I N D

Wirstis Geniö quafi fuecreicentes,ad eam dlgnitatem. Sc maieftatem per-uencrint.Quareconftare omnibus illud debet, nulla vi, nulla facultatequippiam brcui effici pofle.in quo rempusius fuum exercer, vndenon timagni,Scampli iroperij',quim liberxöcperpetux adminiiirationis opusillud eft Quod fi giadiatores&bcllux,in arcnain.hiftriones in fchcnam,quadrigxin circos non inducuntur.in Venetorum tarnen naualiacqulre-diruinprouinciarum Sc regionum tutandarum apparatus extruitur, Sca-ii js ii Iis nocendi voluntas cohibetur,8c qucmadmodnm eins vrbis feucri-tatemdiuina prouidentia architeclatacil, vndenecmocnia, necpropug-nacu!a,uec portas habet,ita,quiequid homir.es pulchri fecerunt, abeaudprouidentia duff qfecerunt.Acccmt co Charitas, quam ciues erga patriam}iabuere,cum in ea ornanda,Scamptificanda, uulli pcricula, nulli vnquälabori peperceriut.Vr.de in eo loco,Sc rerum copix, St ordo mirabilis vi-dctur,vt vno oculiiftu,quiequid adinftruendam iuilam claffem opus eil,faciilimecducatur.vela,remos,funes,anchoras,tormenta,machinas, or»eanaqj omnia,vnico nutuineduftas ttiremesimpofitavideres. Memora-bileefi,quod Egnatiuslib.s.cip.s. deinagnifico Venetorum templopro-didit:Veneti,inquit,Sebaftiani Ciani Ducis aufpicio, cü ex ali js Orbis par-tibus extruendis nouisxdificijsinfignesprxfeclos, tum ex Conftantino-politana vrbe,vnum ampliflihaispr^mijsinuitarür, qui oinnium iudicio,omnibusalijs,ea tcmpeilate,prxferebatur,vt aureain D Marci xdem,omnium quecunq; extarent celeberrimam,ab ipfis fundamentis ex trueter.t.Quod cum Grxcus homö prxftiturum lefc polliceretur , ea tarnen condi-limie.vtabfolutoab fe opere,ad xternam fui memoriam, pateretur Duxipfe fena tufq; in oculatifiima templi parte, ilatuam marmoream fibi po-ni:non dubitauit Cianus Duxipfe,&patresidpro certo polliceri.Inchoato igitur ab fe opere,quum iam prf eipuam templi partem abfoluiflct.quüDux 8creliquiPatresadeflent, nimia quadam ingenijleuirate.elabiiibiexorepadfuseft,fequidcmmuitocelebriustemplumipfum fuifleextru-fturam,nifiintet ipfum opus occurriflcntplura,qux illumprudentioremfeeifient. Ad quem fubridens Dux, Nec nos,inquit,contra, omnia qux deftatua peticras,integra tibi dabimus. Quareilli inuclübuli fronte marmoream ltatuam collocarunt,manu ad osobiefta,quafi illum.difti fuipoeni-teret. llludinterim,hocin loco,prxterire minime poffum, templi ipliusapparatum tantum,talemque hodieextare,vt nemo (it,quiquum omniadiligentiuspeiluftrarit,nonfatearuromnibus antiquillirais operibus Screceutiotibus,cumipfaTarpeiaarceefleantetereudum. Quod etfl parcr-gonvideri multispoifir, non dubitem tarnen plutesfore, quibusquamgratiffima templi ipfius fitfututa explicatio.Eftigitut tempIüipfum,nontarn magnitudine Sc vaftitatefua,vt pleraq; alia,qulm otnatuiniigne, Scinpritnisauguftum.Quodfiprimumingrediare.crucis figuram prxferrevideatur.-cuiusanguli in altilTiinasconl'urgunt teiludines. Quarumfafti-gia,vt reliqna templifacies.plumbeis teguiis opetta, ad centü vigintiita-dia,exa!to advrbem nauigantibusintei eminentiflima vrbis xdificia oc-currant.Superbiflimiadidfomiccs.mirainterfeartecoeuntes, totä mo-lem fulciuut. Illud non poffum non vehementer admiraii.vndetanta visaun Venetisipfisaffuerit,quod tanto operiimpenderent. Nam quiequidoperis cft,a media templi partepuriflimo folget auro,quod rauflino ope-ie,ita variatumeft,vt quocunq; oculos vertas, infigneinprimis occurtat.Kecedunt tantum i n ipfo teftudinum connexu Grxcanici operis vetuftif-ffmz imagines,moefta quadam venerabiliq; prxfentia.horrorem cum re-ligionc mixtuin,fpeclantium animis inferentes.Quod ff ad alias fpeftan-«las templi pattes animum conuertas,matmotex vndiq; tabulx, ad paui-mentum vfq; ipfum,varij marmotisoccurrcnt.Quj tanto artificio funt fi-bi adinuicem compofitx.vt e$dem inter fe fimiles videri poffint. Sediliaquoq; ipfa circum xdein marmoreaita diftinet a,vt defatigato tibiiam cu-(taperlullranti,quietemScociumpatent.Hic tibi pauimentum liceatin-»ueii,vermicu!ato opere.matmoteis fruftis ita diitinftnm, vt tantum ex-truendi templi ffudium,in cxluin meritö tollas. Columnx verö complu.res Pari) lapidis,velTapfici,aut Mumidici tibi interim aflurgantiure op-timo admirabiles,cum duplici fuggellumarmoreo, vndc facerdotesfxpeemineant.Sic enim cautum publico decreto fuerat, vt quiequid egtegi j o-peris veneti ipfi nauigantes,quocunque terrarum ambireut, non dubita-rent idipfum Venetias defette.ad xternam templi aurei memoriam, vtq;nulli impenfx omnino parcerent. Quod fi ex templo egrediäre, veffibu-lumipfum fobeas, quisperimmortalem Deum, ftupor non teinuadat?Cujus aurei fuuuces treceniis sc ampUusfulciuatui columnis, non mag-

E X.

nltudine foa magis»qu^m colorum rarietateconfpicui5:interco1urrna,Jcquiequid inarca iplaoperis eil, cum iplo pauimenco tnarmorcis tahulispro teiflorio renitct.Quod fi fuperiorem vefiibuli partem,cx arca ipfa cö-fpiceas,ecce tibi cqui quatuor xnci,diucrfo ftatu.varioque occurru.it: quivetcris operis infignia plane referetes, lludium infigne ciuitatis ipfius fc-cum prx feferant. Hisoperofum templi fupcrcilium ineubat, fenis lefepinnaculisexplicans: quorum fingula, in tabcrnaculifpecicm furreila,fingulashabentexcanuido lapidcffatuas,nudigcnij: aliaq; verö fplcn.didifiimi afpe&usfimulaohra, fuoquxque_JÜatu operibus inferta, miroquodam modo,ipl'am primarum exorr.ant itrtercapedinem. ldem_> opusexccllentilfimura, candcmq;fpcciofi(fimam materiam, tarn dextrum_>,quam lxuum-. latus habet.

4t. VlENNA,Pannonix,nuncAuflrixCaput,atq; Illuftriflimorä Prin-eipum Sc Archlducum Auftrix,Styrix,Carinthic,Carnif,Croatif inüiflif-fimaScinclytafedes. FcrdinanJuS Rom. Rex, vt Viennenfis Academisftudia repararet,atquc hxreticorum paflim grafiantium furorem compe-lcerct.Collegiü lbcietari icluibidem crexit.atq; dotauir,cuius redditusdeinde MaximiiianusCxfir adauxit. Eius vrbisTopographiä D. Wolf.gangi Lari japud Munllerum inuenies,qui deinde 0111 nium accuratiffimöeandem libris quatuor defcripfit.Panegiricum etiam.üue encomiü Vien-nx a toanncBock confcriptum ex tat.

31. VLMA.C'.ariffimaSueuix vrbs,ad Danubi jripasfita.lntereas Vibes,quas villas Imperij nuncupant,non infimum dignitatis locum obrinet.

32. VP -SELLAConfcederatxKeluetiorum focietatis, liberx conditio-nisvicus.

32. VRSINA,vulgö Eerna,e!cgansHc!uetixoppidum,ad Arol$amnema Bertholdo Zeringenlium Duce.obcommodam loci opportunitarem c5firuflum,atque ex venatione hoc nominis ferens.Cum enim is,fefe oble-flaret venando,recreationisfux löcijs dixit: Ciuitatem quam extruerc inhocoportuno loco deliberauimus , nominarivolumusvocabuio beilix,quxnobisprimumoccurreritjSccaptafuerir . Ceperunt autemVrfum,quem GermaniBeren voc.int.Cumq; in eo loco,vt diximus,plurimx ctc-feerent quercus,vbi ciuitaseratconilrucnda,omnesferearbotesilixfoe-runt pro domorum ftruflura,infumptx.Vnde8c operanj vulgodiccbant,quum refecarent arbores: Holfzlaifsdich hauvven gern, die Statt mufzheiflen BcrmCuius ry thmi hic cd fenfus: Arbores finite,vt lecemini übenter.Quoniam ciuitasilla vocabitur Bern.

3S- VVtlMARIAMThuringixoppidum, fitusloci amoerus, Sc caftrumSaxonix Ducibus federn, ac domicilium prxbens, nobilitat.2t. VVESALIAinferior,vrbs murorum ambitu, Rhenipropinquitate,ScColiegiataEcclefia prxßans, cuiusfundationempcruetullaquxdamferipta in annum Domini o£lingentefimum,triccfimumoftauum,his verbisreijeiunt Luthardusfilius EuerhardiComitisCliueniiumerexit, in-ftruxitq; duo collegiata templa. Alterum in VVcfcl, fub ditione Cliuen-fium in inferiore Germania, Altcrum Nouefi j Canonicorum Scvirginum:Qux ciuitas tunc teinporis Cliuenfium Comitibus pareba t,27. VVISMAR1A DucatusMegapolenfisoppidum.27. YVlTTEBERGA,oppidum Saxonix.

34. VVORM ATIAM, VangionumMetropolim ad Rhenumfitam,quo-dam Borbetomagumappellatam, corrupre verö Vormatiam hodie diciconftat.B.littera in v.mutata.quafi dicas Vormagium. De caita Munfle-rusfcribir.Peruetullavrbs VVormatienfis.fitaadRhenumin loco amoe-no,haber in orbem fundum nobilem.quiSc generoium producit vinum,atque frumenti copiam, habet circum circa plus minus ducCnta opppida,Sc villas,quorum incolx quo tidie forum frequentät VVormacienfe.efcu-lenta inferentes: Et qui ante Solis occafum domum redire queant. Popu-li, qui olim per circuitum huius vrbis ad duo, vei tria miliaria,vcrfus pa-gum Alczheimenfem habitauetunt.difli fuetunt Vangiones.foitq; VVormatia Metropolis eorum.magni nominis, tam_< apud Romanos, quim_iapud Francorum prifcos Reges, atque apud Succeflbrcs eorum Ger-manorunuj C{fares,qui Sc multa ibi celebrauerunt comitia,confiüa,nuptias , autalioshabueruntfolcnnesconuentus,in quibus de magnis trafla-runt rebus,id quod huius vi-bis teilantur Aa-nales.

UV

ilO '

' F 1 N 1 s.

v *• "

COLONIAE PROSTANT

APVD AVCTORES, ET. ANVERPIAE

AP VD PHILIPPVM GALLAEVM.

* " . u