MONACHIV M>-

Onachiv Min fuperiorc Germanii Viridelicir, quae iam Boiaria fiue Bauaria vocatur, metropoiisad Ifa -sram, rapidifsimum arnnem , ex faltu Schiratio, Alpium fcilicet Penninirum gremio in Danubium profluen-tem fita,irtter Vrbes,quar ducales Principum regi]sc]arent,amplitudine,elegantia,mundicieexcellit atquec-nitet,de cuius origine qui fcripfere,leritertti)s inter fe difcrepartt.Chronicorum enim Noribergenllum con-fartinator fub Othone I. qui ImperijadmirtiftratiOrtem arino D. CCCCLXII. irtijt Heriricum ducem Brunf-uicenfem , cum Bauariat partem ex msterrta hatrediratead fe deuolutam in arce Verihgenii degens, pofside-ret ,iuxta Monachorum villam , ponte fadto, rtouaqUe trans Ifaram amnem via munita,opidulo prirtcipiumdedilfe: Erneftum vcro Henrici filium permitrentepropterheroicaipfius facinora Otthone Carfare vitrico(viduam enim Henrici ille vxorem duxerat)ex Opidulo Vrbem fecilferefcrt, ea tamert lege ipfi ab Othoneimpofita, vtFrifirtgeltfi Epifcopo,qui propterdiminutum fibi ius & veftigal auerla viapublicareclamabat,quirtquenummum pondo quoranrtisdependcret. Hisaulpicijs hanc vrbem emerfifife, & irt nlagnampopulifrequentiam, xdificorum^uccrebritatem coaluifle, wleafrfrmat. Verumertimuero feriushuiuS vrbis primordia Auentiriusponit, quiHenricum SaxonumBoiorumquedynaftarn,ex peregrinatiOneHierololymitartafupplicandi caufairtftituta,reuerfum,eum aliquartdiuImperatoris Friderici Aenobarbi fextam irt Mediolanenles cxpeditionem iufcipieritis aufpicis fecutus,tandem deficeret,in primam Vin-deliciam, qux fuperiOr Bauaria nurtc dicitur, redijife, ibique prope villam Monachorum Schefflarienfis Collegij nouum opidum condi-diflc,quod Monachium appellauerit, Mortachi,qui parifis vlrtis dextra manu lpeciem pra: feiuranris ferat, finiftra vero librum teneat,in-fignibus donatum afferit.Sed cum ad Veringios(vicusnunccftad quintum infra Moflachium lapidem)a Salinis,quaradradices AlpiuntNoricaruni tum maximi commodi proucntu etiam ounc vigent, via falaria& prartoria tertderetur, ibique ports & empOrium falis efler,Henricum ex lmprouifo Veringiosopprefsifle.pOiitem refcidifle, falis mercimonium, pontemque & veiftigal Mortachium recensextrU-durn opidum tranftulifle: Albertum verb Frifingenfem Epifcopum multiplicibus apud reuerfum ex Italia Carfarem, querelis & accufa-tionibus tantum effecifle,vt ciim citatUs ille minime fe iifteret ,alsorumque etiam cnmirtum reusageretur, larfaf MaieftatiscortdemrtatuS,& vtroqueducatu exutus fuerit, quorum hurtc ex decreto Senatus Catfar in fidem Othonts Comitisin VVitelfpach & Scheuren figrtiferifui propter egregiam fibi nauatam operam tranftulerit,illuni Berrthardoab Anhaltt tradidcrit.HoCautem memorabile,quodhdius vrbijconditat & redditibusamplificandvcaufa Saxonix & Bauariacducatuum,qui vniusdominatui parebant, diuifio fuccefierit,& huius domiliium in VVitclfpachiam Scheurenfemque familiam deriuatum ferie rtunquam interrupta irt ferinifsimum Ducem Guiliclmum eirts no-minis quintum infigne fui ordinisdecus,qui vtramque modo Bauariam pacatifsimeprudentifsimeque gtibernar,propagerur.Vrbis huiustam externus quam internus fitus multis opportunitatibus eft amoenilsimus, aere teinperatifsimo ialuberrimus. Intcr Oenum & Lycumamnes,illum ,orientalem, huncoccidentalem,vtrumque vttiusdiei itinerediftantem, Ifara mediusinterIabitur,aborienteVVafici bur-gum , ab occidertte Auguftam ,afepteutrione Frifingam, a meridie vcro cum pulcherrimos diuerfis pifcium delicatifsimorumgcneri-busabundanteslacus, tum variaquafideinduftriaatquearteadamoenitatem confita nemora pafsim circumquaquehabec,numerofisdi-uerfarum ferarum , prxcipue vero ceruorum cateruatim difcurrertcium gregibus referta. Montes Tirolertfes tanqulm prsforibus Meri-»diem verfusafpicit. Hortos fuburbanosorienti foli expofitos limpidifsimi riuuli ex ainne dedu&i murmure gratifsimo prxterlaoentcsri^ant, mirificeque recreanc.Nouus ipfius Ducis iuxta nouum Caftrum hortus,prarter artificiofum fontem & doinum gftiUam pulcherri-tms pnfturis ac ftatuisornatam hoc firtgulare habet ,quod vix vfquealibi reperirefit,vtcrepufcuIoappetentevefpertino,magnusceruo-rum grex interdum centuin aut plurium fub iplaspropemodum icneftias iponte accedat, vndefigi fterniqueautarcuaut Sclopetoque-ar.qualifcunquc eorum maximeadlubefcat.Iam fi in ipfam vrbem :ngrediamur,ibi vidcrceft,quam Iatar, quam nitidat plateat, quam 1'uperbis &elegantibusfplendefcarttatdificijs,quantam denique vtilitatem quantatnque voluptatem canalesex Ifaratalneotriplici diuertigiointroduili ciuibusadferant.Templahic varia,feiduo curribusaltifsimis prxc.eceris eminer,quat & parochiac collegiatac funt,D.Petri &Dsiparae Virginis,in quo ManfoleumBauaris Ducum , vbi &Lodouicus IIII. huius nominislmperatorfepultus eflT, vifitur,turres verohuius templi binat columnarum inftareadem latitudine,eademalticudinead CCCXXXIII. pedes aflurgunt. Organum eiufdcm templimaius,totum compadum eft fiftulisligneisexbuxo torrtatilibus.tantat quidem capacitatis, vt vix vfpiam tantat conlpiciariturexplumbovelftannofufiles.Monafteriahatc vrbscelebrioraqaa: prxcipue vigcanc,triahabet,vnuna Francifcanorum, Auguftinianovum alterum,tertium veroDiuoIacoboconfecratum ,quod monialium eft: Duo item minoracoenobia virginum,ordinis Diui Francifci.Francifcanisvicina.Cemeteriaduofcorfimduabusparochijsdeftinaca,facellum quodquefuumhabent,quorum vnicoiundlumeft Nofocomium, ter-tium fuburbanumSaluatori dicatum nuperextrudlum eft nouum.Eft & S. Spiritus atdescuiXenodochium contiguum. Interaedificia no-uaquibusvrbs mdieS magis ac inagis illuftratur, prarcipuum eft templum Diuo Michaeli Archangelo dicandum,/nacum mtegris ijsque

amplifsirnisaedibus,quasPatribus SocietatislefuDux Guilielmusafundamentisextruit,ijsfcholatconiurtaatcrunt,adinftitucndamiu-

uentutem,qux exdiuerfisnationibus huc magno feconfluxu rccipit,magflificencifsimf.AIiud aedificium nouumjvt nouo caftro maioi emfplendorem commoditatcmque adferat.iuxca interiorem hortuni, quem variat variarum elegantiarutn diliciatexornant,couftruitur,cuivicinaBibliothecaeft XI. CirCiter millibus voluminum ( quorum non exiguapars diuerfarum linguarum manufcriprafunt)feorflm 8efcitifsime compaftorum refertifsima, theatro peramplo &amoeno diftindta lnfraverbtheatrumhoc, ftatuarium eft antiquifsimorummonuinentorum acqueimaginum.quat Roma & aliundc magno atre congeftat funt ,ditifsimum. Caftro nouo per anfradium adhrret atriuomui elegantiarum ac deliciarum genere, quas vel uatura, vcl hominum ars lubtiles 8c ad miraculum ftupendas dedet irtftrudtifsimum,in quod quotiefcunque quis vel curiofifsimusingrcdatur,quod nouum admiretur inuenir,vlque adeo vagaibi rerum fuppellcx atque va-rietas conlpicitur.ln curiaducali veteri aluntur tigrides, vriat, lynces,& hoc quidem tempore duodecim leones,quorum fetiiell* catu-losfrequenter pariunt. In eadem curia memorabile magrti roboris monumenrum Chri :oforus Dux rhithmis Germanicis ad marginemaflcriptis pofuit.Molendinaaquatica rtoflfolum extra,fedCtiam intra vrbenl multaacvaria,multisac varijs rernm opificijs feruiunt.Fon-tem Princeps Ferdinandusad maiorem vrbisamoenitatem publicat voluptati ante palarium 1'uum canahbus educit,quem atneis magni ar-tificij ftatuis, quatuor elementareferentibus.quat exilientis&: galeatum criftatumqueeqtiitem portantisequi fimulachrumcircumftenr<exornat.Artificia qux apud alias gentes m vfu,& hic in precio funt,aliurtde ilitroducuntur,vt inftitura nuper officina vitriaria & texturaholoferica. Forum nobilitatur in primis vini aducdlitij, falis, & rei frumerttarij mercatu. Conficiuntur aurem hicmerces plurim.r, quxin diuerfas prouinciasexportantur.Populi frequentia tanta eft.vt oilodecim rtlilliafamiliaru recenfeatur,rtecomtiesrccipi quearit,quinin horreis multi & irt angulis habitare cogantur magnis anguftijs,adco quidem, vt quatuor aut quinque nonnunquam repcrianturfami-hx , quibus vrtum tantum hypocauftum luppetat.Celcbriorem hanc vrbem & frequentiorem facit, quod ex diucrfis vndique nationibusdiuerfi huC nobiles &artifices benignitate Principum illedi, confluant. Multi hic Comites, multi Barones & maiorum gentium nobileja<»unt.Ius dicitur tribustribunalibus, Prouinculi,auIico,&ciuili liue vrbano.lnaulico confeflum habcnt Comites,Barones,Nobiles &lureconfulti. In ciuili Senatores, quorum qui interioris confilij furtt duodecim plerunqueex patricijs fenioribus, qui verb exteriorir,xxiiii .pirtimex iunioribus parricijs,partim ex plebeiscooptantur.Criminaleius Prartor,quem vt plurimum ahtiqUat nobilitatis elfe o-portet in curia Senaroriacuius conuexaamplitudo fpe&atu digna eft, adminiftrat. Patritius ordo hic nobilior eft,quam alibi.cui hocre.cepta confuetudine foletirte eft,vt quotannis Dominico die,qui Epiphaniam lequitur, vfliuerfusfiuecoelibesfiueconiugati fint vnacumvxoribus ac liberis,quibus per attatem couenit,ac per valctudinem integrum eft,in regiam,& ad quatuor pratcipuas vrbis portas,fi ue p] r -tesc niue coopertse, fiue non fint,trahiscircumvehantur,poftridie verb,in curia fenatona vnacum aulicis choreas ducant,& Priticipibu»fumptuofum epulum pracbeant.Corporis Chrifti fefto tam regificoappararu ac fplendido hic iupplicatioadornatur,quam vix credibilceft apud vllam gentem fieri, ita vt cum triumphalibus veteruiti pompis propemodum conferri polsit. Reprxlcntantur enim & Veteris &noui Teftamenti hiftorisc^quse res fiue terra fiue mari g<ftas,tradurit,fpeftaculis & figuris qus magno fum P tu,magnoquc afrificio concii -nantur ad res ipfasaccommodatifsimis. Veftes,currus, phalerar, nauigia,ali*quemachinac& orinmertta ijs deftinata cum magni fint prc-ci|,diligenter alferuantur.Nundinat hic bin? habentur ,vHC poft Epiphaniam,alr e np ad Diui Iacobi feftum, quarum hascelebrioresredd thominum & equorum in ftadro curfus.Hxc dc hac vrbe ex piurimis quat mertioratu digna firit,pauca colleifta,cum plura non eapiatpagi^na,iufhciant. w