DE ANTIQVA SAXON. 609

l?. WERNERI ROLEVINC LARENSiS

ORD1NIS CARTHVSIANI DE MORIBVS ET SITV,

WESTPHALORVM.

L1BER PRIMVS,

IN QVO AGnVR,

DE SITV, MORIBVS, SIMPLICITATE,CONVERSATIONE, PE-REGRINATIONE PER ORBEM, VICTORIA CONTRA ANGLI-COS, ET DE VIRTVTE WESTPHALORVM.

I CAPVl L

DeßtuWeflphalidS &• dißintfione principatuum in e&contentorunh

ESTPHALIA, de qua nuncintendimus, terraeftnon vinifera, fed viri-

fera,eo altiusalümmo deo Creatore omnium privilegiata , qvo preciofiora ( uc ficdicam ) clenodia mundo celifqve transmittit. Hsecprofuo fitu in partibus Alema-niseinferioris jacet, ab Oriente Saxoniam ä meridie Rbenum , ab occidente jeqveRhcnum vel IfTulam,a feptentrione Oceanum habens. Ambitus ejus qvafi rocua-dus circumfertur, cujus diameter qvinqve dietarum metitur. Nam Saxonibuscontingua vcrgit ad Haffiam, deinde ad Weftphaldam , ( a ) hinc ad ducatum Montenfem fuperRlienum fitum, deinde adducatus Clivenfium 6r Geldrenfium fe mutuo comple&entes, hinc adTuventam, Drentam, Frifiamqve acdemum ad Saxoniam iterumjpertingit. Habet perinde e-pifcopatus qvatuor, videlicec Monafterienfem , Ofnaburgenfem , Padenbornenfem et iMynden-lem, Ducatusabolimduos> videiicetWeftphalise cVEngarise. Comitatus domusqVe illuftresplures,fcilicet Bcntem■> Thekenborch, de Mark*, i. de JVaheggen % de Speyghelbnrch , dcDynxlaken,Ol-itnkrcbiDepholti Rauensbnrg , Lymbttrch , Amsburch , Rethburch , de Lippia , Buyren , Rccklynchußn ,üiincbuje» , Steinfordia , Horßmaria , Borcklo-t Bmnckhorß , de Bhemen ■, de Cappenberch , Aliosqvcbaronum , nobilium , domiciliorum caftra arqve pagos, qvi (ut qvibusdam placct) prifeis olimremporibus fub uno rege illius terra: tenebantur confeederati, alio tarnen nomine nuneupati, ucinfra dicetur. Hanc olim Julius Caefar, 6c poft eum Drufus privignus 0<äaviani,feu re&ius 0<äa-viiAugufti,maximis 6c defperatiffimis bellisRomanorum ditionifubjugarunt,6cqyodcorporain.genria ejus incolae habuerinc,hiftoriographi narrant. Teftatur Svetonius, nuilum formidoiofi.us bellum egifle Romanos poftP.unicum, qväm cum Germanis 1 fed brevetempusfinemdedit-.negotiis., Triennio enimtantummodo pugnatum eft ,6c Qyintilius Varus cum pluribus eeeidie,Dehacterra (ic legitur in Hbro de proprietatibus rerum: Weftphalia germanise inferioris eft provin-cia qvsnobiliffimisdfiobus fluminibus cingitur,id eft,Vefero 6c Rheno.Terra eft multum nemorofa»pafcuofa,plus alendis gregibusqvam ferendis fructibus apta, multis föntibus&amnibuseßirrigua»imola,Lyppia,Ruraocc.Fontes habetfalis fcecundosocmontesfertiles. Metaltisabmdat terra, fru,Siitui^ldtidibus t ftueihus atqve pomis, ttiamferis iporcis , peeudibus &yumentis referta, Vopulm com-tnuittr eicgantisßatttra eß &pulchra venuflaaveformtt , &fortis corpore , & aadax mente. Müitiam ha.to ctfiofam , ac mir um in modttm animofam promptam ad arma & mox parat am. Civitatis habet fort»bmmiuu. Caßrafortisßma &oppida tarn in montibus avam inplanis. Htc in pradifto libro.

Verum hisapponenda funtaliqva, videlicetqvodin qvibusdam lociseft maximefrugifera,(dlicet circa Sufatum, Trcmoniam, Padebornam ad longa fpatiai 6cinDicecefiMonafterienfi,dccommunibus necefläriis fic dotara, utfiintermontes niveoseiTetcircumfepta fatis , ac fuper abs-qvealiarum provinciarum fuecurfu, poftentibi habere homines, de qvo bene viverepoflenc. Sciafopluraloca, ubi nihil adducifolet dealienisterris , nifi forte, fj>ccies> vinumaepannuspreciofuscum paueulis peeuniis qvx utiqve neceflaria incolis non efienc, propter rerum ibi necefläriaram»bundantiam.

Sunt proinde qvxdam ^57eftphalia: partes itafteriles, ut vix aqvila ibi pullos fuos nurrircpoflit, c\ tarnen ftuporegrandi homines ibidem habitant,' fortes, fani, decori, qvafi rore eseli fu-ftencati. Hitamen ex vicinis ptovineiis auxilia vidus , fibi per iabores 6c induftriam procurarcf°bt, CsterumqvicqvidolimdeWeftphalia, fiveferiptum, fivediftumfit , nos hodie vidc-

Hhhh raus

W fftßtrwald.