178

De Officialibus.

caufam dedit, tantüm per Proxenetam admifiusfit, abfque interventu emptoris contra Proxe-netam tantum agendum erit. Certum fi Proxene-ta folvendo non fit, contra emptorem agi pote-fit, qui ex dolo lucrum fenferit, nec propter do-lum alienum lucrum faciat, & venditor damnoafficiatur leg. fin. §. l. ff. de eo per quem fattumerit & facit, in argumento leg. ex Procurator. ff.mandati leg. dolus, ff. qui ex faEl. tutor. leg. 2. &2. ff. de inflit. Idque fenfifle videtur Albericusin ditta leg. eleganter fub num. 10. & ficut exdolo, & circuinventione propria nihil confequi

tor folvendo non fit, contra Proxenetam , qui frau-dem commißt agendum eß'c , & notandum eft , quiavariis, & diverfis modis plerumque contingit frau-dulenta renuntiatione atque fuafione Proxenetseemptorem integrum pretium non folvere, folviturnamque pretium perixpe , 8c in numerata pecunia& mercibus , valore earumdem , ceuis modisconftituto.

Quibus adde quod dolus -f Proxeneta: non 36reddit contraftum ipfo jure nullum; quia alte-rius dolus aliis obefle non debet, leg. qui Pro-curator , ff. de doli exceptione leg. iniquiffimmn,

quilquam debet , leg. fin. cum glojfa , ff. de dolo , ff. de jitr. & faffi ignor. leg. in fumma , §. emptor,malitia enim fua uliis lucrofa efte non debet , & ff. de peculio , & in terminis ita notavit Accur-

haec fententia firmatur ex his qua: P»aphae!usFulg. fcripfit, inleg.fi duobus & in leg. fi men-for.ff. fi mens falf. mod. dix. illic enim ita Icrip-tum eft, fed mihi videtur facere hsc gloftk mi-rabiliter ad quotidianas quasftiones ut fi fa&um fitcompromifium in arbitrum feu arbitratorem, &convenit flare fententia , feu laudo, five aequo ,

fi us in dißa leg. & eleganter, verbo hoc iffoibi •' Et fecundum hoc, dolus Proxeneta, velalterius tertii non vittat contraüutn , ibi Bart.Bald. & Raphael Cuman. Jafon. in affionuminfiitut. de attionibus , num. 44. Bene tarnen agipoterit de dolo contra Proxenetam, ut cogni-ter notatur , in diäa leg. & eleganter, Albericus

five iniquo non profit, qui k dicit laefum contra in regula alterius de reg. jur. ubi Decius & in

feium compromittentem de redditione, etiam fidolus arbitri arguatur agere , fed debeat tarnencontra arbitratorem, vel arbitrum ex dolo fuoa&ionem inftituere, hasc namque adbo dolumdumtaxat menforis coercet, leg. 2. $. hoc atti fuprä.eodem.

Nec hujus diftindlionis primo-f membro,qua-tenus regulariter ex dolo Proxeneta; emptoremnon teneri, nifi in fubfidium, & cum Proxenetafolvendo non fit, affirmans poterit opponi, de textuin diffa leg. fi cum exceptione §. in hac fententia ad-duüa, in illa exceptione non quaeri utrüm is quiconvenitur an alius metum fecerit, & fufficere de-bere metum efle illatum.j Quia refpondetur quod '-j- ad\io quod metuscaufa, de qua in illo textu eft in rem fcripta , utin leg. metum §.fin.ff. de eo quod metus caufa leg.3. 6" 4. Cod. de his qua vi, metufue caufa filmt,Emilius Ferretus lib. 3. fuarum opinionum cap. 20.ideo metus unius nocet omnibus ad quos coinmo-dum pervenit ex metu. Sed adtio de dolo perfona-lis eft, unde meritö perfonam committentem do-lum non egreditur, Sc ita refpondit Bartolus, indiiia leg. & eleganter in fin. 1. colnmna cui addeDecium verfiel, n. 6. 6c Aimonem Gäbet, confi120. confirmando opinionem, & conf. 252. refponfio-nes ad dubia.

In fecundo Verb cafu -f quando dolus inciditin contradtum , quia purgatur per adtionem def-cendentem ex eo contractu , impedit origini ac-tionem de dolo quse datur fi alia adtio non fitleg 1. leg. 2. 6" eleganter , ff. de dolo. IdemProxeneta ad quem negotium principaliter nonfpedtat, non poterit conveniri, nec ex contra-ctu , quia non contraxit, nec ex dolo , quia aliacompetit, idque fenfiffe videtur Bartol. in ea-dem leg. & eleganter col. 2. qui fubj ; cit , nifi for-te in fubfidium, ut fupra leg. proxima & ead.$. fi qua duplex , quod 8c memoria tenenduminquit, & quod fubdubitans dixit Bart, clare meoquidem judicio probatur, in leg. fi duobus in $. 1.■ff. fi mens fal. mod. dix. Verba autem Jurifconfultitalia funt. Si emptor plus dederit venditori prop-ter renuntiationem ; quia condicere potefi quod ptusdederit, agi cum menfore non pojfe, nihil enimemptoris interefl cum poßt condicere , nifi fol-vendo debitor majorem modum tradiderit frau-datus a menfore, confequenter dicit Pomponiusnon ejje attionem adverfus menforem, quia exvendito aäio adverfus emptorem, nifi & hic emp-

dtcla probata parte, textus in diüa hg. 2. ff. deProxeneticis , ibi plane fi dolo & calliditate cre-üitorem circumvenerit de dolo a&ione tenebitur ,Stracha ibi fup. 4. art. numero 1. cum duobus fe-quentibus.

Et in matrimonio, & fponfalibus loquensde dolo tertii -f- idem in fumma , nempe quod yjcontradlum non reddat ipfo jure nullum , tra-dit Pater Sanchez , de matrimonio lib. difput.64,. per totam. Dubitari tarnen in propofito loletfi aüquis mediator -j- Proxeneta, feu ( ut mavis) 38Cafamentero laudando , & approbando nirnis al-terum ex conjugibus dicat formolum egregiumforma , divitem , & alias animi dotes & virtutesin eo concurrere, quse vere non aderantineo, fedpenitus contrarium, an talis mendax , & fallaxMediator ad aliquid teneatyr , cum v matrimo-nium nullatenus diffolvendum fit ex fuprä di-dtis.

Et quemadmodum Proxenetam "}■ de dolo te-neri fupra diximus , etiam tenebitur de lataculpa ad inftar menforis, in l. I. §. heec aElio,ff. fi menfor falf. mod. dixerit fenfic Accurfius inleg. 2. verbo affiio , ff. de Proxeneticis , Bart, inleg. fin. ff. de variis & extraordin. cognit. num. 15".Aretinus in princ. Inftitut. de obligat, qua ex quafidelido, n. 2. &c ratio eft, quia lata culpa sequi-paratur dolo, ut in leg. quod Nerva ; ff. depofiti,& magna negligentia eft culpa, & magna culpadolus; pradlimptam enim fraudem in fe continet,leg. magna culpa leg. lata, ff. de verbor. fignific. &quadibet difpofitio loquens de dolo corrprehenditlatam culpam ex pluribus quae tradit Bart, in leg.fi mora IO. in part. ludis, n. 24. cum feqq. ff. defolut. matrim.

Unde Proxeneta qui fcienter falfitatem & do-lum -f* commiferit in venditione rerum, ea ufur- 40pando, vel alteri adjudicando minori pretioquam vendi debent, fi hoc fiat in rebus bellicisquarum venditio cur® Sc fidei ejus fit, in dam-num militum, qui participare debent de pretio ,poenam mortis incurrit, ut in leg. 33. tit. 26. p.6. ibi : "0 por ende fi el Corredor tomare mas dea que le huvieffen pueßo de dar, debe lo pechardoblado, e no fer Corredor por eße aho. E fiotra vegada en tal lo fallafjen , deben lo matarpor ello ; por que lo primero podria fer por ne-ceffidad, e concufta , & lo fegundo por ufo ma-lo , mas fi falfedad hicieffe a fabiendas en al-gitna de las cofas , que huvieße de almonedar,

für-