C©H^3L ■MMjOMATBCUS EDITUS CHRISTIANO QUIX, Professore et Bibliothecario urbis. TOM. I. PARS I. Aquisgrani »umptibus Editoris 1839. jPitntrhung. Die Urkunden des Codex diplomalicus aqnensis tind theils nach Originalien Iheüt nach vidimirten Copien genau und treulich abgedruckt worden. Wer auch nur eine oberflächliche Kenntniss von Urkunden besitzt , weiss, dass die Sprachrichtigkeit derselben , von der Jndividualität der Anfertiger abgehangen hat, Besass einer nicht hinreichende Kenntniss der Sprache, in welcher die Urkunden angefertigt wurden , so konnte es leicht geschehen, dass sich grammatikalische und orthographische Fehler einschlichen. Diese zu berichtigen, steht dem Herausgeber gar nicht zu , dessen vnablässliche Pflicht es ist , die Urkunden so zu geben, wie er sie vorfand, sonst würde manchmal die Glaubwürdigkeil derselben beeinträchtigt. Um den Codex diploma- ticus so vollständig wie möglich zu machen , sind ein Paar Urkunden mitaufgenommen worden , die in andern voluminösen Werken schon gedruckt sind. Die eingeschlichenen Druckfehler sind von der Art, dass sie gleich jedem in die Augen fallen' §\\>tx pritrilefliontm ECCLESUS REGALIS B. M. V. AQUISGRAIVI. ') Privilegium KAR0L1 regia dharimda , budil, filfort etc. t>, 779. !♦ Karolus gratia dei rex francorum et longobardorum ac patricius romanorum, ad mcrcedis cumulutn augere credimus. quicquid pro amoro dei et reuerentia sanctoruui locis uencrabilibus conlirmamus. jgitur nouerit omnium fidelium noslrorum magnitudo eo quod inclite memorie proauus noster pippinus quondam inaior domus ecclesie ste. marie nouo castello constructe diuersis rebus pro mcrcedis augtnenlo dcdisse. unda seruientcs ciusdem loci consolationem substantic usque nunc uisi sunt habere, pcrpetuoque tempore ipsas res quieto ordine possidere uidentur. sed asserit uenerabilis uir Ermenliardus abbas. quod de ipsis rebus nullo munimine aut strumenta cartarum pene se habcant per que ipsas res sine nostra auetoritate legibus defendi possint, jdeirco petijl cclsitudini nostre ut per nostram preeeptionem quantumeunque infra regna deo propitio nostra tamque proauus noster ibidem in eius elemosina uisus est condonasse quam et ceteri deo timentes homines inpostmodum addiderunt quo possidere uidentur denuo confirmare deberemus, Cuius peticionem nolumus denegari sed ita concessissc atque confirmasse cognosci et preeipientes cnim ut quicquid iuste et rationabiliter in denominandas uillas. id 6unt Harimala. in pago liasbaniense Budilio. in texandria. Filfurdo. in bragbando. et in pago haginao- hrinio. briniolo, cliuinegas. et illa ecelesia in uualdcriego. simulque achiniagas et allporlo quas in concamio pro auuanha reeeperunt et aliquos niansos in angelgingas in pajrello leuchio quem simililer in concambio pro pratis de ecelesia sti, seruatij commutaucrunt nee non in pago lominse fraxino. bec omnia denominata ut supradiximus id est una cum ceteris domibus. edifieijs. ac colabus. maneipijs. uineis. siluis. campis, pratis. paseuis. aquis aquarumque decursibus, mobilibus et inmobilibus. totum et ad integrum cum omnibus appendilijs. uel adiacentibus earum. qualiler presenti tempore ipsa ecelesia eiusque rectores possederunt. quantumeunque prenominatus auus noster ibidem condonauit. aul ceteri deum timentes homines in postmodum adderunt. undc uestiti esse uidentur. deineepsin aulca absque ullius inquie- tudine omni tempore teneant et possedeant. et nullus quislibet de fidelibus nostris aut de iudiciaria potestate. prelato ermenhardo abbate suisque sucecssoribus de memoratis rebus inquietare aut contra rationis ordine faecre presumat. sed liceat eos cum dei et nostra gratia nostris et futuris temporibus per hanc nostram auetoritatem iure firmissimo possidere quatenus melius delectet ibidem deo seruientibus pro nobis atque prolis nostris et uxore et pro animabus parenlum quondam noslrorum dni. misericordia attenlius deprecare. Et ut hec auetoritas firmior habcatur. uel diulius temporibus conseruclur manu propria subtus eam decreuimus roborare. et de anulo nostro iussimus sigillare, Signum Karoli gloriosissimi Rcgis. Vuigbaldus ad uicem Radoni recognouit, Dala. v. nouas mai, anno undeeimo et quiato regni nostri. Actum Haristallio palaeio publice, in dei nomine feliciter, amen. l) Ein Volumen von 28 Pergament-Blättern in 4*0 von einer uud derselben Hand am Ende des I2ten oder Anfang! des ljten Jahrhunderts zierlich geschrieben , das ^Q Privilegien der Kirche enthalt. .-:•'■♦- — 2 — Privilegium LOTHART jmp. de üarimala et bod,ilio et filfurt elc, «44. •In nomine dni. nostri ihesti crisli dei etcrni. Lolharius ordinantc diunia prouideutia. imperator auguslus. Oportet imperialem sublimitatem. ut ccclcsiarum ac sacerdolum dei utililalihns benignitatis sue munere faueal. quia si talibus semper stcdct negotijs procul dubio et temporalem gloriosius transiet uitam, et clernam felicius oblinebil. Qua propter noucrit omnium fulelium sie. ecclesie ac nostrorum tarn presentium quam fulurorum induslria, quia uir uenerabilis Lotliarius abbas. cui cellulam in lionore sie. dei genitricis marie construclam ac fundatam in loco nuncupanle nouo caslello ad regendam commissam liabemus, detulil oblutibus noslris quasdas domni aui noslri Karoli prestantissimi augusli. ac pie mcmorie geniloris nostri Ludowici, Serenissimi imperaloris auctoritalcs in quas repperimus quäliter ipsi ob amorem dei. et reuereuliam ipsius sli. loci candem cellulam cum omnibus ad sc iusle et legaliler pcrtinentibus. uel aspicientibus cousislere facerent et eorum immuuitato actehus predicta cellula munila alquc defensata fuisset. Continebalur etiam in easdem preceptiones uomina uillarum que predicte cellule subiecle sunt, jd est in pago liasbaniense narimalla in pago. Texandrio. bodilio, in pago braclianlense. fillurdo in pago hainense hrinio. hriniolo. küincias. uualdriaco. aginiagas. et alloporlo. in pago laumense fraxino. et in pago lentijo in uilla angel- giagas. mansos duos cum omnibus appendicijs. uel adiacentijs eorum. et decima uel censum que rectorcs ipsius cellule annuatim accipiunl. jd esl de uillis nuncupantibus in predicto pago haimoense. loueruna. et uualdriaco. et in pago liasbaniense auuanlia et imburcio unde memorala cellula dccimam uel censum . n ™.,;i ... ,,„i •, • i... i. , n i „„VnJsrerpt sed Dro maioris securitatis securilale. nelutus suscepit ut perhennitcr in ditione predicte cellule suasisiciei. am j"" i iam dictus Lotliarius clementiam nostram ut easdem auclorilatcs dermo per nostre sereuitatis preeep- tum confirmaremus, Cuius pelicioni ob amorem dei ac rcucrenliam ipsius saneli loci ac fidcle obse- quium eius libenter adquicscentes hos exccllenlie nostre apices fieri censuimus, quibus preeipientes iubemus ut nemo fidelium nostrorum aul missus noster discurrens aut quislibet ex iudiciaria potestatc in eeclesias aut loca uel agros seu reliquas possessiones predicte cellule quas moderno tempore iuste et rationabiliter in quibuslibel pagis alque templorijs infra ditionem imperij noslri possidcl, uel ea que deineeps legitlime eidem conlate cellule fuerint ad causas audiendas aut freda exigenda aut mansiones uel paralas faciendas, aut fideiussores tollendos. aut bomincs ipsius cellule tarn ingenuos quam et seruos super terram ipsius commanenles iniusle distringendos nec ullas redilioncs aut illicilas occasiones requirendas, nostris ac fuluris temporibus ingredi audcanl, uel ea que supra memorata sunt penilus exigere uel exaclore presumat, et quiequid de rebus predicte cellule. ius fisci exigere poterat. tolum nos pro elcrna remuneratione eidem cellule in elemosina nolra concedimus, ut in alimonia pauperum et stipendia clcricorum ibidem deo serui- entium proliciat in augmentis. predicte ucro uillule et quorum nomina superius continentur. et deeime et census. de prediclis uillis sicut in aui et peniloris nostri auetoritates continentur ila perpetao in ditione eius subsislant. et decima uel censu que de prescriptis uillis annuatim exire solebunt, etdeineeps pcrsoluentur ueluli corundem predecessorum nostrorum temporibus ad prefatum semper persolule fuerunt locum. El ut hec noslre aucloritalis preeeptio pleniorem in dei nomine noslris et tuturis temporibus obliueat firmilalem, manu propria sublus eam firmanimus. et anuli noslri inpressione assignari iussimus. Signum Lotharij Serenissimi augusli. Hrodmumlus nolarius ad uicem hildiuini rccoi*noui, Data III jdus septembris. anno cristo propilio imperij domni Lotharij imperaloris jn iialia XXV. et in francia, V, jndielione VII. Aclum longolarc palatio regio in dei nomine felieiler. amen. J ) l) Die zwei vorstehenden Urkunden sind bei Miraei opeia diplom. T. I. pag. 337 und 49f, 7.11 lesen, Der Copist derselben «clieiiu die Schreibart des Originals verbessert, und Stau Krnicnhai dus, Erinliardus abb.is gelesen zu haben. _ 3 - PririUgiitm LOTHAR! imperatorir de Sinceka, 855. ') 3* •Jn nomine dni. noslri ihesu cristi dei cterni. Lotharius dinina ordinante prouidentia imperalor angustus. Oportet imperialem exeellcntiam tanlo copiosiores uolis et exercieijs opiiici. et exaltatori suo landes gratias- que rependere. quanto constat pre ccleris specialis culminis dignitale poliere, quia lune sempitemi regni poterit adipisci consorliuin. si superni regni quesierit distribuere iusle salubriterque comniissum. Ilinc est etenim qnod non modica. predecessorum nostrorum noscunlur, adhuc uigerc nomina, quibus aucloribus plurima exstant. ad laudem dei. suique memoriam. monasteria fabricata, sie quippe Earolus Imperator auus scilicel noster. et domnusac genilornoster. pia memoria Ludewicus auguslus.dno, opilulante. et cooperanlclecisse, qui capellam que aquisestsita. a fundamentis pro statu regni.et rcmcdioaniinaruinsuarum pio rehgioms affeclu. recoluntur edidisse: proprijsque illam facullatibus ditantes. ac multiplicilcr ornantc3. quatinus ad illorum et successorum suorum. ntililatem maneret. et ut diuini eultus ibi iugilcr cclebrelur. Post quorum ab Lac luce discessum. licet nos diuersis alijs modis nostra omnipotenti deo uota oblulcrimus. non dispari tarnen affectu pro reuerentia diuini muneris candem capellam ob emolumentum anime prefati aui nostri Karoli, et pie recordalionis, domni ac geniloris noslri. Ludcwioi. seu etiatn et nos eorum parlicipes in tarn strenuo opere, et consortes post buius lucis amissionem regni celestis esse queamus. ampWicare et undique opitulari omni conamine dignum duximus. jgitur uos quoque eiusdem caritalis. et dileclionis feruore sueeensi. notum esse uolmmis Omnibus ecelesie ste. filijs presentibus scilicet et futuris. conlulisse nos prefati sli. loci ad honorem beate marie genitricis dei. semperque uirginis. et sli. saluatoris capellam unam. que est in honore sli. petri prineipis apostolorum dicata. sita in bsco nostro qui uocatur sinciacus 2 ) super are prope amnem qui nuneupatur rhenum. ad quam appendit ex una ripa fluminis mansus unus et medius. et ex altera medius. cum domibus. celerisque edificijs. terris, cullis, et incultis. campis. uincis. siluis. pralis. paseuis. aquis, aquarumue decursibus. exitibus. et regressibus. rem inexquisitam, ac deeimis omnibus. et maneipijs. bis nominibus. Rainulfus. Rothbertus. Willulphus, Glierbtratwinus. nee non ct. alia maneipia. utriusque sexus atque censuales nomine», et cerarios ibidem aspicientes. per succedentium curricula lemporum in iain diclo loco, bec que lue haben- tur inserla, per boc nostre largitionis preccplum, uolumus perpctualitcr permaneat. Quod si superstitum nostrorum. ucl alia quelibet euiuseunque ordinis emissa persona ab illo sacro loco quod sub preeepto nostro damus. ant mutare seu tollere, aliqua cupiditate uoluerit, sciat sibi dampni penam nenluram. Nostreque libcrali beniuolentie pro hoc opere amore dei perfecle maneat, sempiterna remuneratio. et causam tarn strenue gestam. nulla temporum uarietas ualcal immutari. El ut bec nostre largitionis aucloritas iirmior babeatur. et nostris fulurisquc lemporibus diligenlius conseruelur, manu propria eam firmauimus. et auuli nostri im- pressi. iussimus sigillari. Signum Lotbarij Serenissimi augusti. Ercamboldus notarins ad uicem Hildiuini recognoni. Data XVIT. Kl. februarij. anno crislo propitio. jmperij domni Lolbarij pi) imperatoris. jn ilalia. XXXV. annos et in francia XV. jndiclioue III. Actum aquis grani palatio regio, in dei nomine feliciter. amen. |) Günther, cod. diplom, \r Bd. Seite 45. 2) Sinuiclik. Sinzig wird in den sächsischen Annnlen yn ( | en Königlichen Kommelliüfcn gerechnet, Annaliag. 253. — 8 — uirginis marie constructain, atquc dedicatam concessa. nostro innouaremus prccepto. Nos uero oorutn salubribus peticionibus libenti animo conscntientes, iussirnus boc nostre confirmationis preceptum. jnde scribi firmiter precipicntcs. quatcnus canonicis in eadom capella dno. famulantibus, none partes cunctarum reram que la- borafi atque singulis annis exigi uidcnlur. jri locis aquisgrani. Geminis. Marsna. Vuaraclitc. Iännica. Nuimaga. Harna. Ascloha. Bailus. Riclieim, Tcctis. Spirismontc. Ilaristallio. Joppilla. Aslanid. Glaniaco. Charango. Waclarmala. Noua uilla, Tumba. Coruia. Amblaua. Wactennias. Bulinga. Mandoruelt. Compendiu. Duira. Villara. Ascwilra. Flattiina. Heim. Mofendurp. Burz. Leus. Linsan. Basiolo. Vrio. Casapetrea. Caluintiaco. Gammunias. Longolare. Cauiniaco. Marerlario. Cloduna. Ambarlao. Bastonio et Ortao. nuncupalis cum uilla. Bastonica. quam Karolus imperator auguslus eidem ecclesie per suam largitus est aucloritatem. omnique in- tegntate ad eandem uillam. et prefatam nonam parte rite pertinente ja annona. in censibus. peeoribus. et eunetis animantibus- et omnibus. que dici aut nominari possunt. compendijs. sicut in predictorum regüm senptis teneior. a nullo unquam impediantur. sed perpetuis temporibus pleniter eis concedanlur. Et ut istius confirmationis nostre auetoritas ürmiorem obtineat uigorem manu nostra subtus cam firmauiinus. anu- loque nostro insigniri iussimus. Signum domni. Ileinrici Serenissimi regis. Symon notarius ad uicem. Ililtiberti archicapcllani recognoui. Data Nonas. Julij. anno incarnationis dni. D. CCCG. XXX, jndict. III anno uero pijsimi. Ileinrici regis. X. Actum aquisgrani. palatij. jn dei nomine feliciter. amen. Privilegium OTTONIS de duira 941. ] ) 11. J, n. s. e. i. t. Otto diuina propitiante dementia Rex. Nouerint omnes lideles nostri presentes seibec/: et futuri. qualiter nos pro remedio animo nostre, ucl etiam domni dilecti genitoris nostri Heinrici Regis. quandam rem proprietatis nostre fratribus in aquisgrani palatij deo digne famulantibus iure pcrlienni inpro- prium donauimus, id est ecclesia. I, quo est construeta in uilla que dicitur Duira in comitatu sunderscas ubi Gotefrid comes preesse dinoscitur. et utilitalem lalem illis concessimus. qualem antea ex supradieta ecclesia in noslrum liabuimus seruilium. Et ut hec nostre traditionis condonatio firmiorem in dei nomine obtineat Stabilitäten!, manu propria nostra cam firmauimus et anuli nostri impressione corroboran precepimus, Census uero eiusdem ecclesie. X. solid, persolualur in uno quoquo anno. Siquis uero hanc kartam infrin- gcre uel emutare uoluerit inprimitus iram dei omnipotentis ineurrat. et omnium sanetorum eius. Signum domni Oltonis inuictissimi Regis. Brun cancellarius ad uicem "Wicfridi aichicancellarij recognoui. Data VJI. Kl. decembris anno dnice. incarnat. DCCCCXLI, jndict. X1III. regnante ottone ecrenissimo Rege anno. VI. Actum, throtmannic in dno, amen. Privilegium OTTONIS Regis de harimala, hudil, et filfort, 947. 12. «1. n. s. e. i. t. Otto diuina auxiliante dementia res. Nouerint omnes fidelcs nostri presentes atque- futuri. qualiter nos pro remedio anime nostre uel etiam dilectissime coniugis nostre beate memorie Aetgidis l) Kleiner, akadem. Beitrage Jr Bd. pag. 155. _ 9 — quasdfll» res proprietalis npBtre ad stipondia fratrum in Idcq Keuermont deo digne militantium in proprium concessimus. id est hob. II. in uilla Harimala silas. et ecclesiam I. cum omnibus appcnditijs suis illuc lega- liler aspiciculibus. Preterea dedimus eis ecclesiam. I. in uilla ren conslructam in pago heinegowe, alteram ucro in uilla filforl construetam. ilerum in uilla butil cum omni deeimalione. omnibusque commoditatibus ad supradietas ecelesias iuste legitümeque pertinentibus. jussimus quoque inde hoc presens preeeptum con- scribi, per quod uolumus firmiterque iubemus, ut sine ullius contradictionis obstaculo hanc noslre traditi- onis condonationem firmiler ae securiter obliueant manu propria noslra firmatum et anulo noslro corroboratum, Signum domni. Ottonis inuictissimi Regis. Brun cancellarius ad uicem Rodberli archicapellani recognoui. Data XIIN. KL niai. anno domini DCCCC, XL. VII. jndict. VI, Regnante pio Rege anno XI. Actum aquig in dno, feliciter, amen. Privilegium OTTONIS (I) imperatorie. de nonis L. uillis et d« bastonio, 966. 13* Jf, n. s. e. i. t. Ollo diuina fanentc dementia imperator augustus. Cum peticiones sacerdotum dei. et sanclarum congregalionum. ralionabilibus diuini cultus amore fauemus. supema nos gratia muniri non dif- fidimus. Quo circa perueniat ad noliciam omnium f.delium dei. noslrorutnque presentium scilicet et futu- rorum nniucrsilaiem. qualiter uenerabilis sancle maguntiensis ecclcsie archiepiscopus, uidelicet noster dileetns filius Willelmus. noslram adijt clcmenliam. obtulitque obtulibus nostris quandam auetoritatem. in qua erat manifestum, quomodo anteecssor noslcr, Lotharins rex, nonas partes omnium rerum de L. uillis. id est de aquis palatio, Gcminis. Marsna. Vuarachte, Linnika. Nuimaga. Harna, Aschlo. Bailus. Reicheim, Tectis. Spirismonle, Harislallio. Jopilla. Aslaneit, Glaniaco. Carango, Vuatermala, Noua uilla, Blaniaco, Timba. Coruia linai. Amhlaua, Burz. Waldcnminas, Blendofia. Bulinge. Heldun. Mandcruelt. Lizau, Compendio. Satanai, Dura, Villare. Aschwilra, Flattima. Montfonlhurp. Lenspalisiolo, Vrio. Casa petrea, Calvincioco. Gammunias, Lonpolarc, Cauiniaio. Maslapio, Elodima. Ambarlao, Bastonio. Etortao. daret ecclesie sanetc dei genitricis semper uirginis maric. Kapelle uidelicet. que est in aquis palatio, qualiterque «mtecessor noster Karolus*. pius augustus. ob elernam remuneralioncm, animc sue, uillam bastonicam. eidem prescripte Kapelle contulisset. deprecatus clemenliam noslram. predictus noster scilicet dileclus filius Willehelmus archiepiscopus. ut predieli antecessoris noslri Lolharij regis aucloritas. Karolique pij augusti pia largitio. a nostra corroboretur excellentia quod et summa consensimus beniuolentia uolumus, que Lolharij regis aueto- ritas rclinet. ut de notninatis iam, L. villis. de omni colloboraln dominij nostri. et spcciali peculiare omnium animantimn, et iumentorum. seu ex omni censu quaruneumque rerum pars nona a ministris ipsarum uilla- rum siue in regis dominium sint. sine quibuslibet personis. benelicientur. absque ncggligcntia tribualur itt- giler, et rector atque prouisor ipsius capelle nichil ex hoc quasi suum proprium, nichil ad disponendum et ordinandum prouidendumque et sieul unus ex alijs fralribus sibi uendiect. sed ad uietum. et utstimenta eorum et luminaria perlincant, Villa uero supra nominata bastonia cum integiitalc sua. sine ulla relraclione. siue minoratione in iam dicato. perpetualilet in dei nomine, cum mercato suo consistat dominio ecclesie. Siqnis igitur sucecssorum nostrorum. uel t[uelibet persona huius onlinalionis noslre. quam pro slabilitate ecclesie dei. et omnium salute ficri decreuimus, destruetor atque niolator esse presuropEe ri '- offensam et iram dei omnipolentis, ac genitricis dni, nostri jhesu erisli. beatissime semper uirginis marie. siuiulque omnium sanetorum ineurrat. nobisque pro hoe opere amoris dei et studio piclatis perfecta eteraa retributio. et ut hoc 2 — JO — ucrius credatur el diligentius conseruetur, manu nostra propria »übler Loc confirmauimuJ prcceptuni. et sigillo nostro assignari iussimus. Signum domni Ollonis magni et inuictissimi imperatoris augusti, Luidolfus cancellarius ad uicera Wil- lclmi archicapellani recognoui, Data XIIII. Kl, marci, anno dnicc. incarnationis DCCCC. LXVI. indict. Villi. anno autem regni domni Ollonis, XXXI. jmperij uero V. Actum nuimaga in dei nomine feliciter, amen. Privilegium OTTON1S (I) imperatoris de erclentia. et de electione prepositi, 966. l ) 14L «f. n, 3. e. i. t, Otto diuina faucnte clemcncia imperator augustus, Nouerit omnium dei nostrorumque fidelium industria. qualitcr nos pro rcmedio anime bcale memorie palris noslri domui Heiuriei Regis. pro »tatu refüi nostri. pro ineolumitate noslra dilecteque coniugis noslre adalheilde imperalricis augusle, dilecti- que filij nostri Ollonis Regis, ad capellam quam diue memorie K.arolus imperator augustus. ob culmen, el fasli^ium su ; jmperii in honorem saluatoris dni. noslri iliesu cristi, eiusque genilricis. ste. marie in pa- lalio aquisgrani construxerat. et ad uiclum celerasque ulilitatcs fratrum inibi deo scruientium curtem Galmina (Gelmen} nominalam. que quondam Rudolü erat, sed ob^ infidelitatem cius quam in nostrum impcrium excrcuerat in nostrum ius diiudicata sitam in pago haspengeuue. in comitatu uuerenharu. cum omnibus ad cam pertinentibus concessimus. quam postmodum üdeli nostro comili jmmoni iure concambij possidendam condonauimus, econtra uero prcnominatus comes jmmo eidein capclle et usui fratrum inibi deo scruientium ex sua proprielate conlulil. quiequid in pagis et locis subtus nominatis aliquo iure possideret, hoc est in pago Iuihgouui. in comitatu Richarij. Furon. (Fovron,) curcella in pago Mulehkeuue. QMühlgau.~) in comitatu. Eremfredi. Herclinze. [Erkelenz.') Hostrich, (Ocsttich.) Berge. (Berg unter Becck.') Richolferod. (RickehathO Uuazzarlar, in pago Auuilgonui. (Auel- Siegburger gau.~) in comitatu Eberhardi, Linberge. Ra- mercs. Doijf. Dullendoijf. Breitenbach, Zeizendoijf. cum omnibus ad ea loca pertinentibus. curtilibus, edifi- cijs. maneipijs. agris. eultis, et incullis, uineis. aquis. aquarumque decursibus, molendinis. piscationibus. pratis, paseuis. siluis. exitibus, et reditibus, et cum omnibus utilitatibus, hanc eius traditionem. et iam noslro corroborauimus preeepto. eidem prefate capelle, et usui fratrum inibi deo seruienlium ecclesiam in uilla que dicitur Thuira. (Düren.) cum omnibus ad eam pertinentibus possidendam dedimus, Nos etiam pericu- losa tempora predecessorum noslrorum imperatorum. seu regum intuentes. quorum aliqui quasdam abbatias, que sub tuilione et inmunitale imperatorum. et Regum erant. electionemque inter sc elegendi abbatem haberent ad episcopia. seu ad abbatias. seu autem quod peius est laicis dissipandis suo prcccplo tradidis- sent, modo uero succedenlium temporum impcralorum. Regum consulenles. cum comniuni consilio procerum nostrorum episcoporum uidelicez Willelielmi maguntiensis ecclesie archiepiscopi. Theolerici. treuerensis ecclesie. archiepiscopi, Theoterici metensis ecclesie episcopi. Annonis, Wormaccnsis ecclesie episcopi. Lantwardi mindo- nensis ecclesie episcopi. Gerhardi tullensis ecclesie episcopi. reliquorumque primatum nostrorum. abbatum. dueum, comitum. hoc palatium aquis grani preeipuam eis alpes Regiam sedem hoc preeepto firmauimus, ut canonici in prefaia capella. cui modo brun uenerabilis canonicus abbas preesse dinoscitur. salualori noslro dno. ihesu cristo. eiusque matri marie famulanles, liberam inter se habeant liccnliam. canonicum eli- gendi abbatem, qui modo preposilus dicitur. quod uero absil, si inter cos talis inueniri non possit, qui eo» regere possit. jmperator siue re.t. talem canonicum inueniat, nee episcopuin, nee monachum, sed eum 2) AHgcm. Archiv, cic. voi. Ledebur. 7> Bd. S. 298. — 11 — qui dei limorem habeal. eosque iuxta canonicam Regulain arguere. increpare, obsccrare eL sapiat. et queat. et uelit. Et ut nullus umquam successorum nostrorum. imperatorum. siue regum. hanc prefatam capellam. seu aliquid ad hanc pertinens. sine in terra, siue in edificijs. siue in mancipijs. siue in aliqua re. uel ad aliquam ecclesiam. uel alicui inproprium. uel alieui episcoporum, uel alieui persone in benel'icium det. Sed ut sempcr sit in tuilione et immunitale imperatorum et Regum. iussimus hoc presens prcceptum con- scribi. anulique nostri inprcssione insigniri. manuque propria subtus illud iirmauiinus. Signum domni Otlonis magni et inuictissimi imperaloris augusti. Luilolfus cancellarius ad uicem Willc- belmi arcbicapellani rccognouit. Data XVI. kl. fcbruarij. anno duice. incarnat. DCCCC. LXVI. indict. IX. anno regni Ottonis Regis XXXI. jmperij uero IUI. Actum aquis grani. palatio in dei nomine feliciter. Privilegium OTTONIS 1 imperatoris de Kincrmunt. 972. 'J •I. n. s. e. i. t. Otto diuini nulus prouidentia imperalor augustus. Cum nostre exigal. sublimitatis officium, omnigena nos consiliorum sollertia. ob regnorum Status securos. genliumque leges. moderatim stabi- lieudas peruigilique sagacitatis consultu. maxime ecclesiasticas diuino cultu per orbem dilatando strueturas. pie salubriterque prouidendas euigilarc. lidelium nostrorum tarn presentium quam futurorum patefieri uo- lumus induslria. qualiter memoric beatissime Karolus imperator augustus. eterne recompensationis prepo- sito. locum quendam aquis grani. sed uulgari uocabulo. alilia nuneupalum. quasi ab exordio erigere lataque facultale a deo agressus est sublimare. ut capellam ibidem miri decore arlificij in bonore ste. marie matris dni. nostri ibesu crisli construi fecisset. plurimisque locorum regalium prediis einsdem honores. nee non clericorum hanc obseruanlium Catherue usus commodos perpetim subministraturis honestate ditaret. sedibusque imperalorijs locum eundem dignum extulisset. jbi ipso in tumulo pausat. Ouam eliam nos non minus dei timore prospeclo. ne paupertates isdem rebus ccclesiasticis quo labi ineiperent. acce- dentem nostrorum sercnitales temporum cerneremus. neque egeslatis utilitate a proprie eonstitutionis origine permutata. in bencliciales seruilutes a quoquam successorum nostrorum donari ualeret. locupletari noälro quoque fulcimine cupientes abbalia Kiucrmunf uniuersaliter uocata. nostra imperiali polentia ad eiusdem ecclesic fratrumque ibidem deo famnlantium usus aecumulatos cum omnibus aiiperlinencijs. legalibus ritcque adberenlibus condonare in perpetuo mansuram proprietatem douauimus. scilicet cum utriusque sexus. mancipijs. edificijs. terris. cultis. et lncultis. pratis, paseuis. siluis. uineis, aquis. aquarumue decursibus. molendinis. mobilibus et inmobilibus. uijs. et inuijs. exitibus. et reditibus. quesitis. et acquirendis. ac cum omnibus iuste legaliterque illo pertinentibus. jnsuper etiam iuris nostri legibus, tarn nobis quam eunetis successorum nostrorum regulis imperatorum posteritalibus auctoritales decernimus. decre- tumque firmanimus. ut deineeps de regum uel imperatorum capella. abbas eidem loco pn liciendus eligatur, jdemque quieunque erit nulla ecclesie res sibi prouidendas. forinsecus aliquo usu deducere presumal. sed infra communitatem ad fralrum ceterorumque ibidem seruientium commoda necessaria rcteiitct. Proponimns aulem ad bec. ut nullus per eternas temporum sucecssiones. rex uel imperator iain dictum locum cuique omnium in beneiieium prestet. sed per sc ut ab exordio in regum uel imparatorum manibus inlegcrrimas perseueret. Et. ut hec donatiui auetoritas precepli nostri firmior. stabiliorque sie. dei ceelesie lilijs perpetim credalur. Imius carte inseriptionem fieri. manuque propria subtus roboratam. anuli noslri impressiooe iussimiiä insigniri. i) Miraei 1. c. T. I. pag. 506, - 1a - Signum donini Oltonis magni et inuictissimi impcratoris augusti. Wiloillifiis notarius uice Rodberti arcbicancellarij 6ubscripsi, Data kl. augusti. anno incarnalionisdnice, DCCCC, LKXII, jndict. XV. anno fegni domni Ottonia. XXXIII. jmperij XIII. Actum papie. Privilegium OTTONIS III impcratoris de Troimanma. 997- '} «J. n. s. e, i. t, Otto diuina faucnte dementia romanorum imperalor augustus, Sioul beata remuue- ratione ditatos. qui ecclesias dei suis honorifice fundarunt opcribus. dccorisque struxerunt pro diuinc caritatis amore. slructuris indnbilanlcs crcdimus esse, jla eliain qui eas aliquo inforlunio uel negligentia iam defectas eadem qua a prioribus sunt studio ac sapientia funditus cdiucate redinlegrare et restaurare nee non suis opcribus augere 6tuduerint. nec minori pulamus a cristo rnercede fore dilandos. Qua propter omnium ste. dei ecclesie nostrorumque fidelium prescnliuin uideliccz ac iulurorum nouerit uniucrsitalis induotria. qualitcr nos pro dei amore noslreque auime ac nostrorum parcnlum. nec non pro illius ucnerandc memorie Karoli inagni impcratoris qui cam quam redintegvare. uel augere studemus. nouiter fundauit ecelesiam anime rc- medio. quendam nostre proprietatis locum trolmaunin dictum in pago Weflalon situm cum omuibus pertinentijs suisque adiacenlijs in maueipijs ulriusque sexus. in eunetis ctiam areis. edifieijs. terris. eultis. et incultis. agris. pratis. campis paseuis. siluis. uenationibus. aquis. aquarumque decursibus. molendinis. piscalionibus uijs. et inuijs. exitibus. et redilibus. quesitis et inquirendis. omnibusque alijs appendilijs que adbuc dici nomiuari aut inquiri. uel inueniri possunt. ad ecelesiam ste. dei genitricis et uirginis maric in aquisgranensi palatio construetam, scilicet ad superius altare in eadem capella sub honorc ste. resurreclionis cristi dedicatum nostra imperiale preeepti atque traditionis nec non donalionis et oblationis pagina donamus. offerimus concedenlesque con- firmamus et corroboranles largimur proul iusle et legaliler possumus ea uidelicet ratione eoque pacto atque rata stabilitale ut prefatus locus Irotmannin dictus cum omnibus pertinentijs superius scriptis iugiter et perpetualiler ad perpetuum Stabilitäten! prefato altari in houore sie. resurreclionis dni. nostri jbesu cristi pertineat. Et ut hec nostre traditionis et oblationis donationisque concessio eunetis temporibus firma et sta- bilis maneat ac perseueret. hoc preeeptum inde conscriptum. sigilli nostri impressione signari iubentes. manu propria sieut inferius cernilur corroborauimus. Signum domui Oltonis inuictissimi romanorum impcratoris augusti. Hildebaldus episcopus et caucella- rius uice Willegisi arebiepiscopi recognouit. Data IUI. jdus oclob. anno dnice. incarnat, DCCCC. XCVlK jntjict. XI. anno uero tercij Ottoni» regni XIIII. jmperij autem seeundo. Actum in aquis granensi palatio, fel/citer, amen. Privilegium OTTONIS III imperatoris de Andemake, 998, 2 ) J. n. s. e. i. t. Olto diuina fauente dementia romanorum imperator augustus. Omuibus ste. dei ecclesie nostrisque lidelibus prcsenlibus et futuris notum esse uolumus quod pro remedio anime noslre et nostrorum parenlum dedimus ad capellam ste. marie in aquisgranensi palatio couslructam, quandain noslre l) Allgem. Aichiv, von Ledebnr. ür Bd. S. 8(i- <>) Allgem. Archiv, von Ledebur, J0 l B d . Seite ß(j. — 13 — projirielatis curlem Andernacho dictam in pago meincfeld ac eomiiatu becelini eomitis sitam, alque eandem curlem cum omnibus suis pertinentijs in mancipijs uftiusquc sexus, areis. edificijs, uincis, agris. campis. pralis. pascuis. siluis. uenationibus, aquis aquarumquc decursibus. molendinis. piscalionibu.«, cunctisquc que adliuc dici uel nominari posaunt sibi in proprium tradidimus. et de nostro iure ci dominio. in eius ins el dominium transfundimus. ea uidelicet ratione ut ad prefatam capellam inperpeluum perlineat. Et ut bcc noslre donatione auctoritas ürma et inconuulsa pcnnaneal. Bigilli noslri impressione sigillare precepimus. nianunue propria ut infra uidelur corroborauimus. Signum domni Oltonis inuielissimi impcratoris augusli. Hildebaldus episcopus et canccllarius uice Wil- ligisi archiepiscopi nolaui. Dala XV. kl. augusli, anno dnice. iucarnat. DCCCCXCVIil, judict. XI. anno lercij Oltonis regni XV, jmperij lercio. Actum Luce fcliciler. Privilegium OTTONIS III imperatoris de Thile. 998. ') «F. n. s. c. i. t. Olto fauentc dinina dementia, romanorum imperalor augustus, Omnibus modis quibus nostrorum preteritorum patrum uestigia sequentes in augmentis ecclesiarum, uel in aliquibus cclcris bonis dei operibus exercemur, non protemporalis. et fragilis. alque caduce uite statu, que momentanea ciloque. casura est, et in cuius iam fine versamur. elaborare debemus. quia sicut ait apostolus. nos sumus in quos fincs seculorum deuenerunt. sed semper in omnibus bonis operibus commoranlcs. ad illud summe bcatitu- dinis premium, ao remuneraliouem. que fine carent, eunetis uiribus. totaque mentis inlentione leiidere, pedibusque bonorum operum incessanter currere debemus. Qua propter omnium sanete dei ecelesie. nostro- rumque fidelium presenlium scilicet et l'ulurorum nouerit. sollers industria, Qualiter nos buiusmodi succensi diuine caritatis ardore. ac pro uoslra noslrorumque parentum animarum remedio. nee non pro salule diue intentionis anime Karoli magni imperatoris, quendam noslre proprielalis locum et curlem lile nuneupalum. cum omnibus eius perlineutijs in utriusque sexus, mancipijs. areis, edificijs. terris. cullis et incullis, agris. pralis. campis, pascuis, siluis, uenalionibus. aquis. aquarumue decursibus, molendinis. piscationibus. uijs et inuijs, exitibus. alque reditibus. quesitis et «nquirendis. omnibusque alijs appendieijs. que adliuc dici. uel inueniri. siue inquiri possunl. ecelesie sie. dei gcnilricis et uirginis marie. in nostro aquis granensi palatio coustrucle. ad allare superius. in bonore sie. rcsurreclionis ihesu cristi dni. nostri. deo dicatum. per noslrum imperialis tradilionis. oblalionis. alque concessionüs. preeeptum. donamus, conlirmamus. corroborantesque largi- mur. prout iusle. et legaliler possuinus. ca uidelicel vatione rata, firmaqne slabililate, quatenus prediclus locus, et curlis tbile uocilala, cum omnibus supra descriptis. iugiter et perpelualiler ad prenominatum in bonore st. rcsurreclionis construclum. alque dedicatum. altare perlinere noscalur. Et ut bec nostre auclo- rilatis et donationis uel prcceplalis pagina. firma et stabilis. alque perseuerando eunclis temporibus maneat inuiolabilis. boc preeeptum inde conscripluum sigilli nostri impressione signari iubenlcs. manu propria sicut subtus cernilur corroborantes confirmauimus. Signum domni Oltonis Serenissimi, inuiclissimiquc romanorum imperatoris augusli. Hildebaldus episcopus. et cancellarius uice Willigisi archiepiscopi notaui. Data Uli. idus octobris. anno dnice, mcarnationis. D. CCCC. XCVIII. jndictione XI. anno aulem lercij Oltonis regnanlis X1I1I. jmperij aulem seeundo. Actum in aquis granensi palatio feliciler, amen. l) van Spaen, I. «• |'»g. 17. — Allgem. Aicl.iv. von Ledebur. S. 67. — 14 — Privilegium OTTONIS Hl imperatoris. d» tila, et nerstein. 1000- '} in. J. n- s. e. i. t. Otio tercius seruus ihesu cristi. et Romanorum imperator augustus. Sccundum uolun- tatem dei saluatoris noslrique liberatoris, Notum sit omnibus iidelibus nostris presentibus atque futuris, qualiter nos ob dei omnipotentis amorem ct. ob remedium anime noslre pnrcntuniquc nosliorum, cardinalibus et ca- nonicis. et eunetia fralribus sacro ecelesie aquis granensis ste, jn honore st, dei genilricis manc. et ste. resurrectionis construetc. ubi nostra sedes ab antecessore noslro. scilicet Karolo famosissimo imperatore augusto constituta, atque ordinata esse dinoscitur. dedimus quasdam iuris eurtes, Tiele et Ncrcslein. '-) diclas. jgituv Tiele situm est in coiuitatu Vnrohi comitis et in pago Testerbant disto. ast Nerenstein adiacet. in coimtatu Amichonis cornitis. ac etiam in pago Naligowij sitas. atque casdem curtes cum omnibus utensilibus. areis, edifieijs. ulriusque sexus maneipijs. terris, eultis et incultis, agris. pratis. campis. et uineis, paseuis. siluis. uenationibus. aquis aquarumque decursibus. piscationibus. molendinis. uijs. et inuijs. exitibus seu reditibus. ceterisque omnibus que adbuc dici. aut inueniri possint. suprascripte aquisgranensi ecelesie ad usum et expensam eorundem canonicorum, in proprium tradidimus. eo tenore ut si aliquis nostrorum suecessorum regum. seu imperatorum easdem curtes de iam dicla ecelesia tollere presumpserit. in trernendo iudicio ante extremum iudicem nobiscum stet rationem reddendo. et ab ipso perpetuum suseipiat anathema, Signum domni Ottonis cesaris inuictissimi. Et ut hec nostra traditio firmior sit in perpetuum. hane paginam manu propria corroborantes sigillare iussimus. Heriberts caucellarius uice. Willigisi archiepiscopi recognouit. Data VIII. mensis febr, anno dnice incarn. M, jndict. XIII. anno tercij Ottonis regn. XVI. jmperii IUI. Actum Itadcsponc. Privilegium HEINRICI rcyis, 11. de refectionibus ab ecelesia s, Adalherti et $, iVickolai solucndam 10U5- 'j 20- J. n. s. r, i, t. Heinricus rex diuina propicianle dementia. Si eonecssa nobis rationabiliter et hdehter oidinaucrimus. et ex concessis concedentes honoraucrimus. ipsum nobis conciliabimus. ex quo non nostra lautum sed et nos ipsos. suseepimus. et etiam regie libertatis modestiam exequentes. quiequid egerimus. hac ratione stabilius esse putamus. Quo circa eunetis notum esse uolumus. tarn l'uturis quam presentibus. quod aquisgrani duo monasteria unum scilicet in honorem sti. Adelbcrli. allerum in honorem sti. Nikolai con- 51 liü et consensu prineipum. dueum. uidclicet episcoporum et comitum Struximus. et Lorum cuique suam necessarijs ad hoc exhibitis congregationem decreuimus. ut ibi in memoiiam magni Karoli seniorisque mei tercij Ottonis spccialiter anlecessorum quoque et parentum meorum noslrique etiam et nobis successurum illi soli seruiant. a quo remissionem peccatorum per huiusmodi decreta speramus, llec tarnen in hac ratione dis- ponimus ne maiestas monasterij sie. dei genilricis cum deeima depereat. sed ut actenus in eodem loco prin- cipatum obtinuit. sie absque ulla ambiguitatc in futurum oblincal. et singüli3 annis cengregatio ste. ruarie in fesliuitale sti. Adalberti a congregalione sua et in l'esliuitale sti. Nikolai a congregatione sua, refectionem unam in respectum habeat Et ut hoc nostre auctoritalis preeeptum per succedentia tempora inuiolabilcm. I) van Spaen, 1. c. pag. 18- — Allgem. Archiv, toq Lcdelmi. 10< Bd. Seile (j8. o) Clnon, goltwicense. T. U- P a 8" <> ( J7. 3) Allgem. Archiv, von Ledebur. |0< Bd. Seile 71. — 15 — inconuulsamque obtiueat nrmilalcm. et a fidclibus ste. dei ecclesie nostrisque uerius et cerlius credatur. et manu propria subtus nrmauimus. et sigilü nostri impressione designari iussimus. Signum Regis gloriosissimi Heinriei. Bruno cancellarius uice Wilsegißi archicapellani recognoui et subs- cripsi. Actum est trolmannie. recilatum publice, pridie nonas julij. anno ab incarnat. dni. M. V. jndict. III. anno uero Heinriei regis seeundi regnanlis. IUI. Privilegium HE1NR1C1 IL Regis de Rila, 100G- 21. •f. n. s. e. i. I. lleinricus II. profluentis clemeneie res. et imperator. Notum Bit omnibus cristi fideli- bus , qualiter familia de Rila scilicet Rubrant. Edelen, et eorum coberedes omnera deeimationem de Rila. que ab antecessorum suorum hereditate in eorum erat possessione pro remedio animarum suarum, et anteces- soruin suorum aquensi ecclesie. ad altare ste. marie. sub presentia nostra ad usus fratrum tradiderint. hac conditione. ut de eadem deeima. IUI. carrate uini singulis annis dentur. ecclesie de Rila. Et ut traditio firma et inconuulsa permancat cartulam haue sigillo nostro insigniri iussimus. Actum aquiß graui in palatio nostro, anno dhice. inearnalionis. M. VI» Privilegium ÜE1NRIC1 regis de toloneo in trauena, ') 22. •P. n. s, e. i. t. lleinricus res seeundum uoluntatem dei. et salualoris nostri ihesu cristi. Notum sit omnibus cristi fidelibus tarn presentibus. quam absentibus. qualiter fratres aquensis ecclesie ad me conuenerunt deprecantes. ut quid tempore antecessorum. nostrorum habuerunl. mea presentia renouaretur. Qua propter tcloneum de trauena. et bannum eis concedo. sicut et ceteri antecessorcs mci. Uencrunt ctiam ad me incole loci illius. serui scilicet ecclesie sie. Marie aquis grani. Gizelo anno. Guntbret. Huno. Liuczo. Meinboll. Rue- zelin. Hunzelt. Gislebret. cum alijs quos longum est enarrare. et ecclesiam de trauena eorum hereditario bono construetam cum omnibus que ad eam pertinent. uineis scilicet et deeimationibus ad usum iratrum aquis grani ad altare beate marie. in mea presentia tradiderunt. eo tenore , ut singulis annis pro eadem ecclesia dentur eis quatuur Karrate uini. Et ut liec tradicio firma et inconuulsa perraaneat, scriptum est hoc more antecessorum nostrorum. et manu propria corroborauimus. et sigilli nostri inpressione insigniri iussi- mus. Actum aquis grani palatii VIII. jdus julij. anno ab incarnalioue dni. M, VII. jndictione, V. rege Heinrico regnante. anno regni eius VI. Signum domni Heinriei Regis per cristum inuictissimi. amen. l) Allgcm. Archiv, vou Lcdebtir. iQi' Bd. S. 74, - 16 - Privilegium HEINRICI Uli (.//] imperatoris de JJo/fondvrf, 1020. ') uB . n. s. e. i- t. Heinricus dei gratis romanornm Imperator augustus. quia diuine pietatis muniGcentia huc cusqne nobis propicia, quamuis immeriti. regni et imperij fasces accepimus, dignum el uiile. atque anime nostre profuturum iudicamus. illud adtendentes. cui plus committitur. ab eo plus exigilur. ut ei. a quo et per quem regnamus, in ecclesijs reslaurandis. et sublimandis, et in cristi fulclibus. ministris. adiuuandis. et consolandis, fideliter deseruire studeamusi Unde et per istud scriptum, presentibus. atque futuris inno- teseimus. qualilcr pro animabus parentum. et antecessonim noslrorum regum. et imperatorum. et nomina- lim pro anima tercij oltonis imperatoris. et pro remedio anime nostre. et ebunigunde dilectissime coniu- gis nostre. quandam curtem. Moffendorp nominalam. quam de monastcrio Herolucs feldensi. sti. Wicbbcrti. speciali noslri iuris proprietale ad regnum non pertinenle communi milicie atque familie libilu. atque ermecnsu commutauimus. in comitatu Ezzonis palatini comitis, in pago qui dicitur punnegouwe ad monasterium sie. dei genitricis maric aquis grani in usus fralrum ibi deo seruienliuin ea lege conces- simus. ut nulla maior. uel minor persona, haue, post banc ab eorum communi utilitate ant in be- nefieium, ant in ullos prjvalos usus, auferre presumat. cum tola illa terra, que ibi noslri iuris liactenus erat, cum maneipijs utriusque sexus. terris. cullis el incultis. cum fovesto. siluis. uenalionibus, uineis, aquis. piscalionibus. paseuis. molendinis. et omnibus appertinenlijs. quesitis et inquirendis. et cum omnibus que dici poterunt aut nominari. quieunque uero nobis uiam universe carnis ingredientibus. buius pre- cepti corruptor atque uiolator exsliterit. coram ibesu crislo. iusto nidclicct et malie sua saneta maria rati- onem iude redditsrns pallens ac tremens subsistat. et in_________-------------Et ut bec nostra tradicio omni tempore slabilis et inconuulsa permaneat. hanc impcrialis preeepti paginam inde conscribi ac manu propria eonlirmanlcs sigillo noslro insigniri jussimus. Signum domni Heinrici Romanorum imperatoris inuiclissimi. Gunlbcrius cancellarius uice Ercanboldi arcliicapellani recognouit, anno ab incarnatione dni. M. XX. indictionc III. data Villi, kal. augusti, anno uero domni. Heinrici seeundi regni XX, imperij autem eins VII. Actum aquis grani feliciler. Privilegium HEINRICI 111. regis de Oimniaco et Jlaruia. 1042. 2 ) 24L •9. n. s. e. i. t. Heinricus diuina fauente dementia rex. Omnibus modis. quibus noslrorum preteri- torum patrum uestigia sequentes in augmentis ecclesiarum uel in aliquibus ceteris bonis operibus exercemur non pro temporalis et fragilis atque caduce uite statu, que casura est elaborare debemus. sed semper in omnibus bonis operibus comroorantes, ad illud summe bealiluilinis premium ac remunerationem que fine carent eunetis uiiibus lolaqnc mentis intentione tendere debemus. Qua propter omnium ste. dei ecclesie fidelium noslrorumque presentium scilicet ac futurorum sollercia nouerit, quomodo nos bac moli sollicita- tione. ac pro dei caritate nostreque anime parenlumque noslrorum remedio. qnoddam predium traditum nobis ab Heinrico dure adiaecns Giminiaeo. et Haruia. in commitatu Tioboldi cum omnibus suis appendi- tijs. et adiacentiis in maneipijs utriusque sexus. in eunetis areis. edifieijs, terris. cuttis. et incullis. quesitis. 1) Allgeni. Arrliiv. von Ledcbiir, 10' Bd. S. 7,. 2) Allgnn. Aicliiv, von Leilelmr. (>i Bd. S, 2*0. — 17 — tl inquirendi«. ecelesie iancte dei genitricis et uirgini» marie in nostro aquig granensi palatio constructe per noslrum renalis traditionis, oblalionis atque donatione preceptum donamus. ea uidelicet ratione rata iirmaque stabililate, quatenus predictum prcdium cum omnibus supra descriptis iugiter ac pcrpelualiter ad prenomina- tarn ecclcsiam pcrtincre noscatur. Et ut hec nostre auctoritatis pagina firma et stabilis maneat. hoc preceptum inde conscriptum sigilli nostri impressione signari iubentes. manu propria sicut subler cernitur corro- borantes conlirmauimus. Signum domni Ileinrici tereij. deo uolente regis inuiclissimi. Berhardus cancellarius uice Barthonis ar- eliicapcllani recognoui. Datum VI. jdus augusli. jndict. X. anno dnice. incarnationis. M. XL. II. anno autem domni Heinrici tereij ordinationis eius XV. Regni uero Uli. Actum confungon, feliciter. amen. Privilegium HEINRICI III, imperatoris d« Harne, 1098. J. n. s, e. i. t. Ileinricus diuina fauente dementia tercius Romanorum imperator augustus. Notum Sit omnibus cristi uostrique tidelibus tarn futuris quam presentibus. qualilcr nos ob interuentum dilecti filij nostri, Heinrici regis, Oberti Jeodicensis. Vuizelonis mindensis. Burchardi monasteriensis. episcoporum. Burchardi, Vucrinhcri marebionum. ob seruitium quoque cappellaiij nostri. Godcscalci aquensis ecelesie pre- positi. inprimis autem pro remedio anime nostre. parentum, aliorumquc fidelium nostrorum. quoddam pre- dium, nomine Harne, situm in pago harduenne. in comitalu Tietbaldi. cum omnibus appeedieijs. hoc est utriusque sexus maneipijs. areis. ediueijs lerris. eultis et incultis. uijs. et inuijs, pratis. paseuis, campis. siluis, uenalionibus. aquis. aquarumque decursibus. molis. molendinis piscationibus, exitibus et reditibus. quesitis. et inquirendis. et cum omni utilitate. que inde ullomodo prouenire poterit. dnice. matri, et per- petue uirgini Marie, in aquensi ecelesia spccialiter suo nomini atlitulata in propriclatem iure perpetuo fir- niando tradidimus. tradendo firmauimus. Dedimus quoque eidem dne. nostre marie in eadem aquensi ecelesia tres aduocalias. uidelicet super idem predium quod prediximus. Harne, et super alia duo loca. Loncins et manderuelt. quo pertinent ad prefatam sie. Marie aquensem ecclesiam. ea ratione. ut eiusdem aquensis ecelesie pre- positus. Godcscalcus. suique successores casdem aduocatias. tres, potestatiue teneant. et pro utilitate ecelesie prefate, et fratrum ibidem seruientinm deo. consilio. cui ueliut negenl. tribuant. super eadem tria loca. et uniuersa ad hec pertinentia. Similiter de prefato predio Harne, quiequid eis placet pro utilitate tarnen ecelesie. idem pre-falus prepositus. Godcscalcus. suique successores faciant. Et ut hoc firmum et in conuulsum omni cuo permancat. hanc carlam inde conscribi. et propria manu ut infra uidetur corroboratam, sigilli quoque nostri impressione insignitam. prefate aquensis ecelesie preposilj et fratrum utililati iussimus servari. Signum domni Heinrici tereij romanorum imi eratoris augusti. Humbertus cancellarius uice Ruothardi avchicaiicellarij recognoui. ') l) Dumm fclill im Cliarlular. - 18 - Privilegium Heinrici IUI, impcfaiorii de Harnte- 1112. ') J. n. s- e. i, t. Hcinricus diuina fauentc dementia quarlus romanoruin imperalor auguslus. Considcran- teg qaod conditio huius lubrici seculi nreuis sit et incerla. statuimus in hac uallc lacrimarum screre. quod in futuro cum gnudio sit metendum. Qua propter exemplo predeecssorum nostrorum, et preeipue parenlflm nostrorum imperatorum qui decorem eoclcsie quam plurimum dilexerunl. eultum dei ampliandum ubi et quanlum possumus decreuimus. Noturn ilaque faeimus omnibus cristi noslriquc lidelibus tarn futuris quam presenlibus. qualiler curiam Harnam. quam poler noster Heinricus. bcate memoric lercius imperalor ecelesie ste, dei genilricis Marie qne est aquis grani. delegauit. candem nos auunonitione et rogalu prineipum nostrorum. et calholicorum uirorum uidelicet. Brunonis treuerensis archiepiscopi, Harlwici. ralisponensis episcopi. Ollonis. bauenbergensis episcopi. Erlangt, werceburgeiwis episcopi. Burchardi. monasteriensis episcopi. Arnoldi capellanarij nostri. et predicle ecelesie prepositi. Godcfiidi, comitis de caloen. Herimanni. marcliionis. et «liorum mullcrum. delegauimus cum omnibus appenditijs scilicet maneipijs. aluocatia. agris. pralis. paseuis «reis, siluis uenationibus. piscationibus. aquis. aquarumue decursibua. molis. molendinis, uijs. et inuijs. oxitibus. et redilibus. cum adquisitis. et adquirendis. et dclegando imperiali nostra auctoritale. corrobor.imus et confirmamus. ea uidelicet rationc. ut singulis annis in exeqnijs patris nostri. Heinrici. pij augusli. ad refee- lionem fratrum libra una. de supradieta curia persoluatur. Ut aulem hoc ab omnibus credatur. et omni tempore inuiolabiliter obscruetur. hanc carlam indc conscriptam et manu propria corroboratam, imp-essione nostri sigilli insigniri iussimus, Signum domni Heinrici quarti Romanorum impCraloris augusti. Bruno cancellarius recognouit. Data II. kal. decembris indictionc quinta Heinrieo quarto Rege Roman, anno VI. imperante. Actum wormalic in cristo feliciter. amen. Privilegium BURCHARDI cameracensis episcopi, de Filfurl. et Rench, ei Kuinei, 1122- 27- Jo nomine patris. et filij. et Spiritus saneti. Burcliardus dei gratia cameracensis episcopus. Nolum sit omnibus cristi fidelibus. tarn futuris quam presenlibus qualiter inlerucntu dni. mci. Heinrici. quarti roma- norum impcraloris. altaria in parrocliia cameraecnsi sita. in uillis Finurt. Uench, et Kuinei. ad prcbendain canonicorum. aquensium perlinenlia, in perpeluum libera a persona permancre concessi. bona uoluntale. et consilio archidiaconorum nostrorum. saluis tarnen reddilibus. qui inde iuste persoluendi sunt tarn nostris quam minislrorum. Et ut lice conecssio mea in perpetuum firma et inconnulsa permaneat. subier signatorum testimonio corroboraui. et. sigilli mei impressione signaui. Signum Radolli arcliidiaconi, Signum Anselmi arcliidiaconi, Signum Joliannis arcliidiaconi. Signum Teodcrici arcliidiaconi. Signum Euerardi arcliidiaconi. Signum Erre- boldi prepositi, Signum Oilardi. decani. Signum Gcrardi. Widonis. Roberti canonicorum. Siquis aulem contra hanc institutionis mec paginam uenire temptauerit, anathema hat, quoadusque resipuerit et seruan- tibus sit perpelua beatitudo. Actum anno incarnat. uerbi. M C. XXII. judict. XV. Prcsulalus uero mei, anno VII. Ego Wcrcrnbaldus scripsi et subscripsi. 2) Allgem. Aicliiv. von LeJebur, 10» Btl, Seite 224- - 19 Privilegium CVIRAVI 11, Regi,, d e Harm, Ü38- ') W ■ Cunradus diuina faucnte dementia Romanorum rex secundus. Quam diuina ordinatiu ' ' Aij-nra ner rleclionem principum sua miscricordia nos conscendere uoluit. parentum nostro- i „„«nrum calliolicorum principum. munilicentiam et mores immitan pro ui.ibus noslns deo nun et preucce»" 1 "'"' i ' ... e decreuimus. et quicquid salubiter ad cultum dei amphandum pro rcmed.o anime sue. slatuerunt. Tn^rinilegüs f.rmalum reliquerunt. hmiolabiliter seruare ac renonare staluimus. Nötum igilur faeimu» e „Vtis cristi nostrisque udelibus. tarn fufuris quam presenlibus. qualiter predium illud quod est in Harne. q aod pic memorie auus noster. Heinricus teroius. Romanorum imperator augustus. ob hUeruentu.n filij, sui. HeinrLi. sanete dei genitricis marie. eccles.e aquis grani sub priuilegio donaucrat. demde f.hus c.us. Hc.n- Ls «uar.ns impera or sua aucloritate et priuilegio ßrmauerat. eidem eeclesie ste. de. gen.tnc,. mane. ob neu* quarius ] r ; aucloritate nostra ruxla tenorern pn- remedium anime noslre pare.Uumque nostrorum rest.tu.mus re u .a uilepiorum suorum roborauimus. cum omnibus appendieijs. hoc est manc.p.js. are.s. eMojs. terns. ... et Litis, uijs. et inuijs. pratis. paseuis. campis. silais. uenationibus aquis. aquarumqUe ecurs.bus. mol, . , ,. . .- ., „;,;h„ 8 et redilibns. quesitis. et aequnendis. et cnm omni uhhtate. que ind« molendra.s. p.scat.on.bus. exit . ^ que pre(lic(e ;iquensi ccclegie , res aduocalias ui delicet quolibet modo proucn.ro po . ^ ^ ^^ et Manderwelt , tinent ad pre f ala m , M rie amiensem ecrlesiam. ea ratione ut quilibet eiusdem eeclesie prepos.tus. easdem tres aduocat.as. l'bere "et absolute leneat. et pro u.ili.ate prefate eeclesie. et fra.rum ibidem deo famulant.um eonsilio cm uclit. neget. tribuat. gimilitcr prefatum predium. Harne, ad u.ilitatem suam et fra.rum nuieunque ibi preposilus fuerit. eonsilio fra.rum dispona.. l.oc diligenter obserua.o singul.s an.us ut in »seeuiis aui nostri. Heinric. pij imperatoris augusti. ad re.ectionem fralrum libra «na de suprascr.pta J . . „ t aulem ]l0C immobiler per omnem success.onem temporum obseruelur. hanc cort.. Harna per c. ■ • corro boratam impressione stgilli nostri signari iussimus. nee non ear.am mde conscr» m hec ^ et firmaU sunl fccimu , quorum nom ina l.ec sunt. Tid- et trstes annotar. sub quorum . ^ , olice se dis legatus. Arnoldus coloniensis arcl.icpiscopus. Albero winus ste. Rufine ep.scopus_car ™ ' episropu , Albero leodicensis episcopus. Andreas traiec- treuerensis arcn.ep.scopus. iMnnnou u osenburgensis episcopus. Rudolfus halberslatemi. tensis episcopus. Warnerus monastf~ ^^ dux ct filius eius . UeinricU s. Godelndus. namucensis episcoqus. Willelmus comes palat.nus. Wallerannus uux comir. Amoldus comes. de cleue. Arnoldus comes de Los. „-Oiioancel- Si.,num dni. Cunradi. Romanorum Regis seeundi. Arnoldus cancel ar.v. S recognom,. ^«^ larij. Data II«. jdus aprilic jndict. I. anno dominice incar„a..on.8. M. (..XXX. VIII negnan.e Ronanor. Rege seeundo. anno I. regni eius. Actum colonie in cnsto fel.c.tcr. amen. j) iM.iafiis I. 380. — Tolner 4f. - 20 - Privilegium CVNRAV1 11. regia de Hoenbusch, 1147. 0 J. d, ». e. i. t. Cunradus diuina fauente dementia Romanor. Rex. secundus. Nolum sit omnibus cristi nostrique fidelibus tarn futuris quam preseiitibus, quod ßaldericus uir quidam libcr. ex liberis orlus pa- rentibus. allodium suum de Hoenbusch cuidam Rodulfo aquensis ccclesie minisleriali. et eius uxori. Ermentrudi libcre et sine omni contradictione. per manum Gerardi de Hoslade, uiri simililer liberi uendidit. et in liberam posscssionem tradidit. jn hac igilur libera allodij sui possessione. prediclus Radulphus cum pluri- bus annis sine liberis permansisset. cepit cum uxore sua de salute animarum saarum sepe et deuote retrac- tare. quibus diuina inspirante gralia. placuit utrumque. ut ipsum allodium ccclesie ste. dei genilrieis marie aquis grani, cuins erat minislerialis. in spe salulis elcrnc amore dei. et gloriose uirfinis traderent. et speci- aliter ad usus fralrum ibidem deo famulantiurn assitjnarent. Quod et l'ecerunt. et per manum Oltonis generi et heredis prenominali Gerardi. per quem aeeeperant. prefale ccclesie tradiderunt. et nemine conlradicenle as- «ignaucrunt. Ut autem bec traditio per omnem temporum sueeessionem. rata et inconuulsa permancat. hanc cartam inde conscriplam. et noslra manu corroboratam inpressione sigilli noslri signari iussimus. nee non et tesles buius conlirmationis snb quorum presentia bec firmata sunt, annotari feeimus. quorum nomina sunt bec. Arnoldus colon. archiepiscopus. Heinricus Leodicensis episcopus. Niculaus cameraecnsis episcopus. Warnerus monasteriensis episcopus. Godcfridus dux louaniensis, Heinricus de Lemburg. Lodewicus comes de Los. Arnoldus comes de Cleve. Otto comes de Rineke. Heinricus comes de rupe. Godefridus et Heriman- nus de Kuc. Signum domni Cunradi Romanor. Rcgis seeundi, Arnoldus canccllarius recognouit uice archicancellarij. Dala 11. aprilis, anno dnice, incarnat. M. C. XLVII, jndict. Villi. Reguaute Cunrado Roman, rege seeundo. anno Villi, regni eius. Actum aquis grani in crislo feliciter. amen. Privilegium GODEFRW1 treverensis maioris prepositi de inuetlijo trabanensü ecclesie. 1153. Oodefridus dei gratia. treuirensis ecclesie maior prepositus. et corepiscopus. Canonicis aquensis ccclesie imperpetuum. Quum propter temporum uarietates et personarum mulationes. malte in ecclesiasticis Iransmu- tantur instilutis. ideirco controuersiam inier canonicos aquensis ecclesie. et sacerdotem de traliana nostris temponbus exortam. pro carrata uini. quam ciusdem ecclesie inuestitus ex antiqua inslilutione aquensi ecclesie debet persoluere singuhs annis. diclante iusticia sopiuimus. Nouerit itaque omnium cristi fidelium in- dustria. quod Embrico predicte trabanensi ccclesie inuestitus, presenlie noslre adiens. eandem carralam uini. aquensi ecclesie ex iure recognouit, et se deineeps remota tocius ambiguilatis materia. adhibilo fra- trum noslri capiluli teslimonio. se daturum firma stabilitale spopondit. Ut aulem heo rata deineeps et inconuulsa permaneant. idoneos testes subter notari feeimus. Quorum nomina sunt bec. Rudolpbus maioris ecclesie decanus, Bruno arebidiaconus. Johannes archidiaconus. Willclmus decanus capituli Embric de bennela. Euerwinns de crouia. Wiricus de Wolmersrotde. Cunradus de Gunlershusen. Amulphus Z bXhe. Jnncnoldus de Wcsela. Willclmus de Breidal. Aela sunt bec anno dominice incaralionis. M. C L III jn- dnzt.one XV. Regnante Fridenco Romanor. Rege, anno regni eius II. prcsidenle treuirensi eccleMC Hillin, archiepiscopo. feliciter. amen. |) Allgem. Archiv. v ou Ledelmr. 7'' Bd. S. 320- — 81 - Privilegium FRIDEIUCI imperatorit de custodia teelttie, 1165. 31. J. n. t. e. i. I. Friderious dei gratia Romanor. imperator augustus. jmperialis dementia bene da K mcrcnt'ibus. bene facere seraper consueuit. illis precipue. qui prerogaliua fundationis. et speciali deuo- tione ac dilectione. alque ctiam faniiliaritate. nobis et imperio dinoscuntur pertinere. ea proptcr notum facimus uniuersis imperij lidelibus tarn fuluris quam presentibus. qualiter olim aquenses prepositi. prcdecessorei nepolis nostri. Ouonis prepositi. tum pro remedio anime sue. tum pro fraterna caritate. quedam bona ad prepoMturam pertinentia. nccessitalibus fralrum subuenieDtes. eis contulerint. Quia ucro sine assensu. et absque permissione noslra. et antecessorum nostrorum Regum. et imperalorum. predicta beneficia fratribus aquensibus a preposilis collala. rata, et firma esse non polerant. nos ex indultu clementie nostre. et predic- torum fralrum pia peticione. sicut ncpos noster. Otto prepositus aquensis. de iure suo eis benigne conccsserit. in manu noslra laudauit. ac firmauit, ex eius peticiene. oninia quecumque alij prepositi aquenses. Iiuius prepositi antecessores. siue de preposilura. siue undecumque prediclis fratribus concesserunt. et contulerunt, nos una cum preposito. et prepositus una nobiscum. concedimus et donamus. spccialitcr, et nominatim. deeimam de Rilhterca. et IUI, libras de custodia, quarum una datur ad oflicinm cantoris. rclique III. ad tres refectiones. scilicet in diuisione aposlolorum. in festo ste. Marie magdalene. et in fcslo sli, Martini, jtem de custodia. XV. sol. qui danlur in LX.X. pro oblatione corporalis De erclenlia etiam XII. sol. Colon, qui dantur in. IUI. feriam ponlecostcn. jtem XII. sol. colon. qui dantur de eadem curia in auguslo, et Villi, sol. colon. qui dantur in festo. sli. Martini, de predicta curia, et cetera oninia. quecumque ab alijs preposilis, et ab hoc preposito. Oltone eisdem fratribus concessa sunt et collala. presenti priuilegio stabil imus, et ut rata permaneant, eis confirmamus. et alia quedam que danlur de custodia scilicet unieuique fralrum ulnam candele in festis. quando. Villi, lectiones leguntur, et de cellario prepositi. dantur. in VI. sollempnilatibus, unieuique fratri scopus uini. uel una denariala. in pasca. in penlecosten jn asecnsiom;, dni. in assumptione sie, Marie, jn feslo omuiuin sanetorum. jn nalale domini. Signum domni Friderici Romanorum imperatoris inuictissimi. Ego crislianus sacri palalij archicancella- rius. et mogunt, sedis eleclus recognoui. Ada sunt hec anno dominice incarnationis, M. C. LX, VI. jn- dict, XII1I. Regnante domno Friderico. Romanorum imperatore uicloriosissimo, anno regni eius. XIII. jmperij uero XI. feliciter, amen. Data apud aquis granum. VI. jd. januarij. Privilegium FRIDEB1C1 imperatoris de uillicatiow, et ofßciis. in trabana, et Keselheim. 1174- ') «*• n. s. e, i. t. Friedericus diuiua fauente dementia Romanor. imperator augustus." Nostre screnitatis deinen tia. celesli gratia super gentes et super regna. imperiali maiestale sublimala sanclis dei ecclesijs tenetur prouidere. et fideli. prudentique discrelione. iuste et misericorditer consulcrc. Quia uero iuxta ramos ordinanle cantatw specialius familiari prerogatiua aquensis ccelesia. sedes et caput regni. inier eis alpinas resplendens ecclesias. regali. et imperiali tripudiat liducia. iuxla diuorum angusloruni. nostrorum uidelicet antecessorum consuetudinem. inleruenlu etiam dilecti nostri. A. treucrensis arebiepiscopi. aquensis quoque ecclesie canonici aures clementie nostre. iuslis lide'is nostri Stephani eiusdem ecclesie decani, et fratrum, inibi deo famulantium preeibus. benigne prebuimus. et calamitatibus. et annuis eorum iniurijs misericorditer compaciendo suecurrimus. Kral namque consueludinis in eadem nostra ecelefia. ut prepositus eius. scultetoi in quibusdam bonis ec- 1) Allgim. Archiv, etc. ion Ledebur. ior Bd. S. 225, — 22 — elesie non tarnen absque consilio fratrum urdinabat. per quos intolerabul dampno et iniuria, et frequenti inier prepositum et fratres conlrouersia emergentc. pax ecclesie turbabalur, et regia maieslas super hijs multa et magna querimonia, pulsabatnr justis igitur fidelium noslrorum preeibus, pro salute et reraedio maiorum noslrorum et diuine pielalis respectu nobis. dilecte quoqun iliori noslre socio. Bealrici, liberisque noslris conciliande, Otloni aquensis ecclesie preposito dilcclo nostro cognalo suggerendo iusta ratione persuasimus, qualinus dua- rum curiarum, scilicet Trabana et Ketzelheirn. officia. sen uillicaliones. intuilu dileclionis noslre. fratibus aquensibus ila libere resignaret. nt ipsi de celero pro uclle suo ad ulililatem et honorem aquensis ecclesie de elsdem curijs absque preposito, libortatem perpetuam habeant, ca uidelicct ratione, ut idem fratres aquenses pactum uini quod dabalur preposito a prefatis scultclis. de celero annualim persoluant, de ratione paclj, neque augentes, neque minuentes. Pactum ergo curic trabene quod debcnl fratres annualim preposito. sunl VI. carrate uini, et Uli. ame. una quoque ama et dimidia. qae dabilur de bae carrata. quam imiesti- lus frabanensis ecclesie de censu eiusdem ecclesie, annuatim debet aqncnsi ecclesie. insuper una marca argenli. Pactum uero de Keszeheim, et eius appenditio Winningen, sunt. V. carrate uini. et una ama. una quoque marca argenli, Prelcrea diligcnler adtendendum est. et noslre carte infigendum. quod aquensis preposilus de obsequio quod aquensis ecelesia stalulis temporibus debet archiepiscopo Ireuerensi, et ein» arcliidiacono, de prclilulalarum curiarum ecelesijs. Inrciam partem debet, ptrsoluere. et pro eisdem ec- elcsijs, et curijs fortiler stando. uiolentis et iniurialoribus sc opponere, Ut igittfr preordinala bec omnia in- commutabilia perpelualiler mancanl. prcsenlcm paginaro inile conscribi. et sigillo noslro iussimus irisigniri, statuenfes et imperial! auetoritate preeipientes, ut queeumque persona buic ordinationi obuiare presump- sent. L. libras dimidiam partem nobis. reliquam uero aquensi ecclesie. auri purissimi componat. el si preposilus boe ipsum infringere atlemplaucrit. irreeuperabililer preposilura careal. Huius rei leales sunt, Arno.1- dus treuerensis archiepiseopus, Wiehmannus magedeburgensis archiepiscopus, Rcinardns Wirzeburgcnsis electus. Teodcricus rnetensis cleclus. Cunradus. Wormacensis electus. Petrus lullensis episcopns. Gregorius. prumensi abbas. Dux, Malheus, comes Hugo de Dashurch, eomei Ileinrieus de Dilsc. Wamerus de bonlant, et ah quam plures, Signum domni Priderici Romanor. imperaloris inuiclissimi. Ego Godefridus cancellarius uice maguntini archiepiscopi, et arcliicancellarij recognoui. Acta sunt hec anno dominicc incarnationis. M. C. IAX. IUI. jn- dict. VII. Regnantc domno Fridcrico. Ilomanor. imperalore, gloriosissiino. anno regni eins. XXIII. imperij uero XX. Data apnd lulram. X. kl, junij, Privilegium FBJDEIilCl imperaloris de. aHimonknsikts. fratihus, H7.1. ') tS- n. s. c - '• r * f'ridericus diuina fauenle clemencia Romanor. imperator augustus. Ecclesiarum iura pri- uilep-iorura auetoritate illibata conseruare et rationabilia paela, que intcr ecclcsiaslicas personas uertuntur ap- urobarc imperiales lenetur auctorilas preserlim cum uoluntatem priuilegia petentimn. et equitas adiuuet. et ietas non derclinquat. jntuitu ergo diuine remuneralionis pacis concordiam. inier aquensem ecelesiam. et fralres allimotcnses, nostra auetoritate staluimus. el contractum bone lidei intcr eos. et fieri. et confirmari preeipimus. Notum if'ilur esse uolumus omnibus erisli lidelibus. lam fuluris quam presenlibus. quod qnie- quid iuris habet aquensis ecelesia in terrilorijs ecclesiaram, Rcng. et ehiweneis. id bona fide. et nostr« l) Mimt I. 544, - »3 - cleineulie gratia medianlc. acccdcrile tarn preposili quam decani, omniumque fratram conuientia. Fratribus eoneessit allimontensibus in usu. et usulructu, proprielatis sibi dominio relcnto. et saluo iure tocius sue familie, Si quis uero de eadem familia. uel alia cuiusque conditionis persona, de eisdem bonis contra ius aliquid sibi usurpaucrit, liberam habeat abbas poiestatem reuocandi in proprietatem aquensis ecclesie, et usum altimontensium fratruin. iuxta tenorein legis et iuris illius patiie, Eius aulem contractu?, formam baue, consilio curie nostre. iideles nostri aquenses canonici, et altiraotenses monacbi, interposuerunl. quatinus an- nualim. X, marce culonicnsis monclc. XII. solidis pro marca computalis. aquensi ecclesie a predielis fra- IriLus aquisgrani soluantur. cni solulioni nullus cuenlus iguis. uel aque, nulluni infortunium stcrilitatis. uel guerrc. uel alieuius rei importuna calamitas, aliquid aquensis fratribus in ca summa possit. uel debeat afFerre preiudiciuin, Terminus quoque persolutionis buius in pentecosten. ca lege prefixus est, ut si alieuius necessitatis casu pretaxato tempore predicla non celebretur solulio. altimontenses l'ralres. XL. dierum induci'as habe- ant. quod si nee soluerint lunc, preordinala expiret conuenlio. Pretcrea generaliter inter eos ulrobique sta- tutum est. ut quieunque abbas Uli ecclesie preesse eeperit. infra annum et diem sue promolionis, necessc habeat capitulo aquensi. decano uidelicet, et fralribus sc presentare et proprietatem predietarum ecclesiarum, cum plenitudinc dominij ipsis recognoscere. Quod si nouus aliquis illius cenobij abbas quaeuneque ex causa distulerit. ab iure sibi preassignalo. tarn ipse quam fratres cadant. et fratres aquenses integritatem prcdiclorum bonorum sibi uendicabunt. Ut aulem predicla omnia perpclualiter rata pcrmaneanl, sigillo nostro cum appositionc sigilli aquensis, ecclesie. presentem cartulam insigniri. preeepimus. Huius siquidern rei festes sunt. Rodolphus leodicensis episcopus. Erlembardus stabulensis abba?. Florcntius indinensis abbas. Worluwinus imperialis aule protonotarius. Heinricus comes de Dit'lse. Albertus de Grumbacb, Warncrus de bolanl. Conslantinus de berge. Cono de Munzenberg, et alij quam plures. Signum domni Friderici Romanor. imperatoris inuictissimi, Ego quoque Godefridus cancellarius, uice cristiani mogunt. arehiepiscopi et archicancellarij, recognoui. Acta sunt hec anno dnicc. incarnationis, M. C, FAX, IUI. jndielione. VII. Regnanle domno Friderico. Romanor. impcraloie gloriosissimo. anno regni eius XX. 111. jinperij uero XX Data aquis graui pridie kl. aprilis feliciler, amen. Ptirilenium ARNOLF1 trenerensis arehiepiscopi de inueslito trabanensis ecclesie. 1180. ') T seit Arnoldus dei gratia. sie. treuirensis ecclesie archiepiscopus. omnibus sie. ecclesie fide- libus. ia'cris'to pie uiuere. calumpniantiuin uersutia per singula penc temporum momcnla, inualescens. merita rcrum gaudel subuerlere. et a stabilitate sua ucrilatis ordinem triumphal inmulare. Ea proplcr sla. de. ecelesia sibi consulens. remedio scripturarum. rerum et negotiorum meWiam clernari iusliluil. jnde igilur est. quod nos dileclis fratribus aquensibus in posterum consulentes oiifecs cristi Iideles. tarn fuluros quam presentes, scire uolumus. quod predicti fratres frequenter nostram adierunt presentiam. conqucrenles indig- uam et intolcrabilem in Irabana sc sustinere, et diu susliuuisse iniuriam. Asserebant namque annuatiin Kaixatam uini ab inueslito trabanensi sibi deberi quam magistet Ekhaidus Goslariensis preposilus ecclcsias- licus in trabana. aliquod annis non perioluerat. Ulraquc ig'itur parle, fratribus scilieet aquensibus, et ipsi ecclesiastieo presenle, ct. nostro adiulorio assistenlc. allegationibus lunc inde proposiiis. ordinc uidieiano pro sepedictis fratribus lala est sententia. et necessitalc probalionis ad eos Iranslala. adiudicala es! eis ipsa i All-Mu. An luv, fon Ledcljui. 10' ßJ- Seile 228- - )i\ - possessio, et consequenter secundum iuri» fbrmaiu rerum detentarum restitutio, No» igitur utrique parci diligcnter consulere cupientcs. in nos fecimus compromiltcre fide hinc inde accepta. fratribus igitur aquensi- bus nostro mcdiante consilio, debitam pensioncm uini remiltenlibus, goslariensis prepositus, trabanensis uide- licct inueslitus. annuatim uini Karratam. Karli mensure aquensi recognouil ecclesie, et üde nobis data ut diximus. de cetero eandem uini earratam se annuatim soluturam repromisit. Ut igitur inposterum super hac vc omnis expirel calunvpnia, et lirma. et inconuulsa stabilitale boc ius aquensi perpetuetur ecclesie. Sub anatliemate preeipimus, et insuper presentem carlulam sigilli nostri auetoritate communiri, et idoneos testes adhiberi decreuimus, quorum nomina sunt hec. Radolfus maioris ecclesie prepositus. Johannes decanus. Godinus prepositus. Teodericus. de marceto. Wezelo, cantor. Fridericus. cuslos. et alij quam plures maioris ecclesie fratres. Conradus abbas sti. maximini. Lndewicus. abbas sti. Eucbarij. Godefridus. abbas de Spren- kirsbach. Reinerus abbas. sti. Martini. Ramboldus. abbas ste, Marie ad Martires. Fratres sti, Symconis. Folmarus, decanus. magister Erbero, magister Rodulphus, desto. Paulino« Acta autem sunt hec anno uerbi incarnati. M. C. LXXX. jndielionc XII!, Friderico imperante. Heinrico filio eius regnante. Arnoldo treuiror. archipresule. Privilegium AIIMOLF1 irerer, archiepiscopi de monachis corbeiens, 118- A.. dei gratia ste. treuirensis ecclesie archiepiscopus, omnibus cristi (idelibus. ad quos presens perue- ncrit pagina salutem et omne bonum. Quia habundans cautela propler temporum maliciam est neecssaria. presentem carlulam iuslis et inslantissimis preeibus fratruin aquensium gratantcr indulsimus. quam seriem negotij et cause sue testimonium signari decreuimus. Notum igitur esse uolumus tarn prosenlibus quam fu- turis, omnibus ste. ecclesie filijs. ad quos presens pagina peruenerit, quia fratres aquenses querimoniam ad nostram dctulerunt audientiam super iniuria quam a monachis corbeiensibus se sustinerc asserebant. per quos deeimam in trabana sibi iniuste auferri conquerebautur. quam ipsa aquensis ecclesia centum annorum perscriptione. immo per amplius legitime et quiele se possedisse diccb.it. et ad eius rei probationem. secundum iuris rationem se instanter exibebat. jnstanlia denique ipsorum fratrum aquensium admoniti. pre- taxatos monachos. canonicis datis indueijs. semel. iterum. et tercio. litleris noslris citauimus, quibus omni- bus, et singulia noslris citationibus. idem monaehi supersedentes. uenire. aut rcsponsalem pro se mittere ne- glexerunt, Cum igitur fratres aquenses qui presentes eranl se graui expensa pressos. et grauari conqueren- les. sententiam pro sc ferri. in clemosina dni. imperatoris. et pro misericordia dni, pape postularent. nee induciari aliqualenus iudicialcm sententiam sustinerent. tanta auctoritale et rigore compulsi iusticie. sententiam requisiuimus. Communicato ergo ste. treuerensis ecclesie consilio. sub presentia. tarn clcricorum quam mo- nachorum. adiudicatum est, quia in possessione sua fratres aquenses cssent restituendi et fruetus detenti, et apud scqueslrum repositi, jp S j s essent reddendi. Et juero negotio assessores iudices et lestes, interfue- runt Inj. quorum nomina sunt hec, dnus. Rodulphus maior prepositus dnus, Johannes decanus, dnus, Godinus prepositus. Teodericus d e Marcelo. Wczclo cantor. Fridericus cuslos. et alij quam plures maioris ecclesie fratres. Conradus abbas sti. Maximini. LodcM'ieus abbas sti. Eucharij, Godefridus abbas de Sprenkirsbach. Reinerus abbas sti. Martini, Ramboldus abbas ste. Marie ad martires, Fratres s, Sijine- onis. Folmarus decanus. magister Erbero. magister Rodulfus. de sto. paulino. Acta autem sunt hec anno incarnati uerbi. M. C. LXXX. jndictione XIII. supradiclis addendum esse decretura est. quia si monaehi rcelamare nolu- erint. aquensem ecclesiam pro sua stare iuslicia. — 85 — Privilegium HEINR1C1 V. Regit d» Ulis, 1185, ') »©♦ •f. n. s. e. i. t. Heinricus diuina fauente dementia Romanor. rex. De innata et consueta regia largilatis munificenlia ad starum. ecclesiarum posscssiones ampüandi. earumquc stalum in sua integrilate conscruandum. gralo intendimus affeclu. in co qui dat saluleui legibus salulareui elerne remuneralionis fructnm expeelan- tes. Nouerit jgilur uniucrsorum regni noslri fidelium (am presens elas quam successura posteritas, quod princcps noster Godefridus dux louanie terram quandam que dicilur tilix in parrochia haris'talliensi sitam. quam de allodio regni in beneficio tenebat. in manus uoslras ad usum aquensis ecclesie Jjbere resiraauit. dalis ei obhoc ab ecclesia aquensi ducentis et qnindccim marcis argenti. lilijs suis. Ueinrieo milile, et alberto elcrico prcsenlibus. et eandem terram cum co resignantibus. Ea uero plcnitudine et inlegritaie m ia cum lilijs suis terram illam noslrc resignanit poteslati, ut nee jus aduocatie. nec aliquod ius aliud, alieuius potestatis. uel sibi. uel posleris suis reseruaret. ucl in causa criminali. uel peeuniaria. aut alio quocunique casu emer- gente. jla quoqueut nnllus in loeo illo iudex ordinetur. nisi quem ecclesia aquensis iustiluerit. Ad maiorem etiam eiusdem aqueusis ecclesie eommodilalem. et cautelam iuslituil. nl habitatores predieli loci tiliz. com- munionem Labeaut omnium utilitatum. Uaristallicnsi parrochie. tarn in paseuis, tarn in aquis. quam in siluis. eclerisque commoditatibus. ad comrnuues usus spectanlibus. Nos igitur zelo diuiue retributiouis in- uitali. prenominalnm allodium nostrum tiliz beate uirgini Marie in ecclesia aquensi. et canonici» deo in ea mililantibus. in omni ea qua predictum est übertäte a duce resignatum. regie maieslalis auetoritate contra- didimus. codein Godefrido duce presente. et super liac nostra tradiiione gaudenie. üt aulein huius nostra donatipnis liberaliias in omne euum perpetuam liabeat firmiludinem presentem inde paginam eouscribi leeimus. et auetoritatis noslre sigillo coinmuniri. Huius rci tesles sunt. Philippus coloniensis arehiepiscopus, Rodulphus Ieodiccnsis episcopus, llerimannus monasteriensis episcopus. Philippus comes Flandrie, Conradus palatinns comes reui. Hinrieus, dux de Limburch. comes Guliacensis, comes Gerardus de Lon. comes Teo- dericus de Hostaden. Adolfus maior decanus de colonia. Conradus preposilus sti, Adalbcrli. in aquis. Mar- quardus dapifer, dni. regia, Warnerus de Rode., Willelmus aduocalus aquensis. Cono de Minzenbcrch. Hein- aicus Marcalcus de Gallendin. Cono. Gerardus. Gozmarus. llerimannus. de Wislcsmcsclorf. et alij quam plures. Signum dni. Heinrici Romanor. regis gloriosissimi. Ego Godefridus caneellarius uice Cunradi maguntine sedis archiepiscopi, et germanie archieancellarij reeognoui. Acta sunt Jiee. anno dominice ineaiuationis. M. C. IAXX. V. jndictione. HI. Regnanle domiio Ueinrico Romanor. nge inuictissimo. anno regni eins X.VJ. Datum apud aquis grani mense octob. VIII. kl. Noucmbris. feliciter. amen. Privilegium GODEFRID1 ducis Louanie de Ulis. 1185. 2 ) 37- •I. n s e - > '• an »en. Ego Godefridus diu Lolliaringie. considerans quia dies hominis breues sunt, super lerram. et sieut flos agri gloria uite presentis perlransijt. anime mec. et anteecssorum meorum uolcns eonsulere. allendens etiam exubcr.mti malicic dierum. habuntanti caulcla suceurrenduin esse, nolum esse 1) Allgem. Archiv, von Ledebur. ipr Bd. S. 23i. 2) Ailgem. Archiv, von Lcdcblir. 10' Bd. S. 230. - 86 - uolo omnibus imperij. et regni fidelibus. Um fuluris quam presenlibua aream illam in banno haristallienti que dicitur tili«, ttme siluosam. in manus domni Heinrici Romanorum regis ad opus aquensis ecclesie mo resignassc. filijs meis Heinrico milite, Alberto clerico. presentibus et resignanlibus. Sciant uero uniuersi fidelcs crisli cum omni iure meo. salua omni übertäte, in aquis. in paseuis, harislalliensis parroeliie. eandem terra«, ipsam etiam aduocatiam eius loci, ea lege, et condilione. prediclo domno regi ine assignasse. quatinus jn nullam aliain personam fransferretur. sed regno tanlum et imperio pro perbenni gloria. et lirmissima tuilione nobilis et renalis aquensis ecclesie reseruetur. Quia uero propter transiloriam reruin memoriam. et inualescentem calumpniantium uersutiam habundans cautela est necessaria. hanc prcsenlem carlulam sig.llo mei lestimonij in argumentum uerilalis communiri. et teslcs idoueos qui presenti inlerfuerunt (raditioni, subler assignari decrevi} Nomina testium Philippus colon. arehiepiscopus. Rodulphus leodieensis episeopus, Herimannus, monaslc- riensis episeopus, Adolfus maior decanas in colonia. magister Cunradus prepositus sti. Alberti. Aquenses fratres. Albeiius uicednus. magister Werembertns aquensis scolaslicus. Heribertus niger. Heribertus abbus. Willelmus comes iuliacensis. Cono de Minzenberg. Wamerus de rode. Marquardus dapifer regis. Willelmus aduocatus aquensis. Cono. Gerardus. Gozmarus. et alij quam plures. Facta aulem sunt bec. et annolata in curia leodij celebrata mense septemb. anno iucarnali ueibi M. C. IAXXV. indict. III. Friderieo Romanorum imperatore. Heinrico tilio eius regnanle, Rodolpho leodicensi episcopo. Godefrido. imperialis aule raneellario et aquensi preposito. Privilegium GERLsICl sigebergensis ahbatis, 1191- 38* •S, n s. c. i. t, Gcrlaeus dei gratia humilis. Sibergeusis abbas. et eiusdem ecclesie conuentus, et Cun- radus eadem gratia aquensis deeanus. cum uniuersilate l'ratrurn. omnibus stc. ecclesie filijs ueritateui dili- pere. et in erislo pie uiuere. Nolum esse uolumus uniuersis cristi fidelibus tarn presenlibus quam fuluris. annis quadraginta et amplioribus ecclesiam sibergensem aquensi decano pro nona de Flatlena et de Mun- fendorp, in terris. et uineis. cultiä. uel colendis. et in animalibus annuatiin duas marcas colon. duas libras piperis. duas etiam cijrotacas. quatuor denarios ualentes. et duos eoturnos noctarnales. quales m claüstro tieri solent meliores, infra oetauam sti. Martini aquis persoluisse. jnsuper ecolesia sibergensis Iria hospicia singulis annis debet deeano. cum X. equitalibus. si uenire uolueril. sin autem nullam redemptionem hos- pitiorum ei facere lenetur. Procedente uero tempore, in diebus nostris ex consensu parciuui placuit ecclesiam »ijbergensem predicto decano. VIII, Marcas conferre. ipubus ipso duas addere deberet. ex quibus quiequid annualis census acquiri posset, ad supplementum. aulique pensionis decano atlineret. jlaque utriusque par- tis uigilanti consilio prouisum est. ad exeludendas lergiuersanlium calumpnias. ad roborandam suam cuique iusticiam presentem cartulam conscribi. ut predieta annua pensio in perpetuum rala. et inconuulsa scrue- tur. Nichilominus in argumentum fidei. et ad aulcrendum omuem malignantium calumpniam. statulum est. ut hoc rescriplum. signatum sigillo aquensis ecclesie maneat. apud sibergenses. et nersa uicc. idein insigni. tum sigillo sijbergensis ecclesie recondatur. in ccclcsia beate Marie aquis grani. Hiiiua rei teslcs sunt, canonici aquenses. Heinricus cantor. Wallerannus. Radulpbus. Albertus camerarius Werembertus magister Bcolarum. et plures alij. El de conüenta sijbergensi Hildegerus. et Godescaleus priores. Philippus, Gerlacus. Leo, Walpcrlus, et eeteri. actum sollmnpniler el conlirinatum, in capitulo aquensis ecclesie. anno uerbi iucarnali. M C. LXXXXI. jndict. VIII. anno 1. imperij. Heinrici quiuti iuiperaloris. — «7 _ Privilegium HEWR1C1 FL imperatorit dg Sinceka. 1191- Menricus, dei gratia. Roman, jtoperator. et semper augustus. jmperialis prepositi uoslri est. capellam nostram aquensem, pijs promouerc studijs. ut in his quibus a prima sni fundalione. ex gratnitis impera- torum et Repum benelicijs. ad diuini eultus decorem collatis. uarijs ex causis inminuta perpenditur. felici- talis noslre tempore aliqna ex parle reparetur. eins quippe augmentum. et statum laudabilem desiderare debemus in qua regnandi inicium. et primam pereipimus unetionem Unde significato nobis defcelu. quem iratres eiusdem capelle, in curlc de Sinzecba. cuius (lue partes ipsis. tercia uero preposilo dlnoseilur per- tinere mullo ex tempore suslinuernnt. exinde quod propter reparationem uinearum, (|ue perturbationis qnodain tempore sueeise et penitus uastate. non nisi in quatuor Karratis preposito et fratribus in octo. artissimo tunc pacto respondere potoranl et usque ad presentis tempoiis ubertatem. et uinearum muliipb'ea- tionem. Lee tarn arla pactio in dampum ecelesie obseruabatur. nos consuete pietatis bumanitate inducli. ecclesie et fratribus. eoquod sublata sit neeessitas que sie urgebat a defcelu parifer et iniuria duximus consnlondum. jmperiali igitur auetoritate decernimus. ut fratres de cetero. nullo mediante raalo ingenio. anl subtilitate suspeeta. duas in piedicta eur'e töeius uiililatis. in uino et annona. partes rceipianl, pre- posilus uero terciam. Ut autem lice noslra diualis ordinatio. rata et omni tempore inconuulsa permaneat. presentem inde paginam. conseribi cl sigilli nostri iropressioije iussimus communiri. Statuentes et maiestalis, nostre uigo.e firmissime saneüenles. ut nee preposilus. nee aliqna in posterum cniuscumque condilionis persona, hanc ordinationem nostram conucllere aut temeritatis ausu, aliqualenus i III audeat Contraire, Ex ho c ioitur medico quo predictis fratribus in iure suo assislimus, potiora poslmodum a nobis optinendi fiduciam minislramus. Data in castris circa Neapoliin. per manum Heinrici protliönotarij, VI. jdus, junij. Privilegium CVNRABl. aquensis decani. et prepositi stü Adalbtrti, 1192. £©♦ In nomine domini amen. Ego Cunradus dei permissione decanus sie. Marie, et preposilus sti. adal- berti in aquis. Notum facio omnibus presenlibus et futuris. quod omnem possessionem illam. quam erai in pago Connesdorp. infra terminos de Sinceke. constiluto. pro remedio anirae mee et parcnlum mcorum. tra- didi ecclesiis ste. Marie, et sti. Adalberli. et monaslerio sli. Johannis in poreeto. et quiequid iuris in pre- dicla possessione babui. in ecelesias casdem conluli. el ab eisdem sub annua pensione. nidelicct dimidie marce. quousque uiuerem reeepi. sub hoc tenore. ut decanus sti. Adalberti. post deecssum meum. prclale possessionis amminislrationem. et gubernationem. habeal. ipse. et omnes sucecssores sui. Lac condilione quod in aniuerfario ineo. ecclesie beate marie. delur marca. quorum decem solidi dislribuentur fratribus. sex de- narij". deeano. et camerario dabunlur. sex uero saeerdoli. et suis ministris. Duodceim denarij. hospitibus ecelesie, Ecclesie uero beati alberti. dimidia marca tradetur. hoc pneto. ul quinquo solidi dislribuanlur intcr fratres et de duodeeim denarijs tres habeat eamerarius. et nouem dislribuanlur hospitibus lllius ecelesie. demnm ferlo dabilur monachis. beali Johannis in porcelo ad refeclionem. His omnibus hoc modo diuisis. et dislribulis. quod super est de prouentibus iam sepius diele possessionis, decanus beali Adalberli. in fiuos pios et lieilos usus conuertaf, Possessio empla, et iam dictis eeelesijs collatn. Lee esl Area cum pomerio. et orlo. domibus et orreo. edificata. tria iugera uinearum. et dimidium. quorum unum. in Sinceka. seeundum in WeslLeim. est silum. tercinm et dimidium» in ipsa uilla eonnesdorp. ibidem sunt XX.XV1IU. — »8 - iugera terre. culie. et quinquc nemoris et duo parua prata. Ut an lern heo elemosina rata et incouuulsa imperpotuum maneat. lianc carlam conseripsi. et cam munimine mei sigilli roboraui. Acta sunt beo anno dominice incarnalionis. M. C. XC. II, jndictione X. hujus cartule actioni interfuerunt, legiltimi tcsles. canonici uidclicet ste. Marie, Heinricus cantor. Wercmbertus rnagister. Heinricus eelerarius. Ricolphus camc- rarius. Albertus. Radolphos, Stcppo. Johannes. Canonici sti. Alberti. Herimannus. decanus. Reinerus. Heinricus. Heinricus. Engelbertus. Heinricus magister. monachi poreetensis ecclesie, abbas Arnoldu?» Zaeba- rias prior. Tiricus. laici quoque. Tiricus. Bertolphua. Johannes. Cono. Gerardus. Alij quam plures. tarn clcrici quam laici. Lieber Privilegioritm oder Chartularium des hiesigen Münster Stifts , welches sich in dem Archiv desselben befand, hat der verstorbene gelehrte Geschichtsforscher und Pfarrer zu Afden , ERNST copirl und ein Jnhaltsverzeichniss desselben angefertigt, das noch vorhanden ist , nach welchem hervorgeht , dass dieses Chartular nicht nur die obigen 40 Urkunden enthielt , sondern auch noch : Privilegium llcinrici IV. Rcgis de Capella in Luuesbcrg et Vals de 1059_, Decretum Nicolai Pape dc'electionc summa Pontificis , und was hier folgt, enthalten habe. Jle sunt reliquic que continenlur in feretro bte. Marie aquis graoi. ile uelamine, quod habuit in ca- pitesuo.de uestimentis dni. cum quibus cruciüxus est. et scandalia dui. de capillis lile, M. v. de pannis dni. qnibus in presepio fuit, iuuolulus et de ipso presepio. de fascia cum qua ligalus fuit. de spongia dni. de Iigno dui. de sepulcro dni. de Lapide calvarie montis. super quem sanguis dni. effusus est. de capistro quo manus dni. lig.ite fuerunl. de linleo quo duus. pedes discipulorum suorum tersit. de capillis et ueslibus sli. Job. Baptiste, de reliquiis apostolorum Petri et Pauli. Maxima pars corporis bli, Jacobi apostoli. corpora ss. apostolorum Symonis et Jude, de reliquiis sti. Mathei apostoli et ewangeliste. de calona s. Petri. de reliquiis sti. Marci ewangeliste. de manna que inuenta fuit in sepulcro sti. Job, apli, et euang. Barnabe apli.sunt etiam in predicto feretro de reliquiis ss. Martyrum Stepbani predyaconi. Laurcntij. Vinccntij. Maurieij. Dionisij. Georgij. Geruasij. et Protasij. Remedij. Juliani. Anastasij. Pantaleonis. Nicctij. Desiderij. Sulpicij. Audc- muudi. Columbarij. Apollinaris. Vitalis. Ferrucij. Cypriani. Cassij. Lcmmij. Concordij. Salurnini. Crispini. Eleulberij. Vedasti. Leopardi. Sabini. Leodegarij. de capillis sti. Bonifacij et de Barba cius et de linteo Sanguineo. quo caput eius inuolutum est. Albini. Pontiani. Maxentij. Continentur quoque reliquie ss. con- fessorum: Syluestri. Grcgorij. pp. Martini epi. Lazari quem suscitauit dnus. Marcelli. Donati. Leonis pp. Saluij. Ermogenis. Amandi Ysaac. Romuli. — Borodis. Manni abbatis. Germani. de capillis ste. Marie Magdalena, quibus pedes dni. tersit. de reliquijs ss. uirginum Agatbc, Cecilic, Eufemie. Perpelue. Altlcgundis. Tccle. Tbeodosie. Petronelle. Susanne. Corone. Balbine. Fclicitatis. seeunde et aliorum apostolorum, Marty rum. Confcssorum. Uirginum. quorum nomina et numerum deus seit. Dann folgt ein Register der Güter des Stifts, omnia bacc scripta sunt, fährt Ernst fort, eadem manu, eaque elcganti, snb ünem seculi XII. uel initio sequeutis etc. Sequitur alia manu minus eleganti Seculi XIII. Sentenlia de juribus aduocati jupiliae. etc. Sequitur alia manu Privilegium Heinrici VI. jmp de Sinziga de anno 1192. alque liaec omnia cxplent 78 folia subjunguntur Iß alia, in quibus nitide seculo XIII. uel XII. dcscriplus ist ordo ad benedicendum Regem item - Reginam etc. - 89 - •Jn Aqtiisjrani palatio sunt II dominicales mansi et II. bonuaria, aspiciunt ibi VIII niansi, quorum unusquisque solvit II porcos. IIsol. valentcs , et X. modios auene et V. carratas lijjni. et III. pulloset XV ova cl cxcreet II. bonuaria et servit XII dies, Curtila soluunt IUI sol. et II. den. sunt ibi II mansi elemosine soluentcs Villi, sol. et II frissingias ouiuas. Sunt ibi II. appendicia jmperatoris, ex quibus habent,fratres decimam et no- nam. Jn Ritherche est cappella, ad quam pertinet decima pars et nona de labore dominicali comitis Hc- zelon. insuper decima eiusdem predii. Jn Giminiaeo est cappella , ad quam pertinet decima et nona de labore dominicali insuper decima eiusdem predii , in eodem predio sunt construcle II cappelle ob commoditatcin ciuium. ad unam pertinet I mansus. et ad aliam V. sol. Jn Erclenze sunt V. dominicale3 mansi , aspiciunt ibi XXIIII niansi et dimidium, quorum unusquisque solvit XX denarios et duos porcos XII. denar, ualentes et II pull. II carratas lignorum, et exereet III bonuaria , et «cruit per totum annnm si opus fue- rii. jn eodem predio sunt VIII. mansi quos seruientes tenent. Est etiam ibi I. camba soluens XXX. modios. Est etiam ibi molendinum solvens XXX. modios. Est etiam ibi terra soluens XVIIII. den. Haisloldi soluunt I. libram. Est etiam ibi terra elemosine soluens. XV. den. Jn Ostricli sunt IUI. dominicales niansi, et VII. bonuar. et dimidium aspiciunt ibi XVI. mansi tale seruitium et tribulum reddentes sicut su- periores. Sunt etiam ibi preter hos XI, mansi unusquisque ex bis soluens V. sol* 103 . Sunt etiam ibi IUI. mansi quos seruientes lenent Est etiam ibi terra nouitcr exculta , niebil adhuc soluens. Est ibi mansus I. penitus uastatus. Sunt ibi V. molendina. de uno exeunt XIW. modii, de seeundo XII. modii, de tcr- cio X. modii , de quarlo VIII. modii . de V 1 " XIIII. modii. De Tlielonio IUI. sol lls , de Sylua exeunt XX. modii auene et XX. pulü. Curlilia sunt ibi soluenlia 111. sol ds , ad ecclesiam eiusdem predii pertinet 1, mansus et V1I1 bonuaria et V. maneipia, insuper decima ipsius predii. Cujus deeime terciam partem tenel saeerdos ibi seruiens Jn Honbercli sunt IUI. mansi soluentcs XXX. sol tls nona de Ilaslo et de Linna, de Sualmo pertinet ad Ecclesiam aquensem , quo tarnen ab usu fratrum penitus rapiunlur. Jn Rikela sunt VI. dominicales mansi , aspiciunt ibi IUI. mansi , ex quibus tenet vülicus I. in beneücio j ceteri seruiunl et soluunt. Soluit autem unusquisque 11. porcos, Xll. den. ualentes et Vlll modios brasii, et 111. sol V aquisgr. data. 1157. ££♦ _/%.drianus episcopus seruus scruorum dei dileclis filiis Richero decano ecclesie ble. Marie in aquis grani. Eiusque fratribus tarn presentibus quam luturis canonicam ttitam professis, in perpeluum , Venerabilia loca et diüino cullui dedicata. quanto ab ipso fundalionis exordio maiori preeminenl excellentia dignitalis , tanlo amplius nobis. qui deo, prout ipsi placuit, disponente. personis et Iocis pro slalu et ordine singu- lorum intendere salubriter ac prouidere debemus. cogitandum iraminet atteutius et. ageudum, ut aposlolice sedis presfdio contra ineunus el inoleslias persequentium muniantur, et antiqnas dignitates ac juia. que ips* - H2 - pia loci imperatorum fauore sunt ol prineipum assccuta. integra eis et illibata sementur. ne si forte auctori- tatis nostre fuerint muniminc dcstituta, et proeellosa seuientium. feritas circa ca debachelur , et honor eis (lel)itus et consuelc dignititis fastigiuui suhtrahatur. ecclesiam autem bte. Marie, in qua vos dilecti in dno. filii diuino estis obsequio mancipatio a Carolo pic et gloriose memorie Romanoruin quondam jmperalore splendide atqne magnifice fuisse conslructatn cl nos ipsi manifesto cognouimus, et ad multorum notitiam id ipsum certum est perüenisse, qui, ob insignem ipsius uencrabilis loci memoriam. candem ecclesiam prineipum et optimatnm Regni sui communicalo consilio, multisque libertatibus et dignitatum excellentiis sublimatam a predecessore nostro sante memorie Leone papa, sicut in eiusdem jmperatoris priuilegio continelur. petiit de- dicart, et ei munus apostoliee consernationis impendi. ex quo uero juxta uotum suum ipsi basilice dedicationis munia insignisemt solemnitatc drpensa , ad maiorem eidem loco prerogatiuam gloric conferendam , omnium dueum, marchionnm, comilum et aliorum prineipum IVegni, qui ad id solcmnitalis ex imperialibus conue- nerunt institutis, assensu babito. et fauore in presentia eiusdem predecessoris noslri episcoporum etiam car- dinalium, qui cum co fuerunt inter alia magnifica eidem loco conecssa, prefatus imperator insliluit, ut in eadetn s lc. dei genetricis basilica sedes regia locaretur, et ibidem locus regalis et caput transalpine gallie baberetur. Unde nos , qui ex officio summi pontifieatus, quod gerimus , uniuersis cr'isti ecclesiis paterna solliciludine eompellimur prouidere memoralnm ecclesiam,, ut dignitates, possessiones et jura sua perpeluis ci temporibus conseruentur, uestris postulationibus inclinali, sub bti. Petri ac noslra prolcctionc suseipimus, et presentis scripti priuilegio communiuiimiSj, statuentes, ut quascumque possessiones, queeunque bona eadem ecclesia in presen- liarum juste et canonice possidet, aut in futurum, conccssionc pontificum, largitionc Rcgum ac prineipum, oblatione fidclium seu aliis justis modis prestante dno. polerit adipisci, firma uobis ueslrisquo sucecssoribus et illibata permaneant , adijcimus etiam , ut sieut memoratus antecessor noster Leo papa qui prout superius diximus, prefatam basilicam propriis manibus consecrauit, jamdicti jmperatoris preeibus inclinatus insliluit, Si quis candem ecclesiam uel bona eius ledere, minuerc, uel auflerrc tentaueril, sicundo, tertiouc commu- nitus. nisi quod illicile fuit atlenlatum, eondigna emendatione correxerit. eiusdem loci Decanus aucloritatc noslra liberam habest facultatem in tantc presumptionis autborem anathematis sententiam exercendi, quem nulla persona ecclcsiastica presumat absolucrc, nisi prius condignam satisfactionem de perp irato malcficio eidem loco curauerit exliibcri, decernimus ergo, ut nulliomnino liominum liceat prefalamecclesiam temere perlurbare, aut eius possessiones auflerrc uel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus uexationibus fatigare, sed omnia inlegre ci nseruen- tur corum, pro quorum gubcrnalioiic et suslentalione conecssa sunt usibns omnibus profutura, salua sedis apostoliee auetoritatc. Si qua igitur in futurum ecclcsiastica, secularisue persona banc nostre constilutionis paginam sciens contra eam temere uenire tenlauerit, seeundo., terlioue commonito, si non satisfaclionccongrua emendaucril., poles- talis, bonorisque sui digmiatc careat, rcamque se diuino judicio exislcrc de perpetrala iniquilate cognoscat, et a sacralissimo corpore et sanguincDeiet domini rcdemptorisnostrijbesucrisli alicria Hat, ac ineslremo examinediuine ultionisubiaceat. eunetis autem eidem loco sua jura scru.mlibus sit pax domini nostri jhesu crisli, qaatenus hie fruclum bone aclionis pereipiant, et apud dislrictum iulicem premia eleric pacis inueniant. amen. amen. amen. Datum apud castrum Vieumuarium per manum Rolandi sacre Romane ecelesie prcsbijtcri cardinalis et cancellarii decitno calendas oclobris, jndictione sexta. jncarnalionis dnice. anno 1175, Pontifieatus uero dni. pape Adriani quarli anno 4°. Subscriplum ego Atlrianus catholice ecclesie episcopup, Ego Wibaldus presbyter cardinalis tituli sie. Praxedis. Ego Julius presbyter cardinalis tituli sli. Marcelli. Ego oetavianus prcsbyler cardinalis tituli sie, Cecilie, Ego Ilildcbrandus presljylcr cardinalis Basilic duodeeim apostolorum. Ego Guido prcsbyler cardinalis tituli sti. Calixti« Ego Joannes presbyter cardinalis tituli sie. Anastasie. (Er.mt he littcre apostoliee in filis sericis tarn glauci quam uiridi coloris more romane earie bullatcs.J — 33 — LVDOWICUS 11. Hex Germania* donat Ahbaliae Prumiensi Ecelesiam tii. Sahatorispropt Palatium Aquis grani, 871. ') JT. n. s. e. i. t. Ludouicus diüina fauente gratia rex. Si liberatitatis noslre mutiere locis deo dicatis qnedam conferimus bcncficia, neccssitatcs ccclesiasticas nostro rclcuamus juuamine, atque regali tuemur munimine, id nobis et ad mortalem uilain temporalitcr transigendam , et ad eternam fe iciter oblinendam, proi'uturum liqnido credimus. Qua propler comperiat omnium fidelitim nostroram , presentium scilieet et luturorum solcrtia, quällter nos, uenientes ad Aquisgrani palatium, inuenimus ibi ecelesiam destruetam quam ircuitor et mater , in elccmnsyna illorum , eotislrui leecrunt, ut ibi Cymcterium esset morluorum, Hanc ergo, ut ita destruetam reperimus, eondoluimus indc, co quod nee donata fuerat, nec etiam preuisa ad dei seruitium, sicut esse debuerat. Nos uero hoc cernenles , couimendauimus cam Ansboldo uenerabili Abbati, ut ipse eam in prouidentia baheretj et quisquis post eum Abbas in Prumia esse videretur. Dolauimus itaque eam, danles ibi duo mansa et tertium mansum indominicalum cum umeis., quas missus nosler ibi consignauit, nec non et man- eipia utriusqne soxus, quorum nomina sunt. , . . cum uxore sua , Ursildc nomine, et infantibus eorum. Has ergo prescriptas res cum omni inlegritale j cum maneipiis ntriusque sexus, concedimus ad ecelesiam s. Saluatoris, precipienteSj ut nullus ex süccessoribus nostris prescriplam ecelesiam ac res, quas ibi concedimus, auferre presumat de polcstale abbatis Prumie sed inde in perpetuum rector ac gubernalor Abbas Prämie ac sui frafres exislant simililer ergo de dnabus eceksiis preeipimas, qiiarum una est ad Wornisalt , et alia ad antiquum compnm ut simul eadem donatione consislant cum appendiliis earum , ut eis pro noslra ac conjugis carisimeque prolis salule, ac remedio animarum anlecessorum nostroram domini clerncnlinm delec- tabilius exorare deJectent, El ut bec auetoritas largitionis noslre firmior habealur, et per futura tempora ä (idelibus nostris uerius credatur., et diligentius obseruetur , manu propria nostra subler eam firmauimus. et annuli nostri impressione assignari jussimus. Signum Domni Hluodouici Serenissimi Regis, Eberbardus cancellarius ad uicem Luitbcrti recognouit. Data XVJ Kai. Novemb, Anno XX.X.VUII regni domni Ludouuici Serenissimi Regis in ortenlali Francia reg- nantis, ind, IV, Actum Aquisgrani palatio in Dei nomine felicitcr Amen. OTTO 111. confirmat fundalionem monasicrii in monticulo Luouesberc juxtu aquis granense palatium. 997. 2 ) £©♦ •9 ■ n. s. e. i, t, Olto diuina fauente dementia Romano^um imperator Augustus; quanio imperial; dignilale eunclis uidemur gradibus preeminere. Tante- in omnibus operibus bonis debemus pre omnibus pollere, alqne dum lempns babemus eunelis uiribus elaborare. quatenus cum jam operandi tempus non erit , sed premii perpelualem mercamur relribulionem aeeipere., qua propler omnium sancle Dei ecclesie nostroruroque ftdelium presentium ac fulurorum nouerit uniuersilas, quomodo nos pro quodam monticulo Luouesberc diclo juxta noslrum Aquisgranetise palatium sito dedimus ad monaslcrium sti. Saluatoris in 1.) Sielic meine Scluifi : etic Königl. Kapelle etc. 1829. p»g- 75- ViV. t. __ Mira*« °P- dipl, T. III. pag. f). 2) Dieselbe pag, 76. Drk, 2- 5 — 34 - Brumia situni, plenum Btque jusium concambium, quia ipsi monaslerio prediclus perlinebat monliculus , «ualiterquc , cuncta illa prcdia , qua Alda quedam uidua noslro iuri tradidit , que t,ie nominantur Velde- ricke Leidon , Umeron, Dlieste, Maldericke cum omnibus suis pertinentiis ad prefatum monliculum Luoucs- berc nominalum concedentes monasterium in eo loco sub bonore st. Saluatoris., el bqatissime Corone niar- tiris pro Doi amore alque noslre anime et parcntum noslrorum , ncc non pro illius jam diele uidue Aide remedio animc conslruere, alque oongregationem monaebarum sub st. Benedicli uiuenlium regula ordinäre slatui- inus, cpneedimus itaque ad ipsum monasterium noslram capellam imperialem in Jngeleheim siiam , cum omnibus suis deeimalionibus el perlinentiis, eo teno rej , ul ipsa capella celeraque loea superius
  • duce sibi tradilum, pramominatas sie. Dei Genilricis Aecclesias prius Iradidil, et legali prajeepto conlirma- uit Nos SlK, Dei genilricis Aeclesioe cum oinnibus appendiciis eins, hoc est, ulriusque $exus maneipiis arcis, aedifieiis, terris cultis , et incultis, agris, palris. paseuis, eampis, siluis, uenalionibus, aquis, aquarumque decursibus, piscalionibus , molis, molendinis, exilibus et reditibus, uiis et inuiisj quesilis et inquirendis ac cum omni utililale , quae ullo modo inde prouenire polest, ad usum l'ralrum Deo ibide famulantium in proprium dedimus, alquc tradimus et ul haec nostra regalis traditio stabilis et ineonuulsa omni permanaat aeuo, hanc caiiam inde conscribi, manuque propria, ut suhlus cernitur corroborantes sigilb noslri imprcssione iussimus insigniri. Signum Doroni Heinrici quarli Regis. Gebehardus Papcellarius uice (Xuitbaldi archicapellani) recogno- uit. Datum est IV. nonas Martii Anno dominicas incarnationis M. L, Villi. j IU ]. X U, Anno autem ordinalionis Domni Heinrici quarti Regis V, regni uc.o III. Actum Apüisgrani feliclter Amen Siegel abgefallen. „ ■ . ,. 0 ° jEx originah l) Siehe Köiligl. Kapelle etc. p. 79 — 36 — Bulla GREGORll V. 997. '.") ßregorius episcopus seruus seruonim dei dilectissimö filio Oithoni Roman, imperatöri äugusto. Equum igitur et dignum iudicamus imperialis honorem regiminis cl poteslalem apostolica aucloritate firmari el de de omni bona volunlale et beneficiis cuuctis ah imperatoria potestate sacro cuique loco concessis digne deo gralius referre, alque ideo, quia poslulal a nobis , qualiler locuin et ecclesiam aquisgrahi uidelieet pa- laliobonis ex ucstra donatione inchoatam principiis, nostra apostolica münificentia finiiaremns auctoriiale. Et ut cliam Lene inclioata prineipia eo meliori Tino nterentur, supradicte ccclesie concedimus clericorum con- gregationem catholicorutn sublimiter, et ut regulariter uiuant, commendamus. jnsnper eliam statuimus , ao per noslram preeepti paginam firmum et inconuulsum decreuimus , in snpradieta ecclesia septem cardinales diaconos et prosbylcros septem cardinales liuic ccclesie in illorum ministeriis deseruire, ea uidelieet r,\tionc ut nullius dignitalis persona supra sacrum altare dei genitricis marie ibidem constitutum missam celebrel , preterquam supradicli septem cardinales presbyteri , el arebiepiscopus iiujus loci coloniensis cl episcopus Lcodiensis, qui buic Dioeesi presidet. Predia uero omnia huic loco ab imperatore aut ab aliis dei bdelibus concessa sub noslre aucloritatis defensione munimur , et sub anatheiriatis interminatione corroboramur , ut nulla persona major uel minor de supradicli monasterii prediis aliquid aulerre uel aliqua molcstia atticere presumat. ea uidelieet caulione, ut singulis quibusque annis sine aliqua mora aut dilalione optimi auri libra una nostre predicle Romane ccclesie aplo tempore pcrsolualur. Et ne Iiujusce religionis ordo et tante dignitalis apei ab ignobili aliijuo uel leui aclu uilcscatur, uolumus atque apostolica auetoritate firmiter pre- cipimus, ut.......ordirietur, ut supra decreuimus. Et siquis tarn audax noslre iussionis preeeptum uiolauerit, anathematisamus et etiam exeommumeamus, quod omnes proeul dubio eompesect. Scriptum per manum propriam pronotarii et scriniarii sanete Romane ccclesie anno dnice. jnearnaliouis nongentesirino nonagesimo septimo metisc februarii jndictione deeima. E«-o Gregorius episcopus seruus seruorum dei subscripsi. Ego Job. Rouarid subscripsi, Ego Landolfus mediolanensis arebiepiscopus subscripsi. Ego Vuido papiensis arebiepiscopus subscripsi. Datum idus (j. Febr. per mauum Joannis episcopi sanete albanensis ccclesie et Bibliolbccarij sanete apostoliee sedis , anno pontiücatus dni. Grcgorij quinli pape primo, Regni uero diui tertij Oltbonis anno primo in mensu februario. CEt infra dependebat sigillum apostolicum Rlombo impressum.) Prasenlcm copiam cum uerbo suo originali in cortice arboris scripto et subscripto, ut supra collalam, et exceptis duobus uerbis , quorum loca buic uacua et punetis notala sunt, concordantem. Testor hac 23 Aug. 168(3. Wil. Vonderheyden nots. pbs. Renuntiatio jurium . , Wühelmi ei . . Folquini, que habebant in curia de Sinlzghe. 1192- SO* Meinricus sextus diuina fauente dementia Romanor. jmperator auguslus. Ea , que in presentia nostra iusle et amicabiliter dÜfiniuntur , ne proecssu lemporis ob malignorum proueruiam aliqualcnus relierentur, litlerarum memorie dignum dueimus comincndaro Quapropter notuin faeimus uniuersis jmperijnostri üdelibus, l) Becck , a(|iiisyi»iuim S. 83' - 37 -. presentibw et luluris. ijüod cum dileclus frater noster. » ptüippos aquen. preppsitus curia.» ble, Marie aquen. in Syntzge in portalem suam recepapafc t-t qniete possederat. Wilhelmus et Volkoldus de Sintzge occasiono uillicalionis, quam pster eorum el ipsi in curia illa aliqHando habueruut , eam grauare et sibi alhabere lemptabant. Nos ijfilur nulla ratione inducti , quod prcdirli . . Wilhelmus et Volkoldus in curia illa haberent ucl habere uiderentur , sed sola animi moli pielate cum fralre nostro preposilo et canonicis aquensibus diligenti precum ainnionilione ordinauimus , quod inluitn dei prediclis . , Williclmo et Volkoldo ad necessitalis coruni sublouanicn medietatem uini presentis tunc anni de cadem curia proucnienlis beniVnd dederunt. qua de causa. Wilhelmus el Volkoldus in presenlia noslra omni juri , quod in curia ilh hil rcnl uel uiderentur habere pro so et omni parentela sua omnimodis renunciauerunt et « mnm .i„ c 1 l °«^i«niento nrmaue- i'untj quod nee per so nee per aliquem alium eandem curiam uel aliqua curie altinentia de cetero nunt grauare debeal , uel se de hijs intromittere, Nos ijjilur ad omnimodtm aquen. ccclcsic cautionem canonicis aquen. sab oblenlu gratie nostre districle preeepimus, quod nee ipsi nee preposilus ipsorum eandem curiain alicui unquam laicc persone in pacto commiltant. Datum Sintzge anno dni. M. C, XCII. indict. X. IUI. non, oclobris. FRIDERICUS 1. concessil loco regali aquensi jus monelandi, et 2 nundinas in anno lililj 51. •f. n. s. c i, I. Fredericus. diuina fauente dementia. Romanorum imperalor. et semper .Wustus qunm Aquisgranuro locus regalis. tum pro sanetissimo corpore beali Karoli Imperatoris inibi gloriiicato. quod solus ipse fouere cernitur. tum pro sede regali in qua primo Imperalores Romamrum coronantur. 'omnes prouincias cl ciuitates dignitalis et honoris prerogatiua precellit: congruum et ralionabile est. ul exemplo domni et sli. Karoli. aliorumque preecssorum noslrorum. eundem locum imperialis defensionis et nostre ole- mentie priuilegiis et libertalis institolione. quasi muro et turribus muui.imus, jnde est quod bis in anno uniuersales, et sollempnes Nundinas. Aquisgrani celebrari decreüimus ex consilio mercatorüm. uicinarum ciuitatum iura eatenus consciuanles. quod Nundine islc. non solum illarum .Nundinas non impediant, ucrum earum adaugeant emolumenta. Ex consilio itaque prineipum noslrorum. pro reuerentia domni Karoli sano- tissimi Imperatoris. omuibus mercaloribus lianc donamus libertalcm, ul in Jiis Nundinis. cl per totum anunm in hoc regali loco ab omni iheloneo sint immunes et liheri. cl sua epinmercia uendant. et emant, prout ipsi uoluerinl. Nullus mercalor uel quelibet alia persona, in his Nundinis mercatorem in causa ducal, pro debilo söluehdo. uel alio quolibet negocio quod ante Nundinas perpetratum fueril. Sed si in Nundftiis aliquid perjicram factum fuerit. in Nundinis secunduin iusticiam emendetur. Prime aulem Nundine incipienl in dominica prima quadragesime quando sex septimanc usque ad Pascha numerantur, et quindeeim diebus durabit. Secundo ucro Nundine ineipient oclo diebus ante fest um sti Michaelis, et durabunt oclo diebus post idem festum, omnes quoque ad Jias Nundinas ueuientes uel inde redcuiiles. uel ibidem commorantes. in rebus et personis, lirmam pacem habeant. Preterca ne crebra mutatio moncle. que aliquando grauior. ali- quando leuior esse solebat. in dampnum tarn gloriosi loci, de cetero redundet. ex consilio curie nostre. monetäre inibi cudi feeimus. in eadem pmitate. grauilale. forma et numero perpetuo duraluram. De marca cudentur vigmtl quatuor solidi. duodeeim solidis coleniensium semper cquipollentes. ita uidelicet. ut ex his viginti quatuor solidis. duodeeim solidi eolonienses haberi possint. et de duodeeim solidis coloniensium. vigiuli quatuor solidi aquensium. sine impedimento possint cambiri. forma uerp denariorum Ulis eril. quod uu. uns parle, crit jmago sli Karoli et eius »uperseriptio. ex altera parte nostra jmago, cum nostri nominis — 38 snpcrscriplione, Ceterum quia quedam abusio pro longa consuetudine in populo aquensi locmn tusticle obtinuit. ut qui de ealumpnia uel aliqua re impclobalur. non poterat expurgacionis sue satisdacionem offerre. nisi per festucara quam inclinalus de terra leuasset, quam si subito non inuenisset. in penam cempositionis de- ridit. Nos baric iniquam legem perpetuo condempnantes. imperiali auctoritale statuimus. quod lieeat unicui- que in Iioc nostro regali Joco aquisgrani, pro qualibet causa qua impetüus fucrit. expurgacionein suam offene per quodlibet uel minimum. quod de manlello uel tunica. uel pellicio uel camisia uel qualibet ueste qua mdutus est, manu polest aucllere. dircete slando sine aliqua corporis flexionc. Quia ucro lege iniqua tondempnabalur. qui monelam aliam prelcr aquensem acccptassct. uel oambiuisset. nos econtra iubemus, ut unaqueque monela. iusta qaalitatem suam in loco nostro currat. et accepla sit omnibus seeundum quod ipsam valero constiluerit. Item mereatoribus nostris de prefato loco aquensi. concedimus, et confirmamus. ut nostra auclonlale liccat eis extra domum monetariam et tectum cambire argcnlum, uel monelam. quando ad ne- äjofiationes suas exire proposuerint. Quicumquc autem contra has nostras inslitutiones temere uenire presump- sent, et ausu temerario eas infreperit, banno nostro subiaceat et C. libras auri camere nostre persoluat, verum ut ab omnibus ucrius quo facta sunt credantur et diligentiüs obseruentur prcscnlcin inde paginam conscr iin. et sigilli nostri impressione insigniri iussimus. Signum domni Frederici Romanorum Imperatoris gloriosissimi. ego Heinricus sacri pala'y prolhonotarius, uice Cristiani arcliicancellary et magonline sedis electi recognoui. Datum aquisgrani. Anno dnice. Incarnationis M. C. LX.VI. jndielione XII1I, v. jd Januarii. Regnantc donmo Fredcrico Rom. Jmp. gloriosissimo anno regui eins XI11, Impery ucro X.V, Actum in cristo Felici- ter amen. Das aufgedruckte Kaiserl. Siegel beschädigt. FR1DER1GVS 1, Mandat aqtiensibus monastcrium sti. Salvatoris in monte prope aquis defenden sine anno, ') 52. ab ridericus dei gracia Roman. Rex et semper auguslus et Rcx Sicilie lidelibus suis sculteto, aduocato, soabinis et uniuersilati ciuium aquensium , nee non omnibus hoc scriptum uisuris graciam suam et omne honum: Quoniam ob reucrentiam Dei et fauorem ordinis cisterciensis per quem ex magna parte ecclesiam Dei hodie credimus subsisterc , ad ipsius ordinis dcl'ensionem, immo et promolionem , regiam beneuolentiam cogimur inclinare; abbatissam et conuentum sti. Saluatoris in monte prope Aquis, res etiam earundem mobiles et immobiles uel sese mouentes , sub proteclione nostra reeepimus , mandantes , quatenus eisdem auxiliOj consilio et defensione, nostra freti auetoritate , fideliter assistatis , uigilanti studio procurantes, ne quin temerarius attemptator prefatum ceuobium in personis uel rebus ad ipsam spectanlibus^ sicut graciam nostram diligit, aucleat molestare. Et erat appensum sigillum imperatoris Friderici ex cordula serica rubra et uiridi, in cera alba. Quod presens suprascripta copia cum suo original! in pergamena conscripto deligenter auscullata et collata de verbo ad verbum concordet, ego Walramus Hungcrus sacris aplica. et jmpli. anetoritalibus nota- iius p'ublicusj signalura hac manu propria ac notariatua mei sigilli ordinarii appositione testor. in fidem requisitus W, Hungerus not. pl» ls > l) Siclie die Königl. Kapelle pag. !)K. IM, 16. — 39 — Jdcm jmpcralor Mandat äqnetis'rßrts , iiiväm ceduam bannt aqnis monaiteiiu iii, Sälvatorh ptope aquis comfliuneiit facere sine antio, '") ff& Fridericus dei gracia Il oman. Rc * et semper auguslus el Rcx Sicllie. Fidelibus suis sculteto, aduo- cato, scabinis et uniuersitali ciuium aquensium gmciam suam et omne bonum .... Siluam ceduam omnibus banni Aquis communem äbbatissc et conuentui cenobii sli. Salvaloris prope Arjuis in monle, ob fauorem eisterciensis ordinis pro reuerentia Dei diligere et regia beneuolentia confouere ' lid, paS. M'>' _ 4» — tDO comes Limbuujcmis tradit ecclesie sti. Adalberli quandam anoillam, 1061. '). J. n. s. e. i. t. Notum facimus presentibns et fnluris. quod egrcgius comes. V us ecelesie. Eeele^ic uero beali Albert, d.midia marca Iradetur. hoc ].aclo ut quinque solidi. dislribuantur inter fratros. et de duodeeim dcnarns. tres habeat camerarius. et nouem dislribuantur hospitibus illius ecelesie. Demum ferlo dab!lur monaclns bcati Joliannis in porceto. ad refeclionem. Iliis omnibus hoc modo diuisis. et dislributis. quo super est de prouentibus iam sepius diele possessionis, decanus beati Alberti. in suos pios et lieitos usus conuertat. Possessio empta et iam dictis ecelesiis collala. hec est. arca cum pomerio et horto. domibus. loneo edibcala. tria iugera uinearum et dimidium. quorum unum in Sinccke. seeundum in Weslhcim. um. lercium et dimidium in ipsa uillula Connesdorp, Jbidem sunt tringinta nouem iugera terre culic. c quinque nemoris. et duo parua prala. Vt autem hec elcmosina rata et inconuulsa et in perpetuum ma- neat. hano carLulam conscripsi. et cam muniminc sigilli mei roboraui. Acta sunt hec. Anno dnice. incar- nationis. M. C. XCtr. jndict. X. Iluius cartulc actioni. mter["uerunt legitimi testes. Canonici sie. Marie. Hcinricus cantor. Wercberlus magisler. Heinricus celerarius. Ricolphus camerarius. Radolphus. Alberlus. Sleppo. Johannes. Canonici sli. Alberti Hcrmannus decanus. Rcinerus. Hcinricus. Heinricus. Engelbertus. Heinricus magister. Monachi porcelen. ecelesie. Arnoldus abbas. Zacharias prior. Tiricus. laici quoque Tiricus. Bertolphus. Cono. Gerhardus. Johannes, aliique quam plures. tarn rlerici. quam laici. JlhJNRICVS VI, tusatt scullcto. scabinis et ciuibus aquen. qualcmis concedant canonicis quam laicis slt. Adalberti de cecksia in siluis. paseuis, pralis. aquis, etc. equalem cum ipsis communionem 1192. II. dei gralia. Rom. imperalor. et semper augustus. scullelo. aduocato. scabinis. et uniuersis. homi- mbus aquen. gratiam suam. et omne bonum. dignum iudicantes. et rationi consentaneum. «t qui onere collecle. et seruilij grauanlur. commodum et utilitalem ab imperiali maieslate pereip ant. mandamus uobis et presenli pagina. dislrictc preeipimus. quatinus sieqt uiua uoce nuper iniunximus. et ex priuilegio pre- deecssoris nostri. Heinrici. jmperatoris augusti cognouimus. hominibus de Mo. Alberto tarn elericis. quam aicis. equalem uobiscum communionem. in siluis. paseuis. pralis. aquis. et uniuersis aliis eommodilatibus concedalis. et perniiltatis. et ut in hoc faelo nulla dubitationis occasio. uel impedimentum. inposlerum possit moueri. presens scriptum de bulla nostra iussimus apertum slgillari. Datum arud SinccLe , dm. M. CXCH. jndict. X. Quarto nonas Noucnbris." anno Capituhm sti. Adalberti cesi.it Abbaue Steinfetdensi molendmum in Bolenheim, etc. {{%, J. n.... e. i t. E. dei gratia steinueldensis abbas. A. prior lotusque conuenlus sleinueldensis ecelesie om- mnus cnsli hdelibus iriperpetuum. Nouerit uniuersilas ueslra inter m™«i»;„ n u ^ i . * ' """' uutI monasterium sleinueldense. et eccle- siam sli. Adalberti. sie conuenisse. quod ecclesia sti. Adalberti m™«i»,.in . ( „- n i i- , ,y„;„~ n , , . * imiuwh, monasteno sleinueldcnsi. molendmum quod (iicitiu iioienlieim. jure hereditario contnlil. et coneessit. pro XX maMri« m„lii i • • v ' I" ü AA - niaidiis multure. doniinicalis mensure — 47 — »olucndis annualim. et Uli. solidis colonien. monete. Soluitur autcm medietas liuius annone in feslo aancli Marlini. et alia in sollempnitate «apostolorum philippi. et iacobi. Denariorum cciam prcscriptorum media pars reddilur in festo sli. Andree. et alia in cena domini. Preterea dabit prefalum monasterium. annuatim maldrum brasii. aduocato curie. pro quo erit liberum, ab omni placito aduocatic. nisi forte sub- orla querimonia. pro iure suo debeat respondere. Verum si abbas prefati monasterij. obicrit. pro requi- sitione molendini. ipsum monasterium. dimidiam maream colonien. monele tenelur redclere curie Ilec autcm facta sunt, M. C. XC. VI. anno incarnalionis dnice. Ueinrico imperatore. de monaslerio stcinueldensi. bis presentibus. Erenfrido abbate. Adam priore. Euerhardo subpriorc. Herimanno celerari« w u ... i i • • r •!_ i "™- »Valdeuero canlore. nemijco custocle. taicis tratribus. elgero et llioma. et aliis omnibus fralribus ipsius monastcrii d 1 ' sti. AII)erii in aquis. presentibus Cunrado preposilo. Herimanno decano. Reinero custode. Euselbert tore. Ueinrico parroelio. Ueinrico magislro. Nicboalaco celcrario. el aliis omnibus fralribus ecelesie. de cur" istis laicis presentibus. PhUippo aduocato. Engilberto scullcto. et aliis omnibus tarn scabinis quam mansio- narns eune. quo omnia. ul ßrma maneant. perpetuo. contra omnes aduersarios. muniminc sigilli noslri. uolumus confirmari Ph. Rex dimisit bona Eccl. sti. Adalberti apud Jngelheim, libera etc. 1204. 69* l*b. dei gralia Rom. Rex. semper augnstos. Sculteto, et uniuersis Loininibus in jggilenheim, graliam suam, et ouinc Imnnm. Scire uolumus uniucrsitatem ueslram. quod uos bona sti, Alberti que habet apud jngelnlieim. ab omni pelitionc. et exaetione libera penitus dimisimus. et absoluta, sicut dnus. et frater noster. Heinricus Imperator, diue memorie. pro remedio animc sue. libera ea dimiserat. sie et nos ca semper uolumus permancre. Maudamus erj;o uobis, et dislriclc per graliam noslram preeipimus ul nullam umquam petitionem, uel exaetionem in bona sli. Alberti ordinetis. scituri, quod nos id. quod dnus. et frater noster Heinricas Imperator, pro salute anime sue ordinauit. firmum semper uolumus conscruare, Beincro castellano de Sidicheim dalur curia in Moldeka in Hollandia in pemionem ab cechsia sti. Adalberti, 1206. «1. n. s. e. i. t. Ecelesie aquen. ble. Marie, et bti. Alberti omnibus inperpetuum. Nolum esse uolumus. tarn fuluris. quam presentibus. quo paclo Reinero castellano. de Sulicheim, curiam noslram in Moldeka commiserimus forma talis est. jam dictus caslellanus. et sui sucecssores. ccelesiis prcuominalis. de curia in Moldekc. IX. Marcas. camerariis ecclesiarum suo periculo allalas aquis. singulis annis iu festo bti. Andree persoluenf, nisi forte lania fuerit guerra. quod mincii ipsorum aquis secure. Iransire non possinl. Tunc enim sex seplimanis. et sine pena debenl exspeetari. Apud ccclcsiasiamdiclas manebil in Moldcke sacerdotis deser- uiluri institulio. sie tarnen quod ecelesie manum institotionis illi porrigent. quem easlellauus uel sui sucecssoresijdo- neum aquis. miserinl. castellanus, uel sui sucecssores. omnes expensascirca ecclesiam in edificando. reedificaodo. lumiuaribus. arehidiacono reeipiendo. uel quibuscumque aliis modis faciendas. sufficienter prouidebunt, ila tarnen quod salua mancal predietc pensionis aquis soluende integritas, Propter sierilililem uel quecumque aha ._ 48 - infortunia pcnsio IX. marcarum non est inminucnda. Vtiliores enim ann'i. cum minus ulililms ertlHI mm~ pensandi. Curia et pcnsio solucndi mancbit indiuisa. ita quod nee per plnres berede« diuidclur nee illiquid uenditione. inpignoratione. inbenclieialionc uel quocumque alio modo, ab liac curia alienabitur Dt sie sem- per ecelesie ad unam personam, et ad integram curiarn. de solutionc pensionig. habeont reapectum, 'asiel- lanus Reincrus, primus scilicet in jiredieta curia pensionarius. et singuh sui succcssorcs. prouisionem siue comnussioncm predietc curic. de manu ecclesiarum reeipient. et ralione rcquisilionis et recognilionis tres anlas uini dabunt, fidclitalcm ecclesiis facienl et de termino soluende pensionis obscruando et de aliis quo in boc priiiilegio conscripla sunt obscruandis. iuramcntuni prestabunt, Quod si post lerminum solutionis t'a- ciende, aliquis sex septimanis solucre supersederit reus periurii. ab ecclesiis exeommunicabilur. Si in exeom- niunicationem per annum et diem permanscrit. dominium et dispositio curic cum omni ulililate et inlc- gritate. sicut fuit ante contraclum plenarie ad ecelesias redibit. Si autem curiarn tamquain lieres reba- bere uolucrit. omnem pensionem non solutam. a primo tempore neglectc solutionis, usquh ad tempus repe- ticionis integre persoluet. ila quod de pereeplis, ab ecclesiis medio tempore nichil ei in solulionem pensionis uel ad aliquam utilitatem compulabilur. et preterea tres anias uini. sicut in ipsa requisitione. persoluet. Et hec omnia erunt ei in penam negligentie, periurii et exeommunicalionis quam suslinuit. Si autem post deeessum unius pensionarii. lieres ipsius commissionem curic requirere et. reeipere lidelilalcm faecre iura- menlum prestare de obscruandis, per annum et diem neglexerit, et tarnen de prouisione curic sc intromi- serit. ab ecclesiis cxcommunicabilur. El si in illa exeommunicatione per annum et diem perdurauerit, dominium curic et amminislralio ad ecelesias reuerlctur, Quod si postea requisiuerit. et reeeperit penam pre- dietam de tribus amis uini. et de pensione medii temporis soluenda non compulatis sibi pereeplis. sustine- bil. Castellanus sepedictus et sui suecossorcs omnem iusticiam curic integre percipienl. sie tarnen quod bo- mines et mansionarios curic in omni et cadem libertate lencan! et prolegant in qua predicte ccclcsie cos primilus Icnuerunl. jlem anniuersarium palris et matris, caslellani ecelesie ille singulis annis in memoria habebunt. Preterea nuntii ecclesiarum in curia Moldekc euntes et uenienles in expensis pensionarii reeipi- enlur. Et simili modo nuntii ipsius pensionarii. uouem marcas ferentes aquis. erunt ab ecclesiis reeipiendi. Ecelesie prcdicle. C. L. marcas, quas dedit castellanus pro aliqno bono excondiclo dare tenebunus, ut euidens ulilitas ipsarum de prediclo oontraotu possit demonslrari Et ut hec omnia rala maneant. et inconuulsa si>;illis duarum ecclesiarum et sigillo ipsius caslellani presens scriptum duximus esse robornndum. Acta sunt hec anno dnice, incarnationis. M. GC VI jndict, VIII. Joannes de BVSDEN donat bona sua in JloUandia, Preposiio Sit. Malberti 1217. 71. Jn nomine domini. Ego lohannesde Husden. per lilleras presenles profileor. quod induclus multa precnm instantia. Sibodonisprcpositi. ecelesie sti. Albcrli de aquis. aliorumque multorum. ipsi preposiio omnia bona quesila sunt nbieumque in mea iurisdictionc pro me et filio meo arnoldo. nostrisque lieredibus libera dimisi cl alisolula. ita quod omnia ima. omnes census. omnesque prouenlus ipseprepoeitus inde de celero inlegre pereipiet preler bona illa. quo luerunt quondam Hcniianni. qui uulgo dicitur bcier. in. qnibus ins banni. quod prouenil lunc. quando agger terre aquam prohibens per nimiam inundationem, ruptus fuit. quem expensis meis reparaui ujiclti saluum mancbit. ita quod si aliquis beres predieli Ilermanni, ad bona eadem bereditario iure, redire uo- lueril, ad ipsa obtinenda , per composilionem bnnrii miclü faetam polerit peruenirc. Si uevo conligcrit - 49 - mori Rudolphum Qli'um Samuclis, qui nunc reccpit illa l>ona alj ipso preposilo. ius quod de acquirenda illa hereditate competil. cril preposili. cl ita ent de omnibus aliis bonis. et sie ipse omnia bona« inslituere debet, et deslituere. cl omne ius inde percipcrc ahsqiic omni inpostcrum cuiusquam impedimento uel contra- dictione. Et nolandum quod in festo sli. Lamberti in curia Valdrikc omnes census iam dictorum bonorum, sicut aliorurn alias sitorura ipsi preposito sunt persoluendi. et scultelo eius assignandi. Ad cuius rei certam in- posterum euidentiam. presentem cartam inde conscriptam. rneo. abbatis de Bcrnen. et ipsius preposili sigil- )is feci communiri. Huius rci festes sunt. Arnoldus abbas de Bernen. et fratres sui. Waltherus. et Fride- ricus, Arnoldus canonicus sli, Lamberli leodien, Ileinricus persona de Hiddenchusen. Ruberlus fraler iohan- nis de Ilusden. et Arnoldus filius iobannis, Constanlinus de Berge. Gerbardus Villicus de Umere. Luzo de Valdrilcc, et alii quam plures. Acta sunt bec apud Ilusden, anno incarnationis M. CC. XVII. jndictione. V. XV. Kalend, iunii, feliciter. amen. FRIDER1CUS II. dal faoultaiem capitulo ecclesie s. Jdalberii etetinguendi 6 prebendas. 1219. 72- W. dei gratia Korn, Hex. et semper auguslus, et Rex Sicilie. Dileclis suis, preposito el capitulo sti, Alberti de aquis. grasiain suam el omne bonum. Quia ueraciler intelleximus. quod ex multa spolialionc aduocatorum, aliisque pluribus ex cnusis. grauin dampna iam diu sustinealis. adeo quod Stipendium cuius- libet tarn modicum sit. quod inde nee eciam uictum necessarium possit habere, conseruationi ueslre in- tendere oupieiUes. clcmentcr indulgemus. quatinus sex cum uacauerint non Iocatas prebendas retineati«. de quarum slipendiis reliqui fratres. in snslcnlatione necessavia, compelens subsidium pereipiant. usque dum danle duo. ecclesia ueslra in aliis redilibus possit emendari. ad huius ilaque rci promolionem, placet nobis, ut siqua bona reniolc sila. que uoLis minus utilia sunt habetis. illa ulili el sano consilio. in alia que uobis uiciniora sint el ulililali ueslre magis proueniunl siue emplionem el uendilionem. uel alio modo, locare uel commulare ualeatis, ita tarnen quod ius noslrum. el imperii saluiim sit. ac indempni- tati redituum ecclesie. quos nunc habet omnimodis prouideatur. quod in nullo. per nos minorentur, uel dislrabanlur, Datum. Franlcenwort, XII. Kaien. Maij. EiUEIJUCUS abhas de Rode e.rcommunicaf Wilhelmum de lhaeli etc.. 1219. 73. •J. n s. e i. I. Ego Emeiricus abbas. prior, et Conradus celerarius. de Kode, judiecs aucforilaie dni. pape. Vniuersis cristi lidelibus salutem inperpeluum. Ea que per iuris ordinem deciduntnr iuste ne processu temporum ab aliquo eneruenlur lillerarum memoric decet commendari, jnde est, quod ad uestram perferimus noticiam, quod cum Wilhetnius de Vbacb cficeret sc esse aduocafum. cumsdam predii. de Baslwillre. quod benclinus nir libere conditionis. cecus oeculto dei iudicio. in clemosinam dedit ccclcsie hti. Albcili de aquis. hoc lenore quod idem predium, nee seruitium nee placitum debcat ulli aduocato. nee aliquis ibi sit iudex aul uillicus nisi preposilus ipsius ecclesie. uel unus ex ipsis qui colunt predium. quem ipsc pro sc slatueril. hoc reserualo. quod si talis culpa, uel iniuria ibi contigeril. que iudicium sanguinis cxpeclat, illam eomes. uel iudex suus. seeundum legem palrie debet emendare. Et idem WiHelmus — 50 — tarn liomines quam ecclesiam predictam iuiusle grauarol, Auctoritale nobis iniunela parlibus euocalis. causam lianc ad id deduxiinus, quod ipse Wilhelmus, a nobis excommunicatus errovem suum recoguouil. et preposilo. et ecclesio predicte. iam dictum predium. cum omni iure sicut predictam esl. el da tum ecclesie liberum dimisit, jn manifeste prutcstans. quod ipse comitem juliacen. a quo se dicebat aduocaciam hanc accepisse. ad hoc factum maliciose induxerat. ipse autem preposilus et ecclesia. ipsum Willelmum benigne respexerunt. eique dederunt, VIII. marcas de quibus emerct predium. ab eisdem. in homagio teneret. ille autem hanc pecuniam. in prediclo quodam apud Hallen, quod habet XX.K. iugera, et dorn um, et aream. locauil, et illud Sibodoni preposilo et ecclesie. absque alieuius conlradictione libere dedit in proprietatem. jn presentia Giselberti. de Heiincsberc. Walteri cantoris sti. Alherli, Nicholai de Emmendorp« Arnoldi Bol- zem, Vdonis fralris Wilhelmi mauri. cl Godefridi Velz uillici, dni, de Ileimesberc. jpse quoque preposilus idem predium. pro se et ecclesia ipsi Willelmo dedit in feodo. et inde cum in hominem reeepit. jlem Albern sconeuedere de Sinceke iniuriau'. suain. simili modo recognouit. et predicte ecclesie predium suum. quod habuit apud Consdorp. Sinceke. Westheim, et alibi, quod preposilus Conradus iuste comparauerat. liberum dimisit, el hoc manifeste fecit in iudicio de Sinceke. Gerhardo de Sinceke uillico presidente, jn presentia ministerialium imperij. Scabinorum. et honiinum tocius uille. qui omnes uinum teslimoniale de hoc facto, a Sibodone preposito ipsius ecclesie aeeeperunt. et biberunt, Quia igitur hec per nostrum Judicium, auctoritale nobis commissa sunt consumata, presenti scripto duximus conlirmanda, sub interminati- one perpelue dampnationis firmilcr preeipientes, ne aliquis iam diclam ccclesiam in predietis bonis suis, apud Bastwilrc. Consdorp. Sinceke. et Weslueim. presumat de cetcro raolestare. solo sigillo abbatis pro nobis omnibus, has litteras feeimus communiri. Actum anno domini, millcsimo. duccnlcsimo. X.YIIII. Kalcnd, februarij. HEINRICHS FI1, ecclesiam s. Adalhcrli suscipil in suam protectionem. 1222- 7 4L Jf. u. s. e. i. t. Heinricus septimus diuina fauente clemencia Rom. Rex. et semper auguslns. Ad elernc uile premium et temporalis imperij decursum prosperiorem nobis proficere non ambigimus. si ecclcsias dei conseruando ampliare studuerimus. et pia rerum largicione promouere. Qua proplcr notum faeimus uniuersis jmperij nostri fidelibus. presentibus et fuluris, quod nos ad mutacionem piedecessorum nostrorum Rcguni el jmpe- ratorum ecclesiam bti. Adalberti de aquis. in specialem maieslatis nostre protectionem reccpiinus, cique confirniamus uniuersa que ab antecessoribus nostris regibus siue jmperaloribus Rom, siue ab alijs cristi fidelibus iuste collata sunt, uel in posterum danle dno. poterunt conferri. uel que ipsa ecclesia iuslo acquisicionis litulo per graciam dei nunc habet uel in posterum obtinebit. cxpriinenles spccialiter qnaliter jmpera- tor, Heinricus ciusdem ecclesie fundalor eandem ecclesiam omni übertäte donauil, ipsique ecclesie omnem posses- 9ioncm conlulil. que cst >nfra murum que dicitur. Bruel. cum areis. edi.ßcijs. agris, siluis. pralis, paseuis. aquis. aquarumque decursibus. exitibus. redditibus. uiis, inuiis, scu cum omni ulilitale. que ullalcnus ha- beri potest. similiter cum baptisteriq et deeimis. per consensum Baldrici nunc Leod. episcopi et agris impe- rii in Marlanes et Creuual. et deeimis eorum, quibus omnibus ipsam ecclesiam dolauit, ila uidelicet. quod prepositus ipsius ecclesie uicc iinperu iudex et exaetor supradicte possessionis et omnium habitantium in ea semper permaneat, Similiter eorum bona in jhglenheim, Spcije. Consdorp cl alibi circa Sinceke. Win- — 51 — lere. Vails. Olne et Sorun. Lendersdorp. Bolkeim, BaaLwilrs et in partibus inferipribus, Vmere Maldrike. Diest. et Valdrike, cum omnibus eorum perlinentibus in Vlhe et de Moldeke lerciam partem. et alias ubi- cumque sita, et hominibus ijisis perlinentibus cum omni jure, judicio et utiJiiate. prout eidem ecclesie col- lata sunt, et in priuilegiis jmperatorum sine Rcgum confirroatn. jmperiali auetoritate per paginam presen- tern ipsi ecclesie in perpetuum confirmamus, Stalueutes et firmiter preeipientes. ne aliqua umquam persona. liumilis uel alla, secularis uel ecclesiaslica predietam ecclesiam et prepositum eins ;„ i- •• -i 1 i i ■ i-ius. m prcuiclis omnil)U8 aliquo modo ledere, moleslare, auf perturbare presumat. Quod si aliquis l'aeere allrnmi.,„„ •. .• • 1 ' i i l "••■«upiauerjt. a gralia lmpe- iiali exclusus, C. marcas ann pro pena componat. medietatem camere noslre, reliquam passis iniu ' -d cuius rei cuidenciam presentem paginam inde conscriptam. maiestatis noslre sigillo'fecimus cornmuniri II' ' rei (estes sunt. Engelberts colonicn. ecclesie archiepiscopus. Sifridus magiml. archiepiscopus. Tlieod ' treueren, archiepiscopus, Hugo leodien. Otto traiecten. Adolphus Ösenbrugen. Conradus Minden. Ollo W eeburgen, Sifridus auguslen. episcopi. Heribertus Werdenen. Florenlius jnden, abbates. Ileinricus du* bo- tharin. Otto dux Bawaric. Eodewicus comes dd Wirtenberc, Gerardus comes de Dicls. Tidericus dnus. de Hemesberg, Gerlacus de Büdingen. Warnerus de Bolant. Gerardus de Sinzete. Hcinricus de Rodenbnrch. et alij quam plures. Sigillum J ) dni. Heinrici seplimi Romanorum Regis jnuiclissimi. Ego Conradus spirensis et meten rpiscopus. uice dni, Sifridi magunt. sedis arebiepiscopi et locius germanie archicancellarij recounoui. Acta sunt bec anno dnice. jncarnal, M. CC. XXH. jndict. X. Regnante dno. Heinrico seplimo. Rom,' R e( re ' nictissimo. anno Regni eius et uonsecracionis eins aquis grani priroo. Dal um aquis prani V irl ..... * ö * • jnus mai] iehciler, amen. a HENR1CVS VII. confirmat Jurisdictionen Prepotsiti Eccl sti. Adalberti. 1230. TS* II. dei gralia Rom. Rex. et semper auguslus, fidelibus suis. Villico. Aduocato. Scabinis. et uniuersi» Burgensibtis aquensibus. graliam suam et omne bonum. Seire debelis quod eoncessiones Jura et Iiber- tates a predecessoribus nostris jmperatoribus siue regibus ecclesijs imperii et nostris collatas. et nobis innoualas. et per privilegium nostrum confirmatas. modis omnibus uolumus illibatas permanere Vnde uobis mandamus et lirmiler per gratiam noslram preeipimus, qtiatinus fidelem nostrum. S. pre- posilum sli. Adalberti jurisdielione. quam a nobis habet de toto predio et liominibus in ipso manentibus secunduin quod in priuilegio noslro idem predium bti. Adalberti per cerlos tciminos de nostra consciencia est distinciurn. prout priuilegium jmperatoris Heinrici fundatoris ipsius ecclesie manifeste declarat et exprimit. inlegre gaudere permillatis. et de Lac de cetero nullatenus uos intermittatis. sed ipsum prepositum et ec- clesiam bti. Adalberti in omnibus agendis suis diligentcr promoueatis. sciluri pro ccrlo. quod quicumque ,psum et eandein ecelesiam contra hoc nostrum mandatum moleslare presumpserit. grauem noslre indig- nacionis ollensam merito debet fürmidare. q„ ia non omittemus requirere. penam in priuilegiu nostro expres- «am. Datum spire anno dni. M. CC. XXX. Nonas decembris. 1) I» riihra cera hispanica depepdens ex fili S5 e,, c , a ,„bri , flavi et viridis wlwi». — 52 — Coiwliisum capitulare, tu c ijus extensi fuerunt Huntes immunitalis elc, 12G5 • 76- .Mos Garsilius prepositus. Heinricus dccanus tolumque capitulum ecclesie stt. Adalberti extra muros aquen. leodien. dioc. notum Facimus uniuersis. cum in ecclesia nostra talis habeatur consuetudo multis teuipo- ribus hactenus obseruata. ul quicumque apud nos in canonicum assumplus post cxspectacionem duorum an- norum secundum ritum et cohsuetudinem ecclesie nostre nobiscum in prebende sue plenariam peruenerit pereeptionem nobis tunc conuiuiuin seu traetamentum joeundum faciet. nee non canonicis pro tempore rc- sidentibustres marcas argenli puri infra spatium trium meusium preslauit. omnesque singulas ecclesie nortre con- suetudines et iura faciet et servabit. quas quidem tres marcas, si infra predictuin teinpus non preslauerit. luue cellarius nosler. qni pro temporefucrit. aut alius qui frucluum prebendarum noslrarum est distributor, de fructibus prebende illius qui de nouo est assumptus respondebit. donec prefatam summam noverit plenarie persolutam et si aliquis residentiam suam fecerit extra emunitatem claustri noslri. quatuor grossos ueteres ecclerie nostre annuatim assignabit. Et qui ob defeetum habitationum in emunitatem claustri noslri moram facere uon polerit morari saltim potest supra monlem s. Adalberti aut in platea inferius supra lapideam uiam usque ad aqueduclum molendini uulgariter pletzmolen nuneupati. et non ultra, nichilominus nullus prelatorum noslrorum aut canonieorum maxime in ecclesia nostra nobiscum residentium abcui altcri beneficio sine consensu capiluli noslri ullatenus ualebit deseruire. Et quieunque concanonicorum in sacris ordinibus non fucrit con- slitutus nullam porcionem aeeidencium auene, speltc seu aliquorum aeeidencium habere debebit. nisi saltem ei quidquam tribuatur graciose, nos aulem uidentes huiusmodi consueludines fore bonas utiles et laudabiles uolentes eas Labere ratas. firroas et inconuulsas habito discrelorum uiroruin cousilio de unanimi consensu de ordinacione uniuersa et singula predieta staluimus et ordinamus et inuiolabili obseruanlia roboramus. Hui US rei tcslcs Garsilius prepositus. Heinricus deeanus. Rcy nardus scolasticus, Joliannes tbesaurarius. Willielmus canlor. ob rogatam concanonicorum nostrorum, Datum et actum in capitata nostro ad hoc gcneraliler indielo, anno a natiuitate dni. miüesiino ducenlesimo sexagesimo quinto, crastino circumeisio nis dni. Finis charlularii antiqui. Sequentia ex chartulario medio seculi deeimi oclaui senj )lO. HEINRICUS IL dornt Ecclesiae s. Malberti aquis. bona in Soiron, Soumage etc. 1005. 77. J n. s. e. i- t- Heinricus divina propiciante dementia Hex. joeuuda palernilas et palerna eiusdem dei pietas que mulla nobis eoncessit , et ex mullis pauca a nobis requirit , non ut indigeat , sed ut pro paucis multa' et infinita recompensare possit , dum querit donum. et ad premium invital et ad remunerandum festinat. Veneratio dulcis, in qua multa paucis, clerna mereanlur caducis, nam huic dare debemus , qui nosmel ipsos nobis dans, a suis sua non reeipit, ut habeat , sed ut centuplicata remittat, hujus spei gratia invitati , deeimam Walecre et Goslar, et Trutmannie reditibus in omni censu , qui regalibus subjaiet usi- bus , villas quoque Soron et Solmaniam in pago Lewa , in comitatu .... sitas , Neroideshausen eliatu sitam in pago Nalresgauwe in comitatu AVidelonis, Horchern insuper in pago Colingauwe et comitatu... Kiyenhcim quoque in pago Mcinvelt et comitatu BetJielini, crealori et dilatori nostro ad usum fralrum aquis — 53 — grani in Capeila ss. Marlyrum Adalberti et Hermeiis habitantium concedimus , oonccssague in perpetuum esse volumus, terrare ctiam eidem Ca])elle cum uno molcudino circumjacelfte. Et ul hec concessio seeuu- dum volum noslrum et firma et inconvulsa maneat , scriptum hoc inore anteccssorum uoslrorum et manu propria roboravimus et sigilü nostri impressione insiguiri jussimus. Signum dni. Ileiurici per Christum inviclissimi. Bruno cancellarius vice WilLegici arcliicapellaui recog- novi. Actum est Nicembu. . . idüs Augusti anno ab incarnalione dni. millcsimo. V. regnante Rege Hein- iico secundo anno regni cius. IUI. TUEODORICUS prcpositus sti. Adalberti donat eccksiae suae prcdium, ex propriis emptum in Boninge. 1100. •J. n. s, e. i. t. Notum facimus presenlibus et futuris, quod dnus. Theodericus preposilus prcdium quoddam , quod habebat in Boninge, absolute solum, et quod ipse de suo proprio emerat, tradidit ec- clesie sti. Adalberti ad usum fralrmn ibidem duo. servicnlium. ea videlicct coudilione , ut Ileinricus lilius fratris sui Ilcxelonis teneat idem predium in hereditate , et solval inde singulis annis fratribus tres solidos ulensis moncle in .festivitate sli, marlini, et post eum proximi heredes ipsius. Huic legitime et devote tradilioni lesies interfuerunt legitim! el idonei , ipse preposilus Tlieodericus , nunlius imprimis Heribertus judex, decanus Fulbertus , Luwinus , Ilildeboldus , Elgerus , Elbertus., Arnulfus el cclcri fralres, laici , Radulpbus advocatus, Albertus, Ewinus, Rodulphus , Lubertus, Stei'anus de Vals et Giselbertus et alü quam plures , boni viri et ftdcles. Facta est hec traditio anno jucamationis dominice 1100 jnd. 2da. presi- denle roman. ecclesie Puscale apostolico,, regnante lleinrico quurto liujus nominis jmperalore , Otberto episcopo Leod. eccl, quicumque infregerit , aut quoquo modo fratribus alienaverit commodum liujus elemo- sinc perpetuo feriatur auatliemate amen. Slus. Adulbertus. LUDOf'lCVS de Bourbon Episcopus Leodien, requirit capitulum Ecel. sli. Adalberti , ut ratihaberet permulationem pasloralus in Olne. 1103. Iiudovicus de Bourbon Eps. Leodien. Dax Bullonensis et comes Lossensis fideles nobis in Christo sin- cere dilecti. Cum certa nuper sil coneepta permutatio inter magistrum Arnoldum de Ghenych procuratorem magislri jobannis Poslei Recloris parocliialis ecclesiae de Olli nostre dioc. ex una, et fidelem nostruin com- pulatorem magistrum Nieolaum Rohault Rectorem Capelle leprosorum in Spijx etc. nostre dioe. partibus ex altera, que quidem permutatio absque consensu vestro pro dicla ecclesia de Oln. cujus collalio et permutatio ad vos perlinere dignoscitur suum debitum sorliri non polest ellectum , mittitnus in prosentiarum fidelem noslrum magistrum Arnoldum de Ghenych predictum de singulis iustruclum. R"S anles aitectuose, nuatenus ipsum benevole et graliose expedire et traetarc velilis, rem nobis gralam fecientes, noscit altis- simus q u ' vos ßdeles nobis in eluisto sinecre dileclis conservare dignelur. es. civitate noslra inensis aprilis die 22. — 54 — Jura -ibhatis Juden, in Ecclcs. Sladinen. 1136- $©♦ «Fn nominesancte et individue trinitatis I'atris el filij et spiritnssaneti.Ego Anno dei miseratione jndensmm et Sladinicnsium abbas, tarn fuluris quam presentibus in perpetuum. Quoniam sali monastica dispensatione et ecclcsiastica sanclione jndensem et scladinienscm ecclesiam in cura domestiea providendam suseepimuj , necesse duximus, ut cquo discretionis intuitu , fidelis quoque senu (sensu) el fidelis exempla que caique contpeiunt , conservare et tueri fideliter laboremus. Nos itaque soladinium venientes reperimus eiusdem ecclesie canonicos ibidem den famulantes ex anliqua consuetudine, et astipulatione abbätum el predecessorum nostrorum a Wenrico usque ad nos ecclesiam de Seijllis sub tricennali et co amplius possessione quicle et absque ulla eanonica inlcr- ruptione tenuisse et. lenere, pro salute anime nostre et antecessorum noslrorum concessimus. jta uidelicet ut nobis et successoribus nostris singulis annis soluanl censum XXX, scilieet solidos, in medio maio XVI, ad usus iratrmn in anniversario ordinationis nostre, in puriticatione videlicet ste. Marie. XV. in oblationibus vero XII. denar. piscium et. tolidem albos pancs et daos sextarios vini, et quatuor nummos ad ceram. Si autem abbas. in eandem viljam non venerit, oblalioncs non dabunlur. a cooperlura ecclesie de Seillis ego et successores noslri immunes sumus et absoluti, ad huius igitur traditionis firmitatem perpetualiter obtinendam sigilli noslri et ecclesie notitiam imprimimus et testimonio nostrarum personarum et multoruin liberalium corroboramus. Signum Berefhrh ecclesie nostre preposili. signum Wcnrici decani. signullt Arnulpbi custodis. Signum joannis prepositi. Signum Leudonis, Godcfridi, Albini. Actum est anno dnice. jocarnationis M. C. XXXVI. Regnante Lolharia tertio, opiscopanlo Alexandra, Joanne arcliidiacono. Godefrido. etc. Praepmtus majori, Eccletiae Leod. 24 bonuaria de terra sli. Adalberii in Mnesch Uta pro 21 Marc. in 1/adimoninm reeepit. 1173, •f. n s. e. i. I. Richerus dei gra.tia Ecclesiae sli. Adalberti humitis (preposilns) el Everclinus Decanus tarn modernis quam posteris nolum esse volumcs, qnod dnus. Heinricus sie. leod. majoiis ecclesiae prae- positus lerre sli. Adalberti, quo esl in Ancscli, 24 Bonuaria pro 21 marcis ab herede Teoderico oc Vilrir consentienle ecclesia noslra, cujus proprietas est, in vadimonium reeepit. Si itaque beres debilum censum, videlicet 20 Solidi leodien, moneteStatute tempore, scilieet in Epipbania domini nonpersoluerit,. ei si Ecclesia dno. preposito per nuncium suura debitum censum Ecclesie persolvat, et quiequid ejusdem terre residuum fuerit, alia scilieet 24 Bonuaria vadimonio alligatum, sue potestati subjacebit. Si eniin beres predietam lerram redimera volu- erit quarto anno hujus paclionis sei, conditionis licebil, quod si non fecerit posl quolibet anno in festo bli. Remigii id facere licitum est Usquehec firma. et inconvulsa pcrniancant, plaeuil scriptum buius testi- monii sigillo patroni noslri muniri et nomina leslium subscribi , que sunt heo: Richerus ipsius ecclesie preposilus, Evercliaus decanus, Burchardus vice dominus, Wallmannas Ecquinus, Jhercmias Scholasticus Joannes canlor, Reineras custos, Alardus, Eambertus, Heinricus, Burclmrdus, Heinricus, Reinerus canonici! Werenbertus aquensis magisfer, Walcramus ibidem canonicus. Alardus miles de Geleirmon. Facta sunt Lee apud stum Adalbertum aquisgrani. Anno dnice; jnearn lj 7 3. jnd. fi. regnante victoriosissimo jmperatore Fndenco. ad laudem et gloriam eoelestis jmperatoris, cujus Imperium nennanel in secula seeulorum :t uteri amen — oa — tonventio Praepositi cum Capitulo de bonis in Hollundia litis. 1189- «F. n. s. c. i, t. sancla dei ecclesia naluram rcrum alleudens Uansitoriam et lubrieam hominum me- nioriam pro dispenlatione et necessaria negolia seriplis cternari inslituit. Nolum igitur esse volumus tarn futuris quam presenlibus , quod ego Conradus dei gralia Ecclesiae s. Adalberti preposilus et fratres ejusdem Ecclesiae in hoc convenimus, quod ipsi fratres universam adminislrationem habebunt lam prepositure quam suani in bonis terre inferioris, videlicet in Umcre, in Dliiesle , in Waldrich, et in attinenlihus ad i]I as curias. Hoc paclo , quod annualiin michi preposito dabunt tres marcas et dimidiam usque ad fejtum sti. Andrea , nisi forte generalis inundatio aquarum contingat. cujus infortunio nicbil possit solvi de euriis tunc solutu servitio advocaloruui , si quid remanet , preposilus liabebit terliain et fralres duas partes, Si vero contingat parlicularis inundatio vel alias casus , propter quem adminislratores cogantur dimittere vel tertiam vel medielatem sine i'rauJe et bona lide. si fratres tertiam dimiseriut , prepositus de annua sua pensionc aeeipiet duas partes, si vero dimiserint medielatem, preposilus aeeipiet medielatem sue pensionis. Ut autem hoc inconvulsum et stabile permaneat, pro pace nostra et commodilate fratrum, lalis paclio in- tercessit , ul si michi preposilo placuerit resilire ab 'hoc paclo, f'ralribus solvam decem Marcas , et e contrario, si fratribus contra hoc pactum venire placuerit, michi preposito tenebuntur et ipsi decem marcas persolverc. Anno incarnali verbi 11-^9. jnd. 7 acta sunt hec. Testes autem bujus conventionis sunt humil- limi fratres Ecclesiae sie. Marie aquen, Ileinricus eautor, magislcr Wercnbertus , Albertus , Crispinus , Ste- phanus parochianus ; fratres sti. Adalberti : Reincrus custos , Maisilius , Ileinricus , Engelbertus et ceteri o in lies. CONRAD!)'S prepositus legal Ecclesiae jus suum in vi/las Olne et Soiron, 1197. «in nomine domiui amen. Nolum Sil universis, ad quos hoc scriptum pervencrit * quod ego Conradus dei gratia preposilus sli. Alberti iu aquis pro cominodo et utililale pauperum manentium in Olne et Sorou aeeepimus cum Wiggero de Wegge advocatiam predietarum Villarum a Waggero in pignore pro 31 marcis, hac conditioue quod ipse Waggerus non redimet nee usque ad duos annos, et si ipse non fuerit, heredes non rediment , nee usque ad tres annos. Jnilium aulem liorum arinorum est in puriiieatione ble. Marie ante expedilionem jerosolomitanam, et postea de anno in annum polerit redimi. Ego autem Conradus de prcdiclis marcis dedi Iß marc. colonicn. 12 solidos pro nie et casdem legavi. Ecclesiae sli. Adalberti , si ego non super essem. Predictum autem pignus mecuin reeeperunt dominus Cono aquensis et Gerardus lilius ejus elsi aliquis liominum in impediuientum vel gravamen aliquod facere , dicendo se aliquid juris habere in advocalia , me ab omni datnpno et lesione debent absolvere. Poslquam moniti fuerint infra quin- deeim dies. Prediclus Wiggerus et avunculus suus Reinerus et Siraeon de Vilcr et Gerardus de Hoesci- mont , et si non facerent , aquis venire debent , et nunquain recedere sine liceutia mea. Hoc enim fide data in manus mcas et predictorum Cononis et Gerardi promiserunl, Wiggerus autem socius meus hoc fideliter promisit , quod in advocatia nicbil sine consilio meo slatuet, vel ordinabit , et omnimodam lidelitatein in societatc servabit. Etsi in aliquo contra istud pactum veuiret , isti Iren predicti , scilicet dnus, Rei- — 5C — nerus el Simeon et Gerardus, postqoam monili fuerint , infra qnindecim dies facienl emendari, el si noa fuerit emendatum, aquis venire debent , el nunquam recedere sine licenlia mca. Hhic autem pactioni in- terfaerunt Cono aquensis, Gerardus filius ejus, Gerardus" filius domine Gertrudis, Simon de monte, Heriraannu» adyocatus de Harna, Desiderius de Mormasnil, Baldewinus de Soron et frater Wiggen et W-aggeri, Reiner» canonicus s.i. Alberti et multi alii. Postea vero aquis in domo mca Waggera» per manum dommi ni, domini Theoderici de Hufalis predietam advocatiam in pignore imposuit, el f.dcm ded.t, qu.,d omnem paclionem prescriptam servabit. Hujus autem rei tesles sunt : Theodcricus de Lcnnccha, Simon de monle, Gerardus aquensis. scabini. Heinricus longus., et Heinricus Lo-vezun , Heriberts filius Wazonu , Jonas, Anseimus de Molendino et alii quam plurcs. HEINRICUS 11. fundat 20 prebendas Ecclesiae .« Adalberti, 1010- S4U Anno ab jncarnatione dominica 1010 Heinricus Bavarus, Ilcinriei dueis Bavari filius , cognomiiu claudus, nonagesimus Imperator, hujusque nominis primus seu ut alii volunt. seeundus, catalogo divorum adscriptus , qui celibalum cum Cunigunde regina conjuge sua inter sanetas quoque virgines relata duxerit , collegium canonicum divi Adalberti martijris inier alia fundavit aquisgrani , quod praediis minirt.er.uli- i .-.••. ,i ■ r„„ „„oltivit vipinti canonicis de suis dominus bonisque busque ornamentis alque lmmumtalibus minuce exaltavit , vigiuu i-i««""' 13 u< - l palrimonialibus providit : nam eis inier celera contulit et mera libcralitale concessit dominium directum predietae villae de Olne. Cujus adlmc in praesentiarum dicti canonici trifunsarii existunt , quemadmodum ipsius villae scabini slalulis temporibus praefinitisque diebus ler quot annis palain coram omnibus pron- tentur c! recordantur. Porre dicti canonici, ut suorum subdilorum bcllicis calamitatibus incessanter a duce limburgensi oppressorum quieli et Iranquillilati consulerent et ab indebitis cos molesiiis et vexationibus liberas redderent ducenlis et viginti annis a praenarrata collatione, praedietwn serenissimum jmperatorem eis facta, posteaquam Heinricus II. filius Ilcinriei ducis brabanliae dictus magnanimus ex Mechtilde lilia comitis Bolloniae lerram de Baiheim bellica manu ohtinuisscl circa annum dni. 1240., eundem in suorum subdilorum advoc.lum et defensorem, ob crebras Limburgensium inenrsioncs assumpscrunt , eiqne ob id iT ,-i • • i • .„,■,„„ ^.nl Iiiioiiis ordinariae Ecclesiae dietae villae quotannis numerare ex duabus parhbus inajons dccimae, ralione con.inui ! . ,• .• .• .• -i i „;.„i!i iuribus , «luorum scabini supradieli adhuc ad cos speclantis et pertmenlis cum certis quibusdam mmulis joinm , , i hodie recordantur. 12 modios spellac pactus et mensurae leodiensis cum quartuor sexlariis consimilibus atque oclo modios avenae n.ensure aquensis efficientes sex modios pactus lcod,cns,s sponte sc öbligarunt , et ultra dederunt. De cujus jmperatoris et conjugis suae sanclilate et erga ecclesiam munificentia , si plura requiras, consule chronica Lectoribus ob oculos hie ponenlia clc Concordat cum antiquo Registro parochialis Ecclesiae de Olne de verho ad vcrlmm per nie collalam Nolarium brabanliae, Marlinuin lloocn. — O I Lihera tmlier AlluendU iradidii te diocesis .Jqusnti* eccl. htu, Marie. (108. ')■ •JF. n. s. e. i. t. Nolum sit omnibus fidelibus Christi tarn presentibus quam futuris quod Alluendis libera mulier proptersalolem anime suc et spe auxilii ab Aquensi ecelesia Iradidit sc dijocesi Aquensis ee- clesie beale Marie liac lege ut vir de progenie ejus solveret ecclesie quatuor denarios in purificatione bcate Marie, femina vero duos. ita ut siquis eiusdem gentis mercator esset nee delinilum censum statuta die solveret. proplerea quod a loeo suo abesset dans operam nierealnre vel ad orationes sanetorum profectus sine omni existimacione ineurie exspcclaretur et a reverso diebus oclo posl exigeretur census. quodsi idem vel aliquis alius forte renucret dare memoratum censum advocattts cogeret cum venire ad curiani Richele et exinde respondere judicio scabini, Al quieunque de gencre memorate feminc naseerentur ; propter nullam aliam rem nisi propter retenlionem census venirent in placitum coram advocalo nec alieuius juris preter supradieta essent obnoxii. Ilis ita constitulis Alburgis lilia prediete Alluendis quatuor filios babuit. Rodulum johannein \Yarnerum Rcmardum, totidemque iili.is scilieet Holdam Beielendem Vodam jvam que ülium peperit Adelprdum. memoratos autem quatuor lilios Alburgis et Adclardum filium jve coegerunt venire ad curiam llichc'c ArnuK'us de Hestocl advocatus aquensis ecclesie Elbertus de Mulance qui sub eo tenuit ad- vocatiam , Albertus prepositus Aquensis ecclesie, et Cancellarius Regis Lielbertus qui vicedominus eius luit , volenles eorum jus infringere, Sed landein il>i patefaeta veritatc et tarn loslinumio quorundam super- stilum qui interfuerant memorate traditioni Alluendis el sanetioni quam jurejurando quinque supradiclorum virorum duarumque l'eminarum Alburgis el Richlendis comprobata coram villico Suiberto et scabinis istis Gilleberto Litardo Ilugone Alberto de llubail Heribcrto de Rubail Reiuero de Mortire Waltero el tola gente curic .non solum a labcl'aclalkme juris destiterunt verum cliam consenserunt ut jus illud Karta sigillata conlirmarelur el sub analllemate interdiceretur, ne quis amplius änderet illud violarc. Hoc ilaque conßrma- tum est inlerdielumque sub Jena analliematis. nequis deineeps supra eipositum jus istius lamilie aliqua ex parte inßrmare vel violare lemptet. Hujus rci luerunl lestes lii canonici aquensis ecclesie. Hezzelo De- carius, Hermannus magister. Erleboldus canlor. Albertus presbiitcr. Dodo subdiucpnus, lli laici Herbertus judex. Radulfus. Gillebertus de Riclielc qui erat exaetor census. et multi alii. Actum est hoc ab incarna- tione domini anno M. C, VIII. jndictione I. regnante imperatore Heinrieo lertio Oberto adrainistrnnte Leodiensem Episcopalum, Ex oiiginali. 1) Allg. Archiv, von I.edfbm 1. c. iQr Bit ,pag, 222« — 58 - 1H i fr v ttt * ti fl Privilegiorum hujut monastciii sli. Cornelii jndomix. de anno dni. 1540. die {Q. Deccmb. Ju nomiue domini amen, Vniuersis et singulis lias ])rcsentc8 litleras siue hoc praesens publicum jnslru- mentum visuris , lecluris , seu legi audituris Joannes Schoinroidt Regiac et jnsignis bealae Mariae , cl Ambrosius Schcnarls sli. Adalbcrti urbis Aqucnsis Eeclesiarum Decaui salulcm in dno. scmpilcrnam. Notum sit uniuersitali vestrae, quod anno dni et die infrascriptis, coram nobis in nolariorum publicorum testiumque -ififra- scriptorum praesentia constitutum Venerabilis et religiosus vir dnns. Franciscus de Gliore Prior ac locum ten .is Rdi. Patris Dni. Rutgcri ab Anslell dei gratia Abbatis jmpcrialis monasterii sli. Cornelii jndensis colonien, dioc. eoque nomine certas litteras Priuilegiorum oeto videlicet numero , diclo monasterio per recolendae nie- moriae Ludovicum jmperatorem, Ludovicuin Regem , Olllionem Regem , Olllionein jmperalorem , Olllioneni IU. jmp. et Henricum IV. Romanor. Regem gratiose dalas el concessas in pergameno lilteris admodum anliquis.pro veteri more descriptaSj Nccnon jnslrumcntum sentenliae et rci iudicatäe pro liberlale et jmmunilate praefati monasterii cl eins subdiloruvn de non cxolvendo Thelonee per senatum civitatis colonien. ex commissione recolendae memoriae Fridcnci jmperatoris anno dni. 1155 latae el publioalae ctiam in pergameno, scriptum nobis in medium exbibuit ac nos debita cum instantia interpellavil et requisivit qua- tenus literas et privilegia lmiusmodi videre et diligenler inspicere. ac per Notarioa publicos infrascriptös exemplari et transsumi ac in publicam transsumptorum forinam redigi mandare noslramque auctoiitatem de- super inlerponere vellemus ac dignaremur. Nos ilaquc Joannes Schoinroidt el Ambrosius Scbenarls decani antedieli litleras easdem coram ISolariis et testibus infrascriptis in manus sumpsimus casque vidimus et diligenter inspeximu?. Et quanquam priorum quatuor privilegiorum. quae inferius per ordinem descripta scquunlur, sigilla temporum forte diuturnilate perierint ac deperdita tucrint, ipsas lamen literas quantum ad scripturas, signa et subscriptiones atünet, integras admodumque vetustas reperimus , descriplas etiam co more et forma, qua similia tarn velusta privilegta descripta visuntur , adparebant jnsuper in fino litle- rarum earundem maculac sive indicia jmpressionis sigillorum , quae olim eis impressa fucrant. Quintum vero Otlhonis lertij privilegium simi'iter quantum ad scripturam. Signum, el subscriptionem attinel inlegrum reperimus , sed sigillo impresso carens , nisi quod aliquot sigilli pervetusti frusta eidem adiacebant , cujus litterae ob vetustalem et confractionem discerni commode non poterant; sextum autem privilegium , quod ab eodem Otthone III. emanatum fuil , neenon et litleras senatus colonien. tarn quod scripturam quam sigilla integra , omnique suspicione carere comperiinus. Poslremo quoque Ileinnci IV. lelterac inlegrac per omnia adparebant nisi quod sigillum eis impressum confractum erat, quod tarnen clare adhuc discerni poluit. Visis ifaque diligenler hoc pacto lilteris cl privilegiis buiusmodi mspcclis nos ad requisitionem praefati dni. Prioris tarn praefati Dni. Abbatis quam monasterii sui nomine id pelentis easdem litteras sive privilegia per Nolarios publicos infrascriplos exemplari mandavimus el transsumi ac in publicam formam redigi , nostramque illis autboritatem, quoad nos fieri potuit , interposuimus prout interponimus per prae- sentes. Tenorcs vero ltlterarum sive ^privilegiorum corundem se(juuntur per ordinem cl sunt tabs. •Jn nomine Dni. dei el saluatoris nostri jhesu crisli. Hludovieus diuina ordinanle prouidentia jmpera- tor Augustus , oinnibus episcopis , abbalibus, comitibus, vicarijs , centenarijs , thelonarijs, aclionarijs vel l) Anno 814. Marlene cl Durand, collect, amplii. T. I. |>ag. 7f„ Miraei 1. r. T, III. pag. 288. — 59 — omnibus rempublicam administrantibus leu celeris fidelibus ste. dei eeclesie et nostris, tarn preientiboi quam et fuluris, Noium sit, qnia concessimus monasterio nostro, quod dicitur jnda , quod est drdicatum in ho- nore dni. el salualoris nostri jhesu cristi, construclum in silua noslra arduenn.i, ubi etiain nunc, religiosus uir Benedictes abbas preest , et omni eongregationi ibidem deo famulanti , omne theloneum tarn de nauibus, quo per diuersa flumina imperij nostri, pro qualibet rc discurrunt. quamel decurris el saginarijs ') necessarijs ipsius monasterij uel eongregalionis ibidem deo famulanlis deferenlibus, uel du quolibet alio negolio unde- cumque iiseus tlieloncum exigere poterat in integrum concessimus , ut nullus quilibet theloneum aut aliquam exaetionem aeeipere aut exigere presumat. Vnde baue nostre auetoritatis preeeptionem. prediclo monasterio et eongregationi ibidem degenti üeri iussimus, per quod iubemus alque preeipimus ut näues uel curra et saginarij seu quelibet alia vebieula ad diversa negolia ipsius monasterij peragenda et ad necessitates eius subleuandas per uniuersum Imperium nostrum libere discurrant , et nullus publicus iudex uel quilibet exaetor iudiciarie polestatis aut tlielonarius de nauibus, aut de omnibus , que supra memorata sunt, unde- cumque uidelicct fiscus theloneum exigere potcsl, ullum theloneum aut ripatieum aut portaticum aut pon- taticum , aut salutaticum , aut rotaticum , aut pulueral'icum , aut cisponlicum, aut tranaticum, aut ullum oecursum , uel ullum censum , aut ullam retribulionem ab eis requircre aut exaclare presumat, sed licilum sit absque alieuius illicila coutrafietale uel detentione per hanc nostrara auclorilatem , naues, curra, sagina- rios, uel cetera ucbioula el homines, qui hec preuidere debent cum bis, que del'erunt per uniuersum im- perium nostrum libere alque secure ire et rediro , et si aliquas moras in quolibet loco feecrint , aut aliquid mercali t'uerint aut ueiididerint , nichil ab eis prorsus ut die/um exigalur. Hec vero auetoritas ul pleniorem in dei nomine obtiueat uigorem , et oinnibus uerius nostra esse credatur et diligentius conseruetur de an- nulo uostro sublcr iussimus sigillari, Durandua diaconus ad uicem Friderici ' 2 ) recognouit. Data sexlo jdus februarij anno crislo propitio oclavo imperii donini Hludowici Serenissimi augusli , jndielione XIV, Actum aquis grani palatio regio in dei nomine l'eliciter amen. 87* >) J, n, s. e, i. t. Hludowicus gratia dei. üex. si igilur locis sanclorum sacralissime dedicatis beneficia largiinur plurima , pclitionibusquc ibidem deo iuge famulantibns assensum prebemus , et nobis apud remu- neratorem dnum. propitialorem liquide credimus et interuenlione sanclorum noslri regni nostrorumque sta- bililatem posse aecumulare non ambigimus, Quocirca comperiat omni um sanete dei eeclesie nostrorumque fidelium presenliuin siue l'ulurorum sagacilas. quia ob amorem dei omnipotentis et cmolumcnlum animarum genitoris ac genitricis seu noslra toliusque regni noslri slabililatc, seu ad petitionein lidelis noslri Adalongi ahbalis largiinur res proprielalis nostre monaslerio jndcnsi couslrnclo in honorem dni. et salualons noslri jhesu Crisli , unde et prediclus Adalungus reclor esse uidetur, uillam iuris nostri nuneupatam crassiniacum cum omnibus maneipijs et rebus ibidem aspicicnlibus. unde et hanc noslram auclorilatem lieri iussimus per quam (irmamus atque transfundimus suprataxatas res predicte cellule sti, salvatoris cum omnibus ap- i) vel sagmarns. 2) vel Fridugi»i. 3 ! Anno 8-42- 60 — annendiliis hoc est cum mancipijs utriusque »exus , cum terris, siluis, pralis, aquisf, aquaiumue deeursibus, nuatenus in slipeudijs fratrum ibidem deo famulautium , celerisque necessilatibus , que hactenus tiseus noster exe^it , ammodo augealur, ntque a rectoribus ipsius matris ccclesie preordiuetuc sou esigaturynullo nostro iudice contradieente. Et ul licc auclorilas largitionis noslre iiicouuttlsa ualcal pcrmancre manu nostra sublerlirmauimus, et anulo nostro eam subler iussimus sigillari. Signum Hludowici gloriosissimi Rcgis, Adalerdus diaconus ad uicem Grimaldi recognouit. Data VU. Kai. aprilis anno cristo propitio II. Regni domni Hludowici gloriosissimi Rcgis indict, V, Actum aquii grani palatio regio in dei nomine leliciter amen. 88» 0 Jn nomine dni. dei et salvaloris nostri Jesu crisli, Ottho (1) diüina propitiante clemcnlia Rex cum locis dinino cullui mancipatis ob amorem dei optimi congruam faciinus et imperialem morem decentcr i'rii- plemus id nobis profuturum ad eterrie remuncrationis premia compescenda ueraciter cr'edimüs Qaapropter uouerit onmium lidelium noslrorum presenlium necnon et fulurorum industria qüaltter dilcctus germanus noslcr Brun nomine et Bercheloldus jridensis monasterij uenerabilis abbas, noslram adicrunl poslalantes regalilatem, ul priuilcgia , que anteccssores nostri Reges ad monaslcrium. quod est in hönöre dni. et salualoris nostri jbesu crisli super fluuium jnda construetutn, ubi prefalns uenerabilis abbas Bcrelietoldus preesse dignoscitur. donauerunt ea uidelicct noslre auetoritatis munimine renouaremus. Eoruin uero peliliones benigno animo suseipientes iussimus inde boc piesens prcceplum conscribi, per quod uolumus , ürmiterque iubcinus, ul nullus iudex publicus superioris aut intcrioris ordinis roipublice procurator ad causas iudicio more audien • das in cellulas , ecelesias aut uillas seu reliquas possessiones , quas moderno tempore in quibuslibet nrouineiis aul territorijs imperij nostri possidet uel deineeps in iure ipsius monasterij diuina pielas uoluerit nneeri inpredi presumat, nee freda aut tributa uel mansiones , aut paratas , aut theloneum , ripalicum , nostaticum pontatieum , salutaticam, rotaticum ,> pulueraticum , trabaticum , aul. Ildeiussores tollere aut homines tarn ingenuos quam seruos super terram islius monasterij commanentes distringere nee ullas publica» funetiones aul redibitiones uel illieilas occasiones requirere , quibus in aliquo idem monaslcrium sibique subiceli aliquod iniuste paliantur incommodum nostris l'uturisque temporibus quisquam temerarius exislat , qui id facienduin iliieitam sibi potestatem altribuere audeat , sed liceat memoralo abbali suisque succes- soribus omnes res predieli monasterij sub immunilatis noslre del'ensione quieto ordine possidere, el quiequid de rebus prenolali monasterij t'iscus sperarc polerat. lolum nos pro elerna remuneratione prediclo concedimus monasterio sicut et predeeessores nostri ut perhennibus temporibus in alimonia pauperum et ad stipendia monaeliorum ibidem deo l'amulanlium proficiat in augmentis , qualenus ipsos seruos dei , qui ibidem deo famulantur , pro nobis prolequc nostra et stabilitale regni nostri a deo nobis collali , ciusque miserieordia per immensam conscruandi iugilcr misericordam exorare delectenl. Et ul liec aucloritas nostris l'uturisque temporibus dno. prolegente ualeat inconuulsa manere, manu propria nostra subler firmauimus, anuloque nostro corroborari preeipimus. Signum domni Olthonis inuictissimi Regis Briin cancellarius ad uicem Rodberti archicapellani recog- j) Anno 948. Marlene 1, c. T. I. nag. 290- Miraei I, c . T. IIT. pag 288, - Gl — noui. Data VI. nonas Maij. Anno dni. I). GCCC. XLVIII. indict. VII, Regnaale pio Llejje Ottlioue. Ann« Xlir, Actum aquis grani palatij in dnn. felieiter amen. • l'UUA 89» ») J. n. s. c. i. t. Ouho diuina pronidente dementia jmperator augustus. omniutn ßdeliüm noslroru petitiones iusic et rationabiles auribus nostre serenitalis infusas oportet implere, presertim tarnen eas, quaa < pro ulilifate ccclesiarum sibimet commissarum nobis suggeruut , quia deum nobis iiule remuneratorem pro- mereri eosque ob hoc deuoliores ac promptiores in nostro permanere credimus ol)sequio. Quocirca nouerit omnium fidelium nostrorum presentium scilicel et futurorum industria qualiler sie. jndonsis ecclesie mo- nachi nostram adcuntes serenitalem nimium poslulabant, quodpriuilegium sibi abbates inter se eligendi lain a pijs- simo (jenilore nostro quam a celaris predecessoribus nostris regibus uel imperatoribus baclenus cöncessum, noslre renouationis aucloritale roboraremus. Quorum pelitioni gratanter nos annuentes deuoliusque ob id geni- trici nostre dileclissime commonenti obsequenles. coquod temporale conmiodum clerne remunerationis gratia diuina iuspiralus illuminatione nihili penderat. Erwicum illustrem uirum anleuominalo prestiluimus monasle- rio paslorcm , priuilegiuin cliam quod predecessorum noslrorum teiripöribus oblinuU per nostram corrobo- ralionis auctorilalem firmauimus. Ea quoque ratione ut anlcdictum monasleriunij omnisque illa sta. fami- lia nisi regie uel imperiali pölestati sub obsequio serüitutis subderentur neque benefxciario iure alie ccderc potestali. post dieessum nero prescripti abbalis Erwici. si quis inier cos idoneus reperiretur. qui eis pre- esse ac prodesse seirel seeundum instilulam normam eligere sibi liccret abbatcm , nullaquc polestas absque consensu et uolunlale eorum. monachum quempiam ex quolibet monasterio in presignato monasterio pro aliqua occasiune con'.miUerel. Vnde in poslinodum aliqua oriretur. dissensio. ut aulem lioe noslrc aue- toritalis preceptum noslris uel succcssorum noslrorum tempöribus ad nostram eorumque anime saluationem ui' r eat ac ralum per plurima annorum curricula inuiolatumque obseruetur manu propria subler firmantcs. auuli nostri impressioue dccreuimus assignari. Signum domni Oltlionis magni et inuictissimi imperatoria augusti, Vuflligisus cancellarius uice Rodl- berti arclticapellani recognoui, Data anno incarnationis dnice. 1), CCCC. LXX1III. jndict, I, Anno rcgui donmi Oltlionis XIII. imperij VI. Actum Traieclo in dno. felieiter amen. 90* ») •1. n. s. e i. t. Ouho (III) diuina fauenle dementia Rex. oinniuin fidelium nostrorum petitiones iuste et ralionabililer auribus serenitalis nostre infusas oportet implere presertim tum cas. quas pro utililale ce- elesiarum sibimet commissarum nobis suggerunt, Quia deum nobis inde remuneratorem promereri liquido crcilimus. Quapropler nouerit omnium fidelium noslrorum presentium neenon el l'ulurorum industria. qualiter Erwicus jndonsis cenobij uenerabilis abbas. uua cum sibi subiecla caleruula nostram adierunt ppstulantes regalilatem , quo priuilegium sibi abbates inter se eligendi tarn a pijssimo genitore nostro. quam a ceteris predecessoribus noslris regibus uel imperatoribus baclenus cöncessum nostre renouationis auc- 1) Anno 974- Mai tene I, c. T. I. pag. 335. 2) Anno 985- Marlene J, c. T. I. pag. 335. - 6fc - toritate roboraremus, Quorum petitioni gratanter nos annucntcs. denotiusque ob id genitrici noslre dilcctw- sime commonenti obsequentes prruilegium, quod prcdecesaorum noslrorum temporibus oblinucrunt per nos- tram corroboraüonis aueloritalem lirmauimus. Ea ucro ralione. ut ipso abbas nulli nisi regle uel imperial! potestati sub obscquio scruilulis subdalur. ncque iure cedat alteri polestati. posl deccssum uero ciusdem abbalis liceat eis secundum inslitulam formam sibi eligereabbatcm. nullaque poleslas absquc consensu et Uoluutale coruin monachum quempiam ex quolibet monaslcrio iu presignalo loco pro aliqua occasione consliluat. unde in postmodum aliqua orialur dissensio. decrcuimus quoque hoc preceptum eonsciibi, per quod uolumus fir- milerque iubemus, ut nullus iudex publicus supcrioris aal inferioris ordinis reipablice procurator, ad causaa iudicio more audiendas. in cellulas, ecclesias, aut villas. scu reliquas posscssiones. quas modern» tempore in quibuslibet prouincijs aut terrilorijs nosfri imperij possidet, uel deinceps in iure ipsius monas- lerij diuina pielas uolucrit augcri. ingredi. presumat. nee freda aut tributa uel mansiones aut paratas aut llieloneum ripaticum, portalicum. pontalicum. salnlaticum. rotaticum, pulveraticum, trabaticum. aut fide- iussores tollere, aut homines tarn ingenuos quam seruos super terram istius monasterij commanentes dis- Iringerc. nee uillas publicas funetiones aut redibiliones uel Michas occasioncs requirere. quibus in aliquo idem monasterium sibique subicelc aliquod iniusle palianlur incommodum noslris lulurisque temporibus quisquam lemerarius exislat, qui ad id l'aciendum illicitam sibi potestatem altribuere audeat, sed liceat memoralo abbati, suisque successoribus omnes res predieli monasterij. siue circa ipsum loeum seu ubique iaeen- les eulta et ineulla sub immunilalis noslre defensione quielo ordinc possidere. Et quiequid de rebus pre- nolali monastcrii fiscus sperare poleral , tolurn nos pro clerna reiuuneralione predicto concedinius monasterio. sieul et prcdccessorcs noslri, Decima uero omnis dominicate culture ad usus (ralrum pertinere iubemus. atque saneimus, ut perhennibas temporibus ad jiortam monasterij in alimoniam pauperum alquc hospitum delur. Cetera autem omnia ad slipendia monacliorum ibidem deo famulantium proßciant in augmenfis. niercatum quoque ibidem habendum una propria cum monela, Sicut a pio genitore nostro illis Iradilum comperimus. ila et nos domna augusta genitrice noslra inlerpellanlc, ipsis ad supplementum hercdilario iure concedinius. quatenüs ipsos seruos dei iugiter inibi deo deseruicnles pro nobis et stabilitate regni noslri a deo nobis collati. eiusque mjsericordia per immensam conseruandi niisericordiam iugiter dei exorare dolec- lenl. Et ut hec aucloritas noslris futurisque temporibus dno prolegenle ualeat inconuulsa mauere, manu propria noslra subler ürmaviuuis. anuloque corroborari preeepimus, Signum domni Ollhonis gloriosissimi Itegis. Ilildiboldus episcopus eancellarius »ice Willigisj archica- pellani notaui. Data XIII. Kai. septemb. Anno dnice. incarnat. D. CCCC. LX.X.XV. jnd. XIII, Anno uero Regni te^'lij Olllionis seeundo. Aelum nouiomagij f'eliciler in dei nomine amen, S. u. s. c i. t. Otlho (III) diuina fauentc dementia imperalor anguslus. Omnium fidelium noslrorum petitioncs ioste et ralionabiliter auribus nostre serenitalis infusas oportet implcre preserlim tarnen eas quns pro tflilitate ecclesiarum sibimet cornmissarum nobis suggerunt, quia denm nobis inde remuneratorem promereri cosque ob hoc deuotiorcs in noslri pertnanere credimus obsequio, Quoeirea nouerit omnium fidelium, nostrorum presenlium scilicet et futurorum induslria qualiler sie. jndensis ecclesic monachi nosiram adeun- l) Anno 0(j7v — 63 — leg sercnitatem nimium poslulabant , quo priuilegium sibi abbates inter se eligendi tarn a pijssimo genitore nostro quam a ceteris predecessoribus nostris rcgibus uel imperatoribus bactcnus concessui» nostro renoua- tionis auclorilatc roboraremus. Quorum pctitioni gratanler annuentes co quod temporale commodum eterne rcmuneralionis gralia diuina inspiratus illuminatione nihili penderat. Lanifridum uenerabilem nimm ante- nominato prestituimus paslorem loeo, priuilegium eliam quod predecessorum nostrorum temporibus oblinuil per nostram corroborationis auetoritatem firmauimus. Ea quoque ralione ut antedietum monasterium omnisque illa saneta familia nisi regie uel imperial! poteslati sub obsequio seruilulis subderenlur. neque beneficiario iure alie cederc potestati. Post decessum uero ahbalis prescripli Lantfridi, siquis inler cos aplus reperitur qni eis preesse ac prodesse sciret seeundum instilulam normam sibi eligere liceret abbalem,, nullanue po~ teslas absque consensu et uolnntatc eorum, monachum quempiam exquolibet nionaslerio in presip-nato loco pro aliqua occasione commillerel. unde inposlmodum aliqua orirelur dissensio, ut autem hoc noslre auelori- jatis preeeptum nostris et sucecssorum nostrorum temporibus ad nostram corumqe animc saluationem iui»iter maneat inconuulsum , manu propria subler firmanies anuli noslri impressione subter signauimu*. Signum lertij Ollhonis magni el gloriosissimi jmperaloris augusti. Ilildebaldus episcopus , uicc Wiligisi archiepiscopi recoguouil. Data V, jdus aprilis. Anno dnice. incarnat. D CCCC. XCVII. jndict. X. anno uero lertij Otllionis regni XIII1. jmperij autem eius I. Actum aquis grani feliciter amen. »2* >) J. n. s. e. i. t. Iicinricus pucr gratia dei llomanorum Res auguslus. Nolum sit omnibus cristi iidelibus lam fuluris quam presentibus. qualiler Vdo episcopus Tullensis et Winricus abbas jndensis commutationem feecrunt. de eeclesiarum suarum bonis auclorilatc et licentia domni patris nostri Heinrici Roman, jmperaloris augusti. Dedit scilicel ipse episcopus Tullensis et aduocalus eius Arnolphus super altare sti. Cornclij Ires niansos cum uineis ad decem carratas uini in pago maguntiacensi. uidelicet Arenheim nomine in possessioue loci et prebendam fratium absque bcredilario iure et contradictione omnium hominum , dedil sirriiliter in ipsa magunlia residentem hominem unum nomine Ruothardum cum domo el omni bono, quod eo die uide- batur habere dedit item ipse episcopus et comes sigebodo lraler et aduocalus capitis eius allodium suum Grusnuthis nomine in liasbanio iuxta monasterium sti. Trudonis uidelicet ecclesiam cum inlcgra lerminatione ipsum allodium integrum cum familia. lerris cullis et incultis. molendinis. eampis. siluis. aquis aqua- rumue decursibus. liberum ab omni communione et impedimento adiacenlium lerrarum. Econlra dedit abbas jndensis bonum ecclesie sue. quod habebat ante caslellum Tullcnse et quiequid babebat in cadem regionc. quod ad ecelesiam sli. Aniani uidelur adliuc pertinere videliccl cum duabus ecclesijs. uineis. lerris. cullis et incultis. molendinis. siluis. aquis. aquarumque decursibus absque contradictione alieuius. lluius cornmu- lalionis traditio uel ueslilura facla est ante coloniens. archiepiscopum Annonem juliaeo. Bonum episcopi tradidit comes Sigebodo lraler eius et advueatus ecclesie sue llerimanno coiniti advocalo sli. Cornclij. jtem bonum sti. Cornclij tradidit ipse comes Herimannus episcopi preeepto. Miloni eius niiliti in loeo advocati. Testes sunt Herimannus comes palalinus, comes Euerhardus. comes llerimannus el filij eius. comes Vnrupch. comes Sigebodo. comes Gerbardus. jtem comes Gerliardus. comes Lutharius. liberi multi. Hugraninus. Adelbero. Gcrlacus, Theodoricus mile. Arnolphus folruininus at abj multi. Hanc cunmiulatiom m laudamus, l) Anno 1064. - G+ - et traditionis descriptione sigilli nostri impressione confirmanim. Kl nl firma permnneat regia nostra auetoritate precipnnus. Signum donini Heinrici quarti Regis, Sigerhardus canccllasius uice Sigifridi arclricancellarij fe'cog'nouf. Data XVII. Kai. may anno dnice. incaniat. millcsimo LXIMI. jndiel, If, Anno aulem tfrdinationis domni Heinrici quarti Regis Villi. Regni nero VIII. Acluni Lcodio l'eliciter amen. 93- «) •J. n s. c. i. t, Notum sit eunclis christi fidelibus (am fuluris quam praesenlibus , qapd Pius Ro- mnnorum jmperator Ludowicus adoo lionorilice et tarn magno dileetionis studio jndatn consütuit, nt non soiurn in ca nobile tcmplum ä sua nobilitate constitutum salvatori et saneto Cornelio consecratum diversitatc beneliciorum et hominum dilaret , et magna libertate nobilitaret , verum cliam omnes cuiuseumque sini conditionis homincs ad sanclum Cornelium pertinentes hac libertate nobililavit, quod eos sua Regali po- tcslale ubique locorum in Romnno jmperio ab omni generc Thelonei absolv.it. contigit aulem ex antiqui- tale temporis , quod" Fugelo magnae discretionis homo coloniensis civitatis honestus Thelonarius sub archi- episcopo seeundo Arnoldo praedictorum jndensium Thelonei liberlatem tunc Regaliter u Pio Rege , ut prac- dictuin est , et inslitutam, efproprio sigillo suo in perpetuum lirmatarn non ex industria nitebatur in- fringere , sed quadam negligentia, quae sepe aeeidit hominibus ex scriptorum penuria, quia huius libertatis memoria non fuit scriptis commcndala. Hoc audilo nobilis abbas Anno super hoc facto qneremoniam fecit jmperatori Fritherico. qui super eundem loeum Regalem praepotens fuit advocatus. Jude vero Hex commo- ius praeeepit archiepiscopo sub obuentu et dileetionis suae et gratiae , ut abbati et suis hominibus digne et sectindum lenorem iusliliae satisfaceret et corum Tlielonij libertatem , quam a mullis Regibus m quietapossessione inconeussam hactenus oblinuerunt non inlringcret. sed candem per scnlcntiam judicis asfringeret. et scripta in sua civitate faceret ad notitiam omnium civium refonnari. are.liiepiscopus vero totius suae civitatis senatu eonvocato et mclioribus de civitate et alijs , qui crant praeeipm et Sanioris consilij aslanlibus cepit diligenter discuterc. si illi de jnda quid juris in Tbeloneo in sua civitate sibi et suo debeant Thelonario , landein super hac causa diu ventilala Heinricus unus de sonaloribus et in omni legalia et polilica seientia probalus a summo judiee consullus judiciaria senten- tia omnes supradictos ab omni Theloneo iudieavit esse liberos, alijs senalorilms et eorum eonfralribus idipsum approbantibus. Vnde praedictus abbas eoloniensibus tarn pauperibus quam diuitibus, sed praeeipue senatoribus suam exliibuil praesenliam. Et ut boc quod judicis sententia est adiudicalum perpetua firmilu- dine habeatur roboralum seeundum inslilutionem civilis juris et eorum consucludinem eis omnibus sui juris presoluit testimonium, Huius rei tesles sunt Hcrmannus advocatus Voghelo Theolenarius, Hermannus eo- mes. Richolfus advocatus. Gcrliardus albus, Hermannus camerarius Martmannus Iloier. Henricus. Geihardus niger, Richollus de novo Coro. Godefridus (ilius Volsuinde« Hermannus filius Razonis. Godel'ridus de Stavera. Richolfus de sancla Brigida. Daniel et fraler eius Bruno Malbodo. Marcman Lembicliin. LudoU't Grin- Emunt, Franco albo de saneta eeeilia. Henricus comes. Henricus filius Hennanni. karolus Vogelo , et omnes scabinorum fralres et qui sanioris sunt consilij in coloniensi civitate. Haec acta sunt anno dnicc. jn- i^l Anno 1 IX,,;, 65 - carnat. M. C, LV. r/uarla Epacta. XV. indiet. Viclonos ssimo R f ™ l\.-,i • n . » , . . . . . .' ' ,-,.,,.. Me S e ^''ll'enco Regname et Archiepiseopo Arnoldo sccnndo episcopalnm sie. colonien, ecclesiae fehciier gubernante .In quorum omni um et singulorum, fidem et leslimonium Dracm!««.™ „„. i. . ■ , .. . p "'«issorum prnesentes htteras. sive praesens publicum transumptum instrumenta«! exinde iien et per nölarios publicos infrase ' l • • sigilloruiu jussimus et fecimus appensione communiri. Datum et actum in vrbe '^ 0 ' "" "*" I,oslrorumt T Je libus dictae Ecclesiae bealae Mariae infra eiustlem Ecclesiae emuniiaicm s i,; s suÜ'Tnno"! ^™ ■*"**"" die 18 mensis Decembr, Ponliiicatns smi. in Christo Palris et dni. noslri Pauli divinT" 0 "'" i540jn(1, 13 ' Anno septimo. Praesenlibus ibidem bonorabili valido honestisque viris dno. Johanne ^ r ° V ^ en - tla J,a ' M terlii colonien. dioe. Wilhelme de Leeck armigero , Ludolphö de Lintzenich et' jacobo fabro ?-" P '' esbilCr ° Leod. respective diocesium lestibas ad praemissa vocatis et rogatis a ' C ' S C °'° n - ct Et e S o Franeo Berchem clericus eolon. dioc. publicus sacra jmp. auclhoril. Notarius etc e,e discrelo vtro joh. Menneken de j ser loen Notario publico etc. etc. etc. LWOriCUS 111. gennaniae lie.v confirmat donationem villae Gressenich per patmn sunm Ludovioum 11, monasterio jndensi, 877. ') 9£. J. n s. e. i. t Ludovicus diuina fauente gratia Rex. si igilur Jocis sanetorum sacratissime deo dicatis benefic» largimur plunma , petu.on.busque .b.dem deo iuge famulanlibus assensum prebemus et I apud remuneratorem dom.num repropitiari domino liquido credimus, e. interventione snnc orum re*n noslr nostrorumque stabilstem posse accumulan non ambigimus. Ouocirea com™,.; , S r i t- y u " uj1 <-'' compenat omnium sanetar rlei «°rvl.._ siae noslrorumque fidelium presentium sive futurorum saeacitas nun ob L„ . • verentiam sanetorum ejus seu ammon.tioncm fidelis nostri ^J^^J^^ Ü monas.eno mdens, construc.um in honorem s. salvatoris , vnde et praedictus Rodradus LL e^e vide vdam juns nostn nuneupantem Crusciniacum cum omnibus maneipiis , et rebus ibidem asnicieni.bu unde et hanc nostram auetoritatem-ficri jussimus, per quam firmamus alque translundimus supra taxat ' res praedietae cellulae s. salvatoris cum omnibus appenditiis, hoc est cum maneipiis utriusque sexus cum terris, silvis , pralis, aquis , aquarumve decursibus, quatenus in stipendiis fralrum ihido.« l e ' Z"" .• , • .. ., , ,. . '»tutin cleo lamulun- tium cetensqus necessitaübns . quae haclcniis fiscus noster exegst ammodo aup-eatnr „r . • i • ,. „ . ,. . ü ' ar, I"c a reclonbus in- sius maliis ecclesiae praeordmelur, seu exigatur, nullo nostro judicio conlradicente Fi i . largitionis nostrae inconvulsa valeat permanere, manu nostra subterfirmavimus, et anulo jussimus sigillari, nostro eam subter- Signum domni. Ludowici Serenissimi regis. " Geberhardus cancellarius ad vicem Suitberti archicapellani recognovi. Data uhbus martii anno L res ni Ludovici Serenissimi regis in orientali Fraucia indiet X ( Actum rnbura in dei nomine feliciter. Amen |) Mailene I. r, T, J pag. 202. - Gtf - Milliar rolbiirgit ässensu marili sui Godeberti dot /ibbäliae s, Gornelii jndmisis viiieam in Drulcmh usc.n . 11.35 ■ 95* •Du nomine dni. salvaluris noslri iliesu cristi. Nolum sil omnibus fidelibus. (am futuris quam presen- tibus. quod ego Volburgis humilis ancilla cristi. uolens aliquam bonam memoriam nici apud seruos dei relinquere. et de rebus quas miclii dedil dnus. ipsum heredem faecre assensu. dilecti marili mei Godeboldi, uinealit quam hahebain in uilla Drolenshusen nomine Gere, ad monaslcrium quod est construeturn super. jndam fluuium in lionore sanelorum marlirum Gornelii et Cipriani. in usus fratrum ibidem deo seruicnlium tradidi. sed dum aliqui ex propinquis meis conquerenies se exheredari, uoto mco cepissent obluctari. fra- \vcs predicti monas f erii datis tribus marcis aduocato. et quatuor eisdem affinibus meis. oblinuerunt ut uolunlario et libenti animo exfestucarent quiequid in ipsa uinea pulabanlur Labere iuris, el deineeps sine molestia alieuius contradictoris. in liberam possessionem cederet ceclesie ingenue libertatis. Actum anno incarnationis dniee. M. G. X.K.XV. jndictione X.II regnante Lothario rege cristianifsimo et calbolico. Alberto archiepiscopo mogonlino. presenle dno. Annone. eiusdem ceclesie abbale. Testes interfuerunt. Waltcrus prepositus. Walbertus aduocalus. Gunlerus cl Embrico frater cius. iletnque Eiibrico. Bcrlolfus de monle sti. Gengulü. Heinricus de Seeleheim. Rado de Scliuse et omnis familia curie. Drotensbusen. f. Ex originali. Siegel des Abtes in weissem Wachse der Urkunde aufgeheftet, aber beinahe ganz abgefallen. CAROLVS emssus donat stabulensi monasierio fiscum Blandonium etc, 882. »©♦ •B. n. s. e. i, t. Carolus divina ordinante Providentia imperator augustus, dignum esl ., uL imperialis sublimitas sacerdotum ac servorum Dei ulilitatibus tanto benignius ac libentius faveat, quanto cos in divinis rebus sludere et moribus concordari perspexerit. jdeirco omnium sanclae dei ccclesiae noslrorumquc iidelium, praesentium videlicet et fulurorum, noverit induslria, quia Antonius venerabilis episcopus per precatum Liutberti Moguntiacensis sedis archiepiscopi, deprecatus est nostram celsiludinem, pro qüibusdam fratribus sibi commissi* ex monasierio quod vocalur stabulaus, qui ob Dei omnipolchtis amorem noslramque fide- litalem pignora sanetorum a predecessorum noslrorum prudentia Aquis recognita cum thesauro ejusdeni fide- Jiter reservaverunl , et ad nos absque ulla diminulione detulerunt , ut concederemus eis quemdam fisculum noslrum. Blandonium nomine , qui est in pago Lcuvensi, cum capella cl pcrlincntiis ejus, mansos sedi- les XXX.FI. serviles XII. capcllam etiain ex Bratis, quam olim se habere scriplis professi sunt ad reslau- rationem ccclesiae, quae est in honorc Pelri apostolorum prineipis dicata, ubi etiam agius requiescit Rema- clus j per nosirae aucloritatis praeeeptum confirmare dignaremur. Nos quoque postulationibus illorum libenti animo aures servilulis nostrae aecommodantes, concedimus eis juxla postulationem illorum ob amorem domini et salvaloris noslri supradictum fisculum cum capella et pertinentiis suis, capcllam quoque su- praf'atam ex Bratlis ad luminaria et reslaurationem ccclesiae antepraediclae. Et ut audentiores et prompteres in Dei ac noslro parali sint obsequio, el ut pro nobis el praedeecssoribus noslris sludiosius dcleclel orare, jussimus de supradiclis rebus hoc nostrae auctorilalis praceeplum ascribi , per quod decernimus alque om- nino jubemus, ut nullus fidelium nostrorum , qui supradiclam abbatiam in benefieium habuoril , vel ali« aliqua judicialis polcstas praedictos fratres de suprafatis rebus inquietare praesumat, nee in alios — 67 — converlat usus. Et ut hoc nostrae largitalis concessu futuris temporibus ab omnibus diligentia« observetur, manu propria nostra subseribentes, et anulo nostro subtcrsigillari jussimus, Signum domni Caroli serenissimi imperatoris. Waldo canoellanus ad yicem Luilbwardi arcbicanccllarii recognovi. Data idus Novembris anno dominicae incarnationis DCCC. LXXXII. indictione XV. anno vero piissimi Karoli quaflo, Aclum in Wormatia civitate in nomine Christi felioitur. Amen. Ex Marlene et Durand Coli Baijil. T. II pan- 31 Copia prime partis donationis de Bacanges facle monasterio s. jacobi Leodien, Anno 1134 In pergameno conscripta, «J. n, s. e. i. t. Lotharius dei gracia tercius Romanorum imperator. augustus, -Sicut imperial] magni- licenlia nobis a deo concessa ceferis eminencius excellimur et dignamur, ila nos concedet ei qui rex regum est deuocius inelinari et obtemperare, et facultatea ecclesie sue iura et possessiones imperial! eure contra cuilibet male polenlis violenciam et persuasionem lueri-ct defensare ac nostri nominis auctorilate in perpe- tuum communire. Quapropter sicut presentibus ila et futuris perspieuum esse cupimus , quod Widichhms bomo nobilis de Sualemberg Castro in Saxonia veiiiens ad curiam aquisgrani in epipbaniam dni. tradidit deo et bealo jacol>o in Leodio per manum Arnulplii comitis de Eos aduocati einsdein ecclesie sti. jacobi possiderat in villa Bacengcssuperjeehoram ') medietatem scilieet eiusdem villc, ecclesie et allodij. in laniilijs in agris. in pralis. in paicnis. in cullis et in incullis. in aquis. in molendinis. et omnibus appendieijs nodem iure, et eadem penitus integritale. qua ipse possedcral pei suecessionem legitimam ex parle motris multis diclms vile sue. nemine buic, Iradilioni contradicente, aduoentus autem eiusdem allodii non precariam. non pernoetahoncs in eo facial. nulli eam aduocationCm beneficarc audeal, Inoo aduocati neqüe inlret neque exeat. sed si inuitalus fueril ab abbate illuc jiro aliquo ])lacito, de quo lunc coram eo abbas placilare volucrit. tercium denarium solummodo habcat. quum autem bec Iraditio lade est. presbijler. qui lunc illi ecclesie descruiebat. duas partes deeime lenebat quas mater eiusdem Widicbini in vita sua tanlum ei roncesserat. sed nouerinl alii. qui fulnri sunt illius ecclesie presbijteri. solum lerciam partem deeime in prebendam sc post illum habituros esse, duas autem partes ad ecclesiam sli. jacobi et partieipes eins esse reuersuras. quo omnia ut inconenssa pormaneant carlam istam sigillo et nominis noslri impressione firma- lnus. jndicentes omnibus auctorilate Romani imperii. ut nulla poleslas ecclesiaslica uel secularis alicui de bijs aliquid infringere uel immutare volenti dum preligat aut cum audiat. qnia et boc iudicatum est ante nos. ut quod in presencia Romani imperatoris lcgilime factum, et eius fucrit sigillo legitime confirmalum. ab Omnibus aliis potestatibus semper maneal incommissum. Huius legitime tradilionis tot tanlique lesles affuerunt. quorum nomina subscripla sunt. Alexander episcopus Leodien. Hugo preposilus aquisgrani, Reimboldus preposilus sli. johannis in Leodio. Nicbolaus prepositus sli. Dijonisii. AValeramus Dux. Otlo comes polalinus, Bernardus vicedominus. Gosswinus de Falommpnt, Riquinus de Waberg et alii mnlti. de familia ecclesie. Franco de seb. Eurardus de sto. jacobo. Hellinus de ibro. Fideiussore«. Engelbertus de Ba- chenbem. Gerardus de Baennwes, anno dnice. incarnationis M» C. XXX IUI. iud. XII. anno autem primo imperii dni. Lotbarii tercii Romanor. imperatoris augusli. Actum aquisgrani f'elieilcr in nomine dni. 1 ) .K-ckei ergieisl *>c'i t"i Mastritlit in die Maos — (»8 — •9 ii nomine Sanclae et individuao Trinitatis , Lotharius Dei gralia lerlius Romanorum Imperator Au- pustus , quia justitiam et pacem diligimus , voluntatis noslrae est ut Ecclesiae Dei ea, quae sibi legitime sunt tradita, pacifice possideant, et in possidendo nihil molestia nilül contradictionis suslineant, quapropler nolum sit omnibus tarn fuluris quam pracsentibus, quod Waltherus cognomcnto Teutonious vir ingenuus ad extrema veniens mandaverit Henrico nepoli et Heredi suo , ut apud Slum, Jacobum in Insula Leudii corpus suiim sepeliret, et quidquid possessionis et juris habebat in duabus villis hagrin scilicet (et) Urchtich in fatni- liis , in vinetis , in agris , in fundis, in pratis , in paseuis, in foresto etiam quae communis erat cum circummanentibus , eidem Ecclesiae , pro ariima sua traderet. post Cujus obilum idem nepos Avunculi sui mandatis iideliter oblemperans tradidit eidem Ecclesiae per manum Arnulphi Comilis de Los Advocali ejus- dem Monasterii S. Jacobi jam dietam omnino possessionem in hagrin et Uictich ea liberlate et jure quo praedictus avunculus suus possederat in ullimo suo üne , et ita scilicet ut utrumque allodium a cu- juslibet potestatis placito vel dislriclione liberum polius esset in immune, quorum praediorum advocalionem nee sibi relinuit, nee cuiquam constiluit, sed liberum ab omni jure alieno sive advocato tradidit , nee mullo post idem Ilenricus, cum fraler suus Udo ex hac vita migrasset volens aliquid praedietae superad- dere eleemosynae tradidit eidem Sio. .Tacobo per manum ejusdem Comitis Arnulphi triginta Slapl, in villa Emgrandcnrode cum communi forcsle et quodam servienle Waltcro ejusque Conjuge et liliis et liliabus quae scilicet ejusdem fratris sui del'uncli debueranl esse ex malcrna Successione ea sane confirmata condi- tione , ut tam piam suae Hberalitatis memoriam ipse , Uvor , iilü , filiaeque ejus tum etiam propinqui et amici sepulturas haheant, et corum celebrenlur Annivcrsaria apud eandem Aposloli Ecclesiam , sciat autem liujus allodii advocalus quemeunque Abbas sibi conslituerit , maldrum avenae ab una quaque domo solum- modo annuatim sibi solvi debere non pernoetationes, nee precarias ibi habere, neque inirare neque exire sibi liecre , nisi cum Abbas aut ejus nuntius voluerit advocare , neque tuue vel obsonium vel de aliquo placito aliquid posse exigere . harum tradilionum primae scilicet de duobus allodiis hagrin et Urclich et seeundae de terlio Engranrode , tcsles afluerunt , quorum nomina infra subscripta sunt Walramus Dux , Lambertus Comcs de Claiomonte, Gerardus Comes dejulelo, Gosuinus de Faucoumont , Godel'ridus de Asche , Wigerus Advocatus Sti. Lamberti, et alii multi. De familia Ecclesiae : Wedericus de Pralo, Ave- linus , Everardus Adclardus et alii multi , ego igitur Lotharius gratia Dei tertius Romanorum Imperator Augustus cum pascha Aquisgrani celebrarem lionorifice postulalus ab Arnulpho Comite de Los et fralribus ejusdem Ecclesiae Sti. Jacobi praedietas traditiones ut scriptae sunt inspexi et approbavi signo sigilloque meo contra omnem in perpetuum conlroversiam communivi , astantibus videnlibus et id ipsum approban- tibus mullis summisque regni mei primoribus , quorum nomina ad ipsas corroboraudas infra scripta sunt. Bruno Arcliiepiscopus Coloniensis, Adelbero Episcopus Leodicnsis, Andreas Episcopus Ultrajcclensis, War- nerus Episcopus Monasteriensis, Walerannus Dux, Cunrardus Dux, Albertus Marchio, Otto comes Palatinus, Arnulphus de Ckves Comes , Gerardus de Julelo Comes, Gosuinus de Faucoumont , Gerardus de Hostat et alii multi , anno dominicae Incarnationis MCX.XXVI indielione XVI. anno autem imperii Domiui Lotharü Tertii Romanoruin Imperatoris Augusti tertio. Actum Aquisgrani feliciler in nomine Domini l) Allg, Areli, v. r.edfbur 1, c. lli Bd. pag. 150- _ 61» — Do pacta decimae in Richtercliijn, 1173, ] ) 99* Motum sit uniucrsis aquon. Ecclesie fralribus lam futuris quam presentibus quod philippus miles a dno. Stephano. Docano ex consilio Fratram interrogatus de ratione et de paclo decime que est in Ri- lerka quo uidelicet tenore ipse eandem decimam a predcccssoribus ecclesie canonicis per aliquot annos sibi concessam optinuerat confessus est ac respondil se solummodo eundem pactum ad lerminum uile sue id est quaindiu uiucret recepissc quod cum in pleno conuentu uenlilarelur eius assertioni fratres quam ipse pliilippus tcstes sue conuentionis asseruate mininie contradixcrunl uerumtamen sciendum est in eadem disceptalione preütulatum pliilippum ad lioc sponlanea uoluntate deuenisse ul inde antea XVI. modios tritici annualim persolaant, deinceps XX. modios Irilici se soluere premiscrit et nunc X tili, modios siligi- nis soluant deinceps XX. modios silijjinis annualim se soluere spopondit pactus ergo pliilippi annualis con- stat in uiginti modijs Iritici et XX.. modijs siliginis. Preterea sciendum est quod de quodam membro ciusdcm decime quod dicitur Crombac soluit abbas Rodensis annuatim fralribus III, modios tritici et tres modios siliginis. Est igilur summa pacti de dccima Rilerka tarn de pliilippo quam de abbale XXIII modii tritici et XXIII modii siliginis, Promisit eciam pliilippus ex condicionc Iegilima pactum suum annuatim soluere in granario fralrum usque ad feslum saneli Andree quod si ncglexerit proxima die obedientia priuari polerit nisi fralrum pacientia inlercesserit. jdeireo eciam quod pliilippus post palrem suum aqueusi ecclesie in prefala deeima ulilis cxlilerit et ideirco quod uxor eius Heijlwidis ad eandem decimam de proprio XXX solidos contulcril. recognouerunt fratres pliilippum cl uxorem eius ab aliquot relro annis lirmita- tem reeepisse. acta sunt Iiec anno duice. jncarnationis millesimo ccnlesimo LXXIII in capitulo aquen. et fratrum conuenlu , coram Stephano. Dccano Ricbero sti. Adalberti preposilo et aquen. cauonico. Weren- berlo magislro scolarum. Heinrico cantorc Gerardo Vicedecano Euerwino et Wallerando Dijaconibus et ce- teris ecclesie canonicis jnterfuerunt eciam ijdonei testes laici scilicet arnoldus villicus. Gerardus miles iilius Tiboldi. Seuerinus miles,. Gerardus paruus,, Helijas filius pliilippi., Vdelo scullelus trabane.. Hein- ricus coguatus Vdclonis. Bcrlholpbus claustrarius. £l n n it 1 1 ö u i} u e n $ c 0 *) M. I. Ollo terlius in parlermo obiit. M. II. Heinricus II. ordinatur in regem VII. jdus junii. M. XXIV. Heinricus Jtnp. o])iit. Gunradus successil. M. XXIX. Heinricus puer filius Cunradi regis in pascha unetus est in regem aquisgrani. M. XLVII.' Heinricus III. lit jmperalor Rome in nalale domini. M, LIV. 'Heinricus puer filius beiurici jtnp, unclus est aquisgrani in regem in dedicatione ecclesie. M, LVlI. Obiit Heinricus 111. jmperalor. 1) Ex Chartul. Eccl. B. M. V. Aqnisgr. 2) Milglifder des hiesigen Münsterslifs, die im U i ea und 12icn Jahrhundert lebten, haben dieselben auf Pergament geschrieben. Das Mauuseiipt befand sich im Archiv des Stifts, hat sich aber bei der Occnpation Aachens durch die Fiauzoscn verloren. Zum Gliicke hatte der kritische Geschichlforscher Einst, Pfarrei zq Afder» I ei Herzogenrath es früher abgeschrieben, nach dessen Conie es hier abgedruckt ist. — 70 — M. LXV. Cometa visa est versus angliam, quam postea vastauit Willemus hastart. M. LXXX. Bellum Ileinrici jmp. contra Rodulfum perfidum et -rictus eeeidit Rodulfns, M. LXXXVJI, Cunradus filins Ileinrici jmp. arjuis unetns est in regem, eodem anno obiit mater cius Berla jmperalnx. M. XCIII. Alortalitas magna facta. M. XLiVI. Godcfridus dux cum cxereilu christiano jhrlm. proficiscitur. M. XLIX, Ileinrirus lilius Ileinrici quarti jmps. in Epipliania domini aquis unetus est in regem Cunrado lratrc eins deposilo eodem anno jherosolen capta est in diuisione apostolorum, M. C. Godcfridus dux Lotliaringiorum et rex jherosolimilanorum obiit, cui Balduwinua fralcr cius sueeessit. "1. C. I. Lemborch ohsessum et caplum ab jmp. Heinrioo. "L C. II, Ilcinricus jmp. iuit in flamlriam cum exercitu. «f. C, III, Roberlus comes flandric jmperatori reconcilialur. ligio facta ei fidelitate. M. C, V. Fcria vi. ante natale dni, Ilcinricus jmp. tr'aditnr a filio suo eonlluentie. M. C, VI. jmperator manu sua misit imperium Engelheim , eodem anno visa est cometa bellum quoque factum est vesalic liinc ab Hei'nrico V. Rege ; illinc ä fidelibus palris sui. posl lice obsessa est colonia ab ipso rege, obiit piissimus Ilcinricus IUI. jmperator (alia manu snpra VII. jd. augus. Leodii) sueeessit lilius eins Ilcinricus V. M. C, VII, Godcfridus dux Louaniensis aquas inuasit et ducem Ileinricum expulit. M. C. IX. Sigefridus comes palatinus a rege capitur. M. C, X. Ileinricus rex Romam cum exercitu proficiscitur. M. C, XI. Bellum factum est Rome , hinc ä rege Ileinrico illinc a fidelibus Paschalis pape. stalim ab eodem papa in jmperatorem consecratur, M. C. XII. terre molus factus est sabbato saneto hora VI, M. C. XIII. sigefridus comes palatinus interficilur, M. C. XIV. Friderious Archieps. rebellat Heinrico jmp. bellum quoque factum est Andrcnaetco a fidelibus jmperatoris et Friderici arebiepi. t M, C. XXI. Terre molus factus est IUI, jd. Deeembris Lora tcrlia sabbato. M. C, XXII. jn pentecoslen babita est curia apud inferius Traiectum. ubi facta seditione rniilli capti sunt ab jmperatore, paueo oeniso, ipso anno facta est reconciliatio regni et sacerdotii. M, C XXV. obiit Ilcinricus V. sueeessit Lotharius. obiit Calixtus papa. suecrssil Honorius. fames valida facta est. M. C. XXVIII. Godcfridus dux Louan, deponitur, cui Walleramus cius terre superponitur. M. C. XXIX. Bellum factum est apud slum. Trudoncm inter AI,txandruiu cpm, Leod. et Godefridum Louaniensem M. C, XXXI. jnnocentius papa synodum cclcbrauil Leodii. , M. C. XXXII Lotharius rex cum exercitu Romain proficiscitur, M. C, XXXIII. Obscuratus est sol IUI. Non. Augusli in meridie , et tenebre lade sunt, Stelle i|uo(|ue appa- ruerunt et terra rore maduit. AI C. XXXV. jn consilio Leod. heretici deprelicnsi sunt, quorum nuus viuus est combustus. AI- C. XXXVI. Lotharius jmp. cum exercitu jlaliam petiii. AI. C. XXXVII. Lolh. jmp, in expedilione et confinio alpium obiit. — 71 — M G XXXVIII Cunradus HU. jd us mortii in media XL. unelus est in regem aquisgrani. colonienses repugnant Arnoldo archiepo. Wallerannns dux obiit. M C XXXIX innocentius papa cum infinita multiludine cpiscoporum et abbalum Rome in XL. synodum celebrauit. Cunradus quoque rex cum exercilu Saxoniam adiit, sed pace composita rediil. M C XL1 Terre molus factus est VIII. Kai. maii. Albcro quoque seeundus Leod. Epus. uiillun castel- lu ' dolo inultis annis ecelesie subrcplum meritis s. Lamberli non viribus superauit et reeepil. M. C. XLII. Saxones Cunrado regi in Franchvorth reconciliati sunt. M C XLIV. Ilemcsbercli captum est et comlmslum. M* C. XLVI. Eames maxima et quod inaudilum ante fueral modius aquensis trilici venditur XXV. soli- dis, aquis (bic) irrecupcrabiliter concrematum est. M C. XLVII. Heinrieus puer X. annorum lilius Cunradi regis in media XL. scihcel III. Kai. aprilis unc« tus est in regem aquisgrani. ipso anno idem Conradus rex Romam et Lulliowicus Langrauius cum multitudine innumerabili profecti sunt jherosolam VI. Kai. novembris fuit eclipsis solis ab hora III. usque ad VI. M. C, XLVI I. Eugenius papa hyemauit Treuiris et in media XL synodum celebravit Remi. M. C. XLIX. Cunradus rex rediil de peregrinatione. M. C. L. sterilitas fruetuum et vini hie fuit aperrima. longa, obiit Heinrieus puer XIII. annor. M. C. LI. Farnes preualida. M. C LH. obiit Cunradus rex, sueeedil Friedericus lilius fratris eins unelus aquis in media XL. scilicet VII. jdus marlii- M C LIV. Fridericus rex profeelus est Romam cum exercilu. IM C LV. Fridericus rex faclus est jmperator Rome. repatriauit. M C. LVI. Fridericus jmp. duxit uxorem Bealrieem de Burj>undia, M. C, LVI1. Fridericus colon, arebieps, Randenrodc destruxit. M. C. LVIH. Frider. jmp. manu validissima jlaliam addiit. mediolanenses sibi rebolles subiugauil. M. C. LX. Arcbiepiscopus moguntinus ä ciuibus occisus est. M C LX1I Mediolanmn captum est ab jmp. Friderico et dcslruclum, fames preualida secuta esl codein anno. M, C I XIII Exidiuin moguntie factum est ab jmp. Friderico. heretici combusli sunl Colon, a qu.bus * muber vna sc dedit preeipitern in ignem nullo cogente. domus mililum deslrucle sunl aquis jussu hnper Friderici quia leserant canonicos stc. Marie Amelium et Amehum et Lamberlum cius ecelesie. M C LX1V.' C.aslrum reedilicalum est in Rinekke Conradus comes palal.nus miuabatur Lolbaringiis bel- ' km et oppressionem quibus paralis ad resistendum sibi vinhter .dem velut angue viso eessamt. corpora trium roajoruin Iranslata sunl coloniam. M. C. LXV. nalus esl puer Heinrieus apnd Numegen lilius jmp. Friderici. M. C. LXVI. Facta est t r an 1 a l i o sa nc l i ss i m i Karoli jmperatöris. V. die posl natale domini. ') eodem anno facta est exposilio super Romanos JH. C. LXVII. occisi sunt Romanorum X. milia IUI. Kai. junii et pridie Kai. Augusti dnus. jmp. Romam poteslaliue ingressus fecit Berrontinum eleclum ordinari et sequenti die facta est dno. regina tm- peralrix. eodem anno obiit colon. Arebieps. Reinoldus et dnus. Alexander Leod. Eps. et Roden- i) Curaclere nibro. - ?a — burp-ensis dux bone inilolis et dnus. lleinricus Lemburgensts sepullus est Rode ei plnres aquensium in predicta expeditione mortui sunt, M. C, LXIX. XVIII. Kai. septcmbris unctus est filius Friderici jmp. nomine lleinricus in Regem aquisgrani. M. C. LXXI. a Lemborgensi domino Hcnrico aklroncs Wessenbcrgis codi sunt aqua el tcriius igne assa- lus et compliecs corum pcrturbali cessauerunt, IM. G. LXXII. aquenses ab jmperatori commoniti iuraucrunt in IUI. annis muro et menibus ciuilalem munire et munilus est mons Berenstein. M. G, LXXIV. anno ab inilio mundi VI. cee. jmperator in pasclia aquis coronatus est et filius eius et Imperatrix sub presentia nuntiorum salalulins, expeditis in Italia. M. C. LXXVJII. facta ooneordia regni et sacerdolii in Venelia. M. C. LXXIX. dnus. Imp, roronatus esl Arelati. in magna gloria rcuertens ab Italia. M. C. LXXX. Philiptaus colon. aröhieps. in manu valida saxoniam intrauit et Ilalesleue obsedit et tola terra dneis Heinrici dopopnlata in tiiumplio vicloric rediit. in Kai. aiigusti terre molus factus est magnus in quarta noctis vigilia. M. C, LXXXII. Dux lleinricus ab Impcralorc Friderico et archiepo, Colon, et fidelibus regni potentiaretur. subiugatur. abiurato sibi ducatu saxonum et Bawarorura et omnibus fcodis lacrimabili percussus sententia iussus est cum tixore et filiis exularc, M. C. LXXXIII, Rcgi Heinrico iuratur expedilio contra Polones. et apud Erffordiam habito colloquio et congregatione celebrata. domo dissoluta au lern viri nobiles mililarcs plurimi subuersi sunt dnus. Frid. Imp. intrauit ltaliam babiturus colloquium cum Lucio papa. Beatrix uxor eius Imperatrix morlua est. Crcmcnam Imp. reparauit. M. G, LXXX1V. liabita est curia solempnis mogunlie in qua duo lilii Imp. facti sunt milites Rex lleinricus et dux Fridericus prineipes a prineipio rcgi fidelitalcm iuraucrunt Imp. Pclrum arboree iudi- cium in Sardinia regem coronauit. M. C. XXXV. celebrata sunt nuplia apud mediolanum dni. Heinrici regis et dnc. Constanlie regine mor- tuns est Lucius papa cui sucressit Urbanus. Hubertus mediolancnsis arscliicps. Imp. terram cremo- , nensiurn vaslanit et castrum manefredum destruxil. rex lleinricus exercitum in Catnpaniani äuxit et Romanas vastauit M. C. LXXXVI. orle sunt inimicitic inrer dnum. Imp. et colon. arebiepm, Philippum. nunciala est cnpti- uitas terre ibcrosolimitane et plurimi liominnm cruce signati sunt, morlüuä est Urbanus papa. cui sucecssit Gregorius X. vix sebdomadibus aposlolicns. cui successit Clemens. M. C. LXXXVI1I, habila moguntie solempnis curia in lelare iberusalem colon archieps. Imperatoris praliam interuentu princrpum recuperauit. Imp. Fridericus et filius snus Fridericus dux sneuorum et mulli prineipes et nobiles viri in eadem curia signaculum crueis aeeeperunt, M. C. TAXXIX. Otto, milesensis marcio a filio s'uo capliuus leneatur. juratnr malrimonium inter Fride- ricum ducem sneuorum et filiam regis Ilngaric. dnus. Fridericus Imp. cum multis terre magnati- bus per Ungariain el Greciam in suecursu ihcrosalimornm properauit. res llciriricus in curia Wir- cenburg prineipes benclicia sub vexillis concessit. Wilbelmus rex Sycilie obiit. M, C. XC. Ludricus Landgrauius Tburingie mortuus est apud Acbron. lleinricus rex confederalo sibi Pbilippo colon. archieps. colecto exercilu transalpinauit. nuntiata esl mors Friderici Imp. qui habito longo prelio cum pagano et victo atque capto Geonio cum aquam forlissimam transnalalurus in- Irasset, mortuus est. — 73 — M. C. XC1. Mortuus est papa Clemens, cui successil Celcslinus. Imp. Heinrious Rome coronalur. Castrum lusculanum a Romanis dcatruitur. mortuus est dux sueuie Fridericus, cui fraler Cunradus successit. Imp. Ileiuricus Apuliam tntrat. Neapolis obsidatur. eodem anno facta est mortalitas inaudita theu- tonicorum in eadcm obsidione, Philippus colon. archieps, ibidem mortuus est et dux Boemorum. Heinricus Imp, repatriauit. M. C. XCII. Richardus rex anglie captus est a Lupuldo duce auslrie pro euius redemptione data sunt C. L. milia Heinrico Iniperatori. M. C, XCIIf. Heinricus Imp. ilerum colleclo exercitu deuicto salerno et tota Apulia sibi subjugata syciliam intrauit. et in die nalali domini apud Panormam in regem Siclum gloriose eoronatus est. Heinricus, Imp. Erenam filiam curse regis Grecic Philippo fratri stio commisit. cui ctiam prineipatnm capue donauit. Heinricus Imp. totam Tusciam et terram comitisse Matliildis Philippo fratri suo vexillari feodo concessit. M. C. XC1V. Heinricus Imp« in Theutoniam rediit ducens secum captiuos , qui in mortem cius conspiraue- runt , sciliccl uxorem Tancradi cum lilio et duabus filiabus et Margaritam prineipem piratarum et XVI. ex magnatibus tarn Sycilie quam Apulie. M. C, XCV. Heinricus Imp. apud Geilcnhusen solempnem curiam celebrauit ubi duobus presenlibus car- dinalibus moguntinus archieps. et multi alii prineipes cum mlinita multitudine populi cruce signati sunt. M. C, XCV1. Heinricus.Imp. lertio Apuliam intrauit Cristi peregrinis nauigium cum copioso apparatu pre- parari fecit. Capitulare de ministerialibus palatinis , Caroli M. circa 800. Cap. I, Vt unusquisque minislerialis palatinus diligentissima inquisitione discutiat primo homines suos ive- et postea parcs suos, si aliquem intcr eos vel apud vos ignotum hominem vel meretricem latitantem inv jiirc possit. Et si inventus liomo aliquis aut femina bujusmodi fuerit, custodialur , ne fugere possit , usque dum nobis adnuntietur. Et ille bomo qui talem hominem vel talem feminam aecuin liabuit, si sc emendare noluerit , in palatio nostro observetur. siinililcr volumus ul faciant ministeriales dileetae conju- gis nostrac vel filiorum nostronun. II. Vt Ratbertus acior per suuni ministerium, id est , per domos servorum nostrorum , tarn in Aquis quam in proximis villulis nostris ad Aquis perlineutibus , similem inquisitionem faeiat, Petrus vero et Gunzo per scruas et alias mansiones servorum nostrorum simiüler faciant. Et Ernaldus per mansiones omnium negotiatorum , sive in mercato sive aliubi negolientur per cbrislianorum vel judaeorum mansionari * * * * nostrorum eo tempore quafldo illi seniores in ipsis mansionibus non sunt. III. Volumus alque jubemus ut nullus de bis qui nobis in nostro palatio deserviunt. aliquem hominem propter furtum, aut aliquem homieidium vel adulterium, vel aliud aliquod crimen ab ipso perpetratum , et propter hoc ad palatium noslrum venientem , atque ibi latilarc voleutein, reeipere praesumat. Et si über homo haue Constitutionen! Iransgressus fuerit , et talem hominem , .......... . . . . . • . . . fuerit, in eollo ad mercatum portare debere ..♦•■.. deinde ad cippum in quem idem malel'aclor mittendus est. Si auleiu servus fuerit, qui hanc nostram jussionem seve- 10 __ 71 — rare *) contempserit , simililer illum maluin factorom iu collo suo usque ad cjppum 2 ) deporlel , et inse postca in mercatum addueatur , et ibi seeundum merita sua flagelletur. simililer de gadalibus et nie- retrieibus 3 ) volumus ut apud quemeunque inventae fuerint, ab eis purtentur usque ad mercatum, ubi ipsac fla- gellandae sunt, vel si noluerit , volumus ut simul cum illa 4 ) in eodem Ioeo vapuletur, IV. Quicunque homines rixanles in palalio invenerit, et eos paeificare potuerit et noluerit, scial dam- num quod' inier eos factum fuerit , partieipem esse debere. Quod si rixanles vjderit et eos paeificare non potuerit, et qui sint illi qui inter se rixanlur cognoscerc noluerit. ut lios indicare possit , similiter jube- mus ul damnum quod inier eos commissum fuerit , in composilione communionem liabeat, V. Quicunque liominem undeeunque ad palatium nostrum vcuienlem reeeperil sive adduxerit , nee expellcre curaverit , damnum quod ab co fuerit in palatio noslro factum ...... (caetera ita obliterata et delela sunt in codice Ms. ut legi nulla arte poluerint.) c.v Baluzii Capit. Regum. l'rancor. T. I. pag. 341. Privilegium aureum Lotharii II, jmperatoris de anno 1137. Abbalibus stabulensibus conecssum, 102. «P. n. s. e i. t. Lothar ins dei gralia Roman, jmperator auguslus. Wibaldo Slabulensi abbati suisque sucecssoribus in perpetuum. ('um otnnium dei Ecclesiarum paci ac quieti cl ulilitatfbus noslra imperial!« solliciludo ac potentia eonsulere debeat , tum maxiino benignitatis et curae noslrac Studium circa eas Ecclcsias invigilare oportere credimus, quae ad imperium nostrum perlinent _, et ut ita dictum sit noslro imperio coliaerent , quae ctiam jugi et assiduo oralionum suffragio nos et jmperium nostrum adjuvant, et in temporalibus jmperii administrationibus noslros et labores et expensas fideliler supportant. Quocirca sta- bulense nionasterium ä praedecessoribus noslris Rcgibus cl jmperatoribus nobiliter construclum et magnis possessionibus ampliiluin , mullisque privilegiis magnificc honoratum et libertate singulari donalum ; cum tanquam nostrum proprium aretius diligamus, et in omnibus juslc opitulari volimus , praeeipue tarnen personam domni ac venerabilis abbatis Wibaldi, qui eideui coenobio regularilcr praecsl, praeeipuo amore et familiaritale noslra dignam judieamus , cujus lides et devolio circa slabilitatem et honorem jmperii noslri in Lac jlalica expeditione manifeste satis enituit, qui posl multos labores et pericula , quae pro nobis et nobiscum in adminislratione nostri jmperii in Apulia fideliler pcrlulil , nobis redeuntibus in monasterio cas- sinensi ä fratribus ejusdem loci et universo populo violenla et admirabili prorsus electionc in abbalcm raptus , et ad honorem et lirmitalem noilri imperii remanens nostram celsitudinem petiit , ut stabulense monasterium (cujus curam ipso non deposucrat) et res ad* ipsum pertmentes nostro imperiali privilegio munire et confirmare dignaremur , cujus pclilioni piae et rationabili facilem assensum pracbentes , jam dictum stabulense monaslerium cum malmundario cl omnibus prorsus appendentiis seeundum instituta et praeeepta regum , Sigiberti, Dagoberti , Thcodorici, Childerici et aliorum, nee non jmperatorum Caroli , Ludovici et trium Otlhonum , Cucnradi quoque et Henricorum quinque in nostram lulelaiu suseepimus ; 1) i, e. servarc. 2) >• e- carcer. 3) gadales et meicliices synoiiima. 4.) i. e. illis. to — ila videlieet, ul nunquam liceat alicui Regum vel jmperalorum candem abbatiatn cum omni integritäte el advocatia omniumposscssionum ejus ullo alienalionis modo scindere a Regno vel aliud ei dominium imponerö-, vel alicui in beueticiuhl flüt in cambiumda« ; sed scmper adnostram nostrorumque successorum manum et serviliuminconvulsa stabililatepermaneat, et libertalesibi collatapacilice potiatur,nüllum theloneum, nullumpontaticumnullum tran- situm vel cxitum, nullumdenique publicum terra , aquave vccligal aut pensioncm monachi sive ipsorum bomines in nullo rcgni nostri loco persolvant, tcrminos banni Lcugae secundum quod in anliquioribus privilegiis nominati et inscripti sunt, cum omni immunitate et comitatu suo, sicut hactenus eadcm Ecclesia possedit , ila per succedcnlia lempora immobiliter oblineat. Sancimus eliain praedecessorum nostrorum more, ul malmundarium cum omnibus suis pcrtinenliis ä Slabulensi nunquam divellalur , aut separetur monaslcrio , q UO d jam tertio lemptalum est, sed judicio Principum legitime cassalum, et jmperatoriis privilegiis linaliler est deei- suin. Defuncto igitur per successionem abbate monachi ulriusque loci slabularis in eapilulum concorditer venianl , babeanlque liberriraam raoultatem secundum sti, Benedict! Ilegulam eligendi sibi abbateni , ea tarnen praeponderanle ralione , ut quia Bealus Remaclus ulriusque Ecclesiae conslruclor cl primus abbas slabularis quicscerc , et locüm illum malmundario sua sepultura et ordmalione abbalum praeficerc voluit , stabulenses primam vocem in electione obtineant, el de slabulensi conventu (si digna fuerit invenla persona) abbalem eligant. Quod si nulla ibidem idonea persona (quod lieri posse non credimus) invenla furrit , polius a Malmundariensi eonvcnlu , quam ab exlraneis abbas eligatur. Caelrum si intcr S e nullam ad hoc officium personam aplam invenerint, liceat eis libere de alio quocumque regulari loco sine contradictione alieujus , abbatem cligere , et ä nobis vel successorc noslro regni more inveslilum , ä Leodiensi Episcopo, cui nulluni servilii genus vel hospitium seu prandium debet , consecrationem, et monacliorum suorum ordi- nationem sine pretio aut ulla exaelione aeeipere , advocalum i nostra manu aeeipiat, qui nobis exercituni et expeditionem, et quac ad ipsam pertinent pro summa ac debilo sui benelleii faciat abbate, et suis Omnibus super boc quiescenlc , el nullam pro boc nobis aul ipsi advocato redeinplionem aut supplementum pracslanle, Qui advocalus si secundum ä se advocalum ordinäre voluerit, ille seeundns Bannum ä noslra manu aeeipere debebil. l'lurcs aulem advocalos in ejusdem abbatiae curtibus lieri noslro jmperiali banno nerpelua censura inlcrdicimus. Qui advocatus in curtibus et villis nullum hospitium, nulluni placitum nullam rJrOrSUS exaelionem debet habere, non freda non redibitiones exigere, non praeearias vel ine.isuras facere, non palefridos tollere , sed omnium rerum et culparum potoslas et ordinatio , -juslilia et ulililas penes abbalem et monaebos, et eos , quos ipsi ordinaverinl libere lola consislal. llbi vero abbas cum suis adjuslitiam faciendam non BuEGcfrit , si advocalus petitione abbatis (quia aliler nunquam debet) veneiil tertiam portio- nem de bis, quac ex illa dumlaxal juslilia aecrescent, habebit castellum Longiae cum loto montis corpore et utrisque vallibus et comitatu ad indominicatam abbatis manum et potestalem el Ordinationen! cum omnibus benefieiis et casatis , qui ad cuslodiam ipsius caslelli pertinent , semper speetare et pertinere deecr- nimus : nee in ipso castello aul; in possessionibus ad ipsum pertinentibus aliquam habitationem vel potestalem advocalum habere permittimus. Quidquid cadem Ecclesia munificenlia regum aut imperaloru.n vel religio- sorum christianorum largitione obtinuit, tarn in fundis quam Ecclesiis capellis deeimalionibus et omnibus eorum appenditiis et commoditalibus sicut hactenus possedit, sive illa quae deineeps juslis modis obtinerc potuerit, parva vel magna ubicumque locorum fucrint , sub nostrae tuitionis poleslale immobiler ei con- firmarous , et maxime possessionem, quam Aquisgrani cadem habet Ecclesia id est. domum indominicatam et capellam indominicatam et liberam et domos XXX in una parle viae XXV per ordiriem et sme interruptione posi las scilicetä domo illa, quae fuit Cameracensis Episcopi usque ad fbssalum, in ea parte qua Hur ad pontem Harduini , el in alia parte viae ante praelatam Capellam st. Aldegundis quinque domos et sex Bonuanos terrae, — 7us nolcnte stabulensi abbale hospitium auf ullnm gorvitiamhabere, et quia infer nostros et Ecclesiae stabnlensis ministeriales de servitin , quod stabulensis annaatim debet Ecclesia non conveniebat., dicentibus nostrispcr singulos fruges Ecclesiam qualecumque debereserri- tium , fidelibus vero Ecclesiae e contra dicentibus 7 m,> anno plenum et regale servitium debere, Nos praedicti abbatis Wibaldi meritis ejusque petitione (cui conlraire non possnmusj in perpetunm coneedimus et confirmamus, ut tarn ipsc quam sui sueeessores XX marcas aut 20 marearum servitiutn singulis annis, si »quisgrani venerimus , nobis aut noslris successoribus persolvat , quod si vel stabulaus vcl in villas ad ipsuin monaslerium pertinenles. Nos sueeessores noslros venire conligerit aut XXX marcas aut 30 marearum servitium exsolvet, nusquam vero nisi aut in domibus ipsius coenobii aut aquisgrani praefatum servitium aut servitii redemptionem nobis vcl successoribus nostris pracslahit , et quoliesrunque nobis servict de singulis clericis suis, qui matrices Ecclesias leuent 5 solidos et ä singulis villicis suis 5 solidos, et per singulos mansus Ecclesiae 12 denarios aeeipiet , nullis mansis pro alieujus beneficio vcl pacto, sive pignore seu ser- vilio ab bac pensione immunibus , et ut lioc ratuin inconvulsumque in omnia tempora maneat , hoc prae- ceptum et propria manu signavimus et aurea bulla insigniri feeimus, Testes etiam qui affuerunt subter annotari feeimus. Albero Trevirensis archiepiscopus, Cuonradus Magdeburgensis arcluepiscopus , Meingoldus Merseburgensis episcopus , Albero Basilicnsis episcopus , Albero Leodiensis episcopus , Andreas Trajectcnsis episcopus. Anseimus llalvebergensis episcopus, Heinricus Tu Mensis episcopus , Cuonradus abbas Vuldensis , Iicinricus dux ßavariae et Marcbio Tussiae., Cuonradus Marcliio de \\ itin , Meinfridus marcliio , Fredcri- cus marcliio de Aucona et IVater ejus Warnerus , comes Landulphus, liucca vilelli, comes Poppo , comes Adulplms , et alii multi Barones Romani jmperii. (Proxime supra copiarum diploma originale aureis litteris scriptum Sigilloquc aurco eidem appenso si- gillatum sequenles etiam aureis litteris habebat signaluras et subseriptiones ) Signum dui. Lotliarii seeundi Roman, jmperatoris jnviclissimi. Ego Ekliardus vice Ilenrici Ralisponensis Episcopi et arcliicancellarii recognovi. Ego Engelbertus monaehus vice Berlulfi Notarii scripsi. Data anno Dnice. incarnationis 1137, indist, I. X, Kalendas octobris anno vero regni Regis Lotliarii 13. jmperii 5- Actum aquini in Campania in cliristi nomine feliciter amen. Et appendebat sigillum aureum cum effigie jmperatoris ab una parle , circumducla scripsionc sequenti : Lotharius Dei gratia II. Roman, jmperator Aug. f. altra vero parte aderat effigies capitolii, cui inerat inseriptio aurea. Roma caput mundi , regit orbis fraena rotandi. Donatio juris patronatus in Cumptich et Dretenhusen per Abbatein Florcntium. 1212. lOti* Que fmnl in tempore ne labautur cum tempore poni solentinore testium et memoriscripturaperennitari.sciant ergo tarn l'uturi quam presentes, quod Ego F. dei gratia jndensis Abbas salutem anime mee rccogilans, honorem ecclesie meediligens, necessitatem Iratruin meorum consideransduasecclesias meliores de pluribus, videlicet Cump- — 77 — tieh et Drctensheussenad donalionem meam libere perlinentes, in die pasche, missa celebrata super allare malus, deo teste et sanctiseius, ipsis fralribus contuli. haescilicet condilione, ut omnis utilitas ex eisdem eeclesiis proTeniens tamquam communis prebcnda in usus eorum cedat. Et ne ab aliquo successoremeo factum tarn solleinne possil rcvocari prcscntem pa"inam sigillo meo conürmaui in fractorem perpetuo analliemate obligavi. Icsles eliam unt huius aelionis de fratribus , qui tunc affuerlnt , Wallerus decanus. Geremus. Gerardus. Tliomas, Will. Gerardus cellerarius, et aüj omnes. Acla sunt liec anno jncarn. dnice. M. CC. XII. papanlc jnnoccnlio. jmperanlc Ollone. Redemplio 80 Maldrorum avene in Gresscnich, per Abbalem Florentium. 1229. 104t* JP. dei miseratione jndensis Abbas omnibus Luc scriptum inspecturis vel audienübus salutem in domino. Vniversitati voslre not um faeimus, quod cum fratres ecclesie noslre de communi consilio reditus suo» in Wamelff, qui lere nullius ibidem fuerant emolumenti pro XXIIII. marcis vendidissent , assensu nostro in- terveniente pro eadem summa peeunic , octoginta maldra avene in Grczenich annualim persolvenda a quodam milite , cui fuerat eadem avena titulo pignoris obligata, ea conditione redemerunt, ut cum memo- rata avena ad singuhres reditus nostros pertinet , nunquam aliquid exinde rcpelemus, nee aliquis succes- sorum nostrorum d'oncc memorata summa peeunie i nobis vel ab aliquo succedente nobis Abbate conventui nostro fueril inte«raliter persolula. Vt autem hujus facti promulgatio rata et inconvulsa permaueret, pre- sens scriptum edidimus et ad maioris roboris lirmamentum illud sigillorum nostrorum impressionc signavimus. Acta sunt hec anno M. CC. XXVIIII. mense junio. ls Sien-cl im grünen, 2s im rothen Wachs an gelb seidenen Faden. nee hat Ulterior donatio juris palronatus Eccles. de cumptich et Dretinshusin etc. 1234. 14)5* JT. n s. e. i. t. Florcntius dei gratia Abbas jndensis. Quoniam generatio preterit, et generatio advenit, " nbent quiequam stabilitalis, que labili gerunlur in tempore, nisi per scripta ad notiliam. transferanlur ppsterorum Ea de causa tarn presentibus quam luturis per scripta presentia nolificamus , quod nos tacti pietate circa defectum fratrum in ecclesia nos.ra deo famulantium, iure palronatus nostri, quod in eccles.js Cumptich scilicet et Dretinshusin specialer habuimus plene renunciantes , ipsum ius palronatus dictis fralribus libere solcmniquc donatione contulimus. ut cum casdem ecelesias inposterum vacare contigerit salvo iure dominorum mogontiensis scilicet et Leodien., in quorum lerminis diele site sunt ecclesie, sed et arcln- diaconorum, fruetus earum ad usus IValrum ut per hoc ipsorum relcvetur inopia, convertantur. Et ut hec noslra actio de pietate coneepta rata et inconvulsa permancat, nee ab aliquo successorum nostrorum ln- fringatur , presentem paginam inde conscriptam, sigilli nostri appensione munivimus. infractorem vero huius facti perpetuo auathemate obligavimus. Testes sunt huius aelionis fratres ecclesie. Thomas decanus. Wilhel- mus custos. Wilhclmus cellarius , Emicho, Wallerus, Johannes Albo. Gerardus, Gerardus, Albertus, Uein- ricus , Willielmus et aüj omnes. Acta sunt hec anno Dui. M. CC XXXI1I1. XVI. Kl. junij. — 78 — FLORENTIVS Ahhas jnden, donai deoimam rillae Sclayn Ecdesiae canonicorum B, M, de Sclayn. 1229. ') 106. Iflorcntius dei gratia Abbas tolusqnc convenlus jnden, ccclcsie omnibns prescnles litteras inspcclnris, gratiam dei et orationcs. Cum omne bouum a Deo sit , vnde omnis fidelis illud amare debcat. cf amplocti per prescntcm scripluram nolum facimus universis, decimam totatn grossam et minntam , quam habeba- mus et possidebamus , sana conseienlia in villa nostra de Sclayn 2 ) et in eius nppendilijs, Nos de communi assensu et deliberatione conlulissc coiwcnliiali ccclcsie canonicorum B, M, de Sclain , perpetuis lemporibus sine conlradictione et reclamalione lenendam et babeiulam titulo eleniosine. eiusdem ccclcsie tenuitale ni- mia pie considerata, cum jndensis ecelesia tanquam ])ia malcr fdie sue scladiniensi adesse leneatur et pro- desse. Huius autem rci gratia fratres et canonici prediete ccclcsie liilari animo conccsscrunt de deliberato consilio sui capituli se singulis annis solcinnilcr celebraluros festum palronorum noslrorum bealorum mar- tijrum Cornelij et Cijpriani , et exequias (Valium noslrorum morientium sicut et suorum canonicorum ctlc- brare. Et nos eis idem concessimus de suis canonicis decedenlibus. Largili sunt aulem nobis canonici mc- morati de benignitalo propria volentcs recompensare gratiam per gratiam quantum facultas corum pati va- luit , quadraginla el oclo inarcas colonien, monete, de quibus nos acquisivimus ecclesic nostre alios reddilus pro dieta deeima propinquiores, uliliorcs, prenominatam vero peeuniam vir bonc memorie dnus. Hugo quondam leodien, episcopus canonicis anledictis pie legaverat in extremis , ut de ca redditus acquirefent ad suum anniversariuni , quare libenlius, et melius illam nobis dederunt , cum de dicla deeima ipsitis episcopi anniversarii diem ordinaverint celebrare. Vt autem premissa inconvulsa observentur , [ircscntem cliarlam sigillis nostris commnniuimns, in robur et testimonium perpetue veritatis, Datum in pleno cäpilulo nostro anno dni. M, CC, vicesimo nono. mense julio. Capitulum sti, Simeonit treviren, dat conrentui bti. Conwlij jnden, übertaten* Thelonii apud Confuenliam, 1234. !©*♦ Ml. Prcpositus el Decanus lotumquc capitulum sli, Simeonis treviren. Omnibus presens scriptum in- specturis, Notum facimus , quod cum a vencrabilibus viris dno. Abbale et conventu bti. Cornelii in jnda super exaetione tbclonij iniusta, quod thclonariiis noster apud Conflnenliam ab eisdem exlorquere nitebalur, questio nobis mota fuisset,, tandem post mullas altercationes, labores et expensas liinc indc faclas. Abbati et conventus ius suum recognoscentes, eo quod privilegia ex corundem parte nobis exliibita ab omni exaetione thelonii ipsos penilus eximebant , absolulos eosdem in perpetuum reddidimus ab omni tlielonio nobis ab ipsis apud Confluentiam persolvendo. boc tarnen adiecto , quod si dubitatum fuerit de rebus aliquibus utrum videlicet ad ipsos vel ad alium pcrtincanl per nuncium eorundem sacramenlo vel lidei inlerposi- tione ipsum dubiuni dcclarctur, ipsis postmodnm recedentibus absolutis, si res ad ipsos pertinere diclo modo l) Miraei 1. c. T. r. pag. 303. 2)'Schlain viens in coraitatu Namtucensi ad moiam. fnii hi c ecelesia co'.legiala cum Pracposito et 7. caoonieis, ex fuiulalione Henrici IV- de anno 1106. — 7» - fuerit deelaratum. Vt aulein hee rata pernianeant, et debita stabilitate (iimeiilur , nee thelonium apud Confluentiara nomine et auctoritate nostra ab ipsis de cetero exigatnr prescns scriptum inde confectum ipsis tradidimus nostre nccnon et maioris ccclesie treviren. munimine roboratum. Datum anno dni, 1234 mense deeeinbri. Episcopus Leodien. Johannes ratam habet donalionem Floreniii Ahhatis fnden. juris patronatus Eccl. de Cumptich. 1235» etc. quam Archidiaconus Johannes confirmat, 1238. Jobannes dei gratia Leodien, Arcbidiaeonus et cuslos Vniversis presentem paginam inspeeturis. Notuni esse volumus, quod nos vesligiis inherentes pic memorie avuneuli noslri dni. Joliannis dei gratia quondam jeodien. Episeopi , donationi, quam fecit ccclesie jnden. prout in litleris ipsius continelur sub hac forma : Johannes dei gralia leodien. Episcopus. Vniversis presentem paginam inspeeturis. Notum esse faeimus, quod nos donationi , quam fecit libere et solemnitcr Florentius Abbas Juden, juris palronalus quod babebat in ecclesia de compteio sita in nostro episcopalu ccclesie sue jndcnsi consentimus , ratum babemus , et eam auctoritate nostra confirmamus. Coneedimus cliam nostra gralia speciali, ul ipsa ecclesia jnden. fruclus pre- late ccclesie de Compteio convertat, in usus prebendarum ipsius, competenti portione vicario assignala ; saluo tarnen iure nostro et nostrormn sucecssorum, neenon et arebidiaconorum, jla ctiam , quod viearius in predicla ecclesia constilulus nobis, successoribus nostris , neenon et arebidiaconis respondeal in omnibus et per omnia de iuribus nostris ccclesie antedicle. Datum anno dni. M. CG. XXXV. feria lertia posl domi- nicam, qua cantatur : circumdederunl me. consentimus et eam ralam babemus» Et quo ad nos pertiuet ei- dem ecclesie propter dominum coneedimus^ et fruetus ccclesie de Compteio post deecssum persone ipsius ecelesie nunc ibidem exislenlis convertat in usus prebendarum ipsius ecclesie compelenli portione vicario , qui geret curam ipsius ecclesie assignala, salvo tarnen iure nostro et omnium in omnibus et per omnia et noslrorum successorum. jla quod predictus vicarius in predicla ecclesia constitutus nobis et successoribus noslris respondeat per omnia de juribus nostris, jn cuius rei tcslimonium presentem paginam sigilli noslri munimine roboravimus. Datum anno dni. M. CC. XXX, oetavo, inense rnaio. CONRADUS archiepiscopus colonien. confirmat donalionem juris Patronatus in Cumptich. 1242. 109- Omnibus cristi fidelibus presonles litteras inspeeturis, Conradus dei gralia sie. colonien. ecclesie minister, jtalie arcliicancellarius salutem a salutis auotore. supplicarunt nobis dilecti in crislo Abbas et eon- ventus jnden. ul nos donalionem juris patronatus ecclesie de compteio , quam Florentius Abbas jnden, ecclesie sue fecit liberaliter et benigne, accedente ad buc confirmatione pie recordationis venerabilis patris joliannis lunc leodien, eisdem loci dioeesaui et assensu viri discreli jobanuis eiusdem loci arohldiaconi, robur l'ace- remus firmilalis obtinere. Nos igilur corum iustis preeibus inclinali donalionem eandem, pr ftul p rov > j; 13- Der genannte König schenkt dem Grafen Folcbert die Villa Ren und erhält dafür Kirche und Güter in der Villa Hnrawa in pago Baltawi, die er dem Kloster Capremons (Chevrcmont) gegen Ren anwcissl. pag. 6.. ..•••.... 897 >> 14. Ludwig IV. das Kind schenkt dem eben gemeldeten Kloster Güter in pago Leuchia in der Villa Wandria (Wandre) und zu Hasnidi, pag. 6..... . , 902 ,, 15 König Ludwig IV. bestätigt die Schenkung an das Kloster Capremons durch einen gewissen Rohingus, Die Schenkung bcslanl aus Kirche und Gütern in comitatu Leuchia zu Morta- rium (Monier) pag 7. ...... .....OtU „ IG. Heinrich I. bestätigt die Schenkung des Königs Arnolf des neunten Thcils nicht nur der 43 Villen , sondern auch noch 4 neuer Villen, die in der Zeit der Kapelle waren zugewiesen ■worden, pag. 7. •,....-...••• 930 ,, 17. Otto I. schenkt an die mehrgenannte Kapelle im Pallaste Aachen die Kirche der Villa Du'ua (Düren) pag. 8. .,,..••• 941 ,, IS. Derselbe schenkt dem Kloster Kevormont (Chevremont) die Kirche mit Gütern in der Villa Harimala in Villa Ren in pago ßeinegowe., die in Villa Filfort und die ' n villa Butil, paß Q. 947 — 84 — ,j 19. Otto I. bestätigt diu Schenkungen Pippins II. und dessen Gemahlin Plcclrudis an die von dem li. Clodulf gebauten Kirchen zu Burlsclieid und Villen. S. meine Geseliililc der Ablei Burischcid. Aachen 1834. pag. 199-...........947 „ 20. Auf Billen des Abtes Berchetoldus bestätigt Otlo I. die Freiheiten und Besitzungen der Ablei Komeli-Münster pag. 60. .......♦•♦. . 943 ,, 21, Otto I. bestätigt die obigen Schenkungen des neunten Theils der Einkünfte von 50 Villen , und die der Villa ßaslogne an die Kapelle im Pallaste Aachen, pag, 9- • - 9GG ,, 22. Derselbe Kaiser schenkt der besagten Kapelle die Curlis Gahnina (Gehnen) in pago Has- pengewel "Furou, in pago Luchgowi ; Curcella , Herelinz, Hostrieb., Berge, Rielioferod und Wazzarlur, in pago Mulehkewe; Liuberge, Ramcres , Doyf, Dulhndoyf, Breitenbach und Zeizendoyf , in pago Awilgowi. pag. 10........... 966 „ 23, Otto I. verpflanzt die Abtei Kivennunl nach Aachen vulgo Ahha genannt , und vereinigt dieselbe und deren Besitzungen mit der hiesigen Pallastkapelle, pag. II. , . . . 972 „ 24. Otto II. bestätigt die von seinen Vorfahren am Reiche der Alilei Korneli-Münsler verliehenen freien Abiswahl , und kennt den zum Abte gewühlten Erwieus als solchen an. pag. Gl.................974 ,, 25. Welches Otlo III. genehmigt und die Privilegien der Ablei bestätigt, pag. Gl. . • • 985 ,, 26- Derselbe Kaiser bestätigt noelnnals die freie Abiswahl dem Kloster Korneli-Münsler, und erkennt als dessen Abt Lanll'rid. pag. 02............ 997 ,, 27. Otto III. schenkt an den Altar im obern Geschosse der Marienkirche im Pallaste Aachen Trot- mannin (Dortmund) in pago Wcstfalon pag. 12..........997 „ 28. Ollo III. genehmigt das durch die Witlwe allda errichtete und dotirle Kloslcr an der von Ludwig dem Frommen auf dem bei Aachen gelegenen Hügel Luouesbcrc gebauten Kirche , und entschädigt die Ablei Prüm für Abtretung des Hügels an das Reich, pag. 33. 997 ,, 29. Gregor V. creirt auf Verlangen Ollo III. 7 Kardinals-Priester- und 7 Kardinals-Diaconeu- Stellen au der Münsterkirche, pag. 30- ......... . 997 ,, 30. Otto III. schenkt der Marienkappelle im Pallasle Aachen die Curlis Audernacho (Andernach) in pago Mcinei'eld. pag, 12. ..... .......- 998 ,, 31. Derselbe Kaiser schenkt die Curlis Tue dem besagten Altare in der Marienkapelle im Pallaste Aachen, pag. 13- ..........••• • 998 J} 32. Otto III. schenkt den Stiftsherrn der hiesigen Marienkirche TieJe in pago Testerbant und Nereslein in pago Nahgowij. pag. 14. ......«♦., 1000 ,, 33. Heinrich II. schenkt der St. Adalberts-Süflkirche den Zehenlcn zu Walcre, Goslar und Tr'til- rnanui , wie auch die Kapelle zu .Ingelheim, und die auf dem Lcuebcrg bei Aachen, pag. 40. 1005 „.34. Derselbe Kaiser schenkt den Stiftherren der St. Adalberlskirche die Villen Soron und Solmanniam in pago Lijrwa , Nereldcshuscn in pago Nalresgauwe, Horchern in pago Colin- gauwe und Kivenlicm in pago Meinveit, pag, 40. ••,...,. 1005 „ 35, Heinrich II. bestimmt die Verpflichtung der von ihm dolirlen Stifter St. Adalbcrl und Sl. Nicolas gegen das Münsterstift, pag. 40» ............ . 1(JU5 „ 3G- Heinrich II. genehmigt die Schenkung des Zehentens zu Ri] a durch die .Inhaber desselben an die Münsterkirche, mit Vorbehall einer Jahrrente von 4 Fuder Wein an diu Kirche zu IWa. pag. 15. . • . 1006 — 85 — N ro . 37. Heinrich II'. schenkt den Brüdern der Aachener Kirche den Zoll und den Bann zu Tra- vcna (traben) und genehmigt die Schenkung der dortigen Kirche mit den Zehenten und Weinbergen durch die dasigen Einwohner an jene, doch mit Vorbehalt einer Jahrrente von 4 Fuder Wein an ihre Kirche, pag. 15...... , _ . . . 1007 38. Heinrich II. stiftet 20 Pfründe an die St. Adalbertskirche. Ex Rcgistro Eccl. de Olne. pag 56. 1010 39. Heinrich II. schenkt der Abtei Burlscheid 2 Curtes, d. i. eine Villa und 1 Curtile , welche Otto III. von dem Grafen Luizon an das Reich eingetauscht hatte, S, Gesch. der Abtei Burtscheid. pag. 202. ............. lOiG 40. Ebenfalls bestätigt der gen. Kaiser den Gülcrlausch zwischen der Abtei Burlscheid und der zu Scligenstadt daselbst, pag. 203- ,...... ^ • . 1018 41. Heinrich II. schenkt der Abtei Burlscheid das Territorium, welches nachher die Herrschaft Burlscheid bildete daselbst, pag. 204. ........... 1018 42. Heinrich II. schenkt dem St. Adalbertslifl die Gründe , welche von der Mauer Bruel bis an das Stift, und die um denselben gelegen waren, mit -den Gebäuden und deren Bewohnern. Auch erhob er mit Bewilligung des Bischofs von Lüllich die Stiftkirche zur Pfarrkirche dieser Leute , die von nun an: homines s. Adalberti, genannt worden sind und setzte. den Probsl zu ihrem Exador oder Vogt. pag. 41........1018 43. Heinrich II. selienkl der Münslerkirche die curtis Moffondorp in pago Punnegowe in comitalu Ezzelonis palatini comitis, pag. IG- .•'••...... . 1020 44. Die freie Frau Meijnza begibt sich in die Dicnslbarkeit des St. Adalbertslifl pag. 42- . 1020 45. Conrad II. schenkt der Ablci Burlscheid Landgüter zu Cürnizich, Wil und Aldeuhof in pago Jülichgowi. S. Gesch. d. Ablei Burlscheid. pag. 20G, ....... 1029 4G. Heinrich III. schenkt die in der Herrschaft Burlscheid wohnenden Rciehsleulc an die Ablci daselbst, pag. 207................1040 47, Heinrich III. schenkt dem Sl. Adalbertslifl ein Landgut, dessen Gründe in den Villen Vuls, Chiminiacö, Morismahil und Vilaris gelegen waren, pag. 42. ...... 1041 48- Heinrich III, schenkt der Marienkirche im Pallaslc Aachen ein zwischen Giminiaco (Gim- menieli) und Harvia (Ilcrvc) gelegenes Landgut in der Grafschaft Tiobold. pag. IG, . . 1042 49. Heinrich III. selienkl der Ablci Burlscheid ein Landgut in der Villa Apinis (Epen) in pago mosclanl. S. Gesch. d. Abtei Burlscheid. pag. 210....... 105G 50. Heinrich IV. schenkt der Marienkirche im Pallaslc Aachen die auf dem Luovcsberch bei Aachen gelegene Kirche, und ein Landgut in den Villen Haruia und Vals in pago Leuva in der Grafschaft Tielbaldus, welches sein Valer von dem Herzog Heinrich von Baiern erhalten halle, pag. 35. .,,,.•••..,.. 1059 51. GräfVdo von Limburg selienkl dem Sl. Adalbci Islift eine Magd. pag. 43. . 10G1 52. Heinrich IV, genehmigt den Gülcrlausch zwischen dem Bischof von Toul und dem Abt Winricus von Korneli-Münster. Dieser erhielt in pago Maguntiacensi 3 Mausen mit Weinbergen , Arenheini genannt , ein Haus in Mainz , und das Allodium Grusenthis in ll&lra- nio juxla mouaslcrium s. Trudonis, jener aber Güler bei Toul gelegen mit 2 Kirchen, pag. G3. 10G4 53. Heinrich IV,' schenkt der Abtei Burlscheid ein Landgut in Villa Bpparde (Boppard am Rhein). S, Geschichte der Ablei Burl&cLoid« pag. 211.,.......1075 - 86 - N ro . 54- Heinrich IV. schenkt seinem Kaplan und Propst der Münsterkirche Conrad die Vogtcien über Harne (VValhorn) , Lonciens (Lonzen) und Mandrevelt (Mcsch). pag. 34. . . . 107G „ 55. Die freie Frau Dulha begibt sich in die Dienslbarkeit der Kirche zu Soiron. pag. 43. . 103G ,, 56. Heinrich III, (IV) schenkt seinem Kaplan und Propst der Münsterkirchc Godschalk , das Landgut Hama (Walhorn) in pago Harduenne mit der Vogtei desselben und der über die Orten Loncins und Mandcrvelt. pag. 17........... 1098 ,, 57- Her Probst des Sl. Adalberlslifls, Theodorius schenkt das von ihm gekaufte Landgut in Boninge seinem Stifte, pag. 53. ......... ... HfjO ,, 58. Heinrich IV. verordnet in Beziehung auf die Vögte des St. Adalberlstifts, über Olne in pago Ardennie. pag. 43................ 1103 >> 50. Ludwig, Bischof zu Lattich ersucht das Sl. Adalbertstift in den Tausch der Pfarrei zu Olne einzuwilligen, pag. 53. • ♦ • - ♦ » . . . • • • .1103 ,, G0. Die freie Frau Allindis begiht sich in die Hörigkeit des Marien- oder Münsterstifts pag 57. 1108 „ Gl. Heinrieh IV. (T.} bestätigt dem Probst Godfried die Schenkung seines Vaters der curia Barna an die Marien- oder Münsterkirchc in Aachen, pag. 18.......1112 „ G2. Barchard Bisehof zu Cambrai gibt auf Verlangen Heinrieh V. das Patronatrecht der in seiner Diocess gelegenen Kirchen in den Villen Filfurl, Rench und Kuinei an die Münsterkirche, png. 18..................1122 ,, 63. Der freie Mann Bcnelinus, welcher blind war , schenkt dem St. Adalbertstift sein freies Gut zu Bastwilre. pag. 44. .......•«»••• 1130 „ 64. Walram II. Herzog von Lotharingen schenkt an die Abtei Burtscheid einige seiner Leibeigenen der curlis fllechluns CMecheln). S. Gesch. d. Abtei Burtscheid. pag. 212. . . 1133 „ G5. Lothar HL genehmigt die Schenkung der Hälfte der Villa ßaeenges super jeehoram an das St. Jacob-Kloster in Lüttich durch den edelcn Widichinus de Castro Sualemberg in Saxonia. pag. 64. ..... ..........1134 ,, GG. Die freie Frau Volburgis schenkt mit Einwilligung ihres Mannes einen Weinberg in dem Dorfe Drotenshusen am Rhein der Abtei Kornelimünster. pag. GG. Ex original!. . . 1135 ,, 67- Die Frau Scnnchckl, die der Curtis des St. Adalbertstift in Vals gehörig war , wird von dieser dein Stifte selbst transscribirt, pag. 44. ........* 1135 ,, 68. Der Abt von Korneli-Münslcr Anno bestimmt die Jura, welche einem Abte, wenn er nach Sclain kommen werde, das dortige Stift ihm zu zahlen habe. pag. 54- . . . H3ß ., 69. Lothar III. genehmigt die Schenkung Walther, eines deutschen an die St. Jacob-Kirche in Lüttich. pag. 68............. 1136 ,, 70. Jn dem Privilegium aureum, welches Lothar II. der Abtei Stablo verlieh^ werden die Besitzungen derselben in Aachen aufgeführt, pag. 74. ...... 4 , ^37 ; , 71. Die Abtei Burtscheid gibt das Landgut Wil in pago Bibuaricnsi an den Kaiser Conrad 111 zurück j, der dagegen der Abtei anwicss eine Jahrrcntc von 3 Pfund an den Zoll zu Aachen de ihclonio aquensis loci. S. Gesch, d. Abtei Burtscheid. pag. 214. ■ . . 1138 „ 72. Conrad II. (HI.) restituirt der Marienkirche zu Aachen das predium Harne und bestätigt die Schenkung der 3 Vogteien Harne, Loncins und Mandcrvelt. pag. 19. . . .1(33 ,, 73. Der gen. Kaiser genehmigt den Kauf und die Schenkung des Allodium Qoenbuseh an die Marienkirche in Aachen, pag. 20.............1(47 — 87 — N ro . 74. Der Probst der Dooilirche in Trier, Godfricd, schlichtet den Streit zwischen den Süftherren der Aachener Kirche und dem Pfarrer der Kirche zu Traben, paß. 20.....1153 >, 75. Adrian IV. nimmt die Marienkirche unier den Schulz des h. Petrus und des päpstlichen Stuhles, pag. 31.......•........1157 >> 76- Friedrich I. bestätigt auf Bitten seines Neffen, des Probstes der Aachener Kirche , Otto , die Schenkungen der vorherigen Pröbsle an die Stiftlicrren, und namentlich den Zehenten von Rithcrca fJUcliterich) pag 21....... 11G5 ,, 77. Friedrich I. verleibt dem Königlichen Orte Aachen zwei freie Jahrmärkte, errichtet allda eine Münlzstätte und stellt einen damals hier üblichen Missbrauch seine Schuldlosigkeit zu beweisen ab. pag. 37...... **'••••• 11G6 ,, 78- Friedrich I. befiehlt seinen Getreuen dem Sehullhcissen, Vogt, den Schoflen und der s'änimt- Jjche Bürgerschaft Aachens, das auf dem Salvalorberg gelegene Bernardiuessen Kloster zu schützen, pag. 38. Ex Originali.......... ohne Jahrzahl. „ 79. Und demselben seinen Brandholz-Bedarf wie den andern Einwohnern des Bannes Aachen aus dem Silva cedua CSchlagholzbusch) verabfolgen zu lassen, pag. 39. • . ohne Jahrzahl. ,, 80- Annales aquenses. pag. 69. ,, 81 Das St. Adalbertstift gibt in einen Erbpacht einen Weinberg zu Ingelheim, pag. 45, , 1168 „ 82. Heinrich, Probst der Domkirche in Lüttich erhält von dem hiesigen St. Adalbertstift in Vadimonium 24 Bunder Ackerland zu Anescb, Ans village bei Lüttich. pag. 54. . . , 1173 „ 83. Pfacht des Zehenten der Münslerkirche in Richterich, pag. 69. ..... 1173 ,, 84. Friedrich I. schlichtet einen Streit zwischen der Aachener Kirche und der Abtei Ilautmont an der Sambre. Das Münsterstift gab der Ablei in Erbpacht seine Besitzungen und Rechte in den Pfarrelen Reng und Ohrweneis, pag. 22. ......... 1174 85. Friedrich I. genehmigt die Abtretung des Schultheissen Amtes der curien Trabana und Kelzelheim durch den Probst der Aachener. Kirche, den obigen Otto an die Stiftherren der Kirche, pag. 21. 1174 „ 86. Der Erzbiscof von Trier, Arnold verurlheilt den Pfarrer zu Traben dem Marienstifle in Aachen jährlich ein Fuder Wein Aachener Masses zu liefern, pag. 23. .... 1180 87 Derselbe Erzbischof schlichtet zwischen den Brüdern der Aachener Kirche und den München der Abtei Corvei des Zehenten in Trabana wegen zum Behufe der erstem, pag. 24. . 1130 „ 88. Der Herzog Godfried von Lotharingen und Lüwen und seine Sühne übergeben das waldige Landgut Tiliz in parochia Uaristalliensi in die Hände des Königs Heinrich VI. pag. 25. . 1185 ,, 89. Der dasselbe der Aachener Kirche schenkt, pag. 25. ....... 1185 „ 90. Der Probst Conrad trift mit seinen Brüdern des Adalbertstifls eine Uebereinkunft in Betreff der Güter des Stifts zu Amere, Dhicste und Waldrich in Holland, pag. 55. 1189 „ 91. Der Dechaut des St. Adalbertstifls legirt seinem Stille seine Güter zu Olne und Soiron. pag- 55- 1189 ,, 92. Der Abt Gerlacus von Siegburg und der Aachener Dechaut Conrad machen über den 9ten Theil Fiatlena und Munfendorp eine Uebereinkunft. pag. 26- 1191 93. Heinrich VI. bestimmt , dass von den Gütern und Gefallender Aachener Kirche zu Siuzich (Sinzecha) die Stiftherren zwei Theile und der Probst einen Theil erhalten sollen, pag. 27- 1191 94. Jn Gegenwart Heinrich, dessen Bruder Philipp, Probst der Aachener Kirche war, verzichten Wilhelm und Volkondus von Sintze auf das Schultheissen Amt und dessen Rechte allda, pag. 36............• . • 1192 — 88 — „ 95. Heinrich VI. befiehlt den Schullheissen, dem Vogt, den 'Schöffen und den Bewohnern Aachens den Leuten des h. Adalbert sowohl Geistlichen als Laien mit ihnen gleiches Recht an diu Waldungen , Viehtriften u. s. w. zu gestatten, pag. 4G........1192 ,, 96. Conrad Propst des St. Adalbert- und Dechant des Marienstifts schenkt seine Besitzungen in pago Connesdorp im Bezirke von Sinzich den Leiden gen. Stiften und der Abtei Burtscheid, pag- 27. und 45, (Aus einem groben Irrthum ist diese Urkunde zweimal abgedruckt worden.} 1192 „ 07- Heinrich Vf. untersagt dem Grafen von Are, Gerard von den Aachenern Kaufleulen und Bürgenseren Zoll zu Eekenderf und zu Rudensberc zu nehmen, pag. 30. Ex originale . . 1194 >, 98- Das Adalbertstift gibt dem Kloster Steinfeld in Erbpacht die Mühle Bolenheim. pag. 40. 1190 » 99. Der König Philipp erklärt die Besitzungen des St. Adalbertstifts zu Ingelheim für freie Güter, pag. 47................1201 u 100. Der Kastellan Reiner zu Sulicheim in Hollandia erhält die curia Moldeka von dem Münster-und dem St, Adalbertstift in Erbpacht, pag. 47- ■......, 1204 >> 101. Der Abt Florentius von Korneli-Münstcr schenkt dem Convenle das Patronalreeht der Kirchen zu Cumptich und Drotenhusen am Rhein, pag. 7G. ...... 1212 ,, 102. Johann von IJusden bekennt von dem Probsle des St. Adalbertstifts den Bann der Güter des Stifts erhalten zu haben, pag. 48. .......... 1217 ,, 103. Friedrich II. erlaubt dem St. Adalbertstift 6 Pfründe desselben eingehen zu lassen, pag. 49- 1219 ,, 104. Der Abt von Klosterralh exeommunicirt den Willi, von Uebach, pag. 49- ... 1219 „ 105. Heinrich VII. nimmt das St, Adalbertstift in seinen Schutz, pag. 50.....1222 „ .100. Kapilelbcschluss des gen. Stifts über die Grenze der Immunität, pag. 52. . . • 1225 „ 107- Der Abt Florent. redimirt einen Erbpacht von 8 Mlden. Haler in GrCssenich. pag. 77. • 1229 „ 103- Der Abt Florentius schenkt den Zehenten von Sclain dem dasigen Stift, pag, 78. . • 1229 ,, 109- Heinrich VJI. bestätigt die Jurisdiction des Probslcs des St. Adalbertstifts, pag. 51. , . 1230 „ 110. Fernere Schenkungen des Patronatrechls der Kirchen zu Cumptich und Dretinshusen. pag. 77. 1234 ,, 111. Das Kapitel des St. Simconstifts in Trier erkennt die Zollfreiheit der Abtei Korueli-Mün- slcr in Coblenz an. pag. 78. ....... ...... 1234 ,, 112. Der Bischof von Liillich Johann bestätigt die Schenkung des Abtes Florentius. pig. 79. • . 1238 ,, 113, Auch der Erzbischof von Köln Conrad gibt seine Einwilligung, pag. 79- .... 1242 „ 114. Heinrich II. Herzog von Lotharingen und'Brabaul und sein Sohn Heinrich verzichten auf ihre Rechte , die sie an den Besitzungen der Abtei Kornelimünster in der Wastina zu cumpleo , Meunselc und Herekem besassen. pag. 80. ♦ ♦♦«..., 1247 ,, 115. Innocens IV. bestätigt die Privilegien der Abtei Korneli-Münster. pag. 8. . , . . '1248 116- Conrad, Erzbisehof von Köln bestätigt als päbstÜchcr Legat die Schenkung der Kirche zu Cumptich. pag 81...............1249 ,, 117- Desgleichen der Lütticher Bischof Heinrich, pag. 81- ....... 1251 >, 118. Der Abt Wilhelm überweist seinem Convente 12 Mark vom Opfer, pag, 81. . . • 1257 ,} 119- Reliquie, 1 uae continentur in Fcrclro B. M. Y. jwg. 28. „ 120. Verzcichniss der Zinsen der Kirche im Pallaste Aachen, pag. 29- ,.. 121. Census fratrum nqnensium. pag. 30.