9 i6 BVSCHIVS '

fiendeberent. Ego autem fimplex tuncfrater inWindefem, inSutphaniam minus cumfratrepronegotio, hocaudiens; Scfeiens, plusquam centum congregationes fororum &Beginarum in Terra TrajeSenß plures habere libros Teutonicales, & eos quotidie legere fin-gulariter Sc in refedtorio : conftanter contradixi, quia in Sutpbania, Zwolltf in Daventria, &u-biquein civitatibus , oppidis 5c villishujusmodi libros Teutonicales legunt Sc audiunt. Ac-cefli ergo ibidem ad Pra'dicatorum Ecclefiam, Priorem requirens Monafterii, cui & dixi:Domine Prior , audivi, Ledtorem vellrum publice pratdicafle, quod laici libros Teutoni-cales habere non debent. Hoc male praedicavit. Oportet, quod illud revocet. Princi-pesenim terrae, communis populus, viri 8cfixminae, per totum mundum noftrum librosmukös habent inTeutonico confcriptos, legentesin eis 8c ftudentes. Vosßc Fratres ve-ftri fxpe populo invulgariprsedicatis; velleüs etiam, utfermones veftros memoriter reti-nerent? Refpondit: Etiam. Tunc dixi; Siinilripfis eumhaberent, tunc utique euramelius retinerent. Quare ergo habere nondebent libros Teutonicales? Refpondit; Lai-ci quidam altos habent inTeutonico libros, videlicetSententiarum, ßcfimiles, quosqui-dam Qrdinis noftri transtulit in Teutonicum ex Latino, Valens Doftor ; alii Miflale etiamcum Canone habent in Teutonico. Ergo non valet, quod laici libros legantinTeutoni-co. Cui dixi: Hoc non approbo, quod fimplices laici, viri vel foeminae, tarn altos Sc di-vinos libros habent Teutonicales; Imo & Canonem, in Teutonico apud Moniales inveri-tum, ego combusfi. Veruntarnen libros morales de vitiis & virtutibus, de incarnatione ,vita & paflione Chrifti, de vita Sc fancia converfatione 8c martyrio San£lorum Apoftolo-rum , Martyrum, ConfelTorum 8c Virginum; homilias quoque 8c fermones San&orum,ad emendauonem vitaz, morum difciplinam,inferni timorem patriaeque coeleftis amoremprovocantes, habere 8c quotidie legere , cunftis doclis 8c indodlis utiliffimnm eft. Quod,fi iftos admittere nonvultis, ego didaDottorum Sandte Ecclefiae, Auguftmi, Gregorii, Am-brofütf' Hieronymi caeterorumque orthodoxorum in fcriptis vobis oftendam, quod hujusmo-di habere libros, omnino utile eft Sc Iicitum. Qui refpondit: Si didta Dottorum in fcri-ptis produxeritis, nos etiam dictaDodtorum in contrariumproducemus. Tunc dixiaper-tius: oportet, utlec-torvefterifta delibrisTeutonicalibus nonhabendis, qua:praedicavit,publice revocet de ambone; alioquin cum Domino Trajedtenfi Epifcopo 8c ejusCapituloin fummo difponam, quod nee vos nee ledtor vefter amplius in Dioecefi Trajectenfi prae-dicabitis. Tunc dixit Prior : Videtur mihi, quod ad hoc commifltonem habeatis ab Epi-fcopoTrajettenfii Sitis in pace; Ego difponam, quodLector nofter illa revocabit. Cumpermeire vellem ad Leciorem leito decumbentem, dixit Prior: Valdedottus eft vir. Cuirefpondi: Ideolibentius fibiloquor, quia do&useft, quia tunc melius intelliget. Ta-rnen ad rogatumPrions 8c fratris, quimecum erat, nonivi ad infirmum, praeferüm,quiaPrior mihi promifit, quod debuit illa verba revocare. Rediialia vice de Daventriain na-vi ad Suitphaniam inYfela. Tunc interrogavi viros Scfeminas mecum navigantes, quidPrxdicatoresinSuitphaniafolentpradicare ? Refponderunt: Lector alias praedicavit,quodlaici habere non deberent libros Teutonicales; illud inbrevihoc modo revoeavit: Vosbo-ni homines , quando hie Evangelium prasdico, hoc aliis aliter ulterius enarratis. Dixialias, quod libros Teutonicales habere nondebetis, hocitanotavi. Foeminas quaedamvel etiam viri feripta mterdum aliqua fub mappa ponunt altarium, utfuperea mhfalega-tur. Miffa finita reeipiunt ea; 8c tunc cum illis divinationes plures faciunt, 8c incanta-tionesSt auguria. Illa feripta vos habere 8c legere prohibui, feu etiam apud vos repone-re, Libros vero Teutonicales bonos & morales bene habere, 8c legere poteftis. Et in na-vi addiderunt: Omnes miratifuimus, nefcientes, per quem coadtus fuerat revocare,quodpriusaliterprxdicaverat. Hocaudiens, fueram contentus, quia intentum obtinueram,

Capitulum XVIIf.

LEftor Ordinis Minorum Hallis praedieaverat, fiquis alteri centum florenos folvere tene-retur, 8c pratum haberet, unde annuatim quinque florenos fublevaret, pratum illudcreditori fuo poflet committere, ut annuos ejus frudtus tolleret, donec centum fibi florenosfolveret, quia hoc ufura non eflet. Cumque id mihi relatum fuerat, miß pro eo; quemad me ftatim venientem interrogavi: Prajdicaftis vos, quod fine emtione quis quinque flo«renos fufeipere fupra centum fibi conceflbs licite poflet, 8c ufuram non committeret ? Re-fpondit : Etiam. Et dixi: Nefcitis, quod quiequid datur pro peeunia concefla ultra for-tem , hoc eft ultra peeuniam conceflam , ufura eft ? Si vero padtum emtionis 8c vinditio-nis intervenerit, videlicet ut pratum illud pro centum floxenis fub redemtione emiflet, 8c itaquinque florenos annuatim inde fublevaret, hoc ufura non efTet. Cumque multis rationi-bus partem fuam vellet defendere, miß pro meo orKciali, in Jure Bacculario, qui mecumfuit in fententia. Lettor autem ille quia non ceffavit contradicere» dixi Officiali: afferteDecretales, ut ad oculum videat, fe errare. Quibus ledtis, errafle fe cognovir. Tunc

dixi