Lib. IV. Cap. IV.

63

tor vel inftitutor non dixir exprefse , fe nolle do-narc, ve! inftituere, ni(i fubfiftcntc caufa? Quarte,quia prxdictx donationes.& inftitutiones non funtin rci veritate clecmolynx , qux fubfiftunt, nonfubfiftentc milcria , & xgritudine , vel paupertateperfonarum,quibus claimii';quiaelcemofynxdan-rur propter Dcum , tanquam proprer caufam fina-lem ; & miferia pauperum folüm eft caufa impulfi-ua, vt dicemus infra r/um. 9 Sed funt donationcs,Sc inftitutiones fimplices, Sc liberales, qux primo,Sc per fe fiunr propter canfam exiftimatam , tan-quam proprer caufam finalem , qux refoluitur intagitam conditioncin : quarc non fubfiftentc con-ditione , nun fubfiftent. & ideo probare non pof-fum pro meliori , & probabiliori opinione , opi-monem Panormitani in cap 1. dt donat. & in caf.fiitiHtfO) dejide inftrument. Gregor. Lopez tn /. .19.glofjavltiwa, & l.io.tit <).part.f>. Antonij Gomeztcm. 1. variar. cap. it. numX'6. Sc Molinx totn. 1. detußit. dij]>.i.oc>. \. fteundum eft ,- Sc aliorum qui af-ferunt in furo externo walfere di'poütiones, inftitu-tiones , donationelque' f.lctas ob falfam canfam,quam inftitucntes, St donantes veram putabant,quando exprefse in Mit non declarant, fc nolle, vtu#n vsieant, nee fubliftant, nili fubfiftcntc, Sc vc-sedata ca caufa. Siuccnim idexprimanc, liuenon. r!m.int, conditionales funt fairem tacite , &ifinpcr nonvalenr, caufa non fubfiftentCjobquamfnialitcr dantur, Sc ideo idem mihi videtur dicen-dumomnino de foro externo , quod de foro in-icrno dictum manet nur». 4 propter ratioucs mo-do fadtas.

6. Ncquc obftar lex, cum tale, §. falfam 1 ff de con-

dit. & demonftrat, ncque obftar etiam §. lange ma-gü, fnftitut.de legat ü.nec\nc etiam obftat lex,demon-ftratxo, §. aui autem >jf. de condtt. & demonftrat. inquibus abiblute dicitur falfitarcm caufx non ob-ftare, quo minus legarum valeat, aut inftitutio: vtli teftator dicat, LegoTitio, qui negotia mea cu-rauit, centum. legatum valet, etiami! Titius talianegotia non egerit , quia prxfumit ius caufam.quxdifponentem mouit ad ita legandnm, fuilleimpul-fiuam,quando nihil aliud eft exprellum a teftatore,Sc fuilleetiam finalem , ob quam nihilominus italegaret : at quando nulla alia caufa finalis datur,prxrcr illam falfam, & per dolum indudlam, nullaapparet ratio, ob quam iuscontrarium debeatprx-fumere.

7* Animaduertendü tarnen hie eft, aliud ei1e,dona-

torem.cüm donat.ineadifpofitione voluntatis elTe,vt fi feiret caufam obquamdonat,legat,vel hxredeinftiruJr,falfamefTe,nullomodo idfaceret: aliud incaefle difpoiuione,vtetiam fi id feitet, faceret, fedcum maiori difficultate. de primis procedit nofterdifeurfus, non de feeundis. Animaduertcs etiaminultos eile , qui fi a prineipio feirent caufam obquam legarunt, vel donarunt, falfam eile , & noniubfiftetc, aut non efle tantam, quantam exiftima-bant, re vera non legarent, nee donarent : & ta-rnen poftquam femcl id feecrunt, animum non ha-bent, vt inualida fit legatio, vel donatio; Sc de lc-gato, & promiflionc id conftabit, fi in vita, aut an-tequam tradiderint, cognouerint canfam non fub-ftitilfe, & nihilominus 'factum non reuocarunr, eaenim non reuocatio, eft noua approbatio , Sc con-

firmatio.8 Ex doctrina data, & conclufione pofita num. 4.

fcquitur, Sc infertur refolutio ad illum cafum ex

nobis inquifitum. Quidam finxit fc amicum alte-

rius, cognatum , vel propinquum, cura tamen,nec

cognatus, nec propinquus, nee amicus illius eilet,

fed id finxir, vt aliquid abeo comparatet per dona-tionrm, vel teftamemariam difpoficionem , quodita fadbum eft ; cotupacauit enim non exiguas do-nationcs , Sc legationc« ab illo. Quxfiiuui fftit exnobis, an ficlor ad reftitutioneuu cettcretw , earurarcrum, quas ita ab to dolose, Sc fajlafitct compa-rauit. Et rcfpondim,usi?n>wä , non tci cri, fimcafielione, &duraiitc cafiebone aliquaoblcquia fibibenefacienti prxftitit ea 1 emuneratione digna, inx-ta ea, qux dixinms fupia toto cap.yc^iiA hx dona-tiones reuuiiieratonx ob nullam caufam reuocaripoflunr, nec per ingiatitudinem , nec pi-r fupeuie-nienciam liberoium, fi tbfcquia remuncratione di-gna vere fnbliftuiH, vt fuppor.imus , lue fubfiftere.Rerpondimus/«7//.^ö, fi nulla obfequia ei prxftititea lemuneratione digna, nec legator, donator ,autis, qui eum hxredem inftitutt , ad id ei aliundc tc-nebatur,teneri cum in confeientia reftitucre omniaqux ob eandem caulam falfim ä donatore, legatore,vel inftitutorcaeeepit, & non polle illa retinere ineodem foro, iuxta omnes Dolores citatos in n. 4,& doeftrinam ibi ttaditam,quos omnes adeam remconfirmandam adduximus. Refpondimus tertic, inforo exremo idem iimiliter eile dicendnm, fiquidper promifiiones, Sc donationes liberales ab eo ac-cepit : i\ ver6 per düpolitioncm teftamentariam,probabile eile, illum non poile obügari ä iudiccadeam reftiturionem faciendam : probabilius mihi vi-deri ad id polfe obligati; quod confirmnuimus ra-tionibus, Sc Docloribus hie allegaris, Sc traditis.

Sed hi'c infurgit cclcbiis illa quxftio , quam late ^.tiaäaiwmus de contracttluti in genere, lil>. 1. cap.9 anum. 1 6. Sc deineeps, vtrüm nimirum gaupercs üli,qui fi&a, Sc fimulara paupertate, Xgfittidnieque, &perfonx illx, qux ficla fanclitarc cltciTiofyiias pio-rumcolliguiu , teneantuiad icftitutioncm illarum,Sc cui reftuutio facienda fit ? Pro cuius cxplicatio-nc ad euin locum te remittimus; curtit enim cala-mus ad alia , & vitium eft , actum agere, & cxpli-cata repetere. Ibi enim tres pofujmns opiniones,& tertiam fequuti fumus , qux ait, ü mendici, Scxgroti rcuera caufam aliquam mendicitatis, Scxerritudinis habeant, maiorem tarnen fingunt, vtfacilius homines ad commiferationem fleclant, Scmaiorem ftipem colligant, non pcccarc illos con-tra iuftitiam, nec ad reftitutionem teneri , etiamfierogatores eleemofynarum non illas donarent, fifeirent illorum malitiam, Sc maiorem fictionis ma-ioris caufx , quam haberent, tolerabiüs enim eftdeeeptio ifta , qux homines ad benefaciendumpropter Deum commouer, propterca enim , vt aitD. Chryfoftomus hörn. z8. ad popuhtm Antioche-num, paupercs ad fores Ecclefiarum fedenr, vt nosex hoc fpe&aculo multum capiamus vtilitatis , &fimulatio illa pauperum potius vitium, eft noftrum,quam illorum ; coguntur enim eas artes exeogita-re, vt noftram duritiem infleclant, rot enim oribusa nobis petunt ftipem, quot habent vlcera , quotfingunrvulnera.

C A P V T V.

De donationibus caufa mortis , &qui pofTint eas faecre.

[ Quid fit donatio caufa mortis.

Sola rnorte donantit confirtnatur, abfque httrtdi'tatis aditione, ibid.1 Quomodo fiat.