G O V D A>

OVCA.fcxta in ftatibus Hollandiatciuital,vtbscelcbtis,& fecundum nominis fuietyittologiam Vere autea.fi uefitutTl& amdenitarem Batauiagri,in qua acdificataeft, fiuemultiplicemaquarunicommoditatcnt.qua irrigua paifim cft.fptfiftes.VndeChryfopolimauflorquidam non inclegans.patriam hanc fuamnuncupat,Haeccirca annuin (alutis. M. C CiLXXIt.fub Florentio VVilhelmi Roirt.Rcgis filio Coinite.a quo ciuibus primiint priuilcgijsdo»ata condita ad tfa^fla.ministipam,fitu,quam periucUndoexccllit,idque hac, vti conftat,occafione olimquippc.Rhcnusaliooftiofluininuntmatti fcconiunxit. Nam ad armamentarium Roitt C.Caligulse fpeculum.poftca arcem Britonum diaam.in maritiraolittotc,pagoCatthorum,vulgo Catthvvick,ea partcqua Rhenus,modico,vt Plinius loquitur, Aluiojin marcfecftunde-bat.cui proximus antiquo Rheno impofitis pagis,Rheinsburg,id eft, Burgum Rhcni arx.certo indicio fluincn hucoli t »Ocaeanum peterefolere.dubio procul eft.Porro meatum huncintermedium interduo Rheni dftia.Hclinumfcilicct ScFleuitt,qui ab opido Rheno,prope Doreftadio a tergo Batauiam.vfque in Oc^anum pcrpetuodecurfu allucbat hoc mo-do obfttuftum c(Te,(vtait Cornclius Aurelius.Erafmi Rotterodami quondam pr^ceptor in fuo de Batauia libro primo)haud fcmcl ex vctuftiflimisTraicainorumchoronicisIegimus.temporecnim Hungeri(qui vndeciinus^ B.VVillehror.doprasfidebat Epifcopus)cuin DaniiuxtaS. FridericipropheriamTraic£lum,totaincjue Hollandiamhoftihter dcuaftaf-fent,vifiefuntin ccelo ftellae.intcr feconcurrcre,fulgura Iouifque tcla.acrius ftridcrc; flumina fupra modumaugcri & crefcere, quod vtique non tantumad praefcns damnainferre, verumetiam & aliquafignificarefutura B Ifidorusteftatur. Quid multis?tantaCirciodiufcule flinte,fa£la cft in Cathvvico,verfus Lcidas maris inundatio vt ad Traiefti mocnia pifccs marini caperentur. Surfum quoque Rhenus tum grandi pridem niuc pcrau£Ius, vctercm fe-cumlordanisadducens tragediam,conuerfuseftretror(um,qui dum(conccrtantibus inuiccmaquis ventorum violcntia)in marcdeccffhm nonhaberet>

omncs prope egrc(Tusripas,inuaditcontinentem,moxpccoiainuolucns &homines,triftcin vbiquc fui cxcurfus relinqucbat imagincm; it^.vtetiaittipfa fit Ambiorum Batua, Deucalionisfaecula lugcret innouata.Tum atborcsfyluatqueproptcr marini gurgitisfalfcdinemarefaaae randein e(fra£Iis vi-ribus.ventorum turbinefunt dific£tx,quasad hancquoquedicm vidimus.apud vetercsaquas alibiquee tcrrae vifceribuscrui.Sc in cunijsincifrs,farcicn.dis domorum teftisregulatis coaptan. Hoc igitur lnaliafflufti, 5c^nimoconfternatioinncs.qui circum circa morabantur Bataui, fcihcct & Traied.ni*Bataui quoque Hollandifibi poftcrifquefuis dcmaiori pcriculo prouifuri,dehberato diu ccnfucredecrcto, vtab vrbc Dorcfta do,ab vtraqueripamodiciainnis,a Rhcno dcorfum Viennam verfusftillantes,(Lccam dicunt)aggeresconftrucrent,& in eocffoifis rudcribusmanufa£Io mcatu Rheniflaenria dc.flcftcre.quo vnanimi ftudio, ardentiqueopcra, 5c plurimis dcniquc iinpenfisprocomuni vtilitateciaboratuirt cft, &ctficaciterabfoIutum. Haflcnuiille,Hinc duo flumina celcbria,Leca fi-ilicet & Ifala.quifc diucrfisinratibusin Mofamexonerant,enata funt. Iraqicuin non paterefdcinccpslibcra na.uigitio,&cxitus perintermcdiuin. antiqui Rheni oftiumfquod dcmceps volucnfbus annis obftrufium fuit per marisaeftum) ad marc pcraiucosStfoflas fluinina circmn Jufla funt.atquceoloci, vbi nuncGouda,fo(Taincuruata& flcxuofa,quse etiamuiim Goudaappellatur & opido nomen dcdit.iRheno LeidenG,ad vitandum mare, & rcmotiora locadedufta cfti Obiefto tamen repagulo quod vulgoSclufam vocant, ne fluxu Ifali canipi inuilda-rentur. Hac occafione,tuta nauiumftatio.co lociorta,vbi tcloniuinComitis,&adtclonijdcfcnfionemarx habebatur, habitatorcs & Jiuciforia aliquotcxcitata inaggrre,& nouacoa£fafocictas,tantadcmumincremcntafumpfit,Vtpaluftriumlocorumagrcftcspertcfi,qui varijilocisfparfiin habitabant»adaggcrcm fiiu turiorcm & magiscommodum conucncrint. & Ecclcliam fuam parochialem,quam inpaluftribus propinquain ligneain habcbant eotranllulcrint. Extateiufdcm Ecclcfiaeveterismonumentum.quod hodic.antiquumcoemitcrium appcllant-Ad quod pridieafcenfionisdoinini, in die-bus Rogationuin folennisprocclfio,deinore,celcbrari(olct.Quaequidcmconfociataagreftiuin Batauorum multitudo, loci opottunitatc. vfqueadco»brcui tcmporecxcreuit, vtiuftam opidi formam, fofla.ac moemalocus ipfcdefideraret, quatfub FlorentioComitc prxdi£loprimuinfunt xdificaticce.pta.DeindcvcibBlcflenfcsComitcs.cx HannonicnfiumComitiimftirpenati(quorumditionispoftinodumGoudacftfa£fa per h.-ercditatisdiuifioncmcoeptain per loannem HannonienfcmComitem.ciufqucfratrem Blcflcnfcm.qui Florcntio filio loannis. nufculo haercde dcfltientefuccefllt; cuinanuniaduerterent proptcr opidanorum frequentiam ac quotidianasaccelfiones, plurimu n augen Goudcpoincna, latiorifpatiocircumfcripfcrunt.ea ni-mirum amplitudine.quafcmodo vifcndam exhibct. Cxterum, propter frcquentesfluminis Ifalxinundationcs.folutisfubindcaquarum viagg/rious,qux vaflilfimo alueo, Rhcni fluenta cxcipiebat fluminis fupcriordccurfus, non procula Vicnna, loco.qui hodieappcllaturnouusdocx, vulgoOecriii*tt>Cr 3Dnitt/In pago Frcfemconfenfu Ioannis Nilfouij EpifcopiTraic£ten(is,a prxditfo Coinite Florentioobftruftuscft. Hincfucceflu tempons faiftum,vt a Gouda, vfq; ad fluminis fupcrius oftiuin circa vetercsaqua.sMontfortium & Ifcllta Jium latifliini carnpi modoconfpiciantnr, iniccfta pcr mfrrius o-ftium maris xrtu,paulatim glcba,vbi valtilfimus olim alueusfuit ibi nunc fata & armenta confpiciantur, cxiguo rcli£to fluminis aluco.Hxc autcm ciui.tas mcdium quafi locumintcr Batauoruinmunition«sobr'net,ccleberrimisvndique,& Florcntillimis ftipata vrb bus Nim vnoquodam inodo mtuiru,Vctercsaquas.Bcllum portum SconhouiamjV Voudam,Roterodamum,Dclfos;Lcidam(quam LugodunuinBatau jrum Ptolcinaumdiccrcexirtim.il)facileintuetur. Pingu.flimis vndique,ainceni(fimifque cingitur pafcuis.foflatis vndiquediftinftis aquis; herbas pccori noxias ager non alir, no£tc dicqivaccas la£tc diftentas, finc vllograuiorisincommodi mtt i, pafci in circuitu videt. Quarum admirabili fae-Unditatc, omnis frumcntorum penuria vt &per vniucrfam Batauiam, vberrimecompenfatur.Quanquam & hic velut in omnibus Hollandix Vibibus fi uihcnta non dcfint, oftromanna nauigitio.ne id commodi fuppeditantc. Qucmadmodum necLinuin Goudanus.igcrproducit,& tamcn prxftantilfitni telalinea abundat. Proutetiamoli.il . •iniAiiglia nonpannum, fed Lanam mitteret, pannosquoquc Laneos, ficuti & in omnibus Holland.x Primarijsciuitaribusconcinnabat, &G rivijnisacHilpanis fubminiftrabat. Coreitm quoqne Hircinumin vfum vcftiumprxparabat, priufqiiainColonienfcsillamartem a Batauis Jidiciflertf. AedificUhabct tam priuataquam publica prxcellentiapparatu conftrufta, Pcrauguflam inprimis &magnificam Ecclefum.qux vnicain vrbcParochialueit,&mediaquafi vrbetamainplaconfpicitur, vt fimilem (vnica Harhmenfi cxecpra)nonalibiexhibcat Hollandia.M gnitudineeniin MctropolitanamCo.lonicnfcm Ecclefiam.aliquotpedum inenfura exccdit, cun£Iis olim antc confl.igrationcm piopteramplitudineni Vornatum admirationi ciat habc-bataltaria quinqu3gintaduo,Campanariam habet tuirini altitudinc & pulchrimdineprxclararo; in qua camp.inarum harmonia protcmporuiu fcfto-lumqucmutationc.variamodulationccditur.Hancautemtam confpicuam &ainplam Ecclefiam,iamfccundum rabidusdcforrtiauit Vulcanus,Anoonimirum 1438 inccndio,quod Opido cum Ecclcfiaerat coinmune.Et anno falutis 1 r s 2- fulminc taifta (ola perijt, lociscirtumquaque vicinisplani ille.fis Polt hocautcm poftremuin inccndium.folis Opidanorum impcnfis,&oblationeannua,quxdcdicatio,iisdic,(domir.icapoftdecol'ationis S loan.s)penditur,priftino nitori & inagnitudini tcftituta, intuselegantilfimis, prxftantilfimilquc fcncftris vitteisdcpi£ti»exccIIens,qualcsvixalibicoufpiciun-tur fimiles quasquidcm feneftrasOpidani.funefta etiain xtatc.quxin pi£turas& ftatuas immaniterfxuit, anr.ua rcftaurationcconfcruant Inforotrian-gulari Ecclelix Parochiali vicino admoduinamplo.vbi tcrannuatimcclcbresh..bcntur nundinx.infiilaris&ciuica dointis cft, quadratoadnomnm fc.etolapidceleganterconftru£la,cuiamplus in circumfcrentialocus rclinqu tur.habctquchxc prxtoriafua ficluridiccndo&fcnatusconfull.shabv.i lis,diftin£taornata tridinia.vt pulchriori ordineconftitui non poflent.Sub ipfa ciuica domo(afccnditurenim ad cam pcrGraduslapideos.elcganticircum.fcrentia ornatos,vbiedi£ta& plcbifcitapublicantur,)in poftcriori parte macellum cftpublicum, elegantilfimisfornicibusornatuin.inanrcriori anua<mcnrarium. Inde concamerata planicicsftrata,quxlapideiscolumnisfuftcntatur, prxtorei anncxa.in qua fpcetante phbe fupplicia de condcitinatislu.muntur. Habuit prxterca hxc vtbs antemotus hofcepublicos& Caluinifticainrabicm, monaftcria virorumquatuor.Et f,x Viignum,Xenodoch:unsnuncetiamhabet vnuinampliffimum,Hofpita!iaquatuor,&aliaspietatisoflicinas > inquibusviris&fccminisxtatc& fcni» conftctis, pueris ct.a expo-fititijs,charitatis & mifencordix opcra prxftantut;Ircm, oratoria clegantia fcx Et Leproforium cum Ecclcfia cxtra inoenia. Hxcaurcin monaftcria &oratona, auorum pictateexcitata& fundata, nunc partina folaadcquata, partim direptain priuatos vfusconuerfa, ruinefafunt & dcfcrta Caluinift.c<furia.Quemadinodum &arx Principis,quxad Ifalxiipam probemunita fuit,vnica tantum turri rclifU.in qua Comitum Hollandixpriuihgiaconfcf-uantur, quxccrtodelcdu fingulis ann sa dcputato pcr Magiftratum conimiffario.aflignato in hocannuo fcxentorum florcnorumflipcndio dilcutiurf-tur, & reuidcntttr, nefituintereant. Habebat prxtcriaGoudocatechifticasfcholas,inquibusiuucntus ad pictatcm gratis erudiebatur, Scd& iftcpie.talis officinx, fiinulcumomnipictatc per Caluin.fticam rabicmfuntcuerfx. Tanta infiiperaerisfalubritatcGoudam fiuuntur.vt raropclhsgiauenturcontagio.eui quideinrei.aqu^perpctuofl jxu.atquc rcfluxu rcmeantes.non mcdiocritcrconducunt. Fluuiusetiam duobusdccorantur.Kula nimiruiii,&eo,qui vrbi cognominuseft Gouda.Quorum alfcr lunemotibus.&Oceanixftuagitatur; Alter.vbi tncenia primum latis & pcramplisfoflismuniuit.admarc vfquc,placidilfimotra£Iucxpatiatur,acvariam ncgociatoribus commoditatcm prxbet.Magnoctiamciuium quxftu,ccrcmlia Goudxconficitur,qua Hollandicum foluin nequccolore, nequefaporealibi prxftantiorem propinat.Adbellorum dcnique violentiainpropuifandain,& obfidioncma.ucrtendain.fitu&opere Goudacomincndatur, cum inaioribusmachinisnullusad cam dcturacccflus.nifi tcmponbus hybcrnis,& ne tumquidem linemagnopcriculo.induobustanrumaggcribus, quibus munitiflimafingulispropugnacula iamdudum obijciuntur, Quin&catara£larum folutione.vi-gmtiquatuor horarum temporc, vicinosagros latos inundarc potcft. Quo accedit, quod foueis rnaximx& profunditatis & latitudiniscingatur, qux abcxpugnatioms mctueam iibaant.inhisautcin(oucis,iuftxfnagnitudinisgkbxcx iinoaft,endcrc,atqucinfupcificicnatarevidcntur;Oc quarumcon-ditionc,piurain indicc.

14

(