Opvlvs RoT gentluS prTnCCpsob magninidinemreriim geftarum, & Imperandi diuturnitatem c»-terosPrincipatussntecelluit.terra,marique imperium terminaUit, quonihil inOrbe cfelebrius,nihilipfa vrbe nobilius, Vbi tot prfcclara ingenia,tot praeftantiflimi Duces, tam fti enui milites, tam prxcla-rae res gefta:. Nufquam tantasdificandifacukas,hufquamtotregiaa?dificia,tctlo;aSacra,Temp!a,Ba-filicaE,Sacella,tot Fora.tot Aquafdudus, Circi,Theatra,LacUS,totThermaium infaha xdificia,totOperofi fupraTyberim pontes, tot antiquitatum veftigia,totludorumgenera, tantusmortalium con-curfus,&populifrcquentia,hufquam totopes,totdelitije,&rerumomnium,qux vbiqueprocreantur,abundantia, & immoderatiad magnificentiam fumptus. Spefiaculorum omnisgenerisdecor,& Iudo-rumnumerusinfinitus.lnterrogatus quidam fapiens, quiddevrbelentiret, refpohdiflefertur,lVlicro-cofmumideft,paruUmmuhdu.LibaniusGrjecushomoRomam,inquit,nonVrbemftd quafi quahdacoeli partem appellatam. QuamSeneca non mfciteper aetateshominum diflinkiu AureaaetaspopUli Ro ficfuit ditfta,qu6dpofte-rioribusfaeculiscomparata,aequeatqueaurum intermctallaeffulfit. Csterum cum late pateat Imperium Ro.nihil admiratiohemagisdignum,quam regnandi diuturnitas.Nullumreghum tam repentinum ,nulla Refpub. tam ingens,nullum Imperiumtamamplum,nulla Monarcbiatam potens,nullustamperennisviftor(nam vetusprouerbium eft) Romanusfcdcndovincit. Conftacenim furto hoftes in paucis elfe lxtatos, vera autem virtute fcmper Romanosextitifle vi<Sores,Tum vero nominis Ro.Maieltasfa-tiledeclaratqua;foelicibusaufpiciis, la:tiflImisrerum fucceffibusaufta, virisclariffimisinftruda, quorum virtute, & confiliisadampliflimum faftigiu legibus, & inftitutis, & DeUm pietate illuftrata.Nec me praeteritante Romaitorum tempora non fuifle impe-randi fcientiam, quae fi fuiflfet, apud Graecos himirum fuiflet: Qui caeterOs haud dubie, fapientia long6 anteceflere. Et hoc Iloma-horuminuentum, vnacumaliisintroduftum.LxRomanorumenirndilciplinaomnes norunt,qui iciunt imperare,vt liberi abihitio,& quafi ad imperandum continuogeniti, qux ad id fpeftat,omniaoptime prouiderant,& Rempub.quidem adinueherunt,qualemnemoantelegibus.inftitutisti; propofitis, qua:nullusvitarepofsit,eundtorum vero teliuscommunis.id reipfa llomanieffecerunt, vniuerfum quidem permenli Orbem.iundtisq; fluminibusdiuerfisq; pontiumgeneribu's,fi.iflismontibusterram equisftrauere,patefad:afoiitudine,diuerfiorijsfrequentiflimismanufa(ftis,omrtib' viiffu5,atqueordinisratione.NonIatiseXiftimari po-teft,quantu RomanisdebeatUr.quifuftulere monftra,in quibushominem Occidere, gloriofum erat, mandi etiam faluberrimum.ClafuitFupraomrtiabonisartibus.QuibUsfemperfortiflimi,victoresqueRomani extiteruht,vtpleriquepopuli,fihe vi aliqua ar-ihorUm,fuafponteillisfefubiicerertt.Omittopublicasdiuitias.Quisenim M. Craffiopes,quispotehtiamPompeij,liberalitatemqiIulijCa:fiertarrarepoteft?QuisRorhanorumpraEclariflima a condita Vrbegefta?Nec reticebo in hoc loco poftremuhi illum,ctimHanrtibale.congreffum,non fuiffe,acondito Orbe,diem magismemorabilem.quam ille.cum duoantea,& poftea Ducum maximiScipio,&Hartrtibal,quocedente,fequutus eftAfricamterrarlimOrbis. Meruerunt& fuas Statuas,&titulosctiam muliefes,vtClcelia,&Q^ ilaudia Veftalis. Pueri etia tam caftigati dilciplinaeferant vtomnisvitapler.a effetmira , grauitatis,& modeftia?, interpuerilia rudunenta, & Romanae iuUentutis peculiare fuit haltilia iaculari,Sudestorquerejequum agitare.arma tradare,bonas artescallere, tantaq; Romanxverecundiaeobferuatio, & moruexemplafuere,vtnec patercumfilio,necfocercftgenerolauaret, nudosq;parentes infpicere nefaserat,abftinuerurttq;acolloquijs,&omniturpi, acfcedocorpori^geftu .corafilijsparentes. Vndefi quid intoto Orbe reftum, iuftum,ac memorabile.apudRomanosgeftum eft folos.Qujd pritcrea hiltori.e, quid Annales, quid Poetx lo-quuntur.nili VrbisRomoelaudes.acgelta^qujfemperhabuit Iauduprfcohes, nulla iucundior, hullafrequentiorin manib' le<ffio,eademq;ffpiiisrepetita,magis,arq; magisfemperplacet,acde!eftat. Qniseiusorhamenta, & deliciasad plenunarrarepoteftfquasqui femel deguftauerit.diuelli indehuadfacilefinecorttumSciapoterit.Semper enim Romanu nomen aprimis incuhabilis. &au-fpicatiflimisfundametis,apudomnes,&populos,& natiohesclariflimuexititit. Quin etiam Itali,quorucaput Romaeft,hobilitateprgftantj&Regaliquadam magnificcntialautimagnifunt.&lplendore quodamnirentes.Nam quicquidintraltaliameftfvttraditQuintilianus)Rornanueft.Extantadhuc Romanorum monumenta.pertotUm Orbem,&Colonig fine numero vbiquelocorum,Pontes Portus,Turres,Metf, Arces,&cceteraidgenus.Noneftacondito Orbe.riecfutura vrbstam clara qualis Roma,totiUsmundtcaput,&Regia,necanimi in3gnitudine,tam excellenspopulus,quam Ro.nultum Regem,autgcnrem parem habcns.Quf Vrbslicettotiesca:dibusafflicta,&cultoribus priuata,fempervalidior,potentiorquefurrexit. Nullienim deficientibuscolonistamrepehteconfluentibus vndiq; mortalibus, Colonia dtducitur,ac noua inftauratiir.Ftomnia intra Pomaerium,atque mcenia eius frequen-tifiimehabitata,&exculta.Nufquam minusRoma cognofcitur,qam RornX.Quxque vifunturdortaria,artes&ornamenta , omnisRomatlxgloriaifunt,tanquikm fuburbini ornatus,referta.Prxterea maritima loca,tum Mediterranef regiones Vrbis.partim auftisabipfisRomanis,omniaplenafuntGymnalijs,fontibus,Veftibulis,Templis,xdificijs,magifl:ris-Licetquehaud infcitedicerei quafleffeftumiamOrbem fuasdenique refumpfiffe mundicias,aiq;ornamentaomniafplendore,&gratiarenident.Cumvniuerlater-ra.quafiPomarium quoddam culta atque ornata vifitur.Speftaculorumomnisgenerisdecor ,& Ludorum numerus infinitus fi-quismoeniumambitumcolligat,exveterumtraditione.X X. fnillibUs,autpaul6pIuscolliget,vtfupradiftumeft. In quibusprx-fides vrbesinftruftx, alix alijsin locis habitatoribusminiftris inftruftx, atq;alijs rebusornatae, quxquafiptxfides vrbes qualifoffaclauftraconcludunt. Qujd enim Vrbe Roma excellentius?cuiusoptimisexemplisgloriari liceat, difciplina militaris acriusretenta,Principatum ltalia»,R.omx Imperium peperit,& multaru vrbium, magnoruRegum, & validiflimarum gentium regimen,Jargitaeft. Alpium.Taurique montis conuuliaLlauftra tradidit,OrtumqueparuaRomuIicafa,totiusTcrrarum Orbisfecitcolu-xnen. Exquibus fummi omnes Triumphi emanarunt. Regnauerunt prius in Vrbe Reges feptem, poft eos eieftos, Bruto authore»Vrbs libcrtate potita eft. Quam fub 1 mperatoribus iterum ami lit,atque iterum in compedes coniefta eft.

Auguftus Cxf. bis cogitauit eam reftituete, fed timuit ne aliquis poft ipfum iteru dccuparet. Cogitauit & L. Septimius, cogitauit& Decius, qui multos habuiffet laudatores, li aChriftianorum cruciatibus fe temperaffet, vnde ex miraculo cum in quadam palu-de fubmergeretur,nufquam eiuscadauer poftea inuentum clt. Sub Probo autem Impiomnia fuerunt quieta.& tranqui Ila.cuius Im-perio Oriens, Occidens,Meridies,Septentrio,omnesq; Orbis partes in totam fecuritatem redaftx funt, Vnde vereProbusappella-tus,ex quo difciplinam militarem multi didicere,vtfcribit Vopifcus. Habct nunc Roma, quodfuafponte gentes,&nationcs,SacrofanftgRomang Ccclefif fubieftj funt,non vtolim,armiscoaftf (nam vtolimarmis)nuncreligione.Religioenimfacithomi-nes inter feconcordes, & vnanimes, & nationum quantumuis efferas,& Barbaras, mitiores. Nam linguarum & numinucultura.ho-minemalienatabhomine. Idcircofaciliusfibi animalia muta,quamhominescongregantur.Enimuero fi abomnibtismortalibusvnum,&idemColereturnumen,haudquaqameffent interipfostotfuperftitiones,&difcordix.Retinet adhuc Roma quandamprifcK roareftatis voibraro, vt gentc<ex tetoOibc.tanquam membra adcaputrrcutrant. Habet prarterea roanfuetiftrmi Chrifti lmperiuro,8ceius vicari.-mPont Max.ptxcipuaro intotoOrbedignitatem.perfucceftionem teliAam a pifcatore idiota.Sc incrmi, qui fuperatis verbo.Cc excmplo Regibus, extinAi qtgcntium firoulathris ImpcriumOrbisoccupauif. HabetqueSenatum Apoftolicum, &Sacrofanftos Cardinalcs,Sc Cleium.Vbi Arx,& Domicilium C.hruftiana:religionis,&cius Rcipub.caput, vbi fcdes Apoftohca, Sc Curia Romanaon nium przftantiftima. Nufquam tanta xdificiorum laxitas, taeta reiumpompa, totlocaSicra.tam fohda peccatorum vcnia, Sc tot (vtplebis vocabulo vtarjindulgentix, totmartyrCtriumphi.Quotum cruoreafpctfa.confecrataomnia habentur.fub Chrifto Principe totus mundus patefaAuseft. Nam arma Populi Romani antea pcrucnerunt vfqucad Oceanum, Occiduum, Septen-ttionalcm.Sc Metidianum, ab Oricnte autem non perueneru nt vfque ad Indos. Sed dc rcgiombus Otbis, dc quibus nulla apud vctctcs fuctat noUtia.Mxrc*-toics,Sc negoci&torcs, fccCiunt nos ccttiotcs, icd fidcs Chiiitiomrna latius patefaciu

ss