BRIELIVM.

L L ANDIAEoppidum,rebus omnibus,adcommoditatem,&vfurn vitxneceflarijs,cumulateab-•undans,negotiationibus admodum celcbre, accommeantium vitro citroquemultitudine frequenta-|tum, vicinorum etiamhomirium concurfu,nundinatione, atquemercatu,famofum. Infula,quam fo-,lum hoc oppidum, fitu percommodo, occupat, ^Oofl DOffl 5 vulgan Batauorum idiomatc,dida,tam' pinguibus acglutinofis glebis,frumenti feracifsimis, fbecundifsimisqucagris,quamvberrimis,faginan-do pecori pafcuis,prxllat,in quibus,maximo oppidanorumemolumento ac quxflu,foIi,graminum<!jue^ virentium beneficio,pecoraincuftodito paltuvagantur. Quibus quidem dotibus,hic ager,ita excellit," vtnon modo idoppidum , led &hifce vicina limitibus reliqua ingens, ex copiofo frumenti prouentucommodum,percipiant, quibus annonam, fua copia,faciliorem, & laxiorem reddit. Nam hebdomadatim Brielium nundi-nis frcquentatur,abadiacentium oppidorumincolis,putaDclfijs,Roterodamis,Schiddamis, Dordracenfibus,Goudanis,&cxteris,quö rem frumentariam heicfibi,fuisquecomparent. Itaque iltius orxhorreurr.eflfe Brielium ,nonfine ratione,dixeris.Confert ad hoc etiam adiumenti non parum,percommoda loci,fitusque ratio, nam nauibus huc vndequaquccom-modilsimum in portum,deuenitur,quilxtam, &fecuram nauibus llationem, prxbet, in quo pifeatoriae bufx, ad halccumcapturä,dc qua in indice diduri fumus,inftrud£,inanchoris quiefcentes,accedentc maris xltu,optatam opperifitur auram,qua liberum nauigationis &pifcationis curlum,in Oceanomftituant. Itaque numerofa hicciuium multitudo,pifcatu fea-lit,atenerafiquidem xtate,in pifeario tyrocinio verfantur,& in remoti,altique Oceani recefsibus,qui omnes ipfis explora-tifsimi funt,vidum quxritant,retibus<k ex mari fubdueunt Pafleras,fiue plateiras,quos alij,ab inltrumentorum fimilitudine,quibus explicanturcapilli,pedines,nuncupant:planos,latos^uerumbos: Afellos, vulgö £a&&dliatt>jCutemolIi,necfqua-mofa,cineritij coloris,inllarafininxpellis, vnde&nomenhabent,hos,eiufdemquegenerisalios recentes, Brielij,viemoquein tradu diuendunt ac diftrahunt j Alios, in Brabantiam pafsim, Dordracum, Neomagum, Cliuorum etiam ad vrbes,fali-tosexportant.Naturalis veröduorum oppidorum fitus conditio,Brielij,& exoppofito,Grauefandij,ftruduraeleganti ad-iuta,huncpotifsimum locum,pilcarix focietati,&negotiationi,qux nauibus excrcetur, deftinalTc, conlecrafleque videtur.Binxetenim in ipfis turres,altitudineconfpicux,tanquam Phari,faluti nauigantium excitata,videntur. Altera Brielij,prx-celfa & quadrata,viuo & faxo fine cufpide: altera Grauefandij,tedo altitudinis immenfx, veltita. Eas, quia remotifsimeexmari confpiciantur, viri nautici pifeatores, atque pilotx,fiuenaucleri, confedantur, ne vadis inhxreant, ac fifticontin-gatj fed lxti ad portum perueniant. Tarn accurataautem,exadaqueharum turriumobferuatione, Mofa:oftium, ac Brielijportum,pifcatoresfubeunt,vtneintempella quidem nodeab eodefledant,autindiuerfum rapiantur. Cuius quidem ob-feruationis imperiti,infigni mercium atqüe vedorum damno, frequenteraberrant. Huius porrö oppidi fouex, aqua mari-na,&proindefalfaaffedioneimbuta,repletx,ltupcndumquoddam,&abditum naturxIecretum,oftentant.Nam,cumne-que in oppido ipfo,nequein vniuerfa hacinfula Ooflvorniana, fons inueniatur, aut puteus, dulcem fubminiftrans aquam,nequeetiam ratio exeogitari quxpiampolsit, vllo inlocoalium ,arte,aut humana indullria ex terrx vifceribuserucn-di, tarnen in folis Brielij foueis, puteis, aqua falfa , omni ex parte circumfufus confpicitur , ad quem ponticulo adi-tus patet, ex quo aquam omnem ad huius vitx vfuram necellariam , incolx hauriunt. Is, vulgariter Batauis,ntAttfjlVcHc, dicitur, Ex his itaque conflat, &foli bonitate, & fitus, locique prxllantia , & negotiationis vfu,pluri-ma , naturx audorem, huic oppido, & fingularia concefsifle dona, qux idipfum prx multis alijs, magnitudine ma-gis confpieuis vrbibus, commendabile reddant. Cxterum , quemadmodum Hadrianus Barlandus , in compendiofaHollandix deferiptione, vnice dolet, hanc tarn nobilem , tamque florentem prouinciam , Lutheranx fadioni , nimisfauere, ita nunc , iufliore de caufa, deplorandum , eam , funeltifsimis Geufiorum feditionibus deformatam , quibusplurimarum Rerumpub. optime conftitutarum,politias euertunt. Accidit enim fuperiore anno M. D. LXXI1. Ca-lendis Aprilis, vt Lummeus Comes , gregarijs aliquot flipatus militibus , in oppidum Hollandix, Enckhufen , cur-fum fuum dirigeret, fed ob auram reflatam, ipfius impediti conatus, in Mofx oltium reijeeretur. Itaque fumpto exloco confilio, militem in continentem expofitum, fub oppidi moenia, magna acceleratione, fubducit, & patefadisincendio portis, vnius etiam patrix proditoris Robool, Delfo oriundi, opera vlus (de quo paulö polt Vltraiedi,inarce pacis,fiue Freeburgiana, eil fumptum fuppheium ) Brielium , facili negotio muadit, ac tenet, abfentibus fupe-rioribps, quos negotiatio ,in alto exercebat oceano,&inconditamultitudine repugnarenon aufa , qux graui,obin-opinatam & fubitam hoftium irruptionem , confternata moerore , Geufiorum fe poteftati tradebat. Hxc primainteftini Batauici belli fuerunt initia , qux, quia nimis funt leuia ab ijs iudicata, atque contempta,qui initijs & debebant, 8c facile potuiflent obftare,id nunc eas vires, & incrementa fum-pfifTe videmus , vt amifsis non paucis oppidis, municipijs, &pagis, politi-ci ftatus perturbationem, magnamque caritatem annonx vicinisregionibus , & fuperiori Germanix in-tuhfTe videamus.

27