I

N O V E S IV JVL

O vesi vM,alijNouelum,Marlianus,&v r bisana!es,Nufiiam ,NHaf (r/ov PtolcmeoGerffianisevrbs,itemTacito,AmmianoMarce]lino,AntonioPio,alijsq;memorata. EtNi v isi vm GrcgorioTu-ronenfi, Sed Abrahamus Ortelius,ex nummorum notulis Ptolemei, omninoaliam colligit. Vrbseft Vbiorum Rhenana; quatuor miliarib. fub Agrippina Colonia diftas,quam Marlianus in Duca-tu Iuliacenfi,fed Ptolemci enarrato,meluls,in Colonienfi dioecefi collocat. Tacitus,Lcgnorum ge-tem vbijs proximam conftituit, & in ea,Nouefium. Eam tamen gcntem, propter Vbiorum, & Me-napiorum potentiam,nihilpropriaeditionishabuiffe.compertumeft. Hxcvrbs,aprimordio,fe-cundisllheni fluftibus irrigata.finiftrum fitu Iatus illuftrauit,donec fortunaminus propitia,al-ueum Rhenusimmutans,vrbemquenon longofpacio adfpiciens, brachium eiusvfibus reliquerit.Qui Nouefienfem obfidionem Caroli Burgundionisaccuratedefcribit,Monachus Ccenobij fubur-baniNoui montis.Ciuitatisinquit.Nuflienfisdifpofitio,magisin longum protruditur, quam in latum.Per cuius longitudinead orientalem plagam.amnis praeterfluit Erppia,ibidem a Rheni fluuio abforbetur,vnde etiam ciuitasab hac firmatur parte,necaliahabetfoflata,Diftattameriuus ifl:e,itinerequafimedighorf aRhenifluuio, &perp!uresgradusabiftoriuo fitafcefusadci-uitatem,qux in alto pofita eft. Sed ex Kheno brachium procedit,in quod intrat Erppia iuxta ciuitatem, Et iftud brachiiiparitercum£rppia,conftituuntfluuiu,itavtmaioresnaues exRhcnoadciuitatecum mercibusdeferat. EtbrachiuhocErppia adaudu,etiam duas, vrbi vicinasambit infulas, vna maior, altera minor dicitur.Deinde.a tota Septentrionali plaga in latum, & pro me-diaparteoccidentalisplagxin Iongum, ipfaciuitasduplici cingiturmuro,&in vtroquecoplures turresfirmx, &forisrepletuseftextimusmurusterra.quafi vfqueadfummum, vbi ambulacrumhabet.vttutam ftationem defenforibusprxbeat. Alia dein-de media pars occidental is in !ongum,& meridionalis plaga in latum,iimplici cingitur muro,extra qufi.lato & al to munitur ag-gcre,vtrinquefoueisbcne defenfo. Atquehxcquidem oblidionisCorolinxenarrator.Templum eftNouefijcolIegiaruCano-nicorum,&CanoniflarumD.Quirinircliquijs,tymbooperofb,&frequentiperegrinationememorabiIe, Decuiusprimafun-datione.hxc.lociarchiuum fuppeditat.

EuerhardusComes,&MatronanobilisBerta Comitifla,vxorfua,diuinoSpiritu dufti.fuaalodiacontulerunt ad conftruen-damEcclefiamNuflix,inhonoremDei,&BeatiQuirinimart) r ris,fe,&aliabona fuaeidemEcclefiatpoftmodum conferentes,excepto,opido Nuflienfi,& duabus Curtibus, quarum vna Elukelhem,&a! tera Herda,nuncupatur. Quas Curtes cu m iam dictoopido Nuflienfi Berengero,tunc Tullenfi Epifcopo, fuofiliocontulerunt.hocpatfto.QnodipfeineifdemCurtibus, &opidoNuflicnfi vfumfruftum,quoad viueret,obtineret,&poftmortemfuam,ipfum opidumcumCurtibus fupradidiscommuni-ter pofliderent,Maior Colonienfis, & B.QuiriniNuflienfisEcclefia.Pofteaergo,mortuoprxdiftoTullenfiEpifcopo,Reue-rendifs.D. AnnofecundusfandxCoIonienfis Ecclefif Ar t hiepifcopus, Annodominiio74.QuintoKalend.Oci;ob.indieDe-duationis MaiorisEcclefix CoIonienfis,paci & vtilitati prxdichrum Eccleliarum patcrna follicitudineprouidere.altercatio-numquc caufas, quat frequenter eueniunt,occafionepoffeflionum indiuifarum, ab ijfdem Ecdefijspenitus remouerc cupies,deipfarum voluntate & afrcnfucommuni.diuifionem poflefiionum Nuflienlisopidi, &curtium pr^diftarum inter ipfascom-munium.fccit, hufic in modum. Quod Maior Ecclefia Colonicnf. Hukelen ciim molendinis,pratis,& alijs pertincntijs fuis.Ec-defa vero Nuffienfis,curtimdeHerda,cum fuisfimiliterpertincntijs,finealiquacaIumniadiuifim,pcrpetubpofiIderedebe-ant.Et quod vniuerfa iudicia opidi Nuffienfis, nomine Coloniefis,Ecclefixfexccpto tame iudicio AbbatiflxEcdeflx Nufliefis,quia deboniseiufdem Ecclefix,in fuaCamera exercereconfueuitjad ipfum ArchiepifcopuColonienfem,tanqua tutorem , &defenforcm earundem Ecclefiarum.cumalijsnonnullisiuribusdibtiopidi pertincredebcant. Etneextalidiuifione,EcclefiaNuflienfis! efivideretur.idem diftus ArchicpifcopuseidemEcclefixinfuperdedit duascurtes,cum pertinentijs earum, qua-rum vnafitaeftapud Vdesheim,&aliaapud Langenfeich propeRhenum,quascurtes,ipfe Anno Archiepifcopus.de fuisbonijiacentibusapudHclmefteden inSaxonia,abEcdefiaS. Ludgeri in VVcrdenaemerat. Dedit prxtereaeidemEcclefi eNuflien-fi.tertiam partcmagriculturxinterra,qux vulgariterdicitur.2Crflanfcf/quxfitaeft circadidum opidum Nuflienfe. Deditctiaprxtcraliaiurafxpedid:«eEcclefixNuflIenfi,omne,quoddefermento ceruilix (quod fermentum vulgariter dicitur,<jn»f)debet, vcl poflitaccipi in opidoNuflienfi; Ita quod fine eius licentia,nullus pofsit ibidem ceruifiam fermentare.

Anno falutis M.L.Reuerenda Domina Abbatifla Ecclefif Nufsienfis, Romam, deuotionis ergo profeda, afratre fuo, Leonenono.tunctemporisRomanoPontifice,reliquiasD.Quirini DucisRomani, &Martyris, impetrauit,&Noucfiumtranfuexit.Quifanguinem pro ConfefsioneChrifti profudit.Annoiy^.

Quemadmodum autem multorumannorum decurfu,Nouefiumopibus,mercatura,&potentiafloruit,itavtfit. dum vrbes&opida,fata!ia fua punda contingunt.grauifsimisetiam calamitatibus prxmitur.Nam circaannum Chrifti S8i. vt ex Sigeberti, &

Reginonischronicolib.i.conftat,NortmannorumRegcs,Godefridus&Sigefridus,Agrippinam,Bonnam,Tulbiacum,Noue-

fiumque ignedepopulantes,in fauillas redegerunt.

SubPhilippOjRomanorum Rege.obdiuerfa Adolphi Archiepifcopi Colonienfis ftudia,quidefcrto,quem prius Aquisgranicoronarat,Ottone,Philippi Regisxmulo.huius fequebatur partes,& eidem etia Regule diadema Aquisgrani impofuit. Vt hincClemenslIIRomanusPontifex,eum afedeEpifcopaliamouerit,BrunonedeSeyna,furrogato,vndePhilippusRex cxfo Otto-ne.hoftiles in Epifcopatum Colonienfem copias introduxit,Et expugnatam vrbem Nouelienfem Adolpho Archiepifcopo tra-didit.Quamhiftoriam Crantzius infuaSaxonia lib.7.Segebertus.&alij,defcribunt.

Deinde AnnofalutisM CCCCLxxim,vniusfereanniobfidionem,aCarolo Burgundiacofuftinuit,qui tandem,aduentan-tecumcopijsFridericoImperatore,folutiscaftris,Nouefiononexpugnato,difcedit. Imperator autem Nouefienfesprxrogati-uis,&priuilegijsditat,Namimmunitatem vedigalium,quxteIonarijRhenaniexmercibusprfternauigantium mercatorii cxi-gunt,ipfisdonauit.libertatemetiamcudendf pecunix,Edixitinfuper Ciuibus,vtaureamaquilaminclipeonigroin fignismi-litaribus vfurparent.&quaflibetfenatusliteras, rubracera,obfignarent.

Sedin omniumgrauifiimamcalamitatem infoelixNouefium Annoi58i.menfeMaioincidit,tum obreligionisdifsidium,ti!ob libertatis ftudiu m,quo priuilegia,opes,dulcemque libertate,cum fumma vicinorum omnium miferia.turpiter amifit. Qua-documEpifcopofuoCoIonicnfi,folitasdifputationesfouit,quandoobIatumabeoprf(idium recufauit,&in propinquahoftiuvicinitate,etiam monitum.nodlurnas excubias negligenterhabuit.Quam vrbisvaftitatem.abelegantifsimohuiustemporishi-ftorico,Michaeleab lflelt,in adauda Surij hiftoria,graphice defcriptam,in indice referimus.

i