MI

Lib.V. Cap.XVII. 389

cialcs Rtgis aliquid ex pac"lo , & conuentione, apartibus acripiant, non munufcula ordinaria, qua:mittuntur.vt illorum voluntatem concilienr,fed expatto de pecunia foluenda, vc anticipatam eis fa-ciant folutionem , quod eft vfura palliata,& tcnen-tur ad reftitutionem,fiue id, quod accipiunt,fit re-miflio alicuius partis debiti,fiue quidpiam aliudjvtdocet Nauanus in furnma Lat. cap. 17. ».14^. &Molina tom.i. de iufl. dtfp.$i x. Et ratio eft , quiailla anticipata folutio eftmutuum virtute,&pro eoaccipium lucrum - y quapropter accipcre aliquid, obeam caufam, pretio a>ftimabile,vfura eft, cum onc-re reftituendi danti.

Interdum vero , ne retardent folutionem iamvidtam, ac debitam, & nc in folucndo alios prxfe-ianc,pars debiti eis rcmittitur.quod creditotes,feupartes folent libenter offerre,vt folutio eis non re-cardetur ; Sc in vtroquc iniuftitiam committunthiiiufmodi officiales.cum onere reftituendi id.quodaccipiunt, vt docet Molina allegatus. Et ratio eft,quia ipfi non poirunt folutionem retardare, fi ha-bcnt bona Regis, vnde foluanr,aut per ipfos ftat,quominus illa habeant; imo ratione officij,tenen-tur in confcicntia.ftatim debita foluere ; quam obrem contra iuftitiam,& Obligationen) fui officij.fa-ciunt,fi pr^di<5lam dcbitorumfolutionem retardent,ad id enim conducuntur a Rege pro ftipendio,& fa-lario eis aflignato , vt bonam partibus folutionemefficianr ; quam ob rem iniuftitiam committunt,illam malitiose rerardantes,hierum inde fperantcs;& tenentur ad reftitutionem:ita Nauarrus in cotn-mentarijs de datü,& promijßs, pro gratia> & iuftitiaobtinendü.n.^^. Sc Molina allegatus.

3. Hinc iufertur, Cubicularios,fecrerarios,&: alios

familiäres Principum , Sc iudicum, & Senatorum,qui ex officio tenentur , mediocti modo copiampartibus efficcre, ad alloquendos dominos fuos, Sceifdem dominis petitiones offerre , & dccrcta , acrefponfa rcddere, nihil ab illis polTe acciperc, tan-quam de iuftitia fibi debitum,quiaid tenentur gra-tis faccre, ex officio, ad quod ä dominis fuis expo-nuntur, affignata mercede, & ad id aluntur, Sc ve-ftiuntur ; non eft tarnen negandum,po(Te illos ali-quid accipere.fi maiori,& meliori modo,arte,& in-duftria, quam ex officio tcneantur, id prarftent, Scfrequentiora colloquia certis temporibus,parribus,cum dominis procurcnt, & obtineant; quod multifaciunt, infttuendo, docendo , commoncndöqnepartes, quomodo fe gcrere debeant, vt id, quodcupiunt, afiequantur , & rogant, Sc inftant probreui expeditione illarum,vltra quam illorum offi-cium poftu!at;& pro hoc labore, & induftria, pre-tium,& prajmium accipcre pofTunt; eft enim hoc,pretio atftiniabilcjvt docet Nauar. in Comm. deda-tu,&pf0mißis y al!egatH4 n. r 1.

a Contra vero illi, qui nolunt facere , & expedi-

rc, medioeri faltem modo, ea, ad qua* ratione offi-cij fui tenentur , nifi eis aliquid pro labore done-tiu-, aut mittatur, Sc qui gtatias a Principe fadas,aut fciuentias, a iudice , vel iudieibus latas, no-lunt expedire , publicare, aut partibus dare,doneceis ab illis aliquid donetur , & ob id , partes, cummulta impenfa demorantut, tenentur ad reftiru-tionem , non folum impenfarum , fed etiam eo-rum , qui aeeeperunt ; quia , qui caufa efficaxdamni eft, Sc caufam damni dat, dnmnum dedilfevidetur. Sic ipfe Nauutus indudus, & infumwaLittina, cap.ij. ».53. & ^4. patetque ex cap.fina-li. de i'iiurijs , & darnno dato ; & in foro externopofTunt haec repeti, tanquam datum ob turpemcaufam.

Fagttndcz. de fuffitia,&c.

Licitum tarnen illis eft, donatufn aliquid gtatis, r. 1Sc liberaliter , proprer bona officia , Sc diligen-tiam iam pnftiram , aut priftandam , aeeipere abillis, etiam , propter illam , quam ex officio pri-ftare tenentur , non quidem tanquam debitum exlege iuftitii,fed tanquam remunerationem,&gra-tiam anridotalemeorum, qua: pnftiterunt,& tan-quam allecliuum voluntatis , quia iura naturalia,humana , S: diuina didant, benefacienti benefa-ciendum efie , Sc hi officiales , benefacientes di-euntur. Enimuerö etiam illi, qui debita de iuftitiaalteti foluunt, benefacere dieuntur, fi debito tem-pore & cum bona gratia foluant, & non folüm,quifoluunt,fed etiam,qui donant, benefacere fimiliterdicunrur;qiiianon folum, qui dat fua propria , fedetiam,qui dat.&diuidit bona publica, opus bonumefficit. ita Nauar. in comment.de datis , & promiflis,».fi. per multa iura, qui allcgat.

Redeundo ergo ad Thefaurarios , Quarftores, <J.Sc publicos officiales : fi ipfi non habeant pecu^nias , vnde omnibus ftatim foluanr, contra iufti-tiam faciunt, & tenentur ad reftiturionem, fi ven-dant prxlationem x Sc pra:fcrentiam,vej aliquidprxcise pro illa aeeipiant. Primb , quia id cedit fngrauamen , & prajiudicium aliorum creditorumaequalium,qui poftponunturaliis.5ff/Wff,quia neePrinceps,aut Rex poteft in hoc cafu.abfque iniufti-tia, cum pr.-Ei'uJicio aliorum creditorum tempore3squalium,vnum pi\xferrealten'; vnde,quando pe-cunia: non fufficiunt ad foluendum omnibus fuadebita, ij creditores proferendi funt ,qui temporeantiquioresfunt, aut ius ptarlationis habent; quienim prior eft ten?pore,potiorcft iure:quod fi om-nes fint äquales tempore, Sc nullus ius pnlationishabet, diuidenda: fnrit pecunia: arqualiter interomnes, Sc facienda eft folutio per partes, vt nullusgrauetur,& detrimentum,aut prqiudicium patiatur.ita Molina torn.t, de infi. difp 315. Sc bcnc,& com-muniret Doclores.

Lim v"ero nullo modo fieri poteft , abfque gra- 7.uiffima iniuftitia , Sc obligationc reftitutionis, vtminiftri, Sc officiales Regum , cum quodam tet-tio paeifeantur , vr ifte tertius emat ä partibus,Sc creditoribus , minori pretio antieipate foluto,vr poftea diuidant inter fe lucrum , iuxta illorumpactum , Sc conuentionem. Primb , quia mani-fefta fraude hoc fit: nam ipfi officiales nullum iushabent ad faciendum hoc pactum cum illo tertio.Secundb , quia ratione officij , tenentur tollereomnes difficultates retardantes has folutiones , Scnon illas augere : vt benc animaduertit Molinaindudus.

Dices, videri id lfcftc fieri pofle , ex paite cre- g #dirorum.quiajCum credira illorum fint difficillimaerecuperationis, minus valent,fi antieipate ab illisvendantur: 8c ex parte etiam emptorum ; iuxtaea, qua: fupra diximus ; ex parre vero officialium,videtur etiam , id licite , & rufte fieri pofle , quiafe iufto negotio immifeent. Rtfpond«o , ex parteofficialium , committi iniuftitiam , conueniendo,&■ paeifeendo cum tertio , vt ea credita emant an-tieipate minorisjVt poftea luctum diuidant,quia illi,ita fe gerendo,tacitum impedimentum ponunt par-tibus, in folutione fuotum debitorum, cum tarnenratione officij, Sc falarij, quoad talem folutionem,fimplicem, & fine fraude , & bona fide faciendampartibus, ä Rege conducantur ; vnde,cüm ipfi fintjniqua.&fraudulenta caufa difficilis folutionis.nonpoflunt ius aliquod habere , ad ineundos tarn ini-quos , Sc iniuftos contra&us. ita MoUn^diäa dif-f«r.}i}. tom.i. Leffius tont. 1. de iufl. lib.i. cap.n.

Kk 3 <fo&88.