BONNA,

O N N A, celebre 5cantiquü Germania: oppidü.Ptolomxolib. ß.ßo/x/xa., DamianoäGoeLufitano, in Olifiponis deferiptione, Bona : Iii"ncrario Antonini,Bonna: Colonienfium Scaliorum Chronicis,Verona:Nauclero,Voconia: (quanquam rcperiantur nonnulli, qui Voconia»pro.Vetusbona,corrupte legi exiftiment.vtquemadmodum vnica in Italia Bononia, 5c vna in Africa,ob lretam rcifrumentarixatqucanno.nxcopiani,eftBona:ItaSc vnica eadem decaufa fit in Germania, vetus Bona) Pontico Verunno.lib.3. de rebus Britannicis,Briennona,dicitur.Qupetiam auCtore.Brienno.qui redaftisin feruitutem Gallis.Romanisatq; Gcrmanisfubaftis.in Germania Briennonam de nomine fuocondidit,qu® nunc corrupte Verona dicitur.vbi templo in foro diu cultus eft. Hoc loci pri mx legionis caftra, Roman i, Tacito aflerete, habucrunr,quibus Bataui(qui primxcohortis.cui Aquila (ignum,Bandophori,6c Auguftorum dcfenfores.ad tempora vfque Vitcllij fucrunt, ab eo autem profligati exItalia in Barauiam redcundo)iuxta Bonnenfehocoppidum, plurimum damni intulcrunt; Flacco Ordeonnio Legionis prxfefto. Siniftrum Rheni latus, in.ter ConfluentesSc Colonia Agrippinam.fitu pianoaeperamoeno illuftrat.iucundiffima agri vbcrtategaudet.qui modo nö omncfrumcntigenus.fed Sc opti-ma vina maxima ex fe vbertatefundit.Iuxta funtcollesprxftantilfimisfruftibus.non tantü ad neceflitate.fed Sc ad delitias peroportunis vndiq; confevti.qui8c venatoribusoptatos prxbent receflus.Feracifltmisetimexcolituqhortisatq;pomarijs,qui dulcifsima riuulorum acfontium aqua.non finegrato murmureirrigantur. Tanta vicini agriamoenitas Sc elegantia cumolim.tum noftra quoq;xtate,permultosnobilitateprxftantes viros,atq ; adeo, Archi antiftites Colo-nienfes,credo,inui tauit,v t domefticam in eo figerent federn. De qua quidem aeris.foliq; fcelicitate, huiufeemodi in antiquo faxo carrnen, inueni.

Bonnafolumf<eüx,telebris locus, inclyta tellui,

Florida martyrio,terraJacrata Deo,

Exulibus requies,afilum mitefuifli

Semper,ext erni te reperire fuam.

Ex Bonnenfis vrbis oppofito.Genofiam fuiflc.auftor eft Florus.ab eodem quoque memorix proditum eft.a Drufo.vtramque Rheni ripam, h!c ponteconiun.öam.fcdiam nequeGenofix.nequepontisaliquxfuperluntreliquix.Ad Rheni lxuamafcendendo, oppidum Autonacum, fiue Autoniacum, quod Am.mianus.qui Iulij Cxfarisftipendia meruit, Antcnnacumnuncupat, venufte fefe offert, vulgo Andcrnacum, fiue Andernach: cuiusplanum,ad Rheni mar.ginem fitum.fertiliflima montium iuga.theatri inftar.cingunt; Telonio,Sc Valentiniani Imperatoris tumulo,celebre,vbi num ctiam mitioraliterarum ftu.diaflorereincipiunt.primoeiusfcholx ReStore HiironymoBerchemio,IurifconfuItiffimo,Scomnifcientiarumnitorcapprimeornato.SedadoppidüBon.nenfe reuertimur.Quodopportuno.addefenfionemmuro,Scfoueis,aquaprobeinftruftis.ä Cörado.ArchiantifttteColonicnfi AnnoChrifti M. CC.XXXX.eimäum xdificijscommodis,8campliflimo Canonicorum Collegio, venera ndisq;S. Martyrum.ex Thebcorum Legionc, corporibus, decoratur. DcquoruinpaflioncScexaltatione.hxcinBonnenfium Archiuisleguntur. AnnoDominicx Incarnationis CC. X C. I.Sacra Theborum Lcgio, cuiS. Mauritius Duxprxfuit.de qua 8c Tirfus.Palmatius cum eorum focijs.in ipfa Treuerica vrbc: Pius,Cailius,Florentius,Sc Malufius.cum eorü foeijs, in Verona, qux nuncBon.nadicitur,Gereon in Colonia, Viftor inXanftis,prxfulgent.facro martyrio coronati. Anno Domini C C C.'XXX III. S.Helena Regina, Bonnam veniens,fanftosDeimartyres Ca(fium,Florentium, Malufium,cum eorum foeijs exquifiuit.repcrit, repertosq; exaltauitSc tranftulit. Sub eorum honore Sc nomineCollegiatam hanc Bonnenfem Ecclefiam conftruxit, munere Scpriuilcgijs dotauit imperialibus. Ac huic quidem Collcgiato Canonicorum fodalitio, pluri-mum lplcndoris ac lucis confert.ciufdem D. Prxpofitus.R. D.Gafparus, ex amplifiima Gropperorum familia, Rotx audi tor, Sc nunc Apoftolicus nuntius cäpoteftate Legati delatere.admultos Germanix Principes,VVcfl:phalix,Iulix,Cliuix5cMontenfiü Prouincias.äS.D.N.Gregorio P.P.XlII.deftinatus.EidemCanonicorum Collegio hoc ctiam tempore dcceri ornamentoque funt.prxftans Sc induftrius vir.D.Gerhardus Alcftorius, Scholallica dignitateclarus: Et R.D.Tilmänus Bredenbachius,Theologica profelfione eximius.multis editis libris,admodü celebris Quem Pius,eius nominis V. fummus Ecclefi^ Pontifex.obintegritatem vitxfummam.doftrinamq; fingularem,ad Canonicatum Anuerpienfcm euexit. Forum fatisamplum, pulchrisxdificijsatqjtabcrnis darum,fontem.admirabili aquarum copiafcaturientem.per occultos terrx mcatus deduftum, oftentat. Prxftantilfima infuper Rei Chriftianx pub. lumina, Bonnatulit.Acprinium quidem,reuerentiä virtuteqjclarifsimum virum, D. IoanncmKempis, Iuris V.Doftorem.quemfpeftata, varioq; virtutum nitoreilluftrisprobitas.adEcclcfixMetropolitanxColonienfis Canonicatum,atqjadeo, adprimariumD. Officialis, hoceft.fummam R. Colonienfis Iudicisdignitatem,euexit.Cui quidem muneri,iam in vigefimum primum annum, maxima cum laude,tum xquitate prxeft. Eumq; Magiftratum, primum fub Illuftr.Braun.fvvicenfium Duce R.D.Georgio.fummx Colonienfis Ecclefix Prxpolito.Tum R.Illuft. Principe ac D. Domino Adolpho.Sc Antoniofratribus, ex perillu.ftri Schavvenburgicafamilia: Ioanne Gcbhardo Mansfcldio-.Frederico de VVeda; 8c iam hoc tempore D. Salentino Ifenburgico Colonienfis Ecclefix guber-naculafoeliciter moderantibus.adminiftrauit. Nunc ctiam Reftoratus Magnificentiä,vti in omnibus Acadcmijs, ita Sc inhac Colonicnfi Vniuerfitate fum.ma dignitateprxfulget. Alter,intcr complures, quosnuncreccnfere loci anguftia vetat, ä Damiano Goe, EquitcLufitano.incnarratione Olifiponiscomme-moratur,Henricus,qui eo bello.quo Olilipo, Anno falutis M. C. XXXXVII. ab Alfonfo Regcobfidebatur.religionis caufa.cum multis, ex varijsEuropxpar.tibusinterfuit,quiexeuidentifsimismiraculorumargumentis,locofanftorumhabitifunt.Interquosquidam Henricusfuit,nationeGermanus,Bonxna.tus: Oppidum eft ad ripam Rheni, non proeul ä Colonia Aggrippina confti tu tum, cuius Henrici meritis, Deusmulta 8cprxclara miracula.dignatuscftfa.cere, vtHifpanix teftanturannales. Primum Religionis Chriftianx catechiftam, D. Matern um, S.Petri difeipulum, Bonna agnouit. Isa Treuiris, ad Vbio*defccndens,aras,8cphana Mercurij.qui hocintraftucolcbatur.doftrinafana euertit.Cuiusprxcipuum delubrum Sc Idolum.primoä Bonna lapidc,meridievcrfus.in MercurijBurgo.hoccft, Godcsburgk, magna venerationehabcbatur. Nobiscnim Germanis Mercuri;dies,Godcfdag,Et,Burgum,inlocorum Sc vr.bium appellationibus, Burg,fonat.

NOVESIVM-

O VESIVM .alijNouefum. Marlianus Nufllam.Prolomeus Ntoia/thovappellitat.ciuiraseftvbioruin Rhenana, Ammiano Marcellino, Tacito, Antonino Pioali jsq; memorabilis.quatuor milliaribus ab Agrippinenfi Colonia diftans.quam Marlianus in Iuliacenfi ducatu.Ptol omei verö enarrator Colonienfis diocoefis elTefcribit.Tacitus Legnorum Gentem,Vbijsproximanrconfiituit,Scinea NoueliumiEain tarnen gentem, propter Menapiorum Sc Vbiorum potentiam , nihil proprixditionis habuilTe.compertum clt.Hxc vrbsh primordio fecundisRheni fluftibusirrigata,finiftrum firu latus illuftrauit,donecfortuna minus propitia.alueum Rhe.nicurfus immutans.nunc faltem dedufta incolarum indulltia fofla, alluitur. Templumeft hicCollegiatum Canonicorum,Sc Canonicarum virginum focietate,S.Quitini corpore,& multorumperegrinorumfrequentatione admodum memorabile. De cuius primisinfiitutoribus, hxc in pergamenis literis figillatis, vetuttate fereexefis,inueni.EuerhardusComes,8c Bertaeius vxor.nobilis matrona deftirpeCaroli Magni Regis.ScLuthardusComes, atque Bercngatius EpifcopusTullenfis,eorum filij, confti.tuerunt duas congregationes.vnam in Wefel Canonicorum,alteram in Nuflia Canonicorum Sc Canonicarü, tempore Ludouici Regis, qui fuit filius Ludouici Pij Regis Fran.eorum,8cc.Poft Nouefium,occidentem verfus quatuor ä fluminemilliaribus ltalicis Gclduba fuit,infigni aliquando Romanorum cladefamofa,authoreCotn.Tacito.Et no.ftro tempore villx aliquot eo in loco fitx funt.haud proeul ab arce Linnenfi.qux Archiepifcopo Colonicnfi paret. Vocatur locus ille hodie Gelb. Nouefium porrö, vrbs eft a.quatuin copia.propugnaculis.foflarum Sc murorum ftrufturä tarn probemunita, vtgrauillimam Caroli Burgundix Ducis obfidionem.annum ferb integrum fuftinerepotue.rit. Qui anno Chrifti M.CCCC.LXXI1U. vniuerfam Vbiorum ditionem.velarmis, vel infidijs fubiugum mittere nitebatur. ltaq; numerofa militum manu coafta,in Agrippi.nepfes fedes prxtextu reftituedi Archiepifcopum Ropertum I fuis exaiftum.irrumpit.agros populatur.mul tas ad fuas partes,ciuitates.fed fruftra folicitat.Itaq; Nouefiü dece,& tribusmilitum millibus, Sc ducentis exercitatiflimispartim pedibus,partimequitibus.cingit.vt degregarijsintcrim taceam.quos ad numerum duorum milliucoegerat, du.centosinfuper tonnentorum traiftandorum prxfeftos, foftotesbis mille.hominesdeteriorisfexus.millequingentos. Duoitein equitum millia ex vniucrfo delegit exercitu,quipabuliconquirendigratia.inmonafteria, vicos, oppidaq; vicina, non fine maximo incolarum detrimento emilit. Tantisfuorum copijs incitatus.quasin dies ferefingu-los plurium accelfionemuniuit, nofturno diurnoq; labore.ad fubitain ciuitatis expugnationem a nlielat: omnes aquarum riuos, qui prope ciuitatem funt, claudere, ipfamqueaquis nudareftudet.molam machinatur vetfatilem.qua Erpamin Rhenum exhaurire ftudebat.fed voto, Sc opera lua fruftratur. Nam Erpa Sc Rura priftino curfuiinfteterunt.Dehiuc niachinarum magiftti,ferpentina mutaliaq; tormenta meenibus obuertunt, 8c centenorum pondoglandcs in vrbem eijciunt. Inferiorem Sc Rhenanamportam cumturri columbina bombardicislphxris validillimequatiunt, atq; eucrtunt,Sc ad oppugnationem demurn careruatim fcaccingunt.Nouefienfescontra,tarn graui obfidione vn-diquecinfti,feftinare,in armis efte,nihilintentatum relinquere.quo fidem fuam Imperatotix Maieftati data.Duci fiuo Hermanno Hafiix Comiti.rrbisgubernatori 8ccuftodi,approbent.ltaq;in hoftemie ftudiofiusardentiusq;inftruunt,ad confliftum.pro conferuanda patria,fefe vi ttoingerunt,primaqj oppugnatione,qux leptem horarum fuit, adMartis exercitiaincirati.eruptionemipfis D.Michaelisferijsin lioftesfaciunt: fagittis,gladijs,glandibusq;bombardicismultosconficiunt, tentoriaincendunt, opimaafpor.tant fpolia.Circa D.Martini ferias coeptum eft maxima nitratipulueris laborari inopia,quod Amplifsima Colonienfis Refpu. intelügcns.quingentos Sc quinquaginta militesNouefienfibus fubfidio mittit.fingulisq; peditibus fingulos facculosdenis talentis nitri plenisimponit Qui ipfo D.Elifabctx die omnes in ciuitatem illxfi perueniunt.Auftaquoq;fuitoppidanorum in vrbe tuendaconftantia.aliorum Colonienfium militumaduentu,qui eregionc Nouefijad Rhenum,in territorio lapidofo.vt vocant.ad fuppetiasciuitatifcrendas confederunt.qui prxter quam graue hoftibus negotium faceflerent, litteras bombardicis fphxrisinclufas,in ciuitatem detorquent.quibusinobfidionisfolu-tionemciueserigebantunOppidani contra,verlus Colonieniiumcaftra.fphxrasplumbeas Iiteras ferentes.tormentis eijciunt.Ad extremum,Inuiftiflimi Imperatoris Frederi.ci cum maximis copijs accefTu.pacificationis media ineuntur. Burgundicus Princeps,folutis caftris, difeedit. Imperator, ob res forti ter in obfidione geftas,ciuitatem prxrogati-uisquibufdam8cpriuilegijsditat.Nam immunitatem veftigalium.qux telonatij Rhcnaniexmereibus prxternauiganiium mercatorum exigilnt, Nouefienfibusdonauit. Li.bertatem etiamcudendxpccunix.ciuibuselargituseft. Edixit infuper ciuibus, vtauteainaquilam.nigtoclypeoinclufam, infignismilitaribusveherent,Sc quailibetmagiftta.tus literas,rubra cera obfignarent.

B R V L A.

VL Ain Mediterraneis non ita proeul a Colonia Agrippina vbiorum Metropoli,8cBonnenfi oppido,haudignobilisvicus, vfq;ad annum Chrifti M.CC.XCVIIT.nullius celebritatisfuit, donecMgifridusex bellicofo Wefterburgicoftemmate natus, quinquagefimus tertiusColonienfium prxful, partim loci fitusq; opportu.«KrXMwnitateadduftus,partim temporis diuturnitate, inColonienfesacerbitatequadam concepta, arcem muris,aqua,pontibus,exterisq;implacabili Marti neceflarijs ad.

.co niunitam hoc loci conftruxit,vt anno aC. N.M.CCC.X Vit 1.Colonienfium,Bohemix Regis,multotumqiComitum in quartum menfem obfidionem fuftinetcpo*AfsaOTL5tuerit.Ab eo tempore optata atq; perpetua inter Reuerendiffimos Colonienfium Antiftites, ipfamq; Agtippinenfem Rcmpu.pace firmata.Archiepifcopotum fedesSc aula vt plurimum Brulam cominendauu.Cuiuslongemaximam amoenitatem multorum Principum8cEpifcoporum induftria.horio nitidiflimeculto, limpidiflimisfon-tibuSjScimmenfx magni tudinis viuario adauxit. Anno partx falutis M.CCCC.XCI.pacificus Colonienfium Archiprxfui Hermannus Francifcanorum Collcgium ac templumarci vicinum inBrulenfi hoc oppidoconftruxit,redditibusq; atinuisdotauit.

SONTINA, VVLGO ZONS»

SO NT IN A, haud ignobile ad finiftrum Rheni latus oppidum ex prxterlabente flumine, Sc publico telonio.plurimas commoditates pereipit. Murum, Sc lateritias habetxdes,incolas agrorum cultura fuflcntat.nam folum eft omnisfrumentiferax.quinetiam arce inunitur.i Sigifrido Epifcopo Colonicnfi confttufta.Quemadmodum ex an-riqua, qux in eodem caftro,infciiptionevidctur,intelligi poteft.

• 1

1 »t

I ' ? 33

4