ROMA,

0 M A,Vrbs totoorbecclcbranda,rerum domina,in Latio,ad amnemTyberim fita, a Romulocondltöre.nominata.Et vndecimo R.zechia: Rcgis luda,anno,intercidenre Aflyriorunr regno.fecundo autem.ociaua: Olimpiadis,cödita,perhibctur. Ambitum eiusex rra.ditionibus Augufti,Plinius(cribit, milliapaffus viginti. Flauius Vopifcus tradit.Aurelium Imperatorem,ambitum vrbis,ad trigintamillia pafliium ampliartc.Quod fi vrbem,ad noftrxaetatisconfuetudinem,metiri volemus, vix pafluum millia quatuordecim,omnisRoma:,St Ianiculx, (lue Tranftyberinx regionis, & Vaticani ambitus,implebit. Portas fuburbiorum Sc vrbis,in vniucrfum numcroXXI111. fuifle,refert Plinius.Liuiustarnen,vtpafsim inillius Hiftorialegere eft,XXX V 11.ponit. Portxautem vrbis,qua:ad prx,(ensextant,hxfunt.Acprimumquidem ab Occidente jP opularis. Deindc, per radiees collis Hortorum, lpatio r.millc Pinciana,pri-fcis, Collatina, diäa. Tum, feriis ftadijs abeftSalaria.quae olim Quirinalis Agonenfis, item Collina & Quinque cepis, vt \ ar.ro tradit, nominabatur.Exortum (olisxftiuü, fpeftat porta D. Agnetis»hsec olim Viminali^FiguIefis etiam, tum & Nomentana, ap-pellabatur.Sequitur D.Laurentij,ftadijs XII. äD.Agnetis,olimTiburtina,&Taurina,difta. Succedit porta Maior.olim Neuia.difta.A maiore,ftadijsXII. verftis hybernum folis exortum,porta D. Ioannisfequitur, olim quidem Cxlimontana.difta. Ab hac,ftadijs>\ .Gabiufa,qux nuncclaufaeft.Proxima Latina,in Cxliolo,ftadijs,a fupcriore V.femper id nominisretinuit. Sequitur.fpatio paulo ampliu.% P.P.S.Sebaftiani porta, veteres Capenam, Ca.mxniam,8c Appiam,dicebant,nec defunt,qui & Triumphalem, denique Sc Fontinalem di£Iam,tradät.Eft deinde D. Pauli, fpatio ab Appia P.mille,meridiem.que fimiliter,vti Sc illa,(pe<ftat,veteribus,vt quidam exiftimant,Trigemina,Sc Oftienfis,vocitata.Tranftyberim, intra ftadium medium, Ripenfis, ad Vernum©ccafum eft,olim Portuenfis,difta. Hinc paulo minus,mille I'.in Ianiculo D.Pancratij fequitur.antiquis Aurelia. Verftis Septentrionem deinde,occurrit.Septi.miana,quam aliqui Fontinalem,ab initio diftam,volunt.Succedit porta Turrionis, alitcr etiam Pufterula di&a.Sequitur deinde Pcrtuf.i.pauloq; vlterius,iux.ta nobilifsimos hortos,xdesq; Beluiderij,fplendidi(simas,Iulia. Poftrema hinc, Caftello S. Angeli vicina.Caftellana, qua: prius Aeneia,vocabatur,Sc hx noftristcmporibus,vltra citraqj Tyberim,vrbis Roma: portx funt.Tybcris ripa,octo quödam pontibus,iun£fa fuit,quos ita, P.Vi&or, recenfct.Miluius,quem vulgusniic perperam,Möllern vocat. Aelius,nunc pons Caftelli S. Angeli,dicitur. Vaticanus,qui Sc Triumphalis. Ianiculus, qui hoc tempore Pons Sixtus eft,Fabricius,vulgödequadro Capi,feu Quadricepis.Exquilinus:Item Ceftius, nUncS.Bartholomxi.Succedit,deinde Senatorius, Sc item Palatinus: Iam,D. Maria: Acgyptia-cx,appellatus.Infradeinde,locus apparet.vbi pons vltimus extitit,quem tota fcriptorum cohors, Sublicium Sc Aemilium nominat. Colles feptem.citra Tybe.rim Roma: ab auctorihus defcribuntur.quorum nomina hxc funt. Capitolium, Palatinus, Auentinus,Cxlius,Exquilinus,ViminaIis, Sc Quirinalis.TransTybe.lim alij duo funt,Ianiculus,Sc Vaticanus. Capitolium, ab initio,Saturnij nomen habuit,poftea Tarpeium,denique Capitolium vocari coepit.humano capite.inIouis templifundamentis,reperto.Diuidebatur in partes duas,Arcem,Sc Capitolium Arcisornamcnta, cunftis Acgyptiorum miraculis, erant anteponenda.Circa Capitolium turreserant,delubra,{imiliaqueloca,numinibusconfecrata,plusLX. Mons,noftra xtate, propemodum vacuus, 8cinanis, vixenimnunc ibiSenatoris, Sc conferuatorum prxtoria,nullius fei e momenti,cum Arxcxli,familixMinorum,monafterio,cernuntur. Palatinus monsfequitur, inquo.vt Cor-nelius Tacitus perhibet, primum,vrbsRoma,xdificata eft. Et in eo Rcges,deinde Confules, poftea Imperatores,maiori ex parte,federn habuerunt.Qui plurimaatquemagnificaineoextruxere xdificia, qua:etil iniuria temporum penitusfunt collapfa,eorum tarnen ruinx tot tant.xque funt,vt partim ab omnibus, fum-ma cum admiratione, confpiciantur. Habuit is mons Grsgoftafin.locum, vbi nationum.maxime Grxcorum fubfifterent legati, qui ad Senatum milli effent:Concordixxdem,Scnaculum:Scxdes Vi£lorix,Iunonishofpitx,Penatium,Orci,Fidei, Apollinis. Sc plurima aliaxdificia.qux Marcianus in topographia vr.bis Romx,Sc Leander de eiufdem vrbis antiquitatibus ftudiose defcribunt.Liuius quoq; inquit.Matrem Magnam Deum.ex Grxcia aduectam, in xdem Victo-rix,quxeft in Palatio,pertulere.Fuit Sc in Palatio,teile Plinio, Phanum, Febri dicatum, Sc templum D.Augufti,deindeincendioconfumptum.C. Calicula, fu-per templum hoc, ponte tranfmiflo,palatium, capitoliumqueconiunxit, cuius Sc reliquias,adhucconfpicere licet.Idem Cxfar Auguftus,templum Apollinis,in ea parte excitaui t. Addidit porticus,cum bibliotheca Latina Sc Grxca.quo in loco,iam fenior, fxpe Senatum habuit. Nunc prxter S.Nicolai Ecclefiam,a Ca.lixto Pontihcexdificatam, nullum,isceleberrimus mons,xdificium habet. Qualis autem,8c quantus olim fuerit, peiingcntcs xdificiorü ruina^indicant. Nuncad Cxlium montem veniamus, in quo Vefpafianus, templum D. Claudij xdilicauit. fuit Sc in eo phanum Veneris Sc Cupidinis, item Paris, aliorumq; deorüsedes,arx,Sc tcmpla, quorumomnium ruinx ita contufx funt.vt pauciscertum locum aflignareliceat. Macellum magnum, Antrum Ciclopis, Lupanaria, co-liortes quinque vigiium,Caftra peregrina,& Armamentarium. Medio in eius dorfo.binxAquxduductus.fuperbilfimi operis, cöfpiciütur. Nunc,Eccle(Ijs Chriftianis, mons totus perornatus, conlpici tur. Qua ad Palatinum vergit, Monafterium D. Gregorij,fuftinet,ex xdibus paternis, ab eo conftruftum. Inde Sanfto.Tum.Ioannis Sc Pauli,Ecclefia vifitur,vbi quondam Curia Hoftilia extitit,in qua Tullis Rex Regiam federn,Liuio arterente, conftituit.Sequitur holpitale SaLuatoris: Sc Ecclefia, B.Maris in Dominica, alteraque S.Stephani Ecclefia circulari forma, multis per ambitum columnis, adornata, olim Fauno facrata, vt eXtitulo quodam, ibi rcperto,omnes confentiunt. Cernitur, ad huis montis finiftram, S. Quatuor coronatorum Ecclefia,Sc S. Erafmi monafterium. Proximum,noui operis,in monte Cslio,eft Xenodochium Lateranenfe, Sc in eiufdem montis extremo, Bafilica Lateranrnfis, fic cognominata.quöd in Lateranorum no.bililllmsgentissdibuSjsdificatafuerit.Ea, fanftifllmis Apoftolorumcapitibus, venerabilis, Sc nobiliflima ftruftura, totoorbeceleberrima.a Conftantino da.ta B.Sylueftro, Conftantiniana Bafilica,appellatur,Pontificum Romanorum primariafedes.Vifitur quoque in monte Cslio,porta maior,Ncuia difta.Et Am.phiteatrumaStatilioTauro Augufto,pofitum, (emidirutum.Et alia S.Cruds Bafilica,ab Helena Conftantini matre.conftrufta. Eoloco, vbi templaerant Ve-neris, Sc Cupidinis, coniunftumque eft monafterium,quod Carthufienfibusnuncincolitur.In Auentino monte, locisque circumieftis, multacum tcmpla ce.lebria, tum aliafummi fplcndoris xdificia, fuerunt, videlicet: Ära Herculi,ab Euandro, pofita, phanum Iunonis,Dianx,Minei'ux,6cLucinx.Et in vertice,Lauretum, Ioui facratum, & Libertatis sdes. NuncB.Sabins,Bonifacij,8c Alexij monafterium habet,alioquin,totus vinetis conteftus. Exquilmus monsfequitur,quem Varro, duas in partes diuidit, nobiliorem erte fcribens eam,qux a foro, poftea Traiani vocato, nunc ä turre Comitum, ac Militiarum incipit.Sc per mon.tem Caballinum,perque Thermas Diocletiani, ad D.Laurentij portam vfque,protenditur. Altera parsea loca continet, qux inter Diocletia'ni Thermas Sc Ma.rij Trophxos interfunt.Et ea celeberrimam Ecclefiam,S. Marix Maioris,fuftinet. Habuit Exquilinus, olim xdes,cum Deorum, tum hominum amplirtlmas Scmagnificentifllmas.A turri Militarium afcendendo,ruinx Thermarum Conftantinicernuntur,8c ingentes feminudorum marmorcxftatux. Inde, Ioco penicontiguo, Caballi marmorei, quibus viri feminudi,lora tenentes,infident,magno artificio fafti,quorum alter,Praxitelis,alter Phidic opus,Latinis litteris,infcribitur.Inde non löge,funt Diocletiani,Sc aliorum clarilfimorum virorü Thermx. Fuiqin eodejcolle Macellum, vbi nunc Ecclefia S. Viti confpicitur,cUi vicinuseft Arcus triumphalisGalieni. Plurimxfunt in hoc monte Ecclefix, veterum xdificiorum ruinx, qux omnia abfq; txdiofa verbofitate,rcferreminime pofle.mus.Collis Viminalis, Aram Iouis Viminei,quondam habuit templum Syluam.Lauacrum Agrippinx, matris Neronis, Thermas Olimpiadis Sc Nouati.eo inloco, vbi nunc D. Pudentians eft templum. Et Bibliothecam Vlpiani,in qua libri lintei, atque elcphantini.Principum gefta, Sc S.C. continentes, feruabantur.Alijs infuper xdificijs,hunc montem exornatum quondam fuifle,ingentes ruinx,teftantur. Mons Quinnalis, longitudine,Viminali eft fimilis,at amplius in la.tumpatet,funtenim,quicollem illi alium, inter portam Collinam.Sc Collatinam, adiungunt, vbicharafteribus Aegyptijsinfcriptus, Lunxq; quondam, vtnonnulli prodiderüt,dedicatus,iacet obelifcus. In valle Quirinali,fuit Fortunx publicx,x<fes.Paulo altius, Turris M ilidarum, in qua Traiani milites olim fta.tionem habuere.Therm^ Conftantini,Domus Corneliorum,Domus Pomponij Attici.fuit in ea Quirinalis parte.qux xdi tunc D. Vitalis,incumbit.TemplumQuirini: HortiSaluftiani,Campus(celeratus, in quo Veftales, incxfti res, viuxdefodiebantur. Habuit Sc plurimas aliasxdesfacras hic mons, fed quo in locofuerint,non ita exploratum habetur.Poftularet nunc ordo, vt vrbis quoque planx xdificia Sc celebriora loca diligctius perfcrutaremur. In quibus non modo Scpublica,Sc priuata magnifica xdificia,fed Sc infinita propemodum deorum templa recenfenda forent. Quorumliac de caufa, tanta in vrbe multitudocerncba.tur. In Pontificumenim difciplinafancitumfuerat.vt neque oppidum,neque vrbsaliqua.ante oppugnaretur, quam Romani Sacerdotes,Deum,loci prxüdem,cuocartent,Sc illi vouiflent religioniscultum apud Romanos ac locum ampliorem,templum,dclubrum,(acellum,aut ara. Hinc cffeftum eft.vt intra Romanapomoeria,fingularum prope gentium numina propria facraria habuerint.propriafue xdes. Creuitque Deorum numerus, ad irrifionem vfque. Sed Dei illiusnomen,fub cuius cuftodia erat Roma,diutius occultum fuit,ne qua hoftilis euocatio fieri portet. Cxterum.cum ob incredibilcm.tam publicarum, quam priua.tarumxdiumfrequentiam,omniaenumerari nequeant,qui inimmenfum, leeforum etiam txdio.excrefceret oratio. ItaquePub.Viftorem fequuti, Laconicabreuitäte,qux ab alijs,integris etiam libris,pro rei magnificentia deferipta funt.recenfebimus. Aqux,Sc Aquxdudus per varias vrbis regiones XIX. inueniütur.Thermx XI. AmphithetraScTheat. III. CurixXXX V. vt D .Aug.in Pfal .i2i .Circi II I. Obelifci V II. Arcus marmorei XXX V I. Campi V III. Fora XI. Bi.bliothecxXXIX. ObelifV.VixXXIX. Capitolial I. Colofli duo.Columnxcochlidesdux.Macella duo Ludi 1111. Naumachix V .NympheaXV. Equi ma.gni X X111. Deaurati L X X X. Ebumei L X X X 1111. Aedes C C C C X X 1111. Vicomagiftri D C L X X 11. Vici C C C C X X1111. Curatores X X1111. Infu.Ixpertotamvrbemnumeroquadragintafexmilliafexcentxdux.Domus M. DCC.LXXX.BalneaD. CCC. LVI. Lacus M. C C C. LII. PiftrinaCC.LIIII. Lupanaria XLV.Latrin^ publicxX LII I.Cohortes prxtorix decem,Vrbanx quatuor,Vigilum feptem,quarum exeubitoria XIIII. Vexilla communin,duo. Caftraequitum, Salgamariorum,peregrinorum. Quam multisautem, magnincis,acpene immortalibusxdificijs, multo labore, fummaartc, Sc infinitisfumptibus, vrbs Romana exornata fuerit, explicari vix po terat. Qua:, tametfi, maiore ex parte, iniuria temporum (vt in hominum vita nihil eft perpetuum)interiere: reliquite tarnen, Sc ruinae illorum, qua: hodie extant, adeo funt immenfa:, Sc mirandum in modum fe extollunt, vt ab extremis orbis parti.bus,plurimos ad fe vifenda iugiter, Sc alliciant, Sc attrahant.Qui.eas contemplantes.rerum magnitudine, ita obftupefcunt, vt ab illorum£Ontemplatione,vefinuiti abfcedant,contendantq; fieri non pofle,vt,aut ciuium Romanorum opera,aut Regum po.tenda, aut yllis prineipum diuitijs.fed vel gigantum manu,ydduuuapouus vir.tute, xdificia illa fuennt excitata.