Lib. III. Cap. I X.

^45

I

tom.i. de injHt.1iijft1t.169. § quando res. Et planefiauthoritate publica id facir, res eil indubitata;C\ veto faciat authoritate propiia , eil hoc valdcprobabile » quia eune fi eflee maneipium alienura,non teneretur ad valorem illius , mancrerque inrecompenfationem grauifilma: iniurix, quamätalii'eruo & mancipio .alieno aeeepit ; ergo nequectiam tencbittir foluere valorem illius , fi eiletiiium , Sc iam ptömiflntp , Sc aeeeptatum. Ra-tio eft , quia quando gratuitc illud promifir,moralirer cenfetar hie cafus exceptus ; Sc hocquidem eft , quod lex Caftellas citata videtiu?ftatuere.

7. Scatuo quarro, fi res piomilTa indetetminata

erat in indiuiduo ; vi h ex magno &numerofo gre-ge arictum, equorutn, auc armentorum vnum pro-miteas indctcrminati',nondefignando quale.fi mul-tx res indererminatx ex eo grege pereant cafu for-tuito , non liberaris ä promiflionc , nid ad tantampaupertatem deuenias, vc prudenter cenfendus fitexceprus talis euentus , Sc re noluifle ineo obliga-re; pätet ex l.imendium. C.ficertum petatur. do-cec Molin. tom.i. de inj,}, diftadijp. 169. §. deniquequttndt.

$. Scatuo qnimö , fi fubeerta peena te obligafti

ad foluendum aliquid ad certum tempus, fiue ideilet re? aiiqua in indiuiduo certa & determinata,nue res aliqua indetenninata in genere.tunc Ci abf-que tua culpa^ foluere non potuifti, vcl quia tibi fu-peruenic impedimentum,velproptcraliquamaliamiuftam caufam, Sc rationem, vtiqnc non teneris adpeenam. Ratioeft,quia a peenaetiam conuemiona-li exeufaeur debitor , quando per ipfüm non ftetit,ita docet Couarruuias in cap. quanuis patlum 1.part.$.s- a num. 4. quidquid alij dicant, & incontrarium docere videatur Sancius lib. 4. fumma.cap. n.mint. 13. cxcipc> nid in conuentionc cfletexpreflum , vt in quocumque cuentu quis teneaturad peenam, ita vt iam non habcat poenr ratio-nem , fed folüm nomen. VidenJurh tarnen eft, anfi maneat obligatio foluendi debitum prineipa-le , talis poena induat rationem vfurx , fitqueproindc illicita, eo quöd neque in veram peenampoflit aeeipi, neque in compenfationem damniemergentis , vcl lucri ceflantis, neque alio iuftoti-tulo. Si enim aliquis detur iuftus titulus , rationecuius efler impofita, tunc rede poterit exigi, Scaeeipi. Iuftus autem titulus poterit efle ad ac-cipiendam peenam pro rata iufti lucri , quan-tum feilieet peeunia illa principalis iuftc acquiripoterat.

9. Sed adhuc quaeftio eft non inntilis, an cumaliquid omnino indeterminatum homini promit-ritur, valeat promiffio , v. c. cum aliquis altcriproinictit animal , non explicando quod animal,aut frumentum , nulla explicata qnantitate , autqualitate illius , ita vt neque ex verbis promitten-tis t neque ex cireunftantiis promifllonis intelligipoffit, quid, vcl quantum promiflum fit. Et hacde re duplex eft opinio. Quidam enim putanttalem promiflionem non valere, Sc inutilem efle.fundantur in l. triticum, & in l.itaßipulatut ,inprineipio , ff. de verb. obligat, vbi dicitur huiuf-modi promiflioncs irritas efle, ob rationem incer-titudinis, eo quod Uli fatisfacere poflit promiflbrdando mufeam, aut culicem, aut animal inutile 3 velinutile triticum,aut granum tantüm illius,& ita do-cet Gofredus, quem referunt, ac fequuntur Ioan-nes Andreas in cap. ex parte num. 4. & f. de cen-ftb. Sc ibi Cardinalis numer. 3. oppofltione 7. &idem eric dicendum de promiflionc facta Deo,Fagundtz. dt luHiua,&c,

nempe de voto, vt ait Sanc. in fumma lib.\ cap. 13.nurn.$.

Secunda tarnen opinio docer, valere eiufmodi VO.promifliojlctti fiue homini, fiue Dco hat , quan-titatemque, & qualnatem determinandäm efle ac-bitrio prudentis, pcrpenfisjcvconfideratisomnibuscireunftantiis pcrionarum,niateri^ fijBiefts J & cau-fie impcllcntis ad promiteendum , vcl vouendum.hanc fcquitur Sancius cita'tus »um. 4. Azor hb. 1 1. 'inß. moral. tom.i. cap. 10. qu&f. 1. Mülin. tom. 1.deiußit. dijf. z68. colunm. 1. §. ex quo injert. Ai-chidiac. cap. funt nonmtlli ,num. 1. qu&ft.i. An-ton, in cap. ex parte , num. 7. de cenfibm , vbi Ab-bas num. f. & cap. 1. mm. <j. de dechnü, Ananiascap. cum iuran. num. 4. de homieidio. Alexand.in l.ttaßipulatHs 1 if. num. 9. ff. de verb. oblig. Ti-raqucl. depriuileg. piacauß,priuileg. 55. num.vni-co. Fundamentum illorum eft , quia etfi ius ciui-le proprer eam inetrtitudinem vitiet eam pro-miflionem , vt probat um manet, tarnen aquitasiuris canonici illam non vitiat, fed reducit adprudentis arbitrium, ne commercium inter homi-nes deftruatur , aut ridiculum maneat j cum enimiam conftet de animo promittCrttis , vcl vouentis,&de intentione fe obligandi, vitradunt audtoresallegati, fequitur , vt determinatio per arbitriumprudentis iiat.

Ex his opinionibus iftam iudico prpbabilio- 11.rem. nam (icut ob dotis fauorem obligatio indu-citur, etiamfi dos gencraÜterpromittatiUjCv: quan-titas debet attenta qualitate perlbnavum promif-tentium, Sc aeeeptantium , Sc viribus ac faculta-tjbus illarum , aibitrio prudentis hominis aftima-ri, vt decernitur in l. cumpoft. §. generahter. ff. deiure douum \ itaxquitas canonici in omnibus idftatueredebet.

Si tarnen aliquis prompterer alteii gratiusc , Sc n.liberalitcr menfuram tritici, aut vini , non expli-cando quam menfuram, aut qualis vini , vel triti-ci , quxftio eile poteft, an per quamlibet minoremmeniuram, minorifque bonitatis ei promjflioni(idem de voto) fatisfiar. Et quidem ratio dubi-tandi ftatim pro vtraque parre il- ofFert. nam inl. Titia teßamente 40. §. Seiaff. de auro , & argen-tolegato , videtur probari in legato fic meerto la-tiffimam eile interpretationem faciendam , quan-do eft in caufam piam , cenferique relidtam remca;teris rnaiorcm pixftantiorem ; legatum autemin vita nihil aliud eft , quam qua;dam promiffio,qux morte confirmatur , Sc fic intelligit hunc 'textum Couarruuias in cap. indicante. num. 4. deteBament. Mcnochius de prafitmption. hb. 4. pra-fumpt. 106. num. 33. ex altera parte oppofitumprobare viderur cap. ex parte , de cenßbm , vbi de-cernitur votum , feu promidio foluendi DiuoIacobo , Sc illius miniftris vnam menfuram tri-tici fingulis annis , intelligcndam efle de mi-nori menfura , quando generalis confuetudoaliud non explicat , nec.voutntes , aut pro-mittentes per. majorem aliquando foluerunt, &ratio ibi redditur , ne paslares \ exatlores effe vi-deantur.

Plane Abbas diclo cap. ex parte , »«w.4. exifti- 11.mat eam promiflionem , & votum foluendum eflede re meliori, & maiori menfura, quia ratio in eotextu affignata folüm loquitur de voro , Sc pro-miflione dandi aliquid folis perfonisEcclefiafticis,quas decet vifeera pietatis, ne exaclorcs lucri tem-poralis elTe videantur 5 non verö de voto Deo, autSantäis fafto, nee de promiflionc fimplici, Sc gra-tuita homini fa<5ta.

X 3 Dicendurn,