super VI pro- 35 phetas Osee, Iohel, Arnos, Abdiam, Ionam, Micheam. Liber psal- morum seeundus, tradicionem 0 ) saneti Ieronimi translatum 0 ) de He- Überlieferung. Cod. 24 in Zwettl. J ) richtig über /'s. np — r5o (Cod. 45). 2 ) Rufinus? a ) -lagus, das a teilweise radiert. b ) später -Ha aus -ria und über der Zeile +0 boni libri. c ) s teilweise radiert. ll ) adeodatum. c ) .1. f ) -Oni. K ) über dem Kopf des s ein Punkt. Mittelalt. Bibliothekskataloge I. 33 514 Zwettl. breo in Latinum. Beda super Lucam. Beda super cantica canti- corum. Beda de tabernaculo. Beda super epistolas canonicas. a ) Beda super actus apostolorum et apocalipsim. Beda de temporibus. Ambrosius super Lucam. Ambrosius de officiis. Ambrosius in epi- 5 stolas Pauli. Origenes de adventu domini. Origenes super librum numeri. Origenes super librum iudicum. Hugo super ecclesiasten. Hugo de claustralibus. Hugo de sacramentis. Opus Hugonis in iherarchias b ) Dyonisii et decreta pontificum. c ) Bernhardus super cantica canticorum. Vita Bernhardi et Malachie. Bernhardus de 10 consideracione. Ilarius contra omnes hereses. Hilarius de trim- tate. Libri Dyonisii Ariopagitte. Liber Anshelmi Cantuariensis episcopi. Liber epistolarum Cipriani episcopi et martiris. Liber Cassiodori senatoris. Lanframius 6 ) contra Berngarum. Alfricani hystoria. Prima pars Flori. Secunda pars Flori. Cassianus. 15 Liber Cassiani d ) ad Honoratum et Eutherium. Vita sancti Martini, Egydii, Leonhardi. Smaragdus. Rabanus super librum numeri. Omelie Iohannis Crisostomi. Prosper de contemplativa vita. Ho- norius in clavem visice. e ) Ecclesiastica hystoria. Regule sanctorum et synonime") Ysidori et vita sancti Basilii, Cesariensi 1 ") episcopi. 20 Sententie Ysidori. Vitas patrum. 1 ) Opusculum de actione missa- rum. Libellus Iohannis pauperis Christi. Anglicana hystoria. An- nius Seneca. Unum ex. quatuor 8 ) s(eu) concordia evangelistarum. Corpus ewangeliorum. Glose Gerhardi in Matheum. Liber Ma- chabeorum. Liber regum. Duo libri matutinales' 1 ) veteres. Tria 25 passionalia nova. Glose Gisilberti in epistolas Pauli. Gisilbertus super Boecium de trinitate. Collatio abbatis Pauli de tribus gene- ribus monachorum. Liber epistolarum et pontificum. Libri anti- quitatum Iosephi. Isydorus ethimoloiarum. Liber honerum. e ) Omelie Heimonis. Exposicio') Rüberti Tucensis 0 ) abbatis super 3o cantica canticorum. Rübertus de victoria verbiß) 74. Bücherliste aus den ersten Jahrzehnten desi3.Jahrh. Cod. 84 in Zwettl, auf Pergament geschrieben (32-7X24-8 cm), ist im 18. Jahrh. in braunes, mit Blindstempeln geziertes Kalbleder gebunden. Auf einem der Rückenfelder klebt ein Zettel mit der 3 . Zahl 84. Die Handschrift enthält in rubra das Gerippe des Kalenders für das ganze Jahr, jedoch ohne Eintragung der Heiligennamen, a ) o über der Zeile. h ) -arehias. c) p0 r-. d ) n wie es scheint aus « von m 1 . e ) A. f ) patrii. k) -o(rum), dann das Kür^ungs^ekhen für -ruB> radiert. h ) matitu-. ') Expolicio. k) da-u von einer Hd. s. XIII dei. 7y. Bitcherlistc aus den ersten Jahrzehnten des i3. Jalirh. 5 I S das Martyrolog und die Benediktinerregel. Der terminns post quem ist bestimmt durch die Stelle des Textes auf f. u l (zu IV. Kai. Jan.): 'Item in Britanniis civitate Cantuarie saneti Thome episcopi et mar- tiris\ Die Hs. fällt also nach dem Jahr der Kanonisation des hl. Thomas Becket, d. i. 1172, jedoch nicht viel später, da sie alle Zeichen 5 hohen Alters trägt, ebenso wie eine Anzahl anderer liturgischer Codices des Stiftes, die auch noch dem 12. Jahrh. angehören. Aus dieser Hs. hat Wattenbach in Mon. Germ. Script. IX, 68p das Kalendarium Zwettlense zusammengestellt. Unter den vielen Nachträgen, die bis ins 18. Jahrh. reichen, 10 steht aus der Zeit des i3. Jahrh. eine Liste der in Zivettl vorhandenen Augustinhandschriften. Sie ist jünger als die Liste Nr. 72; mit dem Katalog Nr. j3 mag sie gleichzeitig sein und in die ersteti Jahrzehnte des i3. Jahrh. fallen. Diese Liste steht auf f. 5 1 ' ohne Vor- linierung, eingezwängt in den oberen Teil der im Kalendarium frei : 5 gebliebenen linken Kolumne. Der Anfang der einzelnen Buchtitel beginnt mit Majuskeln, die Eigennamen, wenn sie dort stehen, beginnen ebenso, im Kontext selbst sind sie mit Minuskeln geschrieben. Abkürzungen sind ziemlich stark verwendet. Zur Interpunktion ist nur das Kolon gebraucht. 20 Gegen Nr. 72 gehalten hat die Liste um 21 Nummern mehr und um 12 Werke weniger, gegen Katalog Nr. j3 um 8 Bände mit i3 Werken mehr, es fehlen jedoch aus Nr. j3 5 Bände mit unbekannter Anzahl von Schriften. Druck. Joh. v. Fräst im Archiv für öslerr. Geschichte Bd. 2, S. 3S6; Xenia 25 Bernardina pars III, iSj. iSS, mit weiteren Hinweisen; erwähnt Gottlieb ÜMB. Nr. 224 (mit Quellenangabe: Cod. 24, statt $4). Hie continentiir libri Augustini, qui habentur Zwetil. a ) Augustinus super spalterium in quatuor voluminibus. De sermone in monte habito in uno volumine. De verbis apostoli in uno volu- 3o mine, quod sie ineipit: Sancta et divina eloquia. Quinquaginta omelie b ) in uno c ) volumine, quod sie ineipit: Vocans genus humanuni. d ) Omelie super tres ewangelistas in uno c ) volumine, quod sie ineipit: Agite p. In genesim ad literam libri XII in uno volumine. De diffinicionibus ecclesiasticorum 0 ) doematum') et de doctrina ehri- 35 stiana in uno volumine. Augustinus ad amicum carissimum sibi et dieta Gregorii in uno volumine. Libri confessionum XIII in uno volumine. Euchiridion 8 ) in uno volumine. Augustinus super Io- Überlieferung. Cod. S4 in Zivettl. *) qui _ Zwctil über der Zeile m 1 . b ) o aus u. c ) o über der Zeile. 40 d ) a über der Zeile. c ) ecelast-. f ) doetna-. s ) A. 33* 5 1 6 Zwettl. hannem in uno volumine. Retractationum über in uno volumine. De trinitate libri XV in uno volumine. In genesim contra Mani- cheos libri duo et de mendatio über I a ) et Ysidorus super vetus testa- mentum et tractatus aliorum in I volumine. Augustinus de magi- 5 sterio et Cassiodorus de illustribus viris et Albericus monachus b ) de barbarismo et soloecismo et gesta Alexandri Magni et Honorius de imagine c ) mundi in uno volumine. Sermones d ) ad populum et Heimo super apokalipsim c ) in uno volumine. Liber Flori in duo- bus voluminibus. Epistole quedam, Augustinus de quantitate anime io et diverse epistole in uno volumine. Augustinus de vera religione ad Romanianum et alia quedam opera in uno volumine. Augustinus de gracia novi testamenti et alia eius opera in uno volumine. Libri XXVI et Augustinus de civitate dei. 1 ) 75. Büchernotizen des Nikolaus von Dobersberg, um 1405. 15 Cod. 22 in Zwettl ist eine Pergamenthandschrift des 12. Jahrh. (36-3 X 3o cm) und ist über Holzdeckeln in braunes Kalbleder im 75. Jahrh. gebunden. Die alte Inhaltsangabe auf f. 2 R lautet: Item tercia pars moralium beati Gregorii pape. Ebenda werden die im folgenden gedruckten Büchernotizen mit den Worten bezeichnet: Hie 20 eontinentur alique intitulaciones librorum diversa continentes. Item in libro super quartum sentenciarum eciam habe(n)tur. Die Eintragungen im letzteren Codex scheinen nicht mehr erhalten zu sein. Die Eintragungen im Cod. 22 sind von einer und derselben Hand, jedoch nicht in einem Zuge, sondern mit verschiedener Tinte zu ver- 25 schiedenen Zeiten gemacht. Die Beschreibung der einzelnen Handschriften, in denen sich die überwiegend urkundlichen Stücke befanden, hat fast durchaus zu Anfang ein sog. englisches Alineazeichen, ferner beginnen die Beschreibungen mit neuen Absätzen. Dies ist auch bei den einzelnen aufgezählten Schriften der Fall, jedoch ohne 30 daß ihnen das erwähnte Zeichen vorangestellt wäre. Dem entsprechend wurde im Druck ein Absatz nur bei Beginn der Beschreibung der einzelnen Codices gemacht, die Abteilung der in einem und demselben Codex vereinigten Stücke erfolgte durch Spatien bei fortlaufendem Text. Majuskeln sind sowohl für die Stichworte der 35 Titel als für Eigennamen verwendet, auch die kern beginnen mit Majuskel. a ) 1. b ) m. c ) [mag-. d ) o über der Zeile. e ) apol. f ) et — dei von zweiter, gleichzeitiger Hd. j$. Büchernotizen des Nikolaus von Dobersberg, 1405. 5^7 Als Schreibe?' der in Rede stehenden Notizen ist Nikolaus von Dobersberg festzustellen, der im Stifte vom J. i3gs — 1405 nachweisbar ist. Seine Hand findet sich in zahlreichen Handschriften von Zivettl und seine Notizen zeigen, daß er einige literarische Kenntnisse besaß. Die an letzter Stelle stehende Eintragung des Verzeich- 5 nisses läßt auf das Jahr der Niederschrift schließen, indem die Bulle Papst Innocenz VII betreffend die S. Thomaskapelle im Dachsgraben aus dem J. 1405 stammt (vgl. Cod. 222). Eine beträchtliche Anzahl von Handschriften, die nach diesen Notizen des Nikolaus von Dobersberg als einst in Zwettl vorhanden erscheint, ist heute nicht mehr dort. 10 Falls sie noch erhalten sind, könnten sie durch die hier gegebenen Hinweise als ehemaliges Eigentum des Hauses erkannt werden. Uhgedruckt. Hie continentur alique intitulaciones librorum diversa continentes. Item in libro super quartum sentenciarum eciam habe(n)tur. 15 Item in antiquis diffinicionibus in seeundo folio penultimo census, qui pertinet ad prioratum pro conventn. Item in passionali spisso, qui ineipit in Aprili, in fine eiusdem libri in seeundo folio servicia, que ministrantur conventui per totum annum. 20 Item publica instrumenta super ecclesias in libro Augustini de quantitate anime. Item quod possumus hereditäre, in diffinicionibus Innocencii pape in spacio. Item de diluvio in fine presentis libri. 25 Item benediccio aque in fine libri beati Gregorii super") cantica canticorum post cantica. Item in primo libro moralia Gregorii post tabulam littera Leon- hardi Schawer pro precariis. Item in prineipio libri exemplar sacre scripture, salutaciones litterarum. 3o Item Über, qui intitulatur diverse auetoritates de fide sanete trinitatis, videlicet formula b ) dietandi distinecione XXVII. Ibidem littera Alberti, abbatis Sanete Crucis et Pawmgartenberg, Novi Montis et Vallis c ) Dei de institucione novi abbatis ad monasterium Zwet- lense d ) introducendi. 0 ) 35 Item in libro cronicarum in fine de statu et expensis ac debi- toribus') monasterii Zwetlensis tempore dispositus. 8 ) Überlieferung. Cod. 22 in Zivettl. a ) darüber post. b ) form-. c ) Valle. d ) Zwtlnsej ") -cendum. f ) -lorum. «) A. - 40 5 I 8 Zwettl. Item in libro Petri Tare(n)tasiensis super quartum sentenciarum publicum instrumentum appellacionis et conventus in Zwetl, in fine eiusdem libri tabule ante eiusdem tabulam. Item alique bulle vel privilegia Bonifacii pape, indulgencia monasterii. Item indulgencie 5 nostri monasterii et altariorum a ) in universo. Item privilegium indulgenciarum. Item indulgencie a toto ordine Cysterciensi. Item privilegia contra episcopum dyocesanum ex parte taxu b ) seu steura. Item de vendicione curie sanete Margarete in Wienna et vinearum ibidem. Item de incorporacione ecclesiarum, videlicet Sweykers ; io Windisteig, Cystersdorff, Czwetla in monte. Item absolucio in extremis a pena et culpa Urbanus sextus. Item Alexander, ut possimus confiteri secularibus presbiteris in necessitate de licencia abbatis. Item diffinicionum concordancie ex parte episcopi dyo- cesis, videlicet ex parte taxu ducum c ) Wilhelmi et Alberti amicorum i 5 insimul. Item in libro tercia tercie in fine revocaciones Bonifacii pape: Omnium graciarum. Item in prima Thome de Aquino in prineipio c Pater noster, Ave Maria, Credo, Magnificat, Nunc dimittis, Veni sanete, Salve regina', 20 teutunicaliter. Item textus super Lucam cum glosa, in fine duas epistolas, videlicet Innocencii pape et antipape econtra missa(s). Item in prima Thome in fine passionem ludeorum Pragensis civitatis. Ibidem indulgencie anni iubilei. Item in seeunda parte moralium beati Gregorii in prineipio de 25 Antichristo tria notabilia. Item Thomas super methaphisicam, in prineipio littera ducis supplicatoria pro uno advocato. Ibidem littera confraternitatis teu- tunicalis. Item oracio Gregorii pape. Item littere archiepiscopo Salcz- purgensi et civitatensibus et forensibus ad mutas salium. Item 30 ibidem in fine de modis signis faciendis. Item quedam exhortaciones et auetoritates beati Bernhardi. Ibidem littere Castielis, generalis ordinis Cysterciensis. Ibidem littera excusatoria ad capitulum generale. Item in libro tercia tercie littera ducum c ) ex parte steura in das 35 gerewn. Item in libro Bernhardi rithmice d ) de novo statu ordinis. Item bulla deposicionis Wenczeslai, regis Bohemie, et confir- macionis regis Ruperti Bavarie in imperatorem e ) in summa Ray- mundi in prineipio ibidem. 40 a ) -arum. b ) über der Zeile. c ) dueuum. d ) rieh-. c ) et im- peratore. "$. Büchernotizen des Nikolaus von Dobersberg, r^og. c i g Item cisioianus seeundum formam ordinis in fine libri ewan- geliorum. Item litterasupplicatoria episcopo Pataviensi vel eius suffraganeo pro ordinacione (ad) sacros ordines presbiterorum, subdiaconorum, dyaconorum et acolitorum in libro Thome super methaphisicam, in 5 prineipio eiusdem libri. !1 ) Item littera offkialis, citaciones rusticorum in libro passagii in fine. Item nomina monachorum mortuorum in fine duodeeim pro- phetarum et epistolas b ) Pauli. 10 Item littere abbatis Cysterciensis et Morimundi ad novam struc- turam chori Zwetlensis monasterii in libro antiquarum diffinicionum post kartam karitatis. Item in fine libri epistolarum. qualiter seeundum ordinem do- minicalium litterarum hystorie singulis annis ineipiantur ab octavis b ) 15 pentecostes usque adventum domini. Item ad inveniendum ter- minum adventus domini et mobilitatem eiusdem. Item littere do- minicales et dierum coneurrencium. Item boni versus de cursu singularum mensium tocius anni. Item cisioianus teutunicalis in fine libri Isaye et Ieremie et Eze- 20 chiel. Item modus legendi ad collacionem per totum annum in prineipio libri scintillarii post tabulam. Item excerpta ex decreto de libris canonicis vel sanetorum pa- tribus c ) conscriptis in fine libri lob et Machabeorum. Ibidem de 25 noticia librorum apoeriforum. Item in fine libri corpus ewangeliorum de prelatis et suis sub- ditis subiectis. Item in fine libri scintillarii ante tabulam de disposicione corporis et anime salvatoris nostri lesu Christi. 3o Item in fine libri seeunde partis d ) moralium beati Gregorii de cursu et statu mundi. Ibidem notabile de monachis. Item in passionali spisso, qui ineipit: Basilii episcopi Cesarien- sis, e ) in fine de abstraccione et alienacione a nobis 1 ) civitatis et par- rochie in Zwetla. 3 5 Item in passionali de sanetis, qui ineipit: Sebastiani martiris, in fine de consecracione cuiuslibet altaris, etiam dedicaciones eorum etiam curiarum. Item in passionali de sanetis minori de absolucione religiosorum virorum et predicacione sacerdotali in fine eiusdem libri. 40 a ) darauf littera pro . . . und noch vier unleserliche Wörter gestrichen. '') A. c ) A, wohl statt patrum. d ) parte. c ) ce//s//ar-, an erster Stelle ist n radiert. ) a nobis über der Zeile. 520 Zwettl Item in libro Augustini super psalmum CXIX. in fine inter- pretaciones vocabulorum in vulgari secundum alphabetum. Item in libro pontificum in fine valde bona exhortacio. 3 ) Item in libro summe Thorac de Aquino in fine b ) bulla Inno- cencii pape super construccione cappelle sancti Thome Cantua- riensis in Dachsgraben; eciam habemus litteram ducis Leupoldi et Iohannis Neydekarii litteram coniirmacionis. a ) Abfolge b. c. v. b ) in fine über der Zeile. ANHANG. AG G SB ACH. Orden: Karlhäuser. Bistum: Passau (Wien). Gründungs^eit: (1373) 1380, Auflösung: ijS'J. 5 Aggsbach ist am linken Ufer der Donau in Niederösterreich (Bezirk Melk) gelegen. Hier begründete der Landmarschall Heide- rieh, Herr von Meissau, im J. i3y3 ein Kloster für Karthäuser, das von ihm im J. i38o im Bau vollendet und mit Ländereien beschenkt wurde. Der Name des Klosters lautete Porta sanetae Mariac, i° deutsch Unser Frauen Pforte. Die Besiedelung erfolgte von Mauerbach aus, hinter dem es an landschaftlicher Schönheit, Bedeutung des Baues und Größe der Einkünfte, ebenso wie hinter Gaming zurückstand. Über die reiche Bibliothek des Klosters sind die geschichtlichen Nachrichten recht spärlich. Von Vermehrungen derselben 15 erfahren wir einiges durch Eintragungen in den Handschriften. Besonders Petrus de Pulka 1 ) (Wiener Hofbibl. Cod.goo. 1701.1924. 2001. 2012) und der Donat und Priester Peter Reserheim (Hofbibl. Cod. 565. 845. iöjs- 1684) kommen in Betracht. Namen anderer Schenker und Schreiber seien hier übergangen. Dazu mag man 20 noch einige Nekrolognotizen stellen. Sie sind dem Cod. 606 des Stiftes GötUveig entnommen und rühren von Fr. Ambrosius Malis aus Aachen her, der nach einer Angabe im selben Codex (f. 6j R ) am 7. August 1703 gestorben sein soll. Diese Auszüge scheinen demnach nicht viel älter zu sein als die von Ad. Fuchs in den Necro- 25 hgia Germaniae V, S. 333ff. veröffentlichten Stücke. Die Überschrift der fast zwei Blätter umfassenden Exzerpte lautet: 'Nomina et obitus benefactorum Cartusiae Agspacensis\ Auf Bücherschenkungen beziehen sich darin folgende Angaben: 10. Mai. Obiit reve- fendus dominus Petrus sacerdos, donatus noster, a quo habemus 3o multos libros. — 28. Aug. Obiit dominus Leupoldus, episcopus Fri- l ) er starb nach den Necrol. Germ. V, S. ßßS im J. r4rn, ist also nicht identisch "i't dem Wiener Univ.-Prof. Petrus C-ech de Pulka (f 1425). 524 singensis, 1 ) qui dedit librum b. Augustini de civitate dci et duas am- pullas argenteas. — 7. Sept. Obiit dominus Georgias, p/cbanus de Gmunden; dedit scholasticam hisloriam. Die Handschriften des Klosters sind durch die Eintragung kenntlich: 'Iste über est domus porte 5 beate Marie in Axpach, ordinis Carthusicnsis in Austrid (oder: pro- vincie Austrie). In einer beträchtlichen Anzahl von Handschriften aus Aggsbach findet sich jedoch noch eine zweite Bezeichnimg der Herkunft: c Iste über estfratrum Cartusiensium prope Pragani (z. B. im Cod. 1265 der Wiener Hofbibliothek). Über dieses Kloster Vgl. ° man das oben auf S. i3$ Gesagte, woraus zu ersehen ist, daß es im J. 141g von den Hussiten zerstört wurde. Die Mönche konnten aber offenbar einen großen Teil der Bücher retten, haben sie nach Aggsbach gebracht, dem Kloster verpfändet, sind selbst in den Verband des Hauses getreten und haben dort ihre Tage beschlossen. Andere 5 Mönche, möglicherweise mit einem anderen Teil der Bücher, nahm der Abt des Cistercienserklosters Sedletz in Böhmen auf (vgl. Necrol. Germ. V, S. 336 Z. 28). Der Cod. 1670 der Wiener Hof bibliothek trägt auf f. 200 v folgende Schlußschrift: 'Expliciunt statuta nova et antiqua ordinis Carthusicnsis anno domini MCCCC. quartodecinio ° per manus Friderici professi eiusdem ordinis domus orti beate Marie prope Pragam, virginis gloriose'. Es ist sehr wahrscheinlich, daß auch diese Handschrift über Aggsbach in die Hofbibliothek kam. Dann wäre ihre Fortschaffung dahin aus Prag nach dem J. 14U und spätestens im J. 141g erfolgt. Daß jedoch die Handschriften der 5 Prager Karthause an Aggsbach verpfändet wurden, meldet die Schlußschrift im Cod. 1668 der Wiener Hofbibliothek mit folgenden Worten: 'Iste über pertinet ad domum ordinis Cartusicnsis prope Pragani, inpignoralus cum quibusdam aliis libris domui eiusdem ordinis Cartusicnsis in Axpach, ad quam tarn pertinet, quousque redimatur et domus prope Pragam nunc desolata recuperetur, sed parva spes est, hen>: Unter den Handschriften der Prager Karlhause befanden sich auch solche, die einst aus Mauerbach dahin gekommen waren (so z. B. der oben S. i3 5 besprochene Cod. i 4 g 7 'der Wiener Hofbibliothek). 35 Den Stand der Bibliothek in der zweiten Hälfte des 15. Jahrh- zeigt das ausführliche Bibliotheksverzeichnis, das im folgenden zum Abdruck gelangt. Aus ihm selbst läßt sich durch eine Bemerkung 2" Cod. E 3, 1 erweisen, daß zur Zeit, als es angelegt wurde, im Kloster ein noch älteres Bücherverzeichnis vorhanden war: Erratum per libros 40 est antiquum registrum steht dort, was zu bedeuten hat, daß im alten Katalog die Reihenfolge der beschriebenen Bücher nicht richtig jvar- 3o : ) Leopold von Sturmberg, Bischof von Freising r i7 S — i^8i. -6. Katalog aus der zweiten Hälfte des iß.Jahrh. S-S Bei der Aufhebung des Klosters im J. iySj kamen" viele Handschriften und einige Bücher in die Hof Bibliothek nach Wien. 1 ) Einiges findet sich im Stift Göttweig. Wieder andere Stücke mögen weit zerstreut sein und könnten mit Hilfe der genauen Beschreibung des alten Katalogs aus dem 75. Jahrh. und der etwa noch erhaltenen, alten Signaturen identifiziert werden. Eines der so versprengten Stücke ist ja der hier gedruckte alle Katalog selbst. Literatur betreffend möge wenigstens auf die nicht ganz verläßliche Ausführung verwiesen sein bei Antun v. Geissau, Nachricht von den aufgehobenen Karthäuser- Klöstern Mauerbach, Gaming und Aggsbach etc. Wien 1782. Über die Bibliothek als solche gibt es keine Darstellung. 76. Katalog aus der zweiten Hälfte des 15. Jahrh. Die Handschrift, in der dieses Verzeichnis erhalten ist, befindet sich als Mscr. 720 in der Sammlung des Herrn Dr. Ed. Langer in Braunau (Böhmen). Sie wurde im J. igi3 in der Versteigerung einer öster- I5 reichischen Bibliothek bei C. G. Boerner in Leipzig erworben und trug ini Auktionskatalog 1 75. die Nummer jiS. Der Codex ist ein Band ''011 705 Papierblättern (jr. Katalog aus der zweiten Hälfte des ig. Jahrh. 5 2 9 eigentlichen Gegenstand der Schrift betrifft; so wurden z. B. bei den Titeln Sermo de animabus und Sermo de aonunciacione domini durch Majuskelanfang und rote Unterstreichimg die Worte animabus und annunciacione ausgezeichnet. Um eine Vorstellung der Anlage dieses Index zu geben, sei eine kurze Textprobe ausgehoben: Auetor Sermones Sermones Glossa Liber Liber Tractatus Notabilia Liber Exposicio super super super super super de de de super Cantica canticorum. . Cantica canticorum. . Cantica, que dicitur si- gillum Mariae . . . Cantica canticorum . . Cantica canticorum. . Casibus reservatis . . Casibus decretalium . Casu diaboli..... Canonem misse . . . Calendarium benefac- torum domus Pra- Exposicip super gensium . . Canonem misse Bernhardi a 4 4 B e r n h a r d i a 4 5 Ruperti a 8 i Orosii a 8 i Orosii a 7 5 b 3 7 Bernhardi b 5 7 Anshelmi b 8 5 Richardi b 9 0 b 9 •5 Ö b 12 7 15 Der Schreiber hob bestimmte, markantere Stellen des Titels hervor; so wurde, der Anfangsbuchstabe jeder Zeile und der Anfangsbuchstabe des Schlagwortes rot gestrichelt, ebenso der Verfassername und dieser außerdem rot unterstrichen. Die bei jedem einzelnen Titel gemachten Angaben sind durch senkrechte Linien in kleine Kolumnen 25 abgeteilt, die im Druck durch Spatien angedeutet sind. Auf f. io$ v ganz unten hat sich der Schreiber dieses Index verewigt: f. b. hofp. 88, das ist: frater B. hospes (14)88. Die Angabe des Katalogs der Firma Boerner: von F(rater) B. Hopp (14)48 ist nicht richtig. Bei der Verbindung der Buchstaben fp ragt in der Schrift des Index das [auch 3o in anderen Fällen, wie hier, nicht über den Kopf des p hinaus (vgl. diese Verbindung in der öfter vorkommenden Namensform Dinkels- puhel oder f. 104'* oben, f. io$ R unten, beidemale im Namen Profperi), während bei der Verbindung pp sich stets der Kopf des ersten p durch einen kleinen Querstrich auf der Schriftbasis abhebt. Die erste 35 8 des Originals aber wurde deshalb verlesen, weil der Fuß dieser Ziffer hier, statt der gewöhnlichen rundlichen Form, durch Ausfahren der Feder eine eckige Gestalt erhalten hat. Bisher war die Zugehörigkeit dieses Bibliotheksverzeichnisses zu Kloster Aggsbach unbekannt. Sie ließ sich jedoch dadurch, daß Mittclalt. Bibliothcliskataloge I. 3 4 530 Aggsbach. einige Handschriften in der Wiener Hofbibliothek mit entsprechen, den, im alten Katalog vorhandenen Signaturen und Inhaltsangaben übereinstimmten, mit voller Sicherheit feststellen. Ungedruckt. 5 AI. f . 2 R i. Pars biblie a prologo beati Ieronimi scilicet: Desiderii mei, cum penthateueo, losue, iudicum, Ruth, libris regum, paralippo- menon, Esdre, Neemie, cum epistola ad Laodicenses et novo testa- mento preter ewangelia. io 2. Item Über lob glosatus. 3. Item libri sapiencie et ecclesiasticus glosati. 4. Item libri regum, losue, iudicum glosati. A 2. 1. Item pars biblie ab epistola ad Paulinum: Desiderii mei, cum 15 penthateueo, losue, iudicum, Ruth, libris regum, paralippomenon, Esdra, Thobia, ludith, Hester, lob cum libris sapiencialibus. 2. Pars biblie a prologo in Ysaiam cum Ysaia, leremia, Baruch, Ezechiele, Daniel, duodeeim prophetis, libris Machabeorum cum novo testamento usque in finem, id est cum ewangeliis, epistolis 20 Pauli, canonicis.epistolis et actibus apostolorum. 3. Prima pars biblie ab epistola b. Ieronimi ad Paulinum cum omnibus libris historialibus veteris testamenti usque ad huneversum: Et respondebo in psalmum: 'Legem pone\ 4. Secundapars biblie ab eodem versu cum libris sapiencialibus 25 prophetarum et novi testamenti et vocabulorum Hebraicorum. In eodem eciam habetur epistola beati Pauli ad Laodicenses. A 3. 1. Pars biblie in papiro a prologo in Ysaiam cum Ysaia, cum maioribus et minoribus prophetis, Thobia, ludith, Hester, Esdra, 3o libris Machabeorum et novo testamento. In eodem tres prefaciones in librum psalmorum beati Ieronimi. Item in eodem metra conti- nentia capitula prophetarum. Item in eodem versus continentes omnes libros biblie. Item in eodem versus continentes capitula novi testamenti. 3 5 2. Item duo libri Ysidori de figuris veteris testamenti. Item über Bacharii episcopi de penitencia. Item octo libri allegoriarum Ysidori veteris testamenti. Item über eiusdem super novum testa- mentum. Item über encheridion beati Augustini ad Laurencium. Item über eiusdem de opere monachorum. Item über eiusdem de 40 Überlieferung. Manuscr. 720 der Bibliothek Dr. Langer, Braunau i. B, "<>. Katalog aus der zweiten Hälfte des /■;. Jahrh. 5 3 I bono coniugali. Item idem ad Probam de orando deum. Item ma- gister Albinus Heriberto, Coloniensi archiepiscopo, de adventu Anti- christi. Ibidem decem traetatus beati Augustini super epistolam lo- hannis ewangeliste. Item traetatus Augustini de regula monachorum. Item sermo Augustini de igne purgatorii. Item omelie Cesarii episcopi.j 5 3. Glosa ordinaria super psalterium. 4. Prima pars plectri super psalterium. 5. Secunda pars plectri super psalterium. A 4 - 1. Tercia pars plectri super psalterium. 10 2. Glosa curtata super psalterium. Ibidem plures sermones. Item ibidem quedam summa quasi summa Raymundi. 3. Augustinus super terciam quinquagenam psalterii. 4. Liber de septem itineribus eternitatis. Ibidem über de spiri- tuali perfectione hominis interioris ex collationibus et institutionibus 15 sanetorum patrum editus a magistro Henrico de Frimaria. Ibidem Bernhardus super cantica cum tabula super cantica. 5. Bernhardus super cantica. A 5. 1. Aurora magistri Petri de Riga in pergameno. Ibidem ex- 20 posicio metrica super librum lob. 2. Aurora secunda magistri Petri de Riga. 3. Moralia in uno volumine beati Gregorii pape. 4. Primum volumen moralium continens octo libros primos b. Gregorii. 25 A 6. 1. Secundum volumen moralium continens sequentes novem libros. 2. Tercia pars moralium b. Gregorii continens novem libros. 3. Quarta eiusdem pars continens reliquos libros usque in iinem. 3<> 4. Item libri i3. et 12. 20. 22. 24. moralium beati Gregorii. A 7 - 1. Postilla magistri Iohannis(de) Hysdinio super lob, cum tabula. 2. Glosa ordinaria super Ezechielem et Danielem. 3. Omelie beati Gregorii super Ezechielem prophetam. 3 5 4. Item prophete minores glosati, id est glosa ordinaria. 5. Item Albertus Magnus super missam. Item ibidem summa seu traetatus de corpore Christi magni Alberti. Ibidem Orosius super cantica. Ibidem Wilhelmus de fide et legibus. Ibidem omelie EiTrem. 34* 532 Aggsbach. Ibidem soliloquium beati Augustini, quod incipit: Cognoscam te. Ibidem manuale beati Augustini: Quoniam in medio laqueorum. Ibidem meditaciones beati Augustini: Vigili cura. Ibidem Ambro- sius de officiis. j 5 A 8. i. Glosa Ruperti super cantica, quod dicitur sigillum Marie. Ibidem Orosius super cantica secundum quosdam. Ibidem de'scripcio terre sancte. Item notabile bonum de passione domini. Item metra de gaudiis celi. I0 2. Liber Richardi de exterminacione mali. Item über eiusdem de statu interioris hominis post lapsum. Item obiectiones magistri Andree secundum quod Iudei solent nobis opponere de nostro Ema- nuele. Ibidem septem libri Richardi super apokalipsim. Ibidem sex libri Richardi de trinitate. Idem super Danielem. I5 3. Item liber Prosperi de vita contemplativa. Ibidem super apokalipsim. Ibidem Ioachim super Ysaiam. 4. Lectura Petri de Tarentasia super apokalipsim. 5. Item Augustinus super Iohannem. A 9 - 20 1. Crisostomus super Matheum de opere perfecto et imperfecto in pergameno. 2. Item Crisostomus super Matheum de opere imperfecto in papiro. 3. Nicolaus Gorra super Matheum. 25 4. Item Lucas et Marcus glosati, id est glossa ordinaria. A 10. 1. Item Nicolaus Gorra super Lucam. 2. Sanctus Thomas de Aquino super Lucam. 3. Tractatus magistri Hainrici de Frimaria de septem donis 30 spiritus sancti. Ibidem Nicolaus de Lira super epistolas Pauli apo- stoli. Notabilia bona ex Gorra super Matheum. 4. Nicolaus de Lira super actus apostolorum. Idem super epistolas canonicas. Idem super apokalipsim. 5. Glosa ordinaria super epistolas Pauli. 35 An. 1. Epistola abbatis Petri Cluniacensis ad beatum Bernhardum de rigore regule sue servando. a ) Item epistola Petri abbatis Clunia- a ) -da. f. 3 j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 15. Jahrh. K33 censis ad Phil(i)bcrtum, servum suum, silva inclusum. Item epistola eiusdem Petri contra Petrobursianos hereticos. Item quatuor libri Augustini de consensu evangelistärum. Item über eiusdem de vera religione ad Romanum. Item über Augustini de perfeccione iusticie hominis. Item sententia eiusdem de Übro retract(at)ionum. Item 5 über Augustini quinque hereses. 2. Ecclesiastica historia. 3. Textus quatuor librorum sententiarum. 4. Durandus a ) super tres primos libros sententiarum. | f. 3 V ß 1. 10 1. Durandus super quartum librum sententiarum. 2. Sanctus Thomas super primum librum sententiarum. 3. Prima pars summe saneti Thome. 4. Prima seeunde saneti Thome. 5. Secunda seeunde saneti Thome. 15 6. Petrus de Tarentasia super quartum librum sententiarum cum tabula. B 2. 1. Bonaventura super quartum librum sententiarum cum tabula. Item eodem numero alius über super tres Ultimos libros sententiarum. 2Q 2. Quodlibetum saneti Thome. 3. Scriptum, id est quaestiones super primo et seeundo sententiarum cum tabula. 4. Item libri confessionum beati Augustini a primo cum XIII. inclusive. 25 5. Item libri confessionum beati Augustini a primo übro usque ad nonum. 6. Liber Augustini de vera et falsa penitentia. Ibidem über In- nocencii de miseria humana. Ibidem liber eiusdem de dietis salutis cum tabula in fine. Ibidem themata dominicalia pro sermonibus 30 super amium. Ibidem epistola beati Bernhardi ad canonicos Lug- dunenses de coneepeione virginis. Ibidem manipulus florum cum tabula in (Ine. Ibidem auetoritates diversorum, que dieuntur lumen anime. 7. Item LXV questiones Orosii et responsiones Augustini ad 35 easdem. Ibidem questiones novi testamenti. Ibidem ecclesiasticum dogma. Ibidem liber Augustini contra quinque hereses. Item ibidem de generali instancia. Ibidem Hugo de opere sex dierum. Ibidem liber Augustini de fide ad Petrum. Ibidem liber retract(at)ionum Augustini. Tractatus de fascinacione. Augustinus de virginibus. 40 ■') Durarandus. 534 Aggsbach. Tractatus vel serrao de indulgenciis. ibidem omelie tres contra auguria. Ibidem utrum liceat eraere redditus ad vitam in primo quodlibeto magistri Hainrici de Gandavo. Ibidem über aureus de tribulacione. Item epistola Milieu ad papam. Ibidem über Augustini 5 de opere monachorum. B 3. 1. Item oracio metrica super vetus et novum testamentum. Item Bernhardus de contemplacione passionis Christi. Ibidem Bern- hardus de contemplacione passionis in septem horas canonicas. 10 Item Bern-1 hardus de consideracione sui. Ibidem itinerarius tocius f. 4' vite Bonaventure. Ibidem tractatus de coneepeione verbi Hainrici de Frimaria. Ibidem sermo de passione et resurrectione rigmicus. 1 ') Ibidem de ascensione et de spiritu saneto. Ibidem tractatus (de) educacione prineipum. Ibidem libellus Georgii de Ungaria de purga- 15 torio Patricii. Ibidem tractatus seu libellus de moribus hominum et offieiis nobilium, qui dicitur ludus scacorum. Ibidem tractatus de Septem itineribus eternitatis. Ibidem über Augustini de spiritu et anima. Ibidem libellus contemplativus inter corpus et animam, qui dicitur ymago Boneventure. Ibidem tituli psalmorum David. Ibidem 20 tractatus Rabi Samuelis de adventu Christi. Ibidem tractatus magistri Calderini de ecclesiastico interdicto et registrum ibidem super eodem. Ibidem tractatus iuris canonici utilis contra rescripta, com- promissa b ) et plures alios terminos iudiciarios. 2. Item Augustinus super verbo apostoli: c Nolumus vos ignorare 25 de dormientibus 1 . Ibidem Augustinus de verbis domini seeundum Matheum. Ibidem Augustinus de verbis domini seeundum Lucam. Ibidem Augustinus de verbis domini seeundum Iohannem. Ibidem Hugo super trenos. Ibidem über appollogiticus saneti Gregorii Na- zanzeni cum prefacione de urbana vita. Ibidem alter über eiusdem 30 de nativitate domini. Idem de luminibus et seeundis epiphaniis. Idem de penthecostes differencia. Item de reconciliacione et unitate monachorum. Idem de grandinis vastacione. Idem de fide. Idem de agro. Ibidem dieta Ieremie prophete. 3. Libri beati Ieronimi de viris illustribus. Item ibidem duo 35 libri contra Iovinianum hereticum. Ibidem appollogeticus Ieronimi ad Pachmacium a ) contra emulos eins, qui reprehendunt opus eius contra Iovinianum. Ibidem epistola Pammachii et Occeani ad Iero- nimum. Ibidem duo libri contra Ruffinum eiusdem. Ibidem diverse 40 epistole Ieronimi et Augustini sibi mutuo scribentes. Epistola saneti Ieronimi ad Heüodorum exhortatoria de contemptu mundi. Ibidem epistola saneti Ieronimi ad Nepocianum de vita clericorum. Epistola a ) A. b ) cam-. 76. Katalog aux der zweiten Hälfte des 75. Jahrh. S ^ S eiusdem ad Paulinum de institucione clericorum et monachorum et divine historie questionibus. Item due epistole eiusdem ad Arnan- dum presbiterum de diversis questionibus. Ibidem über eiusdem de optimo genere interpretanda Item über eiusdem contra EIyndium a ) de virginitate sanete et perpetue'virginis Marie. Item epistola eius- 5 dem ad Rusticum monachum. 4. Item vita Iohannis Climaci. Ibidem epistola Iohannis, ducis monachorum, j ad abbatem montis Sinay. Ibidem epistola responsiva Iohannis montis Sinay ad Iohannem Raythu. Ibidem Climacus alias Iohannes abbas montis Synai de 3o gradibus. Ibidem libellus de 10 perfectione abbatis Macharii. Ibidem sermo Blasii de virginitate. 5. Tractatus Richardi de contemplacione Benyamin seeundum triplicem statum. Ibidem speculum seu manuale beati Augustini. Ibidem liber de institutis cenobiorum et de octo viciorum remediis ad papam Castorium, distinetus in duodeeim libros parciales. 15 6. Item Damascenus, sunt quatuor libri. Ibidem liber Boecii de trinitate. Item liber Boecii de duabus Christi naturis. Ibidem tractatus Damasceni de assumpeione beate virginis. Tract(at)us eiusdem de nativitate beate virginis. Ibidem tradicio ecclesiastica de anima maximi Damasceni, doctoris Grecorum. 20 7. Item libellus Ysaac de accessu mentis ad deum, qui distinetus est per sermones cum tabula. Ibidem liber Augustini de spiritu et anima. Ibidem liber encheridion Augustini. Item liber Augustini de medicina anime. Ibidem libellus Boecii de summa trinitate. Ibidem meditaciones beati Bernhardi: Multi multa sciunt, alias b. Au- 25 gustini. Ibidem planctus beati Augustini. Ibidem Secundus philo- sophus. Ibidem quidam tractatus de consciencia. Ibidem scala beati Bernhardi. Ibidem exposicio sanetorum patrum super c Pater noster'. Ibidem questio beati Thome de Aquino, utrum beata Christi anima in eterna sapiencia cognoscat omnia cognoseibilia. Ibidem sermo de 30 assumpeione beate virginis. Item sermo de anima. Item quedam notabilia diversorum doctorum. Ibidem tractatus de diversis nomi- nibus beate virginis figurative in veteri testamento expressis. Ibidem informacio Bonaventure de accessu ad missam. Tractatus de casi- bus reservatis. 3 5 8. Item Hugo de Sancto Victore super regulam Augustini. Ibidem regula saneti Benedicti. Ibidem Bernhardus super c Qui habi- tat'. Ibidem epistola beati Bernhardi, que ineipit super bono nunecio.") Ibidem liber Bernhardi de preeepto et dispensacione. Item exposicio abbatis Bernhardi Cassinensis super regulam saneti Benedicti. 40 Ibidem tractatus Hugonis de Sancto Victore de professione mona- :i ) A. 5 36 Aggsbach. chorum. Ibidem prologus, prefacio et regula sancti Basilii. Ibidem tractatus eiusdem de dignitate sacerdocii. Item auctoritates sanctorum doctorum de eodem. Item tractatus de missa, qui intitulatur gemma anime incompletus. Item ibidem sermo beati Ieronimi de viciis lingue. 5 Item sermo eiusdem de opprobriis") tribulacionibus sustinendis. Item sermo eiusdem de persecucione. Item sermo beati Ieronimi de in- obedientibus. | B 4 . i. Hugo de claustro anime quatuor libri. Ibidem gesta salvatoris I0 Nicodemi. Item quinque libri beati Bernhardi de consideracione ad Eugenium papam. Item quatuor libri beati Augustini de doctrina christiana. Ibidem über Augustini de ecclesiasticis dogmatibus cum tabula, quem alii dicunt esse Gympnasii de fide summe trinitatis. Item exposicio beati Augustini super symbolum. Item über Augustini de i 5 fide ad Petrum. Ibidem alia exposicio Augustini super symbolum. Item sermo Aimustini de incarnacione et nativitate domini. Ibidem ex- hortacio et exposicio beati Ambrosii adneophitos. Item über Augustini episcopi de natura et gracia. Ibidem liber Augustini de gracia et libero arbitrio. Item iterum claustrum anime minus cum exposicione offl- 20 ciorum et officialium. 2. Item Hugo de sacramentis. 3. Item Bernhardus super c Missus\ Item ibidem sermones di- versi et omelie diversorum doctorum de festivitatibus variis. 4. Item liber Bernhardi de diligendo deum. Item liber eiusdem 25 de amore dei. Item über Bernhardi de duodecim gradibus humili- tatis. Ibidem tractatus beati Bernhardi de vita clericorum super ewan- gelium: c Ecce nos reliquimus omnia'. Ibidem dicta beati Augustini de incarnacione domini et virginitate Marie. Item liber Bernhardi de precepto et dispensacione. Item ibidem omelie sive exposicio beati 3o Bernhardi super c Missus est'. Ibidem apologium beati Bernhardi. Item liber Crisostomi de compunctione cordis. Item liber eiusdem Crisostomi de reparacione lapsi. 5. Item liber Bernhardi de duodecim gradibus humilitatis. Item liber eiusdem de diligendo deum. Item liber Bernhardi de amore dei. 3 5 Item idem super psalmum c Qui habitat'. Item dapes pascales seu Bernhardus super mandatum domini. 6. Item epistola beati Bernhardi ad fratres de Monte Dei. Ibidem liber Annshelmi de similitudinibus. Item ibidem liber eiusdem de disputacione inter Christianum et gentilem. Item excerpta de libello 40 meditacionum sancti Annshelmi. Item collecta ex vitis patrum seu narraciones sanctorum patrum. Ibidem proverbia Hugonis. Item a ) obpropriis. f. 5' 15 j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 1 5. Jahrli. c 3 7 ibidem Augustinus de speeificacione mortalium et venialium pecca- torum. Ibidem excerpta ex libro de dictionario cum tabula. Ibidem quedam bona notabilia de vieiis et virtutibus. Ibidem prothemata. 7. Item über Ambrosii de bono mortis. Ibidem liber eiusdem de I fuga seculi. Item liber Augustini de diseiplina christiana. Ibidem 5 liber Augustini de iide et operibus. Item duo libri beati Ambrosii de penitencia. Item decem collaciones sanetorum patrum cum prefa- cione Iohannis Cassiani. Item septem collaciones sanetorum patrum in heremo Egipti commanencium cum prefacione. Item alie septem collaciones sanetorum patrum cum prefacione Iohannis Cassiani. Ibi- 10 dem de laude solitudinis. Item ibidem scala claustralium beati Bernardi. BS- 1. Item horologium divine sapiencie. Item ibidem liber de Septem profectibus religiosorum. Ibidem liber Ysidori de summo bono. Item ibidem liber Richardi de statu interioris hominis. Item über de exterminacione mali et promocione boni. Ibidem traetatus Hugonis de virtute oracionis. 2. Summa virtutum et viciorum. Ibidem quedam dubitabilia decor- poreChristi. Item quedam exempla. Ibidemdisputacio corporisetanime. 3. Summa virtutum et viciorum curtata. 4. Summa virtutum in toto. Ibidem notabilia decretalium. Casus Bernhardi. Item liber de vita et honestate clericorum. 5. Item Wilhelmus Parisiensis de fide et legibus. 6. Item traetatus Armandi de declaracione difficilium dictionum sacre theologie tres partes cum epistola eiusdem et tabula. B 6. 1. Item manipulus florum cum epistola et tabula. Ibidem prin- cipia et fines originalium doctorum, cum tabula. 2. Item rationale divinorum ofiiciorum Wilhelmi Duranti.' 1 ) 3. Item liber de orto Marie alias dictus mariale novum. Ibidem de regimine regni beati Thome ad regem Cipri. Ibidem liber de epidimia compositus a magistris facultatis medicorum studii Pari- (si)ensis ad regem Francie. Ibidem traetatus de anathomia magistri Richardi. Ibidem traetatus super c Quicumque vult'. 4. Item pastorale beati Gregorii pape. Ibidem liber dyalogorum eiusdem. Item ibidem liber erudicionis religiosorum. 5. Item speculum virginis seu opus de laude b. virginis magistri Conradi. Ibidem pastorale beati Gregorii. Item liber dialogorum eiusde(m). | a ) Tur-. 25 35 40 538 Aggsbach. 6. Item vita beati Gregorii pape edita a Iohanne diacono. Ibidem f- 6 tractatus super: Ave maris Stella. Item ibidem tractatus Bonaventure de ligno vite. Item ibidem summa recreatorum anime. 7. Item tractatus trium librorum, in quorum primo agitur de 5 articulis fidei, in secundo de dominicis sacramentis, in tercio de virtu- tibus et donis cum tabula. Ibidem Über de exemplis sacre scripture cun^ tabula compositus a fratre Nicoiao de Hanapis, ordinis predi- catorum, patriarchalherusolomitano. Ibidem decretum Bonifaciipape de mendicantibus, quod possunt audire confessiones. Item über de 10 exemplis et miraculis sanctorum cum tabula. Ibidem tractatus super missam fratris Hugonis de ordine predicatorum, qui dicitur speculum ecclesie. Ibidem exposicio super 'Pater noster. Item ibidem sermo de penitencia. Ibidem sermo de ieiunio: 'Cum ieiunatis 1 . Ibidem quedam declaracio terminorum sancte trinitatis. Ibidem nomina mira- !5 bilia. Item ibidem a principio sermo de passione domini: c O vos omnes, qui transitis per viam' pulcherrimus. B 7 - 1. Item Boecius de consolacione phylosophie. Ibidem Aristo- tiles ad Alexandrum de modo vivendi. 20 2. Item exposicio Valerii Maximi cum tabula virtuosi pagani. Ibidem tractatus Hugonis de Novocastro, doctoris theologie de ordine minorum, de victoria Christi contra Antichristum. Ibidem ex dictio- nario excerpta cum tabula magistri Petri de Pictavia. 3. Item themata per annum de tempore et de sanctis. Ibidem 2 5 über, qui dicitur lumen anime. Item ibidem über Hugonis de Sancto Victore de medicina anime. 4. Item soliloquium beati Augustini. Item questiones alique de incubis, demonibus et filialibus hominum in genesi. Ibidem Stimulus amoris. Ibidem contemplacio Bernhardi de septem horis canonicis. 3o Ibidem contemplacio beati Bernhardi de diversis auctoritatibus. Item ibidem tractatulus Bernhardi de miseria huius vite. Ibidem oraciones eiusdem. Ibidem septem profectus religiosorum fratris David. Item liber Ysaac cum tabula. Ibidem manuale beati Augustini. Ibidem tractatus Bernhardi de consciencia. Ibidem soliloquium beati Ysidori. 35 Item ibidem dyalogus Bonaventure. Item ibidem meditaciones beati Bernhardi. • Item ibidem Hainricus de Hassia de instinctibus. Item ibidem tabula super profectus religiosorum. | 5. Pharetra, Ibidem tractatus de fructibus penitencie, cum tabula, f- 6 6. Item liber claustrum anime Innocencii pape secundum aliquos. 4° Ibidem liber Hainrici de Frimaria de septem donis spiritus sancti. Ibidem liber Bernhardi de duodecim gradibus humilitatis et superbie. -(>. Katalog ans der zweiten Hälfte des T$. Jahrh, S^Q Ibidem sermones eiusdem de tempore et de sanetis et specialibus festivitatibus et primo de adventu domini. 7. Item dyalogus Bonaventure. Ibidem quedam de propheeiis Hildegardis de yppoeritis. Item quedam exclamacio de erroribus et miseriis huius seculi. Item mineralia Alberti Magni. Ibidem auetori- 5 tates de diversis materiis. Ibidem traetatus fratris O.derici, ordinis minorum, de partibus transmarinis. Ibidem Iohannes Anndree") super quarto decretalium, de declaracione terminorum et ewangeliorum, Clementina de Begardis et de seeta Waldensium. Item epistola quedam ad archiepiscopum Pragensem de magistro Anndrea 11 ) de Broda. 10 Ibidem traetatus de sacramerito eukaristie contra Bikleff cum aueto- ritatibus doctorum. Ibidem articuli Bikleff. Ibidem bulla Allexandri pape contra articulos Bikleff, ne quis docere vel approbare presumat. Ibidem collecte super psalmos. Ibidem über de conservacione sani- tatis. Item quedam notabilia naturalia. Item questio, utrum ecclesia 15 possit teuere vel possidere proprium, determinata per Humbertum super regulam beati Augustini. Item traetatus de hereticis et scisma- ticis. Ibidem quidam traetatus de diversis infirmitatibus genitalium. Item quedam prenosticacio urine. Item indulgencie urbis Romane. Item peregrinaciones terre sanete. 20 8. Item remediarius conversorum ex libris moralium beati Gre- gorii super lob, et sunt duodeeim libri. Ibidem quedam penitenciaria summa, que ineipit: Fidelis sermo. B 8. 1. Epistola Eusebii ad Damasum, Portuensem episcopum, de 25 morte beati Ieronimi. Ibidem epistola beati Augustini ad beatum Ciril- lum de magniiieencia beati Ieronimi. Item epistola Cirilli ad b. Augusti- nura de miraculis beati Ieronimi. Item epitafium metricum b. Ieronimi. 2. Item epistole diverse beati Bernhardi, cum tabula: Epistola prima ] ad Rubertum iuvenem monachum suum, qui seduetus exi- 3o verat ordinem Cisterciensem et intravit ordinem Cluniacensem. Ibidem epistola seeunda b. Bernhardi ad ordinem 11 ) Cluniacensem 0 ) de blasphemantibus d ) ordinem Cluniacensem. Item tercia epistola beati Bernhardi ad monachos proprios super temeritate iudicandi ordinem alienum. Item epistola quarta beati Bernhardi et responsio ad Clu- 35 niacenses, qui conquesti erant de blasphemia ordinis eorum. Item epistola quinta b. Bernhardi et reprehensio de superfluitate rnona- chorum. Item sexta epistola Bernhardi ad quosdam episcopos de electione Innocencii pape. Item septima epistola beati Bernhardi ad conventum suum consolans eum de tristicia e ) absencie sue. Item 40 a ) A. b ) b. — ordinem am Rande. c ) lüeranf ad beatum Bernhard um et (?) ordinem suumque geslriclien. d ) aus -maverunt. c ) fri-. 5 40 Aggsbach. epistola octava b. Bernhardi ad Innocencium papam de frivolis appel- lacionibus ad curiam Romanam. Item epistola nona b. Bernhardi Gwidoni priori Carthusie et fratribus ibidem de virtute caritatis et quod deus Caritas est. Item epistola decima ad Gwidonem priorem 5 Carthusie et fratres Carthusienses b. Bernhardi. Excusacio de eo, quod non visitaverit eos cum recommendacione sui. Item epistola undecima Bernhardi ad Lucam abbatem de ordine nigrorum super monacho fornicante. Item epistola duodecima b. Bernhardi ad Trium Fontium abbatem pro monacho ter egresso, abbatem Gwidonem. Item epi- 10 stola i3. b. Bernhardi ad Innocencium papam de quodam magnate ecclesiasticum sibi beneficium per potenciam vendicante. Item epistola quarta decima eiusdem ad Innocencium papam de vacacione ecclesie Aurelianensis. Item epistola quinta decima eiusdem ad So- phiam, nobilem virginem. Exhortacio et confortacio intencionis ipsius 15 de contemptu glorie secularis. Item epistola 16. eiusdem. Responsio seu consilium ad sanctimonialem quandam de monasterio sancte Marie Trecensis, que querebat, utrum in heremitorio plus aut monasterio morari expediret. Item epistola septima decima b. Bernhardi ad curiam Romanam ad collegium cardinalium rememoracio 20 laboris, quem habuit pro scissura ecclesie, quem habuit circa elec- tionem Innocencii pape et querela de quibusdam prelatis. Item epistola 18. fratrum de Clara Valle ad Celestinum papam supplicatoria, ne admittatur abbas Morimundi ad iter transmarinum. Item epistola undevicesima b. Bernhardi ad Alvisum, abbatem monasterii Acqui- 25 sinti/') collaudacio pietatis et misericordie ac paciencie de quodam discipulo | eius eum molestante. Item epistola vicesima b ) b. Bern- f. 7 V hardi ad abb(at)em Signium monasterii sancti Dyonisii, congaudendo eidem de mutacione Status ipsius ac monasterii eius. Item epistola vicesima prima eiusdem ad abbatem Garrinum et conventum Alpen- 3o sem de destructione conventiculo extra monasterium in quibusdam aliis. a ) Item epistola vicesima secunda eiusdem ad Fulkonem Lingo- nensem puerum postea archidiaconum c ) deceptum per quemdam cardinalem, amicum suum, quem sagaciter nitebatur revocare ad religionem. Item epistola vicesima tertia, eiusdem ad Thomam, pre- 35 positum de Brenella. Item epistola vicesima quarta eiusdem ad Ermi- gardam comitissam congratulando ei de abiectione mundi. Item epistola 25. b. Bernhardi ad abbatem Gwidonem de Tribus Fontibus super negligencia circa sacramentum corporis Christi. Item 26. eiusdem ad Rainaldum, Fulmacensem") abbatem, super eo, quod idem 40 exaltare in verbis videbatur beatum Bernhardum. Item epistola 27. b. Bernhardi ad eundem abbatem animacio in adversis et exhortacio, a ) A. b ) bis f. 8 V ist epistola mit folgender Zahl unterstrichen. c ) -nem. j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des ig. Jahrh. S4* ne ex infirmitate subditorum deiciatur, sed pocius confortetur ad sufferenda onera ipsorum. Item epistola 28. beati Bernhardi ad Stef- fanum abbatem Carnotensem, a ) responsio super resignacionem ab- bacie et itineris transmarini. Item epistola 29. ad Symonem, abbatem saneti Nicolai, de confortacione in perseeucionibus propter iusticiam. 5 Item epistola tricesima eiusdem ad Waltherum, abbatem saneti Martini, de consilio super fratre turbante fratres et contempnente magi- strum. Item tricesima prima epistola ad abbatem Gwilhelmum saneti Theodori, ne facile dubia pro certis affirmentur. Item epistola 32. eiusdem ad Hogerium canonicum super resignacione prelature. Item 10 epistola 33. ad eundem canonicum de quodam libello, quem a beato Bernhardo postulabat et excusacio brevis epistole, quem ex caritate oecupacio proximorum inferat. Item epistola 34. eiusdem ad Lota- rium, Romanorum imperatorem, congaudendo ei de felici assecu- cione imperii et exhortacio ad suecurrendum ecclesie Tulensi. Item 15 35. eiusdem ad magistrum Galterium de Calvo Monte de magnificis donis pereeptis a deo, ne eainfleetat ad inanem laudem mortalium, sed ad gloriam donatoris. Item epistola tricesima sexta eiusdem ad magistrum Henricum Mirdak exhortacio, ut obmissis veteribus codieibus transferat se ad misticum senssum saneti ewangelii. Item epistola ao eiusdem 37. ad Flaviniacensis b ) ecclesie fratres de monacho per bea- tum Bernhardum reeepto, quem se idem fratres asserebant excom- municasse. Item epistola b. Bernhardi 38. ad abbatem Flavi(nia)cen- f. 8 R sem ex parte conventus Clarevallis excusacio | de monacho suseepto, quem Flavi(ni)acenses asserebant fugitivum. 0 ) Item epistola Bern- 25 hardi ex parte conventus Clarevallis ad quendam prelatum de com- mendacione elemosinarum et singulariter de tuicione pauperum. Item epistola quadragesima eiusdem ad Richardum, abbatem Fontin(ia- c)ensem et socios eius de melioracione Status eorum congratulacio. Item epistola quadragesima prima eiusdem ad Wilhelmum, abbatem 3o saneti Theodori, ad questionem suam responsio, cur festum Macha- beorum pre ceteris veteris testamenti martiribus in ecclesia solempni- setur. Item epistola eiusdem 42. ad Brunonem, postea Coloniensem archiepiscopum, querentem consilium et responsio, utrum acquiescere debeat promovere se volentibus ad arebiepiscopatum. Item epistola 35 eiusdem 43. ad parentes Helie monachi, qui eum, ne ad statum ser- vitutis dei perveniret, impedire satagebant. Item eiusdem 44. ad quandam generosam sanctimonialem congaudendo ei, quod spreto mundi gaudio ad perpetuam leticiam perveniret. Item epistola 45. eiusdem ad Beatricem, nobilem matronam graciarum actio de pia 40 cura ipsius ad eum. Item 46. eiusdem ad magistrum Galfridum de d ) - -1 ) -censem. '■) flftv?ac-. c ) fugitim. d ) del. 542 Aggsbach. oratorio exhortacio aci laborandum pro pace et unitate ecclesie con- tingebatur circa electionem Innocencii pape. Item epistola eiusdem 47. abbatibus Swessionem congregatis exhortacio, ut laborent ascen- dere de virtute in virtutem. Epistola 48. ad Gyselbertum, episcopum 5 Lugdunensem, congratulacio emendacionis Status ipsius et salubris eius exhortacionis. Item epistola 49. eiusdem ad Hubertum abbatem, austera correpcio super resignacione abbacie. Item epistola Bernhardi 50. ex persona ducis Burgundie ad ducem Aquitanie exhortacio, ut abiecto Petro") Leonis, qui se pro summo pontifice gerebat, domino 10 Innocencio pape debeat adherere. Item epistola eiusdem 51. in persona episcopi Parisiensis ad Innocencium papam pro morte magistri Thome. Item epistola 52. eiusdem ad Innocencium papam congau- dendo ei de felici principio et tuicione ecclesie Aureli(an)ensis b ) et ex- hortando ad succurrendum ecclesie Turonensi. Item epistola eius- *5 dem 53. ad eundem pro episcopo Cretensi de insolencia clericorum. Item eiusdem 54. episcopo Rothomagensi Hugoni, qui de societate bonorum venerat ad statum difficiliorem exhortacio ad pacienciam. Item epistola 55. Bernhardi Innocencio pape congaudendo eidem de felicibus successionibus et exhortacio, ne preceps sit in vindicta quo- 2«j rundam adversariorum. Item epistola eiusdem 56. ad Petrum, Papi- ensem episcopum, quedam congra-] tulacio de humilitate et peni- tencia inimicorum ecclesie et quod benigne ab adversario suscipiat satisfactionem. Item 57. ad Innocencium papam lamentabilis querela de quibusdam precipue magistris Petro et Ernaldo, qui pestifera doc- 25 trina de misterio sancte trinitatis et sacramentis contra fidem katho- licam sevierunt. Item 58. ad abbatem Clarevallensem lamentacio b. Bernhardi de absencia sua a monasterio, in qua de dampnis interioris hominis conqueritur. Item 59. rescriptum abbatis Clarevallensis ad beatum Bernhardum. Item epistola Bernhardi 60. ad cardinalem 3o dyaconum c ) de magistri Petri erroribus. Item epistola 61. ad cardinalem episcopum Prenestin(um) de erroribus supradictis. Item 62. ad alium cardinalem de eodem. Item 63. ad prespiterum cardinalem de eodem. Item 64. ad diaconum c ) cardinalem de eodem. Item 65. ad alium cardinalem presbiterum de eodem. Item epistola 66. eius- 35 dem ad Gwidonem, episcopum Pisanum, de eodem. Item 67. ad presbiterum cardinalem de eodem. Item 68. ad Co. abbatem suum de eodem. Item 69. ad Innocencium papam querela de peregrina- cionibus sancti Bernhardi et alienacione a monasterio ex mandato d ) pape. Item epistola eiusdem 70. ad Palentinensem episcopum con- 40 gaudendo ei de puritate vite cum quadam exhortacione. Item 71, ad a ) über der Zeile statt des gestrichenen pectore. b ) hierauf ecclesie gestrichen. c ) -nem. d ) -to über der Zeile. j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 75 Jahrh. 543 Innocencium papam invectio contra Eboracensem archiepiscopum. Item eiusdem 72. ad eundem pro reformacione Treverensis archiepi- scopi gracie sedis apostolice cum excusacione. Item epistola 73. ad episcopum Swessi(onen)sem pro mitigacione regalis indignacionis contra archiepiscopum Burdegalensem. Item 74. responsio Bernhardi 5 ad epistolam cuiusdam abbatis. Item epistola 75. b. Bernhardi ad abbatem Reathinensis monasterii de episcopi Rutilensis indecenti electione. Item epistola 76. eiusdem ad quemdam iuvenem disci- pulum'suum, ne amore studii extra monasterium debeat commorari. Item epistola 77. eiusdem ad abbatem Clarevallensem querimonia de 10 quodam monacho inordinato et protervo, qui scandalisaverat ordinem in partibus alienis. Item 78. ad Innocencium papam de quodam facto inter Andegavensem episcopum et quemdam abbatem et supplicacio pro quibusdam fratribus ordinis sui. Item septuagesima nona a ) eiusdem ad Lemovicensem episcopum. Exhortacio super commissione a 15 sede apostolica eidem facta de electione episcopi Rutilensis. Item epistola octogesima eiusdem ad episcopum Lugdunensem | protunc legatum, correpcio super deposicione abbatis Athanacensis incircum- specta. Item epistola 81. eiusdem ad Mariam reginam Ierosolimorum exhortacio, ut sagaciter et prudenter se habeat in gubernacione regni 20 tempore adolescencie 11 ) filii sui. Item epistola 82. ad abbatem Clarevallensem. Querela de onere prelature sibi imposito. Item 83. ad patriarcham Ierusolimorum amonicio, quod locus prelature sue, vide- licet ecclesia Ierusolomitana singulariter pre omnibus pre magnitudine sanctitatis requirat rectorem mundicia vite nitentem. Item 84. ad 25 Lugdunenses canonicos correpcio super celebritate festi concepcionis beate Marie absque auctoritate generalis ecclesie. Item 85. ad cives Ienuenses exhortacio ad perseveranciam pacis cum gratitudine devote et reverentis suscepcionis eius. Item epistola 86. Bernhardi ad cives Mediolanenses exhortacio ad subiectionem cum humilitate sedi apo- 3o stolice. Item 87. ad cives Pysanos exhortacio ad obtemperandum pape Innocencio protunc ibidem moranti et sacro collegio. Item 88. ad clerum Mediolanensem congratulacio, quod ministerio ipsorum scismatica civitas eorum redierat ad unitatem sancte Romane ecclesie. Item 89. ad universos cives eiusdem civitatis. Item epistola nona- 3 5 gesima Bernhardi ad patriarcham c ) Antiochenum exhortacio, ut ex celsitudine d ) loci non elevetur, sed ex suscepcione ruine pocius depri- matur cum recommendacione magistri ordinis militum templi. Item nonagesima prima ad Innocencium papam ad restaurandum e ) Basa- lamianticensem quondam episcopum gracia ipsius pape. Item 92. 40 a ) aus 89. a ist 79 gebessert. b ) adolenscie. c ) -chum. d ) hierauf divini gestrichen. e ) re- aus undeutlicher Silbe geändert. 544 Aggsbach. eiusdem ad eundem. Excusacio clericorum Lingoniens(ium), qui propter electionem episcopi personaliter visitare curiam debuerant sed consilio beati Bernhardi ad predictam curiam non venerunt. Item g3. ad abbatem Arnoldum de Morimundo, qui mare transiturus 5 erat redargucio, quod derelictis novellis filiis inconsülte et incaute proprie penitencie vellet insudare. Item 94. ad Turonensem archi- episcopum, ut astare debeat electioni pape Innocencii. Item 95. ad quemdam abbatem exhortacio, ut ad strictiorem vitam subditos in- vitando ducat, non trahens violenter. Item 96. ad quemdam abbatem 10 redargucio de temeraria opinione, quam de beato Bernhardo habebat. Item 97. ad abbatem de Trunco Bengerii consilium de quodam mo- nacho, qui mutare religionem suam nitebatur. Item 98. ad abbatem de Sancto Nicoiao exhortacio | ad suscipiendum fratrem lapsum. f-9 Item epistola Bernhardi 99. ad ducem et ducissam Lotaringie") grati- 15 tudo sive regraciacio de beneficiis in terra ipsorum hominibus mona- sterii ipsius impensis. Item epistola 100. ad abbatem sancti Martini consilium super fratre conturbante congregacionem. Item 102. re- scriptum ad literam archiepiscopi Remensis. Item epistola eiusdem io3. ad archiepiscopum Senoniensem' 1 ) redargucio de superfluo cultu 20 vestimentorum et fastu equorum, cum omnia talia, que sunt ultra sobrium victum et amictum, sunt iure pauperum. Item 104. sermo eiusdem de eodem ad eundem. Item epistola 105. ad Adam mona- chum Morimundo, qui occasione obediencie sui abbatis mare erat transiturus utilis declaracio verecundie. Item epistola 106. ad Euge- 25 nium papam ammonicio de sollicitudine ofrlcii sui et ne altum sapiat requirendo aurum et argentum. Item 107. ad archiepiscopos et epi- scopos orientis Francie et Bavarie exhortacio ad succurrendum terre sancte, que tunc ab inimicis crucis Cristi terribiliter invadebatur. Item 108. ad Innocencium papam, ubi conqueritur, quod ex crebris ecclesie 3o vexacionibus, que vicissim succedebant videlicet per Petrum Leonis, antipapam, Innocencii pape adversarium et magistros Petrum et Arnoldum, qui pravos errores contra articulos fldei seminabant, exire de vita presenti suspirabat. Item epistola eiusdem 109. ad sacrum collegium cardinalium Romane curie de eodem. Item epistola eius- 35 dem c ) 110. ad Innocencium papam contra errores magistri Petri et articulos lidei. Item epistola 112. Innocencii d ) pape ad Senonensem ac Remensem archiepiscopos cum sutfraganeis eorum et ad beatum Bernhardum de sentencia data super magistrum Petrum et suis erro- nbus. Item epistola Bernhardi 113. ad Hugonem magistrum") templi. 40 Item sermo b. Bernhardi exhortacionis ad milites templi 114. Item de a ) Lotor-. h ) A. c ) hierauf ioo gestrichen. lI ) In. 112. pa. Abfolge in A.; 111 fehlt. e ) -tri. j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 15. Jahrh. 545 milicia seculari 115. Item de nova militia 116. Item de conversa- cione militum templi 117. Item de templo 118. Item de Bethlehem 119. Item de Nasareth 120. Item de Monte Oliveti et Valle Iosaphat. 121. Item de Iordane 122. Item de loco Calvarie 123. Item de sepulchro domini 124. Item de Bethfage 125. Item de Bethania 126. 5 3. Item Ieronimianus Iohannis Anndree. Item cronica fratris Martini, ordinis predicatorum, de quatuor regnis maioribus, de summis pontificibus et Romanorum imperatoribus. 4. Item planctus Annshelmi. Ibidem omelie Bede de nativitate domini et omelie diversorum doctorum. Sermo b. Augustini de 10 purifica- [ cione Marie. Item omelie Bede de eodem festo. Sermo b. Augustini de assumpeione Marie. Ibidem omelia Annshelmi de eodem festo. Item alius sermo b. Augustini de assumpeione. Item sermo beati Ieronimi de eodem festo: Cogitis me. Item omelia Bede super ewangelium: 'Liber generacionis'. Item quedam de beata vir- I5 gine. Item sermo b. Augustini dominica tercia in adventu domini. Item omelia Bede super ewangelium 'Missus est'. Item omelia eius- dem super ewangelium: 'Exurgens Maria'. Item omelia b. Ambrosii super eodem evangelio. Item omelia Origenis super evangelium: c Cum esset desponsata mater Ihesu'. Item omelia Bede super ewan- 20 gelium: ' Pastores loquebantur'. Item Septem sermones b. Augustini de nativitate domini. Ibidem Hugo super c Magnificat\ Item omelia Crisostomi super evangelio: 'Cum esset desponsata mater lhesu'. Ibidem sermo Paulini episcopi de verbis Symeonis. Item plures oraciones ad beatam virginem. Item quatuor sermones de as- 25 . sumpeione b. virginis. Ibidem contemplacio beati Augustini de pas- sione domini. Ibidem sermo beati Ambrosii de purificacione beate virginis, alius sermo de eadem. Ibidem sermo Rabonis, Novio- mensis episcopi, de annunciacione b. virginis. Item sermo Augustini de assumpeione b. virginis. Ibidem sermo eiusdem de nativitate b. 30 virginis. Sermo beati Bernhardi de beata virgine. Item prologus et obiectiones magistri Andree, quas nobis obiciunt Iudei de nostro Emanuel. Responsiones ad idem cum tabula. Item alius traetatus de eodem. Item sermo de nativitate b. virginis. Item epistola quedam ad moniales fratris cuiusdam de Raichersper(g). Sermo Augu- 35 stini de assumpeione. Item über Ieronimi contra Elvidium de virgi- nitate beate virginis. Ibidem multi alii sermones et omelie diversorum doctorum et sanetorum patrum, preeipue de beata virgine cum oracionibus b. Annshelmi de eadem. In ultimo folio est una brevis omelia super illis verbis c Ave Maria'. 40 5. Item vita saneti Anshelmi. Item traetatus eiusdem de casu dyaboli. Item liber eiusdem de beatitudine. Item liber eiusdem seu traetatus de processione spiritus saneti. Item meditaciones et ora- Mittclalt. Bibliothekskataloge I. 3j 546 Aggsbach. ciones eiusdem. Item über monologii eiusdem cum epistola prece- dente adLanfrancum archiepiscopum. Item Über prosologii eiusdem. Item disputacio eiusdem contra quemdam insipientem. Item idem contra respondentem pro insipiente. Item prefacio et tractatus eius- 5 dem: Cur deus homo, cum tabula. Item über eiusdem de conceptu virginali. Item über eiusdem de pre(de)stinacione, de gracia et libero arbitrio. Ibidem | über Anshelmi de veritate. Ibidem über eiusdem de libero arbitrio, cum tabula. 6. Item vita beati Augustini episcopi. Item ibidem sermo beati 10 Leonis a ) pape de passione domini: Sacramentum dilectissimi. Item eiusdem sermo de eodem b ): Omni quidem tempore. Item sermo eiusdem de eodem: Gloria dilectissimi dominice passionis. Item sermo eiusdem de eodem: Inter omnia dilectissimi. Item sermo eiusdem de eodem: Sermonem dilectissimi. Item sermo eiusdem 15 de eodem: Sacramentum dilectissimi. Item sermo eiusdem de eodem: Scio quidem dilectissimi. Item sermo eiusdem de eodem: Decursis dilectissimi. Item sermo de resurrectione domini beati Leonis pape: Totum quidem dilectissimi. Item sermo eiusdem de eodem: Sermone proximo dilectissimi. Item sermo Leonis pape de 20 passione domini: Semper quidem dilectissimi. Item sermo Eusebii episcopi in die pasce: Bene fratres novimus. Item sermo Eusebii de resurreccione domini: Exulta celum. Item sermo eiusdem de eodem: Beneficia dei nostri. Item sermo eiusdem de eodem: Magnum et mirabile. Item sermo eiusdem de eodem: Hodierni diei sacrosancta 25 solempnitas. Item sermo eiusdem de eodem: Oportune et congrue. Item sermo Eusebii de corpore Christi: Magnitudo celestium bene- ficiorum. Item sermo eiusdem de resurreccione domini: Quodam loco sermo Ieremie. Item sermo eiusdem de eodem: Dies hec, fratres karissimi. Item sermo de resurrectione domini Eusebii: Digne karis- 3o simi piis studiis. Item sermo eiusdem de eodem: Resurrectio domini dei nostri. Item sermo in ascensione domini beati Augustini episcopi: Cum Christus ascendit in celum. Item sermo Augustini de ascensione: Quantis ornatibus. Item sermo eiusdem de eodem: Elevatus est sol in celum. Item sermo eiusdem de eodem: Hodie 35 fratres victoria Christi complere est. Item sermo in festo penthe- costes b. Augustini: Dies penthecostes sacratus est in lege. Item eiusdem de eodem: Dum complerentur dies penthecostes. Item sermo Augustini de penthecoste: Post illam singularem. Item sermo beati Iohannis Crisostomi de penthecoste seu spiritu sancto. Item 40 sermo domini Petri, Cluniacensis abbatis, de quocumque sancto, cuius reüquie sunt presentes. Item sermo beati Bernhardi abbatis a ) hierauf in cena domini. Item idem de eodem gestrichen. b ) e- über der Zeile- f. XI R j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 75. Jahrh. S47 in dedicacione ecclesie, quid significet aspersio et cetera, que fiunt in dedicacione: Festivitas hodierna fratres tanto. Item sermo eiusdem de eodem. a ) Item sermo beati Bernhardi abbatis in die omnium sanctorum: Festivitas omnium sanctorum hodie celebratur. Item sermo eiusdem de eodem: Non inmerito fratres. Item omelia Ori- 5 genis super ewangelium: 'Maria stabat ad monumentum'. Item sermo Fulgencii episcopi de nativitate domini: | Cupientes aliquid de huius diei b ) solempnitate. Item sermo eiusdem de eodem: Ho- dierni misterii sacramentum. Item sermo Maximi episcopi de nativitate: Iustissime fratres festivitate presentis diei. Item sermo eius- I0 dem de eodem: Hodie fratres karissimi Christus natus est. Item sermo eiusdem de eodem: In adventu dominico fratres karissimi. Item sermo beati Augustini de nativitate domini: Audistis fratres karissimi. Item sermo eiusdem de eodem: Castissimum Marie vir- ginis uterum. Item sermo Maximi episcopi de sancto Steffano. I5 Lectio actuum apostolorum. Item sermo beati Augustini de sancto Steffano: Gloriosissimus et in Christo beatissimus martir. Item sermo eiusdem de eodem: Inter purpureos martirum thoros. Item sermo Petri Damiani de sancto Iohanne evangelista: Hodie dilectissimi nobis leticie. Item sermo b. Leonis pape de epiphania 0 ) domini: 2 o In hac dilectissimi celebritate. Item sermo Augustini de epiphania domini: Domini et salvatoris nostri. Item sermo b. Leonis pape de octava epiphanie domini: Licet fratres dilectissimi. Item sermo Maximi episcopi de sancta Agnete martire: Inmaculatus dominus inma- culatam sibi. d ) Item sermo b. Ambrosii episcopi de sancta Agne(te): 25 Cum in toto mundo virgineus flos. e ) Item sermo de purificacione beate Marie beati Ambrosii: Attigitur fratres karissimi sancta et magna. Item sermo eiusdem de eodem: Si subtiliter a fidelibus. Item sermo beati Maximi episcopi de annuncciacione dominica: Adest nobis dilectissimi. Item sermo beati Leonis pape de passione do- 3o mini: Gloria dilectissimi dominice passionis. Item sermo b. Leonis de passione domini: Scio quidem dilectissimi. Item sermo beati Augustini episcopi in assumpcione beate Marie. Item omelia beati Anshelmi super ewangelium:'Intravit Iesus in quoddam castellum'. Item sermo Autperti presbiteri de assumpcione b. Marie: Adest di- 35 lectissimi fratres. Item sermo b. Augustini episcopi de nativitate domini: Eterni nominis. Item sermo eiusdem de eodem: Audiat in presenti dilectio vestra. Item sermo eiusdem de eodem: Nativitatem domini nostri Iesu Christi. Item sermo eiusdem de eodem: Nati- vitas domini nostri Iesu Christi. Item sermo b. Bernhardi abbatis 4<1 a ) It. ser. — eodem wiederholt. b ) dici. c ) ephi-, d ) Inmaculatus 1 — sibi am Rande. ') flös. 35* 548 Aggsbach. de purificacione beate Marie: A seculo hon aüdierunt. Item sermo b. Bernhardi abbatis de corpore et sanguine Christi: Pater sanctis- sime a ) Petre. Item sermo Petri Ravenensis de sancto Iohanne Bap- tista: Hodie dilectissimi dies illuxit. Item sermo Bernhardi in purifi- 5 cacione b. Marie: Hodie templi divini. Item sermo ciusdem de eodem: Gracias redemptori nostro. Item sermo eiusdem de eodem: Purificacionem beate Marie. Item sermo Bernhardi in annunccia- cione beate Marie: Ut inhabitet gloria in terra nostra. Item sermo eiusdem de eodem: Considerare est fratres. Item sermo eiusdem io de eodem: Quam dives es in misericordia. | Item sermo b. Bern- f - JI hardi de assumpcione b. Marie: Virgo hodie gloriosa. Item sermo Bernhardi abbatis de beata virgine Maria: 'Signum magnum appa- ruit in celo\ Item sermo eiusdem de beata virgine Maria: Fecunde virginitatis amplectitur celum. Item sermo b. Bernhardi ad cano- 15 nicos Lugdunensis ecclesie de concepcione b. Marie. Item sermo Bernhardi in adventu domini de beata virgine: Audivimus sua- dentem regi Achas Ysaiam. Item sermo Bernhardi in vigilia natalis domini: Hodie scietis, quia veniet dominus. Item sermo eiusdem de eodem: Hodiernum quidem sermonem. Item sermo b. Bern- 20 hardi de nativitate domini: Tria quedam rerum genera. Item sermo eiusdem de nativitate domini: Agnoscite fratres dilectissimi. Item sermo beati Bernhardi de epiphania domini: c Apparuit benignitas et humanitas'. Item sermo de assumpcione b. Marie b. Bernhardi: Tempus loquendi est omni carni. Item sermo beati Eusebii epi- 25 scopi de nativitate domini: Audivimus prophetam dicentem. Item sermo eiusdem de nativitate domini: Bene nostis fratres karissimi. Item sermo beati Augustini episcopi de nativitate domini: Dominus noster Ihesus Christus fratres karissimi. Item sermo eiusdem de eodem: Hunc diem nobis fratres karissimi. Item sermo eiusdem 3o de eodem: Rögo vos fratres karissimi. Item sermo b. Augustini de epiphania domini: Hodierno die per Universum mundum. Item sermo eiusdem de eodem: Nuper celebravimus diem. Item sermo eiusdem de eodem: Post miraculum virginei partus. Item sermo Fulgencii episcopi de epiphania domini: Nostis fratres karissimi. 35 Item sermo b. Leonis pape de epiphania domini: In hac dilectissimi celebritate. Item sermo abbatis Adam de adventu domini: Ecce venit rex occurramus obviam. Item sermo eiusdem de eodem: c Cantate domino canticum novum'. Item sermo Adam abbatis de epiphania domini: 'Apparuit benignitas et humanitas'. Item sermo 40 eiusdem de purificacione b. virginis Marie: c Obtulerunt pro eo domino par turturum 5 . Item sermo eiusdem de sancto Benedicto: c Dicite :i ) stissimc. "j(i. Katalog aus der zweiten Hälfte des 15. Jalirh. 549 iusto quoniam bene 5 . Item sermo Adam abbatis: In annunciacione dominica: c Egredietur virga de radice Yesse 5 . Item sermo eiusdem de passione domini: Cristus factus est pro nobis omnibus. Item sermo Adam a ) abbatis de resurrectione domini: Hec est dies, quam fecit dominus. Item sermo eiusdem de ascenssione domini: Christus, 5 qui descendit ipse est. Item sermo eiusdem de spiritu saneto seu de festo penthecostes: 'Dum complerentur dies penthecostes'. Item epistola trium abbatum ad fratrem Stefl'anum, monachum Carthu- siensem. B 9. 1. Remediarius abiecti prioris. 2. Item apiarius de exemplis cum tabula in flne. 3. Item martirologium. Ibidem Über officiorum beati Ysidori et (de) sacris ordinibus. Item alius de eodem. Item excerpta beati Iero- • I 2 R nimi ex | epistola ad Titum. b ) Item excerpta eiusdem ex epistola 15 ad Occeanum de eodem. Item excerptum c ) ex Augustino de pasto- ribus de eodem. Item ex Gregorio de pastoribus de eodem. Ibidem plura alia excerpta c ) sanetorum patrum de eodem et de officio di- vino et vita clericorum. Ibidem sermo b. Bernhardt de corpore et sanguine Christi. Ibidem Richardus super canonem misse. Ibidem 20 traetatus de tribus prineipalioribus punetis et aliis observaneiis reli- gionis. Ibidem due historie de quodam episcopo Iherusolimitano nomine Melchior et Theodosio imperatore. Ibidem constituciones provinciales Arncsti archiepiscopi Pragensis. Ibidem kalendarium benel'actorum domus Pragensis. 25 4. Item vita et revelaciönes Dorothee de Prussia cum tabula preceden(te) et sunt Septem libri parciales. Item ibidem oraciones et descripeiones XXXVI graduum caritatis. 5. Item liber septililium et sunt Septem traetatus cum confessione et oracionibus ac tabula precedente Dorothee de Prussia. Ibidem 3o confessio eiusdem Dorothee in vulgari. 6. Item Septem libri visionum Brigitte de Prussia. 7. Item liber visionum Brigitte de Prussia ad reges. (8). Item summa penitencie saneti Thome de Aquino. Item ibidem constituciones provinciales ecclesie Pragensis. Item ibidem de tribus superficiebus speculi sacerdotum. 35 B 10. 1. Item summa Pisani cum tabula in pergameno. 2. Item duellum racionis et corisciencie de corpore Christi ma- gistri Mathei de Cracovia. Ibidem exposicio super'Pater noster'. *) über der Zeile m 1 . b ) hierauf ibidem gestrichen. c ) exereep-. 40 55° Aggsbach. Item tractatus de Septem viciis capitalibus et eorum remediis. Item questio et doctrina, quando septem vicia capitalia sunt mortalia vel venialia. Item tractatus de religione Christiana. Item ibidem ex- posicio seu declaracio symboli apostolorum. Item ibidem quedam 5 de iudicio urine. Item ibidem plura bona tarn de beata virgine quam ex vitis patrum. Item ibidem sermo de a ) animabus: Requiem eternam etc. Item iterum sermo de animabus: c Unusquisque onus suum portabit'.' 1 ) Item iterum sermo de eodem: r Mittite partes eis' etc. Item sermo de exaltacione sancte crucis: 'Ego humiliavi lignum 10 sublime 5 . Item sermo de eodem brevis. Item sermo bonus de in- vencione sancte crucis: 'Ostendit ei lignum'. Item sermo de exaltacione sancte crucis: 'Lignum forte et imputribile'. Item sermo de vigilia pasce: 'Mortui estis'. Item questio, utrum | preceptum f- l2 ecclesie de ieiunando perficiat, qui in peccato mortali ieiunat. Item 15 notabile, quod dominus veniet ad iudicium tria iudicanda. Item sermo de animabus: An serenum mei etc. Item sermo de animabus: 'Beati mortui, qui in domino moriuntur'. Item sermo c ) de animabus: 'Cur faciem tuam abscondis'. Item sermo de animabus: 'Omnes amici mei dereliquerunt me'. Item sermo de animabus: 'Gaudete 20 cum gaudentibus'. Item sermo bonus de eodem: 'Multum enim valet deprecacio iusti' etc. Item sermo de animabus: 'Meraor esto iudicii mei'. Item quoddam notabile de quadruplici senssu sacre scri- pture. Item Crisostomus super verba: 'Qui dixerit fratri suo racha'. 3. Item tractatulus de eognicione anime et suarum potenciarum. 25 Ibidem sermo de suffragiis et penis animarum. Ibidem notabilia de septem viciis capitalibus sanctorum patrum. Ibidem tractatulus de sacramentis, de donis spiritus sancti et octo beatitudinibus. Ibidem narracio deNadoch, rege Babilonis, et ludo scacorum. Ibidem quedam brevissima dicta super libros ethicorum et politicorum. Ibidem 3o tractatus de modo loquendi et tacendi. Item tractatus de passionibus anime incompletus. 4. Item sermo ad clerum: 'Sobrii estote et vigilate'. Item ibidem sermo ad clerum: 'Deponentes mendacium loquimini veritatem' etc. magistri Heinrici de Oytha. Item sermo in adventu domini: 35 'Parate viam domini'. Item sermo in epiphania domini: 'Gloria domini super te orta est'. Item sermo de assumpcione beate Marie: 'In Ierusalem potestas mea' magistri Heinrici de Oytha, Item sermo dominica vicesima secunda post penthecosten: Princeps unus accessit ad eum. Item sermo de festo penthecostes: 'Spiritus domini replevit 40 orbem terrarum', pulcherrimus cum questionibus plurimis magistri Henrici de Oytha. Item sermo de omnibus sanctis: Gaudete in illa a ) hierauf albus gestrichen. b) ptabit. c ) querst ser. it., darüber b. a. j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 75. Jahrh. z c 1 die et exultate etc. eiusdem magistri Henrici de Oytha. Item serrao de prelato vel pastore electo vel eligendo: c Qui regis Israel, intende'. Item sermo in vigilia pasce: 'Vespere autem J , magistri Heinrici de Oyta. Item sermo de assumpeione: c Exaltata sum in Libano", magistri Henrici de Oyta. Item sermo de spiritu saneto: 'Oraverunt 5 pro ipsis, ut aeeiperenf etc. Item sermo de uno confessore: 'Fecit illum crescere'. Item sermo in dominica Iudica: c Ego gloriam meam non quero'. Item sermo in die cene: 'Debetis alter alterius lavare pedes\ Item sermo de nativitate 8 ) beate virginis: 'In me omnis spes vite' etc. Item sermo ad clerum: c Solliciti servare unitatem spiritus' ro etc. Item sermo de saneto Hugone: 'Pater tuus bellator est' etc. Item sermo in electione prelati: 'Forte lignum et imputribile'. Item sermo de viduis: Vidua, que vivit in deliciis. Item sermo prima dominica in adventu: Scientes tempus, c quia hora est iam b ) nos 5 etc. Sermo de saneto Petro: 'Relictis omnibus 3 etc. Sermo de beata I5 Maria Magdalena: 'Paululum cum pertransissem 5 . Item sermo de I 3 R beata Maria Magdalena: c Non cessavit osculari pedes eius\ | Sermo de saneto Petro: c Et ceciderunt kathene de manibus 5 etc. Item sermo de saneto Paulo: c Mihi c ) absit gloriari nisi in cruce'. Item sermo super ewangelium: r Non est inventus, qui rediret 5 etc. dominica 14. 2 o post penthecosten. Item sermo de saneto Paulo: 'Vas electionis est mihi iste'. Item sermo de purificacione beate Marie: 'Impleti sunt dies purgacionis'. Item sermo in natali unius virginis: 'Simile est regnum celorum decem virginibus'. Sermo super ewangelium: 'Ascendente in naviculam' etc. Item sermo super ewangelium: 'Do- 25 mine ecce, quem amas, infirmatur'. Item sermo de beata Maria: 'Respexit humilitatem ancille sue'. Item sermo de corpore Christi: 'Memoriam fecit suorum mirabilium'. Sermo de ascensione domini: 'Exprobravit incredulitatem illorum'. Sermo de spiritu saneto: 'Ille vos docebit omnia'. Item sermo in die trinitatis: 'Confortate cor 3 0 vestrum'. Item sermo dominica tercia post pasca: "Tristicia vestra 5 . Item sermo de virginibus: 'Qui gloriatur," in domino glorietur'. Item sermo in diebus rogacionum: r Petite et aeeipietis'. Item sermo pro defunetis: 'Abraham mortuus est', magistri Henrici de Oytha. Item über pulcherrimus de preparacione cordis. Item 35 traetatus de oculo morali a doctore magistro Thoma Braguardin compositus. Item de consecracione templi notabile bonum. Item sermo de saneto Iohanne Baptista: 'Quis putas puer iste erit'. Item sermo de corpore Christi: c Caro mea vere est eibus'. Item passus de saneta Brigidta. d ) Item liber meditacionum, qui intitulatur ymago 40 vite Bonaventure. Item sermo Hugonis: Dum medium silencium a ) am Rande. b ) nam. c ) mihi am Rande. d ) A. 5 5 2 Aggsbach. tenerent omnia. Item sermo Augustini de confessione peccatorum. Item omelia Augustini: Fratres c sic nos existimet homo' etc. Sermo Augustini de nativitate domini: Sanctam et desiderabilem. Item sermo: Igitur quoniam post tempus. Item sermo: Satis habunde. 5 Item sermo: Frequenter carissimi cantamus. Item sermo de sancto Petro et Paulo: c Amabiles et decori in vita sua 5 . Item sermo magistri Henrici de Oytha: 'Quam pulchri sunt a ) montes'. Item sermo de omnibus sanctis: c Timete dominum omnes sancti eius\ Item sermo beati Bernhardi super planctum beate Marie. Item epistola sancti io Ignacii ad Christiferam virginem. Item epistola beate virginis ad sanctum Ignacium. Item sermo,") quod quatuor genera hominum c ) regnumdeipossidebunt. Item sermo de dedicacione ecclesie:'Pauper et creditor obviaverunt sibi'. Item collectum super 'Missus est' a magistro Matheo ex Symone de Cassia. Item sermo de corpore 15 Christi: c Accipite et manducate 5 . Item sermo in annuncciacione beate virginis 'Missus est 1 . Item sermo de sancto Iohanne Baptista: Quis putas puer\ Item sermo in purificacione b. virginis: 'Nunc dimittis\ d ) j Sermo: 'Vox clamantis in deserto'. Sermo: 'Omnis arbor f. i3' bona 5 . Sermo: Congregabit aream suam. Sermo: 'Relictis omnibus 20 secuti sunt eum\ Sermo: 'Elegit duodecim, quos apostolos nomina- vit\ Sermo:'Pater vester misericors est'. Sermo:'Bonus homo de bono thesauro'. Sermo de beata Maria Magdalena: c Vides hanc muherem'. Sermo: c Acceptis quinque panibus aspexit in celum'. Sermo: 'Petite et dabitur vobis'. Sermo: 'Beati, qui audiunt verbum 25 dei\ Sermo: 'Redde racionem villicacionis tue'. Sermo de passione domini: c Surgite et vigilate 5 . Item sermones plures et breves cum allegacionibus naturalium et philosophorum in secunda parte libri. 5. Item sermo de creacione hominis seu de nativitate domini: Si fidehter dilectissimi, Leonis pape. Sermo eiusdem de n(ativi)tate 3o domini: Sans habunde. Item sermo eiusdem de eodem: Presidia dilectissimi. Item sermo de simbolo: Dilectissimo Flaviano Con- stantinopohtano etc. Leonis pape. Sermo de nativitate domini: Ex- ultemus in domino dilectissimi, Leonis pape. Sermo eiusdem de eodem: Fesüvitatis hodierne, dilectissimi. Sermo eiusdem de eodem: 35 Sepe nostis. Sermo Leonis pape de n(ativi)tate domini: Excedit quidem_dilectissimi. Sermo eiusdem de eodem: Cum semper nos dilectissimi. Iterum sermo eiusdem de eodem: Quamvis dilectissimi ineöabilis. Sermo Leonis de novo anno. Item sermo Leonis pape in epiphania domini: Celebrato proximo die. Sermo eiusdem de 40 eodem: Gaudete in domino dilectissimi. Item sermo eiusdem de eo dem: V irginahs hodie solempnitas. Item sermo Leonis pape do- •) A, statt super? b) am Rmde $taU dg$ gestr{chenen non mutabilem ( ? ). ) hierauf $wei unklare Buchstaben. d) dinittis. j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 75. Jahrh. c c 3 minica secunda in quadragesima: Hebreorum quondam populus. Item sermo Leonis pape dominica prima in quadragesima: In Omnibus dilectissimi fratres solempnitatibus. Sermo eiusdem de eodem: Intelligere credo vos fratres. Item sermo eiusdem in dominica de passione: Sermone proximo dilectissimi. Sermo eiusdem de eodem: 5 Cum multis modis dilectissimi. Item sermo eiusdem de eodem: Exigit fides dilectissimi. Item sermo eiusdem feria sexta in passione: Magnitudo quidem dilectissimi. Item sermo eiusdem de passione domini: Inter omnia dilectissimi opera misericordie dei. Sermo Leonis pape in octava pasce: Pertinet sanctitas vestra fratres. Item 10 sermo eiusdem per octavas pasce: Post beatam et gloriosam resur- reccionem. Sermo eiusdem in natali apostolorum Petri et Pauli: Omnium sanctorum quidem solempnitatum. Item incipiunt ser- mones beati Leonis contra Euticen. Sermo de incarnacione Christi: Cum de adventu regni dei. Item unde supra sermo eiusdem de 15 ieiunio decimi mensis; Sublimitas quidem dilectissimi. a ) | Item unde supra contra Euticen sermo Leonis pape de elemosina: Evangelicis leccionibus. Item unde supra sermo eiusdem de ieiunio et operibus misericordie: Quod tempus, racio et devocionis vestre consuetudo. Item sermo Leonis pape de nativitate domini: Salvator noster homo 20 dilectissimi. Sermo eiusdem de eodem: Omnibus quidem diebus dilectissimi. Item sermo eiusdem, quomodo Absalon David patrem suum persequitur: Perdidit Absalon sceleratissimus mentem. Sermo Leonis pape de nativitate domini: Semper quidem dilectissimi. Sermo eiusdem de eodem: Nota quidem sunt dilectissimi. Sermo 25 eiusdem de epiphania domini: Iustum et racionabile dilectissimi. Sermo eiusdem de eodem: Quamvis dilectissimi sciencia. Sermo eiusdem de eodem: Causam dilectissimi et racionem. Item iterum sermo eiusdem de eodem: Memoria rerum. Sermo eiusdem de eodem: Hodiernam festivitatem fratres. Sermo eiusdem de eodem: 3 0 Dies dilectissimi, quo primum gentibus. Item sermo Leonis pape de quadragesima: Semper quidem dilectissimi. Item sermo eiusdem de passione domini: Sponsionis nostre memores dilectissimi. Sermo eiusdem de quadragesima: Apostolica dilectissimi doctrina nos ad- monet. Sermo eiusdem de eodem: Semper quidem dilectissimi 3 5 misericordia domini. Sermo eiusdem de quadragesima devocionis nostre. Sermo eiusdem de eodem: Licet nobis dilectissimi. Item iterum sermo eiusdem de eodem: Inter omnes dilectissimi dies. Sermo eiusdem de eodem: Predicaturus vobis dilectissimi. Iterum sermo eiusdem de eodem: In omnibus quidem dilectissimi diebus. 40 Sermo eiusdem de quadragesima: Dilectissimi nobis fides. Sermo a ) hierauf Unde gestrichen. 554 Aggsbach. Leonis de passione domini: Sacramentum dilectissimi dominice pas- sionis. Sermo eiusdem de eodem: Totum quidem dilectissimi. Sermo eiusdem de eodem: Ewangelica lectio dilectissimi. Iterum sermo eiusdem de eodem: Desiderata nobis dilectissimi. Sermo 5 eiusdem de eodem: Gloria dilectissimi dominice passionis. Sermo eiusdem de eodem: Omnia quidem dilectissimi tempora Christia- norum. Iterum sermo eiusdem de passione domini: Sermonem dilectissimi de gloriosa domini Iesu Christi passione. Sermo eiusdem de eodem: Scio quidem dilectissimi. Item sermo eiusdem de 10 eodem: Decursis dilectissimi. Item sermo eiusdem de eodem: Sacra- tissimam dilectissimi dominice passionis. Iterum sermo eiusdem de eodem: Semper quidem dilectissimi fidelium mentes. Item sermo eiusdem de eodem. Sermo: Proximus dilectissimi. Sermo eiusdem de eodem: Sacramentum dilectissimi dominice passionis. Item sermo 15 eiusdem de eodem: Expectacioni vestre dilectissimi. Item sermo eiusdem de quadragesima: Appropinquante dilectissimi. Sermo eiusdem de passione domini: Creator et dominus. Item sermo eiusdem de quadragesima: Ieiunii tempora secundum. Item sermo eiusdem de resurrectione domini: Licet omnes solempnitates. | Sermo Leonis f. 14 20 pape de ascensione domini: Sacramentum dilectissimi salutis nostre. Sermo eiusdem de penthecoste: Hodiernam dilectissimi festivitatem. Sermo eiusdem de eodem: Dubitandum non est dilectissimi. Item sermo eiusdem de eodem: Plenissime quidem dilectissimi nobis. Sermo eiusdem de eodem: Hodiernam festivitatem. Item sermo 25 eiusdem de ieiunio: Inter omnia dilectissimi apostolice instituta. Iterum eiusdem sermo de eodem. Sermo eiusdem de ieiunio sep- timi mensis: Devocionem fidelium dilectissimi.' 1 ) Item sermo eiusdem de eodem: Observanciam quidem vestram dilectissimi. Sermo eiusdem de eodem: Apostolica institucio dilectissimi. Item sermo 3o eiusdem de ieiunio septimi b ) mensis: Deus humani generis. Item sermo eiusdem de eodem: Omnis dilectissimi divinornm erudicio. Sermo eiusdem de ieiunio septimi mensis: Scio quidem dilectissimi plurimos vestrum. Sermo eiusdem de ordinacione summi pontificis: Quociens nobis misericordia dei. Item sermo eiusdem de eodem: 35 Landern domini loquatur os meum. Item sermo eiusdem de sanctis apostolis Petro c ) et Paulo: Apostolici natalis gaudio. Item sermo de eisdem apostolis: Beatissimorum apostolorum Petri et Pauli. Item sermo eiusdem de eodem: Beatissimorum apostolorum passio. Item sermo eiusdem de eisdem apostolis: Exultemus in domino di- 40 lectissimi. Sermo eiusdem de sancto Paulo apostolo: Gemina ho- dierne festivitatis. Item sermo eiusdem de sancto Petro apostolo: a ) Dev. fid. dil. am Rande. b ) hierauf f gestrichen. c ) am Rande. j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des r-;. Jahrh. 555 Gaudio dilectissimi de religioso vestre devocionis affectu. Item sermo eiusdem de sancto Laurencio: Sanctum est fratres ac deo placitum. Item eiusdem de eodem sermo: Sicut patrum nostrorum, fratres karissimi. lterum sermo eiusdem de eodem: Cum omnium dilectissimi summa virtutum. Sermo eiusdem de nativitate omnium 5 sanctorum: Predicante dilectissimi domino nostro Jesu Christo. Sermo eiusdem de transfiguracione Christi: Evangelica lectio dilectissimi. Item sermo eiusdem de Machabeis: Gracias dilectissimi domino deo nostro. Sermo eiusdem de collectis: Misericordia dilectissimi et iusticia dei. Item sermo eiusdem de collectis: Apostolice 10 tradicionis dilectissimi. Sermo eiusdem de collectis: In litteris divi- narum scripturarum.'') Herum sermo eiusdem de collectis Cristiane pietatis: Est dilectissimi. Sermo eiusdem de neglecta b ) solempnitate. Sermo eiusdem de ieiunio septimi mensis: Ad exorandam dilectissimi misericordiam dei. c ) Item sermo eiusdem de ieiunio septimi 15 mensis: Predicacionem nostram dilectissimi. Item sermo eiusdem de eodem: Sacrum dilectissimi in mense septimo ieiunium. Sermo eiusdem de d ) resurreccione corporum: Hodie beatus Iohannes evangelista. 6. Item sermones beati Bernhardi cum tabula ab inicio. Item sermo Bernhardi de adventu domini: c Hora est iam nos de sompno 20 surgere'. Item eiusdem de eodem: c Erit fons patens domui David 5 . r 5 R Sermo Bernhardi | in vigilia nativitatis domini: Quod redemptorem vestrum etc. Sermo eiusdem de eadem vigilia: Graciam dominici adventus. Item sermo eiusdem de eadem vigilia: Ut fruetuose cele- brare dominicam etc. Sermo Bernhardi in vigilia natalis domini. 25 Item sermo Bernhardi in die natalis domini: Si dixero vobis. Item sermo in nativitate domini: Sicut video nos attenditis. Item sermo eiusdem de eodem: c Parvulus filius hodie natus est nobis'. Sermo Bernhardi in epiphania domini: Nichil detrimenti est. Item sermo eiusdem de eodem: Quas graciarum actiones etc. lterum sermo 3 0 eiusdem de eodem: Diem apparicionis domini etc. Item iterum sermo eiusdem de eodem: Heri pro posse nostro ostendimus. Sermo beati c ) Bernhardi de puriricacione beate Marie: 'Postquam impleti sunt dies' etc. Sermo eiusdem de eodem: c Cum inducerent puerum Iesum' etc. Iterum sermo eiusdem de eodem: Triplex puriücan- 35 dorum etc. Sermo eiusdem de purificacione: Omnia, que nobis ho- dierna festivitas etc. Sermo Bernhardi in die cinerum: Hodie fratres improperia f ) etc. Sermo eiusdem de eodem: Miserabilis prorsus origo nostra etc. Sermo Bernhardi de libris David: Libri isti, quos reeipimus. Sermo eiusdem de quadragesima: Tempus presens 4 o tempus belli est. Sermo Bernhardi de sancto Benedicto: Sanctissimi c ) In — script. am Rande. b ) -etc. c ) Ad — dei am Rande. ä ) hierauf (gestrichen. e ) aus -te und hierauf Marie gestrichen. r ) A. 556 Aggsbach. patris nostri, cuius memoria. Sermo eiusdem de eodem: Patris ac ducis nostri. Sermo eiusdem in annuncciacione dominica: c Missus est Gabrielangelus'. Sermo eiusdem de eodem: Sacramentum dominice incarnacionis. Sermo Bernhardi in passione domini: Isti sunt dies, quos observare debetis. Sermo eiusdem dominica in ramis palma- 5 rum: Opus redempcionis nostre. Sermo eiusdem de eadem dominica: Libet ad(h)uc attendere. Sermo Bernhardi in cena domini: Audivimus et desideranter audisse debemus. Sermo eiusdem de eadem cena: c Quid retribuam domino pro omnibus 1 etc. Sermo Bernhardi in die resurreccionis domini: Regressus domini ab inferis etc. 10 Sermo eiusdem in die pasce: Famem, quam perpessi estis etc. Sermo eiusdem in ascensione domini: Fidenter credimus et devote cele- bramus etc. Sermo Bernhardi in die penthecostes: Verba promissa domini ac salvatoris nostri etc. Sermo eiusdem de eodem: Festi- vitas, qua datum optimum etc. Sermo eiusdem in die Iohannis *5 Baptiste: Inter precipuas solempnitates etc. Sermo eiusdem de eodem: Inter natos mulierum etc. herum sermo eiusdem de eodem: Hodie nobis dilectissimi dies illuxit. Sermo Bernhardi in die Petri et Pauli: Patris nostri et apostoli etc. Sermo eiusdem de eodem: Sperandum est apostolorum principes. Sermo Bernhardi de as- 20 sumpcione beate Marie: Quam sit solempnis et suavis etc. Sermo eiusdem de assumpcione Marie: 'Quasi cedrus exaltn(ta) sum'. Item sermo eiusdem de eodem: c In omnibus requiem quesivi 1 etc. Sermo Bernhardi | in nativitate beate Marie: c Quam pulchri sunt gressus f- J 5 x tüi' etc. Sermo eiusdem de eodem: 'Ego mater pulchre dilectionis 1 . 2 5 Sermo Bernhardi in die omnium sanctorum: O quam gloriosum est regnum etc. Sermo eiusdem de eodem: 'Quis ego sum vel domus patris mei 1 etc. Sermo in dedicacione ecclesie eiusdem: 'In die illa sanctificavit rex atrium 1 etc. Incipit secunda pars eiusdem libri ser- monum beati Bernhardi. Sermo eiusdem de adventu domini: Hodie 3o celebramus udventus inicium. Sermo eiusdem de eodem: Audivimus suadentem regi Achas Ysaiam etc. Sermo eiusdem de triplici adventu: In adventu domini, quem hodie 3 ) celebramus. Sermo Bernhardi in vigilia natalis domini: O Iuda et Ierusalem etc. de tribus diebus, quarum prima est iniqüitatis, secunda iustificacionis, 35 tercia beatitudinis. Sermo eiusdem in vigilia nativitatis domini de sentencia martirologü: Sonuit vox leticie in terra nostra. Sermo de incarnacione domini et de trina unione in tribus deioperibus: 'Magna opera domini 1 ait propheta. Sermo in nativitate domini eiusdem de eo, quod laboriosa Christi conversacio nobis proponitur imitanda: 4° a ) ursprünglich In hodie adv. do. quem, dann die richtige Reihenfolge durch Buchstaben angedeutet. j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 75. Jahrh. S S 7 Duo quedam rerum genera fratres. Sermo eiusdem in nativitate domini de tribus virtutibus, de humilitate, continencia et iusticia: Agnoscite fratres dilectissimi. Sermo eiusdem in circumeisione domini de circumeisione nostra et de triplici testimonio, quod habere debemus: 'Postquam consumati sunt dies octo' etc. Sermo eiusdem 5 de circumeisione domini, qualiter eam imitetur et de octo diebus. Sermo eiusdem in epiphania de verbis apostoli: 'Benignitas 5 et de tribus apparicionibus. Sermo eiusdem in epiphania cum exposicione illius sentencie c Egredimini filie Syon': Tres appariciones legimus. Sermo in oetava epiphanie eiusdem de mutacione sacramentorum 10 et de triplici iusticia, quam parit trina humilitas: Populo dure cer- vicis cultellus erat necessarius. Sermo Bernhardi dominica post epiphaniam domini, moralis exposicio sex ydriarum et de timore triplici scilicet ineipiencium, proficiencium et perfectorum: In lec- tione evangelica. Sermo eiusdem in capite ieiunii de A^erbis ewan- I5 gelii: Hodie dilectissimi sacrum quadragesime tempus. Sermo eiusdem de capite ieiunii, quomodo a ) converti debeamus ad deum: c Convertimini ad me in toto corde vestro' etc. Sermo eiusdem dominica prima in quadragesima de tribus generibus devote abstinen- cium: Obsecramus vos tamquam advenas. Sermo eiusdem de ob- 2 o servacione ieiunii: Rogo vos dilectissimi tota devocione etc. Sermo eiusdem de utilitate ieiunii et duabus aus eins: Quia ieiunii quadra- gesimalis. Sermo Bernhardi dominica in ramis palmarum, cur pro- cessioni iungatur passio et de triplici processionis obsequio: Non sine causa spiritui. Sermo eiusdem in ramis palmarum de quatuor 25 ordinibus, qui in processione considerantur: Necesse est, ut loqua- mur. Sermo Bernhardi in cena domini de tribus sacramentis, id est baptismi, communionis | et ablucionis pedum: Hü sunt dies, quos observare debemus. Sermo eiusdem in pasca de quatuor gemmis crucis et de Septem signaculis libri signati: c Vicit leo de tribu Iuda'. 30 Sermo eiusdem de eodem et de septemplicis lepre purgacione et quod in septem domini apparicionibus septiformis Spiritus saneti' 1 ) gracia appareat: Sicut in corp(or)is mediana. Sermo eiusdem in pasca, quod medicina Christi in aliis nichil, in aliis vero gradatim operetur: Omnia, que de salvatore legimus etc. Sermo eiusdem in 35 pasca de sex diebus, quibus fugere licet: Eternam celestis patrie etc. Sermo Bernhardi dominica in oetavis pasce: r Omne, quod natum est ex deo' etc. Sermo eiusdem in oetava pasce ex epistola beati lohannis: c Hodie nobis 5 etc. Sermo eiusdem in rogacionibus de tribus panibus: Quis vestrum habebit amicum etc. Sermo Bernhardi in 4 o ascensione domini de spiritualibus fidelium signis: c Recumbentibus J ) quomodo. b ) am Rande. 558 Aggsbach. undecim discipulis' etc. Sermo eiusdem de eodem de periculo pre- sumptuosorum et quos gradus ascensionis monstraverit Christus: Si nativitatis et resurrectionis dominice etc. Sermo eiusdem in ascensione domini: Solempnitas ista fratres karissimi etc. Sermo 5 eiusdem de eodem, de intellectu illuminato et de affectu purgato: Hodie celorum dominus. Sermo Bernhardi in festo penthecostes de visitacionibus spiritus sancti: Celebramus hodie dilectissimi etc. Sermo eiusdem de eodem de multiplici gracia per Christum horhi- nibus collata: Hodie dilectissimi celi destillaverunt etc. Sermo eius- io dem in annuncciacione beate Marie: c Ut inhabitet gloria in terra nostra' etc. Sermo eiusdem in annuncciacione Marie, quod Christus dispensacione septemplicis gracie salvandis subvenerit: Consideräre est fratres etc. Sermo eiusdem in purificacione Marie de triplici ira vel gracia: Hodie templi divini etc. Sermo eiusdem in purifica- 15 cione de misterio") processionis: Gracias deo redemptori nostro etc. Sermo eiusdem in purificacione de humilitate domini et matris eius et qualiter vel in quibus eos imitari debemus: Purificatorium beate virginis hodie celebramus etc. Sermo eiusdem de eodem, de eo quod plena gracia in tribus constat: Ave gracia plena. Sermo eiusdem in assumpcione beate Marie, de gloria virginis assumpte et spe 20 ecclesie militantis: Virgo gloriosa hodie celos ascendens. Sermo eiusdem in assumpcione, cur in hac lectione nulla fiat Lasari mencio: c Intravit Iesus in quoddam castellum'. Sermo eiusdem in assumpcione Marie, ubi tres Status laudabiles describuntur bene operan- cium, contemplancium et penitencium: Mntravit Iesus in quoddam 25 castellum 1 . Sermo eiusdem in assumpcione de quadriduano Lasari . . . b ) et multiplex prerogativa beate virginis exponitur: Tempus loquendi | est omni carni. Sermo Bernhardi in festo sancti Mi- { -* chaelis, quod triplex sit causa caritatis angelorum in homines et de ipsorum cavenda ofl'ensa vel gracia promovenda: Angelorum hodie 3o memoria celebratur. Sermo eiusdem de eodem: Audistis fratres 0 ) ewangelicam lectionem etc. Sermo eiusdem in festo omnium sanc- torum: Festivitas omnium sanctorum. Sermo eiusdem de eodem: Non inmerito fratres etc. Sermo eiusdem de eodem: Quia sancto- . rum omnium etc. Sermo Bernhardi in dedicacione ecclesie, quid 35 significet aspersiollum et cetera, que ibi fiunt: Festivitas hodierna fratres etc. Sermo eiusdem in dedicacione: Obiit rex gloriosus et propheta domini David. Sermo eiusdem in dedicacione ecclesie: Domus hec fratres eterni regis est opidum etc. 7. Item postilla Conradi de tempore, secunda pars a festo pasce 40 usque ad adventum domini. a ) hierauf purific gestrichen. b ) setentis. c ) fratrem. Jb. Katalog aus der zweiten Hälfte des i^.Jahrh. SS9 8. Item sermones Peregriai de tempore per totum annum. Item sermones eiusdem de sanetis eciam per totum annum. Item exempla seu miracula tarn de beata virgine quam aliorum sanetorum et ex vitis patrum. Item sermones de diversis sanetis et temporibus. Item brevis ars predicandi. Item diverse auetoritates seu sentencie seeun- 5 dum ordinem alphabeti diversorum doctorum.") Item alius modus predicandi. Item ibidem plura bona notabilia. B 11. 1. Item XVIII omelie morales de infancia salvatoris cum tabula magistri Cesarii Heysterbach de ordine Cisterciensi. 10 2. Item omelie morales de sanetis per totum annum magistri Cesarii Heysterbach de ordine Cisterciensi. 3. Item sermones de tempore yemales Bertrandi, patriarche Ierusolomitani, b ) in papiro. 4. Item sermones fratris Helderini de Calvantis b ) de Florencia 15 de tempore. c ) Item ibidem sermones quadragesimales eiusdem. Item sermones eiusdem de sanetis. Item sermones communes de sanetis eiusdem cum tabula. 5. Item sermones de tempore philosophicales cum tabula infine. 6. Item sermones de sanetis per totum annum cum tabula infine. 20 7. Item omelie yemales seeundum modum Carthusiensium tarn pro choro quam pro refectorio. B 12. 1. Item sermones de tempore et de sanetis. 2. Item sermones prioris de Pomuk. Sermo de adventu do- 25 mini: 'Veniet desideratus', eiusdem prioris de Pomuk. Sermo d ) eiusdem de nativitate domini: | c Rex puer est 1 . Sermo eiusdem prioris de nativitate domini: 'Verbum caro 1 . Item eiusdem iterum de nativitate. Item sermo eiusdem de epiphania domini: c Vidimus stellam 5 . Sermo eiusdem de saneto Benedicto: c Ecce elongavi tu- 30 giens'. Sermo eiusdem in annuneciacione dominica: 'Cum descen- disset ros nocte super castra 1 etc. Sermo eiusdem de resurreccione domini: c Si consurrexistis'. Sermo eiusdem iterum de resurrectione: Resurrexi et adiutor(i)um e ) sum. Sermo eiusdem iterum de resurrectione: 'Surrexif. Sermo eiusdem de ascensione domini: 'Descen- 35 dit in montem'. Sermo eiusdem de ascensione domini: c Psallite do- mino, qui ascendit'. Sermo eiusdem prioris de Pomuk de corpore Christi: 'Venite, comedite panem'. Sermo eiusdem de corpore a ) div. doct. am Rande. b ) A. c ) de tempore über der Zeile. J ) hierauf d(em) nicht gestrichen. c ) ? 40 560 Aggsbach. Christi: c Caro raea vere est cibus'. Sermo eiusdem de eodem: De comedente exivit cibus. Sermo eiusdem de Iohanne Baptista: 'Iohannes est nomen eius'. Sermo eiusdem de assumpcione beate Marie: 'Astitit regina'. Sermo eiusdem de nativitate beate Marie: 5 'Liber generacionis'. Sermo de concepcione beate Marie magistri Henrici de Oyta: 'Consurget virga de Israel'. Item commentum super principium genesis magistri Henrici de Hassia: 'In principio creavit deus celum et terram'. Item commentum super prologum seu epistolam biblie magistri Henrici de Hassia: Frater Ambrosius 10 michi tua munuscula etc. Item commentum super prologum genesis: Desiderii mei etc. Henrici de Hassia. Item sermo contra di- vicias et divites: c Qui amat divicias'. Sermo de mechanicis et labo- ratoribus: 'Labores manuum tuarum, quia manducabis'. Sermo de coniugatis: 'Manebant parentes Sare' etc. Sermo de sancto Bene- 15 dicto: c In benedictione dei et ipse speravf. Item iterum sermo de eodem sancto: 'Beatus homo, quem tu erudieris domine 5 . Sermo de tribus substancialibus cuiuslibet ordinis. Sermo de sancto spiritu: 'Spiritus domini replevit orbem terrarum'. Item omelia Bernhardi super ewangelium: 'Dixit Symon Petrus ad Iesum: 'Ecce nos reli- 20 quimus omnia' etc. Sermo de sancto Andrea: 'Venite post nie'. Sermo de sancto Matheo apostolo: 'Sequere me\ Item sermo de eodem apostolo: 'Secutus est eum'. Item notabile de Traiano im- peratore et sancto Gregorio papa, quomodo ipsum Traianum de penis inferni liberavit. a ) Item collacio magistri Conradi Soltow, epi- 25 scopi Werdensis, pro Romanorum rege coram papaUrbano. Sermo de uno confessore: 'Nemo accendit lucernam' etc. Sermo de doc- toribus: 'Vos estis sal terre'. Sermo de sancto Petro: "Venit Iesus' etc. Sermo de b ) assumpcione Marie: 'Intravit Iesus in quoddam castellum'. Sermo de ewangelistis: r Post hoc designavit' etc. 3o 3. Item sermones Socci de tempore estivali per totum. 4. Item sermones Socci de sanetis per totum annum cum tabula in principio. 5. Item sermones Socci de sanetis per totum annum. 6. Item sermones Iacobi de Voragine super quadragesimam. 35 Item ibidem quidam traetatus de passione domini, | v 7. Item sermones de tempore Iacobi de Voragine. Ibidem f - t7 planctus saneti Annshelmi revelatus a beata virgine. Item ibidem exposicio brevis super canonem misse. 8. Item sermones Iacobi de Voragine super epistolas domini- 40 cales in parvo volumine. quomodo — liberavit am Rande. h ) wiederholt. y6. Katalog aus der zweiten Hälfte des r$. Jahrh, c (5 I B i3. i. Item prima pars de sanetis Iacobi de Voragine.") Item sermo de angelis Iacobi de Voragine. Item sermo eiusdem de b ) animabus. Item sermo eiusdem de saneto Bernhardo. Item sermo tercius eiusdem de saneto Bernhardo. Item omelia Iohannis Crisostomi super 5 ewangelium Mathei: c Egressus Iesus secessit in partes Tyri et Si- donis'. Item omelia Crisostomi super ewangelium: 'Cum esset de- sponsata mater Iesu Ioseph\ Item omelia super ewangelium: 'Cum esset desponsata mater' etc. Origenis. Item omelia Bede super ewangelium: 'Extollens vocem quedam mulier de turba'. Item quinque 10 sermones Iacobi de Voragine in conversione saneti Pauli. Item ser- mones Septem in purificacione b. Marie Iacobi de Voragine. Item de saneta Agatha quatuor sermones eiusdem. Item in cathedra saneti Petri quatuor sermones eiusdem. Item de saneto Mathia apo- stolo quatuor sermones eiusdem. Item de saneto Gregorio quatuor 15 sermones eiusdem. Item de saneto Benedicto abbate sermones duo. Item in annuneciacione dominica sermones decem eiusdem. Item in cena domini sermones octo Iacobi de Voragine. Item in para- sceuen sermones novera eiusdem. In vigilia pasce sermones tres. Item de resurrectione domini sermones sex. Item feria seeunda 2 o pasce sermones duo. Item feria tercia pasce sermones duo. Item sermo de saneto Ambrosio episcopo. Item de saneto Marco ewan- gelista sermones Septem eiusdem. Item de saneto Petro sermones sex. Item sermo de saneto Iacob(o) apostolo. Item de saneto Philippo apostolo sermones tres. Item de invencione sanete crucis sermones 25 quinque eiusdem Iacobi de Voragine. Item duo sermones de saneto Iohanne ante portam Latinam. Item sermo de saneto Johanne ewan- gelista. Item de letania sermones quatuor. Item de ascensione domini sermones eiusdem octo. Item de translacione saneti Dominici sermones quatuor eiusdem. Item de festo penthecostes seu de spi- 3 0 ritu saneto sermones octo eiusdem. Item de saneta trinitate sermones eiusdem quinque. Item de saneto Iohanne Baptista sermones sex eiusdem. Item b ) de sanetis Petro et Paulo sermones quatuor eiusdem Iacobi de Voragine cum tabula in fine. 2. Item seeunda pars sermonum de sanetis Iacobi de Voragine. 3 5 Item de saneta Margaretha sermones tres. Item de saneta Maria Magdalena sermones sex eiusdem. Item de saneto Iacobo apostolo sermones quatuor eiusdem. Item de saneto Petro ad vineula sermones tres. Item de invencione saneti Steffani sermones tres. Item de saneto Dominico sermones octo eiusdem. Item de saneto Lau- 40 a ) Item — Voragine nachgetragen. ") wiederholt. Mittelalt. Bibliothekskataloge 1. 36 562 Aggsbach. rencio sermones | quinque eiusdem. Item de martiribus sermones tres eiusdem. Item de assumpcione beate virginis sermones duo. Item in nativitate beate virginis sermones tres. Item iterum de assumpcione b. virginis sermones quinque. Item sermo de beato Bern- 5 hardo abbate. Item de sancto Barthalomeo") sermones duo. Item de sancto Augustino sermones quinque. Item in decollacione sancti Iobannis Baptiste sermones tres. Item de sancto Matheo apostolo sermones quatuor. Item de sancto Mauricio et sociis eius sermones tres. Item de sanctis Costno") et Damiano sermones duo. Item 10 sermo de sancto Wenczeslao martire. Item de angelis sermones novem. Item de sancto Ieronimo sermones quatuor. Item de sancto Francisco sermones quatuor. Item de sancto Dyonisio et sociis eius sermones tres. Item de sancto Luca ewangelista sermones quatuor. Item de Symone et Iuda sermones tres. Item de omnibus sanctis 15 sermones octo. Item de animabus fidelium sermones novem. Item de sancta Katherina virgine sermones quinque. Item de sancto Andrea apostolo sermones sex. Item de sancto Nicoiao b ) episcopo sermones quinque. Item de sancta Lucia virgine sermones tres. Item de sancto Thoma apostolo sermones quinque. Item in vigilia natalis 20 domini sermones quinque. Item in nativitate domini sermones un- decim. Item de sancto Steffano prothomartire sermones quinque. De sancto Iohanne ewangelista sermones duo. Item de circumcisione domini sermones sex. Item de epiphania domini sermones novem. Item de innocentibus sermones quatuor. De sancto Silvestro ser- 25 mones tres. Item de sanctis Fabiano et Sebastiano sermones quinque. Item de sancta Agnete sermones sex, de sancto Vincencio sermones quinque, totum Iacobus de Voragine cum tabula in principio et fine c ) super ambas partes de sanctis. 3. Sermones multi tarn de certis temporibus quam de sanctis, io quorum thema est: c Ego sum lux mundi.' Item sermo prima domi- nica in quadragesima. Item sermo dominica secunda in quadra- gesima. Item sermo dominica tercia in quadragesima. Item sermo dominica quarta in quadragesima. Item sermo in dominica in pas- sione thema : c Ego sum lux mundi'. Item sermo dominica palmarum. 35 Sermo in passione in parasceue. Sermo de sancto Thoma de Aquino. Sermo de sancto Greaorio. Sermo de sancto Benedicto. Sermo in annuncciacione b. virginis. Sermo in die resurreccionis. Sermo de sancto Ambrosio. Sermo Philipp! et Iacobi. Sermo de invencione sancte crucis. Sermo de sancto Dominico. Sermo Petri martiris. 40 Sermo in die ascensionis. Sermo in die penthecostes. Sermo in festo trinitatis. Sermo de corpore Christi. Sermo Barnabe apostoli. a ) A. b ) Nicalo. c ) hierauf fed gestrichen. j6. Katalog ans der zweiten Hälfte des 15. Jahrh. . ^63 Scrmo Iohannis Baptiste. Sermo Petri et Pauli. Sermo beate Magdalene. a ) Sermo in festo Iacobi apostoli. Sermo de saneto Do- minico. Sermo de saneto Laurencio. Sermo assumpeionis Marie. Sermo de saneto Bartholomeo apostolo. Sermo de saneto Augu- f - I 8 v stino. Sermo nativitatis Marie. | Sermo exaltacionis sanete crucis. 5 Sermo de saneto Matheo apostolo. Sermo Michaelis archangeli. Sermo de saneto Ieronimo. Sermo de saneto Francisco. Sermo de saneto Luca ewangelista. Sermo Symonis et lüde apostolorum. Sermo omnium sanetorum. Sermo de saneto Martino. Sermo de saneta Katherina. Sermo de adventu domini; quilibet eorum habet 10 thema: c Ego sum lux mundi'. 4. Item sermones de sanetis per totum annum cum tabula in fine magistri Heinrici de Frimaria, ordinis saneti Augustini. 5. Item über de fructibus penitencie. Item ibidem postilla super ewangelia quadragesimalia. 15 6. Item due formule honeste vite beati Bernhardi. Ibidem summa virtutum edita a Iohanne servo dei. Ibidem formula novicio- rum Bonaventure. Item ibidem formula beati Thome: c Si vis in spiritu proficere'. Item ibidem traetatus de septem profectibus reli- giosorum. 20 7. Item quedam de psalterio beati Ieronimi cum oracionibus episcoporum et abbatum in celebracionibus eorundem. 8. Item epistola Philippi ad Gwidonem, Tripolitanum episco- pum. Item über Aristotelis, in quo respondet ad regis Allexandri Magni peticionem. 25 B 14. 1. Item Petrus de Crescencia b ) de eultura varium. 11 ) Idem de naturis animalium. Item quoddam nptabile de oleis. Item idem de proprietatibus elementarium qualitatum. 2. Item libri Serapionis in medicinis. 30 3. Item librum medicine. 4. Item viaticum Constantini imperatoris. 5. Item mammatrectus super bibliam. Ibidem trac(ta)tus de mensibus et festivitatibus legalibus et aliis pluribus. Ibidem de qua- tuor sinodis, de orthografia et accentibus et denominibus verbalibus. 35 6. Item Brito in vulgari. B 15- 1. Item Hugwicio cum tabula. c ) 2. Item Hugvicio in coopertorio. a ) magne. b ) A. c ) hierauf C 1. Item über decretorum. C 2. Item libri decretalium, gestrichen. 40 36* 564 Asssbach. 3. Item vocabularius ABCdarius. 4. Item quedam collecta ex sanctis doctoribus in asseribus se- cundum ordinem alphabeti. 5. Item pontificale in asseribus.") | C 1. f. 19" 1. Item über decretorum. 2. Item libri decretalium quinque cum glosa. C 2. 1. Item Clementine constituciones. 10 2. Item rubrice decretorum. b ) C 3. 1. Item lectura super sextum decretalium lohannis cardinalis. 2. Item tractatus de arbore consanguinitatis et affinitatis cum figura. Item ibidem casus summarii ex libris decretalibus. Item 15 questiones super quatuor libros sentenciarum magistri Petri de Lom- bardia. 3. Item casus summarii quinque librorum decretalium. Item ibidem casus summarii sexti libri decretalium. Ibidem casus consti- tucionum Clementinarum. Item ibidem ymago pro fleubothomia 20 cum declaracione. 4. Item summa casuum extracta et collecta ex decreto et decretalibus. Item ibidem libri iudicum editi a magistro Iohanne, sacerdote Yspano. Item ibidem septem libri ca- ( villacionum de decretis et legibus magistri Silvani. 25 4. Item summa casuum ex quinque libris decretalibus fratris Heinrici. | C 4 - 1. Item summa Pisana cum registro in fine. Ibidem liber doc- torum, signati ibidem tituli librorum decretalium, in fine quedam 30 de hiis, qui arcendi sunt a communione in die cene et qui denunc- ciandi sunt ex communitate. 2. Item summa Pisani cum registro in principio. 3. Item summa confessorum cum prefacioneetprologo d ) habens tabulam in principio et fine. 35 4. Item summa Gotfredi de titulis decretorum de Florencia. e ) :l ) Zusat^ vide reliqua in sexterno signo <$. Die Stelle wurde jedoch nicht gefunden. b ) die ursprünglich folgenden fünf Titel von C 3 und der erste von C 4, unvollständiger als in der nochmaligen Aufzählung, wurden später gestrichen. iacent loco uno c ). f. 19' c ) uno am linken Rande dürfte hierher gehören. d ) plago. •) A. ■j(t. Katalog aus der zweiten Hälfte des T$. Jahrh. SÖS CS- i. Item summa fratris Bernhardi de ordine predicatorum cum tabula in fine in iure, ordinis predicatorum de Florentia. 2. Item summa Axtensis solum tres primi libri. 3. Item summa Raymundi. 5 4. Item summa Iohannis. j sunt 4. Item über consiliorum de infirmitatibus humanis / in uno magistri Tha. a ) cum tabula et registro in fine. ) loco. C 6. 1. Item prima pars biblie. Item über genesis. Item über exodus. 10 Item Leviticus. Item Über numeri, deutronomium, Iosue, iudicum, Ruth, quatuor libri regum, über primus paralippomenon, seeundus über paralippomenon, über primus Esdre, Neemias, seeundus Esdre, Tüobias, Iudith, Hester, lob, psalterium, parabole sive proverbia Salomonis. 15 2. Item seeunda pars biblie. Item über ecclesiastes, cantica canticorum, über sapiencie, ecclesiasticus, Ysaias propheta, Ieremia cum lamentacione eiusdem. Ezechiel propheta, Daniel propheta, über XII prophetarum, duo libri Machabeorum, quatuor ewange- üste, epistole Pauli, epistole canonice, actus apostolorum, apokaüpsis. 20 C 7. 1. Item bibüa integra cum exposicione terminorum biblie in fine. 2. Item biblia integra cum exposicione terminorum biblie in fine. 25 3. Item bibüa integra. . 4. Item biblia integra metrice. | 5. Item registrum super sermones Socci de tempore hestivali. Ibidem registrum super sermones Socci partis yemalis. Ibidem roseum memoriale divinorum eloquiorum metrice super bibüam 3o seeundum üteras alphabeti. Item biblia metrice. Item fragmentum metrice super totam bibliam. Item quidam versus de preparacione 11 ) sacerdotis ad missam. Item metra super libros sentenciarum. Item memoriale vite saneti Benedicti metricum. Item tabula ostendens numerum capitulorum librorum biblie. Item metra super omnes 35 distinetiones librorum sentenciarum. Item distinetiones lectionum tocius biblie seeundum modum ordinis Carthusiensis sicut leguntur in choro et refectorio. •- 1 ) Thaddaei? b ) ppacoe. 566 Aggsbach. C 8. 1. Item biblia integra sine psalterio cum epistola b. Ieronimi ad Paulinum et cum interpretacione vocabulorum Hebraicorum in pergameno. 5 2. Item prima pars biblie continens omnes libros historiales cum lob et psalterio cum prologo b. Ieronimi in papiro. 3. Item secunda pars biblie pertinens ad predictam partem, continens libros sapienciales, prophetas maiores et minores, libros Macha- beorum et totum novum testamentum et in fine cantica canticorum 10 per modum dyalogi inter sponsum et sponsam in papiro. Co. 1. Item Nicolaus de Lira super penthate(u)cum, id est super ge- nesim. Idem super exodum. Idem super librum Levitici. Idem super librum numeri. Idem super deutronomium. Idem super librum I5 Iosue. Idem super iudicum. Idem super Ruth. 2. Item lectura magistri Henrici de Hassia super genesim, que incipit: 'In sudore vultus tui' in fine habens tabulam. 3. Item Origenis super genesim. Ibidem Ulricus de Campo Liliorum de tempore et de sanctis. C 10. ao 1. Item exposicio magistri Ruberti abbatis super libros numeri, Levitici, deutronomii, Iosue, iudicum, Ruth. | 2. Item Nicolaus de Lira super quatuor libros regum cum pro- f 20 v logo. Item idem super paralippomenon cum prologo et super ora- 25 cionem Manassen. Item idem super Esdram et Neemiam. Idem super Hester. Idem super Thobiam cum prologo. Idem super Iudith. Idem super lob cum prologo. 3. Item glosa ordinaria super libros sapienciales. C 11. 3o 1. ItemGorrasuperproverbiaSalomonis. Idemsuperlibrum eccle- siastes. Idem super librum sapiencie. Idem super librum ecclesiasticum. 2. Item prima pars Holkot super librum sapiencie. 3. Item secunda pars Holkot super librum sapiencie. C 12. 3 5 1. Item glosa super cantica canticorum. 2. Item Gregorius super cantica canticorum. Item Richardus de Sancto Victore de statu interioris hominis. Item a ) tractatus de ex- a ) Idem, darauf de gestrichen. j6. Katalog aus der zweiten Hälfte, des 15, Jahrh. SÖ7 terminacione mali et promocione boni. Item trac(ta)tus bonus de visione dei Nicolai de Cusa cardinalis. Idem dyalogus eiusdem ydiote et oratoris de sapiencia. Item tractatus de arte moriendi. 3. Item Bernhardus super cantica canticorum. 4. Item a ) textus cantici canticorum. Ibidem glosa Ra- bani super cantica canticorum. Item de erroribus contra fidem katholicam. Item duo sermones de passione domini et unus de resurrectione. Item Albertus Magnus super c Ave Maria 5 . Item super c Ave Maria' et vocatur speculum beate virginis. Item iubilus Bernhardi. Item tractatus de corpore Christi, qui dicitur lignum vite Bonaventure. 4. Item Nicolaus de Lira super librum proverbiorum Salomonis cum prologo super omnes libros. Idem super librum ecclesiasten. Idem super cantica canticorum. sunt in uno loco. D 1. 15 1. Item Ieronimus super Ysaiam prophetam. 2. Item Gregorius super Ezechielem. Idem ibidem super cantica canticorum. Item Nicolaus de Lira super Ysaiam prophetam. Item idem super Ieremiam prophetam. Item idem super librum trenorum sew lamentaciones. Item idem super | librum Baruch et epistolam 20 Ieremie. D 2. 1. ltem b ) Ieronimus super lamentaciones Ieremie seu super librum trenorum tres libri. Item idem Ieronimus super cantica canticorum tres libri. Item epistola Ieronimi ad Seleucium. Item über Ieronimi 25 de homine perfecta. 0 ) Item epistola b. Ieronimi ad Damasum papam de Seraphin. d ) Item epistola eiusdem ad eundem de: r Quis ibit nobis'. Item sermo Ieronimi de morte Osie regis et calculo in Ys(a)iam prophetam. Item epistola Ieronimi ad Damasum de filio prodigo. Item epistola Ieronimi ad Eustochium virginem. Item epistola Ieronimi ad 30 Rusticum monachum. Item epistola Ieronimi ad Nepocianum. Item epistola Ieronimi ad Paulinum presbiterum de institucione cleri- corum et monachorum. Item epistola eiusdem ad Eliodorum de contemptu mundi et vita solitaria. Item epistola eiusdem ad Ocea- num de vita clericorum. 3 5 2. Item Nicolaus de Lira super Danielem prophetam. Item Nicolaus de Lira super Ezechielem prophetam. 3. Glosa super minores prophetas. Ibidem glosa super librum proverbiorum Salomonis. Ibidem glosa super librum ecclesiastes. a ) hierauf Rabanus super cantica canticorum gestrichen. h ) Item. c ) perf. 40 ho. mit b. a darüber. d ) hierauf et de quis ibit nobis gestrichen. 568 Aggsbach. Ibidem glosa super cantica canticorum. Ibidem glosa super librum sapiencie. Ibidem glosa super ecclesiasticum. 4. Nicolaus de Lira super duodecim prophetas minores. Idem super Gog et Magog. 5 D 3. 1. Item exposicio Ysidori super librum genes(e)os. Idem super exodum. Item idem super librum Levitici. Item idem super librum numeri. Item super deutronomium. Idem super librum Yosue. Item idem super librum iudicum. Item idem super libros regum. 10 Item Honorius super cantica canticorum tres libri. Ibidem") concor- däncie vet(er)is ac novi te(stamenti). 2. Item prima pars moralium a primo usque ad librum 16. inclusive b. Gregorii. 3. Item secunda pars moralium b. Gregorii a 17. libro usque 15 ad finem. 4. Item Petrus Blesensis super lob. Item quedam metra. b ) Item meditacion.es b. Bernhardi abbatis. Item legenda sancte Paule vidue abbreviata. Item epistola Eusebii de miraculis et morte beati Iero- nimi. Item epistola Augustini ad Cirillum episcopum de magnifi- 20 cenciis sancti Ieronimi. Item epistola Cirilli episcopi ad Augustinum de miraculis beati Ieronimi. Item meditaciones Bonaventure: Tlecto genua mea 1 . Item sermones de adventu domini et de aliquibus sanctis per adventum usque ad circumcisionis festum exclusive. | D 4. f. 21 25 1. Item postilla super librum lob. 2. Item excerpta ex moralibus. Item librum registrorum b. Gregorii pape. D5- 1. Item psalterium integrum in papiro. c ) 2. Item Augustinus super primam quinquagenam. 3. Item glosa ordinaria super primam quinquagenam. D 6. 1. Glosa ordinaria super secundam quinquagenam. 2. Glosa ordinaria super terciam quinquagenam. 35 3. Nicolaus de Lira super psalterium. Item ibidem sermo de anuncciacione beate virginis. Item tractatus vulgaris de penitencia. Item sermo in purificacione beate virginis. Item duo sermones de nativitate b. virginis. Item sermo in dedicacione. 4. Item glosa super psalterium. 4 o a ) von Ibidem an nachgetragen, -stamenti abgeschnitten. b ) hierauf de medi- tacione gestrichen. c ) -rum. 3o V j(>. Katalog aus der zweiten Hälfte des 75. Jahrh. 569 D 7 . 1. Item Iacobus Flednicz super psalterium. 2. Glosa mistica super psalterium. \ . 2. Item lectura Richardi de Sancto Victore super psal- \ , t . , x r loco. tenum. a ) J 5 3. Item s. Thomas super septem psalmos penitenciales glosa. Ibidem b ) exposicio super collecciones 0 ) mortuorum: Parce mihi domine. Item ibidem Über Augustini de vera et falsa penitencia. Ibidem libellus Innocencii de vilitate humane nature. Ibidem liber Magni Aurelii Cassiodori senatoris de anima. Ibidem signa damp- 10 nacionis hominis. 4. Item Nicolaus de Lira super libros Machabeorum. Idem super librum ecclesiasticum. Item idem super sapiencie librum. Item d ) idem super seeundum librum Esdre. Item idem super finem Danielis, scilicet historiam Susanne et Belis. 15 D 8. 1. Item addiciones magistri Pauli Burgensis ad postillam ma- gistri Nicolai de Lira etc. Item primo super genesim. Idem super exodum. Idem super Leviticum. Idem super numerorum. Item idem super deutronomium. Item super Iosue. Item super Ruth, 20 iudicum. Item super quatuor libros regum. Item super primum et seeundum libros paralippomenon. Item super 12 prophetas. Item idem super lob. Idem super psalterium. Item super Ysaiam pro- phetam. Item super Ieremiam prophetam. Item super trenos. Item super 0 ) Ezechielem. Item super XII prophetas. Deinde super qua- 25 tuor ewangelistas. Item actus apostolorum. Item super epistolas Pauli. Item super epistolas canonicas et super apokalipsim. 2. Item novum testamentum. 3. Item ewangeliste. | 4. Item quatuor ewangeliste. 30 D 9 - 1. Item ewangelia et epistole dominicalia. 2. Gerson quatuor in unum. \ in uno Gerson quatuor in unum. J loco 3. Item Hugo super Matheum. 35 4. Postilla super Matheum. a ) 2. Glosa etc. hinter 2. Item etc. mit angedeuteter Umstellung, b ) Ibidem — hominis Z. ir am Rande oben mit Verweis hieher. c ) 9lcoi. d ) darauf ein unlesbares Wort gestrichen. e ) super — apokalipsim unten am Rande mit Verweis nachgetragen. 40 5 7° Aggsbach. D 10. i. Gorra super Matheum.") 2. Crisostomus super Matheüm de opere imperfecta. Cassio- dorus de amicicia. b ) Idem Cassiodorus de caritate dei et proximi. 5 Item sanctus Thomas de magno mandato. Ibidem allegaciones Io- hannis Gerson, cancellarii Parisiensis, contra communicantes sub utraque specie. 3. Item glosa ordinaria super Matheum et Marcum. (4.) Item glosule super Matheum et Lucam. 10 Du. 1. Gorra super Lucam ewangelistam. 2. Gorra super Iohannem ewangelistam cum prologo. Ibidem exposicio prologorum super Matheum. Item omelia super ewan- gelium: Tdber generacionis' Gregorii pape. Ibidem registrum ewan- 15 geliorum Iohannis de tempore et de sanctis per circulum anni. Sermo de dedicacione. Item ibidem questiones quarti libri sentenciarum. Ibidem sermo de sancto Andrea. Item omelia super c Missus est 5 collecta ex omeliis beati Bernhardi. Sermo de sancto Nicoiao epi- scopo. Item prothemata historialia et pauca naturalia moraliter ex- 20 posita. Sermones de spiritu sancto, de adventu, de passione domini, omelia in dedicacione ecclesie. Ibidem parvus tractatus de salva- cione Salomonis. Ibidem sermo de nativitate beate Marie. 3. Item postilla sancti Thome alias dicta cathena aurea sancti Thome super Lucam et Iohannem. | 25 D 12. f- zZ 1. Item Nicolaus de Lira super Iohannem ewangelistam. Ibidem postillacio c ) Nicolai de Lira de passione domini ex quatuor ewangelistis. Ibidem registrum super ewangelium Iohannis. 2. Item Nicolaus de Lira super quatuor ewangelistas. 30 3. Item Nicolaus de Lira super actus apostolorum. Idem super epistolas canonicas. Idem super apokalipsim Iohannis. 4. Item textus epistolarum beati Pauli apostoli. 5. Item textus epistolarum beati Pauli apostoli. D 13. 3 5 1. Item Nicolaus de Lira super epistolis et evangeliis domini- calibus. :l ) wiederholt. b ) hinter amici ist ülosa ordinaria gestrichen. Idem — proximi mit Verweis nachgetragen. c ) -cio Nicolai — Iohannis am Rande oben nachgetragen. y(>. Katalog aus der zweiten Hälfte des 75. Jahrh. c 7 1 2. Item Nicolaus de Lira super epistolas beati Pauli cum prologi exposicione ad Hebreos. 3. Item Nicolaus de Lira super epistolas beati Pauli apostoli cum exposicione prologi ad Hebreos. 4. Item Haymo super epistolas beati Pauli apostoli. 5 D 14. 1. Item lectura super epistolam beati Pauli ad a ) Hebreos ibidem. Sermones de tempore et de sanetis. Item ibidem exposicio ewan- gelii: c Liber generacionis Iesu Christi 5 . Ibidem determinacio de 24 senioribus determinata Wienne per magistrum Nikolaum Dinkels- 10 puhel. Ibidem postilla fratris Iohannis de Hisdinio super epistolam ad Titum cum tabula eiusdem. Item exposicio ewangelii: c Missus est angelus 1 . Ibidem interpretaciones nominum sanetorum. 2. Item textus apokalipsis et epistolarum beati Pauli. 3. Glosa super apokalipsim. \ in uno 15 Glosa super apokalipsim. J loco. 4. Item Haymo super apokalipsim. \ in uno Item Haymo super apokalipsim in scarteka. J loco. ! E 1. 1. Item excerpta ex novo et antiquo testamento. 20 2. Item liber distinetionum . . . b ) 3. Exposicio super: Firmiter credimus, magistri Conradi de Soltaw. 4. Item traetatus de sacramentis et articulis fidei. Ibidem com- pendium theologice veritatis eiusdem cum registro sequente. Ibidem 25 alius traetatus de articulis fidei. Ibidem oracio saneti Thome de Aquino. 5. Traetatus de decem preeeptis decalogi et de Septem vieiis capitalibus. E 2. c ) 1. Item traetatus de vicio proprietatis. Item Dinkelspühel de Septem vieiis capitalibus et virtutibus oppositis. Item quare devoti aliquando privantur devocione. Item idem de restitucione. Item traetatus eiusdem de octo turpitudinibus. Item sermo eiusdem de misericordia dei. Item plura de casibus papalibus et episcopalibus 35 a ) hierauf Romanos getilgt. b ) ein verwischter Name, cherglin? c ) statt des ursprünglichen Textes für E 2. 1, der gestrichen wurde, ist ein kleines Blättchen (f. 23) eingeklebt. Am oberen Rande steht dort: Erratum per libros est antiquum regi- strum, auch die unrichtige Reihenfolge von E 3, E 2. ist durch beigesetztes c. b. richtiggestellt worden. 40 5 72 Aggsbach. et aliis. Item figura librorum iuris canonici. Item de modo legendi abbreviaturas iuris. Item tractatus de horis canonicis. Item tractatus de fraterna correctione. Item sermo de scandalo activo et passive Item sermo de triplici timore. Item tractatus de defectibus in missa 5 oecurrentibus. Item tractatus ad novicios Bernhardi. Item de for- mula honeste vite. Item Albertus Magnus de veris virtutibus. Item , ° . _ ... .auf aut quedam de essencialibus religiosorum. | Tractatus de vicio proprie- , a3 B tatis. Item Dinkelspühel de Septem vieiis capi(talibus). 2. Item Henricus de Primaria super decem preeepta. Item ibi- IO dem quedam de confessionibus audiendis. Ibidem evangelium Nicodemi. Ibidem sermones de sanetis de corpore Christi. Ibidem tractatus de pestilencia in vulgari. Ibidem sermones de passione domini lacobini. Ibidem plures sermones de tempore et de sanetis. 3. Item exposicio decem preeeptorum magistri Nicolai Dinkels- x 5 puhel. Item de casibus, de quibus episcopus vel simplex sacerdos absolvere potest. Item sermones Dinkelspühel de dileccione dei et proximi. Item regule magistri Cusini de sufficiencia legis Christiane, quando scilicet peccatum sit mortale vel veniale. Item de caritate. Item tractatus, quid dominicis diebus agendum vel omit- 20 tendum sit. Item de signis habite caritatis. Item sermo de spirituali profectione hominis. Item tractatus de modo confitendi mortalia. Item tractatus de modo tacendi et loquendi. Item speculum pecca- toris Augustini. Item tractatus decem preeeptorum. Item quedam medicinalia. | 2 5 4. Item magister Nicolaus Dinkelspühel super 10 preeepta. Item f.24 Henricus de Hassia super prologum biblie beati Ieronimi presbiteri. Item pars lecture super genesim eiusdem. Item registrum magistri Hainrici de Hassia super opus prologorum biblie. E 3. 3o 1. Item Gerson de decem preeeptis. Idem de confessione. Idem de sciencia mortis. Idem de mistica theologia. Idem de pollu- cione nocturna sive fragilitate. Idem de 12 industriis. Idem de mistica theologia. Idem super cantica canticorum. Item Carmen ioeundum eiusdem ad excitandum cor in superna. Item tractatus 35 eiusdem de vita spirituali. Idem de probacione spirituum. Idem de remediis contra aliquas temptaciones spirituales. Idem de contrac- tibus. 2. Item tractatus saneti Thome de magno mandato in lege. Item ibidem über spiritualium nupeiarum magistri Iohannis Gerson. 40 3. Item tractatus de incarnacione Christi. 4. Item über de vita Christi. jf>. Katalog aus der zweiten Hälfte des i5.Ja.hrh. C 7 3 5. Item traetatns de imitacione Christi due prime partes. Ibidem traetatus de spirituali exercitacione, de reparacione lapsus humani. Item alphabetarium divini amoris. Item traetatus de ligno vite Bonaventura. Item commendacio eiusdem singularis domini nostri Iesu Christi: 'Verbum mihi 5 . Item oracio s. Thome de Aquino. 5 6. Item traetatus de corpore Christi. Ibidem doctrina metrice de corpore Christi. Ibidem über de terra saneta et locis sanetis. i. Traetatus saneti Thome de corpore Christi. a ) Ibidem de apparacione. Item duo miracula de corpore Christi. Item quibus IO anima post coneepeionem verbi insistere debeat. Ibidem traetatus super oracione dominicali. Ibidem oracio generalis pro ecclesia. Ibidem de humanitäre et tota vita Christi. Ibidem de signis caritatis. Ibidem de extremo iudicio. Ibidem de 12 gradibus humilitatis. Ibidem de finali iudicio et tribulacione. Ibidem exposicio misse brevis. I5 Ibidem super'Pater noster'. Ibidem de templo materiali et spirituali. 2. b ) Item traetatus de dei potencia ad Paulum papam compi- latus per Franciscum, c ) cardinalem saneti Petri ad vineula. Ibidem traetatus de sanguine Christi ad Paulum papam per eundem Fran- ciscum completus. Ibidem septem psalmi Francisci patriarche super 2 o miseriis propriis. Ibidem psalmi novem confessionales Francisci patriarche, poete laure(a)ti. Ibidem über de medicina spirituali, vide- licet de septem sacramentis editus Wienne. 3. d ) Item legenda de corpore Christi per totas oetavas. Item historia de quatuor ewangelistis saneti Ieronimi, saneti Udalrici epi- 25 scopi, de una electa vidua, de saneta Gertrudis virginis, 0 ) de saneto Bartholomeo apostolo, de saneto Mauricio et f ) sociorum 0 ) eius, de saneto Wenczeslao. Item sermones de septem donis saneti spiritus. Item sermo de passione domini: c Ecce morior'. Item sermo alius de eodem: c Mane autemV) Item sermo de beata Maria de nivis. c ) 30 Item traetatus Bernhardi (de) contemplacione passionis Christi. Item speculum peccatoris | Augustini. Item speculum minus eiusdem de eodem. Item ex traetatu concilii Basiliensis de horis canonicis a clero persolvendis. Item cathalogus omnium pontificum et regum diver- sarum gencium. Item traetatus de informacione ad dicendas horas 35 canonicas. Item legenda sanete 8 ) Barbare in fine. 4. Item traetatus Bernhardi de contemplacione Christi. Item soliloquium Hugonis de arra anime. Ibidem soliloquium Richardi ll ) hierauf Rcliqua vide ex opposito mit Verweis auf f. 25 R , wo der Text Ibidem de apparicione — spirituali steht. h ) die gan^e Beschreibung von 2., auf f. 25" 40 stehend, ist durch Zeichen hieher verwiesen. c ) hierauf papam gestrichen. d ) noch auf f. 24", c ) -1. f ) hierauf saneto gestrichen. s ) saneti. 5 74 Aggsbach. de Sancto Victore. Item tractatus magistri Iohannis Gerson de ex- cellenciis virtutum Christi et Marie, matris eius, qui iutitulatur antho- nomasticus Christi et Marie. Ibidem über claustralium Bernhardi. Item ibidem unus alius tractatus: c Non vos relinquam orphanos'. 5 Ibidem meditaciones Bone(venture). Item meditaciones de passione domini secundum septem horas canonicas cum oracionibus'') cor- respondentibus compilate per magistrum Nicolaum Dinkelspuhel. Ibidem formula honeste vite Bernhardi. | E5- io i. Item magister Henricus de Hassia super Tater noster', c Ave' et simbolum. Ibidem epistola pacis cum tabula desuper. Item spe- culum anime magistri Henrici de Hassia. 2. Item magister Nicolaus de Gretz super symbolum aposto- lorum, videlicet: Credo. Item Iohannes cardinalis de Turrecremata 15 de exorcisacione salis et aque. Item sermones magistri Nicolai Dinkelspuhel de passione domini. Ibidem ex postilla magistri Nicolai de Lira super Ezechielem de Gog et Magog. Ibidem visio cuiusdam Carthusiensis de inminentibus ecclesie periculis. Item epistole diverse Iohannis Capistrani ad Rukeczan et eiusdem ad eundem. Ibi- 20 dem sermo de nativitate beate virginis. Item processus concilii Basi- leensis contra Nicolaum de Vulderstorff. Ibidem epistola quedam de statu concilii Basiliensis. Item epistola eiusdem concilii ad ducem Masovie. Item bulla concilii Lausanensis. Item articuli Biklefl heresiarche. 11 ) Item epistola predicti concilii ad universitatem Craco- 25 viensem. Item quedam sessio eiusdem concilii. Item epistola uni- versitatis Cracoviensis ad universitatem Parisiensem. Item dispu- tacio quedam de auctoritate conciliorum. Item theoreumata sive avisamenta cuiusdam doctoris religiosi ad Nicolaum papam quintum pro cavendo scismate pro temporibus futuris. Ibidem scripta Karoli, 3o regis Francorum, in consilio ducum c ) et procerum suorum ad con- cilium d ) Basiliense. Item quedam avisamenta facta ad ambasiatores eiusdem regis. Item quedam epistola quorundam episcoporum ad certas naciones. Ibidem alia epistola. Item sessio conciliiBasiliensis pro deposicione Eugenii. Item capitulum frequens concilii Constanciensis. 35 3. Item glosa super symbolum apostolorum. Ibidem Bernhar- dus e ) libro 10. excepcionum f ) capitulo 14. de sacerdotibus. Ibidem ex Gorra super ecclesiasticum. Item quedam collectura super can- tica canticorum. Item quedam de huius nomine R ) ecclesia equivoca- a ) cum orac. am Rande. b ) heseres-. c ) vorher nochmals, undeutlich 40 und gestrichen. d ) con.silium. e ) -do and hierauf capitulo gestrichen. f ) nachgetragen, s) A, -6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 75. Jahrh. 575 cione. Ibidem sermo de adventu domini. Ibidem casus papales et episcopales. Item ibidem aliqui sermones de tempore. 4. Item biblia beate virginis. Item ibidem speculum beate vir- ginis. Ibidem glosa super cantica saneti Thome. Ibidem themata de sanetis per annum. Ibidem figure veteris testamenti. Ibidem 5 summa Iohannis Beleth de officio ecclesiastico. 5. Item psalterium beate virginis cum: Te deum laudamus et letania eiusdem. Item plures oraciones de beata virgine. Ibidem plures auetoritates. Item figura super Tater noster\ Item plura notabilia super decem preeepta. Item plura notabilia sive confes- 10 sionale de 7 vieiis capitalibus. Item quoddam notabile de hiis, qui in peccatis manent voluntarie et alia plura de timore domini, de penis inferni | et de dei misericordia et consilium ad habendam f ' 2 5 R mundam conscienciam. Item quoddam notabile de fructibus vere penitencie. Item quoddam notabile de contemptu seculi, de via 15 Christi et de via dyaboli. Item de utilitate dilectionis dei. Item de restitucionibus, de reconciliacione et remissione offense. Item de Septem, que requiruntur ad veram contricionem. Item que requi- runtur ad veram confessionem. Item quedam meditacio mortis et plura alia ibidem de morte. Item traetatus de arte moriendi. Item") 20 auetoritates de sacerdotibus. Item Bernhardus de miseria mundi. Item quedam notabilia de gradibus humilitatis. Item quedam ad celebracionem pertinencia. Ibidem exposicio brevis super missam seeundum Innocencium. Ibidem plures auetoritates de diversis ma- teriis. Item quedam figura de utili sapiencia et figura de iusticia et 25 plures auetoritates. E 6. 1. Item laudes beate virginis ex sermonibus et aliis dictis doc- torum ecclesiasticorum. 2. Item speculum beate virginis. Ibidem auetoritates diversorum 30 doctorum seeundum ordinem alphabeti. Item exempla ex vitis pa- trum et aliis libris collecta, que pharetra theologie nuneupantur. Item miracula beate virginis Marie. 3. Item prima pars magistri Iohannis Gerson traetatus 11 ) super 'Magnificat', in cuius prineipio habetur epitafium de morte eiusdem 35 Iohannis Gerson, habens octo traetatus. 4. Item seeunda pars eiusdem traetatus 11 ) super 'Magnificat 5 , habens quatuor traetatus. Idem super cantica. Ibidem Carmen io- eundum eiusdem. Ibidem ep(i)ta(la)mium misticum theologie eiusdem Gerson. 4 o 5. Item traetatus magistri Iohannis Gerson super c Magnificat\ *) hierauf traetatus de gestrichen. b ) über der Zeile. 5 76 E 7 - i. Item über Dyonisii de angelica ierarchia. Ibidem über Dyo- nisii in ecclesiasticam ierarchiam. Ibidem Über Dyonisii de divinis nominibus. Ibidem Beronensis super raisticam") theologiam Dyo- 5 ni(sii), alias sie habetur abbatis exposicio saneti Anndree Berczel- lensis super misticam theologiam Dyonisii. | Ibidem epistola b. Dyonisii ad Gayum monachum. Ibidem epistola seeunda eiusdem ad eundem. Item epistola tercia eiusdem ad eundem. Item epistola quarta eiusdem ad eundem. Item epistola eiusdem quinta Dorotheo io mmistro. Item epistola sexta eiusdem Sosipatro sacerdoti. Item epistola septima Policarpo ierarche. Item epistola oetava eiusdem Ihemofilo monacho' 1 ) de propria operacione et bonitate Dyonisii. Item epistola nona eiusdem ad Titum episcopum. Item epistola deeima eiusdem ad Iohannem ewangelistam. Item epistola ultima 15 et undeeima Dyonisii ad Appollinium. Item comentum Hugohis de Sancto Victore super misticam theologiam Dyonisii, alias sie habetur ad literam commentum magistri Hugonis de Sancto Victore super translacionem Iohannis Scoti in misticam theologiam saneti Dyonisii cum textu interlinealiter glosato. Item commentum Linconiensis 20 super misticam theologiam Dyonisii. Item excerptum Linconiense super angelicam ierarchiam Dyonisii. 2. Item Dyonisius de divinis nominibus et de ecclesiastica ierar- chia.^ Ibidem philosophus super sex prineipia. Ibidem processus ludiciarius. In prineipio quidam dialogus. 25 3. Item Hugo de Palma de mistica theologia. 4. Item de triplici via Hugonis de Palma de mistica theologia. Ibidem quedam ex horologio divine sapiencie. Item notabilia circa missam. Item quedam confessio. Item ex compendio theologice ventatis. Item de fraterna correctione. Item collecta de saneta trini- 3o täte et de divina essencia. Item de ydeis et libro vite. Item de sciencia dei, de sapiencia dei, de predestinacione, de voluntate dei, de iusticia dei, de misericordia dei, de seeundo libro theologice veri- tatis de anima. Item de poteneiis anime. Item collecta de detrac- tione, consideraciones peccatorum mortalium et venialium collecta. 0 ) 35 Item quedam de diversis artibus et medicinalibus et herbis et aquis distillandis et virtutes 0 ) herbarum. 5. Item exposicio mistice theologie b. Dyonisii. Item ibidem quidam traetatus de universali ecclesia et universo concilio. Item Seneca de quatuor virtutibus cardinalibus. Item metra super novum 40 testamentum. Item diffiniciones viciorum et virtutum. a ) must-. >') hierauf Item gestrichen. c ) A. j(>. Katalog aus der zweiten Hälfte des 75. Jahrh. 5 77 6. Item über in scarteca, qui intitulatur liber devocionura. Item meditaciones Bernhardi de septem horis canonicis. Item alie meditaciones. Item tractatus, qui incipit: Filia Sion. Item tractatns Bone- venture de virtutibus. Item meditaciones beati Augustini. Item Augustinus de contemptu mundi. Item Augustinus de vanitate seculi. | 5 ■ a 7 R Item Augustinus de triplici habitaculo. Item Bernhardus de templo. Item tractatus de custodia et studio consciencie. Item manuale b. Augustini. Item excerpta de stimulo amoris. E 8. i. Item libellus alphabetarii divini a ) amoris. Ibidem mistica 10 theologia Hugonis de Palma. Item textus mistice theologie Dyonisii cum glosa domini Vercellensis abbatis. Item extractiones eiusdem Vercellensis abbatis extracte ex omnibus quatuor libris beati Dyo- nisii et ex epistola ad Titum/ 1 ) que alias dicuntur tercia translacio. Item quedam collacio de excessibus sacerdotum. 15 2. Item libellus alphabetarii c ) cum suis capitulis etceteriscircum- stanciis. Item devota contemplacio Bernhardi de passione domini. Item regula sancti Ieronimi d ) vivendi in monasteriis cum diversis suis declaracionibus. Item confessionale magistri Nicolai de Dinkels- pühel. Item ex dictis magistri Nicolai de Dinkelspühel de contricione 20 et de hiis, que pertinent ad veram contricionem. Item tractatus magistri Iohannis Gerson contra trepidantes celebrare et de pollu- cionibus. Item speculum puritatis et mundicie confessionis. Item tractatus magistri Iohannis Gerson de decem preceptis, de confes- sione et sciencia mortis. Item excerpta queda(m) sive flores beati 25 Ysidori. ltem c ) honesta reprehensio beati Anshelmi religiosorum. Item revelacio sancte Brigitte, exposicio ei facta. Item manifestacio sancte Dorothee, exposicio ei facta. Item de abstinencia ab carnibus magistri Henrici de Hassia ex tractatu super genesim. Item de iudi- cio extremo parvum quid. 3o 3.*) Item tractatus Gerson de vita contemplativa. Item liber Bonaventure de palma sancte crucis. Idem Bonaventura de passione domini 6 ) super: O sapiencia. Item tractatus de spirituali exercitacione a Gerhardo' 1 ) de Colonia. Item sermo Bernhardi super ewangelium: c Ibant duo discipuli in Emaus'. Item solempnis questio de sacra- 35 mento eukaristie. Item tractatus de casibus reservatis scilicet ex- communicatis. ;l J hierauf mo gestrichen. b ) hierauf Item ext gestrichen. c ) aus -iis. d ) hierauf ad au gestrichen. c ) hierauf beat gestrichen. r ) die Beschreibung von Codex 3 steht f. 27 1 ; dort ist a, %u Codex 4 (noch auf f. 2- R J b beigesetzt. 40 s ) hierauf fr gestrichen. ) aus Bernh- geändert. Mittelolt. Bibliothekskataloge 1. ij 578 Aggsbach. 4. Item magister Iohannes Gerson de celibatu ecclesiasticorum, et est dyalogus Sophie et Nature. Idem pro 11 ) Carthusiensibus de non edendis carnibus. Idem de informacione parvulorum. Idem de statu curatorum et privilegiatorum. Idem de oracione et suo valore. Item 5 conclusiones Gerson de diversis materiis moralibus, videlicet de ob- servancia preceptorum et de origine mortalium peccatorum, de dilec- tione dei et de sacramentis. Item opusculum eiusdem de diversis temptacionibus et earum remediis de Gallico in Latinum translatum b ) per quemdam monachum Carthusie. Item opusculum c ) eiusdem de 10 duodecim remediis contra quasdam temptaciones spirituales. Item tractatus Iohannis Polemar de esu carnium monachorum ordinis sancti Benedicti solempnis et bonus. Item questio bona, utrum mo- nachus ex licencia sui abbatis posset comedere carnes. | Item summa, (• ^ que continet plures trac(ta)tulos contra Hussitas de communione sub 15 utraque specie. Item bulla olim Eugenii de concilio ycomenico in urbe ad Lateranensem ecclesiam celebrando. Item consilium d ) cuius- dam doctoris scriptum regie maiestati 1 ") transmissum et de dieta Frank- fordensi ex parte concilii Basiliensis et olim Eugenii. 5. Item tractatus Gerson de spirituali vita anime. Item 1 ) 20 doctrina eiusdem de confessione et absolucione. in uno 5. Item tractatus de iniunctione solempnis penitencie. ( loco Ibidem sermones quadragesimales. E 9 - 1. Item horologium sapiencie curtatim in parvo libello. 25 2. Item horologium sapiencie. Ibidem cursus de eterna sapien- cia. s ) Item pars itinerarii Bonaventure. 3. Item pharetra theologie. Item auctoritates super symbolum ex veteri et novo testamento. Item contricio methaforica Misericordie et Iusticie ante tribunal iudicii extremi. Ibidem Augustinus de qua- 30 tuor virtutibus cardinalibus. Item ex libro beati Augustini de visita- cione infirmorum. Item scala claustralium Bernhardi. Item Richardus de quatuor gradibus violente caritatis. Item compendium theologice veritatis cum registro sancti Thome. Item sermo de corea. Item Bernhardus de cognicione sui. 3 5 4- Item pharetra theologie. 5. Item scrutinium scripturarum magistri Pauli Burgensis. E 10. 1. Item tractatulus responsivus magistri Iohannis Gerson ad que- stionem cuiusdam monachi Carthusie. Item tractatus Bonaventure 40 :l ) hierauf de gestrichen, pro über der Zeile. b ) -ato. c ) hierauf cuius- dam gestrichen. '') conc-. ") -tis. r ) [dem. k) -cie. J<). Katalog aus der zweiten Hälfte des T$. Jahrh. 5 79 de quinque festivitatibus infancic Icsu Christi. Item traetatus eius- dem de Septem gradibus contemplacionis. Item soliloquium Ysidori. Item über iiliorum dei. Item traetatus Bonaventure de humilitate. Item traetatus Gersonis de symonia. Item speculum Bernhardi ab- batis. Item traetatus bonus de puritate vite. Item Stimulus amoris 5 Bonaventure. Item meditacio super c Salve Regina'. | f ' a8R 2. Item Stimulus amoris Bonaventure. Item Innocencius papa super missam cum prologo et tabula. 3. Item consolatorium timorate consciencie habens prologum et registrum magistri IohannisNyder. Ibidem a ) traetatus de lepra morali. 10 4. Item traetatus de spirituali exercitacione et reparacione editus Colonie per quendam fratrem Gerhardum. Ibidem exposicio super 'Pater noster' metrica magistri Nicolai Dinkelspuhel. Item quedam de vita monastica. Item quedam de iudicio temerario vitando. Item speculum Bernhardi. Item traetatus de modis exercicii passionis 15 Christi. Ibidem formula honeste vite Bernhardi. Item quoddam notabile, qualiter sit diligendus proximus. Item libellus Septem pro- fectuum religiosorum. Item alphabetum divini amoris. Item oracio bona de virgine Maria. Ibidem sanetus Thomas b ) super 4. dis(tinc- tione) 1 7. de intenso amore et caritate c ) dei et displicencia peccati etc. 2 ° Ibidem meditacio passionis Christi cum oracionibus saneti Thome. 5. Item über de Septem itineribus eternitatis. Item traetatus de imitacione d ) Christi cuiusdam Carthusiensis c ) habens quatuor partes. Ibidem opusculum magistri Iohannis Gerson de diversis temptacioni- bus et remediis contra pericula ex ipsis inminencia, quod transtulit 2 5 quidam monachus Carthusie de Gallico in Latinum. Item traetatus de reparacione lapsus humani. Item traetatus saneti Thome: Si vis in spiritu proficere. Item traetatus Bonaventure de virtutibus. Item traetatus Hugonis de virtute oracionis. Ibidem über soüloquiorum beati Augustini. 3o En. I. 1 ) Item ß ) speculum ecclesie Honorii de tempore et sanetis. 2. Item traetatus domini Cameracensis de ecclesiastica potestate. Item traetatus Iohannis Gerson de ecclesiastica potestate. Item quoddam decretum coneiüi Basiliensis satis longum, quod ineipit: Grande 35 periculum. Item decretum eiusdem de tribus veritatibus et quinque conclusionibus declaratis sollicitudinem.' 1 ) Item decretum eiusdem de :i ) hierauf lepra gestrichen. b ) am Rande. G ) -tis. d ) hierauf dei et contemptu mundi cum tabula editus per quendam . . . gestrichen. c ) hierauf circa, nicht gestrichen. f ) die Beschreibung von i. steht auf f. 28", durch beigesetztes a 4° hieher an die erste Stelle von E 11 verwiesen. Darauf bezieht sich auch die Randbemerkung: Ibi est erratum sed scribe vel lege numerum seeundum literas alphabeti. 8) hierauf Sep gestrichen, im folgenden de über der Zeile. '') A. 37* 5 8o Aggsbach. electionibus, quod incipit: Sicut in construendo domo. Item decretum olim Eugenii pape datum in conciliabulo Florentino de falsa et ficta concordia et unione Grecorum et Latinorum, quod incipit: Consen- ciente. Item decretum concilii Basiliensis de indulgenciis pro reduc- 5 tione Grecorum datis: Vexilla doctorum ecclesiarum. Item tractatus Iongus pro celebracione conciliorum cuiusdam doctoris Hispanie. Item tractatulus brevis de Septem horis canonicis. Item epistola Enee, postea episcopi Senensis, continens historiam inchoacionis scismatis in Basilea orti. Item consilium universitatis Wiennensis datum regi 10 Romanorum tempore scismatis. Item epistola domini Felicis pape ad Fridericum, | tunc regem Romanorum, missa. Item scriptum f-* 8 quoddam contra calumpniatores concilii sacri Basiliensis super stabi- licione eiusdem concilii et deposicione Eugenii. Item condemp- nacio seu sentenciarum comminacio et promulgacio contra existentes 15 in concilio Basiliensi, nisi olim Eugenium legittimum papam fateantur et super deposicione sua veniam petant. Item declaracio quedam universitatis Erfordensis super stabilitate concilii Basiliensis. 3. Item decem avisamenta de ecclesiastica potestate magistri Io- hannis de Segovia. Item responsio eiusdem ex parte concilii Basiao liensis super admissione quorundam a papa Eugenio destinatorum ad presidenciam concilii. Item capitulum c Frequens' in concilio Con- stanciensi editum. Item opus quoddam contra neutralitatem factum et destruens eam. Item decretum deposicionis Eugenii pape sive sen- tencia contra eum lata. Item iustificacio eiusdem sentencie sive depo- 25 sicionis. Item insectiva quedam contra patres concilii Gabrielis, olim Eugenii pape. Item responsio sacri concilii contra dietam insectivam. Item consilia a ) duarum facultatum, videlicet theologie et iuris canonici studii Wiennensis data domino Friderico, regi b ) Romanorum, super pacificacione ecclesie. Item proposicio Thome de Corcellis facta Nürn- 3o berge pro parte sacri c ) concilii Basiliensis. 4. Item auctoritates domini Martini secundum modum alphabeti collecte de diversis doctoribus. « E 12. 1. Item prima pars malogranati. 35 2. Item secunda pars malogranati cum tabula. 3. Item tercia pars malogranati cum tabula. 4. Item tractatus de fraterna correctione Symonis de Borastona. Ibidem quedam notabilia de diversis materiis. Item tractatus, qui dicitur speculum anime Augustini. Item Bonaventura de XII fructibus 40 ligni vite. Item commendacio beate virginis ex horologio sapiencie. a ) conc-, b ) rege. c ) sata. j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des ig. Jährh. cgi Item commendacio domini nostri Iesu Christi. Item epylogacio super duas primas quinquagenas. Item epilogus beati Ieronimi de virtute psalmorum. Item traetatus brevis super 'Pater noster 5 . Item de gra- dibus virtutum. Item notabilia de diversis materiis. Item exposicio super cantica 'Magnificaf, 'Benedictus', c Nunc dimittis'. Item epi- 5 logus brevis super c Deum te laudamus', super c Pater noster', super J symbolum apostolorum et symbolum Athanasii: 8 ) Quicumque vult. Ibidem rubrica ad horas de Corona et lancea domini. Item notabilia de saneta trinitate. Item traetatus de decem preeeptis. Ibidem epi- logacio super quindeeim gradus psalterii. Ibidem summa b ) Pharaonis 10 Iohannis Leuemonicensis. c ) Item distinetio pedum metricorum. 5. Item excerpta seeundum alphabetum de diversis materiis ex vetere ac novo testamento. E i3. 1. Item excerpta ex libris diversis beati Augustini. Item traetatus 15 beati Maximi de caritate. Item excerpta de meditacione beati Bern- hardi. Item excerpta ex traetatu de caritate b. Bernhardi ad Severi- num monachum. Item excerpta ex traetatu beati Bernhardi de dili- gendo deum. Item quedam excerpta ex vitis patrum. Item excerpta ex traetatu Honorii de cognicione vere vite. Item excerpta ex epistola 20 beati Bernhardi ad fratres de Monte Dei. Item excerpta ex libris sen- tenciarum. Item excerpta ex libro florum b. Bernhardi. Item über Augustini de ecclesiasticis dogmatibus. Item quedam excerpta ex vitis patrum. 2. Item historia scolastica. 25 3. Item historia scolastica. E 14. 1. Item historia ecclesiastica Bede gentis Anglorum. Item libri Iohannis Damasceni Graeci. Idem de assump- cione beate Marie. Idem d ) de anima. Item Boecius de saneta trinitate. Idem de duabus naturis Christi Ihesu. Item Henricus de Frimaria de Septem donis spiritus saneti. 1. Item historia scolastica in pergameno in coopertorio. 2. Item ecclesiastica historia Eusebii Cesariensis. Item epistola Luciferiadsociossuosregni huius mundi magistri Heinrici de Hassia. c ) Ibidem Beda de etatibus mundi. Item über fratris') Oderici de terra Cham. in uno so loco. s ) anathasii. b ) richtig somnium. ,: ) richtig Lemovicensis. d ) d aus t. c ) mag. H. de H. nachgetragen. f j hierauf odo. 3o 582 Aggsbach. 3. Item historia tripertita. Ibidem exposicio super cantica canti- corum cum textu. Ibidem bulla seu indulgencie a ) Calixti pape contra Turcos cum declaracione eiusdem. | E 15. f. V Item passionale integrum. Item passionale integrum. Item passionale medium. Item passionale curtatum. Item über exemplariorum. Ibidem gesta Romanorum. E 16. 1. Exposicio divini officii secundum modum Carthusiensium magistri Nicolai Kempf. Ibidem tractatus Bonaventure de corpore Christi. Item tractatulus de devota meditacione septem psalmorum penitencialium domini Petri Cameracensis. Item plura notabilia bona. 15 Item diffiniciones viciorum et virtutum. 2. Item exposicio misse et ympnorum. Ibidem figura fleobo- thomie cum declaracione. Item Luciani vocabularius secundum lit- teras al(p)habeti. Ibidem b ) epistola Bernhardi Raymundo de cura rei familiaris. 20 3. Glosa super sequencias et ympnos. Ibidem Albertus Magnus super duodecim antiphonas c ) in adventu domini. 4. Item exposicio ympnorum in coopertorio. F 1. 1. Item omelie diversorum doctorum de sanctis cum tabula. 2 5 2. Item pars estivalis omeliarum et sermonum de tempore et de sanctis. 3. Item prima pars yemalis omeliarum cum sermonibus. 4. Item omelie Remigii super quadragesimam. Ibidem omelie Gregorii de tempore et de sanctis. F 2. 1. Item sermones quadragesimales in scarteca. 2. Item quadragesimale Iacobi de Voragine sermones. 3. Item Iacobus de Voragine per quadragesimam sermones. 4. Item postilla quadragesimalis, scart(ec)a magna. 3 3 a ) bul. s. ind. nachgetragen. b ) hierauf [lern epistola Rernhardi gestrichen. c ) hierauf O. •j?6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 1 5. Jahrh. 5 83 5. Quadragesimale sermonum. Item passionale cum sermonibus de sanetis ibidem. Item legenda de saneta Barbara. Item notabilia plura ibidem, j f.3o* F 3. 1. Item prima pars postille Conradini de tempore. 5 2. Item seeunda pars Conradini de tempore. 3. Item postilla curtata Conradi(ni) super epistolas et ewangelia dominicalia. 4. Item sermones Conradini de tempore et sanetis. F 4. I0 1. Item postilla Pertrandi super epistolas 3 ) dominicales quadra- gesimales. 2. Item postilla abbreviata Conradi de Walthausen super ewangelia dominicalia. Item quedam notabilia de vita activa et contem- plativa. Item exposicio super: 'Miserere mei deus\ Ibidem tabula 15 operis eiusdem. Ibidem de indulgenciis. Ibidem tres sermones de sacerdotibus. Ibidem bona notabilia de variis materiis. Item sermones aliqui de adventu domini. Item de vigilia et nativitate dorn in i sermones. Item de resurrectione domini. Item sermo (de) dedica- cione ecclesie. 20 3. Item postilla magistri Nikolai de Dinke(l)spühel de tempore. 4. Item Hollandie b ) pro capitulo, parvus libellus. F 5 - 1. Item sermones doctorum Wiennensium de diversis festivitati- bus et sanetis. 25 2. Item sermones dominicales per annum. Ibidem 0 ) commune de sanetis. Item sermones de dedicacione ecclesie. Ibidem sermones 22 de corpore Christi. Ibidem fruetus duodeeim ligni vite, id est corporis domini, contra 12 mala d ) hominis. Ibidem arbor de corpore Christi, totum in parvo libello in pergameno. 3o 3. Sermones dominicales. 4. Item sermones de sanetis doctorum Wiennensium. 5. Item sermones de sanetis, parvus über. F6. 1. Item sermones de sanetis. Ibidem sermones in adventu, in 35 cena domini, in parasceue. a ) hierauf et. b ) A, wahrscheinlich ist postilla zu ergänzen; vgl. F 9, 2. c ) hierauf sive 12 fruetuum gestrichen, der folgende Text von 2. mit Verweiszeichen und vide supra am unt. Rande nachgetragen. d ) mta. 584 Aggsbach, 2. Item sermones de sanctis excerpti") ex Socco. 3. Item sermones de sanctis cum tabula in fine. 4. Item sermones de sanctis. Ibidem tractatus magistri Mathie de Cracovia de celebranda missa. 5. Item über flgurarum cum sermonibus de sanctis. | 5 v F 7. f- 30 1. Item sermones de sanctis in papiro et coopertorio. 2. Item collaciones de sanctis. Item ibidem quedam medita- ciones de passione domini cum bonis oracionibus. Item alia collacio IO meditacionis Christi b ) ex diversis doctoribus collecta. Item quedam excerpta de mistica theologia. Item de triplici via Hugonis de Palma. Item contempla(cio) Bernhardi de passione Christi, que alias dicitur fasciculus mirre. Item soliloquium Bernhardi. 3. Item sermones de sanctis. I5 4. Item sermones Milien de sanctis. 5. Item sermones Viridarii de sanctis. F 8. 1. Item sermones de sanctis Iacobus de Voragine. 2. Item sermones de sanctis in parvo libello rubro Peregrini. 3. Item Mendicus de sanctis cum tabula. Ibidem sermones de novo sacerdote et de missa. 4. Item Soccus de sanctis. Ibidem postilla magistri Mathie de Cracovia de sanctis. F 9 . 1. Item sermones Socci de sanctis. 2. Item sermones Hollandie ad capitulum nostrum. Ibidem legende saneti Ruperti, Hilarii, Gertrudis, decem milium martirum, Hugonis. Item modus assumpeionis beate virginis. 3. Item sermones magistri Henrici de Hassia de tempore et sanctis. 4. Item sermones de sanctis. Ibidem passio sanetorum decem milium martirum. F 10. 1. Item sermones Socci de tempore pars estivalis cum tabula. 2. Item sermones Socci de tempore pars yemalis cum tabula. 3. Item sermones Esculani de tempore. Ibidem registrum in- completum eiusdem. 0 ) Ibidem sermones quadragesimales et sermones ibidem de beata virgine. 4. Item sermones de tempore in parvo libello. a ) -tis. b ) hierauf de gestrichen. c ) eiusdem — virgine am unteren Rande nachgetragen. 3o 35 j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des lß.Jahrh. c g c F ii. i. Sermones de sanctis cum tabula.") Ibidem libellus prothe- matum. 2. Sermones de tempore cum tabula per totum annum. 3. Iacobus de Voragine de tempore. Item registrum eiusdem 5 ab principio. Ibidem pharetra theologie curtata. | f -3iR 4. Item sermones Milieu de tempore et sanctis cum tabula. 5. Item sermones de tempore et sanctis, albus in asseribus. F 12. 1. Item 1 ') sermones fratris Conradi Contracti de tempore. Ibidem 10 sermones tres de corpore Christi. Ibidem notabile de commendacione matrimonii. Sermo in cena domini de corpore Christi. Item ibidem traetatus de vieiis et virtutibus, et creditur magistri Thome Haselpach. Ibidem tres libri Ysidori de summo bono. 2. Item sermones de tempore et sanctis sparsim. Ibidem specu- 15 lum peccatoris Augustini. Item Augustinus de supersticionibus. Item sermones de novo sacerdote. Item forma inquirendF) hereticos et de erroribus quorundam. Item traetatus de quibusdam vieiis sive pec- catis. Item traetatus Iohannis Crisostomi de naturis bestiarum mora- liter. Item modus, qualiter debeat legi abbreviatura decretalium. 20 Item sermo Jeronimi de assumpeione b. virginis. Item traetatus de latitudine sacre scripture. 3. Item Contractus de tempore et sanctis cum tabula. Ibidem flores de passionali sanetorum/) 4. Item sermones de tempore et sanctis cum exemplis eorundem. 25 F i3. 1. Item pars estivalis Milieu de tempore et sanctis. 2. Item pars yemalis postille Milieu. Item traetatus super Tater noster 1 . 3. Item sermones de tempore et sanctis in albis asseribus. Ibi- 30 dem medicinale. 4. Item traetatus de modo loquendi. Item glosa super Tater noster'. Ibidem diversi sermones. F 14. 1. Item sermones magistri Nicolai de Dinkelspühel de tempore 35 hyemali. Item sermones eiusdem de tribus partibus penitencie. a ) cum tabula ursprünglich hinter prothematum, dann hieher gewiesen. b ) hierauf Contractus de tempore gestrichen. c ) in- über der Zeile. d ) pass. sanet. nachgetragen. 5 8 6 Aggabach. Item sermones eiusdem de tempore estivali. Item questio, utrum ludus taxillorum sit semper peccatum vel quandoque licitus. Item sermo eiusdem in die animarum. Item sermones eiusdem de sanctis. Item sermo eiusdem de corpore Christi et cena domini. Ibidem ser- 5 mones eiusdem de passione domini. | 2. Item sermones Cölner de tempore et de sanctis per toturri annum. f. 3i v 3. Item sermones diversi de tempore et de sanctis. 4. Item sermones aliqui de adventu domini et de sanctis. Item tractatus quidam de libero arbitrio. Ibidem summa magistri Alani 10 de arte predicandi. Ibidem Seneca de quatuor virtutibus cardinali- bus. Ibidem oraciones venerabilis Bede presbiteri formate ex dictis ewangeliorum. Ibidem tractatus magistri Hainrici de Hassia super 'Pater noster et c Ave Maria 3 ad Ekkardum, episcopum Wormacen- sem. Ibidem quedam collecta ex epistola Iohannis Climaci. Ibidem 15 copia latinitatis. Ibidem miracula beate virginis. Item ibidem in fine quedam de Antichristo. F 15- 1. Item sermo de octo fratribus, qui secuntur passionem Christi. Item notabilia de obediencia. Item tractatus bonus pro religiosis. 20 Item epistola bona pro religiosis Humberti.") Item tractatus bonus Valens ad omnes. Item regula b. Augustini. Item virtutes herbarum certarum. Item Hugo super regulam b. Augustini et Hugo de Sancto Victore super eandem. Item sermo magistri Henrici de Hassia pro- nuncciatus, collectus ad conversionem canonicorum regularium. Item 25 vacante deo b ) qualiter se debeant habere. Item de radicum extrac- tione. Item speculum monachorum Cisterciensium. Item speculum peccatoris Augustini. Item materia optima de ieiunio. Item materia utilis de oracione. Item materia medicinalis utilis bona. Item materia utilis de minucione. Item virtutes herbarum. Item quomodo sub- 3o diti humiliter suscipiant c ) increpatorium in templo. 2. Item meditaciones Bernhardi super 'Salve regina'. Ibidem sermones beati Augustini ad heremitas. Ibidem sermo de trinitate incompletus. 3. Item sermones beati Augustini ad heremitas. Ibidem primo 35 de corpore Christi. Ibidem Augustinus de fide ad Petrum. Ibidem sermo b. Bernhardi ad canonicos Lu(g)dunenses de concepcione b. virginis. Item sermo de proprietate aliena. Item plures sermones Fulgencii et aliorum de nativitate domini et aliis festis. Item sermo d ) Symonis de Cassio super illo Christi:') Tristis est anima mea\ Ibi- 40 dem Henricus de Hassia super missam. Idem super c Pater noster' *) am Rande. b ) A. c ) hierauf humiliter. d ) hierauf ein Wort gestrichen. e ) doppelt, einmal gestrichen. •j6. Katalog ans der zweiten Hälfte des 75. Jahr/i. S<">7 et c Ave Maria'. Item sermo eiusdem: c In sudore vultus tui\ Item auetoritates diverse de corpore Christi cum sermone de eodem. Item sermo de saneto Iohanne Baptista. Item questio magistri Hen- rici de Hassia,") utrum mali spiritus sint magis solliciti contra h ) homi- nem, quam boni pro homine. Item sermo eiusdem contra proprie- 5 f -3z R tarios: c Ecce | nos reliquimus omnia'. Item condiciones ad missam Bonaventure. Item Henricus de Oyta super trihus questionibus de predestinacione; seeunda de domin(i)co vincendi se ipsum; tercia de cogitacionibus, quando sint peccata vel quando non. Ibidem postilla Milieu super inicium Luce ewangeliste: 'Fuit in diebus Herodis regis'. 10 Item sermo: c Vos estis, qui permansistis'. 4. Item sermo Augustini de contemptu mundi et vanitate seculi. Sermo eiusdem de misericordia et caritate et pietate. Sermo eiusdem de oracione. Sermo eiusdem de ieiunio. Tractatulus Bonaventure de corpore Christi. 0 ) Idem traetatus de arbore ligni vite. 15 Item singularis commendacio domini nostri Ihesu Christi eiusdem, sed seeundum alios Richardus de Saneto Richardo. d ) Item traetatus in Septem partes divisus de passione domini Bonaventure. Item regula Ieronimi ad Eustochium virginem. Item sermo Augustini de puritate consciencie. Sermo eiusdem de filio prodigo. Sermo eins- 20 dem de invidia. 5. c ) Item libri biblie Thobias, lob, proverbia Salomonis, eccle- siastes, cantica canticorum, sapiencie, ecclesiasticus. Item excerpta exempla Iohannis Crisostomi*) ad Demetrium de cordis compunc- tione. Item excerpta eius de eodem exempla ad Sterleucum. B ) Item 25 sermo Crisostomi de conversione vite. Sermo eiusdem de martiri- bus. Item excerpta eiusdem de eodem, quod nemo potest ledi, nisi a se ipso. Traetatus eiusdem de reparacione lapsus.' 1 ) Item epistola Eusebii ad Damasum, Portuensem episcopum, et Theodorum sena- f. 3 2 v torem | de morte saneti Ieronimi. Item epistola Cirilli ad Augusti- 3o num de miraculis beati Ieronimi. Item epistola Augustini ad Ciril- lum, Ierosolimitanum episcopum, de magnificeneiis saneti Ieronimi. Ibidem omelie de tempore. 6.') Item traetatus de terra saneta. Item quadragesimale. Item tabula eiusdem quadragesimalis. Item traetatus de Septem sacramentis 35 incompletus. Item quinque sermones de adventu domini. Item sermo de nativitate domini et de dominica infra oetavas. Item sermones plures (supra) festum k ) natalis domini. Item traetatus, qui dicitur a ) hierauf ubi gestrichen. b ) contra. c ) am Rande. d ) A, statt Victore. °) Codex 5 und 6 ursprünglich in der Reihenfolge 6, 5, jedoch mit b, a am < 0 Rande; dazwischen die Büchertitel 1. 2. von F. 16 gestrichen. f ) hierauf ad detre gestrichen. e ) statt Selechium. h ) A. ') noch auf f. jj l{ . k ) aus festa geändert. 588 Aggsbach. via salutis incompletus, sed de Septem mortalibus peccatis est com- pletus. Item scintillarius de virtutibus et viciis. Item tabula eiusdem. Item sermones de ieiunio. Ibidem plures sermones de tempore et sanctis. Item tractatus b. Ieronimi de incarnacione domini. Item 5 pharetra fidei contra Iudeos. Item tractatus vel disputacio cuiusdam Christiani contra Iudeos de concordancia") biblie secundum ordinem al(p)habeti. F 16. 1. Item sermones diversi de tempore et de sanctis et collaciones 10 ibidem pro capitulo. 2. Item sermones diversi cum tractatulis in pergameno et coopertorio, parvus libellus. 3. Item tractatus de terra sancta. b ) Ibidem tractatus de confes- sione et penitencia magistri Thome de Colonia. Ibidem de peni- 15 tencia Adam et Eve in pergameno. 4. Item super 'Pater noster' epistola: Omnibus religiosis etc. 5. Item gesta Romanorum. Item diversi sermones de tempore et de sanctis. F 17. 20 1. Item diversi sermones et notabilia de diversis materiis. Item sermo de finali iudicio. Item sermo de morte propria et de incerti- tudine vite. Item tractatus Hugonis de Sancto Victore de regimine proprie persone. Item summa de penitencia. Item rethorica. Item regula solitariorum. Item epistola Ieronimi pro religiosis. Item de 25 voto sermones Nicolai de Gratz. Item tabula bona super statuta ordinis Carthusiensis. Ibidem plura notabilia et collecture de multis materiis cum tabula in principio et in fine. 2. Item sermones diversi. 3. Item sermones super psalmum 'Miserere mef Sybotonis. 30 Idem super epistolam ad Hebreos. Item super trenos. Idem super Ysaiam. Item excerpta Nicolai de Lira super Ysaiam. 4. Item sermones varii de tempore et sanctis. 5. Item decreta concilii Basiliensis. G 1. 3 5 1. Item textus sentenciarum. 2. Item notabilia super quatuor libros sentenciarum. Item ex- posicio passionis dominice ex diversis doctoribus. Item quedam a ) -cie. b ) hierauf etc. vide et verte folium b =}£ gestrichen, statt dessen die Worte Ibidem — in pergameno mit Verweis hieher am oberen Rande nachgetragen. f. 33 R y(>. Katalog aus der zweiten Hälfte des ig. Jahrh. S8q bona collecta. Item questiones Bonaventurae super quatuor libros sentenciarum. Item scripta super varios errores Waldensium bere- ticorum. Item tractatus de sacramentis et aliis pluribus materiis. Item passio domini ex (con)cordancia quatuor ewangelistarum, ex postillis Milieu et aliarum postillarum. Item sermo de corpore 5 Christi. | 3. Item questiones super quatuor libros sentenciarum magistri Conradi Soltaw. Item a ) Trimegistum de maximis theologicalibus cum glosa. Item tractatus de nominibus et verbis, que metha(pby- si)ce de deo dieuntur. Item summa Iohannis super quarto libro decre- 10 talium. Item articuli, quomodo debeant se regere sacerdotes in in- terdicto. Item sermo de taciturnitate et modo loquendi. Item sermo de spiritu saneto et de triplici eius efTectu. 4. Item lectura communis super primum sentenciarum. G 2. 1. Item lectura communis super seeundo libro sentenciarum. 2. Item lectura communis super tercio libro sentenciarum. 3. Item lectura communis super quarto libro sentenciarum. 4. Item prima pars lecture super quarto sentenciarum Dinkels- 15 puhel. G 3. 1. Item prima pars lecture super quarto sentenciarum Dinkels- puhel. 2. Item seeunda pars b ) lecture super quarto sentenciarum Din- kelspuhel. 25 3. Item seeunda pars lecture super quarto sentenciarum Din- kelspuhel. 4. Item prima pars saneti Thome de Aquino in pergameno. G 4 - 1. Item prima pars seeunda seeunde saneti Thome de Aquino. 3o 2. Item seeunda pars seeunda seeunde saneti Thome de Aquino. 3. Item tercia summa saneti Thome. 4. Item summa th(e)ologice veritatis. Ibidem sermones plures pro defunetis. Item exposicio super symbolum apostolorum. Item re- gula sacerdotalis, que licent vel non liceant. Item tractatus de missa 35 Heinrici de Hassia. Item excerpta de c ) sacramentis ecclesie de optimo commento summule Raymundi. 5. Item compendium theologice veritatis. a ) doppelt. b ) über der Zeile. c ) de — Raymundi am unteren Rande nachgetragen. 40 590 Aggsbach. i. Item compendium theologice veritatis. Item vocabularius ibidem. Item ibidem exposicio ympnorum. 2. Item summa viciorum et virtutum. 5 3. Ilem summa virtutum. 4. Summa viciorum. 5. Summa viciorum et virtutum. 6. Summa viciorum et virtutum curtata. | G 6. f. 33 V 10 1. Summa viciorum et virtutum rubea sancti Thome. 2. Item summa Autisiodorensis. 3. Item excerpta theologie cum Prepositivi summa sancti Thome.") Item libri biblie genesis, exodus, Leviticus etc. 4. Item manuale b. Augustini. Item parvus tractatus Bernhardi 15 ad monachos. Item quoddam bonum notabile ex horologio sapien- cie. Item soliloquium Ysidori episcopi per modum dyalogi. Item speculum peccatoris Augustini. Item aliud b ) speculum peccatoris minus. Item tractatus Boneventure ad quandam monialem. Item speculum anime magistri Henrici de Hassia. Item meditaciones 20 beati Augustini episcopi. Item epistola Humberti ad oranes reli- giosos. Item meditacio devota a sacerdote celebraturo habenda magistri Henrici de Hassia. Item soliloquium Richardi de Sancto Victore pulchrum. Item itinerarium Bonaventure anime in deum. Item scala claustralium beati Bernhardi abbatis. Item Stimulus 25 anime beati Bernhardi abbatis. Item 36 gradus caritatis, qui c ) sunt domine Dorothee de Prussia revelati. 5. Item flores beati Augustini. Ibidem questiones super secun- dum librum sentenciarum. 6. Item über Augustini de verbis domini. Item questiones 30 Orosii cum responsionibus Augustini. Item questiones veteris testa- menti. Item über aureus dictus d ) (de) tribulacione. Item epistola Milieu ad papam. Item Augustinus de virginibus. Item quedam scripta de concilio e ) Basiliensi. G 7 . 35 1. Item speculum peccatoris Augustini. Ibidem tractatus bonus de arte moriendi. Item Stella clericorum. Item quoddam notabile, quomodo homo debet facere diligenciam, ut securior sit et non sit :l ) A. b ) aliud — revelati auf dem eingeschalteten Blättchen f. g4 R nachgetragen. c ) ? qui, undeutlich. d ) verklext. e ) cons-. y6. Katalog aus der zweiten Hälfte des rg. Jalirh. 59' ignorans; Item quidam versus 3 ) psalterii, quos dixit Bernhafdus b ) valere contra dampnacionem. Ibidem Septem, que requiruntur ad dignam pereepeionem sacramenti eukaristie. Item que dam oracio- nes. Item meditaciones beati Bernhardt de passione domini. Item decem miracula de corpore Christi et alia notabilia. Item Seneca 5 de quatuor virtutibus cardinalibus. Ibidem confessionale magistri Mathei de Cracovia. Item quedam visio cuiusdam Carthusiensis in Ruremunda. Item sentimentum vel scriptum cuiusdam doctoris Carthusiensis super eadem visione et infestacione Thurcorum. Item epistola beati Dyonisii ad Thimotheum de morte apostolorum Petri 10 et Pauli. Item traetatus magistri Iohannis Gerson de oracione et suo valore. Item quedam ex vitis patrum et aliqua alia notabilia. 2. Item Augustinus de fide rerum invisibilium. Item tres omelie b. Bernhardi super ewangelium: 'Intravit Ihesus' etc. Item Hugo de celesti ierarchia. Item traetatus de arbore divini amoris. Item soli- 15 loquium Hugonis de Sancto Victore. Item duo traetatuli de beata virgine ex horologio sapiencie. Item Gimpnasius de difiinicionibus racione fidei ecclesiasticorum dogmatum. Item Petrus Blesensis super lob. Item proverbia ex dictis doctorum. Item quedam medicinalia. 3. Item soliloquium b. Augustini cum diversis sermonibus de c ) 20 tempore et sanetis. Item oracio Bernhardi pro peccatis valde bona. 4. Item Humbertus super regulam Augustini. 5. Item epistole beati Ieronimi ad b. Augustinum. Ibidem epi- stole b. Augustini ad b. Ieronimum. d ) Item ibidem apiarius. 6. Item registrum super Augustinum de civitate dei. 25 G 8. 1. Item Augustinus de civitate dei. 2. Item manipulus fiorum b. Ieronimi. 3. Item pastorale beati Gregorii. G 9- 30 1. Dyalogus Gregorii quatuor libri. Item sermones de virgini- bus. e ) Item liber vite beate Marie continens quatuor libros. Ibidem epistola Ignacii ad b. virginem. | 2. Item breviloquium Bonaventure. j . 2. Breviloquium Bonaventura Ibidem suspiria b. Au- l 10 3 . gustini Aureliani.*) J a ) versus — alia notabilia auf dem eingeschalteten Blättchen f. s4 R nachgetragen. b ) -hardo. c ) de — sanetis über der Zeile. d ) statt Augustinum gebessert, am Rande. c ) aus -nis gebessert. f ) hierauf sind 3. Item cordiale magistri Henrici de Hassia de quatuor novissimis und 4. Item libri et epistole Crisostomi cum sermonibus 40 eiusdem auf f. $6~ K gestrichen, die ausführliche Beschreibung derselben auf dein eingeschal- 59 2 Aggsbach. 3. Item cordiale seu tractatus magistri Hainrici de Hassia de f.35 K quatuor novissimis. Item Petrus Blesensis super lob ad regem An- glorum. Item sermo valde bonus de cena domini: c Probet autem se ipsum' etc. factus Wienne ad Scotos. Item postilla super ewan- 5 gehum: 'Maria stabat'. Item legende plures sanctorum curtate. Item bulle due concilii Basiliensis. Item sermo de nativitate domini: c Parvulus natus est nobis 5 . Item summa Raymundi sew pauperum. Item lectiones de corpore Christi. Item historia de corpore Christi per totas octavas. Item exemplum de Udone episcopo. Item epi- 10 stola Rabi Samuelis missa ad Rabi Ysaac. Item questio, utrum possit probari etficaciter, salvatorem nostrum deum et hominem luisse ex scripturis receptis a ludeis. 4. Item über primus Iohannis Crisostomi de compunctione cor- dis. Item Über secundus eiusdem de compunctione cordis. Item 15 über eiusdem de reparacione lapsi. a ) Item über eiusdem de con- versione vite. Item Über eiusdem, quod nemo potest ledi, nisi a se ipso. Item sermo Iohannis Crisostomi de suprascripcione psalmi quinquagesimi. Item sermo eiusdem de psalmo quinquagesimo de penitencia David et adulterio. Item omeüa eiusdem de muliere 20 Chananea sub figura persecucionis. Item sermo eiusdem de accur- sione martirum et deprecacionibus. Item sermo eiusdem de Iuda traditore et tradicione domini nostri Ihesu Christi. Item sermo eiusdem de sancta cruce in parasceuen. Item sermo eiusdem de cruce dominica. Item sermo eiusdem de cruce dominica et latrone. Item 25 sermo Crisostomi de ascensione domini. Item sermo eiusdem de die penthecostes. Item sermo eiusdem de desiderio boni operis ad beati- tudinem preparandam. Item sermo eiusdem de constancia martirum et matre eorum. Item omelia eiusdem de divite et Lasaro. Item sermo eiusdem ad monachos. Item sermo eiusdem de libero arbi- 3o trio ac de Adam et Christo. Sermo eiusdem de confitendis peccatis, de Adam, Cayn et Abel ac de Noe et de diluvio et b ) Ninivitis. Item sermo eiusdem de erudicione discipline. Item sermo eiusdem de teiunio et geneseos lectione. Item sermo eiusdem super lob. Item sermo eiusdem in Heliam prophetam. Item sermo eiusdem de La- 3 5 saro suscitato. Item sermo eiusdem de milicia spirituali. Item sermo eiusdem de omni casta ecclesia. Item sermo eiusdem de oracione dominica. Item sermo eiusdem de psalmo centesimo vicesimo se- cundo: 'Ad te levavi oculos raeos 1 . Item sermo eiusdem de psalmo centesi mo qu inquagesimo: Xaudate dominum in sanctis eius\ Item 40 teten Blättchen f. 3 5 »achgetragen und dort folgende Bemerkung an die Spitze gestellt: Nota, sequencia debent poni in locis ü 9 et 5 et Ü 9 et 4, quia libri non fuerunt in libraria ante librum Ysidori de summo bono, signo #. Das letztere Werk hat die Bezeichnung G 9, 5. *) -i aus -us gebessert. *) hierauf ein Wort gestrichen. j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des iß. Jahrh. 59^ f - 3 5 v sermo eiusdem de hiis, qui | non corripiunt populum sua desidia. Item sermo eiusdem super hoc verbum: c Caro factum est'. Item sermo eiusdem de ieiunio et Iona propheta. Item sermo eiusdem de sancto Iohanne Baptista. Item sermo de concepcione et nativi- tate domini nostri Iesu Christi et Iohannis Baptiste. Item sermo 5 eiusdem de Johanne Baptista. Item epistola eiusdem de Ruffino persecutore ecclesiastice libertatis, qui per modum necessitatis ad eam habuit confugere. Item epistola eiusdem ad Theodoricum, qui deseruerat religionem. Item tractatus de eo, cum de expulsione beati Iohannis Crisostomi ageretur. Item tractatus de eo, quando 10 reversus (est) de Asya beatus Crisostomus, ubi diucius fuerat visi- tans ecclesias sibi subiectas. Item sermo eiusdem de eo ut supra. Item sermo Iohannis Crisostomi ad noviter baptisatos. Item sermo eiusdem de eo, quod cum Petrus Anthiochiam venisset, quomodo dicit ei Paulus: c ln faciem restiti ei', et ostendit b. Crisostomus, quod 15 non contencio sed disputacio erat. Item sermo eiusdem de dignitate humane originis. Item sermo eiusdem Crisostomi in septuaginta de lapsu hominis. Item sermo eiusdem de fide Abraham et ymolacione Ysaac. Item sermo eiusdem de Iacob patriarcha et Esau. Item sermo eiusdem (de) vendicione Ioseph in Egiptum. Sermo eiusdem 20 de Moyse et oracione. Item sermo eiusdem de Ieremia propheta. Item sermo eiusdem de confessione Petri. a ) Item eiusdem de obe- diencia. ] 5. Item liber Ysidori de summo bono. Item liber eiusdem de figuris veteris et novi testamenti. Item liber Bacharii de penitencia. 25 Item gradus virtutum Iohannis, servi dei. Item epistola optima pro avisacione confessorum et confitencium. G 10. 1. Item liber de concordia presciencie, predestinacionis, gracie cum libero arbitrio Anshelmi. b ) Item monologion Anshelmi, id est 30 soliloquium. Item liber prosologion eiusdem. Item disputacio eiusdem per insipientem. Item liber eiusdem de veritate, et est dialogus. Item tractatus eiusdem de libero arbitrio per modum dialogi. Item tractatus eiusdem de casu dyaboli per modum dyalogi. Item tractatus eiusdem de incarnacione verbi. Item liber eiusdem de peccato 35 originali et conceptu virginali. Item tractatus eiusdem contra Grecos de processione spiritus sancti. Item tractatus: Cur deus homo. Item liber de similitudinibus eiusdem. 2. Item vita sancti Anshelmi, Cantuar(i)ensis archiepiscopi. Item tractatus eiusdem de eterna beatitudine et meritis electorum. Item 40 a ) Pe. conf. mit b. a darüber. b ) Anshelmi hinter presciencie A. Mittelalt. Bibliothekskataloge I. 38 594 Aggsbach. meditacio eiusdem de reparacione lapsi hominis. Item responsio eiusdem contra insipientem. Item tractatus eiusdem de casu dya- boli. Item tractatus eiusdem de veritate. Item tractatus eiusdem de incarnacione verbi. Item tractatus eiusdem de peccato originali et 5 conceptu virginali. Item über prosologion eiusdem. Item tractatus eiusdem de processione 3 ) Spiritus sancti. Item monologion eiusdem. Item cronica succincte scripta de regno Hebreorum. Item über pro- hemiorum novi ac veteris testamenti. Item prefaciones librorum novi testamenti. Item legenda nova de sancta Barbara. Item vita io et passio Placidi martiris. Item historia de sancta Scolastica. Item legenda de sancto Wolfgango. Item collacio habita per quendam religiosum in tr(i)cesimo b ) deposicionis die abbatis. Item sermo de nativitate Christi 0 ) et sapiencia divina ad clerum. Item sermo in annuncciacione dominica et de nativitate domini ad clerum. Item 15 sermo de nativitate Christi et bonitate divina. Item sermo de nativitate Christi ad d ) populum. Item de gratitudine, de divinis bene- ficiis et eciam de ingratitudine. Item tractatus de reformacione monasteriorum, et habet tres partes. I 3. Item dyalogus Cesarii de multis exemplis. Item exposicio f- 36 20 Augustini super epistolam Iohannis ewangeliste. Item tractatus Augustini de regula monachorum. Item sermo Augustini de igne pur- gatorii. Item tractatus magistri Albini de adventu Antichristi. Item questiones Bonaventura super quatuor libros sentenciarum. Item canticum pauperis pro dilecto a Johanne de Pechano, ordinis mino- 25 rutn, archiepiscopo Cantuariensi editum. c ) Item exposicio Kathonis. Item tractatus Honorii de cognicione vere vite. Item tractatus de sui ipsius cognicione. Item Rabanus de arbore crucis. 4/) Item über 8 ) Petri Damiani cardinalis de laude solitudinis. Item liber Wilhelmi Parisiensis de fide et legibus. Item ammoni- 30 ciones b. Anshelmi in morte hominis et eciam Augustini. Item s. Thomas super oracionem dominicam. Item parvulus tractatulus Bernhardi abbatis ad m(on)achos et auctoritates bone Augustini epi- scopi. Item compendium perfectionis b. Bernhardi abbatis. Item liber Wilhelmi Parisiensis de divinali rethoricn. Item itinerarius 35 Boneventure de Septem gradibus contemplacionis. Item alii septem gradus contemplacionis et de sex potenciis. 1 ') Item de defectibus, qui possunt acc(i)dere sacerdoti celebranti. Item omnia scismata paparum a principio nascentis ecclesie usque ad ultimum. Item Bonaventura ad sorores suas. Item epistola parva ad Laodicenses beati Pauli f. 37' 40 a ) -cesissione. >>) i verklext. ") hierauf Item gestrichen. d ) hierauf clerum gestrichen. «) editum hinter Pechano A. f ) Wilhelmus Parisiensis de fide et legibus gestrichen und auf das eingeschaltete Blättchen f. 37 R verwiesen, wo die Beschreibung vom Codex 4 nachgetragen ist. 8) über der Zeile. h ) pat-. j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 15. Jahrh. 595 apostoli. Item Bernhardus de ultimis verbis") in cruce. Item soli- loquium beati Ysidori episcopi, et est de paciencia. Item Septem con- sideraciones b ) consolantes quemlibet infirmum et de mor(te) Boecii. Item Petrus Cameracensis meditacio 0 ) super psalmum: c Iudica me deus 5 , et est de accessu altaris, Idem meditacio 0 ) super psalmum: 5 Mn te domine speravi', et est de agone. Item tractatulus Valens contra renunciantes religiosos et garrientes, quod non sit homini bonum, quod intret religionem. Item planctus Origenis prefulgidus, factus per beatum leronimum secundum aliquos. | f ""' v 5. Item Wilhelmus Parisiensis de sacramentis. Ibidem excerpta 0 ) I0 de c ) vita Christi. Ibidem omelie Cesariensis. lbidem d ) iubilus Bern- hardi. Ibidem dyalogus b. c ) Augustini, beate virginis et anime de passione domini. Ibidem figura de meditacione passionis domini. Ibidem tractatus de memoria quatuor novissimorum. auf G 11. 15 1. Item Wilhelmus de corpore universo. 2.') Item rethorica divinalis Wilhelmi Parisiensis. 3. Item flores Bernhardi. Ibidem tractatus: ' Convertimini ad me' Nicolai Kempf, ordinis Carthusiensis. 4. Item tractatus Bernhardi de 12 gradibus humilitatis et super- 2 o bie. Item Johannes Gerson R ) de 12 industriis ad contemplacionem. Item quedam epistola incompleta. Item Bernhardus de precepto et dispensacione. Item Bernhardus super psalmo: c Qui habitat in ad- iutorio 5 . Item über Bernhardi de diligendo deum. Item Bernhardus de amore dei. Item Bernhardus de consideracione libri ad Euge- 25 nium papam. 5. Item epistola Bernhardi ad templarios.' 1 ) Item epistola eius- dem ad quendam Cluniacensem monachum. 1 ) Item quidam sermo ad clerum. Item sermo de eodem. Item sermo cancellarii, magistri Iohannis Gersonis ad concilium Basiliense, qui incipit: c Qui k ) in vobis 30 derelictus est 5 . Item sermo eiusdem Gersonis de prelatis: c Ego sum pastor bonus 5 . Item sermo eiusdem in electionibus:'Mulier amicta sole\ Item eiusdem de eodem: c Mortuus est pater eius 5 . Item eiusdem de eodem: 'Nemo assummat k ) sibi honorem 5 . Item sermo eiusdem dominica tercia post epiphaniam 1 ): 'Cum autem descendisset Iesus de monte 5 . Item sermo eiusdem de dominica tercia quadra- 3 5 gesime: 'Erat Iesus eiciens 5 . Item sermo eiusdem de annuncciacione a ) hierauf ^wei Buchstaben gestrichen. b ) hierauf consolacio gestrichen. c ) über der Zeile. d ) Ibidem — novissimorum am oberen Rande nachgetragen. c ) b. über der Zeile. f ) hierauf Item flores beati Bernhardi gestrichen. s ) am Rande nachgetragen. h ) contemp-, con gestrichen. ') am Rande. k ) A. ') ephiam. 40 38* 596 Aggsbach. dominica: c Afferte a ) mihi vas novum'. Item sermo eiusdem de eodem: 'Ecce ancilla domini 3 . Item sermo de religiosis: 'Exultabit solitudo'. Item sermo Gersonis in cena domini: c Qui servat ficum comedit fructus eius'. Item eiusdem de eodem: | 'Proposuit men- f. 38 5 sam\ Item eiusdem de sancto Dyonisio: 'Testimonia tua credibilia facta sunt nimis'. Item sermo eiusdem de uno confessore: 'Magna gloria sequi dominum 5 . Item eiusdem de sancto Martino: 'Quasi vas auri soüdum'. Item sermo eiusdem de animabus: 'Memor esto iudicii mei\ Item sermo longus Innocencii pape de penthecoste: 10 c Iam advenerat dies tercius 5 . Item sermo eiusdem in media quadra- gesima de utriusque hominis operibus: 'Orane caput languidum'. Item sermo eiusdem de sancto Johanne Baptista: 'Ecce constitui te super gentes'. Item sermo eiusdem: 'Ecce ego mitto angelum meum\ Sermo eiusdem dominica tercia in adventu domini: 'Ego 15 baptiso vos in aqua'. Sermo eiusdem in assumpcione b. virginis Marie: c Intravit Iesus in quoddam castellum'. Item sermo eiusdem de sancto Andrea: 'Ambulans Iesus iuxta mare\ Item sermo eiusdem de uno martire: 'Qui vult venire post me\ Item sermo de eodem: 'Posuisti domine super caput eius'. Item quoddam gestum 20 de sancto Martino. G 12. 1. Item epistola Bernhardi ad fratres de Monte Dei, ordinis Carthusiensis. Item epistola Augustini ad Vincencium. Item quoddam notabile de presciencia dei. Item quedam notabilia de proprie- 25 täte. Item Bernhardus de 12 abusionibus claustralium. Item omelie quedam doctorum diversorum sive sermones. Item über Augustini de ecclesiasticis dogmatibus. Item sermo quidam: Bene nostis fratres, Ieronimi. Item notabilia quedam doctorum sanctorum et amoniciones diligenter considerande. Item quedam notabilia secun- 3o dum alphabetum Valencia predicatoribus. Item Augustinus de ho- nestate mulierum. Item quedam collecta auctoritatum. 2. Item Hugo de sacramentis. 3. Item Hugo de claustro anime. Item Über Augustini de opere monachali. Item liber Augustini de modo orandi deum. Item über 35 Augustini de bono coniugali. Item liber Augustini de ecclesiasticis dogmatibus. Ibidem gesta salvatoris. 4. b ) Item libri Prosperi de vita contemplativa. Item magistri Iohannis Gews sermones super verbo apostoli Petri: 'Obsecro vos tamquam advenas 5 . Item sermo eiusdem de suspicionibus et iudi- 4° ciis. Item sermo eiusdem de potacione vini, cui iungitur c ) lignum a ) Auf-, u gestrichen. b ) 5. und 4. in dieser Abfolge, am Rande jedoch b. a. c ) ? j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 75. Jahrh. 597 crucis. Item sermo eiusdem de adventu ad iudicium particulare. Item sermo eiusdem de universali et extremo iudicio. Sermo eiusdem de penis inferni. Item sermo eiusdem de risu, quand'o sit pec- catum vel non. Item sermones beati Ambrosii de sacramentis. 5. Item liber Hugonis de disciplina religiosorum. Item über 5 eiusdem de opere trium dierum. Item liber eiusdem de virtute ora- cionis. Item contemplacio Richardi de Benyamin et 12 patriarchis. Item mistica theologia Hugonis de Palma, ordinis Carthusiensis. | f.38V G i3. 1. Item instituciones Iohannis Cassiani. Ibidem collacioues 10 sanctorum patrum. a ) 2. Item libri sex erudicionis religiosorum. Item ibidem liber de causis deviacionis religiosorum et de remediis et de qualitate susci- piendorum ad religionem fratris Iacobi de Paradiso. Ibidem liber de volucione rotarum. Ibidem libellus de penitencia cum tabula. 15 Item tractatus super simbolum apostolorum. Item sermo in assump- cione b. virginis. Ibidem casus papales et episcopales. 3. Item vitas b ) patrum. 4. Item collaciones sanctorum patrum. 5. Item liber de spiritualiperfectioneinterioris hominis 24 habens 20 libros. Item lectura perutilis de decretalibus magistri Henrici de Ottendorff. Item glossa sive tractatus magistri Heinrici de Hassia super missam et canonem. Item historia Barlaam heremite. Item sermones duo de adventu domini. Item omelia prima Crisostomi super Matheum scilicet: c Liber generacionis 1 . 25 G 14. 1. Item libri duo profectus religiosorum. Item tractatus super decem precepta. Item tractatus Henrici de Hassia super genesim. 0 ) 2. Item liber de sentimentis Spiritus interioris hominis, et sunt due partes cum tabula sequenti. Item opusculum Bonaventure de 3o mellifluo nomine Iesu Christi. 3. Item tractatus ad novicios religiosorum: c Si vis in spiritu proficere' sancti Thome. Ibidem liber de profectibus religiosorum fratris David, ordinis predicatorum. Item regula de vita et rectura secularium sacerdotum. Item tractatus Bernhardi de quatuor vir- 35 tutibus claustralium. Item tractatus magistralis de d ) modis cogno- scendi e ) deum. Item questio, utrum homo in vita possit deum co- gnoscere facie ad faciem. Item tractatus de arbore caritatis. Item a ) am Rande liber. '->) visas. c ) qu diesem Titel später, wohl s. XVIII, am Rande ISB. d ) aus cog- verbessert. e ) aus -dis verbessert. 40 598 Aggsbach. sermones tres de assumpcione. Ibidem plures sermones de dedica- cione ecclesie. Item passio domini nostri Iesu Christi etc. Pauli Kolner. Item tractatus de distraccione spirituum. Item tractatus de quadruplici instinctu. Item tractatus de incarnacione domini pro- 5 cessus magistri Francisci. Item tractatus decem preceptorum ma- gistri Henrici de Frimaria. Item sermo de sancto Iohanne Baptista. 3 ) 4. Item tractatus de similitudinibus rerum, et sunt 10 libri. 5. Item excerpta de similitudinibus rerum. Item tractatus de incarnacione verbi Anshelmi. Item correctiones biblie. Item ser- 10 mones de tempore per totum annum. | G 15. 1. Item Über collacionum Iohannis. Item ibidem plures et boni b ) de corpore Christi et octo cause, quare elevatur in missa. Item liber de ymagine vite Bonaventure. Item tractatus specialis continens ser- 15 mones de sacramento corporis et sanguinis domini. Item Albertus Magnus super libros yconomicorum et ethicorum. 2. Item distinctiones Anglicane. Ibidem tractatus de armatura sacerdotum. Item textus cantici canticorum. Item legenda de sancto Marco. 20 3. Item tractatus de descripcione hominis. 4. Item liber Serapion in medicinis. 5. Item liber de conservacione hominis. G 16. f.39 1 25 1. Item cirurgia magistri Alphrancii. c ) I in uno 1. Item Albicus c ) in medicinis. J loco. 2. Item Galienus de fleobothomia. \ in uno 2. Item de simplicibus medicinis. J loco. 3. Liber de diversis ungentis. 0 ) 4. Item rosarius in medicinis. 3o Hi. 1. Item prima pars moralium b. Gregorii. 2. Item secunda pars moralium b. Gregorii pape. 3. Item tercia pars moralium Gregorii. 4. Item quarta pars moralium. 35 a ) 3. wurde irrtümlich vom Schreiber in drei Bücher (3. 4. 5.) abgeteilt, am Rande jedoch mit zusammenfassender Klammer unus est liber beigesetzt. h ) ein Wort ausgelassen. °) A. jb. Katalog aus der zweiten Hälfte des 75. Jahrli. 599 H 2. 1. Item quinta pars moralium b. Gregorii. 2. Item sexta pars moralium b. Gregorii. 3. Item sermones beati Bernhardi pro refectorio.' 1 ) 4. Item racionale divinorum Wilhelmi Parisiensis. Item ex- 5 posicio super epistolas Pauli Petri Lambardi. | f. 3 9 v H 3. 1. Item prima pars speculi Vincencii. 2. Item secunda pars speculi Vincencii. 3. Item tercia pars speculi Vincencii. 10 H 4 - 1. Item Oyta et Henricus de Hassia de contractibus habens tres partes. Item epistola Henrici de Hassia de empcione et vendicione, id est contractibus ad consules Wiennenses. Item manuale Augustini. Item Bernhardus de quatuor virtutibus claustralis vite. Item alius 15 tractatus de vita claustralium eiusdem. Item über soliloquiorum Adam abbatis 1 ') de instructione anime. Item tractatus de confessione magistri Mathei de Cracovia. Item duo tractatus de confessione Iohannis Gerson. Item sermo Augustini de sancta trinitate. Item Anshelmus de gaudiis et excellenciis beate virginis. Item quedam 20 legende, que in passionali communi non habentur. Item meditacio de passione domini. Item quedam meditacio de beata virgine. Item oraciones rictmice. Item legenda de sancto Colomanno. Item pars omeliarum de sanctis ordinis Carthusiensis. 2. Item sermones quadragesimales Leonhardi de Utino. 25 3. Item liber historiarum losephi. Ibidem idem de bello ludaico. 4. Item questiones sancti Thome super quarto sentenciarum. H 5- 1. 2. c ) 3o 3. Item katholicon. d ) H 6. 1. Item Bartholomeus de naturis rerum. 2. Item Bartholomeus de naturis rerum. :l ) am Rande quere, auf 2. oder 3. bezüglich. b ) hierauf deuft gestrichen. 35 c ) -u 1. 2. fehlt Text; am unteren Rande steht: H V et 1 et H V et 2 non est defectus, sed mittatur spacium, quia non sunt libri sufficientes pro almaria ista. d ) kathou-. ÖOO Aggsbach. 3. Item Albertus Magnus de naturis rerum. Item tractatus de partibus corporis humani eiusdem. Item tractatus de partibus mundi. Item tractatus de divisione arcium et scienciarum eiusdem. Item due postille super passionem salvatoris in die parasceues. Item in 5 medio eorum meditacio Bernhardi de passione domini. Item Stimulus anime Bernhardi. Item libellus, qui dicitur oculus contemplacionis. Item liber Augustini de dogmatibus 3 ) ecclesiasticis. Item articuli et errores Bikleffistarum condempnati. Item postilla in die palmarum magistri Iohannis Gerson. Item postilla super Iohannis ewangelium io de corpore Christi Iohannis Gersonis. | 4. Item Lucrecius de naturis rerum. f-4° 5. Item liber mammotractus. 1 ') Ibidem cronica Martiniani. H 7- 1. Item kathena aurea sancti Thome. 15 2. Item prima pars panthalogie. 3. Item secunda pars panthalogie. H 8. 1. Item tabula super summa Anthonini. 2. Item prima pars summe Anthonini. 20 3. Item secunda pars summe Anthonini. 0 ) 4. Item tercia pars summe Anthonini. H 9 - 1. Item quarta pars summe Anthonini. 2. Item Haymo super quatuor in unum. d ) | 25 I I. f. 4 ° V 1. Item exposicio quorundam ex decretis Conradide Raymundo. Ibidem liber de proprietatibus diversarum creaturarum. Item sermo quidam. Item exposicio misse. 2. Item excerpta de dictis sancti Thome ex diversis libris. 3o J 2 . 1. Item collecta ex dictis doctorum. Item tractatus de puritate cordis. Item sermones diversi. Item speculum peccatoris Augustini. Item tractatus super missam et eorum, que in eo sunt. Item sermo p reservativu s, ne inscius mereatur peccatum mortale. Item collecta 35 a ) -ticis. b ) querst mammactus, am Rande tractus, c ) -nimi. d ) die halbe Seite leer; am unteren Rande: Ibi mittatur spacium, si forte aliquando emantur pro ista almaria complenda. y6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 15. Jahrh. 60I ex sancto Thoma et aliis doctoribus de oracione, sacramento euka- ristie et eius digna suscepcione. Item sermo de humilitate. Item sermo de voluntate nostra, deinde plura de voluntate dei. Item ibidem plura collecta etc. 2. Item tractatus de celebracione et communione magistri Con- 5 radi de Praga. Item collectura de virtutibus. Ibidem scintillarius Augustini. I 3. 1. Item summa viciorum. 2. Item magister Iohannes Gerson quatuor in unum cum tabula 10 precedenti. Item epistola eiusdem de canonibus ewangelii. Item tractatus eiusdem de spirituali vita anime. Item consideraciones 25 eiusdem de confessionibus audiendis. Item doctrina eiusdem de probacione spirituum. Item libellus eiusdem contra communicantes vel asserentes communionem sub utraque specie. Item tractatus 15 eiusdem alias denarius regularum practicarum. Ibidem epitaflum a ) eiusdem Gersonis. I4. 1. Item tractatus magistri b ) Iohannis Gerson bipertitus de per- fectione cordis, et est c ) dyalogus. Item tractatus eiusdem de medi- 20 tacione cordis. Item tractatus eiusdem de simplificacione cordis. Item tractatus eiusdem de directione cordis. Item centilogium eiusdem de conceptibus divisum in octo d ) partes. Item centilogium eiusdem de meditacione crucis. Item testamentum peregrini metricum eiusdem, ubi se vocat Gerson peregrinum. e ) Idem per cantica me- 25 tricus eiusdem/) Idem de decem consideracionibus in orando deum eiusdem Gersonis. Item centilogium eiusdem Gersonis de impul- sibus divisum in decem decas. g ) Item anagogicum eiusdem de verbo et verbo glorie, habens quatuor peticiones. Idem super mistica theo- f 4I r logia beati Dyonisii, habens octo h ) capitula. Item quatuor | epistole 3o Gay monachi: Quam incomprehensibilis est deus. Item ex libro beati Dyonisii de divinis nominibus, de sapiencia, intellectu et racione etc. Item opusculum Gersonis ad elucidacionem scolasticam mistice theologie sub 12 consideracionibus. Item centilogium eiusdem Gersonis de triplici oculo. Item tractatus eiusdem de una preciosa mar- 35 garita. Item tractatus eiusdem de consideracione theologie divisus') in quinque libros per modum dyalogi metrice et prosayce. Item opusculum eiusdem de ru(i)na ecclesie divisum in multa capitula. *) -ta- aus -fa-. b ) -tris, s gestrichen. c ) est et mit Umstellungs^eichen. d ) hoc, gestrichen und darüber octo. e ) eiusdem — peregrinum am Rande nach- 40 getragen. f ) am Rande. £) A. h ) V und verklextes octo gestrichen. ') -sum. 002 Aggsbach. Item tres proposiciones universitatis Coloniensis de potestate eccle- sie. Item tractatus eiusdem de aufferibilitate sponsi. Item egregius sermo magistri Iohannis Gerson. Item sermo 3 ) solempnis de mona- chis. Item tractatus Gerson de sollicitudine ecclesiasticorum. 5 2. Item Über oracionum sanctorum patrum. Item liber soli- loquiorum b ) Augustini de colloquio ad deum. Item liber eiusdem de Christi amore et celesti Ierusalem. Item oraciones devote, sunt Iohannis episcopi de beata Maria virgine. Item tractatus Augustini de verbis c ) dei. Item libellus Augustini ad contemplativam vitam. io Item preces ardentis desiderii anime ad deum Augustini. Item oracio Augustini ad laudes virginis Marie. 15- i. Item liber profectus religiosorum Bonaventure. Item vita claustralium metrica d ) Bernhardi. Item alphabetarium divini amoris 15 cuiusdam Carthusiensis valde bonum. Item tractatus de imitacione Christi cuiusdam Carthusiensis. Item liber abbatis Ysaac de accessu anime ad deum. Item itinerarius Bonaventure. Item mistica theo- logia Hugonis de Palma, ordinis Carthusiensis. Item tractatus de reparacione humane 0 ) ac exercitacione spiritualis vite fratris Eck- 20 hardi de Colonia. 2. Item liber profectus religiosorum. Item meditaciones Bernhardi super psalmum: 'Miserere mei\ Item Hugo de arra anime. Item ibidem registrum in librum profectus religiosorum. I 6. 2 5 1. Item informacio religiosorum metrica cum registro. 2. Item collacio sancti Blasii, episcopi Capadocie, ad spirituales filios. Item ammonicio Cesarii, episcopi Arelatensis, de lectione apo- stoli: c Si cui opus arserit' etc. Item tractatus Bernhardi de Septem columpnis. Item tractatus Bernhardi de apercioue cordis. Item trac- 3o tatus Hugonis de Sancto Victore ad incipientes | de vita et ordine f-4 1 ac morum institucione. Item collacio bona et utilis: 'Nolite fieri in- prudentes'. Item ibidem centum meditaciones passionis Christi. Item fasciculus Christi, qui est ex omnibus anxietatibus in Septem horas divisus. Item sermo . . . f ) de passione. Item libellus de quo- 35 rundam virtutum 8 ) exercitacione f. Iohannis 1 ') Ruisprot. Item con- fessio patris Benedicti abbatis. Item collecta de utilitatibus passionis a ) am Ka»de. *) soUi-. c ) -ba. J) -cum. «) -ni. f ) unleserliches Adjektivum, e) virtum und über der Zeile -tum. •') hierauf ruiprot gestrichen. •/(). Katalog aus der zweiten Hälfte des 75. Jahrh. 6o3 Christi. Item notabile, qualiter infirmus debet se preparare a ) ad supremum sacramentum. Item collacio in festo Hugonis. I 7- 1. Item traetatus de modo se habendi in capitulo. 2. Item traetatus de oracione et penitencia. 5 I 8. 1. Item traetatus de discrecione. Item traetatus de veris virtu- tibus et vieiis. Item traetatus de b ) tendere ad perfeccionem. Item traetatus de modo confitendi. 2. Item alphabetum divini amoris cuiusdam Carthusiensis. Item IO epistola Ieronimi ad Rusticum monachum. Item oracio devotissima ad beatam virginem. I 9 . 1. Item exeerpta ex regula sanetorum Benedicti, Ieronimi cum tabula eorundem. Item omelia Eusebii seu Cesarii, Arelatensis epi- X5 scopi. Item muhe doctrine sanetorum de variis vieiis. Item de ab- renuneciacione in fine. 2. Item sermones de tempore et sanetis. Item ordo ad audien- das conl'essiones. Item speculum filiarum Sion. Item notabile de cometis. Item quedam exhortacio. Item quedam brevis rethorica. 20 Item quedam summa de penitencia. Item exposicio simboli. Item traetatus, qui dicitur stilla ligni vite. Item rethorica seeundum stilum Romane curie. 0 ) 3. Item meditaciones super septem psalmos penitenciales. Item Bernhardus traetatus de contemptu mundi. Item Humbertus ad 25 prelatos. Item speculum peccatoris magistri Nicolai Dinkelspuhel. Item Ieroni(m)us de excellencia meriti et sanetitate Marie. Item epistola Luciferi ad filios tenebrarum magistri Henrici de Hassia. | I 10. 1. Item traetatus de imitacione Christi. Ibidem confessio gene- 3 0 ralis. Ibidem quedam formule literarum. Ibidem d ) traetatus 57 tem- tacionum et (de) earum remediis magistri Iohannis Gerson. Item 12 remedia contra temptaciones spirituales eiusdem. Ibidem plura col- lecta ex summa aurea et aliis doctoribus. Ibidem registrum super statuta ordinis Carthusiensis. 35 2. Item epistola Rabi Samuelis ad Rabi Ysaac de captivitate Iudeorum. Item traetatus contra cecitatem Iudeorum fratris c ) Bern- a ) querst pro-. b ) wiederholt. c ) hierauf 3. Item speculum vite gestrichen. d ) Ibidem — Carthusiensis am oberen Rande nachgetragen. c ) hierauf Anfang des folgenden Wortes gestrichen. 604 Aggsbach. hardi, ordinis heremitarum. Item responsio fratris Nicolai de Lira ad quendam Iudeum, ne communiter arguentem contra ewangelium Christi. 11 ) Item questiones Nicolai de Lira ad Iudeos. Item pharetra fidei contra Iudeos. Item liber scacorum magistri Iacobi de Cessulis. 5 I 11. i. Item epistola Enee ad papam Nicolaum quintum. Ibidem plures epistole concilii Basiliensis. Item tractatus Bartholomei cuius- dam, prioris Carthusie, pro auctoritate conciliorum. Item opusculum magistri Iohannis Kek de auctoritate conciliorum. Item quoddam io scriptum contra detractores concilii. Item tractatus quidam de eodem. Item bona notabilia contra b ) communionem utriusque speciei. Item tractatus Gersonis de cogn(i)cione castitatis et pollucionibus diurnis. Item exposicio oracionis dominice eiusdem Gersonis. Ibidem regula Carmelitarum. Ibidem regula Francisci cum diversis diversorum 15 concilii Basiliensis. 2. Item epistola Humberti ad omnes c ) religiosos. Item tractatus de d ) imitacione Christi et contemptu 11 ) omnium vanitatum etc. Item tractatus Bernhardi de quatuor gradibus scale claustralis. Item epistola Augustini, vocatur speculum mortis. Item devota meditacio 20 magistri Henrici de Hassia a f ) sacerdote celebraturo. Item trivium ad itinerarium anime ad deum Bonaventure. Item due profunde oraciones, una de beata virgine, alia de sancto Thoma. Item nota- bile valde de obediencia. Item disposicio salvatoris. I 12. 25 1. Item epistola Pii pape contra Turcos. Item dyalogus eiusdem contra Bohemos ß ) et Taboritas habitus de sacra communione corporis Christi. Item tractatus de mendicitate' 1 ) spirituali magistri Iohannis Gerson. Item oraciones devote circa oracionem dominicam eiusdem. Item conclusiones circa diversas materias morales') eius- 3o dem Gersonis. Item liber dialogorum Crisostomi de dignitate sacer- docii. 2. Item exempla sacre scripture. | I i3. f. 42 1. Item epistola beati Augustini ad Cirillum, Iherosolomitanum 35 episcopum. Item epistola ad eundem de magnificenciis sancti Iero- nimi cum plurimis bonis collectis etc. Item ibidem aliqui sermones. a ) A, unvollständig. b ) hierauf questionem gestrichen. c ) über der Zeile. d ) hierauf abrenuncciacione ipsius gestrichen. c ) hierauf sui gestrichen. f ) A. E ) -mus. h ) hierauf spiritus gestrichen. ')-libus. J$. Katalog aus der zweiten Hälfte des 15. Jahrh. 605 2. Item collaciones magistri Henrici de Hassia. Ibidem biblia") sancte Marie. I 14. 1. Item responsio ostensiva, non esse acceptandas literas Eu- genii pape. Item responsio sinodalis concilii Basiliensis super accep- 5 tacione decretorum papam faciendum. Item epistola ad Eugenium papam, quod non in Constantinopolitano sinodo. b ) Item ibidem plu- rime responsiones et litere sinodales concilii Basiliensis. Item trac- tatus magistri Iohannis Gerson de veritate fidei et gradibus in ea. Item idem de non reservandis 0 ) casibus episcopalibus. Idem de 10 protestacione fidei d ) consideraciones duodecim. Item duodecim signa pertinacie eiusdem Gersonis. Item XIII proposiciones de eccle- sia eiusdem Gersonis. Item sermo eiusdem de nativitate Marie, qui incipit: 'Iacob genuit Ioseph'. Item sermo eiusdem, qui incipit: Ob- secro vos tantum") peregrinos et advenas. Item sermo eiusdem: 15 Estimo me beatum aput te. Item tractatus universitatis Cracovien- sis^ de auctoritate generalium conciliorum. Item dialogus conci- liorum editus per quendam poetam. Item doctrina magistri Iohannis Gerson de modo se tenendi tempore scismatis, quomodo duo con- tendunt de papatu. 20 2. Item oraciones in septem epistolas 8 ) canonicas 11 ) sancti Iero- nimi. Item Richar'dus de quatuor bestiis super visione Danielis. Item opusculum de contemplacione magistri Francisci de Retz. Item epistola magistri Henrici Kalkar ad quendam novicium. Item mistica theologia Hugonis de Palma. Item confessionale magistri Nicolai 25 Dinkelspühel. Item confessionale magistri Mathei de Cracovia. Item sermones magistri Nicolai Dinkelspühel de adventu Christi. I 15. 1. Item Leonhardus Aretinus ex Bocacio vulgari Tancredi, filie Sigismundi, amorem in Guiscardum transtulit in Latinum. Item 3o clarissimi viri prestantissimi, doctoris philosophie, Augustini Dachi') Senensis de variis loquendi figuris sive de modo dictandi ad An- dream, civem Senensem, ysagogicus libellus. Item glossa ethicorum. Item glossa super librum de anima. Item tractatus de orthographia utilis. Itemquestionessentenciarum magistriSäldner. Item libellus fra- 35 tris Appollonii Piacentini, ordinis sancti Francisci, de vite k ) pauperis 1 ) a ) -He. b ) -palitani, aus -ni dann -no und wegen des unvollständigen Textes am Rande quere. c ) -re über der Zeile. d ) hierauf Item gestrichen. e ) -tum (?), über der Zeile, verklext. f ) crano-. E ) • • ■ icas, erster Teil des Wortes undeutlich. h ) in — canonicas am Rande nachgetragen. ') A. k ) vita. ') paupis. 40 6o6 Aggsbach. prestancia. Item regula sancti Ieronimi ad Eustochium virginem de modo vivendi in monasterio. I 2. Item distinctiones materiarum. Item sermones in communi f-4 3 sanctorum. 5 I 16. i. Item diverse collecture.") 2. Item tractatus de deo et eins condicionibus. Item excerpta ex summa virtutum. Item de vita religionis. Item excerptum ex libro Dorethes b ) de Prussia. io I i 7- i. Item speculum humane salvacionis, circa cuius c ) finem com- posite sunt pulcherrime oraciones de passione domini et de septem tristiciis et septem gaudiis beate Marie. Item visio cuiusdam militis nomine Tandalus. d ) Item tractatus de audienda confessione. Item 15 versus de paradiso et invencione sancte crucis. 2. Item biblia beate virginis. Ibidem auctoritates diversorum doctorum. I 18. 1. Item Ieronimus super leremiam prophetam. 20 2. Item tractatus de arte katholice fidei. Item tractatus de nomi- nibus pertinentibus ad virtutes et vicia et ea continencia. Item con- tinencia librorum sentenciarum cum aliis pluribus collectis. I 19. 1. Item sacram epithoma rei militaris in septem libros col- 25 lectum. 2. Item prothemata ad faciendum sermones de tempore et sanctis. Ibidem registrum super themata ad faciendum sermones secundum modum alphabeti. 1 20. 3o 1. Item martirologium. 2. Item figure secundum ordinem alphabeti. | K 1. 1. Item vocabularius biblie. 2. Item prima pars katholicon. f. 4 3 v 3 5 a ) am Rande quere. h ) statt Dorothee. c ) aus et circa huius. d ) A. y6. Katalog aus der zweiten Hälfte des iß. Jahrh. 607 K 2. 1. Item Hugwicio maior. 2. Item excerpta Britonis et aliorum. a ) K 3. 1. Item Brito maior albus. 5 2. Item Brito. i. Item vocabularius inligatus. 2. Item vocabularius in coopertorio. K 5- i. Item Lucianus de exposicione vocabulorum. h ) 2. Item vocabularius parvus. K 6. i. c ) Item tractatus de ordine Carthusiensi ad convertendos et conversos, quomodo sc habere debeant, magistri Nicolai Kempf. 15 Ibidem tractatus de origine Carthusiensium et eorum privilegiis et confirmacionibus. Ibidem tractatus de sollicitudine et cura supe- riorum habenda erga inferiores et subditos, de eorum salute procu- randa tarn secularium quam spiritualium. Ibidem notabile de peni- tencia. Item ibidem Augustinus de declaracione spirituali psalmodie. 20 Ibidem epistola beati Ieronimi presbiteri ad Paulinum de omnibus divine historie libris. Ibidem epistola Humberti omnibus religiosis in caritate conscripta. Item compendium humane salvacionis fratris Iohannis Slipacher de Mellico. 2. Cronica priorum Carthusie. Item ortus et decursus ordinis 25 Charthusiensis editus a magistro Henrico Kaikar, eiusdem ordinis prior(e). Item legenda sancti Thome, episcopi Canthuariensis. Item prima pars profectus religiosorum. Item legenda sancti Hugonis, episcopi Gracianopolitani. Item abbreviacio legende sancti Hugonis, episcopi Linconiensis. Item de sectis hereticorum et scolis eorum. 3o Item quomodo examinentur et inquirantur et puniantur et plura de f. 44 k eis. Item multe legende abbreviate de sanctis. Item abbre-1 viatura quedam missarum de sanctis. Item omelia Origenis super ewange- lium: 'Maria stabat ad monumentum foris plorans'. Item iubilus Bonaventure, qui incipit: Bone Ihesu. Item iubilus Bernhardi: Ihesu 35 dulcis memoria. Item epistola Petri Blesensis ad quemdam novi- cium ordinis Carthusiensis. a ) aus alys gebessert. ]j ) -lariorum. c ) am Rande Nota. 608 Aggsbach. K 7 i. Item legenda Katherine de Senis. 2. Item divina doctrina data 3 ) Katherine (de) Senis. K 8. 5 i. Item Hildegardis virginis prophecia. 2. Item legenda sancti Silvestri pape. Item parabola Bernhardi abbatis de civitate Babilonica et Ierusalem. Item tractatus de pro- prietate magistri Iohannis Gersonis. Item tractatus de vicio proprie- tatis Henrici de Hassia. Item tractatus de modo confessionis et ab- 10 solucionis sacramentalis magistri Iohannis Gerson sub questione sibi facta de statuti(s) ordinis Carthusiensis, quo dicitur, quod nullus ab- solvat b ) a mortali certo, sed remittat enm ad priorem suum. Item sermo eiusdem, quando rex Romanorum iverat a Constancia ad regem Arragonum et ad Petrum de Luna pro unione ecclesie pro- *5 curanda. Item tractatus Alberti Magni de inherendo deo nudato intel- lectu et aff'ectu. Item tractatus seu dialogus cuiusdam fratris ordinis Carthusiensis de institucione celle et operibus ac exerciciis eiusdem. Item sermo in obitu fratrum nostrorum Augustini de verbis apostoli: 'Nolo vos ignorare fratres'. Ibidem quedam dubia circa missam 20 contingencia ac defectus. K 9 - i. Item historia trium regum. 2. Itemt ractatus de terra sancta. Ibidem tractatus de penitencia et confessione et variis viciis. 25 K 10. 1. Item Über Iohannis de Mandowilla. 2. Item dicta super Iibros ethicorum magistri Martini de Memmingen. | K II. f.44 V 3° i. Item Boecius de consolacione philosophie in asseribus rubeo corio. 2. Item Boecius de consolacione philosophie in coopertorio. K 12. i. Item Boecius de consolacione philosophie in coopertorio. 35 2. Item Boecius de consolacione philosophie in coopertorio. a ) Ä. b ) -atur. j6. Katalog aus der zweiten Hälfte des 75. Jahrh. ÖOO, K 13. 1. Item Boecius de diseiplina scolarium. Ibidem verba com- posita. Item florista sive flores gramatice. Item über, qui dicitur thesaurus gramaticalis. Item Über, qui dicitur laurea sauetorum. Item über Kathonis. Item über Tondali. Item über Esoppus. - 2. Item traetatus de 12 signis zodiaci et planetis. Item excerpta quedam astronomie ad cognicionem et curam infirmitatum servien- cia. Item über Zahelis astronomie theorice") et practice. Item Messala de interpretacione. Item Messala de cogitacione et intencione. Item secreta Hermetis Manfrido, regi Sicilie, per Steffanum de Messi(n)a I0 translata. Item epistola Metsalachach 11 ) de rebus ecüpsis et lune. Item excerpta de Übro differenciarum Alfragani cum quibusdam tabulis mansionum lune et stellarum fixarum. Item traetatus perbrevis de domibus signorum. Item über Hali de complexione planetarum cum sole in omnibus signis. Item traetatus de duodeeim signis et ,- tabulis ecüpsis iam exspiratis. Item de speris planetarum et spissi- tudine et distancia earum. Item de motu eorundem et de motu dra- conis. Item Albumasar de pluviis et mutacionibus temporum cum iudieiis sive indieiis signorum annexis et tabulis. Item inicium cuius- dam traetatuli medicinalis. Item prenosticacio quedam' 1 ) seeundum 2 o üteras nominum. Item traetatus de modo et viis medendi infirmi- tates. Item traetatus de iudicio et regulis urinarum, qui c ) dicitur practica magistri Waltheri de Anglia. Item practicella medicinalis magistri Mundini Bononiensis. Item practicella magistri lohannis de d ) Parma medicinalis. Item traetatus medicinalis de conferentibus 25 et nocentibus. Item quoddam notabile spi(ri)tibus vitalibus. Item traetatus solemnis 0 ) de coneepeione b. virginis Marie sine originali culpa. Item traetatus bonus de corpore Christi. Item traetatus de ierarchia et ordinibus angelorum cum exposicione symboli. Item notabile, quomodo per septem virtutes exeluduntur vicia capitalia. 3 0 f. 45 1* Item figura de septem vieiis capitalibus. Item figura de | concor- dancia virtutum et viciorum oppositorum. Item sermones tres de saneto Iohanne Baptista. Item traetatus de stellis fixis. Item cantica medicinaüa Avicenne cum commento autoris. Item traetatus de simplieibus medicinis cordialibus. Item diverse eure infirmitatum 35 oculorum, aurium, dencium etc. K i3. 1. Item traetatus de mineralibus. Item traetatus de regiminesanita- tis. Ibidem traetatus de aqua vite et auropotabili cum diversismedicinis. a ) A. b ) q aus f. c ) que. d ) hierauf pal gestrichen. e ) aus 40 einem anderen Worte korrigiert. Mittelalt. Bibliothekskataloge I. 3q 6 I O Aggsbach. 2. Item varie computaciones de etatibus mundi. Item cerimonie seu consuetudines domus maioris Carthusie. Item tractatus de modo tacendi et loquendi. Item excerpta super cantica canticorum. Item excerptum de mistica consolacione theologie. Item ibidem notabile 5 de septem viciis capitalibus. Ki 5 . i. Item kalendarium Gmünd. Ibidem compotus Nürnbergensis. Item tractatus de musica. 2. Item appoteca accentuum. Ibidem cerimonie et consuetu- io dines domus maioris Carthusie. K 16. i. Item appoteca accentuum. Ibidem cerimonie et consuetudines domus Carthusie' 1 ) declarancia b ) terminos biblie et aliorum librorum. 15 2. Item tractatus naturalium ex diversis doctoribus collectus. K 17- 1. Item compotus quidam. Item epistola Bernhardi ad Ray- mundum de cura rei c ) familiaris. Ibidem equivoca nominum. Item ibidem plures epistole pro rethorica. 20 2. Item liber ludi scacorum. 3. Item compotus philosophicus. a ) Carthusie — librorum am Rande. b ) A. c ) rei eure (letzteres verklext). Versehen und Ergänzungen. 2 ergänze Z. 35: Cod. 1698. 5 ergänze Z. 34 fr.: Cod. 510 Historia Apollonii Tyrii; Eginhardus, Vita Caroli M.; Annales Francorum; Epistola lesu Christi s. X — XIII. Cod. 748 Comm. in evang. Marci; Acta ponti- ficum urbis Romae; mehrere Heiligenleben s. XII. Cod. 749 Beda, De tabernaculo domini s. XII. 7 Z. 29 lies: Reichhart. 16 ergänze Z. 36ff.: Cod. 1098 Evang. Lucae cum glossa s. XIII; Cod. 1580 Smaragdus, Diadema monachorum; Iohannes, Libellus de diversis scripturis collatus; Ephraem Syrus, De compunctione cordis etc. s. XII. 71 Z. 41 ergänze 36] I g 3 . Cod. 1098 der Wiener Hofbibliothek. 91 „ 14. Der Band ist noch nicht erschienen. g3 „ 40 lies scintillarum. 95 „ 18 lies Paucapalea. g8 „ 19 lies —busj. 124 „ 3g ergänze: Cod. 273g* Preces latinae cum versione germ. s. XII. Cod. 13424 Codex privilegiorum Campililiensium s. XIII u. XV. 161 „ 10 lies (14)83; nach Z. 10 ergänze: Ungedruckt. 217 lies: f. 177 R . 224 Z. 32 lies: f. 185 R . 320 „ 41 statt similitudinis lies beatitudinis. 321 „ 3 statt de sunt lies desinit. 329 „ 10 statt tractacio lies retractacio; Z. i3 statt responsio- nibus lies responsiones. 408 „ 35 lies Monte Puellarum. 410 „ 26 lies bei entfallender Anmerkung studere debeamus. 415 „ 23 statt: vom lies: am. 416 „ 33 lies: Kreising. 417 n 5- Der Band i st noch nicht ausgegeben. 4g7 Seitenkopf lies: 68. Aus den Rektoratsakten. 50g Z. ig f.: In der Wiener Hofbibliothek stammt aus Zwettl Cod. 23io Petrus de Avernia, Summa s. XIV. 525 „ 36ff. ergänze: Cod. 805. 1738. 3964. 39* INHALTSVERZEICHNIS. Seite Vorwort der Akademischen Kommission............ V Vorbemerkungen des Bearbeiters............... IX Gaming. i. Verkauf von Büchern an die Karthause Tarkan, 1432..... 3 Göttweig. 2. Katalog um 1114................. 8 3. Bücherschenkung des Bruders Heinrich, 12. Jahrh....... 9 4. Kurzes Verzeichnis des 15. Jahrh............ 12 5. Ausleihverzeichnis des 15. Jahrh............. i3 Heiligenkreuz. 6. Katalog zwischen 1134—1147............. 18 7. Katalog des 14. Jahrh. (nach i363 und vor 1374)...... 22 8. Katalog vor i38i ................. 34 g. Verzeichnis der von Bruder Andreas entliehenen Bücher, 15. Jahrh. 74 10. Lektionenverzeichnis des 15. Jahrh............ 75 Klosterneuburg. 11. Verzeichnis des 12. Jahrh............... gi 12. Verzeichnis vom Anfang des i3. Jahrh........... 92 i3. Verzeichnis des i3. Jahrh............... g5 14. Die Schulbibliothek um das J. 1200........... gg 15. Verzeichnis des Magisters Martin, i33o...... ■ .... 100 16. Ausleihverzeichnis um 1470.............. 118 Ladislaus Posthumus. 17. Bücher des Königs, 1453—1457............ 121 Lilienfeld. 18. Katalog des i3. Jahrh................ 125 ig. Katalog nach der Mitte des 14. Jahrh.......... - . 127 Mauerbach. 20. Bücher aus Mauerbach für die Karthause bei Prag, Ende des 14. Jahrh. 135 Melk. 21. Bücher aus Melk für Oberburg, 143g.......... 142 6 I A Inhaltsverzeichnis. Seile 22. Katalogfragment des 15. Jahrh............. 147 23. Katalog von 1483................. 156 St. Polten. 24. Ausleihvermerke von 1426—1439............ 264 Wien. 25. Bücher des Choralisten Andreas von St. Stephan...... 266 26. Bücher des Bürgerspitals, 1432............ 267 27. Bücher des Bürgerspitals, 1445............ 269 Dombibliothek. 27 bis . Bücher des Kollegiatkapitels zu St. Stephan, vor 1395 274 — 28. Bücherliste vom Anfang des 15. Jahrh..... 277 — 29. Schenkungsnotizen aus dem Kalendarium necro- logicum, Anfang des 15. Jahrh....... 282 3o. Bücher der Tirnakapelle im Dom zu St. Stephan, 1426..... 283 3i. Dominikanerkloster. Katalog nach dem Stande vom Ende des 15. Jahrh., geschrieben 1513................. 289 32. Bücherschenkung Joh. Gwerlichs an das Collegium ducale, um 1430 417 33. Bücher Joh. Gwerlichs im J. 1439............ 420 34. Kirchenbücher der Karmeliter, 1421........... 4 23 35. Inventar der Marienkapelle, 1367............ 4 2 5 36. Inventar der Marienkapelle, 1431............ 427 38. Schulbibliothek von St. Stephan. Ausleihverzeichnisse um 1350 . . 428 Schottenstift. 33. Büchergeschenke im über donationum, 15. Jahrh. 435 — 3g. Bücherschenkung des Prof. Joh. Polzmacher, 1453 437 40. Bücher zum Vorlesen bei Tische, 15. Jahrh. . . 442 41. Testament Friedrichs des Gnaemhertel, 17. Juli i337..... 444 42. Testament Jakobs des Poll, Kaplans der Marienkapelle im Rathause, 9. Okt. i36g . . -............... 445 43. Testament Stephans, Herrn Jakobs des Chetner Schreiber, 19. Nov. i36g 445 44. Testament des Passauer Offizials Dr. Leonh. Schaur, 5. Okt. i3gg . 446 45. Testament des Meisters Chunrat von den Schotten, 14. Nov. i3gg . 447 46. Testament des Kaplans Christan von der Tirnakapelle zu St. Stephan, 10. Febr. 1400.................. 447 47. Testament des Kaplans Paul, 12. Nov. 1401........ 447 48. Testament des Friedrich von Gars, 19. Okt. 1403....... 44 8 49. Testament des Wiener Bürgers Hanns der Stainpeck, 3. Okt. 1404 . 449 50. Testament des Nikolaus von Friesa, Kaplans zu St. Stephan, 3o. Apr. 1408 449 51. Testament des Priesters Georg Marcktaler, 12. Jan. 1411 .... 449 52. Testament des Kaplans Hanns der Veliber, 24. Nov. 1416 .... 450 53. Testament des Kaplans Martin, 23. März 1417........ 450 54. Testament des Kaplans zu St. Michael, 6. Mai 1417...... 451 55. Testament des Stephan Lang, 7. Nov. 1419........ 451 56. Testament des Chormeisters bei St. Stephan Jakob Scherhauf, 11. Nov. 1419.................. 451 57. Testament des Kaplans Hanns Haunstil, 18. Nov. 141g..... 454 Inhaltsverzeichnis. 6 I 5 Seite 58. Testament des Vikars zu St. Stephan Hans Chölb!, kundgemacht 23. Jan. 1420 . . . •.............. 454 59. Testament des Priesters Nikol. Kamerstorfer, kundgemacht 28. Apr. 1422 455 60. Testament des Dechants von St. Stephan Peter Dekchinger, kundgemacht 12. Sept. 1424................ 456 61. Testament Stephans, Gehilfen im Bürgerspital, 19. Mai 1425 ... 457 62. Testament des Passauer Offizials Hanns Sindram, kundgemacht 10. Nov. 1425.................. 457 63. Testament des Kaplans Jakob zu Guntramsdorf, kundgemacht 11. Jan. 1429.................. 459 64. Testament des Jörg Irrenfried, 18. Jan. 1429........ 45g 65. Testament des Jörg Slaher, Chormeisters bei St. Stephan, kundgemacht 12. Apr. 142g................ 460 66. Testament des Priesters Erhard Paungartner, 3o. Sept. 1429 . . . 462 Bücher der Universität und dazu gehöriger Stiftungen. — 67. Auszüge aus den Akten der artistischen Fakultät, 1407—1494 473 — 68. Aus den Rektoratsakten, 1387—1480........ 493 — 69. Bücherstiftung des Joh. Ramung, 1493........ 498 — 70. Bücher des Iohannes de Hammone, 15. Jahrh...... 502 Wiener-Neu Stadt. 71. Bücher der Pfarrkirche, 1487............. 505 Zwettl. 72. Bücherliste vom Ende des 12. Jahrh........... 510 73. Katalog aus der ersten Hälfte des i3. Jahrh......... 511 74. Bücherliste aus den ersten Jahrzehnten des i3. Jahrh...... 514 75. BUchernotizen des Nikolaus von Dobersberg, um 1405..... 516 Anhang. Aggsbach. 76. Katalog der Karthause aus der zweiten Hälfte des 15. Jahrh. . . . 525 Versehen und Ergänzungen................. 611 Inhaltsverzeichnis....................6i3 Zwei Tafeln in Lichtdruck. iiHfWT»U I 1 CT» 4 '' n (Je^^^fc^ 4 ^----- w^—- L IJMa dfettrS OV?* J i Schriftprobe aus Katalog Nr. 3i: Wien, Dominikaner. '^j 1^. ^»^ ; O fi <*» II. /n.tr^' H4Ht |p^Vk.NvH*«a -»^uTvui-fe^i j v ' ^ * ^ i> fei i i ^ut6>^ : p^ "^^ ^jöjfe ^rT2| ^>^>V Bastes» ■C\- iäfoiGz ;cl&** \rC^»^ /<«■«*«£- ^^. ^ fr ö %-JYf N : Abbildung von Nr. 38: Wien, Ausleihverzeichnisse der St. Stephansschule. f. I :' 4-". '•■■!■■'■■ StnOHi b m ,■■>'■ m I .',*•>■ ■•:<* I «4 i «5-5» & •-*»■ <•. * ■ )\ ^ ;v>v-v &». r« Jhip- vÄ? ' -4": . ■ '# IM