MASSILIA*

A S S I L I A,fiuevtalij,Maflalia,peruetufta,&opulentifsima Galli®,inprouinciaViennenfi,duitas,'fundatione Gr®ca,eaque de caufa ciuilitatis,noblitatisq ; nitore,& honcfto litterarum otio,fapienti®q,ftudio culta. Adeo quidem,vti Athenis Mineru® exercitijs,maris potentia Rhodijs,terr®q; diuitijs Lace-d^monijsmeritöexiftimeturfuccedere. Studiofa Romanorum amica, quorum infatiabili tandem cupi-ditate,vaftata eft,atq; direpta. Eius paulö altius tarn ob fummam vetuftatem, quam incredibilem loci, fi-rusq;tnagnificentiam,repetenda videntur initia.C®farin principio lib.z.debello ciuili,Mafsih® his ver-bis meminit. Dum h®c in Hifpaniageruntur.C.T rebonius Legatus, qui ad oppugnatione Mafsili® reli-<ftus eratjduabus ex partibus aggerem, vineas,turres<^ ; ad oppidum agereinftituit:vna erat proxima por-tui,naualibusq ; :altera ad partem, qua eft aditus ex Gallia atque Hifpania ad id mare,quod adigit ad oftium Rhodani, Mafsi-lia enim fere ex tribus oppidi partibus mari alluitur, reliqua quarta eft,qu® aditum habet a terra, huius quoq; fpatij pars eaqu® ad arcem pertinet,Ioci natura,& valle altifsima,munita,longam & difficilem habet oppugnationem. Ad ea perficiendaopera. C.Trebonius,magnamiumentorum atque hominum multitudinem ex omni proumciavocat: vimina, materiamquecomportati iubet,quibus comparatis rebus,aggerem in altitudinem pedum LXXX, exftruit,fed tanti erant antiquitus,in op*pido omnium rerum ad bellum apparatus,tantaque multitudo tormentorum,vt eorum vim null« context® vimmibus vine®fuftinerepoflent.nammagnitudo operum,altitudo muri,atq;turrium ,multitudotormentorum, omnemadminiftrationetardabat.Deinde vlterius iubiungit C®far,quod maxim® Mafsili® vires,in nauibus confifterent,quibus plurimum detrimetiRomanis,Caffaris partes fequentibus, inferebant, cum ipfiauthoritatemfenatus grauiter tuerentur; Ems etiam obfidionisLucanus lib.j.de bello ciuili meminit.

Sic poflquamfatus, ad vrlemHaud trepidam conuertit iter.tunc mceniaclaußtConfptcit,&denft iuuenum v all ata Corona.

Haudprocula muristumulus [urgent um alt umTellurü,paruum dtffufi venice campumExplicat-.hac patiens longo muninune cingiVija duci rupes,tutuq 3 aptißima caßris.

Proxima pars v rbis celfam confurgit in arcemPartumulojncdijSfyfedcnt conuallibus arua.

Conueuit hacc Lucani defcripto cum ea,quam ex C®fare excerpfimus. deinde vrbis originem idcm poeta fubiungit.'Quidrapidum deßeäis iter ? non pondera rerum,

Non momentafumus^unquamfeltcibus arnisVfamanus patria primis efidtbus errant,

Etpoß tranßatas txußa Phocidos arces.

Ätq-, hsec quidem Lucanus ad Gr®cam huius vrbjs originem alludcns,cui vniuerfa hiftoricorum turba fubfcribir,AbAfIati-cis Phocenfibus prima eam fundatione conftru&am,Perianio ipforum duce, qui loci opportunitate illedius, parte, qua fereRhodanus mari mifcetur, ipfiq ; a fortuito euentu nomen impofitum. Videns etenim pifcatores in littore maris, quos Gr®ctähioLi nuncupant,pro bono,foclicique hoc omine fumens,imperauit,Eo liens de macin,id eft,colligere funes,ibiq ; confifte-re,vnde paulatim vocis fimilitudine, Mafsili® nata eft appellatio. Sed plura de eius fitu,nomine,& ongine Euftatius in libelluDionyfij Alexandrini de fitu orbis fcribit.Tum etiamluftinus lib.^.Pomponius Melali.z.defitu orbis.Strabolib.4.Geo -graphi®.AulusGelliuslib.io.Ammianus Marcellinus hb. 15.Ex quibus,auidole<ftori,hiftoricam fitimabundeexplerelicet.Ägathius lib.i.hiftori® Gothic® de Francis loquens,h®c de Mafsilia: origine refcrt.Etiam num habent ciuitatem Mafsilien-fem, quondam Ioniorum coloniam.fundata enimefta Phocenfibus,patria pulfis a Medis, Imperante Perfis Dario Hydafpisfilio , fedh®c vrbs oIimGr®ca,nuncprorfus eftbarbara,eö quod relinquens vetuftum viuendimodum,moribus eorum,quiipfi imperant,(e accommodet. Eutropius Mafsiliam sdificatam afferitTarquinio fuperbo, quod veritati congruum eflc vi-detur,cum ipfiusregnum aCyroinceperit,finemquein regno Darijfit confequutum, ipfamque®dificatam eotempore^quovrbs Hierofolymitanaa Nabuchodonofore BabyloniorumRege vaftata fuit,Anno nimirum mundi 3351. Verum ea calami-tas vrbi fanftx^perdidum Regem Affyrum,ante natum Cyrum & Danum illata eft, regnante Rom® I arquinio Prifco.Ethac ratione Tarquinij nomen defendipollet,fed non item Darij aut Cyri. Aut itaq; dicendum eft, Phocenfes expulfos fuifleper Harpalum fub Cyro,ahquo tempore poft ruinam Hierofolymiticam : aut nonfuiftc ®dificatä Mafsiliam fub regno Per-farum.In eo tarnen omnes conueniunt,Harpalum in caufa fuifle,cur Gr®ci ex Afia profugerint,& quod in Galliam deuenie-tes,pr®claram hanc vrbem,cum plerifque alijs vicinis ® dificännt.H®c autem vrbs vnica quondam conferuatrix armorum &litterarum,in quapr®cipuatotius Galli® vniuerfitas &fcholafuit, quo Phocenfes etiam ,perniciofam fecumconfuetudineliomines immolandi Dian®,aduexerunt, ad cuius imitationemabominabilem fepoftea Druides contulerunt,quam ob cau-fam Imperator TiberiuSjfchoks Galli® aboleuifie putatur,quas Nigromanti® infimulabat,& facrificiorum deteftabiliu no-fturnorum.vbi diuini fuas confiderationes in extishabebant. C®terum Tiberius non tarn hocimpedire,quam literas vniuer-'f® Galli® moliebatur auferre,quemadmodum & Iulianus Apoftata,religionem CbriftianamjVti fperabat, euerfurus, fcho--las,& omnem librorum vfum ipfis ademerat.Quamuis autem C®far Mafsiliam contra omne ius & ®quitatem fit depr^datuSjtarnen fubito reftituta fuit.Nam fub Nerone & Vefpafiano florentifsimaibitotius Galli® fcholafuit, in qua PrincipesRo«mani literis operam dabant.quam & multis priuilegiorum immunitatibus decorarunt, vti ex Strabonc, \ alerio Maximo,&Coelio Rhodogino conftat,qui pr®clarähanc vrbem Gr®ca ciuilitate & humanitate cultä,tradit,donec Btirgundi &FranciGalliam tenerent, tum enim cogebantur fe moribus viftorum &Principum fuorum accommodare. Et, quamuis maximarulaudum elogijs Mafsilienfish®c ciuitas digna,quiaantiquitatem miram redoleat,quia fitu & operepotetifsimarquiaGallia-rum Re?i,cui paret,omniobfequiofideldsima:quiaitem*pertotu orientem,per Africam,&inintimam Aethiopiammerceseius incol® deferant,& cum remotifsimis totius vniuerfihominibus negotientur. Eo tarnen potifsimum nomine ®uo dura-turammeretur memoria,quia ex primis fit'Galli® vrbibus,qu®ftatim a pafsionedomini,falutarem Chrifti fidem fufcepit:pri-mis etenim Religionis elementis S. Lazari induftriaimbuta r qui cum Maria Magdalena & Martha fororibus a bonis ac fedibu«exutus,ferocienteperfequutione - ,qu® S.Stephanumabftulerat, primus MafsiliaeEpifcopus fuit.

12