ioS De Contracübus in genere,
finicis prxfcribitur a&io. Mortua vero vxorc filij,vcl filix,cam Urem, &c a&ionem prxfatis concubi-nis pollunt finiiliter intendere inter alios quaruorannos ä die mortis vxoris numeratos , non vltraillos.
10. Hxc de foro foli. In foro autem poli, non te-
nentur vxores, carum rcium , qua: de poteftateconcub.inarum fuorum maritorum , extraxerinr,pretium folucre ipfis concubmis , nifi eis liquidö,& plcne conftet concubinas eafdem res ä maririlvcro pretio emiiTe ; qnamuis enim in foro externoabfoluantur vxores ab hac reftiturione prerij , &ad illam non teneantur , vt patet ex iure Luliranoloco citato , proprer vehementem prxfumptionem,qua ius prxfumit, maritös gratis illas coneubinis,blanditiis illarum inefeatos , dediffe; tarnen forusconfeientix eft tribunal veritatis, in quo foro ptx-fumptio non debet veritati prxualere , neque vllaratio didat, vt vxores ex Incontinentia maritorumditentur; ditarentur autcm,fi prxdic"tum pretiumiuftum quo illis euidenter conftat,res a maticis fuisper illorum concubinas fuifle empras, eis non re-ftituerint.
H, Tenentur ctiam matiti in foro confeientix poftmortem in fuam partem aeeipere quidquid coneu-binis de huiufmodi rebus mobilibus, aur immobi-libus donarunt, & hoc animaduertant confcllarij,qnia funtiudices legitimi hnius fori, ita Molin. to-tno i dtiuttit. dift.zjf. & Gama deeif. 116. Hincpatet non teneri concubinas in confeientia refti-tuerc id quod a viris vxoratis aeeeperunt, fiuemobile, (Tue immobile , ante latam fententiam,cum ipfi teneantur id in partem fuam aeeipere : fiautem eis comftet, illos id in fuam partem non ac-cepifte ,aut non aeeepturos , umc quidem tenen-tur ftatim in confeientia ante vllam fententiam re-ftituere vxoribus , vtl illatum hxredibus in defc-cuim nebulonura , id quod (ic ab ipfis aeeeperunt,dedueto iufto pretio fui quxftus infamis , Ci perchartam dimidietatis contraxerunt. ita Molina to-mo i.de ihftit.diß>.ij$.
5X. Si vero marrimonium inter virum , Sc vxorern
contraejum fuit per contraclum dotis , & arrha-rum,id eft , vt foluto matrimonio alter coniuxegrediatur cum dote fua , & arrhis ab altero pro-»niffis>non fufeeptis filiis,tunc videndumeft anali-qua fint lucra , &c bona acquifita conftante matri-monio , & hac fi (int , tenetur coneubina in con-feientia illud dimidium.quod ad vxorem fui nebu-Jonis pertinebar.illi reftituere, cum fint bona vtii-que communia : fi autem nulla (int bonaconftantimatrimonio acquifira , nihil tenetur reftiruere ipfaconeubina. ita Moli na d. tomo i.deiuBtt.diJp.iyj.%.nondubito. modo id non impediat quominusvxor fuam dotem, & arrhas a mariro promilläs in-tegras aeeipiar; nam fi impediat, tenetur tantumrcltituere,quantum impedit.
J J. Quando autem coneubina: conftat nebulonem
fuum non rcftituifTe vxori ex fuo tertio , id , quodei ipfe nebulo dedir,vxoremquc illius velle, vt fibicareftitutio fiac, tenetur in confeientia ftatim, an-te vllam fententiam, eam reftitutionem facere : (iautem credit ipfa coneubina id illum aeeepturumin'partem fui terrij.aut impetuturnm remiflionemab vxore, non renetur , ni(i poft latam fententiam:imo , nee poft latam fententiam , fi certo feiat vxo-rem nollevt fibiea reftitnrio fiat,quod ratöeuc-niec Idem quoque dicendum eft de iis,qua: nebu-lones, (imiliter per donationem , aut venditionemab alienis vxoribus aeeeperunt : nam tunc folumjpfi ncbulones, in defe&um vxomm , cum quibus
prauam , & inhoneftam conuerfationem habue-runt, tenentur reftituere maritis illarum id , quodab illis aeeeperunt , fi feiant illas id non aeeepiflein partem fui tertij, iuxta Molinam , & Gamamallegatos.
Diximus de bonis immobilibus, veniamusadmobtlia, Sc videamus quatenus de illis pollint dif-ponere, illaquc alienare mariti (ineconfenlu vxo>-tum. Er vero de eodem iure huhtano dttto Itb.a,.ordm.tit 64. conftat (i maritus aliquid alienauciitde bonis mobiübus,vel pccunüs(exceptis donatio-nibus remuneraroriis, & eleemofynis ordinariis)abfque confenfu vxoris , teneri poftea (ic donata,& alienarain fuum tertinm aeeipere, de quo.libereporeft difponere , quod idem docet ctiam Cabedoi.part.deaf.106. & Molina ^« iutttc.dijp.ijf. Anvcro idem (it de dote,quam maritus dedit filiz abf-que confenfu vxoris > videre poteris in Vallafcoconfultat. 118. num.6, vbi docet non procedere inhac dote difpofitionem citata: legis Lufitaniar.Primb, quia maritus, & vxor funt focij vniuerfalesin bonis, 6c onus dotandi filias vnius ex foeiis fo-cietatis vniuerfalis ineumbit focietati ; abfohlteautem hoc onus dotandi illas pertinet ad perfo-nam patris ,atqiie adeo dos »quampater conftitui:filix prioris matrimonij, deducenda eft ex boniscommunibus cum vxore feeundi matrimonij , ideft , quando bona prioris matrimonij , & legiti-mx, filiaj dotata? non fufficiunt , etiamfi vxor nonconfentiat tali doti. ita late probat ibidem Val-lafcus.
Confequenter eriam ad difpofitionem prazdi-cTra; legis Lufitanix infert Vallafcus in fraxt parti-tion. cap.14. nmm.x j. (i maritus dilapidet paulatimbona commnnia fibi, (&c vxori)cum ptllicibus ,lu-dendoque , vcl luxuriando,ira vt id tandem in 110-tabile damnum vxoris cedar, id elfc imputanduinin partem matiti, quod etiam docent Sayrus aliosadducciis/« claui Regia Hb 9, cap.i6.numn. Gre-gorius Lopez /.i ^.vtrb.Gananciai , tit. \o.partit.^.Maticnlo l.^.glejfa 6. num.-j. tit. 9. lib.f. noua reco-pilat. Gutierres hb. 1. c]H<tfl.iii. licet oppofitumvideatur tenere Nauarrus in fumma l>attna,cap.i-j.num. if r. vbi dicit maritum non teneri reftituerevxori ea , qua: male impendit de bonis communi-bus,quoniatn illa (olüm , qua; tempore diuottij in-ueniuntur poft mortem , lucra communia cenfen-rur , reliqua vero licet pro dimidio lucri.conftanrimatrimonio fiant vxoris; fiunt tarnen reuocabili-ter,i:a vt maritus, ad quem hbera illorum admini-ftratio fpcdlat , poflic bene , vel male illa admini-ftrare : hxc ait Nauatrus allegatus , & pro fe ci-tat Ioannem Lupum de donatioutbm inter viru?n t &vxortm.
Verum illius dodtrina non placcr, quia admini-ftran'o illa libera , & difpofitio omnium bongrumcommunium , qua: conftatui matrimonio acqui-run:,& lucra communia appellantur, eft in bonampartem & vtilitatem vtriufque coniugis , ac filio^rum,non in malam,& düapidationcm , deftruetio-nemque bonorum intclligenda , vt de fe patet, &dictum manet. Poteft tapen dodtrina Nauarri fu-ftineri,quando quantiras male ä marito expenfa,modica eft , ex traditis ä dodliflimo Barbola in Li.ff.folut matrim.i part. num.^o.adßnem. pluravidein Ordin.Lußianü,tit.^.ltb.^,
Maritus abfque confenfu vxoris non'poteft vah'-de efie ndeiu(Tor,obligando partem bonornm, qua:perrinetad vxorem,exiureLufitan lib.4 0rd.tu.6o.innouU. excipitur tarnen ibi cafus in quo maritusfideiubeat pro homine conducente» regales reddi-
ttlSi
iH>
ij.
16.