L E C T O R L

IX vllum humanum ingenium ad Vrbis Romanaefaciem exprimendam fatise(Te putaui,qualis antebarbarotum euer-Honcm cius pukhritudo Scconditio fuit. Ciim talis vrbis dcfcriptio, non minorcs difficultatcs.quam orbis totius cnac-ratio contincrc vidcatur.vtputa, adcuius primordium.vittusatqt fortuna verecontcndifle vidcantur. Vndc Arnminia-nus Marccllinus,Vi£tura, inquit.dum eruot homines, Roma.vt augcrctur fublimibusincrcmentis, foedcrcpacisartcrnaevirtusconuenitatquefortuna.plcrumqucdiffidcntes. Sedvrbcm ramconditam, pofteri, impcratorumprifertim me-moria,multolabore.fumroaarte,fumrnaquc impcnfa, innumerabtlibus, ftupendis,8c pcn£ lmmortalibus xdifitiisot-naucre:Quxtamen,partim temporum iniuria, partim hoftium malignitate comminuta, partim in calcem dccoftaperiete, partim in alias regiones dcportata, vt a V Vandalis in Africam, aThcodotico Rauennam,partim baibaro,8c tm-mant Ncronis incendto,hoftium etiam fcclcre ac feritatc, confrafta , 8c fcalpris dcformata funt. Quorum tamcn rcli»quix,tam funt immenfxatq; magnificx, vt plunmos ad fe vifenda ex rcmotiffimis totius Orbis parrbus iugitcr allictar,cruditioribusautcm ampliffimam fcribcndi matcriam hsitenus prabuerint ln quoquidem argumento.ex rcccntiotibus. magna cum laudeoperam bonam nauarunt Bartholomxus Marlianus.cuius Vibis Komanp topograpbta,cum xdificio-

lum 8cftatuarum imaginibusextat. Andrcas Fuluius.qui dcantiqu : tatibus Vrbis, Lbrosquinq; confcrip(it.Blondus,EugenijPontificisSecretarius,deRo-matriumphante, decem.de inftaurata vcroltbtosttescdidit. Fabius Clauus.Georgius Fabrittus Gcmnicenfis Vrbis Romanx defcriptionem ,opere nctttrtagnocomplexuscft.ad hiftotiarumRomanarum lcAioccm perucili Lucius Faunus, Andreas Paladius; Pyrrhus Ligorius; Lucius Maurus, 8c pleriquc«lij,qui Vrbisregiones, xdificia, ftatuas, trophxa, templa, circcs, curias, theatra, tbcrmas,balnca, porricus, columnas .aquxdudus, fontes, naumagias,la-cus. Scquicquiddeniquetota Vrbevifendumatquemirabile, ad pofteritatem tranfmiferunt. Quorum quidcm auftorum nomina libentius recenlemus,iftdicis vt inftai auido lcctoii fimus, qui vnicahacpagina, quodpidot flylo 8c penicillo vtcunquc prxftat.tantx Vrbiseaairationcmcxhibcicnon poftu-mus. Valc.

ROMA TRI VMPHANS.

ANDREi FVLVII ANTIQVARII

ROMAE, D E LAVDIBVS VRBIS,

ORATIO AD QJ: I R I T E S.

R B E M Romam, Quirites .Tcrrarum Deam, gentium Reginam, Deotum Domicilium,Magiftram morum, communemq'; omniuro pa-ttiam, finccontroucrfia, ptimam cunftarum Vtbium.quis tgnotat t Maius cnim Roma, nihil vnquara fuifte,omnium teftimonio, iarttpridcm in confcflo cft. Ita Diuinamcns Ciuitatcm PopuliRoraani cgregia, temperataq; rcgione, collocauit, vt OrbisTerrarum Impcriopotirctur. Cum rcrum nstura vircsomnes in vnam vrbcm oftendcre voluerit. Cum quis Campum Martium infpexetit,Scpulchrum Au-gufti, toc marroorcis firoulachris, 8c xcisornatum Forum Roroanum, 8c louis Tarpci dclubrum.Thermas.Porticus in Prouincix modunlcxrruflas, Amphithcatrum,Tyburtinolapidc cxxd:fi.aturo,tantxaltitudinis, vt adculmcn vixhumanusoculuspertingetcpolfit. Pan-thxon miraaltitudinefpatiofis molibusfutnicatum.Tcmplum Paxis, PompcijThcatrum, Circum Maximum .Scptizonium, tot Arcusl riumphales, totAquaeduftus, tot Sratuas pct Vtbemad ornatum pofitas. Si mgrediaris Foium.aliudexalio vidcbis appofitum . Qmis Regalcs Potticus, Aede.-q ^eSacras»Qais Capitolium, 8c in ipfo, 8c in Palatioopcra, 8c i n Liuix Porticu, qux (ingula contemplans , alia facileobliuioncdciebis. Talis cft Roma, cuius printimuri luto, ac pali:. dcfixis, tam humilcs etant, vt eos Rcmus leui faltu trjnfilierir. Hxc tua nionumenta parcns Romule, Hxcilla xtetna vrbs,Tertarum Re-gina, ScDcagentium Roma.Cui paicft nihil,& mhilfccundum.qux vndiqucdcuidlo in gyrum paulo minirs OrbcTerrarum adueftos.fine fine trium-phosrecepit. Innumerabiliumcoloniarumfub Cceloparcns. SedCiuili,ir.tcftinoque bcllo abfumpta.Terrarum omnium alumna.cadcmque parens fcnuminc Dea elc&a Qux Ccelura ipfum clariusfaceret.fparfacongregarct lmperia,titusq; mollirct,& populosdifcordcs.ferasq; Unguasfcrmonis commer-cio contraherctad colioquia.&humanitatcm hoininibusdaret, brcuiterq; vna cundaium gentium in toto Otbe.pattia fieret,Cuius monumenta,quis pro.beconfidciet, pluresin ca viftorias,&Triumphos, quaro annos aprimaconditionercperiiet Quos MaroHeroica Maieftate,in brcuiffimo Acnexfcutopetftringcns fatis probe complexus cft. Fuit ctiam Romani nominis comcs femper fortuna, Dncjuc ptxftanres, & bcneuoli, Qui, nc Capitolium a Galliscaperetur, fopitiscuftodibus.Sacratamfallialitem nonpermiferunt. Vnde Citeto in orationead Qjirites,Dii, Dcxque immortales.qui exccllenti tumuloCiuitatis fcdcm Capitolij in faxo incolitis conftitutam.vbi tot Reges, tot Duces, tanta virorum fpe&ata cft indoles, merito Di j, horoinesq; confenferunt,Vtbem hislocis ftatuendam, vbi faluberrimi colles.agerfcraciffimus, flumenad res vchcndas ldoneum ,fitus abextrcmxclaffis pcriculoimmunis, Vrbsiriedia lralia, & ob id ad rcrum lncrcmcnta habilior, vbi cx vnoOrbe, Deoruro numinefaiiaeft vna Vrbs. Nullaenim (vtait Piato)poteft Ciuitas finefa-uore numinis profpere conftitui, nccfcelicitcr adroiniftrari. Nulla prxtcrea vrbs tamadmirabilis magaitudine impcrij, omnibus humanx natutxdoti-bus vcnerabilis, bonis exemplis dotatiffiraa. Eademquebenigmffima paicns omnium quafcunquegentcs,atq; tcrtas,ita muneribus proprnsditauit. vtta-men cxteras non in vniucrfum fimilibus dotibus fraudatet, vui qaidetn omnia Rooax tttbuifte vidctur, in eaomnia funt, quxaut fortuna hominibus> lo-cisque, aut natuta latgitui. Vnde Propcitius.

Qmnia Romant cedant mhitatla terr/i,

Natura kic pofuit quuqud vbifyfuit,

Eft prxterea quxdam certa vox Ro. generis, Vrbiscjue propria. i« qua nibil offendi, nibil difplicere, nihil adnimaduerti poflit, nihil fonare, aut olerepetcgtinum.Quid quod libertascumanimantiumgeneti gtatiffimn nufquam tantacft, tumingenui agcndi, tum liberrime loqucndi. Alix nationesfec-uitutem patipoflunt, Populo Romanocft proptia libertss.eoTybetius Cxfardcl toribus refpondcreiolitus. InlibcraCiuitatc, libcras efle oportereho-minumlinguas.NullibiprxtcreatammagnamVrbcmmortalesviderunt. VndcHcliogibalus lmperator,mctiri cupicns eius magnitudinemioco Ati-neatum telas, propofito prxmiocoiradi iuffit, & dccem millibus pondo Aranc.>tuin collcftis msgnitudinem cius, hoc Judicro dcpixhendit. Romanotutngensomniummitiffima, &clcmentiffima, habitacft. Apudquam vnum iupplitium tantum, ante, & pcft fuiflcimmane, & barbarum inMetiumSuffe-tium Albanorum Diftatotem,TulloHoftilioKegcauthore, inaliis gloriaii licet, nulli gentium mitiorcs placuiffepoenas. Nullas Vrbes.ac nationesop-pugnauit, quasnon viccrit, nullosfuppliccsad fc venientes populos,quos nonbcnignc fufccpcrit, nam cum Lcgati Carthaginenfium.ad captiuos redi-mcndos.invrbemveniflent.nullaacccpta pccuniacosreddidctunt, tot punicis iniuriis vcniamdatam . Vndehoftium vox talis ieddita. O munificcn-tiam gcntis Ro. Deotum bcnignitati xquandam, nam bcneficium quod nunquam dcdiffemus, acccpiflcmus.

Nullagcns.inquit Cicero.qux non.autitafubaftafit >vt vix extet,aut itadomita, vt quicfcat,aut pacata,vt viftoria noftra.Imperioque Ixtetur,tum gentcs.quas antea,nullx litetx, nulla vox, nulla fama notas fecerat. cxterasitem pattes.qux vel agcntibus, vcl inimicis huic Impetio, velinfi-dis, vel incognitis immanibus, & Batbaristencbantut noftrisatmis deuitlxparcrecoaftxfunt.Militcsquin immoarmisinfigncs Roma ftatim babuit, 8tpopulum Martcgcntium, vttetrigenascumarmis natumcxiftimes. Vnde Pyrrhus de rittutc militum Ro. Oquam facile, inquit, Orbis lmperium occu-pare.aut mihi Romanis militibus, aut me Regem Ronanis. Hac virtute maiorcs noftri, primum vniuerfam Italiam dcuicerunr, dcinceps Catthaginem ex-cidctunt, Naumantiam eacrcerunt.potiffimos Regcs,bellicofiffirnas gentes indeditionem huiuslmperijredegcrunt.Tot habuit triumphos.quotoraefunt, partesqucTerrarum, tot viftotiasbellicas,qaotfunt in rerum naturagenetabcllotum. Illudveio fine dubitatione Romanum fundauit Imperium,quodfundatot huiusVtbis RomulusfoedereSabino.docuit.etiamhoflibuirecipiendisaugeriCiuitatetnhanc oportcre.Cuius auftoritate,& exemplonunquam eft intetmiffa & maiotibus nofttis, largitio, &communicatio Ciuitnis, itaqueex omnibus genctibus gcntcs vniuerfx inCiuitatem funt «e-«ptx-Liccc inftiutudcindc fuit, ncquii noftsum plufquim vaiui Ciuitatis cftc poftct, nc qui» inuitus Ciuitate mutctur.ncuc in t Ciuiutc mancat inuitui.

Vnde

S 4