M A N T V A.

ANT V A,peructuftaLombardia:ciuitas,medioftagni,abOcno,filioTiberij,& Mantus i ircfi« ihebanifiliae,ad Padum condita, & a nomine matris eius, Mantua, Virgilio Mantuano,poetarum Principe afie-rente,eft cognominata.De cuius primordio,Leander in operofa, & accurata Jtaha:fuse enarratione, vario-rum opinionesprolixius refercns,hanctandem fuam , vti veriorem,interponit fententia.De Mantua,inquit,principio.vt ab d'uerticulo redenmus ad rem.nos ha»c adferimus. Vrbem ante beliii Troianum,annis LX. conditam reperio,temporu huiufmodi fupputatione.Thebis Oedipus regnauit, quo tempore Hierofolymis Abimclechus Iu-dex.Troia euerfa eft quarto anno regni Abdonis ludicis : Sc inter vlumum Abimelechi annum,vfq-ab Abdonistert ü,me-dij fuereJLX. lamTroix excidium vrbem Romam annis CCCCXXXI. antecefsit,vti D.Hieronymus teftatunRomam ronditam aRomuloDCCLll.ante Chrifti Seruatoris natalem,audor eft Orofius: itaq;, non comprehenfo Co tempore,quodabinteritu Thebarum,quo Mantua recentior.vfq; ad excidium Troia: interfluxit, ^xadefumma coileda, Mantuam , anteC.N.annis MCJLXXXIII.conditam apparebit.In Miletitamen Cronicis traditur,a:dificatam poftnatum Abrabamum an-nis DXXX.qui ante vrbem Romam conditam fercDCLXX. funt: Abrabamum autem vrbe Roma MCC. annis fuperiorefuifleD.Auguftinus perhibet:exquafumma fiDXXX. demamus,quinatalem Abrahami nimirum, &initia Mantusinter-cefsere,dein DCLXX. fumamus, quibus Mantua Roma antiquior, additis DCCLI1. qui ab vrbe Roma condita,vfque adChrifti N.vt Orofius tradit,medij fuere,Mantuam,anteC.N.annis MCCCCXXH. a:dificatam confequetur. Et quidemextra controuerfiam eft,quin antiquifsima,nobilifsimaq;origo Mantua: fit,vtpote,qua:ab Ocno condita,ficuti prtedi&ü.Itaq; ab initioThufci,qui autores f"uerant,rerum in ea potiti funtrab his autem ad imperium Gallorum deuenit,quum illi inltaliam ab Arunte Clufino acciti, in vltionem ftupratseabLucumone vxoris, circa Tarquinium Prifcum CC.ante Romamcrcmatam annis,poftartatem auream paulo minus MD.Hetrufcosfenfim tranfpadanaprimum regione,pöft etiamCifpada-ra,pepulere, ex qua tum Rhetus gentem reliquamThufcorum,vltra Padum in agrum Rbcticum,qui nunc vocatur,eduxit,vtCato,Polybius,alijq;feriptores perhibent.Itaq;poftHetruriam öaJlibic dominatifunt,dquibusTranfpadana»,Cifpa-dana»q; Galharnomina: quia veröCenomani ex vltimis Gallia:tranfalpina:finibus profedi»has erant fortiti fedes, Cenoma-norum nomen hic remanfit.De Gallis dein agrum hunccepereRomani.de ijs inclinata re Romana,Gothi, atq; Longobar-di:fed his expulfis,Imperatorum Carlarum poteftas redijt,qua rurfum labante, cum totius italice ciuitates fubnomineRo-mani imperij pro liberis fe gcrerent, eodem Reipub.ftatu Mantua fuit,donec ab Otthone I I.Imper.Thedaldo,Comiti Ca-noflano,proprer officiapatris eius Aäij erga Romanum Imperium fingularia.donaretur. Succeßitin dominatuThedal-do Bonifacius filius.qui cum abfq; liberis maribus obijflet,Beatrix vxor pra:fuit,ac poftea Mathildis Elia penlluftris mulier.Uli imperium huius vrbis Henricum Ill.Imperatorem Aug.eripuifte,lcribit Aequicola. Sed in Germaniam reuerfo Impc-ratore,cum fuam fibi poteftatem Mantuani rurfum arripuiflent.eatamdiu potiti funt, donec a Mathilde Comite vehemen-ter &perar&e obfefsi,rebus diffidentes,voluntariam deditionem fecerunt pridie Calen. Nouemb. annoa C.N.MCXlllI.poft vfurpatamlibertatemXXIIlI. Mathilde tarnen annofequentiintereeptafatis, fubnomineRomani Imperij vicifsim infuo efleiurecccperüt.Ea ciuitatis forma dein adannü aC.N.MCCXX.durauit,vt Volaterranus & Aequicola perhibet,tüenim dominatu occupauit Sordellus,ex Vicecomitibus Goitinis, vir ftrenuus,& prüdes,qui primus omniu polt MathildemComitem Mantua: prineeps fuit.Deinde abanno Chrifti M.CC.LXXIIII.vfq;ad Saluatons annum M. CCCCXXXlII.de-cem ex ordine Principes,Mantuanam Remp.adminifträrunt. Quo tempore Ioänes Francifcus Gonzaga,Mantua: Prineeps,ä Sigifmundo Imperatore Augufto, Marchio didus eft, vti inferiprio turris horologij Curia:,verfus plateam pates indicat,vbimarmor,bacfententia legitur.XlX.Cal.Septemb. Mantua: prineipatumfortifsimeeepit Ludouicus Gonzaga ,abauusilluftris Marchionis Francifci Gonzagas,qui in prineipatu fuccefsit die vn. Id.Martij,anno poft C.N.MCCCCV1I. natusannosxi.Men.ix.Dies ix.HuncX- Cal.O&ob.MCCCCXXXlII.aC.N.anno,SerenifsimusSigifmundusquartus,fuismanibus,& ore Marchionem Mantua:,defignauit,in magnificentifsimo tribunali,in foro D.Petri Mantua:, cocefsisjinfigni-bus aquilae nigra»,albo in campo,cum rubete cruce.Vrbs ipfain medio paludium pofita elt,quas Mincius amnis creat, vt ad-eö munitifsimum,fi vllaltaliae ciuitas,obtineat fitu. Ampla,fplendide<^; ardificata eft,& multis fumptuofifsimis ardibus ornata,inter quas eximiü prartorium Andrea: Mantegnaenobihfsimis pi&uris decoratu: vbi fepte non modicae tabula: cernutur, qui-bus tnumphus Carfaris tarn excellenti arte eft exprcflus,vt inter celeberrima,pra:clarifsimaq- fummoru pidorü opera,meritocenferi queant.Splendidifsimain Curia Senatus pernobilis illelocus eft,quem Cryptam vocant,rebus preciofifsimis confer-tus.expletusq; ab ifabella Francifci Marchionis vltimi vxore. Multahic antiquitatis monumeta fingularia,multa figna mira-biliacernereeft.Interca:tera,duoCupidines funt, vetuftusvnus,alter recens:huncfiprius videas, opusadmirabileiudicaue-ris.fi cum primoconferas,tantumdifFerrevidebitur,quantüab viuoanimalexanime. Cum maximoetiam gemmarü &pre-ciofifsimoru vaforum exauroargentoq; numero,cornuinfignecerniturMonocerotis,prjecipuaproceritatemirabile,paulutarnen ad extremu Caput arrofum. Sunt etiam inhac regia fingulari artificio noltris temporibus organa faäa.fohdo ex alaba-ftro,peringenti fumptu,quibus ego cani aptifsime ac fuauifsime audiui. Prarterea quoq; multee funt vrbe tota permagnifica:domus,a:desq; lacra::viri cu adliteras,tu adarma,mercaturam,alia<^ ; negotia prompti aptiq;. Ciuitas omnibusrebus ad vfumhumana: vitx cum primis affluit. Memoria eius plurimi Hiftorici ac poetae celebrant,nominatim, Ouid«us,Statius,Martia-liSjSilius.MaximäfubTriumuiratu cladetulit,Cremavi<3oribusderipicndaconcefla,proptcr cuius vicinitatevna,magnamagriluipartemamifit:quamobre,inquitVirgilius:Mantuavehmiferx nimiu vicinaCremonx. ßlondusetia direptamtra-ditab Athila,itemabGpthis,& Longobardis,nimiruab Agiulpho,vt Paulus Diaconus fcripfit.Alij pefsime habitam aCancano Bauarorii rege,ac Vandalis & Alanis perljibent. Edidit vrbs ha:c illuftres,ftrenuos,ac eruditos homines qua plurimos,quoru eximijs virtutibus.no folum patria,fed vniuerfa Italia decorata illuftrataq; eft.Fuit ex horum numero diuinus ille poetaVirgihus ,in vico Andis,qui nunc Pctola dicitur,altero ab vrbe lapide,natus.Qjai autem hoctempore Mantuanam vrbece-lebres viri illuftrant,breuinarratione recenferi non poteft.Extra vrbe Mantuam,alcalataq, fofla cernitur,cum validoaggeremillia fereXXX.colligens,&agri Mantuani partem concludens, quaSeralium vocant, triquctrafigura,cjuemadmodü Vo-laterranus fcribit.Fofl'am hancad vrbistutelä, &munitionem Mantuani,anno poft C.N. MCCXl. ineepere, MCCXLIX.abfoluerut,vtperhibet Aequicola.Suntin ijs feptis,circa ripamftagni cunvhortis amoenifsimis Sc cultifsimis,acnitidis aruis Jqua: Sc vitium perpulchros habent ordincs,a:dificia fplendida permulta,religiofa:q; domus,inter quas monafterium Angelo-rum,familia:praedicatorum habitatio.Tranfitolacu,pr®claramoxapparet villa,Marmiroh,aFedericoprimo Marchione,magno plane artificio maioriq; fumptu a:dificata. Multitudinem opportunitatem<^; conclauium habet tanta, vt Principe velRege quouis excipiendo.pro tepore fufficiat.Locus hic arte mirabili faäus,magiftn volutate.tam repente per abditos quof-dam fonticulos vndiq; prorumpentium aquarum copia perfunditur,vt qui intus fint, euadere prorfus nequeant,quin per-luantur,opus niehercule fummi artificij,nec minoris voluptatis^praecipue menfibus a:ftiuis,quum ad refrigeria maxime con-uenit.Cingunt villam peramoeni ac nitentes horti,fru<ftiferarum arborum varijs generibus ornati, cum perguhs Vitium ele-gantifsimis,quas autumntli tempore, racemis,vua: varia: nobilis grauatas,fpedfare eft.