PVTEOLI, ET B A I AE.

V T E O L1, Campanix oppidum vetus,iuxta littus marinum impofitum colli, initio Dicearchxaro di-dam,nimirum abadminiftratione iuftitix,fandifsimoque imperio,Plinius,Strabo,Silius,Appianus, &Philoftratus audores funt. Emporium Cumanorum Puteolos fuifte, pofteaq; colonis Romanis admo-dum frequentes redditos,& nomen a puteorum multitudinc accepifle,vel vt alijs placuit,a putore,quemhic pafsim aqua: calidce , vifulphuris emittunt, quapropter nonnullis etiam Phlegra vocatus fit Cuma-nus ager.Strabo memorix prodidit. A LiuioPuteolorum mcntio fxpifsimefit,prxfertim autem vbi,co-lonoseo deduxifleEabium Max.vrbemq ; muniuifie, neque multopoft, Annioconfulereferente ,decre-tum a Scnatu,colonos in quinque ciuitatcs marinas, &inter eas Puteolos mitti narrar. Alibi etiam An-nibalem ad Auernum,prxtextu facrificij,profcdum,fedanimo capiendiPuteolos. Alio deniqueloco, Romanorum colo-niam fadam fcribit. Vrbis medio nunc templum antiquifsimum ex quadrato lapide cernitur, quanquam vi terrarmotuum n5nihildeformatum.Id ChriftianiD.Proculo dedicarunt,&inadituhancinfcriptionem adhuchabet. Calfurnius L.F. Tem-plum Augullocum ornamentisD.S.I.Etalia quoqjparshuiufmodi.L.CoccemsL.C.Pofthumi. L. Audus Architedi. Vi-funturetiamhic ofläquxdamhumana vaftifsimx magnitudinis. Plinius huiusvrbis memoriam pluribus in locis vfurpat,no-minatimqüeSil. cccruleum Putcolanum commendat:itemq;natiuos,faditiosq- colores referens,purpurifl*um inauit,Puteo_lanum potius laudatur,quamTyrium, aut Getulycum,vel Laconicum. Sunt, qui nouam hanc vrbem dicant, & vetus oppi-dum Puteolos non hoc in colle pofitum fuifife/edaliquanto remotioreloco,vbi nunc ingentes adhuc xdificiorum ruinxfu-perfunt. Ego contrahaudquaquam hanc recentem, fedipfam vrbem antiquam puto efle.non modo fitu eius prxfenti,quödpropinqua littori portuify fit,de quo paulo poft agcmus,fcd etiam reliquijs pontis ab huius Collis radieibus olim incipientis,prxtereaq; veterrimo i!lotemplo,de quo didum eft,addudus: quanquam multo quondam ampliorem fuifte,quüm nunc fit,cum omnium antiquorum monumentis celebretur,minimenegare velim,adeo<^ue putem illa operum propinqua veftigia, velpartem vrbis alias, vel fuburbia fuifle. Portus dein ad eius pedeitt valde commodus, atque tutus erat, quem opere fa dum, ia-disinmarepiliSjStrabofcribit, namadeiufmodimoles pulueremhuiusagri peropportunumeftTe, quod cum alia matcriemixtus,validifsimecongIutineturinaquis,atq;fohdefcat. Cuiusrei Vitruuius etiam teftiseft, acitem Plinius, hisverbis deterrx vanetate fcribens.Quis enim fatismiretur,pefsimam eius partem,ideo<^ue puluerem appellatum in Puteolaniscollibus,opponi mans fludibus,merfumque protinus fieri lapidem, vnum inexpugnabilem vndis & fortiorem quotidie, vtique fi Cu-inano mifeeatur exmento.Puluerem quoq; Romanum,qui e rupibus intimis ad ftruduras hac memoria folet effodi , ab hu-ius prxftantia Puteolanum dici arbitror.Portus autem Puteolani veftigia ferme nulla luperfunt, quöd partim amari occupatus fit, partim vti alia regionis opera, nemine curante,per fe perierit.Contra in mari XIII. vaftifsimx pilx turrium inftar ex la-tere ftrudx,ac in ijs quibufHam arcus femiruti cernuntur exaduerfum illis pilis, qux item in xquore, iuxta Baias apparent.Pontem abCaliguIaimper.fuperiniedum,quo träfitusaPuteolanolittorevfqjin Baianum finum iungebatur,Suetoniushisverbis amplifsime memorat. Nouum atque inauditum genus fpedaculiexcogitauit, nam Baianum medium interuallum,&Puteolanas moles,triummillium,& fexcentorum ferepafluum ponte,coniunxit,contradis vndiq;onerarijsnauibus,& or-dine duplici ad anchoras collocatis, fuperiedoque aggere terreno ac diredo in Appix vix formam. Per hunc pontem vitrocitroq; commeauitbiduo continenti.primo diephaleratoequo,infignis quoq; quercica Corona,& cetra, &gladio , aurea-que chlamyde,poftridiequadrigario habitucurriculobijugi famolorumequorum,prxfeferensDariumpuerum exParthoruobfidibuSjComitanteprxtorianorum agmine&inefledo cohorteamicorum.HxcSuetonius. Pofthas pilas vltra Puteolos,in littore multi falubrium aquarum fontes prorumpunt.De quibus copiose Leander jin Italix deferiptione difTerir, A MortuiMaris oftio per oram Baiani finus ad Auernum,inde vfque Puteolos incedenti,tot eo tradu magnificarum xdium operum-que tanquam perpetui vici ruinx confpiciuntur, vt certö credam narrationis fidem exceflura. Primüm circa Maris Mortuifauces afperrimarupes excauata cerniturjita vt per eam nunc in finum Baianum e Mari Mortuocommeare nau/gia pofsint.Hanc olim fic excifam autumo,quö commodiüs ad alias circa lacum habitationes terra perueniretur; nimirum non luperatorupis culmine,vcl tranfmilfo ratibus mari.Poftea tarnencollabcntibus xdificijs ,i)s<^ue locis defolari paulatim incipientibus,nemine curam aquarum,vt arcerentur,fuftinente,omnia mare haufit,vnaqjViam filice ftratam,quam in firdiernum vfqjdiempacatis & confiftentibus vndispaßim in fundo eil cernere: quapropter cum olim ifthac terra tranfiretur,rtunc nauigio profi-eifei oportet.De extero per littus ad Baias verfus fumptuofifsimorum operum ex alijs rupibus olim admare propendentiumapparentpartes,pilxnimirumingentes,quibusincumbebant. Erant illx cum xdificijs ipfisadviam , qux avillis circa MareMortuum Baias ducebat, nunc autem vna cum via,quod fupra diximus, ipfisque fundamentis xdium & partibus,in xquoreconfpiciunturtantx magnitudinis acadmirationis, vtequidem curiofa ingenia plane cogant obftupcfcere. Baiarum indeveftigia funt,ingentia nimirum pelago demerfa operum fundamenta. Vrbis interitusä vi terrxmotuum exortus eft : qua decaufa paulatim emigrantibus colonis,tandem omnia marini inuasere fludus,vt adeo iam nullum hic integrum xdificium fu-perfit,prxterbalnea quxdam iuxta vicinas rupes,vbi plurimx quoquccauernx cernuntur,ex quibus xftiman poteftolim magnificas hoc fitu xdes extitifle. Baias Plinius,Strabo,Suetonius,Tacitus,Appianus, Antoninus, Mela,Silius, alqqueplurimifcriptorescompellant. NominisoriginemaBaioquodamVlyfsisfocio,hic fepulto,fluxifle fcribit Strabo. Prope veftigiaBaiarum in mari pilx quxdam crafsitudinis immenfx confpiciuntur,ex codo latere fummo artificio conftrudx,quibusalixfimileshaudprocul Puteolis diredo refpondent, olim pontis imponendi caufaiadx,quo tran-fitus a Baiapo finu reda per mare in Puteolanum lungeretur.

Si