Von dieser Reich chronik existirt ein späterer Abdruck, der aber theils nur ein Auszug, theils eine Verhochdeutschung ist. Der spätere Herausgeber war Protestant, werwegen er alle Stellen zum Lobe der h. Jungfrau u. s. w. unterdrückte und mancher andere einschob. Der neue Abdank führt den Titel: Warhaftige Historia und Beschreibung der harten strengen Belagerung der löblichen Stadt Neuß, geschehen durch Herzog Karl von Burgund um Brabant im J. 1474. Jetzt aufs new fleißig in rein Deutschen gebracht und gedruckt zu Cöln. Die Vorrede ist von dem Buchdrucker Gotfried Hirzhorn, 1564, gezeichnet. Dieser neue Abdruck ist fast noch seltenen als der erste, doch gänzlich werthlos Nach dem im J. E. 1470 den 8 März auf Verzäunert geschriebenen bl. Verlauf- und Kaufbriefe abgeschrieben T ego Cristianus Wyersbraiss de "Duyffeldorp Cleidus Colonien Dyock publicus sacra Impiali facte Notarius hoc pris publicum Instrumentum in hanc publica forma redego signoque et noie meis solit et consuetur Signam. b) und gezeichnet Johann Heinrich Kupper von Neuß von Pfarrer von Hosen Die Lücken dieses Druckdentmaals dem Ende des XV Jahrhunderts der auch nach einem andern gleichzeitigen Druckenmaale aus Lüttw. Pag im J. L. 1824. Dyt is dye histo rie vā der Eirlich er Stat Nuys wye dye trenglich beleggen gewest is van her tzoch Karll van burgondien ind van brabant Anno MCCCCLXXIIII. Vur dem begynne des boichgijns is zo wissen dat die gantze geschicht ind die hystorie vā dē belech der Eirlicher stat vā Nuys is sere kunstlich und meysterlich gemacht mit ma nigerley manier der rymen vā dem synrijchen Secretarius der vurß stat zo der zijt. Ind hait dieselue hystorie ge satzt up diesse latynsche wort die nae geschreuen werdē. also dat dat eyrste puntgyn diß boichs vā der litter as dat eyrste wort dat ander pūtgyn begynt vā der ander litter desseluen eyrsten words. ind also mit den an deren puntgyn ind litten dat gātze boich vys. so dat eyn yecklich litter besluyst in sich eyn puntgyn. als dat eyn yeder verstēdich mynsch lijchlich myrcken mach Ind als men dye Capitail litteren mit den vurgetzogen litteren disß boichs by eyn vergaderl so machen sy den namen des vurß Secretarius. ouch wāne ind war umb he dit boichelgyn gemacht hait. Ind synt dat dye latynsche wort "Cristianus wyerstrait dictauit anno domi "ni millesimo quadringentesimo septuagesi "mo quinto et compleuit in profesto beati "thome apostoli ad honorem domini nostri "ihesu cristi et gloriose virginis marie ac be "ati martiris sancti Quirini nec non ad per "petuam rei memoriam O felix Colonia O "pulchra Nussia hec vobis mittit dictamina. Dyt ÿs In ihe ſus inde marien namen Dye hyſtorij des beleegs vā Nuys zo ſamē Riſte du hoeghſte keyſer vrij Werleen dye ſynn mym dy chtē by ¶ Dat dyr zo hoegher eren ſy Ind marien der keyſerynuen Dem hoeghen marſchalck ſent quirijn Moes ouch zo loeff myn rede ſyn Gyff heer verſtant eyn claeren ſchyn Dat ych dyt woyll beſynnen ¶echt vyndt man inder alder ee Ind anders der gelychen mee In ſcrifften manch hyſtorie Van groyſſer furſten handel Ouch van beleegh der ſtede groyt Wye dye ſynt komen zo der noyt Ind mancher in ſym bloede voyt Iſt bracht zo dodes wandel N gely chen vyndet man beſchreuen Vyll wonders groyt dat ys bedreuen Vür mynſch gedacht ind vnſem leuen Var nae as got mynſche wart Werdt wyſſen wyll der mach dat ſuechē A In alden ind in nuwen buechen Ouch in gemeels vp manchen duechen In taefflen vnd wenden hart Dloſſs ſteed ind reſten der criſtenheyt Van duytſchen land in heyrlycheyt Dye ſhogen richs vermoegenheyt Wan roemen ſynt vnder dayn Hoert truvolych ind nempt zo hertzen Dye groyſſe voyt anxt ind ſmertzen Der nuyſſer froem funder ſchertzen Van myr wylt det recht rerſtayn Tzortzijt as man ſcreyff offenbayr Nae criſt geburt. xiiij C. ia yr nd. lxxiiij. dar zuͦ clayr Op fridaygh na ſent lacobs dach Vorch eynen furſten van braehant Hartzongh karll was hye genant Syn naem was hoegh ind wÿdt bekant Vur iuiyſß eyn groyſß belech geſchaich in yerſten had der furſt beſtalt Dat dur yem gwam eyn wijſß heralt An nuyſß bracht der myt ſynnē kalt Des furſten ſtrack geſynnen Ir burger vch ſy allen kundt Der prins geſynt van vch zor ſtundt As myr bewyll ſyns ſelues mūdt Dat yr yn̄ layſt her bynnen In der geſtalt mach dat nyet ſyn Spraychen ſtracks dye nuyſſer fyn Helpen ſall vns der gudſent quiryn Behalden vnſen wyllen Her heraldt vch ſy vrij bekant Wyr ſtayn an paes ind keyſers hant Dats offenbayr dorch all dyeſſ landt Wylt och der reden ſtillen lſus waren vyll frembder zungen In der furſtlygher ordenūgen Sy quaemen zo perd ind wys gedrūgen Myt vrijen moed all tzo der ſtat Voe ſprach dat doyghdſam furſtlich bloyt Dyſſheſſen landtgreeff herman goyt Wall uff lyeff frund ſyt waÿll gemoyt Vns kompt eyn auentuyrlych ſchat Anroyffen layſt vns den hoeghſten got Myt guden hertzen ſonder ſpot Dayr dryngt heran eyn mechtichrot A z faczimi lc A z Troyſtlych wyllen wyr vns weren Vayr ſach man dorch des furſten moyt Lu nuyſß manch hertz in troyſten groyt Sy brantē wye eyns vuyrs geloyt Irre vyant macht zo keren ¶ Lae dem groyſſen burgonſche her Btalten ſych zo gantzer wer Bynnen nuyſß all zeuldener Eyn yeder gyngh zor lettzen Dye ritterſcafft in hogem moed Ordenijrden yghlychs hoed Naie raed van heſſen des furſten goed Ir gloeſß gyngen ſy dayr ſettzē Primoedych ſproychen oeuer all Dye nuyſſer burger myt geſchall Vns beuelt ind genoeget wall Dyſß heſſen des furſten moit Syn moedyge hertz voll truwen Soll vns in noyt den moydt vernuwen Dat wyr wer ſtorm noch ſtrijden ſchuwē Ind behalden eer ind goit y rieffere all o heer ſent quirijn Hylgh ri: ter wyls vns vurſtant ſijn Doyn vns dyn hogenae de ſchyn Sydden wyr hylgh marſchalck vry Laies vns vmb dat voyr hayn myſdayn Suntlych noch ſchently ch nyet vergayn Noch dorch vns vyand doyt erſlayn In vnſen noeden ſtant vns by Alluff walluff yr fromen all Der wechter tyeſf nyt ludē ſchal Ich ſyen dye burgonſche ruter wall Sy dryngent an myt machten Dat weychter horn blyes hye myt yll Dat dayr in eynre kortzer wyll Vyll donre kloet ind ſtelen pyll Manchen froemen rachten N hoghen moed geloefft myr daſt Sach man manchen getruwen gaſt Tzor wer ind ſtryd ſeer wayll gepaſt Vys nuyſß gayn ind ryden Lor arpen wart vrij koen zo veld keyſden dye froemen ſtoultze held Tgaen dye dyand ind yr getzeld Myt ſchyeſſen ind ſtryden Uerſt heyſch man ſy doe wylkom ſyn I A z Vat deyls der pyckartz roſſelijn Myt wurden bracht by ſent quirijn Vrymoedtlych ingevoruen Man ſach dayr vur dye lumbart rijden Vr perd gedeckt myt doych van ſijden Der nuyſſer woulden ſÿ nyet mijden Des ſynt yrr vyll geſtoruen Ryſchwaren dye nuyſſer aff ind an Ir dyand hatten vyll ſtoultzer man Der meyſte houff dat velt gewan Man ſach dayr ſchoen ruterſpyll Dye nuyſſer wanten zu der ſtat Pauvoluyn wurden dayr vp geſat Vmb nuyſß lacht ſy cheyn duyrbar ſchat Van heren ind greuen vyll Puellych wart ſuſt dye ſtat belacht All vmb ind vmb myt hoger macht Dayr ſchach groiſß arbeyt dach ind nacht Van bynnen ind buyſſen Sy naemen dat aeuercloyſter in Dye vyandt hatten manchen ſyn Lo ſchaffen vmb eyn ryſch gewoyn Dye waydt an ſych zo ſluyſſen ¶ zu nuyſß ſach man doe dye vroemen Op dye well ind muren komen As ſy dayr dat werck vernoemen Vr tenten malch zo reſten Dye ſlangen ind buſſen lacht man dayr Ap toern ind portzen offenbayr Idt galt yn̄ allen dat leuen clayr Dar vmb woulden ſy nyet reſten Rit terlych begryffen ſy dye wer Dye ſtat zo veſten was yr beger Dye bolwerck ſatten ſy dar ind her As yn van noeden duchte Houentlych malch ſyn wapen ſtalt Vp ſynē letz beyd iunck ind alt Ir gemoed waren mannichualt Want man yr leuen ſuchte Aſs ſych nu vort des furſten macht Soe hye would had zo reld gelacht Myt gantzen ernſt was ſyn gedacht Krefftlich dye waydt zo weruen Dye zeuldner by des rynes klyff Woulden oeuer ryden ſonder ſchyff Sy quaemen in des waſſers dryff A z Deyls moyſten dayt in ſteruen Ilaſſij ryepen ſy alda D ſancta virgo marict Dye anderen liepen in vaſt na Vyſß waſſers noyt zo lenden Sy drijeuen dorchet was tolgyt Irs iamers roiff en deed gheyn bayt Deyls hatten gedroncken ſwaſſers ſayt In ſwaeren doedes benden Nzor ſtunt dar nae as dat geſchach Wuruen dye lumbart eynen nach Ind vp des hylgh ſent ſixtus dach Sy daygh ind hoeger ſunnen Voyrten ſÿ dayr myt ylen groyt Eyn voympell lanck van varwen royt Sy meynten doe aen zwyuell bloyt Dwoaydt hetten ſy gevounnen Er voechter truro Do nyet en ſlyeff Iē was niet nuw. ſeer bald hie rieff Dye vyand fell Synt vp der waydt Malch reid ſych ſnell Nempt kort beraydt Dat ſy ſych dayr nyet veſten Dye rytterſcafft Ayt vrijen moed Ind burgerſcafft Dye knēchte goed Sych beſtalten In dye waepen Mannichualtē Sonder ſlaepen Geyn wardten vp den leſten n kortzer zijt Man dayr vntſloes Dye portzē wyt Dayr waſſer vloes Dye ſtoultze froemen Dayr vyſß traeden Wan ſach ſy koemē Dorch twaſſer voaedē Anderhalff hondert vp dye waydt Manch ſlangen ſchuſß Na in geſchach In ſwaſſers vluſß Den ſeluen dach Sy ſprongen an Der lumbart ſchar Dye koenē man Ind ſchuſſen dar Vp dye vyand ſunder mayt ¶ Iryſt got ind heer Dyn hogenaed Was da yr nyet veer Dat ſach mā draed Dayr wart erſlagen Eyn lumbart vrij Man ſach dae draegen Der wympell dr ij Dye vur ſent quirijn nu hangen Lom waſſer dyep Vorch groyſſe noyt Nanch lumbart liep In ſynen doyt Eyn moriaien Van ſtoultzen moed Wart dayr geuayn In roeden bloed Ouch andren hadtē groys bangen ¶ zweyhondert dayr Der vyand ſtarck All offenbayr In eymē parck Synt gefangen Ind verdruncken Dayr der ſlangen Scharpe vuncken Vyſſdruckten manchen donrekloedt Dayr mytvurden Der nuyſſer vry Sunder burden Erſchoſſen drij Hard zu dem doed Den ſeluen dach Man had dat noed Dattet geſchach All yn der vyand velde bloedt ll gefangen Bracht man dayr yn Bley che wangen Bedroefflych ſyn Had yr geſtalt In ſwaerem moed Seer mannichualt Dye nuyſſer goed Satten dye all zor veſten Seer ſuellych dayr Begreyff man rayde Int offenbayr All vmb dye waydt Dye yn zo hayn Bys zo der zijt Man mocht beſtayn Myt allē vlije In vreden inde reſten ¶ Ieylych dayr hyn As mant geboyt Io brengen yn Meer luyd zor noyt Ver furſte wyſß Deed zuͦ der ſtundt Myt allem vlyſß Dye ſaychen kundt Van coln den froemen heren Dye altzohant Seer wyllyncklych Aen falekant Ind ſtyllyncklych By vunffhondert Froemer knechte Vngeplundert Der wapen ſlechte Schyckten in nuyſß myt eren In gantzer truwen Ind vrijen moed Sonder ſchuwen Dye frunde goed Der ſtat van bun Synt komen daer Zu hoger ſun Int offenbaer Sy nuyſß yr bloyt zo gyeſſen Ir voympellvrij Vntvoonden ſtrack Dat brachten ſy Aen allen lack Zor ſtat wart in Nae yrm beueell So ſtund yr ſyn All ſonder feell Ind wyllych Aen verdrieſſen ¶ zo ſulger zijt Geloefft myr das Waſt all verblijt Dayr bynnen was Man ind frauven Irre ſacht do vyll Noch ſall mā ſchauwen Manch rutt ſpy Vns moydt ſall ſych vernuwen Dÿe buͤnre goyt Hpraychē oeuer luyt Frund ſyt gemoyt Vns lyff ind huyt Gudt ind leuen Syn wyr koemen Hyr zo gheuen By vch froemen Gantz wyldt vns de s getruwen ſo ſprechen Wyr colſche knecht Vch zo wrechen Oer groys vnrecht Var zo ſyn wyr Van vnſen heren Geſchyckt alhyr Ind vollen keren Myt goedes hylff Oer vyandt Dye froemen wyſß Van colne ſchoen Dy eygent pryſß Lo dragen kroen All vp dem ryn Der duytſcher ſteed Eyn hoefft zo ſyn Dorch byllych reed Spraychen dye nuyſſer zo handt ¶ V dancken wyr As byllych yſt Der guder tyr Io deſer vryſt Vnſen frūden Van būn der ſtat Och dat wyr kundē Verdyenē dat Sy bewyſent in der noyt Ocoln hyllych Ind bunne truw Vch eert man byllych Want vnſe ruv Der geyfft vch ſmertz As yr bewyſt Myt gantzen hertz Man byllych prijſt Vwe doeghd ind froemheyt groyt ¶ dae deſer zijt Man vort beſach Myt allem vlijt Wair yeder lach In den wellen Ouch in toernen Lo geſellen In allen hoernen Dayr dye noyt dat meyſte was Ap allen lettzen Meerdman doe Dye geſettzen Des waren vroe Der furſte rich Ind ritterſcafft Ouch des gelych Dye burgerſcafft Dye froeme knecht Ind zeuldener Dayr wart geſecht Och got lieff heer Vns armen hylffs du wayll zo pas O Eſten ſuden Norden weſten Myt vyllluden Vmb dye reſten Der ſtat van nuyſß Was all belacht Vā welſch ind duytſch Beid dach in nacht Vyll manchen dat erſchreckten Vmb gantze raſt All in der ſtat Der eyndracht vaſt Wart galgh ind rat Geſlaegen op Ind man geboit Sy all mans cop Ind vp den doit Dat nÿemantz kyff erwoeckten De was der furſt van heſſen Ind ouch wyll ſtoltzer man Vaſt bynnen nuyſſ geſeſſen Dye vyant ſtalten an Myt buſſen in zo ſchyeſſen Manchen tumeler groyt Seer ſcherplych aen verdrieſſete Lo brengen nuyſſ in noyt ¶ Iuch wart dar vaſt beſtandē Seer manch ſubtijll beſlach Dye waren vyſſ frembden lan dē Deden arbeydt nacht ind dach All vmb dye ſtat zo wynnē Dar waſt yn vmb gedayn Dye froemen van dar bynnē Beueſten yren playn ¶ Ian ſtalt ſych dayr myt vpſatz Ap ſent romanus dach To treden in der vyant platz As dat vyſſ Nuyſſ geſchach Vorch dye tolportz in dat velt Lyeffen dye nuyſſer an All by der vyand hogetzelt Ind ſloegen manchen man n vrijen moed zom doede Ouch vounten ſy der vyll Dye vyand hatten noede Id was gheyn kynder ſpyll Liyd rieffen ſy allarnm allarin Ind vluwen myt dem houff Dye nuyſſer rieffen her iohan darm. Ind ſchuſſen dat ydt ſtouff ¶ dyet langh dye vyand reſten Ind eraeden koenlych an Dyeſtoultzſten ind dye beſten Wouldens dayr vrij beſtan Dyſß nuyſß dye koenē froemen Stonden vaſt in dem veld Ind lyeſſen dye vy and koemen All malch byſß ſym getzeld n woulden ſy nyet wycken Dayr hort man groyſß geſchall Nye mynſch ſach des gelycken Idt gyngh dayr oeuer all Van vyand ind van frunden Ir eyn den andren ſchoet So ſweyrlicheis ſy kunden Vam leuen bys tzor doet ¶ yt oeuerhouff zom leſten Moyſten dye nuyſſer goyt Dayr treden in yr veſten As man yn dat geboyt Ind dar zo buyſſen layſſen Der yrre deden ſy noedt Dye laegen vp der ſtrayſſen In yrem bloede doedt n dem vyſſgangh vurgeroyrt Mocht man cleyrlich ſchouwen Wye dye vroemen angeuoyrt Synt in rether trouwen Dye vyand hattens ſchaeden Dat ſach man offenbayr Dye doeden vp zo laden Was doe yr arbeyt dayr ¶ Ivnd wurden dar beſchrouwen Gynnen dem guden plaen Dye froemen dye in trouwen Waren dar vyſſ gegaen Ind ſo dayr moyſten blyuen Sweerlych doyt erſlagen Van mannen ind wyuen Hoerd man dat ſeer clagen Ioſtlych vp ſent Tyburcius dach Vyelt by auenturen Dat man menchen vyandt ſach Vp dye waydt dayr vuren Ir pauvoluyn ind yr getzelt wurden vpgeſlagen In der waydt dorcht gantze velt Dat mocht nuyſß wayll claegen SAtlych ſy dayr begroeuen Eyn vaſte wagenborch Ind wes ſy ſoulden hoeuen Verfueghden ſy dat dorch Dye groyſſe ſwaere ſchyffen Bracht wart ſeer zytelych By ſprongen ind ſy pyffen Ind ryeffen ſpy telych Rhyet naber ghen mayc hleynien Nu moeghdy nyrgent vyt iM Wy wyllen naerre dryuen In cloppen v dye huyt Laber ghy moyt oick hangen V wyff behalden wij. Gheen nemen voy gefangen Ghy ſyt eyn vuÿll parthij n dye ſteed wyllen wy weſen Dat moeghdij keren nyet Ap den dyrden dach van deſen Sy dy nit groet verdriet Wyldij dye ſteed nyet gheuen Segt naber vuyll katijff Roſten ſalt v dat leuen V guedt ind oick v lijff ¶ Lyt dreuwen ind worden En wynſtu vnſer nyet Wyr wyllen dych begorden As man dye vyand plyet Sus rieffen dyſß dye nuyſſer Wyr ſyn noch vnerueert Nu ſyet doch her yr tuyſſcher Wye noch dyeſß gud ſtat beert Olaſſij vole pendere Ryeffen dye walen voreed Tradyr dat ys verredere So yſt yrs drewens ſeed Hangh hangh drencken kelen aff Ryeffen ſy dorch dye zijt Sus hoyrt mā dayr māch frembt g Vyll hogher wordt in ſpijt Quaed naeberſcafft ind wrede Had ſych vergadert dayr Et ys der yueden ſede Dye vloekent offenbayr Dye yoedſcafft was verdreuen Vyt nuyſß der guder ſtat Der vloyck ys dayr becleuen En hayt doch nyet geſchat ¶ Lyll arbeyd groyt aen maeten Dayr buyten wardt bedacht Ind wat ſy mochten ſaeten Myt vlyt wart dat gewracht All water dayr tzo nemen Dye vloyten vmb den playn Idt mocht in nyet bethemen Dat hant dye ſprungh gedayn Fxp ind cruyre dye ryuyren S x Wurden vmb gegrauen Dat geſchach in zween manyren As der furſt would hauen Dÿe arp by quinom in den ryn Dye cruyr in nuyſſer broych Des furſten wyll der moyſt ſo ſyn As yem ſyn moydt bedroych Pae wurden zwae breyde brucken Ouer dye arp bereyt Van manches wyn vaſß ſtucken Myt borden ouerleyt An enkere ſtarck geueſtet As ſy dat kunden waell Geyn mynſch hayt dayr gereſtet So der was oeuertaell Rijden zo perd ind wagen Ouch wandelen zo voyt Dat mochten dÿe bruggen draegen Geyn laſt was den zo groyt An dwaydt zo beyden enden Waren dye bruggen dayr Myt ketten ind myt benden Geueſtet offenbayr ¶ N ſtrengen hogemoeden Lacht man heufft buſſen groyt Dye ſchyrm dar vur ther hoeden As dat der furſt geboyt Toern porten ind muren All nuyſſer veſten aff Tho ſchyeten in kortzer vren Was all yr ernſt geſcaff ¶yterden ind kortauwen Wurden nae dar by geſtalt Ouch waren dayr tho ſchauwen Langh ſlangen mannychualt Steynbuſſen ind ſerpentynen Ind der gereytſcafft vyll Dye nuyſſer dae myt to pynen Dat was yrre aller wyll Groyt gewalt ind heren noyt Wardt geſyen ind dayr gehoyrt Eyn nytart groyt dat yrſte ſchoyt By nuyſſer ouerpoyrt Drij cloet yerſt ingeſchoſſen Dye waren groyt ind ſwair Nam landtgreeff herman vnuerdroſſe I G z Ind lyeſß dye voygen dayr Oyn eerlych offerhande Deed zu der ſeluer ſtunt Der furſt van heſſerlande Myt waſß weych hondert punt Gaed̓ ind ſent quirijn tzor eren As in ſyn doeghdych bloyt Ind gud hertz wayll kund leren Dye meynongh was ſeer goyt ¶ yy waren dye ſwaere buſſen An dye nederportz gelacht Myt enxtelygen ſchuſſen Wart dayr na nuyſß gevoracht Geyn ſchyeſſen wart gelayſſen Sy nacht noch ouch by daegh Dye portz en lach in der ſtrayſſen Dat was der nuyſſer claegh ¶ arriſſen ind veſten Des was dayr groyſſe noyt Ryemantz mocht dayr bynnen re Man ſchoys dayr manchen cloyt Des moyſt ouch dayr myſſgelden Dye waſſer moelen goedt Dye wayrheyt wyll ych melden Froem knecht blyeuen dayr in doedt twardt eyn rayt geſloſſen Beroyrt dye nederport Wat neder was geſchoſſen Dat wart gebolwerckt vort Dye ſtat nyet zo verlyeſſen Datwas dye meynongh clayr Groyſß arbeyt aen verdrieſſen Wart nyet geſchuwet dayr SEer ſnellych hayt van braebant Der ſtrengh furſt ind wyſß Vyll ſynre Buſſen vort geſant Ind ſtalt myt allem vlijſß Dye rinportz aff zo ſchyeſſen Den duuentoern dar by Bylch mocht mens wayll verdrieſſen Man en was dayr nyrgent vrij Lei druck ind ouch ellende Groyſß lijden hoyff ſych daijr Man ſloych zo houff dye hende Dye noyt wart weyrlych ſwayt Dye rinportz ind duuentoern S X dye ſtunden in dem laſt Ns waren dye rinportz ind duuen toern aen vriſt Neder zo grūd geſchoſſen ind ouch dar zuͦ d̓gwiſt Bydtwerē ind bolwerckenwarē dairwoeder gemackt Var wrt gearbet truvolich in̄ ouch myt vlijt gewackt Vnd ſtorm ind ſtrijt der vyant menlich dayr zo keren Wurden geſchoſſen aff Wat man keerdē was verloern Ind halff dayr nyet en kaff Man moyſt dayr bynnē grauen Eyn groyſſen ſwaren wall Azer noit wardt ſneell erhauen Myt erden oeuer all Am toern dye wer tzor ſyden Wanlacht vyll myſts dar in Dye ſchantzen ſucht man woyden Myt hondert tween ind drijn Och ich moyſß nu berlaegen Wye manch getruwe bloyt Iſt yemerlych erſlaegen Van ſwaren ſchuſſen doyt Dye tariſſen hulffen machen Myt ſchantzen dar in vaſt Wan ſach ſy wenich lachen dye ſtunden in dem laſt kos waren dye rinportz ind du eder zo grūd geſchoſſen ind or Hydtwerē ind bolboercken warē Dar wit gearbet truwlich in̄ oue nd ſtorn nd ſtrijt der wyane m Stalten ſych ritter ind knecht dye burger ouch myt eren Vur dat hoegh bolwerck ſtarck wart eyn ſtaket geſtalt Vp dye weren ſcharpe peell zo ſtayn tgaen all gewalt Aya all getruwen frund verſtayn wylt nu myt hertzen Ind ouch mytlyden hauen der groyſſer ſwarer ſmertzen Wye der vermoegend pryncs van moed wyſß ind ſtrēgh Hayt in ſyme hogen raed geſloſſen eyn gegengh An der rinportzen dat bolwerck myt ſtorme zo gewynen Die dē vurtradt ſouldē doyn mochtē ſych myt leid beſynnē O ſchoene nuyſß wye was dyr der rayt ſo gantz bedeckt Voch hued dych got almechtich du bleues vnbefleckt Planeten des hymmels hoegh ind alle creaturen Dye van gaed geſcaff en ſyn ind ouch van der naturen Mochten ſych waÿll erſchrecken der ſchuſſ māchueldicheit Dye nuyſß by ouerportzen dayr an dem toerne leyt Ouch in den hogetzijden marien hymmeluart Des daygs ind ouch des auentz as ſy geboren wart Sent iacinctus auent was dar na vp ſaterſdach Wylt frund nu vlijſſlych hoeren wat zo der zijt geſchach ¶¶ zu recht primtzijt vur myddaegh der roecht vp der kurē Die ſtormlock ſloich ſeer ſchrecklich vil moiſtē dar aftrurē Wye luud er rieff dair bynnē ſtellen wylt vch yr froemē Ich ſyen dat her myt machten in ſynnen wapen keemen Geſtalt ſynt ſy zom ſtorme an der rynportz gaynt ſy an Nyet langh en douch verbeydet yr froem getruwe man Ryſch warē dye belachte nuyſſer geruſt malch vp ſynwer Man ſach ſy wyllych louffen tzor lettzen dar ind her ¶ I erueyrlych ſtorin myt nyde erhoyff ſych zo der ſtunt Dye an van buyſſē traedē wurden dayr vyll ſeer gewūt Groys geſchuſß vā beidē deylē wart gruvolich dae gehoir Ouch kryſſchen ind royffen allmort allmort allmort Der ſtorin wart dayr beherdēt by ſieuen vren lanck Ind geſchach zo ſyeuē ſtūdē dat burgōſche volck an drāck Sy hatten by gedreuen eyn ſchyrn ind kattze breydt Dayr maychten ſy yr geſchule ind ſych zom ſtorm bereidt Ich wapen ind vmber wapen der dys eyn oyrſayck yſt Vayr quamē dye ſtoultze heldē zom doed in kurter vryſt Aſtaket dat vur dē bolwerck ſtūdwart grilich viſgeruckt Den anganck dayr zo vryen dat yſt in wayll geluckt Myt yren voymplen koenlych dye hogemoytte man Dprongen an dat bolwerck hoegh ind ſloegē ledderē an As vnuertzaghde leuroen zo ſtrijden hant ſy begert Sy hatten all ſtorms gereytſcafft yr hemer ind yr ſwert Qued nuyſß du edell fleck wat noyt was in dyr doe Grois āxt ind ſorgh aen zvoÿuel niemāt was dae billich vro Doch moys ich wayrheit meldē aen zwyuell was ir moet Lor wer ſtunden ſy in wapen dye edell nuyſſer goet Sy würffen ind ſy ſchuſſen dayr manchen mā zo ſtucken Mā ſach myt groiſſen heuffen vill do dē zom grauen rucken Dye nuyſſer rieffen lude wylt yr nyet bas her an Vwer wyllen wyr verbeyden ſegt vlemynck by ſent ian Oyn groiſß wertlich yamer do geſchach ind mortlich noit Dayr buyſſen ſynt do bleuen dyl hondert mynſchen doit Dayr wurden ſeer beſchruwen as dat wayl billich was Dye myt den kurfftzen laegen ind biſſen in dat gras Ellendich waſt zo ſchauwen ind droiff lich ouch zo clagen Voch ſtūd ydt aſt waill billich was dē nuyſſrē zo behagen Irre viāt v̓luyſßvoas do ſo groit die moiſtē ſtormes laiſſen Dye iuyſſer layffden ſent quirijn der in dat kunde ſaiſſen Dueſſe moder gotz maria hymmelſch keyſerynne Du byſt lieff frauw ſunderlych as ich mych recht beſynne Eyn vurſtāt alles frauwen geſlechts die ich prijſen moit Du heeffs binē nuyſß ſterckt v̓leēt dē iōfrē in̄ frauwe goit Van yrem moed bynnen nuyſß iſt vunder nae zo ſaegen Wāt ſo bald vā noedē groit die ſtormklock wart geſlaegē Sach mā dye frauwen ind iōferē ſych zor noitwer ſtellen Si droegē ā calck waſß in̄ ſteyn vp bolwerck in̄ vpwellē a alſo ſteultzlych gauen ſyden froemen hogenmoyt Dye in der voer da ſtunden ind guſſen yr getruwe bloyt Dē aemechtigē vā arbeid ſwair brachtē ſy kruidt ind win Ind dye dayr laegen erſchoſſen den dedē ſy truwen ſchyn Freuvolych rieffē ſy ſtait vaſt yr fromē ritter ind kne cht Dattet manchem ſtoultzē bloed eyn nevo gemoede brecht Were dat moegelych in hedt mant ye meer gedayn So ſuld mā byllych bynnē nuyſß māchē frauvritt̓ ſlayn ¶ Iyt groyſſer droeffheyt moysych beſchryen ind bekarmē Wye de ſchon ly chamen laegen vyſſgeſtreckter armen Dayr bynnē vp dem bolwerck in yrem bloede royt So yemerlych erſchoſſen all vp der erden doyt All gud getruro herten moegen des nyet vergeſſen Dair bleuē doyt vÿll Burger ind iuͤckherē ſtoultz vÿt heſſē Dye hogemoytte knecht ſtalbroeder ind tzeuldener Stunden vnuertzaygt by szom ſtrengen doed myrer wer Och dayr ſach mā yemerlych dye doden tho grauē dragē Man hoyrt dayr man ind frauwē ſeer weynē ind ſagen Almechtiger got dyn barmherticheyt moyt ſy ch neygen Dye ſelen der getruwen doeden dyr tho machen eygen Wylt lyeff heer yrer ſunden genetlych iiu vergeſſen O hymmelſch keyſerynne dye by dym kynde byſt geſeſſē Moederlych in dyner grundeloeſer barmherticheyt Dye ſelen in gnaed to brēgē bys frauw truvolych bereyt waill anxt ind ſchreclich noit erhoff ſich dis dages vort No Myt groyſſen gekriſch ind royffen an nuyſſer oeuerport All mā blyff zor wer ind wapē rieff der wechter des is noit Dye vyand dryngen an dye ouerportz myt heuffen groit Storns wÿllen ſy begynnen eyn katz dryuen ſy dar an O do ſach man noch bynnē nuyſß ſeer vÿll getroiſter mā Dye froemen in yrer hoeden ſtunden dayr vaſt zor wer Vnerſchreckt ſy ſaegen dye vyand ſtoultz dair komē her Inder eynre kattzen ſwayr dye ſy dayr wouldē drijuē An dat hoege bolwerck ſtarck as ich die wairheit ſchriuē Nu waren dayr vp dem walle zor ſijdtwer waÿll gepaſt Steynbuſſen ind ſlangen dye brachten den dyande laſt Im angangh as ſy woulden des ſtormens dayr begynnen Ind myt der ſwarer kattzen dat bolwerck ſo zo wynnen Wurden dye vnuertzaygden zo ſtucken vyll erſchoſſen Vnder der ſwaerer kattzen byllych hayt ſy dat verdroſſē n noedē hāt ſy moyſſe wichē ind lyeſſē die kattze ſtayn Dye nuyſſer troÿſtlychrieffen ir ionckherē tredt her ayn Eer ſych doch hayt geſtillet des ſtormes aneganck Hant dye buſſen tzo allen ſyden gegeuen groyſſen clanck Dye kactzen wurden nae verbrandt an beydē portzen dair Dat daedē vyſß nuyſß die ſtoultze ſagen ich och vurwair Dye lūbart geſonnē vredens des zweyden daygs her nae An der rijnportzen buyſſen yr doeden zo grauen dae ¶ Lyet would der furſt vā heſſen dorch rechte myldy cheyt Vayr yn geweygert hauen dan hye den vreden leyt Vyt der ſtat ſynt zwē gefeylycht ind ouch dar to geſtuckt Dye mā dar myt groytē heuffenall tho der gracht beſtalt Dye thor vyandt grauen dye doedē hant angeruckt Der lumbart ind der pyckart gedacht was mannichualt Nu had der ſtoultze herzongh ſe ſß voechen dayr gelegen Dayr bynuē ſyn hoycheyt had verlorn vyll froemer degē xumpetten ind claretten ghaeuen do eyn groys geſchall Vyt nuyſß vam hoeghſtē toerne dattet ſchynnert ouer all Dayr was hoffē ind v̓moedē dar tzu ouch mācher croÿſt Dat ſy in kortzen zijden ſbeleegs ſoulden ſyn erloyſt Ind der furſt van groyſſen landen ſould vpgebrochen ſy n Sy rieffen all gemeyne hylff goyt ind heer ſent quiryn Wylt nu vns anxt ind lyden to fruvden wenden ſuell Hylgh moder der barmhertzycheit vmbkeer vns vyād fell ¶ Ich wye voenich vouſten dye getruwen ind fromen hart Dat doe alreyrſt thom ſpele vmb dē ſteyn gedobbelt wart In dem hoffen hyeltē ſy ſych doch oeuer zwelff wechen lāck All daegh erloyſt tho werdē was vmber dar yr gedanck In̄ vmb troiſt ā goid tho weruēwart troulich dair bedacht Des hogē marſchalcks hilghdōs to hauē eyn erlich dracht Die geſchach des hilgen Cruijtzdaiges exaltatio Myt begerlyger innicheyt eyn ſchoen proceſſio Oyn ſtyllongh alre clocken was geordent bynnen iuiyſß Bys tzom feſt der verheuongh des hylgen vroenē cruyſß As dye werd proceſſij myt innicheyt daer geſchach Do hoerd man alle clocken ſeer luden den ſeluen dach Ind ſuſt in den hogen feſten ſo luud man oeuer all Anders had man van getzijden noch vren geyn getall Dan aſt zor noyt geburden hoyrd mā dye ſtormclock dort Van den getruvoen wechter ſeer kloppen vp dat bort ¶ I ꝟſſchen den gerzijden dayr ich vur aff hayn geſchreuen Hant dye ſubtijll burgonſchē vyll wūders dayr bedreuē An dye zroae groyſſe bruggē dayr ouch vur aff is geſacht Hant ſy van myſt ind erden zwen dyckē dar by gemacht Eyn moelenwerck was begriffen vā vyll gereytſcafft fyn Dayr myt ſould man do dye arpe vyſß oeſſen in den ryn Dye waſſer ſo tzuͦ nemen tuſſchen ſtat ind ouch dem werd Dye molē would nyet gedien edt was eynwyldt geuerd Vnd ich nu wayllvort bedencken All hoerd ind ernſt getzencken Dye geſchaegen in der zijt Vyll nuwes ſuld man dan hoeren Nu macht myr nyet all geboeren Dat begriff wurd vyll zo wyt Dar vmb wyll ych vort yn kortzen Dat ych weys vijſßwyllych ſtortzen Nyemantz neem dat vp in ſpyt Op ſent mycheyls daegh hoirt mych v Sach man vyſß miyſſer neder port Treden ſteultzlych zo velde Ouch vyſß der rynport vrylych an Dye vnuertzayghden nuyſſer man As ych dye wayrheyt melde Sy maychten eynen vryen louff Van beyden portzen in den houff All zu den hogetzelde ¶ yt armburſten ind myt buſſen Myt ſvoerden ſcharp ind ſchuſſen Ervoeckten ſy dye vy ant Der doe dayr vyll erſlagen wart Man ſach ſy louffen vp der vart Ind royffen luyd dauant dauant Doch ſchyckten ſy ſych zo der wer Dye iuiyſſer hatten yrer ger Ind neeckten ſy chÿn zo hant Olunderije van manchen ſtucken As yn dat do ſould gelucken Naemen ſy daÿr myt gewalt Vyll hayckbuſſen ind tzween ſlangen Eyn royt wympell vp eym ſtangen Dat zor hoegden was geſtalt Ind vp der vyand bolwerck ſtund So got der auenturen gund Ven nuyſſeren manichualt hoſtlych was de auentuyre As dye tenten in eym vuyre Dayr lychter flammen branten Ind der vyand vlucht zo ſchauwen Wye dye nuyſſer gyngen tauwen Zu rouuen manck den clanten Vonrekruyt in zween tonnē Hant ſy ouch zortzijt gewonnē As zor ſtat wart wanten Tys gnoychlych tzu vertellen Wÿe dye knecht ind froem geſellen Sprongen weder in dye ſtat Vryſch ind vroelych was in der moyt Ir ſachen waren vurden goyt Des namen dye vy and hat Dat voympell brachten ſy ſent quurijn C C Ind danckten ÿem der gnaeden ſchytt In wayrheyt ſagen ich dat ¶ Iÿll zo ſorgen ſych vort erhoyff Want man dayr buÿſſen enxtlych groyff Dye bolwerck ſo zo vellen Dur dye rinportz wurden van ſtunt Ind oeuerportz zween grauen begunt Myt vyſſgeworpen wellen Sus dreyff dye eyn parthye dayr Sweerlych dye ander offenbayr Myt anxt ind noyt zo quellen n nacht ind daygh ſy ſych ſayſſen Nūmer grauens dayr zo layſſen Moyſten dye arm belachten So geſchach dayr manch beſynnen Wye man do dye grauen bynnen Becleytten ind machten Paſt gebolwerckt in der erden Arbeyt moyſt man ſteytlych herden Ind dayr gheyn werck verachten ¶ xoczlych hant do gegrauen dayr Eyn tgaen den andren offenbayr By nacht ind ouch by daege Erd wurpen ſy malckandren tzoe Dat dye dayr vloych all euen hoe Gemengt in eyme ſlaege So woulden ſy dayr dye grauen Myt erden oeuer vollet hauen Was nyet in malchs behage ¶ n den voaepen moyſt man do baldt Dye greuer hueden myt gewaldt Vyllwurden der erſchoſſen Heultzen pyffen vaſt vmbunden Wurden zu den grauen vnden Behentlych ingeſtoſſen Myt donrekruyd gewullet ſeer Idt bracht den greyffren groys erueer Ind hedt ſy wayll verdroſſen Pyemantz kan der dyngh manyren Vollyncklych genoych diſyren Dye dayr wurden bedreuen Cloet wurffen ſy in dye grauen Ro barſten van bouen auen Waÿll mochten aldayr beuen Dye moyſten in den anxtē ſtayn Doch hant dye cloet gheyn ſchaed geda ¶ x Ind pyffen vurgeſchreuen Proeuet frund ind ouch yr vyant Was gaydz genaed nyet dayr bekant Dat ſulgh frembd inſtrumenten Dÿe ſoulden burſten in vill ſtuck Den grēueren zo vngeluck Ind doch dayr nyemantz trenten Och vould got dye ſynne gheuen Den van nuyſſe all yr leuen Sy dye genaed bekenten Rijchen ind armen ionck ind aldt Gedencken byllych der gewaldt So langh ſy hant leuens wyll Wye dye ſwaer groeſſe tumeler Geſchoſſen wurden dar vnd her Ind ouch dye gefuyrde pyll Vunff tzych mayll tuſſchē nacht ind daegß Wart geſchoſſen as ich vch ſaegh Manch tumeler groyſß myt vll Ouch vayck bynnen eynre vren Wurden oeuer nuyſſer muren Driſſich vuyrpyll ingeſchoſſen Och wye was dayr ſo manch gedanck Idt duyrden oeuer ſes roechen lanck Bylch hedt mans wayll verdroſſen Dat ſy ſchuſſen vur ind hynden Seer vÿll fuyr pyll na den wynden Myt ſwegell oeuergoſſen ¶ Irwo ind ſpaede ouch nacht ind dach Sonder vnderlayſß dat geſchach Verueyrlych aen genaede Aſt ſent franciſcus auent wart Der weychter ſloych dye ſtormklock hart Fuyr rieff hye do gar draede Doe ſach man yamer alto hant Gynnen enſtund eyn ſchrecklych brant Bys zo dem auent ſpaede Uyn groyſſe noyt was dae bynnen Idt begunt ſweerly ch zo brÿnnen In der ryn ind nederſtrayſß Och dayr wart erſchreckt mannich hertz Idt gyngh dair buyſſē ſchymp ind ſchertz Der brandt wart groyſß ſonder mayſß Man hoerd dē vy and trumpetten Dat her would ſych zom ſtorm ſetten Myt macht ſonder vnderlayſß C Ochyr enſtund ouch an der hampore Eyn huyſß zo byrnen alſo vort Zus was groyſß erueyrniſß dayr Eynre zo dem anderen lieff Och leyder dat eÿn yeder rieff Verraeden ſyn wyr offenbayr Man ind ouch frauwen altzo hant lyeffen zor wer ind vp̄ den brant Do ſtund nuyſß in groyſſer vayr ¶ T woyſtlychwaxt der brandt dayr bynnē Myt arbeyd ind vrijen ſynnen Geleſcht van den gemoeten Dye ritter knecht ind burger vrij Bleuen all yren lettzen by Dye froemen ind dye goetten Ap toernen bolwerck ind wellen Stunden vaſt as truro geſellen Gevoaepent in der hoetten Eyn yeder nu dencken mach Wye nuyſſe ſtund den ſeluen dach Ind hyengh in eynre waegen Dayr was groys arbeit tgaen dat fuyt Ind tgaen dye vyand vgehuyr Dye in den grauen laegen Wart geſtanden eyn werlych ſtant All wer dye gantze ſtat verbrant Dar nae moyſt nÿemantz vraegen Renedydongh gaydz almechtich Der wyr byllych ſyn gedechtich Erſcheyn do myt genaede As bynnen tfuyr geleſſchet wart Erhoyff ſych doe zor ſeluer vart All tgaen den auent ſpaiede Eyn groyſß brant in der lumbart her Dat was der nuyſſer groys beger Erlychten ſy gar draede Uyn vmb dat ander ryeffen ſy Wat ouvō naber lays byrnen vrij Sent quiryn wyll dych ſus ſchenden Der vyand vpſat ind gedacht Tzo ſturmen ſych dar neder lacht Dan moyſten ſy ſych wenden Dy kuntens ſo geleſſchen nyet Dayr was ſeer bald groys brādt geſchies Im her an allen enden in vyerden daegh by myddernacht ¶ A Var nae as ich vur hayn geſacht Na vndergangh der ſonnen Naychten dye vyand groyſß geſchreij Lo drijn getzijden mancherleij Ind vmb dye ſtat ſy ronnen Geſlaegen wart dye ſtormklock ſeer Dayr bynnen vouſt man myn nochmeer Dye ſtat en weer gewunnen ¶ I roiſt vns heer got van hymmelrich Maria nu hilff moederlich Ryeffen dye nuyſſer alle O hilgh marſchalck wyls nyet laiſſen Vns zo helffen dych zo ſaiſſen Hued vns vur iamers valle In allen lettzen dorch dye ſtat Al malch dayr zo den wapen trat Ap bolwerck toern ind walle In kortzen wurden van bynnen Dye nuyſſere ſych beſynnen So ſy vernaemen to hant Dat dye vyand lyggen bleuen Ind dayr anders nyet en dreuen Auer was yr anxt gewant iii Tzu troyſt ſatten ſy ſych weder Do ſtalt ſych zor raſten neder Der furſt ionck vyſß heſſerlant Tzor hamportzen as ich vch ſaegh Traeden vyſß ſent calixtus daegh Sent quirijns froeme knechten Ind ſloegen in dat gelreſch her Manchen ſtoultzen man dar neder Myt ſtrijden nnd myt vechten Sy naemen veyrtzyen kurfftzen ſchijr Ind ouch dar zu der wympell vijr Sent quirijn ſy dye brechten Hoert vort frund wat geſchach do meer Dye nuyſſer in der wederkeer Eynen celck myt ſych brachten Irer burger zween ind eyn knecht Wurden dem ſtoultzen hartzongh brecht Geuangen dayr myt machten Dat erſchreckten dye van bynnen Oeuell gyngh ydt in zo ſynnen So dat ſÿ des voenich lachten Och dat en was nyet aen oerſach So man bedacht groyſß vngemach Dat dar dyſß ſoulde ryſen All pÿll ind dar zuͦ donrekruyt Was dayr bynnen geſchoſſen vyt Beſoerghden ſeer dye wyſen Suld dayr buyſſen werden gemalt Van den gefangen dorch manchualt Der vyand vnderwyſen ¶ an mach ſagen ind wat man wyll Idt was bÿ nae verloeren ſpÿll Doch bleuen ſy in hoffen Ind vp ſent hyrpertz dach aſvort Dryhondert dayr vyſß nederport Dye hamportwas ouch offen Sach man koenlych dar vyſß brechen Den genteners yr kelen ſtechen Irre gheyn yſt in entſloffen ¶nd dunff man eyn freuwelyn Bȳengen ſy ind eyn ſerpentyn By vounnen ouch myt gewalt Acht hayckbuſſen ind mentell wyll Wer ſuld doch moegen ſroygen ſtyll Nyet zo melden dye geſtalt Ouch vounnen ſy der wympell zwey Dayr was gekriſch ind groys geſchre Ind grois erueer mannichualt I nn ſent mertins auent ind daegh Hant dye nuyſſer myt eym verdraegh By oeuerportz gehalden Eyn geſturm all vmb dye grauen Dat ſy dye dair woulden hauen Myt ſtrijde ionck ind alden Wijſlych ſy yr werck beſonnen Dat ſy ſo dye grauen vonnen Got lieſſen ſÿ des walden Plechſeed was van aldz der ſtrijde Dat man in den velden voyde Rempten ouch ſtreyt ind rechten Dayr en mochten nyet gewerden Strijden moyſten in der erden Van nuyſß dye arm belechten Der vyand bleuen doe vyll doet Van ſchyeſſen dayr in groyſſer noet As ſy dat ſeluer ſechten O Iheſu criſt got almechtich Byllych iſt man nu gedechtich Wye dorch dÿn hogenaeden. Vorch myldycheyt der moeder dyn Dye nuyſſer all behalden ſyn Ind bleuen vnuerraeden O ſent quiryn du werd patroen Du hyeldes nuyſß hylgh rytter ſchoen As ſy dych truvolych baeden Dteyt clayr zo myrcken hoert all frund Dat ycht nu waÿll ertzellen kund Geloeffts myr vaſt in truwen In zijt vmbtrynt ſent mertynſſmyſß Waren dae bynnen ſyts gewyſß In anxt ind groyſſen ruwen Landtgreeff herman der furſte goyt Ind dar zu manch getruwe bloyt Sych would yr leyt eriuuwen ¶ Iruyrych was der getruwe rayt Der ſtat van nuyſß vort alle ſtayt Dye dayr enbynnen waren Eyn halff ton puluers oeuer all Was nyetdae bynnen as ych ſall Dye rechte wayrheyt claren Ouch pyll geſchuſß was all eroech Ind dayr was noch eyn ſwayr belech Ruyſß ſtund in groyſſer varen Onbillych gÿngh man nyet zo raed Des morgens an bys auentz ſpaed Wye man ſyc h vort ſould halden Eyn wyſß man ſprach dorch vryen moy Ir heren nu ys raedens noyt Van iongen ind van alden Vns hulff der luyd ys wurden cleyn Dye ſynt erſchoſſen int gemeyn Got wyll der ſelen walden eyder ydt ys noch ſwaerer meer Sayn ich in truwen vp myn eer Wyr en hayn geyn donre kruyt Dat pyll geſchuſß iſt ouch ewech Nu myrckt dye noyt vp dyt belech Idt gylt vns leuen ind huyt Hij moiſß entlych geraeden ſyn Ro hauen hulff ind troyſten ſchijn Off gayn der ſtat iaemers vijt n namen gaydz ryet do vuran Der furſte wyſß landtgreeff herman Dar nae dye werd̓ rytterſcafft Der froem rayt van nuyſß in truwen woulden lijff noch gudt dayr ſchuwen Lo behalden nuyſß myt crafft Dayr wart eyndrechtlichſeer draede Seer waÿllvp dye gotz gendede Ind wijſlych in raed geſcafft Alſo dat zween froem getruwen Geſchyckt wurden ſonder ſchuwen By nacht dorch der vyant her Dye zo colne aſdoe vanſtunt Dem froemen raede deden kunt Wyet zo nuyſß gelegen wer Ind dayr zo weruen gantzen troyſt Dat nuyſß vyſß noeden wurd erloyſt So dat was yr ernſt beger Pye zween ſo vyſſgeſchykt wurden Hant getruwlych ſunder burden Dye noyt groys alſoe gemalt Dat van colne der wijſe rayt Myt coſten groys geſchycket hayt Ind ſeſtehalff hondert geſtalt Wayll geruſt in wapen ind wer Lo treden dorch der vyant her Myt gereytſcafft mannichuale ard wyllych haynt dye colner ſtoult Vngeſpart yr ſyluer ind goult Seſtehalffhondert ſeck gemackt In yederen ſack hayn ſy gedayn Tyen punt ſalpeters ſonder wa yn Ind den tzeuldneren angepackt Alſo bynnen nuyſß zo brengen Dat ys aen der vyand drengen Vorch gaydz genaed ſeer wayll gerackt Oſent elyſßbeth hylge frouw Du hays behoit in gantzer trouw Den furſtlych ſtam van heſſen Landtgreeff herman dat edell bloet Der do in anxt ind noeden groet Bynnen nuyſß was geſeſſen Van dyr ouch frauw elizabeth Iſt er geſtampt na mynſch geſeth Im ſyeuend graed gemeſſen ¶ Latuyrlychas dat yſt kundy ch Ind ich armer mynſche ſundych In der wayrheyt hayn gehoyrt Vff dynen dach waren kom en Bynnen nuyſß dye knechte froemen Geſament vyſß manchem oyrt Dye den ſalpeter brachten dar Roenlych dorch dye burgonſchen ſchar Vngeletzt ind vngeſtoyrt Odo vergaſß man alre noyt In nuyſß was weder freuvode groyt Genoychlych wart vntfangen Der ſalpeter van den knechten Dye den dayr in ſecken brechten An yren ſchouldren hangen Trūpetten ſloych man ind bungen Sy rieffen vroelych ind ſungen Geendt yſt vnſß verlangen Myſch deed man zom puluer maychen All gereytſcafft ind all ſachen Den entlych zo bereyden Dye meyſte zwoae nuyſſer buſſen Wurden voeder zo den ſchuſſen Gelacht in yr geleyden An dye Rynport ind oeuerport Dayr myt zo ſchyeſſen alſo vort An den zween portzen beyden Antlych der vyand bolvuercken Dayr myt ſy ſych ſeer zo ſtercken Hatten froemlych angewyrckt Dat man nyet had moegen keren Wylchs allet dye verſuchte heren Hatten buyſſen wayll gemyrckt ¶ yt vryen moyd vngeſondert Schuſſen froemlych in dat hondert Dye nuyſſer myt den buſſen Dorch der vyand bolwerck hoege Dat manch ſtuck der mynſchen vloege Van groyſſen ſwaren ſchuſſen Ayr was ouch in raed geuonden Dat man ſteetz zo allen ſtonden Pylſtycker had zo werck ſyttzen Dye man manchen pyll ſach ryttzen Vyſß vyll duuen van den vaſſen Ouch ſach man dayr vlyſſlych paſſen Sneed der yſer zo den pylen So dat bynnen da yr myt ylen Syeuentzych duſent vngelackt Ro guder mayſſen ſyn gemackt ¶ Buch had man dar baeuen eyn wyll Dyll meer dan̄ dryſſich duſent pyll d Ind ſo hayn ich oeuerſlaegen Dat ſych zo ſament ſuellen draegen As ich mych recht hayn beſonnen Dye pijll oeuer hondert tonnen Vyſß der ſtat nuyſß in dem beleegl Dayr geſchoſſen ſyn mancherweegh Ind ſynt ouch ſo as ich verſtayn By hondert tonnen kruytz verdayn ¶ yt kortzen worden ſayn jch vort Dat vyſß der nuyſſer nederport Ind rinport achthondert man Gelouffen ſyn ſeer koenlych an Op auent ſent katherinen In dat her gyngen ſy ch pynen Dye gud geſellen myt der macht Dayr er hoyff ſych ſeer groyſſe ſlacht Myt ſchyeſſen ouch ſlayn ind ſtryden Schayd geſchach an beyden ſyden In dem geuerd der nuyſſer wart Seſtzych off meer geſchoſſen hart Geſtechen ind wundt geſlaegen Dat ſteyt ſunderlych zo claegen Want der vyll alſo verduruen Dat ſy an den wunden ſturuen Ouch geleuff ich as man vernam Dat manch vyant zom doede qwam Et wurden ouch dayr alto hant Der vyand tenten vyll verbrant ¶ dyet en lyeſſen dye nuyſſer doch Sy en derfuchten mannich loch Hielten ouch gheyn langen tantell Ind rouffden dayr manchen mantell Eyn ſilueren kan ind ander ſtuck Des rouuens hatten ſy geluck Vyll ſtelen ind engelſch baegen Hant ſy ouch myt ſych getzaegen Alſus qwaemen ſy weder yn Ind hadden ſchaed ind ouch gewyn ¶ in yerſten ſondaygh der aduent Erhoyff ſych eyn ſwayr perlament An der ouerportzen buyſſen Dye vyand gyngen dayr ſluyſſen Eyn katze ſwayr zo dryuen an Dayr vnder waeren ſtoultze man Seer waÿll geruſt in den wapen Dye weegh waren in dayr apen d x Lo drijuen dye katz an den graeff Den van nuyſſe zo wynnen aeff Meeſt vur dem bolwerck gegrauēn Ind dat ſy den woulden hauen Daeden ſy myt dem arbeyd ſchyn Sy froembden ſy ch zom grauen yn Dat bolwerck alſo tzuͦ wynnen Gantz troiſtlych ſynt dye van bynnen Lu dem grauen ingegangen O dayr wurden bleiche wangen An beyden ſyden bald gemaycht Dye hant des doedes pyn geſmaycht O p dye bolwerck ind ſydtwetēn Stalten ſych as ſtarcke beren Dye nuyſſer in yr wapen blanck Dat volck van buÿſſen ſteultzlych drāck Lu der kattzen vnuertzaget Wan men vch dye wayrheyt ſaget So was zo beyden ſyden da yr Hart entgaen hart int offenbaÿr Loe werck ſtalten ſych dye degen Ir geſunde leed zo wegen Otroe fuyr ſchantzen ind ander hoult Naemen van ſtunt dye nuyſſer ſtoult Dye katz ind dat ſchyrm zo byriien Schuſß gyngen dorch heufft ind hyrnen Vorch hals ind buyck ouch oeuer all Dayr erhoyff ſych do groys geſchall Trumpetten ſloych man in dem her Idt gyngh dayr allet in dye wer Ro beiden ſyden wat dayr was Vyll ſtoultzer byſſen in dat gras ¶ Izorſtunt gyngen dye nuyſſer man Ind traeden zom ſtorm koenlych an Myt gewalt branten ſÿ dye katz Dayr bleyff aen zwoyuell duyrbar ſchatz Van vyll ſtoultzen froemen hertzen Dye vyand myt groyſſen ſmertzen Heylten ſych froemlych dayr vnder Der kattzen. ind dat was wunder Sy ſtunden eynen ſvoaeren ſtant In dem dye katz verueyrlych brant ¶ Echt in mydden deſer geſchefft As dye vyand dayr recht getrefft Waren myt geſchuſß ind brande Ptunden dayr in eyme ſtande I d z Der nuyſſer knecht vp der ſydtwer By der kruÿtmoelen dae nyet ver Tuſſchen der portzen ind brucken Och dayr wurden zu vyll ſtucken Syeuen in eym ſchuſß erſchoſſen So haynt dye yr bloyt vergoſſen I ēmerlych. myt geloeff ich ſelff Dat nochtant dayr ouch bleuen zwelff Guder geſellen vp den dach Den froemen nuyſſren dat geſchach Vayr by ſo lieden ſy ouch vyll Behyeltēs doch gewūnen ſpyll Dye vyand moyſten aen ſuymen Do der nuyſſer grauen ruymen Geleufflych iſt dat tſij verdroet Want ſy lieden da yr groyſſe noet ¶ch noch nyemantz zo vollen mach Dyſſprechen. dat den ſeluē dach Van noyt ind lydē yſt geſchyen bynnē waſt yemerlych zo ſyen Dat man. dye waren zo ſtucken Geſchoſſen. moyſt tſamen ruckeri In koruen zom kyrck hoff draegen Wer ſuld des ellendz nyet claegen Groyſß erſchrecklyge noyt was dayr Vmb der doeden wyll offenbayr ¶ Dyr wyll ich nu vort vertellen Wÿe man moyſt dayr bynnen vellen Dye huyſer ſchuyren ind gebuwōs Vayr was des alden noch des nuvos Et en moyſt zom buw ind brande Hyn deyll gheuen alrehande Meer dan vunff vndzwentzych wechen Duyrdent. dat man aff moyſt brechen Schyon huyſer gebuvos ind ſchuren Lo den bolwerck ouro ind vuyren At ſtund wayll zo erbarmen Dayr en wurden rijch noch armen Verſchoenet. mallych moiſt ſyn andeell Stellen. eyn cleyn der ander veell Ouch enſtund der prouanden Groÿs gebrech. dat hort man anden Alremeyſt van den gevounten Ouch yrdēt ſeer dye geſunten Soe dÿe moyſten ſtayn nacht ind dach In arbeyd groyſß myt vngemach D X Dteets gÿnghman dayr eyn lange zijt In ighlichs huyſß myt allem vlijt Vnd deed eyn offenbayr geheyſch Der burger viehe yr ſpeck ind vleiſch Dat in dye kuchen telre vart Den zeuldner dayr gekeuert wart Dat wart ſo tzom end gedreuen Dat baeuen drij koe nyet blieuen Im leuen. vür dye kynder cleyn Ind ouch dye krancken int gemeÿn Wylt des geleuuen gantz vurwair As bynnen vous fulgh keimmer clair Der prouanden van vleÿſch ind dyſch Man ſach dayr manchen bloyſſen dyſch dar by vyll waeren geſeſſen Dye ſeer gerne hetten geſſen Ind duckwyll moyſten ſonder wayn Myt gwiſſem hunger danne gaÿn Dayr lieden dye geſunde hertzen Groiſſes hungers manchen ſmertzen Chriſtach dat werde hogetzijt Dat manchen guͦden mynſch rerblijt Wart in rechter ordenongen Der gemeÿnvs kieuevongen Vorch gaidz genaed dye gud geſellen Heer erfreuwen in den wellen Want man doe noch na malchs geheiſch Eyns lieuerden natuyrlych vleiſch Van ſwynen koeen ind oſſen Man ſachyt malch zor lettzen troſſen ¶ Roe hoenich ind ertzen tzoppen Dayr myt moyſten vortan ſtoppen Dye gud geſellen yren maegh Idt was vurwayr as ich vch ſaegh Vort dye leuerongh int gemeyn Bys zu payſſchen dat hoyghtzijt reyn Voch had man as ich weys vurwayr In der vaſten olij aldayr Got had ouch dayr myt genaeden Lo reden wyns genoich beraeden dt had ſych ouch dayr verlouffen Dat dayr bynnen nÿer zo kouffen En was hauer noch gerſten malt Dayr dranck mā byr dat en was nÿet al Dat van roggen gebruwen wart Idt duyrden bys zor leſter wart An ende des beleges ſwaÿt Groÿs kūmer ind gebrech was dayt Wan krancken luden man doch ſach Den meyſten yamer dorch den dach Uonder leffniſß moyſten dye ſyn Doch vyſſgeſcheydē kruyt ind wyn Ouch en kan ichs nyet verſwigen Eyer vyell ydt ſwayr zo krijgen Dat hoird man dair manchen clagen Vmb dat wurdē doit geſlagen Der burger hoenre int gemeyn Dat deden dÿe frembden alleyn Voch nyet all dan̄ verwende knecht Iat geſtalt hatten ſy vnrocht Czor noyt vur dye arm gerounten Want den dye burger waÿll gunten Lor leffniſß ind zo den vounden Dye eyer zo allen ſtunden Lor noyt moyſt man ſych ouch zauwen Bynnen manchen bouin affthauwen Dye nutze ind fruichtbar waren Lo mynrebroederē ind cloron Ouch jn der burger houingat den Geyns weygerens mocht man warden n ſchantzen wurden dye gemaycht Vnd an dye bolwerck dar gelacht Onden aeuen tallen ſyden All moyſt mant da bynnē lyden Sould man dye gud ſtat behalden Ouch wurden van ſtroe geualdē Vÿll puppen in dye bolwercken Ouch dye well dayr myt zo ſtercken Dayr dye wurden oeuergrauen Off waerē zuͦ ſchuſſen auen t ys dye wayrheyt as ich ſprech Dat groyſſe mechtige belech Hayt dye burger van nuyſß verderfft Ind vyll van in des yrs enterfft Ir gelt yr korn gereide gudt Stalten ſy dar myt oeueruloet Ind wes in dÿe heren ſchreuē Van coln. dayr by ſynt ſy bleuen So dat nyet en mocht geboeren Dat ſy yemantz woulden hoerē Tzor ſpraychen ſych zo gheuen yet Waÿll vaſt geſynnens yſt geſchyer Buyſſen van den froemen heren Dat man ſych dayr vulde keren Lor dadongh myt dem furſten rijch Van burgonijen heymelijch Alle noyt groyſß anxt vnd gebrech Mocht ſy nyet brengen vp den wech Man ſtund dayr hart ind hyelte veſt Vam yrſten daygh bys vp den leſt ar ſweerly ch zo manchen ſtunden Hant dye vyand oeuen vnden Ouch zo allen ſyden myt brande An den bolwercken mancherhande By daegh nacht aeuent ind morgen Dye nuyſſer bracht zo manchen ſorgen Dayr by had man groyſſe vaſſer Dye man vulten myt dem waſſer So gyngh man dayr myt altzo hant Ind beſchten zo alre zijt den brant ¶ Ioyſt vch doch frund verdrieſſen nyet Dat ich vyll dyngh dye ſyn geſchyet Lor nuwer meren vertzellen Man had dayr by reyrtzych geſellen Van den burgonſchen in toernen Dye dayr ſaÿſſen in allen hoernen Der toerne bynnen der ſtat Dye hatten eynen ſyn gehat As plegen dye arm gefangen Erloeſſongh was yr verlangen Op eyn zijt braychen yrre nuyn Dyſß eym toern was vngeſuyn Vnd ouch ſyeuen vndzwentzych dae Ind ſuſt etlygen meer dar nae Dye gude getruro geſellen Droegen oeuer nuyſſer wellen Dye anderen dye nyet mochten gayn Voch wart der deyls weder geuayn Ind ouch deyls erſlaegen zom doed Bynnen had men den vyſſbruch noed yſchwas der ſwartze moriaen Der vp der waydt vur was geuayn Dorch dye grauen vyſß geuallen Myſlychhoyrt man dar vp kallen As malch beſorghden vngeluck Doch en ſchaeden dat nyet eyn muck Dan eynre der dayr bynnen was kundych ind etlygen gehas Ind ouch dayr myt vyſß was komen Bracht den nuÿſſren wenichs fromen n dem walle by ouerport Ind an der ſluyſen alſo vort Den man bynnen nyet verlaÿſſen Would. hye en hette myt mayſſen Den van buyſſen gewijſt dye weegh Dat ſy dayr an dem geleegh Dat waſſer namen vur dem wall As ych her na vertzellen ſall Wylchs nuyſſe bracht zo groſſer noyt Ind maychten dayr den arbeÿdt groyt OIp dem hylgen druytzyendage Hoyrt mych wayll wat ych vch ſage Vyell by der rynport vp dem wall Dye vyſſerſt muyr eyn ſweierē vall Lom borchgrauen en mydden yn Dat bracht den nuyſſrē cleyn gewyn̄ Dayr wart malch erſchreckt van bynnē Want man kund nyet waÿll beſynnē Wye man yrſt dar an ſould raychen Dat mant weder mochte maychen Do man do dayr gantz affen lach Dye vyand ſchuſſen nacht ind dach Lom ſeluen ende manchen cloet Man was aldayr got weys in noet Ind den froemen wart gar bange Eer ſyt brachten zo verfange Myt puppen ind koruen in der nacht Dayr geſchach arbeyt myt der macht Heſſpell hyengh man dar an ketten Der byand ſprungh alſo zo letten twurden ouch guͦd geſellen Dye arbeyden in den wellen Iemerlych dayr erſchoſſen doit Nÿet was in doch der anxt ſo groit Dat ſy myt eynchem v̓drieſſen V Buw ind arbeydt dayr v̓lieſſen Alſo verfiegent tſy myt puppen An den enden vaſt zo ſtuppen Dat man weder eyn burſtweer hat Myt ſat man aldayr manch voyn vat Und ouch anders as hyeſch dye noyt In deſer zijt wart twaſſer groyt Ind voueſß gar ſeer oueruloedych Dat dye nuyſſer tſamen moedych Wurden ind hatten groÿs hoffen Dat waſſdom ſuld hayn getroffen Deuer dat ham ind ouch dye wayt Idt en geſchachnyet dat was gwayt Voch vp ſent ſebaſtianus daegh As ych dye rechte wayrheyt ſaegh I n zijde moyſten aen ſuymen Tgaen yuedenſtÿegh dat wertgē ruymen Dye geſellen dayr vp laegen Seer gern dat dye nuyſſer ſaegen Ind waren des waÿll zo vreden Want ſy dar aff ſchaeden gelyeden Hatten zo vÿll manchen ſtunden An doeden ind ouch gewunden Man ſprach dayr bynnen an der letz Dat weer van nuyſß dat yerſt entſetz yſch wart dye yuedenſtyegh aldayr Troyſtlych geoffent offenbayr Dar vyſß traeden dye nuyſſer vrij Ind hattē zvoeen nachen off drij Op dat werdt voeren ſy koenlych Dye tenten branten ſy doenlych Lwey gud ſchyrm dye ſy dae vonden Namen ſy then ſeluen ſtunden Ouch eynen pauvluyn ind vyl houltz Des waren froe dye iuiyſſer ſtoultz Saÿdz moder der furſtijnnen ho Feſt. gnant purificacio Nae gewoenten wart dat geeyrt Ind doch zuͦ deſer zijt gemeyrt Dat myt dem werden bylden dayr Der moder gaÿdz ouch offenbayr Seer oitmoedlych gedruegen wart Dat hogelayff de hylghdom zart Des hylgen marſchalcks ſent quirijn Lo weruen der genaden ſchijn ch wyll alhy verczellen vort Wye dye lumbardē anrinport Haynt ſeer gearbeyt dayr buyſſen Subtilych gyngen ſy ſluyſſen Eyn bolwerck na dem anderē da yr Deyls der bolwertk warē ſwayr Ind deyls lachten ſy in dye erd Aldar geſchach manch frembdt geuerd Ind geburos van beyden ſijdē Ouch wyldt handell in dē zijdē E I Ne andrifft der vyand gebuws So ſÿ all daegh wat ſunders nuvos Bedreuen. maychten dayr bynnen Den erfaren manch beſynnen Nu laegen dye nuyſſer vnder Dan dye vyand dat was wunder Myt yſer heiſß ind geleyen Staychen ſy dorch dye gorneyen Der vyand van dauen neder So deden ouch dye vyand weder ¶ dt was dayr eyn ſcharp geuerdēe Sij dreuen an dorch dye erde Eyn ſchyrin zo der nuyſſer grauen So ſy dat bolwerck woulden hauen Idt wart bynnen nyet beſonnen So dat dÿe vyand buyſſen wonnen Den grauen vur dem bolwerck vaſt Och dat bracht den nuyſſeren laſt Sy moyſten den grauen ruymen Dat geſchach dorch groyſß verſumen SVs waeren nu dye vyand vroe Ir ſchyrm ſtund an den bolwerck hoe As ſy dat doe voulden hauen Sy beſtunden vmb zo greiuen Van dem bolwerck dye houltzer groyt Ouch maychten ſyt van erden bloyt Ind wyrckten ſych dar in woyde bynnen hyelten ſy eyn ſyde Dye vyand dander ſyd buyſſen bys ſy dye geweltlych druyſſen ¶ Yt heufft buſſen gyngen drengen Vorch dat groyſſe bolwerck ſtrengen Och dayr bleuen doyt deyls goeden Dayr en bynnen in der hoeden Van den nuyſſer knechten ſtunden Myt ſeer groyſſen ſwaeren wūden So dat as ich dye wayrheyt ſaegh Vp ſent iulianen daegh Dye nuyſſer dayr myt groyſſer noyt Verloeren hant dat bobwoerck groyt was verueyrlych dat verluyſß Noch dachten ſy zo halden nuyſß Ind begriffenroeder dar by Van ſtunt gud ſtarcke bolwerck dry Eyn achter dat ander geſat Sy maychten dayr eyn engen pat ¶ x Vat deden dye ſydtweren breyt Want man aldayr dye noede leyt Van den groiſſen ſwaeren ſchuſſen Vorch dye vnmeyſſyge buſſen Recht hadden dayr in den zijden Dye vyand zor eynrē ſijden Dayr zom burchgrauen zuͦ geſtalt Seer groiſß geſchuſß ind mannichualt Den ganck. hedt in moegen tzemen Dem bolwerck dayr zo benem en Ind weer dat ouch alſo geſchiet Hed nuyſß gebracht in groiſß verdriet Got huedde dat ind ſent quirijn Dat ydt dar nyet alſo ſould ſijn n dem ſchyeſſen waren ſeer hart Dye vyand. want zo mancher vart Eyn heufftbuſſe duck ſunderlych Wart geſchoſſen ſeer wunderlych So dat dye barſten zuͦ ſtucken Ind ſloych aff hoefft arm ind rucken Den buſſenmeyſtren ind andren Vnder dem ſchyrin gyngen wandren Byllych warens dye nuyſſer vroe Dwyll mackten ſy yr ſydtwer hoe Stwart doch nyet ſeer lanck her nae Dye nuyſſer en verloeren dae Vr ander bolwerck ind grauen Vp dye vurſte port erhauen Was myt groyſſer vurſychticheyt Wat noyt man doe dar oeuer leyt Weer bernitlych to vertellen Dayr verloeren gud geſellen Ind ionckheren yre ſtoultze lijff Dÿe dayr ſtunden ind hyelten ſtijff llet in den grauen vnder Geſchach van arbeyd groys wunder Ind wye vaſt ſy dye beueſten Myt ſtarcken boumen ind eſten Wurden dayr geſchoſſen nochtant Myt groyſſen buſſen altzo hant Dye bolwerck in der erden Aſſ. ſo dat man nyet mocht herden Dayr zo ſtayn. want dye houltzer groyt Bloegen dayr manchen in den doyt ¶ Iortauw ind nytart mannichualt Hurden then grauen ingeſtalt E z Dayr myt māch ſweerlych ſchus geſchach Des auentz morgens nacht ind dach Vyll ſwayr was bynnē malchs gedanck Dye luytger groeuen manchen ganck Der erden dyep ind vunderlych As ſy dat kunden ſunderlych Ich ſagent ind yd ys ouch wayr Deer nutzwaren dye luytger dayr Rehendicheit van yrer gracht Hayt den vyanden arbeit bracht Want wat dye vyand begunden Lo grauen oeuen ind/ vnden e Dar entgayn groeuen ſy weder Dat eyn hoegh dat ander neder Wyſß raytz ſy ouch myt gebruyckten Alſo dat ſy dayr myt ſtuyckten Der vyand werck ind vpſettzen Aldayr ind an anderen plettzen Pſt was dayr eyn ſeer ſcharpe lucht Wenich freuvoden wart dayr geſucht Voch der froemer ionckheren vyll Maychten dayr eyn vaſtauentz ſpyll Myt ſtechen ind vroelygen ſchall Dat dye van buyſſen hoyrden wall Tkrijſſchen roiffen ind kreyeren Mancher wijſen ind manyren Prolych ſy reden zo perde Ind maychten alſo manch geuerde Aſt zom auent ther ſeluer ſtunt Bych aldoe zo neecken begunt Gynck eyn yeder na geſettze Lor hueden ind vp ſyn lettze Do rieff dayr eyn gudt engelſch man Watouw ſegt naber hoyrt my an Ick byd wylt my doch bedyeden Dat gerucht vnder v lyeden Vns heefft all got weet beſonder Van den gerucht ſeer groyt von der zorſtunt wart yem dayr vyſß der ſtat Gudertijrlych geantwordt dat Dye ionckheren van her bynnen Hant geſtechen vmb zo wynnen Loff ind prijs vur vnſem heren Den burgeren ind zeuldeneren Sy moͤyſſen ſych wat ergettzen ¶ ꝰ Des arbeytz ſwayr vp den lettzen Ind machen dem furſt freüvoden ſchyn Man mach altzijt nyet droeuich ſyn naber wat ick heb gehoert Sprach aldoe der engelſchman vort Heb dij dayr noch luſt to ſteicken Mach d dyt belech nyet breicken Preeckſpoell ind freuvede to maycken Seker dat ſynt frembde ſaycken Entſyedij naber oick nyet meer Van burgonyen den groeten heer Benedijſt wat ſall ick ſeggen Gadij dayr noch ſteckſpoell leggen ¶ Iyt hoeffſheyt wart geantwordt dayr Bys der ſtat in dat offenbayr Naeber offt noch zweij iar ſuld duren Nochtant moyſtman ſorgh ind truren Dayr myt freuroden vnder ſtechen Ind alſo den ſweermoit brechen Myt truren ind ouch myt ſorgen En hyelten voyr nyet bys morgen Dyeſß gude ſtat ind ſchonen playn Dat eyn moys by dem andren ſtayn Addeuro naber ghy duedt yem recht Sprach der getruwer engelſch knecht Dayr myt was dayr dye ſpraych gelacht Frunde nu hayn ich mych bedacht Ind zor nuwer meer vertellen Wÿe man moyſt dÿe perdē vellen Lu veiſtauent ind in der zijt Wurden deyls perd yrs leuens qwijt Ind zu der lieuerongh geſlacht Vorch groyſß gebrech wart dat bedacht ¶ vntlych had man van criſtdaegh dayr Sys zo vaſtauent offenbayr Geyn vleyſch gelieuert int gemeyn Dorch dye zijt dan hoenich alleyn Nu wart perdzuleyſch gelieuert roe Dorch groyſſen hunger was mans vroe Vort wart gelieuert dorch dye vaſt Hoenich olij ertzen ſonder laſt As dat got do waÿll kund voegen Malch lies ſych dayr myt genoegen ¶ zor ſeluer zijt in der vaſten Gyngen dye luyd ſonder raſten All vmb dye ſtat in dye grauen Var vyſß do mallych vould hauen Der moſſchelen dayr in laegen Der wart geſſen aen verbaegen Waÿll drij tonnen voll da bynnen Then ys nÿet all zo beſynnen Wat wunderlychs kruytz wart geſucht Lo gemoeſß. dayr mant vynden mucht ¶ n ſente valentiius nacht Synt gelucklych dayr bynnen bracht By tolporten oeuer den wall As ich dye wayrheyt ſagen ſall Vyer vndzwentzych froemer knechte Des was man do bynnen rechte Wayll zo vreden. want ſy brachten Den bedruckten ind belachten Van vnſem gnedychſten heren Dem keyſer. gud nuwe meren Nechte brieff wye ſyn maieſtaet X Nuyſß weuld entſetzen myt genaet Ind dat ouch lyntz do was belacht Myt des keyſers ind furſten macht Sent peters dagh ad cathedram Aſt do vmbtrynt acht vren gwam Vurmyddage. wart groyſß geſchreij Van den vyand mancherley An drijnenden ſy ſtunden Myt yren wymplen vntwunden n geſtalt ſtornis zo begynnen Tzor wer traeden dye van bynnen Vp dye well bolwerck ind muren Got weys dayr en was gheyn truren Dan mallych had dayr groiſß beger Menlych zo ſtayn in ſynrē wer An der rinportzen vur der ſtat Dat volck van buyſſen koenlych trat Tzu dem bolwerck myt gekriſch Dye van bynnen ſy keerden riſch Dus enthyelden ſych doe vortan Buÿſſen dye vnuertzayghde man Zo ſturmen an andren enden Man ſach ſy zo ruggen wenden Des waren dye van bynnen vroe Ouch maychten dye vyand alſoe Up ſent mathijs daegh eyn getzenck Ind as ich mych zo recht bedenck Hhatten dye ſtoultze dyanden Lo dryn zijden dayr beſtanden Deer ſtercklych der rinportz grauen Den van nuyſß zo wynnen auen Doch halff got ind ſente quirijn Dat ſy dar vyſß gedreuen ſijn Des ſeluen dags dorch groyſſe noyt Wart ſent quiryns des marſchalcks goyß Werd hylgdom as ich gewaegen Myt mnicheyt groys gedraegen Seer wyrdyncklych an dye rinport Dye doe yeinerlych was zoſtort Alſo begerlych dayr baeden All dye nuyſſer vmb genaeden Got almechtich ind ſent quirijn Ind vmb in barmhartzych zo ſijne Op ſaterſdage hoert nu myt Nae dem ſondaegh inuocauit Vnder nyſſen zo nuyn vren Blyes der wechter ſonder truren Syn trumpet myt groyſſem ſchalle Dat ydt ſchynnert oeuer alle ¶ Dz wylt nyet truren rieff hye vort Ich ſyen all vp des rines bort Im bergſchen land vyll ſtoultzer man Dye ſchyrm ind buſſen voeren an Waÿll ſteyt dat in mÿm behagen Pauvoluyn werden vpgeſlaegen Dye buſſen liggen vp dem kliff Io ſchyeſſen in der vyand ſchiff Van dan wyllen ſy nyet brechen Ich ſyen dayr manch wympell ſtechen UIortz was dayr dat gerucht ſeer wyt Dye nuyſſer waren all verblijt Schauwen gyngen ſy oeuer rijn Ich neem dat vp dye truwe myn Dye freurod wart bynnē myn noch meer Dan off man gantz entſattzet wer Malch vrayghden wer ſyn dye froemen Dye vns alſo zu troyſte komen Et ſynt van coln dye burger vrij Dÿe komen vns zor hilfen bij ¶ zor ſtunt wart dat froelych geſacht Dat her ſych vp dye ſteyne lacht Van colnē in getruven troyſt Lo ſyen dat nuyſß ſuld ſyn erloyſt Vngeſpart ſchuſſen ſy van ſtuns Der vyand ſchyff deyls in den grunt Sus bleuen ſy dayr lyggen plat Gys nuyſß myt freuroden was entſat Aen zwyuell was der leger goyt Want tbracht den nuyſſren hogenmoyt nd erlychten ſy zo zijden Want dye vyand moyſten mijden Ir ſwayr geſchuſß myt buſſen groyt Dayr van yrre mancher nam den doyt Lu der rynportzen ſunderlych Schuſſen dye colner vounderlych As dye vyand ſtorms beſtondē Am bolwerck oeuen ind vndē Ich geleuffs ind tis zroyuels aen Dye colner hayn vyll gudz verdaen Quayt zo keren all vyſß dem land Ir vlijſß ind truw was mancherhand Der geldt ind gudt ſeer myldentlych Hant ſy vertzouldt vmb troemſche rych Tzuͦ halden ind duytſche nacij Buyſſen noit ind tribulacij Danck hauen dye froeme heren Van coln. bÿllycij ſall man merem Iren loff in den landen breydt Dorch yr groiſſe beſcheidenheidt ¶ ye wayll der colner groiſſe truw Den moydt der nuyſſer maychten nuw Dorch den leger ſteed oeuer rijn Nochtant lieden ſy anxt ind pijn Van den vyanden alſo groit Dat ſy quamen zo ſulger noit Ind ſy moyſten as ich ſaeghe Na letarē vp dynxdage Zo perde vyſß ſchyckē zween froem knecht Tzu zween vren na myddernecht ¶ n̄t colſche her zo brengen brieff Dat man vmb leydt noch ouch vmb lieff Nyet en lieſß man en ſtelt kortz entſetz Want man zo nuyſß an mancher letz In weer ind moed weer vntſoncken Och dye knecht ſynt beyd erdroncken Ind dorch der vyand ſware iacht Synt ſy leyder zom doede bracht Droenich waren dye nuſſer all Der zweyer knecht grois vngeuall Recht oeuer acht daeghe qwā eyn knecht Bynnen nuyſß der gud baytſcafft brecht Dye van lyntz erwūnen weren Ind der keyſer myt den heren Tzu colne leegh myt gantzer macht Dar na zu palmen in der nacht Voeren nuyn vyſß nuyſß oeuer rijn In eyme cleynen nechelijn Got halff in troyſtlych oeuer wech Sy malten dayr dat groyſß gebrech n geheÿm den truwen frunden Vat dye nuyſſer ſweyrlych ſtunden In groyſſer noyt ſeer vngetroyſt Des ſy gerdē zo ſyn erloyſt Darup iſt as ich vch ſage Des donreſdaygs vur palmdage Sente quirijns feſt ingeſat Geuyrt zo werdē in der ſtat Wylchs do geſchach myt innicheyt Lu der vyren was malch bereyt ¶ d was noyt an der rinporten Dayr man ſtund in groiſſer vorten Want dye lumbarden gar wreytly ch Hatten ſo gearbeyt ſteetlych An dat dyrde bolwerck bynnen Dat man ſorghden ſy dat wynnen Soulden in den neeſten dagen Vur palmen. as man hoyrt claegen So dat dayr bynnen cleyn ind groyt In anxten waren ind in noyt a ſo bedruckt was yr gemoed Dat ſych al malch in ſym gebloed Seer entſat. ind gar yemerlych Sy baeden got van hymmelrych Ind droegen des ſeluen daegs vort An dye ellendyge rinport Sent quiryns hylghdom wyrdincklych Dayr baedt man ſeer ind ynnentlych O hymmelfurſt heer ſent quiryn Wyls vns bedruckten genedych ſyn ¶ Ddwyls du gaidz hoeghmerteler Dyn eyn genedy ch beſchyrmer Der dynre. an gaid almechtich Wyls heer vnſer ſyn gedechtich Wyr troyſten vns vroych ind ſpaede RLo dyner hylffen ind gnaeden Wyr nuyſſer all gemeyne t F Geloeuen dyr merteler reyne Van nu zo ewygen zijden Dattu vns wylles verblyden ¶ erlygen zwae waſkertzen ſchoen Dye vur dym hylghdom vp dem troen All daegh byrnen ſullen gewyſß Vnder des kyrſpels ind hoemyſß O hÿlgh patroen dyeſß rynport Sall dyr zor eren nu me vort Sent quirijns port ſyn genant Ind ſo van almalch ſyn bekant Nu nÿm dye port in dyn behoidt Ind vnſß allen o mertler goidt Uriſtlych dayr dye geloefft geſchach Ind recht begerlych vp den dach Alſo dat manch hertz ſtoultz ind hart Vorch innicheyt beweget wart Heyſſe trenen in ſeer kortzen Dayr bedroyfflych vyſß zo ſtortzen Manch bedruckt anſycht ſach man dayr Ind ſeer bewoechlych offenbayr Dat en was weyrlych nyet wunder Dayr was lyden groyſß beſunder Luwelychwart ſus geſchreuen dayn An ſent quiryns port offenbayr Dye rynport vas ich hy vur bekant In noyt ys dat myt eren gewant Freuvodenry ch ſtaÿn ich zuͦ gaēdes hant Sent quiryns port byn ich nu genant In dem verſen vurgeſchreuen Vynt man datum dat bedreuen Wart. dye rerwandlongh des namen Van der portzen altoſamen O p̄ dynxdaygh na palmen hoert zoe Vur dem daygh des morgens vroe Lweyhondert vyſß nuyſß wayll gemoys Gyngen tzu ſchyff der knechte goyt Ind voerē an dat engelſch her Myt yerē ſchyffen dar weder Sy lyeffen vrij an ind branten In dem her eer ſy dayr wanten Drij ſlangen bÿ des waſſer klyff Brachten ſy froemlych in yr ſchyff Wyet langh dÿe engelſchen ſlyeffen An dye nuyſſer dat ſy lyeffen Ind dye nuyſſer ſtundē in vaſt eeor eeor Dat bracht der vyll in groiſſen laſt Vayr wurden in der ſeluer zijt Gehauwen manche wunden wijt Van beyden deylen zu der doyt Dayr lieden doe dye nuyſſer noyt Verloeren zwelff doydt ind leuen eſt moyſten ſy dye vlucht gheuen FI Imalch int ſchyff zor ſtat wart in Dye nuyſfer hatten cleyn gewyn Sy voyrten myt ſych wounden groit Ouch haddens dye engelſchen bloit Vonder zwoyuell groyſſen ſchaeden So der waren vyll belaeden Myt ſchuſſen ind ſwaren ſlegen Vurwayr et waeren froeme degen Dye engelſchen. ind ſtoultze man Ir werck ſy ſtalten gleufflych an Dye nuyſſer brachten drij ſlangen Myt geld eyn cleyn ſecklijn hangen Ind ſus mancherleyen rouff Voch hadden ſÿ des duyren kouff Vpſtillen vrijdaegh waren Dye lumbarden by geuaren An ſent quiryns port zo brechen Dat man ſach myt ſpyeſſen ſtechen Der eynre dar der ander her Ind ouch vp der nuyſſer burſtwer Perd wurden vp den ſeluen dach As ich dye wayrheyt ſagen mach Tzu der lyeuerongen geſlacht Ind aſt vort gwam oeuer payſchnacht. Gyngh yeder ſyn perdzfleyſch kochen Vp der letz in allen lochen Got weys dayr leyt manch ſueſſe hertz Hungers haluen ſeer groyſſen ſmertz Dye tpertzfleyſch in yren magen Nyet en mochten waÿll verdraegen Sdoch wart dat vp myn trouwen Van mannen ind och van frouwen So gerlych geſſen myn noch meer Dan offt oſſen vleyſch geweeſt weer Dye leueren vnd dÿe lungen Wurden geſſen ouch dye tzungen Vam ſmaltz man vyſß den perden bracht Wurden vette zoppen gemacht Sus behulffen ſych all gelych F z F X Bynnen der ſtat beyd arm ind rijch ¶ Reyſyger perd dye waren goit Ind ÿm beleegh ſeer waÿll geuoit Wurden waÿll vyerdehalff hondert In nuyſß geſſen vngeſondert O der iongh furſt van heſſen goit Dat edell vnerſchrecktē bloit Mocht in ſynre naturen zart Dat ydt perdz vleiſch ſo geſſen wart Nyet verdraegen ind ſyn gncieden Waren gantz dayr in belaeden Pynlych. ouch geleuffts in truwen Nyet wyll ich dye wayrheyt ſchuwen Lo melden. all weer ich ſtūmer Dayr leyt der furſt groiſſen kūmer Van eſſen inid ſeer geduldych Des iſt man in truwen ſchuldych Syn genaede ind werdy cheyt Lo eren in der criſtenheyt Syn froemheit ind doeghd gemeÿne Weis in dem beleegh nyet cleyne Dſyn groiſß geſchuſß ind geuerd Erhoyff ſych vp der bergſſcher erd In payſchnachte van den ſteyuen Vaſt hyelten ſy vp den beynen Dye nuyſſere ni truwen vaſt Lo waycken vur der vyand laſt Dye getruw frund bedachten Sy dem day gh ind ouch by nachten Dat dye iuiyſſer ouer arbeydt Nyet en quemen in ſwaerer leydt TCruvolych wart yd ſo verſtanden Van den gh yenen dat bekanden Bynnen nuyſß in allen lettzen Wan gyngh dayr dye waycke ſettzen Merer dan man zo voren plach Up den ſeluen hylgen payſchdach Aſt zom rechten auent gwam In der vyand her men vernam Dat dayr brante manche fackell Gely chs eym croen ind tabernackell ¶ Iyll gekryſch hatten ſy ouch dayr Vorch tgantze her int off enbayr Des gelychs ſy ſunder myden Maychten fuyr zu andren zijden Dyt mocht vyllycht van in geſchyen F X In vpſatz dat nyet ſoulden ſyen Dye nuyſſere tzeichen van troiſt Wanneer ſy ſoulden ſyn erloiſt So dye frund vp auentuyr Duck zeichen daeden myt dem fuyr As ich hy vur in dem verlouff Ertzaylt haÿn woye eyn myrcklich houff Geuangen. bynnen nuyſß ſaiſſen Dye ſÿch ſelues vyſſgelaiſſen Hatten. myt arbeid groiſß ind vlijſß Entlieffen ouer well ind yſß Dar vnder eynre kundych was Der ouch entowam myt gudem pas Seer ouell dat ich den erlayt Dat dorch ſyn kund ind dorch ſyn rayt ¶ Lyt ſubtilheit. der vyſſerſt graeſ Gy auerport gelaiſſen aeff Iſt worden. in der payſſch roechen An der ſluyſen vyſſgeſtechen Tuſſchen oeuerport ind tolport Ind dayr hatten dye vyand vort Eyn vaſt bolwerck an der ſluyſen Dar vyſß gyngen dye cloet ſuyſen Van den hayckbuſſen vp den wall Dat manchen bracht zu doedes vall Ryſchwunnen dye ſtarckē vyant Des wals eyn deill an yrē hant Myt arbeyd zuͦ guden zijden Da yr buyſſen an eynre ſyden Der wall was van den da bynnen Lo wers geſpalden myt ſynnen. In der meynongh was dat geſchyet Dat man des ſould erlouffen nyet Wye wayll dat gudt yr meynongh was Dye ſpaldongh was in nae gehas Eit machten in ſuſt arbeitz vyll Dayr van wyllich nū ſwygen ſtyll Ind ertzelle myt ſynnen vort Wye ſweerlych an ſent quirijns port Dye vyand des borchgraiffs ſyde Hatten myt vyll erden voyde Geuullet. ind dar vp geſat Lanx der nuyſſer bolwerckē plat Eyn ſtarck gebuvos zom walle by Dat dreuen an dye vyand vrij dt was eyn loch ſeer ſunderlych begryffen vaſt ind wunderlych Bynae gevounnen an den wall Alſo geſtalt dat ſweerlych vall Dardorch do ſoulde ſyn koemen hynnen nuyſß den guden froemen As dat offentlych verſaegen Dye voyſen dayr bynnen laegen Sy warens all ſeer erſchrecket Ind ſwayr rayt wart dayr vntwecket ¶ Iyſlych malchs gemoede wart Dayr bynnen dorch groyſſe zweyuart Vnuerwyſſen den getroyſten Idt wart dayr ſuyd weſt ind oeſten Deyls hetten ſych ergheuen waÿll Lu hoeren na der vy and tayll Ind ſpraych zu halden vp genayd Voch wart int leſt myt gudem rayd Vorch gaedes ſchyckongh eyndracht goit Hayr by ſo bleyff man vaſt gemoit Oyn vryſch troyſt vp dye gotz genaed Wart geſloſſen myt ryffen raed Dat der gemoytte dae bynnen Van hertzen ſtoultz ouch van ſynnen Sÿch eyn deyls ſulden ergheuen Dayr zuͦ waegen lyff ind leuen Myt ſtorme in dat loch tzuͦ koemen Gar wyllych waeren dye froemen Dat zo do yn. vnd dye luytger man Groeuen in eynē ganck dar an ¶ yt behentlygen geleyde Heer bald hatten ſy dat reyde Ind ſ Saeterſſdaygs nu hoert mych vrij Na quaſi modogeniti Gyngen aldayr den ſeluen dach Dÿe froemen ſtoultz in eyn rerdrach Dat loch dayr zo ſturmen koenlych Sy ſtalten ſych an gar doenlych Lo den wapen in hogenmoed Beuoelen ſych in gaedes hoed ¶ O nerſchreckt ſy vurwart traeden Ap den troiſt der gaydz genaeden Sy ſpraichen do all gelijch O here got van hymmelrijch O maria keyſerinne Verleent vns hart moit ind ſynne Dye ſeegh tzuͦ hauen altzo hant Tgaen vnſe mechtige vyant O hylgh marſchalck heer ſent Quirÿn Nu wyls vns bannerdreger ſyn N ytterlych dyt loch zuͦ wynnen Dat dye armen van hy bynnen Dardorch vroelych werden getroyſt Ind dyſß der groyſſer noyt erloyſt Alſus knÿeden ſy allſamen Oitmoedlych in gaedes namen Vunff pater noſter mallych ſprach Ouch hoyrt man offentlych gewach Vunff auē maria reyne Hoyrt ſprach doe der froemer eyne I ch bydden vchvmb eyn verdrach Dat wyr vp neeſten ſaterſdach Alle zo byr ind zo broede Vaſtē. ind des ouch nyet noede Doyn. dat wylt doch all gelaeuen Gaedes moeder van hy baeuen Sy gelayffden dat ſo gelych Nu waldys got van hymmelrych Sprach eynre vyell vur in dat loch Dye andren vulghden truvolych noch ¶Iē vnuertzayghde leuwen hart Manch vyandt dayr erſchrecket wart Dye in dem loche dayr vnden In wer ind in wapen ſtunden Dye vlucht namen ſy myt ylen Alſoe dat zor ſeluer wylen Dye nuyſſer by hoeger ſunnen Dat lumbartzloch myt eren vunnen Beer ſteultzlych ind vngeletzet Vrymoedych ind vngequetzet ¶ Iÿt gekriſch ind groyſſen ſchuſſen Sy vounnen dayr zwae ſteynbuſſen Ind ſuſt mannygerley dynge Man begreyff dat loch geringe Vaſt zo maychen an den enden iij Dayr dye vyand weder wenden Mochten. da yr inne zor kere O do was der edell here Landtgreeff herman freuvodenriche Dye ritterſcafft des gelyche ¶ Auch waren blyd dye burger ſtoult Dye zeuldner truw. ind malch wart hoult Dem andren. fruntlych ind goedych Bynnen wart man weder moedych Lu gaedes loff man ſych neyghden Want got dayr den danck van eyghden Idt was eyn ſchymber myrayckel Gantz vyſß gaedes tabernay ckel Tzu erloeſongen gegeuen Des geloefft myr vp myn leuen Efeller ort dye ſtat zo wynnen Was da yr nyet van anbegynnen As dat lumbartz loch vurſchreuen Och ydt deed dayr manchen beuen Ind weer dat as yr haÿt gehoyrt Van gaydz genaeden nyet verſtoyrt Dye vyand oeuer ſwaſſers qwall Hetten gebuvoet an den wall Ind as ouch dat ſo weer geſchyet Hed nuyſſe geſtanden ÿm verdriet nd geweeſt eyn verloeren ſtat Dye vyand hattens groyſſen hat Des verluyſß then ſeluen ſtunden Sy ſtornden oeuen ind vnden Dry maell dat loch zo gewynnen Tzor wer ſtunden dye van bynnen Dayr dach ind nacht as des was noit Des ſturmens naemen ſchaeden groit Dye dyand. ſy vyelen auen Doyt. in der nuyſſer burchgrauen ſund kriſſchen ſy in ſtormes gangh Ir moyt wart in doch ſwayr ind bangh Vam ſchieſſen vÿſß der nuyſſer wer Lween vyelen int waſſer neder Erſchoſſen. myt zween kurfftzen blanck Dat bloyt vyſß yren vunden dranck Dye nuÿſſer voyrten dye bynnen Lu der gracht myt guden ſynnen Sus behyelten dye nuyſſer noch Myt gaedes hilff dat lumbartz loch In ſondaych alreneeſt hy by Miſericordia domini Was bynnen nuyſß groyſſe zweydracht Deſßhondert vnder ſych myt macht Lieffen zuſamen vp den mart Irre eyn was dem andren hart Myt vyſſgetzoegen mettzen blanck Myt ruytingen ind ſwerden lanck Myt armburſten ind myt buſſen Bereyt vnd geſtalt zo ſchuſſen priſt heer got dayr was groyſſe noyt Eyn would den andren hauen doyt Och dye froemen ind verſonnen Beer bermbtlych ſaegen ind ronnen Den groyſſen vplouff zo ſcheyden Vayr en was gheyn langer beyden Landtgreeff herman ran dar vnder In mydden. ind dat was wunder So der vplouff vnbeſcheyden Was. Ind dem fürſt was ouch leyden UIortz ſuld dar dorch as dat was ſchyn Dye ſtat van nuyſß verloeren ſyn Dye froemen ind gantz gemeynten Ind vp dat hye ſy vereynten Lyeſß hye dayr dem wechter ſagen Dat dye ſtormklock wart geſlaegen Van nuyſß dye burgermeyſtren vrij Waren ſynre genaeden bij Dayr fueghden got van hymmelrych Synen vreden gar ſchynberlych p dye lettzen eyn yeder ran So bald der klocken ſlach gyngh an Sy meynten dayr quēmen dryngen Dye vyand ind voulden ſpryngen Iom ſtorm. dar vur was in leyden Sus wart der vplouff geſcheyden Gotweyſß der furſt van heſſen goit Dat vyll getroiſt ind edell bloit In geſtalt der oitmoedycheyt Vyll ſmaeheyt in dem vplouff leyt ¶ Ieſterlychs verſprechens ſmelych Allet was ſyn genaed vlelych Myt ſeer groyſſer demoedicheyt Verwan hye vyll verbolgenheyt Den eynen myt worden tzuſten Den andren hye frūtlych kuſten Vur alle portzen lyeff hye riſch Ind rieff lieff frund ſyt vroe ind vriſch Got ind der hylge ſent quirijn Wyllen vnſß troyſt ind hulffer ſijn ¶ Inlede anxt ind arbeyt groit Sorgh ind lyden ouch michell noit Erhoiff ſych am geſpalden wall Manch hartz awam dayr zo nederuall Den hatten zo eynre ſyden G ¶ l Dye vyand zu guden zijden Dayr waren myn reden bleuen As ich vur draff hayn geſchreuen Dat verluyſß des wals wart ſo groit So dat man qwam in man che noit ¶ eder ſanck dye hoege borſtwer Des wals. dat maycht man dayr voeder Myt puppen erdē ind myſte Suechen moyſt man manche lyſte Dyll ſteyn wurden zuͦ den zijden Gewoorpen zu beyden ſyden Dye lettze moyſt man ſtercken dayr Want nuyſß dae ſtund in groiſſer vayr Et was do vort me ſelden dach Man hort ſteetlych den clocken ſlach N n̄ manchen zijden lieffen an Den wall. dye ſtoultze vyan dz man Tzu ſturm myt ſlayn ind ſtechen Vyll geleyen ſach man brechen Dye ſcharpe ſwerd ſach man blyncken Ind oeuer dye burſtwer clyncken Myt hauwen eyn na dem andren Dayr gyngen dye broeder wandren Ind lyeſſen dye ruytÿngen gaÿn Deer groyſſe weer wart dayr gedayn ¶ in maendaegh na iubilatē Vur dem ſondaygh cantate Ploegen zom wall dye vyand ſtoult Eyn bolwerck ſtarck van groÿſſem houls Wylchs dye nuyſſer zo zwen ſtünden Myt arbeyt groyſß druckten vnden Nu myt ſteynen dan myt vuyre Wunder ſchach dayr vngehuyre Myt groyſſen heick an boumen vaſt Ruckten ſy vmb des bolwercks laſt ch allet en halff dayr dyt noch dat Eyn bolwerck ſtarck wart dar geſat Ind buyſſen eynchen wander Satten ſy dar kortz dat ander Des en mocht man dayr nyet keren Bynnen bracht dat manch erueren Want dye bolwercken des geloefft Stunden hoegh vp des walles hoefft Hed man do donrekruyt gehat Weer gekeret myt ſchieſſen dat Puluers was doe dayr groyſß gebrech G x Kayt hyelt man dayr vp manchen wech Geſchoſſen was aff dae zo vorn Der nuyſſer ſtarcke moelen torn Ouch am dyeffs toern dye borſtweren Geyn mocht ſych wenden noch keren Im wall. er en wart erſchoſſen Eyn ſuell rayt wart do geſloſſen Dat man moedych ſunder truren Vorch dye bynnerſt nuyſſer muren ¶ Inder groiff heymlygē genghe Dye vyand vyſß dem bolwerck ſtrenghe Erſchuſſen bynnen den wellen Vyll knecht ind froemer geſellen Oeuer den grauen da bynuen Maychteman dyck myt guden ſynnen Dayr oeuer wart ſuellych bereit Eyn ganck zom wall myt houltz becleit An der dyand bolwerck vnder Wart gemaycht eyn wer beſunder ſanx den grauen wurden geſat Langh houltzer by eynander plat Vur den ſturm ind ſuellen in vall Sus hyeltman den gewunnen wall Menlych inne myt ſtarcker wer Groeſſe hued lacht man dar ind her Dye nuyſſer hyelten ouch inne Den geſpalden graeff myt ſynne Der grayff alſo geſpalden Wart verlorn. weder behalden ¶ Iortz zo ſagen dye wayrheit bloit Aldayr gwam nuyſß in ſulgen noit Dat dye froemen van da bynnen Do quaemen zu manchen ſynnen Rleymoedych wurden yrer vyll Dyet vnbyllych. then was gheyn ſpyll Manch moedych hertz ſtund dayr geſunt Dat bald was doyt off ſwayr gewunt All daeghe vren ind ſtunden Had man doeden off gewunden Heymly ch do landtgreeff herman was In ſym gemoed nyet wayll tzo pas Dye froem ionkheren getruwe Waren all in groyſſem ru we Der nuyſſer raÿt ind burger vaſt Ptunden weerlych in groyſſem laſt Ernſtlych haynt ſy ſych beraeden ſ Tzu ſuechen dye gaydz gengeden Ind verdroegen eyndrechtlych ſo Tzuͦ doyn eyn werd proceſſio Recht demoedlych zor ouerport Der moeder gay dz van hymmell vort Lor eren. dye proceſß geſchach Des morgens vp eynen vrijdach Na dem ſondaigh iubilate Neeſt vur dem ſondaigh cantatē Dayr was manch bedrucket hertz In lyden vnd ſeer groiſſen ſmertz Innentlych dye man ind frauwen Mariam baeden in trauwen lſeyn eyn burgermeyſter ſprach Hymmelſch keyſerinn deſen dach Romen vyr arm by nae verlorn Lo dyr furſtynnen hogeborn Dyn genaeden fraurō ſuechen wyr Bys vns. o du hymmels ſaphyr Barmhartzich gnedige frauw Vnſen anxt ind vnſen rauv Vns groiſſe noit ind bitterheir Aff nÿm doich dyn barmhartzicheit ¶yet lays vns o troyſterynne Der bedruckten. dorch gay ds mynne In vnſen ſunden nu vergayn Lo dÿm beſchyrn wyls vns vntfaÿn Behuēd dyeſß ſtat dyeſß portz ind wall Vur ſchaed vur ſchand vur nederuall Gneytlych wyls vns vyand keren Troyſt ind ſterckt wyls vns ermeren. Dat wyr vort moegen halden vaſt Sys zuͦ entſetz vyſß deſem laſt Lyr burger van Ruyſß allſamen Geloeuen dyr in gaedes namen Buyſſen alle verſuymenyſſ Lo ewyger zijt eyn erffmyſß In der capell by deſer port Des ſaterſdaygs zo leſen vort Gantz truvolych zo beſtedygen Dyns kyndes zorn wyls vredygen Dat wyr vmb vnſe myſdayt groit Nyet en komen in meyrre noyt Oos geloeuen voyr ouch vrouwe Dyner gnaed vp vns trouwe Dat der wall ind ouch deſe port G R Dyr zo laeff inderen vort Vnſer lieuer frauwen port. ſall Genant werden. ouch ſo der wall Sus wart vur dye port geſchreuen Vatum as dyt was bedreuen Maria hayt nuyſß gneitlych erloiſt Syn noede gewant in guden troiſt Des ſall ich yr nu zer eren vort Gnant ſyn vnſer lieuer vrauven poͤrt Ochynberlich dayr genaed geſchach Op den vurgenanten vrijdach As man noch ſtund in gaedes vort An vnſer lieuer frauwen port Dye colſche frund van den ſteynen Lor ſtat ſchuſſen as ich meynen Drij gloet. eynen nae dem andren Dye bynnen nuyſß gyngen wandren An der rynletz. ſagen alle Dye cloet komen zo dem walle nt waſſer zween vyelen tzuͦ daÿll Eyn vp dat wertgen ſach man waÿll Dyt wart dem furſten alſo vort An vnſer lieuer frouwen port Ind all den frunden kundt gedayn Nyet langer bleyff man truyrich ſtayn As man dye baytſcafft dayr bekant Ind ſchyckten vp dat werdt to hant Zo ſuechen den cloet der dayr was Neder geuallen in dat gras Is dye vyande vp der waydt Vat ſuechen ſaegen in moedē qwaydt Sy machten zo hantz eyn geuerd Vreuen dye nuyſſer van dem werd Vnd in den ſeluen ſtunden Hant dye vyand den cloet vunden Den ſy hoege hant vpgeboyrt Ind riepen all naber nu hoyrt Dye bumbard heefft brieff geſchreuen Vÿll ſpytz ſy doe dayr myt dreuen Hard wyſſlych ſuchten do baſſer Dye nuyſſer knecht in dem waſſer By nae an der ſchoelen vnden Hant ſy der cloet eynen vunden Den ſy froelych bynnen brachten Dem furſten wijſß der des wachten As man doe den cloet ſach bre chen Greuē vant man dayr in ſtechen Dye hyelten nuyſß bys wall getroyſt Kortz ſaltu vroelych ſyn erloyſt Et wart eyn gerucht in der ſtat Dat man dye brieff erkriegen hat Dye wurden alle ſamen dayr Geleſen in dat offenbayr Truren wart dayr gantz benoemen Vorch dye brieff dÿe wuren komen Wye waÿll man was in groyſſem laſt Doch ſluſſen ſy zo halden vaſt Sus heefft man dayr all daygh geſyen Gotz genaede zor noit geſchyen ¶ Iolne dich wyll got bewaren ¶ In dyr ſynt ſeer vyll erfaren Man. ouch froemen ingeſeſſen Ind wyſſheyt grois oeuernieſſen Dair dye ſubtijlheit iſt vonden Des brieff ſchieſſens tieſen ſtonden Ich wyll geleuuen des gelijch Nyet meer geſyen iſt vp ertrijch Byllych geefft man dyr eerlych zoe Vorch dat bleyff manch in nuyſſe vroe Uort na cantate vp frydaegh Verſtayt mych wayll wat ich vch ſaegh Des morgens vroe vur vyer vren Der truvo wechter vp der kuren Sloich dye ſtormklock. ind des was noie Want dye vyand myt heuffen groit Waren ſtercklych ingeuallen Lu vnſer lieuer frauwen wallen Wan rieff wayffen oeuer wayffen Hy ys vyll zo langh geſlayffen Up yr froemen all tzor wer Ir burger ind yr zeuldener Dyll vyand ſynt bynnen muren Kyeff der wechter van der kuren Vurwayr ſo ſagen ich vch dat Naerre was nye verlorn dye ſtat Van zu der zijt vp myne trouvo Doch gaedes moeder vnſe vrouw Heefft yre port ind wall behoyt. Dye dyſſerkoeren maget goyt. ¶ Iyſterlych dye dyand lieffen In dem wall. ſeer haxtly ch rieffen. Dye nuyſſers ſlach dait ſlach doyt. Ver eynre ſloych der ander ſchoyt Alſoe dat dye ge truwe bloede Myt vrijen ſtoultzen gemoede Dye burgonſchen vnuertzayghden Weder vyſß dem walle ycighden Vyer blyeuen dayr den was bangen Froemlych wurden dye geuangen n rechter truwen ind dorch noit Wyſſet dar man des daegs ſchoit Byſßiuyſß eynen cloit myt brieuen An den rayt van coln geſchrieuen Nae den ſteynen myt eym ſlangen Der ſchuſß mocht dar nyet erlangen Ind der nuyſſer wyll mocht nyet ſyn Der cloit vyell mydden in den ryn Alſo ſynt in noch zween ſchuſß myt allen Ouch mytz in den rijn geuallen lechts was men des bynnen vnfroe Dat dye ſchuſſe vntluckten ſoe Ich ſayn nu dye wayrheit oeuer luyt Dayr was gebrech van donrekruyt Ind vp dynxdage ſyt des gewys Na vocem iocunditatis Qwam eyn cloet van den ſteynen hart Der ſelff gwam mydden vp den mart Idt was weyrlych eyn kunſtich ſchut Vyell vur der hürnen an den put ¶ ydden waren brieff in dem cloet Hyelden dats dye frund ſeer verdroet Dye drij ſchuſß vyſß nuyſß myt allen Waren in den rijn geuallen Nu hoyrt lieff frund wat vort geſchach All vp vns heren vpuartz dach Schuſſen dye frund van den ſteynen Myt troyſtlyger ſcrifft noch eynen Vonrekloet. viell vp den vrijthoff Der buſſenmeyſter eighdens loff ¶ nd vp den ſondach Exaudi Do ſchoyſß man van den ſteynen vrij Eynen cloet myt brieuen vort Der neder vyell an der hamport Man ſchoeſß her nae vp manendaygh Hyſß nuyſß as ich dye wayrheit ſaygh Brieff myt eym blyen cloet aſuort Der cloet vyell vp den ſchannertzort In der colſcher frund hend alſoe Des was man bynnen nuyſß ſeer vroe ¶ zorſtunt her nae vp donreſdach Van den ſteynen eyn ſchuſß geſchach Noch eygt der meyſter dan aff loff Der cloet vyell ſtracks vp den kyrckhoff Dye brieuē dayr in ſtaichen Bynnen nuyſß vill droiff heit braichen So vyll meer want man vp den dach Des keyſers her bij zoentze ſach Sych hoechlich zo velde legen Myt vyll manchen ſtoultzen degen Tortſchen herpannen ind tortijſen In hoeger furſtlyger wijſen Sach man am keyſerlijgen her Hoeflackeren ind byrnen ver Des auentz. ind vur pynxter daegh Vp frijdach ich dye wayrheyt ſaegh Hayt man gedraegen da bynnen Myt ſeer oitmoedygen ſynnen Dat werde hylge ſacrament Dayr in man got almechtich kent ¶ in ſeluen daygh na reſpertijt Dye vyand ſtarck myt allem vlijt Hant crefftlich neder geworpen Tgrymnelkuſen in dem dor pen Dye kyrſpels kyrck myt allen Dye nuyſſer ſaegen dye vallen Des ſeluen daygs ſach man ouch By duyſſeldorp eyn groiſſen rouch Waren dye oeſterlychſche ſteed Quamen dem keyſer thulpen meed Szo pynxter maendaeghe dar nae Lyeſſen dye vyand grauens dae An vnſer leuer frauwen wall Ouch an ſent quirijns port myt all Bys neeſt dar nae vp ſaterſdach Ouch wart do eyn ſtarck ſchyrm. dat lach An dem vurſchreuen wall. danne Beuoert van dē vyantz manne Lo nuyſß qwam ouch dyeſß zijt bynnen Eyn engelſch man doll van ſynnen O orch darp would der gewaeden ſyn Den vorten doch dye nuyſſer in Et was eyn ſchoyn wailgeſtalt man Der furſte wijſß landtgreeff herman Schyckten in na acht daegh weder Wyt woyn ind broed int engelſch her Der ſelff doll mynſch wart kortz dar nae Vnuerſyenlych erſchoſſen dae Dyſß der ſtat myt vngeluckē Dayr hye ſtund vnder der brucke In dye ſtat wart der lycham bloyt Gegrauen vp den kyrckhoff doyt Nae pynxten vp ſaeterſ dage Schoyſß man vyſß myt eym verdraegē Eynen blyen cloet myt brieuen Vyll gebrechs was dar in geſchrieuen Io der colſcher hend qwam der cloet Des was man dayr in freuvoden groet Dys ſeluen daygs vpme vyſſcher werde Naemen dye nuyſſer zwey gudt perdt ¶ Iortz vurden dye ſeluen geſſen Van den knechten vnuernieſſen Pae pynxten vp dem ſondaygh hyllych Schuſſen van den ſteynen wyllych Myt brieuen eynen cloyt was hart Mydden in nuyſß ouch vp den mart Des maendaygs dar nae ſchuſſen ſy Eynen cloyt vyell haycks bolwerck by Dye brieuē dayr in hielten dat Wye man dye wech ſuld ſyn entſat ¶ I zorſtunt des daygs man weder ſchoy t̓ Vyſß nuyſß den frunden eynen cloyt Der qwam zo yren henden vort Gelucklych vp den ſchānertzort Leychen hatten zo den zijden Dye frund goyt zo beyden ſijdē Wan dye nuyſſer ſchyeſſen woulden Wye dye frund des warden ſoulden Des gelychs was weder vmb dat Wan dye frund ſchuſſen zo der ſtat s vpm ſchanort eyn vuyrpan brant Dan ſchuſſen dayr dye frund to hant Ind as dyſß nuyſß eyn woympell ſtach So ſchuſſen ſy den ſeluen dach Wyſt dat her nae vp dynxdaigh lacht Der keyſer rych myt hoger macht Sijn mechtich her vyll naerrē dor Ro Quinom vp des rines ſchor Int veltwurden myt behagen Schon pauwluyn vpgeſlaegen Myt freüvoden rieff vyſß der kuren H H Der wechter truw ſonder truren Erfreuvod vch furſt vyſß heſſerlandt Erfreuvod vch all dye ſyn tohant In nuyſß belacht myt ſwaeren moed Erfreuvod vch yr ionckheren goed Erfreuvod vch burger ind knecht Au groyſſer freürod ſy vch geſecht Syt uwers moedes all gar vxij Vns erloeſſongh ÿs nae hyr by ¶ In teychen der freüvod oeuerloep Blyes hye ſyn horn all hoep all hoep So hye vur dem belegē plach Wan hye in den veldē rutter ſach Dayr wart leydz ind noit rergeſſen Wayll grois kummer dayr van eſſen Ind van dryncken zo der zijt was Dye krancken wurden halff zo pas Dorchfreuvod. malch zo dem andren lieff Myt luder ſtymmen dat man rieff O got heer hymmelſch konynck vrij O ſueſſe moder ind fraurō marij Stat nu dem roemſchen keyſer bij Dat der dorch dye hylgenamen drij Myt gnaeden vnſß erloeſer ſij Barmhertzlych geefft eyn vreydſam vlij Vem. ons. ind ouch der tgaenpartht Dat dorch dye boeſe duuelij Dorch valſchen rayt ind droegerij Vorch hoemoit has ind ſnoed boefrij Vor ch gyrheyt nÿt ind firpelij In deſen zijden daert noch hij Dat criſten bloydt nÿet iamers ſchrij In groÿſſer noyt de s bydden wij Weldyger marſchalck ſent quirijn Wyls nuyſß ii vort genedich ſijn An gaed voyrff vns ſyns troeſtes ſchijn Du byſt vns heer ind voyr ſynt dijn Aff dryff der zweydracht boeſß fenijn Haldt nuyſß getroyſt in moede fijn Des vredens ſchenck vns ſueſſen voijn Vyſß dyme nap o hymmelſch robijn Want wyr bys her van anbegijn Vorch beed der engelen konynckijn Ind dych ſynt blyeuen in gewijn Geeyrt moys ſyn dye gaedes mijn O ach moyſtman zo nuyſß nacht ind dach H I Myt groyſſer ſorgen halden wach Myt arbeyd grauen ind herden So ſych dye noit ſteetz ermerden Doch wart man erlicht myt hoffen Dat vreed ſuld werden getroffen Des entſetz. was do groyſſe noit Want man dayr was in kummer groit Indmā hedt do nüyſß dorch all gebrech Nyet halden moegen noch eyn wech Myt oerloeff moys ich gewaegen Mallych wyll mych ſchymps entdraegen Wye dye arm haueloeſe nuyſſer Sych enthyelden myt voueſter wer Langx dye muren vergadert wart Manch vnflaet. et was weych off hart Vait dye ſuwe zo ſuechen plegen As ſy lanx dye muyr gayn regen Des vnflaetz hat man groyſſen houff Want do der ſuwe was duren kouff Dat wart vergadert in vaſſer Waÿll gemengt myt heÿſſen waſſer Sy vouſten dayr dye rechte foerd Ind guſſent dorch der py and hoert Bauen neder ſunder ſuymen Dat dye vyand moyſten ruymen Ire geſthantz ind yre locher Brengt vns i duſent duuell her Kyeffen dye dyand in der ſtunt Tfij naber myt den vuylen ſtrunt Wylt vns doch nyet meer vntreynen Schiet ind ſlaet ind werpt myt ſteynen Laet den vuylen ſtrunt hyr buyten Van groeten ſtanck geet man ſluyten Ons buytten der heren kamer Seer gewundt weer vns bewamer Ind war wij houlden eyn getzenck Malch ruÿmpt ſych vā vns dorch tgeſtēck Vns wapen cleyt ind vns habijt Wyrt vns entreent to groeten ſpijt Myt den ſtynkendē vuylen ſchijt Sus riepen dye vy and dorch dÿe tzijt Begerden ſeer myt allem vlijt Sych ſulger ver zo maychen gwijt Dye nuyſſer waeren des gar vroe Dats dye dyand verdroit alſoe Sij beherdent vort bys zortzijt H z Dat man ſbeleegs ys wurden gwijt Us i des roemſchen keyſers macht Sych had by quinom zo veld gelacht Hayt van burgonijen ind braebant Seer mechtlych myt ſym volck zo hant Der dorchluchtige edell furſt Steultzlych geruympt ſyns legers hurſt Ind reÿdt tgaen den rijchen keyſer Lo ſtrijd geſtalt myt ſyme her Roenlych lies ouch der fürſte rijch Sych ſyen zo veld gar moedentlijch Dayr erhoiff ſych zo vois ind perd Eyn groys myrcklych ſtrijdens geuerd So dat man moyſt zo beyden ſy den Aen zwoyuell groyſſen ſchaden lyden Vurvoair. ydt wart dem furſten hoe Lor groyſſer eer gewant alſoe Ind hadt manchen groys wunder das Der furſt rijch ſo moedych was Vmber haÿt hye beherdt eyn groys belech In dye ſeſß vndreyrtzychſt vech Nyt groyſſer coſt ind groyſſem zould Homoedentlych der furſte would Ouch des roemſchen keyſers machten Vnerſchreckt vur uyſß verwachten Nae vnſß heren lychams daygh Des ſondaygs ich dye wayrheyt ſaygh Wart offentlych vur nuyſß geſant Des hogen keyſers perſeuant Der van ſynre homaieſtayt Lween brieff dar preſentiret hayt Vur vnſer lyeuer frouwen port Dye wurden dayr vntfangen vort Recht myt obedieneien Ind zemlyger reuerencien Van landtgreeff herman doegentlych Ind den van nuyſſe des gelych In wylchen brieff der keyſer groit Offentlych eyn beſtant geboit Lo halden myt ſtracken verfangh Bys ſmaendaygs zu ſun vndergangh Ind alſo ys dayr dat beſtant Veſtlych gehalden altzo hant Van buyſſen ind ouch van bynnen Dan as ich mych recht beſynnen So wart dat beſtant alſo vort h s Gebrochen an ſent quirijns port Dayr was gheyn geleuff lych wander Mallych huēd ſych vur den ander Anders wart vmb dye gantzē ſtat Gelouff ind ſpraych gehalden plat Vp dynxdaygh her nae hoirt all zoe Vmbtrint drij vren ſmorgens vroe Quam der wyrdygh payſſlich legayt As yem betzembd in hoger ſtayt Vur vnſer lieuer frauwen port Syn wyrdicheit geſan aſuort Dayr zo ſprechen landtgreeff her man Syn ritterſcafft ind gude man Ouch van nuyſß den getruwen rait Den mant van ſtunt verkundicht hait Ind ſy ſynt komen wyllyncklych Dayr landtgreeff herman doegentlych Myt ſtayt zuſampt den andren trat Vorch dye kruyt moell buyſſen dye ſtat Lo dem legait demoedentlych Dayr by waeren des keyſers rijch Edell greuen ind wijſe raÿt Ouch waeren dayr myt groiſſer ſtayt Wyſß reed ind frunde dogentlych Van burgonijen des furſten rijch Nu iſt froelych ind offenbayr Eyn gantz frede verkundicht dayr O wat freüvodenwas in der ſtat Do wart geoffenbaeret dat Eyn vroelich zuͦ dem andren lieff Seer innentlich dat mallich rieff Loff ind eer ſy gaed in dem troen Ind marien der maget ſchoen Dem hogela yff den marſchalck vrij Sent quirijne dancken wij Dat wyr armen werden getroͤyſt Ind ſus vyſß groiſſer noit erloyſt Gebenedijdt ſyn myt namen Dye oeuerſt hoeff der zuͦ ſamen der werder hylger criſtenheit Danck haue dye beſcheydenheit Vns alrehyllychſten vader Des pauvos van roem. nd zuͦ gader Vnſß allergnedychſten heren Des roemſchen keyſers myt eren Dye dorch dÿe ſchyckongh van gaede Barmhertzlych dorch ſyn gnciede Dye bloytſtortzongh vur ougen was Gewant hayn in vreydlygen pas Ir loff ind eer moyſß werden Lu ewijger zijt vp erden Gemeret. ind yr geyſtlich loen Woÿs dan aff ſyn dye hymmelſch kroen Danck haeff der woyrdyge legait Der zom vreden gearbeit hait Ia ſo froemlych in aller ſtunt Dat man in nyet vermyrcken kunt Anders dan hye ſtracks handelden Ind truvolych dayr in wandelden As der freed ſus verkundycht was Ind doe enſtund des dages glas Hayt landtgreeff herman dye froemen Geyſtly cheyt dayr laiſſen komen Innich vur ſent Quiryns altayr Dye doe ſeer froelych ſungen dayr Gotz loff Te deū laudamus Syn genaed fueghdent vort alſus Dat werd hylgh ſacrament aldayt Wart vyſſgeſat vp den altayr Sent quirijns hilghdom wart vpgedayn Dayr bleuen by eynander ſtayn Dye geyſtlycheit ind ſy ſungen Eyn hoemyſß myt ſueſſen tzungen Van der hilger drijuoldycheit Dys daygs was groiſß eyndrechticheyk Tuſſchen frunden ind vyandē Lor ſpraichen hant ſy geſtanden Eyn dem anderen offenbayr Manch ſent quirijns zeychen wart da yr Van den burgonſchen vp dem wall Begulden. ſy betzaÿldentz wall Des gudenſda ygs ind donreſ daygs Des frijdaygs ind des ſaterſdaygs Dar nae. ſynt vyſß des keyſers her Ind des hertzongen. komen her Frund ind vyand bynnen nuyſſe Malch getzey chent myt ſym cruyſſe Ind dayr wart eyn groyſß geleuffe Vur ſent quirijn myrcklyge heuffe Quaemen. myt yrem offer groit In wayrheit dye burgonſchen bloit Mynlich yr beeduart daeden Vur ſent quirijn myt genaeden Ind vp maendaegh na octauas Sacramenti. hoirt mych vort bas Quam der erwyrdyge legayt bynnen nuyſß ind des keyſers rayt Vur ſent quuirijn wart hye geleydt Myt groyſſer erwyrdicheydt Ind man ſanck da yr vroelijgen vyſß Gaiÿ dz loff Te deū laudamus So würden vort dye burger all Gebayt zo komen by den ſall In den bungart. vmb dayr zo hant Lu ſweren an pauvos ind keyſers handt Dar an ſy ſoulden blyuen ſtayn Bys des ſtiffts zweydracht weer gedayn Myt raed landtgreeff hermans hant ſy So gehuldt ind geſwoeren fry Der groiſſe heer van hermerkort Was dayr by ind anderen vort Pan burgonijen des furſten reed Ind ouch vyll meer dye hoirdent meed Des ſondaigs nae bonifacij Traeden xyſß nuyſß die knechte vrij Sy dye ſyecken an dye brucken Dye ſy braychen zu zween ſtucken Des enſtund bynnen nuyſß eyn kyff Tuſſchen etlygen knechten ſtijff Ind den reyſygen ſeer ſweerlych Doch wart dat gefredy cht heerlych Van myme heren landtgreuen dae Lijtlych des maendaegs dar nae Nu hoirt gud frund wat vort geſchach Up den vurgeroyrten maendach Erhoyff ſych eyn groyſſe zweydracht Tuſſchen des hogen keyſers macht Ind des hertzongen beyder her Dat ſy ſych ſloegen dar neder Eyn vyengh den anderen myt ſpijt Bynnen nuyſß waren zo der tzijt Vyll burgonſſche luyd ind heren. Dye quamen zu groyſß erueren Want dye nuyſſer dye aldayr All vangen woulden off enbayr Voch hayt der furſt dyſß heſſerlandt nd der rayt van nuyſß zo hant Dat geſtylt myt groyſſer wyſſheyt Lor ſeluer tzijt waren bereyt Dye frondē vp den ſteynen Dye groyſſen ind ouch dye cleynen Ind haylden all dÿe groyſſe ſchyff Dye hyelten an des rines klyff Sy herderbuſch geladen voll Idt gyngh dayr weerlychoeuer troll Dye van nuyſß hatten yren ſyn Vur noyt nanien ſy dye waydt yn Myt den ſchyffen dayr by laegen Dar zu ſchyckten aen verbaegen Dye van den ſteynen ouch yr frund Dat icht nu recht ertzellen kund So braychen dye dat eyne ſtuck Dat noch dayr hielte van der bruck Nae ſent bonifacius daegh brach vp vur nuyſß vp ſaterſdaegh Der mechtige furſt van brabant Ind lacht ſych vp dye arp zo hant Seer kortz her nae byn ich bedacht Geſchach eyn ſwayr bedroeffde ſlacht Op den vrydach ſeer ſpaede Oprechen moÿſt icht vp genaede Tuſſchen desroemſchen keyſers her Ind des hertzongen myt ſcharper wer Dye frunde quaēmen zo der noit Dyll verdroncken ÿm waſſer doit Meer mach ich nyet dayr aff ſaegen Man hoerd dayr vÿll iamers claegen Ighlygh parthij was belaeden Dorch doeden myt groiſſen ſchaeden Got wyll dye gud frund geleyden Dye ſo dayr hant moyſſen ſcheyden Zo mydſoemer nae ſent iohan Op maenendaygh hoyrt mych vortan Louch van der arpen in ſyn landt Der ſtoultze hertzongh van brabant Des dynxdeigs vanſtunt her nae Sach man eerlych vpbrechen dae Den homechtichſten roemſch keyſer Myt ſyme keyſerlygen her Vnd den furſten des hylgen rijchs Wayr ſach ye mynſche des gelychs In duytſchen land ind criſtenheyt Der furſten groys vermoegenheyt Alſo geſament zo ſtrijden Vyll zo ſprechen wyll ich myden Voch vp genaed ſo ſayn ich dat Dayr was eyn zijt der meyſte ſchat Ind rijchdom van der criſtenheit Ouch ſtoultzer luyd vermoegenheit Gelaÿfft ſy gaÿdz barmhartzycheit Dat bloytſtortzongh ind iamers leit Wart ſo wyſſlych nedergeleit Waÿll dem der dat geſcheit bedeit Och wulden vort all hertzen reyn All oitmoedygen nit gemeyn Got van hymmell truvoly ch bydden Vort zo gheuen eynen vrydden Tuſſchen den criſten furſten all Dat doch geyn merer vngeuall Des vnfredens in vnſer zijt Geſchie. ind den duuell zo ſpijt Eyn gemeyn vreid der criſtenheit Wurd vunden in den landen breit Vp vns moys ich weerlych ſchelden Sweerlych moyſſen wyr myſgelden Vnſer off enbaerre ſunden Och vould got dat wyr kunden Ind vns ſelffs bekennen wulden Wye byllych voyr layſſen fulden Groyſſe ſunden ind der gar vyll Man acht iu vp gheyn auerſpyll Ind vp woicker offenbayrlych Eyn der iſt dem andren vayrlych Vp doytſlayn ſtelen ind rou ven Lo verraeden in gelouuen Ind der boyſſheyt vyll gelychen Ryemant wyll dem andren voy chen Dar vmb frund en yſt nyet wunder Dat got almechtich beſunder Oeuer dye werlt hayt ſynen tzorn Wyr weren weerlych all verlorn En̄ deed der ſunder troeſterijn Maria dye hymmelſch furſtyn Dar vmb layſt vns vort myt allen Gaede zuͦ genaede vallen Vnſß boeſſe ſunden zo layſſen Myt gudē hertzen dayr zu ſayſſen Vnſem euen criſten mynſchen Gudt zo doyn ind gelucks zo wynſchen So hoyrt got vnſß droyfflych karmen Ouer vns ſych zo erbarmen Der glorioeſß roemſche keyſer Vnſer allergnedychſte her Van aechen gwam vp ſaterſdaygh Lo iyſß na ſent egidien daigh Ind myt ſynrē homaieſtait Mwam der eyrwyrdygē prelait Des ſtiffts colne gubernatoir Landtgreeff herman as dat geboir Ouch qwam an des furſten ſyden Myt ſeer groyſſer eren ryden Van guylgh ind bergh der furſte rijch Hertzongh wylhem ſeer ordentlijch Dayr wart der criſten keyſer vrij Myt eyrvoyrdyger proceſſij Heer froelych zo nuyſß vntfangen Des dye nuyſſer grois verlangen Hadden gehadt man ind frouwen Iren verloeſſer dae zu ſchouwen Syn hoegh keyſerlyge macht Wart eerlÿch vur ſent quirijn brachs Dayr hye vp ſynen knÿen ſas Bys dayr vroelych geſungen was Gaydz loff Te deū laudamus Dye nuyſſer vntfiengen alſus Myt geſchencke ſynē genaedē As ſy waren doe van ſtaeden Ind fueghdent ſynre gnaeden bij Seer gunſtych nam der keyſer vrij Dat geſchenck. ind der nuyſſer raydt Dyelen zo voyſß ſyner gnaydt Baeden yr cleyn vermoegen tzortzijt Nÿet dat geſchenck. dan yren vlijt An zo ſyen. as ouch do daeden Syn keyſerlyge genaeden Des ſondaygs her nae ſyts gewyſß Vur ſent quirijn na der homyſß Dye hokeyſerlych maieſtait Eylff froemen dayr geſlaegen hait Wyrdyncklych zu der ritter ſtait Geboÿt dorch ſynen hoegen rait Den fronen ſo ritter geſlaegen Den ritter orden zuͦ draegen So ſy dat in den belegen Verdÿent hetten as ſtoultzē degen Nyet en zouch ſyn genaed ewech i e Hye en beſacht yerſt all gebrech Der ſtat geſchyen was dorch tbelecl Des ſyn keyſerlygh genaeden Dye ſtat van nuyſß hayn beraeden Ind ſeer hoyghlich priuilegijrt Dayr myt eyn ſtat wayllwyrdt getzijrt Myt vrijheyt der zoll vp dem rÿn Myt toernoeßzen. ouch ſullen ſyn Dye van nuyſß zor hanßen vri End ſy hant dye genaed dae bij Dat man ſy an dat heymlich recht Nyet laden ſall myt eyncher echt Ouch yſt in eyn muntz gegeuen Ich neempt weerlych vp myn leuen Gnoych ys dye gud ſtat bedacht All van des hogen keyſers macht Wuld ſy nyemantz dayr in ſtuycken Dat ſys mochten vrij gebruycken Ouch haÿt hye in vunff iayr merde Geurijet. ind aen all geuerde Syn keyſerlygh gnaeden woulden Dat dye nuyſſer vortme ſoulden. Eynen gulden arn zom wapen hayn In eym ſwartzen ſchylde ſtayn Eyn gulden keyſerlyge kroen Vp dem ſchylde zor eren loen Vort woulden ſyn genaden. das Dye ſtat nuyſß in roedem was Byegelen ſall. in der gedacht As ſyn genaed ind hoge macht Selffs ſpricht. vmb dat dye nuyſſer vrij. Tgaen yre mechtigh wederparthij Froemlych dye ſtat gehalden hant Des gelycks nyet en ys bekant In mynſch gedacht zo ſyn geſchyet Dat ſÿ in lyden vnd verdriet In dye ſeſß vndueyrtzychſte wechen Myt kummer groyſß ind gebrechen Rytterlych ind vnuerdroſſen Ir bloydt geſtort ind vergoſſen Hant. dem hylgen rich zor eren Dayr ſy van eym groyſſen heren Belacht ſyn geweeſt ſo lange Dat in ouch nÿe noyt ſo bange Geraeden hayt zor oeuergyfft Bych zo ſcheyden van dem geſtifft I Van coln. des geefft man hogen loff Der ſtat van nuyſß dorch ſkeÿſers hoff V wyll ich oitmoedlych bydden dÿe hyllycheyt Vns hylgen vaders des pauros. ind vermogenhey Vns gnedychſt heren roemſch keyſers. der criſtenheyt Alle furſten greuen heren ritter knecht ind ſteed Gneitlych. ind int gude zo verſtayn myn beed Nyet zu myſwenden noch zo verkeren myn reed Then ys nyemantz zo ſpot zo leyd zo hoen noch ſpijt Van eyn gedechtniſß zo hauen in langer zijt der vurgeroirter ergangen ſaychen. myt vlijt Geſchreuen. dat nempt vp myn truw ind eyde vaſt Ouch bydden ich dat malch den ſchaed ind groyſſen laſt Bloitſtortzongh ſorgh anxt noit lyden ind vnraſt Der ellendyger verderffder ſtat nuyſß erbarm Dayr in ſynt vyll rijcher froemer luyd worden arm Dye vur dem beleegh genoich hatten ind ſaiſſen warm Seſtzien der froemer ionckheren vyſß heſſen ſtoult Ind anderen dye dayr waeren vmb yren zoult Synt da in ritterlych doyt bleuen. got ſy in hoult Dar zu ſyeuenhondert man ſo burger ind kuecht Byeuentzien burger van bun dorch ſchyeſſens mecht Ouch ylffrauwen perſoenen. verſtayt mych recht e Got wyll den ſelen in eregſ theyt raſt gheuen Myt allem hymmelſch hlym freuvoden zo ſweuen Ind vreed vns armen dye noch in ellend leuen Syeuentzien toern ſynt zo nuyſſe geſchoſſen auē Drijhondert huyſer ind ſchuyren oder vyll me Synt dayr bynnen affgebroychen. as ich recht verſte Syeuenhōdert voeder wyns ſynt dayr bynne verdaen Tzientduſent aemen byrs geleuffts myr ſonder waen Lwelff duſent malder roggen wylt mych recht verſtaen Dunff hondert vaſß hoenichs ſynt zo lieuerongh gegaen Vier vndzvoentzich duſent gulden hayt nuyſß vertzouldt Ryet en haynt ſy geſpart yr ſyluer noch yr gouldt Ind ſtaynt noch dair vā geleuffts myr ī groiſſer ſchouldt Idt ys in der wayrheit cleirlich oeuerſlaegen Dat ſych der nuyſſer coſt zoult ind ſchaed ſall draegen Des beleegs haluen. as ich dye wayrheit ſaegen Anderhalff hondert duſent gulden off dar bij Nu bedenckt all getruwen frund voye ſullen ſy Dye noit verwynnen. all weren ſy keyſer vrij All criſten ſteed dye hoerent vnder gay dz tempell Nempt an der guder ſtat van nuyſß eyn exempell Wye ſy vngeſpart gudz ind aen allen krempell Vorch gaydz hylff ind marien der maget fijn Voe ch rerdyenſt des hyl gei ma halcks ſent quirijni Ind dorch froemheyt daÿr binnen was. behalden ſijn An den dyngen dÿe ſyn geſchyet wylt proeuen Wes eyn gud ſtat tgaen eyn helech ſall hoeuen Ind woye ſych dye hart hulden ſal doen ind oeuen Ich moyſß in dat gemeyn myn reed dayr myt ſluyſſen Rteed dye eyns beleegs beſorget ſyn van buyſſen Sullep altzijt dye zweydracht drijuen dar vyſſen Ind ſych beuelen in dye gotz genaed ind huld Tgaen in bekennen yr myſdayt ind groyſſe ſchuld Dÿ begangen hauen all in der ſunder vuld Eynen hoegen vermoegenden doy ghſam heufftman Mÿt froemen ritteren ind knechten zo voren an Ouch voiſſknecht ſtoultz ind getruvo moiſß mā dair v ha Vyll guder ſlangen hayckbuſſen ind knypbuſſen Gude armburſten ſtarck wayll geruſt zo ſchuſſen Reutz weert dat vyll waſſer vmb dye welle vluſſen Ver man nyet aff grauen mocht. dar by weren goer Hoegh dycke welle myt bolwercken wayll behoet Dye halden den belachten yren hogenmoet Halpeters moyſß man vmber hauen groyſſen houff Swegell ind kaelen all weren dÿe duren kouff Ouch moyſß man bynnen hauen na gemeynen louff Vyll gudet buſſenmeyſter. ind houltz zo pylert Wyllygh pylſtycker ind ſmeed zo guder wylen Dye nacht ind dach. vroy ch ind ſpaed myt groſſer ÿlen In arbeyd ſyn vnuerdroſſen. ouch ys dayr noyt Bynnen zo beſtellen vyll houltzer kleyn ind groyt Lo buwen ind reſten. dayr man myt ſchuſſen bloyt Gemaycht wyrdt vyll kleyns houltz zo ſchantzē gebondē Dach ind nacht zo tariſſen ind myſt dar vnden Vyll ſtroes zo puppen. as bynnen nuyſß ys vonden Vur all portzen bolwoerck dyck myt guden grauen Deer dyep ind wayll becleydt dye moyſß man hauen kruydt vur dye gevounten ſy da myt zo lauen Artzeder myt gereytſcafft van medicinen Gud tymmermeiſter dye ſych zom voercke pynen Schuppen zo grauen. ind vaſſer vyll myt wynen Gud prouand. nemlych geſaltzen vleyſch ind ſpeck Botter ind keeſß. ouch ertzen machent groyſß gereck Hoenich ind oly zo hauen vur all gebreek Vyll kornfrucht. druygh vyſch ind ſaltz zo beſtellen Dayr myt man all dye froem ind getruro geſellen Mach moedych halden vp bolwerck ind vp wellen Weer ſulger punten eynich ouch dayr gebreck Stund dye belachtē ſtat in groyſſem vngereck dyebelahten myſtene ouch hauel manch eſchrete Gud gereyt ſcafft da yr mye man puluer machen ſall Vyll roſſmoelen in der ſtat dye fuegen dayr wall Byrnhoultz vyll zo backen ind bruwen dat gemall Vyll ſteÿnkoelen ind yſers weren aldayr goyt Vyll voullengewantz man ouch dayr hauen moyt Ind leder vur ſchoyn zo maychen in der noyt Ru wyll ich frund vort layſſen ſtayn myn reden Ind begeren fruntlych myt dyenſtlycher beden Wayr dyeſß hyſtorij geleſen voyrdt in ſteden Off anders wayr. myr nyet dayr in zo verkeren Ich bÿd got dat hye tuſſchen den criſten heren Synen gotlygen vreden wyll ermeren Ind dat dye froemen criſten ſteed alſamen Vredens gebruychen moegen in gaedes namen Ind ſynre lieuer moeder ſpreckt myt myr Amen.