Dyalogus dictus Malogranatum Prologus ¶ Incipit prologus in dyalogum di ctum Malogranatum. T dabo tibi muſtum malorum grana toꝝ meoꝝ. Cantico. vii Spūſſanctus ſua benig na inſpiratione ac gratioſa viſitatōne diuerſis libris diuerſoꝝ doctoꝝ ſemꝑ ab initio ſuoꝝ ꝯſolatus eſt eccleſiam fi delium. renouando ſemper ⁊ multipli cando. ideo amoroſe alloquitur eam ⁊ dicit. Et dabo tibi muſtū malorūgra natoꝝ meoꝝ. Renouando. qꝛ dabo ti bi muſtum. qd̓ ſcd̓m bedam eſt vinum e lacu nouiter ſublatum. maioriſqꝫ ſo let eſſe feruoris. cū enim ſemper inno uat̉ ſemꝑ nouum feruorem inſpirat. Actu. ij. Quia muſto pleni ſunt. Mul tiplicando. qꝛ infert. malorumgra na toꝝ meoꝝ Iohan. vlti. Nec ipſum ar bitror mundū capere eos qui ſcriben di ſunt libros. Ex quibꝰ preſentem libꝝ videlicet Malogtanatū ſic inti tulatum ſuis electis ꝓ edificatōe atqꝫ ꝯſolatione ſua benigna diſpenſatōe tri buere dignatus eſt qui reuera plenus eſt doctrina veritate ⁊ ꝯſolatione. qui etiam ſatis ꝯuenienter ac ꝯparatiue a malogranato tali pomo nomen acce plt̓. Nam vt dicit Papias malogra natum infra corticis rotunditatē mul itudinem ꝯtinet granoꝝ. ſic preſens liber infra ꝯpendiū ſui tractatus mul titudinem ꝯtinet dogmatum ⁊ ſenten tiaꝝ diuerſoꝝ doctoꝝ. Unde aduer tendū ꝙ triplex ratio in granis malo granatoꝝ eſt conſideranda. videlicet paruitas. ordo. ⁊ candor ſeu rubicun ditas. Et ẜm hoc preſens ꝯpendium in tres ꝑticulas eſt diuiſuꝫ Primus ergo liber qui tractat de ſtatu incipien cium notat̉ in paruitate granoꝝ. qꝛ ni ni ſtatus incipientium fundet̉ ſuꝑ par uitatem .i. humilitatem nequaqͣꝫ creſ cere ⁊ ꝓficere valet. teſtante veritate in euange. que ait Math. xviij Niſi con uerſi fueritis ⁊ efficiamini ſicut paruu li non intrabitis in regnum celorum. Et iuxta ſententiam beati augu. dicen tis. Si cogitas magnam fabricā con ſtruere celſitudinis. prius cogita de fū damento humilitatis. Quod ⁊ btūs Iheronimus aſtruit dicens. fundamē tum ⁊ cuſtos omniū virtutū eſt humili tas. Nam ſicut ſuperbia fuit cauſa rui ne. ita econtrario humilitas eſt via re cta hominis in veram beatitudinem di rectiua. Math. ij. Et reuerſi ſunt ꝑ ali am viam in regionem ſuam. vbi dicit grego. in omelia. qꝛ ſicut ab eterna pa tria receſſimus per ſuꝑbiam. ita per a liam humilitatis viā redire debemus Et hoc aperte innuit beatus Bernard̓. in quodam ſermone ſic dicens. Per ſeuerate in diſciplina quā ſuſcepiſtis vt per humilitatem ad ſublimitatem aſcendatis. quia hec eſt via ⁊ non eſt a lia preter ipſaꝫ. qui aliter vadit cadit potius qͣꝫ aſcendat. quia ſola eſt humi litas que exaltat. ſola que ducit ad vi tam. hec bern. Ideo per paruitatē gra norum malogranatoꝝ notat̉ primus liber Malogranati. Secundus autē liber qui tractat de ſtatu ꝓficientiū no tatur in ordine granorum malograna ti. quia ibi eſt mira ⁊ quedam pulcra ordinis ꝯpoſitio. Sic liber ſecundus tractat de pulcro ordine ꝓficientium. ⁊ quomodo itur de virtute in virtuteꝫ. vt patet diſtinctione ſecūda huius ſe cundi libri. vbi docet ꝙ ꝓficiētes pri mo debent aggredi virtutem timoris. ex quo naſcitur bona voluntas. ex bo na voluntate ſuijpſius cognitio ⁊ ſic de alijs ¶ Tercius liber qui tractat de ſta tu perfectoruꝫ notatur in candore gra norū malogranatoꝝ. quia rubicunda a. ij. Prologus ſunt ⁊ perlucida. perfectoꝝ namqꝫ ſta tus in ſapientie ſtudio conſiſtit Quia ſcd̓m apoſtolum. j. coꝝ. ij. Sapientiā loquimur inter perfectos. que quideꝫ ſapientia eſt candor lucis eterne ⁊ ſpe culum ſine macula diuine maieſtatis ⁊ ymago bonitatis illius. ſapien̄. vij. Ipſa namqꝫ ſapientia candidaꝫ facit ⁊ illuminat mentem ad cognitionem vere lucis ⁊ inſtruit de ſupernis. cū ſit rerum diuinarum contemplatio. Un̄ dicit beatus Iheronimus ſuper dan̄. Sapientia eſt margarita celeſtis ſplē dens in ſpeculo cordis ⁊ eſt lux quedā peritatis puriſſima. totam mentem ir radians ad cōtemplandum deum. de qua ſatis pulcre pertractatur in tercio libro. igitur per candorem notat̉ terci us liber. Iſti etiam tres libri. ix. diſtin ctiones continent ſcd̓m numerū ma logranatoꝝ deſcriptorum. paralipo. ij. c. iiij. vbi dicitur. Ita vt nouem or dines malorumgranatorum ſingulis retiaculis iungerent̉. Retiacula ſunt hic libri principales quibꝰ nouem or dines malorumgranatorum id eſt no uem diſtinctiones iungent̉ Nam. ix. ordines malorumgranatoruꝫ ſunt no uem operationes virtuoſe quibꝰ tres ierarchie mentales perficiunt̉. Pri ma operatio virtuoſa eſt conuerſio ho minis ad deum ⁊ eſt prima diſtinctio huius libri ⁊ ſic de alijs vt patet in fi gura ſequenti. xplicit prologus. Prima diſtinctō de con uerſione hominis ad de um. Secunda diſtinctio de Primus li ber de ſtatu contritione ⁊ confeſſio incipiētiū one. Tercia diſtinctio de ſa tiſfactione. Prima diſtinctio de vi ciorum deteſtatione Secūdus li Secunda diſtinctio de ber de ſtatu virtutum operatione ꝓficientiū Tercia diſtinctio de tē ptationum perpeſſione. Prima diſtinctio de cor dis mundicia. Tercius li Secunda diſtinctio de ber de ſtatu dei ⁊ proximi caritate. ꝑfectorum Uercia diſtinctio de cre atoris omnium contem platione. Sequitur tabula T capitulorum ſcd̓m ordinem totius li bri. Et primo de prohemio ¶ Tabula capitulorum E Prohemium De creatione ⁊ lapſu primi hominis capitulum primum. De miſericordia dei ſuper lapſupri mi hominis. ⁊ de modo incarnatōnis verbi dei. capl̓m. ij. De rationibꝰ quare deus voluit incar nari. capl̓m. iij. De modo redemptionis generis hu .iiij. mani. De exitu ⁊ fructu paſſionis xp̄i .v. De noua deceptione ⁊ temptatiōe dy aboli contra hominem ſanguine chri .vj. ſti redemptum. Quomodo accedere debeamus ad deū vt gratiam inueniamus. Et de forma .vij. fractandi huius libri. Liber. I. ¶ Diſt. j. Qd̓ tota ſalus hominis dependet pri mo a gratia dei. capitulum. j. Quomodo liberum arbitrium coope rari debet gratie dei. .ij. Cur deus omnibꝰ hominibꝰ non infun dat ſuam gratiam. .iij. De occultis iudicijs dei circa filios ho minum. .iiij. Quid ⁊ qͣliter pctōr ſaluetur .v. De magna pietate ⁊ miſcd̓ia dei ſuꝑ malicia hominum .vj. Utꝝ ſit aliqd̓ pctm̄ tam graue qd̓ non poſſit indulgētiā ⁊ mīam ꝓmereri vi De incomp̄henſibili pietate ⁊ mīa dei ſuꝑ iniquitate filioꝝ hoīm .viij. De tarditate ⁊ negligentia ꝯuerſioīs ad deū per pm̄am. ⁊ que eſt cauſa hu ins negligentie. .ix. Que ſunt que retrahunt hominem ab amore dei .x. Quō ⁊ qualiter retrahant̉ ⁊ vocentur amatores mūdi ad pm̄am .xj. Quō nouiter ꝯuerſi ad deum per peni tentiam ſeu ſanctam ꝯuerſionē patiū tur impedimenta ⁊ temptatōes xij. Penitentia quid ſit. .xiij. Quō omnia pctā per pm̄am deleant̉. ⁊ de vtilitate ⁊ effectu eiuſdem. xiiij. Quomō deus odio habet peccatores. ⁊ miſertus eſt penitentibꝰ. .xv. ¶ Diſtinctio ſcd̓a De partibꝰ pm̄e. ⁊ primo de ꝯpuncti on ſeu ꝯtritione. capl̓m .j. De ꝯpunctione ⁊ lacrimaꝝ effuſione ⁊ quomodo aliquis eam a deo obtine re valeat. .ij. Utꝝ ꝯtritio abſqꝫ lacrimis valeat ad delenda peccata. .iij. De ſecunda parte penitentie. ſcilicet ꝯfeſſione oris .iiij. Qualis debeat eſſe ꝯfeſſio .v. De circumſtantijs peccatoꝝ ⁊ que pec catum aggrauant. .vj. Utrum peccata venialia ſint ꝯfitenda .vij. de neceſſitate ſalutis. Utꝝ teneat̉ quis iterare ꝯfeſſionem ⁊ in quibꝰ caſibꝰ ⁊ de recidiuo. .viij. Diſtinctio tercia De ſatiſfactione capl̓m. .j. Utꝝ penitentia debeat vſqꝫ ad fineꝫ vi te durare. an non. .ij. Utꝝ opera bona mortificata ꝑ pecca tum reuiuiſcant per pm̄am. .iij. Utꝝ peracta penitentia remaneāt pec catoꝝ reliquie per quas iteꝝ homo diſ ponit̉ ad peccandum. .iiij. De virtute diſcretionis circa peniten tes ⁊ religionem intrantes. .v. Quō virtus diſcretionis acquirat̉ vj. De his qui bene incipiunt in ordine. ſed paulatim tepeſcunt. ⁊ ad ſecularia deſideria ꝯuertuntur. .vij. Liber II. ¶ Diſt. l. Qd̓ ſtatus ꝓficientiū in tribus conſi ſtit. capitulum. j. a. iij. Tabula capitulorum Tal Quid ſit peccatum. .ij. De peccatis mortalibꝰ in genere. iij. De ſeptem peccatis mortalibꝰ in ſpe cie ⁊ eorum circumſtantijs. .iiij. De ſuperbia. .v. De vana gloria .vj. De inuidia .vij. De ira. .viij. De accidia .ix. De auaricia .x. De gula .x. De luxuria .xij. Quando predicta peccata ſint morta lia ⁊ quando poſſint eſſe venialia. xiij. De inuidia qn̄ ſit mortale ⁊ quando veniale .xiiij. De ira quando ſit mortale ⁊ quando veniale. .xv. Accidia quando ſit mortale quando veniale. .xvj. Auaricia quando ſit mortale ⁊ quan do veniale. .xvij. Gula quando ſit mortale ⁊ quādo ve malę. .xviij. Luxuria ſcd̓m modos ⁊ motus diſtin guitur. .xix. Plura pctā ſunt exceptis ſeptē prin cipalibꝰ vicijs que mortalia dicuntur peccata. .xx. Declaratio. x. preceptorum. .xxj. De peccatis venialibus ⁊ eorum re medijs .xxij. De duodecim abuſionibꝰ ſecularium ⁊ duodecim clauſtralium .xxiij. De diſcipulo inobediente .xxiiij. De iuuene ocioſo. .xxv. De ſene abſtinato: .xxvj. De monacho curiali.: .xxvij. De ſuꝑbo veſtitu monachoꝝ .xxviij. De cibo exquiſito. .xxix. De rumoribꝰ in clauſtro. .xxx. De lite in capitulo .xxxj. De diſſolutione in choro .xxxij. De irreuerētia circa altare .xxxiij. Diſtinctio ſcd̓a Quid ſit virtus Capitulū primum De timore quem proficientes primo debent aggredi. .ij. De bona volūtate q̄ orit̉ ex timore. iij. De ſuijpſius diſcuſſione ſeu dijudica tiōe q̄ generat̉ ex bona volūtate. iiij. De humilitate que ſequit̉ poſt ſuijpſi .v. us cognitionem. De patientia q̄ orit̉ ex hūilitate. vj. De filētio ſeu taciturnitate que comi cat̉ patientiam. .vij. De obedientia q̄ ſequit̉ ſilentiū. viij. De pauꝑtate ſeu ꝯtemptu diuitiaruꝫ que orit̉ ex obedientia. .ix. De ſobrietate que ſequitur ex pauper tate. .x. De caſtitate que generatur ex ſobrie tate. .xj. De. .iiij. ꝟtutibꝰ cardinalibꝰ .xij. De ꝯſilijs euangelicis. .xiij. De bona oꝑatione ſeu ſex obſeruan tijs ⁊ ſunt filentium pſalmodia vigi li ⁊ ieiunia ⁊ opus manuum ⁊ carnis mundicia. .xiiij. De perſeuerantia. .xv. ¶ Diſtinctio tercia Qd̓ tercius ſtatus ꝓficientium depen det in perpeſſione temptationū .c. j. De occaſionibꝰ temptationū ꝑ quas oriuntur. .ij. De pugna ſpūali ⁊ que ſunt ꝑ q̄ nos .iij. principaliter impungnant. Utrum poſſit homo viuere in hoc mū do ſine temptationibꝰ. .iiij. De vicijs que palliant ſe ſub virtutuꝫ ſpē ⁊ de laqueis demonum. .v. De grauioribꝰ ⁊ artioribꝰ temptatio nibꝰ quas ſuſtinent religioſi ⁊ quomo do ſit illis reſiſtendum. .vj. Quare deus electos ſuos ꝑmittit di uerſimode temptari ⁊ tribulari ⁊ vtrū ¶ Tabula alphabetica ¶ Tabula Bbas cure prelatus circa ſubditos qualiter ſe habere debeat Libro. ij. diſt. ij. ca pitulo. v. litera X. Abbas ſiue prelatus ſuam ſemꝑ debet inſpicere fragilitatē ⁊ ſe ſubditis con formare atqꝫ erga eos ſe debet humili are. .j. iij. vij. Abbates ⁊ p̄lati qͣꝫ plures ſe extollūt. ſubditos deſpiciunt ⁊ qꝛ poteſtate pre cedunt etiam ſe putant merito preceſ lere. .j. iij. vij. X Abbatū ſiue prelatoꝝ vita inordinata cauſat freqn̄ter laſciuiā ⁊ multas inor dinationes in ſubditis .j. iij. vij. D Abbates ſiue prelati precauere debent ne dent occaſionem murmurandi ſu is ſubditis. .j. iij. vij. C Abbates qͣꝫ plures. prelati ⁊ ſuperio res rōne elationis a ſuis ſubditis ino dinatū metum ex igunt. ij. j. v. A Qui neſcit homines bene viuendo pre ire. ducatum hominum ſuſcipere non debet. Ibidem U Abuſiones duodecim ſeculariū ⁊ .xij. clauſtralium deſcribunt̉. ij. j. xxiij. G. Abilitatio hominis ad gratiam quali ter fieri debeat. li. j. diſt. j. ca. iij. N Abrenunciatio triplex eſt. ij. ij. ix. S. Abſtinentia qͣnte ſit virtutis. ij. ij. x. I Abſtinētie ſiue ſobrietatis gradus de ſcribuntur. .ij. ij. x. S Propter abſtinentiam plures iudi cant̉ de vana gloria. ij. ij. x. A Abſtinentia requirit diſcretionem Ibidem D. Difficultas abſtinendi a peccatis cau ſatur ex occaſionibus mundialibus. libro. j. diſt. j. ca. ij. H Abſtinentia extinguere debet vitia. ⁊ hoc cū moderamine. .j. iij. vj. R Acceſſus ad deum principaliter ſit ex gratia. .j. j. j. U Acceſſus ad deum fieri debet non greſ ſu pedum ſed moribus ⁊ dilectione .iij. ij. viij. Q Accedendum eſt ad deum cuꝫ fiducia .j. j. viij. O Accuſatō ſuijpſius qͣꝫtum vꝫ .j. ij. j. H Accidia quid ſit. .ij. j. ix. Accidia dupl̓r noīatur Ibidem R Triſticia ex accidia ꝓueniens. vel ex negligentia hominis diuerſimode cul pam habet. Ibidem M Accidia plures hꝫ filias Ibidē. P Accidia qn̄ ſit mortale peccatū ⁊ quā do non .ij. j. xvj. X Accidia. deſidia ſiue tepiditas eueni re ſolet tripliciter. Ibidem. Actiua vita deſcribit̉. ⁊ ꝙ ſine ea hō ſaluari non poſſit. iij. iij. iij. C Actus dilectionis excellit actū cogni tionis in aliquo gradu. iij. iij. xj. U Ade immortalitas ante tranſgreſſio nē mandati. ⁊ ſi non cecidiſſet in qui bus fuiſſe debuiſſet. ꝓhe. j. B. Aduentus domini in animam eſt tri plex. ij. ij. vj. X Aduentus domini ſpiritualis ⁊ eius preſentia per quid cognoſci debeat. iij. iij. v. T Admiratōis magnitudo cauſat exceſ ſum mentis. qui exceſſus tangitur ibi Que eſt iſta que ꝓgredit̉ quaſi aurora ꝯſurgens. ⁊ ꝙ idem exceſſus cor reqͥ rit mundū. ⁊ figurat̉ per reginaꝫ ſaba que videns ſapīam ſalomonis vltra non habuit ſpūm. iij. iij. xj. G Affectus oronis quid ſit .iij. iij. ij. I Affectus ſiue intentio nomen oꝑi im ponit. j. ij. iij. X. Affectus inordinatus facit ꝯſcientiaꝫ ꝯfuſam. .iij. iij. vij. F Affectus carnalis ex nimia familiari tate ꝓueīt. ⁊ maxime inter religioſos ⁊ quomodo. ij. iij. v. X ¶ Tabula ſcd̓m Affectus inordinati coercendi ſunt vt hō ad celeſtia deſiderarꝫ. iij. iij. xiij S Alienatio Extaſis exceſſus mētis ⁊ ra ptus in ſcripturis ſacris ꝓ eodeꝫ acci piunt̉ differunt tn̄ aliqualiter extaſis ⁊ raptus .iij. iij. xj. D Amicus verus querendus eſt ⁊ eligen dus deus .ſ. .iij. iij. xiiij. Amoris vis ſuꝑeminet ſcientie ⁊ in tellectui. iij. iij. xj. X. Amor vbi caritas qꝛ hec tria amor ca ritas dilectio ſepius ꝓ eodem accipi untur. .iij. ij. vij. C D Amor dei ⁊ amor mūdi qualiter diffe rant. .iij. ij. vij. H Amanti deum nullus amor eſt diffici lis. .iij. ij. viij. R Amor rerum tranſeuntium retardat a penitentia. .j. j. ix. A. Amor effuſus in voluptates ⁊ vanita tes tranſitorias excecat hominem .j. j. ix. D. Amor ſeculi ꝑ tria declinatur ſeu figi tur. .j. j. x. L. Amatores ſeculi in ſuis peccatis indu rati qͣliter ad pm̄am trahāt̉ .j. j. ij. T Amor angeloꝝ qͣlis ſit .iij. iij. xv. T Amor ſeraphicus ⁊ eius ꝓprietates deſcribuntur. Ibidem. Amor dei maxime ꝓuenit ex ꝯtritio ne ⁊ penitentia. .j. iij. ij. O. Amoris violenti primus gradus vul nerat ⁊ qualiter. .iij. ij. xiiij. A Secundus ligat ⁊ quibus vinculis. iij. ij. xiiij. D E De quinqꝫ effectibꝰ amoris illius D E Tercius gradus amoris violenti eſt quidaꝫ ſanguor ſpiritualis ⁊ qualiter aīa ad illum aſcendere debeat .iij. ij .xiiij. G. Quartus gradus eiuſdem amoris qͥs ſit. .iij. ij. xiiij. R De fructu quatuor graduum amoris iij. ij. xiiij. U Amoris quinqꝫ alij gradus ſcd̓m aliā diuiſionem .iij. ij. xv. R Amoris d̓im precipuum ⁊ maximum ſignum quod fit iij. ij. xiiij. Q Amor tanto eſt feruentior quanto vita homis eſt perfectior. .iij. ij. xiij. X De amore incomꝑabili incōtamina bili ⁊ infatigabili Ibidem X Amor violentus vnde veniat ⁊ ortum habeat ⁊ de quatuor eius gradibus .iij. ij. xiiij. A Quomodo aīa viſo verbi decore agit̉ in eius amore ⁊ vulnerat̉ ⁊ qui ſic vul nerat̉ faciem dei ſemꝑ ymaginatur. Ibidem. B Ammonendi ſunt diuerſimode pecca tores peccata deflentes .j. iij. j. E Amor precipue inter virtutes ad vitā ſolet ꝑducere eternam .ij. ij. xij. F Anagogia quid ſit iij. j. ix. S Angelus vnicuiqꝫ homini deputatus eſt ⁊ ad quid. .iij. ij. x. G Angeli eſt ſtare ⁊ non cadere. j. j. ij. G Angeli qualiter loquantur ad deum. iij. iij. xij. O. Angeloꝝ amor qͣlis ſit. iij. iij. xv. T Angeli quomodo dici poſſint in amo re feruentes cum tamen amor eoꝝ de fixus in deum non tepeſcat. .iij. iij. xv. D. Amīma humana quantis bonis priua ta fuerit ex primorum parentum trāſ greſſione ⁊ quantis miſerijs ſubiecta ⁊ ſi ab illis reſurgere velit neceſſe ha bet vt ad ſui cogntionem perducatur ⁊ ſic ſe cogitando ſibi viam vſqꝫ ad ꝯſiderandā eterne patrie celſitudinē parat. .iij. iij. ix. G Angeli ſeraphin qͣꝫto vicinius dei cla ritatē aſpiciūt tāto manifeſtius que in creaturis ſunt vident. .iij. iij. xv. E Amoris ꝓprietateſ videlicꝫ mobile in ceſſabile calidū acutū ⁊ ſuꝑferuidū nō ordinem alphabeti ſolum ꝑtinent ad ſeraphin. veꝝ etiam ad oēs ſpūs celeſtes. iij. iij. xv F Aīa noſtra in tribꝰ ꝯſiſtit. iij. ij. iiij. X Aīa corꝑi negare dꝫ que nociua ſunt. ⁊ a ꝯcupiſcētijs refrenare. ij. iij. vj. O Amma abhinc egrediens non alid̓ qͣꝫ libꝝ ſeu teſtem ꝯſcientie ſecum portat iij. j. iij. R. Anime domus cum ſuis ſeptem colū nis deſcribitur. iij. j. xiij. Q Anime ſalus precipue ꝯſiſtit in digna corꝑis xp̄i perceptione. Ibidē G De fructu ⁊ effectu eiuſdem perceptō nis. .iij. j. xxiiij. A Anima ſine delectatione eſſe non pōt nec fine amore. iij. ij. v. O Et iij. ij. vij. G Anima ſponſa chriſti efficit̉ per virtu tem .iij. ij. xiij. H De violatione caritatis Ibidem Anima qualiter ſe regere debeat vt in amore ſponſi ſui permanere poſſit. Ibidem I. Anima deuota qͣꝫuis ꝯſpicere non va ſet id qd̓ deſiderat a dn̄o. tn̄ in hac pe grinatione ꝯſolatur. iij. ij. xij. L. Animam humanā ſolus deus implere poteſt ⁊ nulla res alia Ibidem T Aīma fine timore ⁊ amore mortua di citur. Ibidem X Anima deuota ſe ſemper ſurſum erigo re debet ad expectandum viſitatōnes diuinas iij. iij. viij. T Exponendum qualiter ſit illud yſaie. Uſanda remanda. expecta reexpecta. Ibidem T Aīe liquefactio quid ſit. iij. iij. xij. G Animaꝝ dotes quid ſint. iij. iij. xv. G Animabꝰ decedentibus triplex locus deſignatur. iij. iij. xiiij. D. Anima chriſti deſcendit ad limbū nō ad liberationem oīm. ꝓhe. v. G ulppetitus moderatus qualiter diuer ſimode ſit peccatum .ij. j. xvij. B. Apoſtata qn̄ ſit dicendus religioſus. jͣ. iij. vij. I Arra deſponſationis inter xp̄m ⁊ ani mam duo requirit. iij. iij. v. G Arrogantia quid ſit ij. j. vj. R Aſpectus duplex ⁊ duplex affectus eiꝰ iij. j. xiij. O. Auaricia quid ſit. ⁊ qͣꝫ plures ſcōꝝ au toritates eam ꝓhibentes. ij. j. vj. E Auaro nihil eſt ſceleſtius quadruplici ratione ij. j. x. E Auaricia qͣꝫplures hꝫ filias Ibidē T Auaricia dupl̓r d̓r. ⁊ ẜm hoc qn̄qꝫ fit pctm̄ mortale. qn̄qꝫ non. ij. j. xvij. A Auaricia ꝯꝑatur ydolatrie. Ibidē. C Alidacia in via dei debilitatem parit. ij. ij. ij. N Aſcenſio xp̄i qͣre non immediate poſt reſurrectionē facta fuit. ꝓhe. j. &. Aſſimilatio. deificatio ⁊ vnitio quali liter differant. iij. iij. xj. H Aureola quid ſit. ⁊ quibus debeatur. iij. iij. xv. P Apparitionis ſiue manifeſtationis du plex modus. .iij. iij. xij. X Aptiſmꝰ delet pctā originalia ⁊ actualia. re manente fomite peccati ꝓhe. vj. O Et hoc quo ad culpam ⁊ quo ad penā primo .j. xiij. U Baptiſmus ſpūalis in quibus ꝯſiſtit. j. v. xiij. S U Baptiſmalis innocentia amittit̉ per peccatū mortale. ꝓhe. vj. P. Beatitudo animarum ſanctarū quan do perfecta ſit dicenda. libro. iij. diſt. iij. ca. xiiij. U Beatitudo qualiter perfecta eſſe poſſit in mentibus eoꝝ qui qn̄qꝫ memoriaꝫ ſui reatus habent. .j. iij. iiij. U Beatitudines diſtinguunt̉ ẜm diſtin ctōem graduū ⁊ ſic ſunt ſeptē. aut ẜm Tabula ſcd̓m eſſentiā ⁊ ſic ſunt viij. .iij. j. xiiij. X Bella temptationum a tribꝰ ꝯtra nos mouentur. .ij. iij. iij. G Beneficioꝝ dei recordatio valet ad ex citandū in nobis dei dilectionē ⁊ que ſint beneficia eius nobis ꝯceſſa. iij. ij. viij. L Benigniias eſt ſeptimus fructus ſpūs ⁊ hꝫ quadruplicē ꝟtutē. iij. ij. ix E Bona oꝑa ⁊ meritoria ꝑ pctm̄ ſequēs mortificata vtꝝ iterū reuiuiſcāt ꝑ peni tentiam ſequentem .j. iij. iij. E Bonuꝫ oē aūt eſt celeſte aut ſpirituale aut temporale .iij. iij. ij. R. Bona deſiderabilia aſſequi volēs ꝯfi teri dꝫ mala que geſſit .j. ij. iiij. U Bonum principale in rebꝰ humanis eſt virtus .ij. ij. j. H. Bonū agere debet quilibet dum viuit. hoc enim eſt ſecurius qͣꝫ ſpectare bona aliorum .iij. j. xxvj. E Bonitas illa que animi dulcedo voca tur ē ſextus fructus ſpūs. iij. ij. ix. D Bona oꝑa primo cū quadā difficulta te fiunt ſed ꝓceſſu tꝑis cū in ꝯſuetudi nem venerint faciliter letanter perfici unt̉ .ij. ij. xiiij. Q Bone adiectiones declarant̉ ⁊ in .vj. diſtingunt̉ Ibidem L. De mundicia ⁊ purificatione que ſa lutē precipue obtinet Ibidem L Bona agere ꝑꝯtinuum exercitium cō ſulitur .ij. ij. xiiij. Ę Bona opera fieri debent in humilitate Ibidem. T Bonus homo in oībꝰ bonus eē nō va let ſed habet aliqua pctā. ij. ij. vj. R Bonum cogitare velle ⁊ ꝑficere opera tur deus in nobis .j. j. j. A Bonū opus ſit ꝑ grām inſpirantē ⁊ li berum arbitrium ſine voluntate ꝯſcien tie bone ergo opus cauſat̉ ex his duo bus .ſ. gr̄a ⁊ libero arbitrio. j. j. iiij. C Qualiterqꝫ gracia dirigat libeꝝ arbitrium in exercitio virtutum Ibi dem D Bonū facere nullus poteſt niſi deo co efficiente ⁊ cooperante .j. j. ij. G Bonum opus obmitti non debet ꝓpter verba deriſoria .ij. ij. xv. X Aligo diuina quid ſit. iij. iij. ix. A. Cardinales virtutes quare ſic vocen tur .ij. ij. xij. R Caritas vn̄ ortū habeat. iij. ij. iiij. U Caritas quid ſit ⁊ de eius recommen datione .iij. ij. vij. C Caritas amor ⁊ dilectio in ſacra ſcrip tura frequenter accipiunt̉ ꝓ eodem Ibidem. D. Qualiter radix bonoꝝ oīꝫ ſit caritas ⁊ qualiter acquiri debeat ⁊ in deū diri gi. Ibidem. E circa medium. Caritas impeditur a curis ⁊ ſollicitu dinibꝰ .iij. ij. vij. I Caritatē excitat beneficioꝝ dn̄i recor datio .iij. ij. viij. L. De effectibꝰ caritatis videlicet cari tas patiens eſt. benigna eſt ⁊cͣ. Ibi dem. De caritatis efficatia. Ibidē N Sine caritate nulla valet ꝟtus Ibi dem. O Caritatē qꝛ nō habemus plura aduer ſa non toleramus Ibidem S Caritati opponit̉ cupiditas. ij. j. x. R Qualiter caritas foris mittit timorē .iij. j. viij. F. Hoc eſt ſingulare priuilegium carita tis vt deus dicatur iuxta illud Deus caritas eſt. iij. ij. viij. T. Caritas inter duodecim fructus ſpi ritus primatum obtinet Ibidē U Caritas in ſtatu vie perfecte vie per fi ci non poteſt tamen homo facere quod in ſe eſt .iij. ij. viij. R. ordinem alphabeti Caritatis ingenite ſiue infuſe que ſint ſigna. Ibidem U Caritatis iam roborate que ſint ſigna Ibidem X Caritatis perfecte ſigna interiora de ſcribuntur. ij. ij. xj. G. Caritatis feruor diſponit ad gratiam ꝯtemplationis iij. iij. viij. M Carns maceratio ꝯſiſtit in quatuor. j. iij. j. A Carnis fragilitas ſiue infirmitas im pendit qn̄qꝫ a ꝓpoſito ſalutis. j. j. ij. O Carnibꝰ vti ⁊ vino imꝑfectionis eſt p̄t tn̄ fieri abſqꝫ pctō. ij. ij. x. L Carnibꝰ vtī qn̄ liceat religioſis ordīs cyſtercien̄. ⁊ qn̄ non. Ibidem Z Carnibꝰ vti pn̄: cyſtercien̄. tribꝰ circū ſtantijs mediantibus. Ibidem U Abidem ꝙ cibus non eſt in culpa U A carnibꝰ abſtinēt q̄dā religioſi nō ex debito ſꝫ ob maiꝰ meritū ꝯn̄dū. ibi. I Caſte viuere in md̓o ⁊ a mūdialibꝰ ab ſtinere raꝝ eſt ⁊ laudabile .j. j. ix. I Caſtitas orit̉ ex ſobrietate. ⁊ quid fit caſtitas. .ij. ij. xj. Caſtitatem habens deo ⁊ nō ſibi aſcri bere debet. Ibidem G Caſtitatis pugna maior ē oībꝰ ꝯflicti bus quos fideles ſuſtinent. Ibidē. H Caſtitas tria facit. Ibidem I Ad caſtitatis ꝯſeruationem quid pro ſit ⁊ valeat. Ibidem R Caſtitatis triplex eſt gradus Ibidē Caſtitas. alia ꝯiugalis. alia vidualis alia virginalis Ibidem M Caſti ante oīa debent eſſe religioſi cuꝫ eā vouerint. Ibidem. P. mulieꝝ. Ibidē qͣꝫ ꝑiculoſus ſit viſus ſiue tactꝰ Caſtitas ē duodecimus fructus ſpūs. ⁊ hꝫ quatuor virtutes iij. ij. ix. R Hō pudicus ⁊ angelus non differunt virtute ſed felicitate Ibidem R Caſus ſiue lapſus quorundā qui vide bant̉ ſcē viuere vn̄ accidat. jͣ. iij. vij. E Ibidem ꝙ hoc qn̄qꝫ ꝯtingit ad caute lam electorum De cuſtodia humilitatis atqꝫ cogita tionum. Ibidem § Caſus ſiue lapſus fragilitatis huma ne iuſticie non p̄iudicat. ij. iij. ix. E Ibidem de drn̄tia iuſti ⁊ pctōris 5 Celeſtis patria qualis ſit pro parte de clarat̉. iij. iij. xiiij. Ibidem accipiet vnuſquiſqꝫ ẜm labo rem ſuum. iij. iij. xv. Celle frequens inhabitatio commen datur. .iij. j. v. X In cellis multi ſunt incluſi qui tamen per mentis diſtractōem cum toto mū do fabulant̉ iij. iij. iij. O Cibus exquiſitus vna abuſio clauſtra lium. .ij. j. xxix. Q Inde orit̉ rumor in clauſtro vna abu ſio per ſe. Ibidem R Circumſtantie pctōris q̄ trahūt in ali ud genus vel ſpem aliam in ꝯfeſſione nccārio ſibi ſpecificande .j. ij. vj. E Idem de circūſtantijs aggrauantibꝰ cogitatōes inutiles ſi non reſtringan tur mens labit̉ in circumſtantiā ⁊ ſi re ſtricte fuerint mens in conſtantia ſoli datur. Ibidem E Clauſtrales faciliter ſaluantur .j. .j. .ij. E Clauſtralium vita qͣꝫ ſecura ſit. Ibidem H Cogitationum neqͣꝫ triplex eſt mo dus. ij. iij. ij. B Cogitationibꝰ non pulſari aut temp tari ex toto impoſſibile eſt Ibidē C De cogitationibus inordinatis pauci ſe dijudicant. Ibidem D Cogitationes peruerſe ⁊ illicite vnde generentur. ij. iij. ij. O Et ibidem qͣꝫ plura de cogitationibꝰ. Et in quali cogitatione ſit peccatum. Et ꝙ cogitationes difficulter preue niri poſſint. Ibidem. P ¶ Tabula ſcd̓m Cogitationes praue a corde hominis excludunt̉ .j. j. xij. L. Cogitationū principia ex tribꝰ proce dunt .ij. iij. ij. Q Cogitationū impetus quales ſunt at tēdere debemꝰ videlicet an ſint ex car ne an ex ſpiritu .ij. ij. ij. R Cogitatōes ſuas ſancti viri caute cir cūſpiciūt ne ꝑ eas ſuū offendant crea torē ſꝫ hoc efficere nō valēt vt nūqͣꝫ la bant̉ ꝑ cogitatiōes inordinatas .ij. iij. ix. U Ibidē de diligentia quā religioſi habe ant circa ſuas cogitationes A Cogitatōes interioris hoīs dyaboluꝫ latent ſed ꝑ exteriora indicia moꝝ .ſ. ⁊ ꝟboꝝ diabolus intelligit qͥd in aīo hoīs tractet̉. .ij. iij. x. F G Cogitatiōes nō oēs inſtinctu diaboli veniūt ſꝫ ⁊ qn̄qꝫ ex libero hoīs arbitrio ⁊ diabolus poteſt eſſe intentor cogita tionū non auctor Ibidem H I A cogitationū varietate nemo ad ple nū in hac vita liberari p̄t iij. j. ij. R Cogitatōnes puer ſe fugāt ſpm̄ ſanctū a corde hominis .iij. ij. iiij. B. Cogitatōnes ſanguide ſunt terciū fig num intrinſecū caritatis. iij. ij. xj. E Colloquia edificatoria magis īſtruūt qͣꝫ lectio ſimplex. ꝓhe. vij. T Cogitationes turpes qͥbꝰ rō non ꝯſen tit mentem nō polluunt ij. iij. vj. O Cogitationū illicitaꝝ tumultus tanto ſunt maiores qͣꝫto carnaliū delectamē ta appetuntur .ij. iij. ij. S Cogitatiōes hoīm finite eē non pn̄t ⁊ quare ⁊ qualiter corda diſtracta cohi bere debeamus vt cogitatio ſtabil̓ ⁊ or dinata eſſe poſſit .iij. iij. iij. R Concupiſcētia duplex diſtinguitur. ij. j. xxj. B Concupiſcentias inordinatas nō ſen tire eſt ꝑfectoꝝ .ij. iij. vj. L. Concupiſcentijs ⁊ delectatōibꝰ ſancti viri vellent ſe nō moueri ſed hoc effice re nō valent ⁊ qualiter circa idē ſe ha bere debeant ij. iij. iiij. Q. Concupiſcentia in qua nati ſumus fi niri non poteſt qͣꝫdiu hic vixerimus ij. iij. iij. R Et pugna illa ſalubris eſt Ibidē L Confeſſio quid ſit. vtꝝ teneamur ꝯfite ri .j. ij. x. M N. Confeſſio ꝓcedit vel ex gr̄a ſancti ſpi ritus aut ex timore iudicij Et de hoc qͣꝫ plura dicta ſanctoꝝ doctoꝝ de recom mēdatione ꝯfeſſionis Ibidē M F1 Confeſſionis verecundia qͣꝫtum valet Ibidem. O. Confeſſio duplex eſt .j. ij. iiij P. Confeſſio alleuiat corda fideliū .j. ij. iiij. E Confitent̉ plures ſed in ꝯfeſſione hu miles nō ſunt .j. ij. iiij. R Confeſſio dꝫ eſſe verecūda in vilitate ⁊ diſplicentia ſiue erubeſcentia pctōꝝ ſed ꝓpter talē erubeſcentiā pctā nō dn̄t abſcondi .j. ij. v. S A Confitent̉ plures ſine gemitu ⁊ dolo re Ibidem. T. Confeſſio qualis eſſe debeat ⁊ de eius ꝯditionibꝰ .j. ij. v. X A Ad ꝯfeſſionē feſtinare debemus ꝓpter quinqꝫ Ibidem B Confeſſio debet eſſe circūſtantionata his circumſtantijs .j. ij. vj. C Confitens ſiue penitēs ꝯſiderare dꝫ ī ꝯfeſſione qualitatē pctī locū videlicꝫ tempus ⁊ ꝑſeuerantiam Ibidē D Confeſſionē ſemel bona fide factā nō oportet iterari .j. ij. viij. G Confeſſio iteranda eſt in his caſibus Ibidem H Confeſſio recidiuantiū qualis eſſe de beat Ibidem I Confeſſio dimidiari nō debet. Et quo modo dimidietur confeſſio ⁊ quomo do non Ibidem R alphabeti Cordinem Confeſſio ſiue penitētia generalis qn̄ ſufficiat. Ibidem L. Confeſſio religioſoꝝ ad ꝑſonas alte tius ordinis qͣꝫ modica ſit Ibidē M Ibidē de religioſis qui ſuis p̄latis ꝯfi teriverent̉ ⁊ curialiter extorq̄nt a ſuis platis vt alijs dent ſuam auctoritatem eos abſoluendi. N Confeſſio ꝓtracta vſqꝫ ad horā mortiſ qͣꝫtū ꝑiculoſa talis mora Ibidē. V Compunctio lacrimaꝝ habenda eſt in ꝯtritione .j. ij. j. R Compunctio ex deuotiōe ꝓueniēs va let ad recuperationem amiſſe gratie iij. iij. xij. B Compunctio qͣꝫ fructuoſa ſit ⁊ vnde generet̉ iij. iij. v. P. Ibidē duo genera ꝯpunctionū Q Iteꝫ de qͣtuor generibꝰ ꝯpūctionū iux ta aliam diuiſionē Ibidem S Compunctōis ⁊ tribulationis ignem quare deus immittat mentibus ceca tis .iij. iij. ix. B Et quid ſit ꝯpunctio j. ij. j. X Compungunt̉ aliqui in tm̄ ꝙ relictis iniquitatibꝰ in ſummis ſe virtutibꝰ ex erceant vt non ſolū eos culpa non in quinat ſꝫ nec culpabilis cogitatio pul ſet adhuc tn̄ tēptant̉ vt memores ſint ſue infirmitatis ne extollant̉ .ij. iij viij. P. Cognoſcere volēs ſeip̄m tria attende re debet .ij. ij. iiij. X Conqueri iuſte nullus p̄t ſi non vocet̉ aut trahat̉ ad viā ſalutis .j. j. iij. Q Conſcīam aꝑire ē remediū ꝯtra tēpta tiones nouiter ꝯuerſoꝝ j. j. xij. B. C. Conſcientiā ꝯfuſam facit affectus in ordinatus .j. iij. vij. OI Hed itus ad ꝯſcīam diſcutit ꝯcupiſcē tiā .ſ. an victa ſit an non .ij. iij. ij. A Conſciētia erronea qūo obliget ⁊ qūo non .ij. iij. vj. E G. Conſcīa qn̄ dicat̉ pura de duobꝰ q̄ cō ſcientiā purā faciunt .iij. j. iij. L. M Conſciētia pura dici non valet qͣꝫdiu in carne impetus ⁊ voluptas vigent. Ibidem U Conſcientie remorſus tāto citius ope ratur quanto maiorem gratiam homo percepit. Ibidem H. Conſcientia qn̄ reꝑata fuerit per ſatiſ factionē ꝯdignam tunc aliqualis con ſolatio eſt recipienda .iij. ij. ij. N Conſcientiā ſuam pauci virtutibꝰ or nant. Ibidem de ꝯmendatione pu re conſcientie. P Conſcientie tres ſunt teſtes quo ad ex amen fiducie vel certitudinis. .iij. ij. iij. R Conſcīa nimis ſtricta ⁊ erronea obnu bilat ſpei fiduciam Ibidem T Conſideratio ⁊ cognitio ſui vꝫ ad gra tiā ꝯtemplationis iij. iij. viij. R Conſuetudo mala vitia facit in ꝯſcien tia quaſi naturalia. .ij. ij. iij. P Conſuetudo longa in peccatis vincit̉ labore valido penitentiū Ibidē. S Contentio quid ſit .ij. j. vj. I. Contemplationis ſublimitas in qua tuor ꝯſiſtit. .iij. iij. j. L Contēplatiua vita deſcribit̉. ⁊ ſine ea homines ſaluari poſſunt ceteris ꝑibꝰ. iij. iij. vj. B Contemplatiuaꝫ vitam impedit vita ocioſa. Ibidem E. Que ſint nccāria ad ꝯtemplandū veꝝ lumen. Ibidem F E Contemplatio diuinoꝝ per ſex preꝑa ri debet. Ibidem I Item de quibuſdam que ꝓmouent ad grām ꝯtemplatōnis Ibidem P Item de duobus generibus ꝯtempla tionis. Ibidem Q Quid ſit ꝯtemplatio ⁊ vita ꝯtempla tiua. iij. iij. ix. X Contēplatōi vacare deſiderās cogita tōes mūdanas poſtponere dꝫ Ibidē C ſcd̓m Tabula Qualiter deus electoꝝ ſuoꝝ mētes ad cognitionem celeſtiū illuminat repro bis autem occultat Ibidem. D. Contēplationi intendere volēs humi litatis cuſtodiā habeat Ibidem. N Contēplationū duo ſunt genera Ibi dem. O Et qualiter illa ſignent̉ ꝑ duo cheru bin ſe mutuo reſpicientia. iij. iij. x. Contēplationis qualitas variat̉ tri pliciter. iij. iij. xj. T. Contemplatiui celeſtiū dulcedinē ſe mel guſtantes decetero tranſitoria de ſerunt. Ibidem. I Contemplationis dulcedo ſepius ſub trahit̉ aīabꝰ deuotis non tn̄ ob id de ſperandū eſt Ibidem. Ꝙ Contemplationis quis ſit terminus iij. iij. xij. U. Contemplatio quatuor modis impe ditur. Ibidem. D. Contemplator qͣꝫuis deo ſemꝑ vacare debeat Ibidem. E tribꝰ tn̄ ex cau ſis a ꝯtēplatiōe ceſſare p̄t Ibidē E Cōtritō a doctoribꝰ deſcribit̉. jͣ. ij. j. X Contritio valida qͣꝫuis deleat vtrūqꝫ reatuꝫ .ſ. culpe ⁊ pene tn̄ adhuc ꝯfeſſio requirit̉. j. ij. iij. R. Contritōis dolor duplex eſt. Ibidē I Contritio ꝓut eſt quedā diſplicentia in appetitu rōnis ⁊ eſt actus pm̄e ſuꝑ fluus eſſe non poteſt .j. iij. ij. L Contritio an ſit habenda de omni pctō actuali ⁊ mortali .j. ij. j. T Qualis ꝯtritio ſit hn̄da de pctīs obli tis Ibidem. D. Contritionē ſiue dolorē habere de vno peccato ⁊ nō de alioſiue de oībꝰ ſimul non ſufficit Ibidem. C Contritio reqͥrit vt hō qn̄qꝫ p̄ oculis habeat tormēta futura ⁊ gl̓aꝫ. Ibidē ẜ Conteri digne volentes flere debent ⁊ amaritud inē hr̄e ꝓ delictis Ibidē I Contritio ſine lacrimis vtꝝ valeat de lere pctā .j. ij. iij. X Contritio ſiue ꝯpunctio an totū reatū pene ⁊ culpe tollere poſſit Ibidē H. Contritionis dolor expellit ⁊ impedit gaudiū ſeculi .j. iij. ij. A Conſenſus pctī qn̄ ꝯpletus ſit in cogi tatione .ij. iij. j. H. Ibidem de delectatione H Uide ibidē intellectū huius dicti euā gelici oīs qͥ viderit mulierē ad ꝯcupiſ cendum eā iam mechatus eſt ⁊cͣ H Conſenſum pctī nō ſemꝑ incurrūt de uoti hoīes qͣꝫuis motibꝰ carnis moleſ tentur .ij. iij. vj. P Conſiliū vnū donū ſpūs ſancti eſſe de ſcribit̉ .iij. j. xj. E Contritio ⁊ attritio differūt. j. ij. j. B. Ibidē triplex eſt ꝯſiliū. iij. j. xj. B. Conſiliarius omni hoī neceſſarius ē ⁊ quis ille eſſe debeat Ibidem. D. Conſiliū quid ſit. Conſilia differūt in multis a preceptis. ij. ij. xiij. G Conſilia qͣꝫuis multa ſint tn̄ precipua ſunt tria Ibidem H. De his qui ꝓprium ꝯſiliū ſequunt̉ ſibi ſapientes eſſe vident̉. iij. j. xj. E Contēptus mūdi reddit hoīem ꝓmp tum ad obediendū deo. j. j. ix. B. Cōtinentia eſt vndecimus fructus ſpi ritus ⁊ hꝫ qͣdruplicē ꝟtutē. iij. ij. ix. I Conſilia demonū praua declarant̉ ad cautelam .ij. iij. v. C Conſilia querere a ſenioribꝰ eſt valēs remediuꝫ ꝯtra temptationes nouiter conuerſorum .j. j. xij. C. Contumacia quid ſit .ij. j. vj. P. Conſolatio interne dulcedinis ſi quā doqꝫ ſubtrahit̉ deuotis religioſis ꝓp ter hoc diffidere nō debent. ij. iij. vij C Conuertere ad deum ſe volentiuꝫ tria ſuſtinent impedimenta j. j. xij. L Conuerſio hominis ad deū tormentuꝫ eſt demonibꝰ Ibidem. M Conuerſio purium ex timore proue alphabeti ordinem nit. ij. ij. ij. M Conuerſionem noſtram ad deum tar dare non debemus viſis ⁊ ꝑceptis ope ribꝰ pietatis eiuſdem ꝓhe. vj. Q. Cōuerſio in melius quomodo fieri de beat. j. j. vij. L Conuerſionem ad deum duo faciunt. ſcꝫ timor ⁊ amor. j. j. xj. O Conuerſi nouiter ad religionem duo principaliter patiuntur. .j. j. xij. T Ibidem de difficultate initij. Conuerſi ad deum ſiue incipientes a ſiqui inchoant ex dulcedīe diuine gra tie. alij ex temptationū amaritudine. ⁊ qualiter vterqꝫ ſe habere debeat. .j. j. ij. E Conuerſio ad deū temꝑe iuuentutis v tile eſt ꝓpter quatuor. j. j. iiij. E. Conuerti feſtinent hi qui in adoleſcē tia ſunt poſiti. j. j. xiij. I Conuerſionem ſuam ꝓtrahentes vſqꝫ ad ſenium inſipientes ſunt ⁊ inſenſati Ibidem G. Conuerſis ad deum ⁊ a deo electis cō cupiſcentie male ſucceſſiue abſcindū tur. ij. iij. vj. I. Cor hominis qualiter dicat̉ durum. .j. ij. j. A. Cordis duricia ⁊ inſenſibilitas men tis qn̄qꝫ naſcit̉ ex amore tꝑalium vo lūptatum in tantum vt etiam tales ad cumulum ſuarum miſeriaꝝ labores ⁊ tribulatōes aggrediāt̉ vt eo citius mū divoluptates aſſeqͥ valeant j. j. ix. C Cordis obdurati cognitio penes q̄ ha beri poſſit. j. j. xi. U Cordibꝰ ſinguloꝝ etiam perfectoꝝ de us non rn̄det ⁊ quare non. ij. iij. vj. H Cordis tranquillitas acquirit̉ per cō temptum delectabilium. ⁊ per aduer ſoꝝ ſufferentiam. ij. iij. xiij. D Cordis mūdicia quid ſit. iij. j. xi. H Cordis mundicia ꝓut eſt ſexta beatitu do deſcribit̉ .iij. j. xix. L. Cor humanū non poteſt ſatiari niſi v no ſolo. .iij. ij. xiiij. Cor humanu deus inhabitat duobus modis. iij. ij. xij. P Corpus xp̄i poſt reſurrectionem im mortale fuit. ꝓhe. v. H. Corpus chriſti qualiter ſit in locis. iij. j. xxiij. T. Cōuerſi ad religionem qualiter ſe ha bere debeant j. j. xij. O Cor hominis qualiter tractandū ſit vt deo ſeruire valeat. .j. iij. vj. Q Corporis xp̄i ſuſceptio quare dicatur ꝯmunio. iij. j. xxiiij. B Corpus xp̄i qualiter velatur ſpeciebꝰ. Ibidem E Corporis xp̄i digna ꝑceptio valenter accendit ad dei amorē. Ibidem I Corpus chriſti quatuor modis ſumit̉ .iij. j. xxv. O Ibidem de manducatōne ſpūali quo ad virtutem ſacramenti O Utrum melius ſit frequēter accedere vel rarius ad ſacramentum corꝑis cri ſti. iij. j. xxvj. Q. De diuerſa perceptione diuerſoruꝫ ⁊ de abilitatione requiſita ad ſumendū idem ſacramentum. Ibidem Corꝑis xp̄i reuerentia timorem habet ꝯiunctum amori. Ibidem R Ibidem de ꝯſilio qd̓ ſacerdotibꝰ dat̉ an .ſ. raro an freqn̄r accedere debeant. Quanto pluries ſe quis ab hoc ſacra mento ſubtraxerit. tanto maiorē indi ſpoſitōem incurrit. Ibidem U Corporis xp̄i ꝯmunio a diuerſis fit di uerſis affectibꝰ Ibidem X Ad digne accedendū ſiue celebrandū tria requirunt̉ Ibidem A Corpus chriſti perciꝑe volens per qua tuor ſigna ſe fore dignum cognoſcere poterit. Ibidem C Corporis glorificati quatuor ſunt do tes. iij. iij. xv. R b .j. ſcd̓m ¶Tabula Criſtus in mortis triduo homo nō fu it ꝓhe. iiij. Criſius aſcendens ad celos ſedet ad dexteram dei non quo ad ſitū ſed quo ad excellentiam bonoꝝ ꝓhe. v. I. Criſtus in apl̓os miſit ſpm̄ſanctum. Ibidem de efficatia ⁊ ſufficientia pri mi principij ⁊ qūo reformata ſint cele ſtia terreſtia ⁊ infernalia. R Ibidē de deſcenſu xp̄i ad inferos ⁊ de reſurrectione ⁊ aſcenſione Et de effi catia remedij a xp̄o exhibiti liberatis Culpa peccati duplicat̉ qn̄ peccatum defendit̉ .j. j. j. O. Culpe obligatio dicitur mors anime ij. j. ij. C. Culpa oīs a deo ſeꝑat diuerſimode tn̄ in peccatis mortalibus ⁊ venialibus. ij. j. xxij. E Abſqꝫ culpa nullus pn̄tem pertranſit vitam. .ij. iij. ix. T Culpa peccati quomodo remittatur ⁊ pena. .iij. iij. xiiij. P. Cure ⁊ ſolicitudines impediunt feruo rem caritatis .iij. ij. vij. I Electatio habi ta in peccatis fletibꝰ ⁊ lamen tis inſequenda eſt. .j. j. xv. M Delicie cordis ⁊ corꝑis quomodo dif ferant .ij. ij. vij. H. Delicijs celeſtibus affluere quid ſit. ⁊ eaſdem delicias in hac vita ꝯtinuas habere non poſſumus .iij. iij. xj. R Qualiter delicie ille aīam delicatā fa ciant Ibidem. L. Deſiderium p̄cedentium patrum ad celeſtem patriam quantum fuerit. .iij. iij. xiij. R Et nos ad idem deſideriuꝫ habendum ex hortamur Ibidem. Deſiderium deuotoꝝ hoīm deus ꝓuo cat ad amorem ſuum vt augeat̉ .iij. ij. xij. R Deſiderare ſolent hoīes iſta tria viꝫ o pes voluptates ⁊ honores. ij. ij. xiij. R Deſideria alta ſunt ẜm ſignū intrinſe cum caritatis ꝑfecte .iij. ij. xj. D Deſperantiū inſipientia perpenditur ex hoc .j. j. vj. G Deſperatio de dei mīa quomodo eue nire ſoleat .ij. iij. vj. E Deſperandū non eſt qͣꝫuis etiā homo infinitis irretitus fuerit peccatis .j. j. vj. F G Deſperatio venia caret .j. j. xiiij. B Deſꝑatio deteſtat̉. Ibidem. D Detractio quid ſit ⁊ qͣꝫ ſit enorme viti um .ij. j. xxxiij. X Deus intra oīa eſt extra oīa ⁊ ſuꝑ oīa ⁊ infra omnia .iij. iij. x. I Ibidem Quanta ſit excellentia diui nitatis. I. Deus in via cognoſci p̄t qꝛ eſt in pr̄ia ſic̄ ē ſꝫ nec hic nec illic qͥd ē Ibidē L De dei noībꝰ tractaturus ſanctus dio niſius ad ſuꝑexcellentē non attigit ve ritatem qꝛ qd̓ ineffabile eſt digne dici nō p̄t ⁊ plura hmōi ꝓhe. j. H. Deus quale corpus hoī primo dede rit ꝓhe. j. B Deus primo hoī duplex bonū p̄ꝑaue rat ⁊ ẜm hoc duplex preceptum dede rat. ꝓhe. j. O Deus rōne ſue bonitatis pijſſimus ⁊ miſericordiſſimus hoīem damnatum ſaluare volēs alterationes haꝝ quatu or ꝟtutū viꝫ iuſticie miſericordie pa cis ⁊ veritatis ſedauit ꝓhe. ij. I Deus hoīem liberare volens ſapienti vtebat̉ ꝯſilio cui eedē ꝟtutes ꝯſenſe runt ꝓhe. ij. R. Deū incarnari decuit tribꝰ de cauſis ꝓhe. iij. O Deus filius ſuſcepit carnem ⁊ hoc qͣli ter viꝫ ꝙ a pr̄e ſe nō diuiſit. Ibidē O Deus filius incarnatus ē ⁊ qͣre nō pa ter nec ſpūſſanctus ꝓhe. iij. Q ordinem alphabēti Dei filius cū in mūdo mittebat̉ ꝑ hoc non fuit facta loci mutatio. ꝓhe. ij. S Oeus quare ſuam grām omnibꝰ non equaliter infundat per quam oēs ſal uari pn̄t. .j. j. iij. E Deus tria exhibet his quos ad ſcītatē ꝓmouere dignat̉ .j. j. xij. H Secundum de illis tribus vicꝫ temp tationes diuerſe in longū pertractat̉ a ſanctis doctoribꝰ. ſpecialiter ꝑ beatum gregorium. Ibidem H Deus hos quos ad ſalutē reducere cu rat duobꝰ modis vulnerat. j. j. vij. N. Deus deſerit̉ ſiue ab eo diſcedit̉ duo bus modis. .j. iij. j. I Deo ꝯuenit vtiqꝫ eſſe ſimpliciter ⁊ ꝓ prie. iij. iij. xxiij. T Deus noſtra merita coronans nil alid̓ qꝫ ſua munera coronat. iij. ij. v. I Deus quō a nobis ſit diligēdus ⁊ ma xime ꝓpter tria beneficia. iij. ij. x. L. ¶ Deus qn̄qꝫ pn̄s eſt per ſuam grām cū non querit̉ ⁊ ſepe ſe abſentat dū queri tur ⁊ quare hoc. iij. ij. vj. S Deus qͣꝫuis ſit vbiqꝫ. d̓r tn̄ in celis eē ꝓpter tria. iij. iij. ij. T Dei ymago qualiter ꝯſiſtat in anima. iij. iij. viij. S De dei auribꝰ oculis ⁊ huiuſmodi lo quens ſacra ſcriptura quid per illa in telligendū ſit. iij. iij. x. O Dei cognitō ꝓut in hac vita haberi po teſt diſtinguit̉ tribꝰ gradibus. .iij. .iij. xj. Q. Deus qualiter ſit in nouem choris an gelorum penes diuerſos effectus. Ibidem S Deo tunc coniungit̉ intellectus nr̄ qn̄ ꝯiungit̉ ei vt ignoto. Ibidem I Deus cogitari nec oīno p̄t ꝯprehendi ſed ꝓ ꝑte ⁊ hoc corde mūdato. ibid̓. C Dei ſubſtantia quomō videri potuit a quibuſdā ſanctis in hac vita cū dictū ruerit moyſi. non videbit me homo ⁊ viuet. Ibidem I Deus ad dyabolū loquit̉ quatuor mo dis. .iij. iij. xij. P De intellctū illius. quicquid ad ſe di cunt̉ pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſctūs non d̓r alter ſine altero. Ibidem U Pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus vnus de us eſt naturaliter. ad quem intellectuꝫ tota deitas eſt in patre. tota in filio. to ta in ſpūſancto. .iij. iij. x. U Dei patris potentia non eſt aliud ⁊ fi lij ſapīa non eſt aliud qͣꝫ ſua eſſentia. ⁊ amor ſpūſſancti non eſt aliud qͣꝫ eſſen tia. Ibidem X. Ibidem ꝙ homo ad plenum reſerare non poteſt archanū illud ex qua vide licet intelligentia quelibet ꝑſonaꝝ in diuinis ſit tota in alijs. Ibidē A Deus qualiter ſit vbiqꝫ vt tn̄ vna eiꝰ ꝑs non ſit aut alia illic Ibidem F Qualiter corꝑea diuerſimode, ſint in locis. Ibidem F. Deus cūcta creauit ſua volūtate. in ip ſo oīa fuerunt anteqͣꝫ ad formaꝝ ſuaꝝ viſibiles ꝓcederent ſpēs. Ibidem G Et qualiter vbiqꝫ ſit incircūſcriptiue ⁊ ipſe ſibi locus eſt. ⁊ in ſe ꝯtinet oīa. nec alicubi eſt. ⁊ in oī natura eſt ſine ſui diffinitionē. Ibidem I Deus pater filium genuit coeternum ſibi conſubſtantialem ⁊ alterum a ſe. Ibidem R Diuinam eſſentiam credere ⁊ eam ar denter ꝯcupiſcere eſt eandē quodam mo videre. iij. iij. ix. L De dei ꝯtemplatione Ibidem L Deus per enigma non per ſpeciem in hac vita etiam a viris multum ꝓficiē tibꝰ videri poteſt ꝯtemplatōe in altuꝫ erecti. Ibidem I. Ibidem ſi aliquibꝰ gratia talis viſio nis dei ſpecifice donata fuerit hi nimi rum ineſtimabili virtute pollēt ⁊ mun do penitus mortui ſunt. F b. ij. ¶ Tabula ſcd̓m Deus quid ſit .iij. iij. x. P. Dei ꝯiunctio nobiſcū fit ẜm cognitio nem noſtram qua ip̄m cognoſcimus. ij. iij. xiiij. P Deus cordibꝰ ⁊ orōnibꝰ ſinguloꝝ nō reſpondet ⁊ qͣre non .ij. iij. vj. H Deus tēptatōibꝰ niſi adeſſet tēptati onibꝰ nullis reſiſtere poſſet. ij. iij. xj. P Dei domꝰ ſiue habitaculū qͥd ſit ⁊ qͣli ter p̄ꝑari debeat .iij. ij. xij. O E Deuotōis gratia ꝑ negligentiā amiſ ſa in religioſis qualiter recuꝑari debet iij. ij. vj. R Diabolus nocendi ptātem nō hꝫ niſi dei permiſſione. ij. iij. xj. R Ibidem diabolus nocere poteſt ſua dendo non tamen cogendo R Diaboli voluntas ſemꝑ iniqͣ ē ſꝫ eius ptās nūqͣꝫ īiuſta ⁊ qͣre hoc Ibidē M Diaboli impetus temptare volētis in principio grauis eſt ꝙ ſi ei reſiſtat̉ de bilis efficit̉ .ij. iij. j. E Diaboli diuerſa ⁊ praua ꝯſilia recitā tur .ij. iij. v. C Diabolus qͣliter aggreſſus ſit primuꝫ hoīem decipere volens videlicet querē do aſſerendo ⁊ ꝓmittendoᵐ ꝓhe. j. I Diabolus loquit̉ ad deū tribꝰ modis iij. iij. xij. Q Diabolicum eſt cadere ⁊ non reſurge re .j. j. xj. G Demonū fortium ⁊ debilium diuerſa eſt temptatio .ij. iij. xj. N Diligere immicū eſt exp̄ſſius ſignum caritatis iij. ij. xv. C Dilectio dei ꝑtria diſtīguit̉ Ibidē G Et dilectio ꝓximi ꝑ duo precepta di riuatur. H Circa dilectionem ꝓximi magna diſ cretio eſt adhibenda Ibidem I Dilectio q̄ nocet vitāda eſt Ibidē. R Dilectionis actus excellet actū cogni tionis .iij. iij. xj. U Differentia eſt inter dilectionē ꝟtutū ⁊ dilectionem dotem ibidem R. Diligēdus ē deus ꝓpter beneficia tria nobis collata iij. ij. x. L U. Diligendus eſt deus maxime ꝓpter re demptionis noſtre beneficiū ibidē N Ibidē qͣꝫ plures ſanctoꝝ autoritates ꝙ deuga nobis ſit diligendus N Diligendus eſt deus ex toto corde ex tota aīa ⁊ ex tota mente ibidem O Illa totalitas qͥd intendat ibidē P Caritas duplex eſt ibidem Q. Dilectio ꝓxī aliqͣl̓ir declarat̉ ibidē T Diligendus eſt proximus triplici mo do .iij. ij. xv. T Dilectionem debemus vnicuiqꝫ ſcd̓m ſuum ſtatum ⁊ dignitatem ibidē. U Dilectio inimicoꝝ deſcribit̉ ibidē X Dilectio inimicoꝝ demonſtrat hoīem xp̄i eſſe diſcipulum Et qn̄ dilectio il la veraciter cuſtodiat̉ ibidem. A. B Dilectio inimicoꝝ eſt martirium fine A ſanguine .ij. ij. vj. Dilectio ſola diſcernit inter filios dei ⁊ filios diaboli .iij. ij. viij. O Deuotio quid ſit ⁊ qͣꝫ nccͣa ſit in orati one. .iij. iij. v. L E Deuotio qͣliter debeat q̄ri Ibidē. N Deuotio qn̄ ꝑficiat̉ in hoīe. iij. ij. v. N Deuotionū genera in ſeptem diſtin guuntur .iij. iij. v. X. Deuotionis gr̄a ſubtrahit̉ bonis ho minibꝰ qui eam tn̄ inſtanter querunt ꝓpter quinqꝫ rationes Ibidem A. Deuotōis interne iocūditas qͣꝫ valēs ſit ad actū ꝯtēplatiōis ⁊ qͣꝫ diligenter querēda. iij. iij. vij. G. Deuotōnū ſpēs diſtīguūt̉. iij. iij. xj A Dimitte nobis debita nr̄a ⁊cͣ. qualiter exponi debeat iij. iij. ij. C. Diſcretio qͣꝫ ſit nccāria penitentibꝰ ⁊ nouiter ꝯuerſis .j. iij. v. E. Indiſcretio qͥd ſit ⁊ qͣꝫ ꝑiculoſum ſit i dem vicium Ibidem F G. Diſcretōne mediāte corpus caſtigan ordinem alphabeti dum eſt. aliter debile. aliter forte ⁊ ro boratum. Ibidem H Diſcretio ſi non aſſit nulla ꝟtus ꝑfici pt. nec invigore manebit Ibidē. I Sine diſcretōe ꝟtutes bone eſſe non pn̄t ⁊ qͣliter penes eā ꝯſiderare dēmus ꝓfectū in ꝟtutibꝰ vel defectū. Ibid̓. R Diſcretionis efficacia ad plenum nō addiſcit̉ ſine exꝑientia. Ibidē L De qualitate ipſius experientie diuer ſa in diuerſis Ibidem L Diſcretionis virtus per duo acquirit̉ Primū eſt vite ſanctoꝝ patrum inſpe ctio. .j. iij. vj. AI Secundū eſt humilitas. ⁊ qͣliter illa humilitas ꝓbari debet Ibidem. O Diſcretio requirit vt quiſqꝫ vires ſu as diſcutiat ⁊ ꝓut valet in bonis ſe ex erceat. Ibidem E Diſciplina monaſtica qualiter defici at modernis tꝑibꝰ. .j. iij. vij. N Diſciplina coercet motus omniū viti orum. .ij. iij. ij. F. Diſpenſationis dei duplex cauſa eſt. .ij. iij. xij. R. Diuitie ꝟe ſunt ꝟtutes ſcīe. ij. ij. ix. I Diuitias habere licet. ſed diuitijs ſer uire non licet. B Ibidē qͣliter licite hō bonis vti dēat. Diuītatis vnitas declarat̉. iij. iij. x. E Diuiſio thematis huius libri viꝫ Fili accedens ad ſeruitutē ꝓhe. vij. R Ibideꝫ diuidit̉ liber in tres tractatus ꝑtiales. ⁊ quilibet tractatuū ſubdiui dit̉ in tres diſtinctiones. Dolor ſiue diſciplina requirunt̉ ad ve ram penitentiam .j. j. xv. L Dona dei ad memoriā reuocare gene rat conſolationem tribulati in hac vi ta. ij ij. vj. O Bona dei vocari pn̄t omnes gratie ⁊ habitus diuinitus dati. ſpecialiter tn̄ ſunt ſeptem dona dei. Ibidem. Ubi aſcenſus eorundem ſit inchoandus. iij. j. vij. C D Donoꝝ dei ratio declarat̉ Ibidē. E Dona dei ſeptē ſunt. vij. ſpūs boni qͥ bus ꝯͣriant̉ ſex alij mali ſpūs. ibidē. F Dona ſpūſſancti qual̓r expediant vi res naturales. Ibidem G. Donum vnū ſpūſſancti ſine alio ſubſi ſtere non p̄t. .iij. j. xiij. U Dotes corꝑis glorificati ⁊ aīe decl̓an tur. .iij. iij. xv. G. Dulcedīem pn̄tium ⁊ futuroꝝ nemo ſimul habere pōt. Ibidem. Uide autoritatē beati bern. futuraꝫ ar denter deſiderātis dulcedinem. iij. .iij. v. I R L. Dulcedinē ſpūs qui ſemel guſtauerit ſꝑ eius pn̄tiam deſiderat. eandēqꝫ mū di amatores ꝑ̄ciꝑe non pn̄t. ⁊ qͣre hoc ſit in longū declarat̉. Ibidem R De duricia que animas deuotas affli gere ꝯſueuit ⁊ impedire circa guſtum ſpūalem iij. j. xxvj. S Deuoti hoīes qualiter vane glorie re ſiſtant. E. Diſcuſſio ſiue dijudicatio ſuijpſius ꝓ cedit ex bona voluntate. ij. ij. iiij. E Diſcutiunt multi non ſuam ſed alioꝝ vitam. Ibidem T Diſcuſſio ſuijpſius vꝫ ad ꝓfectū huī litatis ⁊ ceteraꝝ virtutū. Ibidē U Diſſolutio ī choro vna abuſio clauſtra lium ij. iij. xxxij. T Diſcuſſio actuum quotidiana valet. .j. j. xv. Q. Brietatis cul pa ī quibꝰ ꝯſiſtat. ij. j. xviij. E Edificare lignū fenū ⁊ ſtipulā de qui bus d̓t apl̓s quid ſit. iij. iij. xiiij. L Et ſuꝑedificare auꝝ. argentū. ⁊ lapi des precioſos quid ſit iij. j. xviij. L Ebrietas ſpūs quid ſit. iij. iij. xj. B. Electi flagellant̉ in hac vita a deo. ⁊ quare. .ij. ij. vij. Q b. iij. ¶ Tabula ſcd̓m Electoꝝ ꝟtutes infirmitate tēptatōis ꝑmiſcent̉ ne tm̄ ꝓficiant quantū deſi derāt ne exinde ſuꝑbiāt. ij. iij. viij. O Elemoſina ꝑs ſatiſfactionis triplex ē .j. iij. j. Elemoſine ſpūales Ibidem T Elemoſine corꝑales. vij. ſūt ibidē U Elemoſine paupeꝝ ⁊ religioſoꝝ qua les eſſe debeant. Ibidem X Eſuries ⁊ ſitis diuerſoꝝ circa diuerſa iij. j. xviij. I. Euchariſtia quere ſupra corpus xp̄i. iij. j. xxiij. B. Et ꝯūr ⁊ vbi ſacramentū. Ibidem O Exemplū redēptoris in carnis aſſum ptiōe ⁊cͣ. valet ad excitandū in nobis verā humilitatem .ij. ij. v. I Exempla ſanctoꝝ reſpicere remediū eſt ꝯtra temptatōnes nouiter ꝯuerſoꝝ .j. j. xij. A Exempla patrum inſpicienda ſunt ⁊ quare .j. j. xv. R Exemplares debemus eē ꝓximis etiā in quocūqꝫ gradu poſiti. ij. ij. xiiij. N Exceſſus ſiue eleuatio mentis tripli citer cauſat̉ .iij. iij. xj. E Et ſit primo mō deſiderij anxietate ⁊ magnitudine deuotōnis ⁊ qͣliter id in aīa agat̉ ⁊ qͣliter aīa ꝑ deſideriū aſcen dat igne amoris in aīa ſuccenſo iſta ⁊ alia in longū declarant̉. ibidem I Expectatōnes tedioſe ſunt qͣrtū ſignū intrinſecū caritatis ꝑfecte. iij. ij. xj. F Ibidem quid ſit extaſis G Exceſſus mētis fit in ſpū. iij. iij. xj. M Exultatōis magnitudo cauſat exceſſū mētis q̄ ꝯuenienter exprimit̉ in illis ꝟbis Que eſt iſta q̄ aſcendit de deſer to delicijs affluens Ibidem I Exceſſus mentis diuerſimode ꝯcedit̉ ⁊ nulli ſine labore magno ⁊ hoc decla ratur. Ibidem. O. Exceſſus mentis ⁊ ꝯtēplatio in d̓inis obliuionē adducit exterioꝝ. ibidē P Quare tā pauci ad dei ſpeculatiōem ⁊ ad exceſſū mētis rapiant̉ ibidē R Exceſſus cōtemplationum duplices ſunt. Ibidem T Extaſis et mētis raptus qualiter dif ferant inter ſe Ibidem B In exceſſu mentis duo intelliguntur Ibidē de raptu Pauli ⁊ vtrū viderit deum per eſſentiam .iij. iij. ij. E In eodē raptū nō fuit nccāria ſeꝑatio corꝑis ⁊ aīe ⁊ quare hoc Ibidē. G Elationis vitiū remedia hꝫ ⁊ q̄ ſint il la. .ij. ij. v. H Acere hominē qd̓ in ſe eſt qͥd ſit .j. j. iij. I Facere qd̓ ī ſe ē tria ꝯplectit̉ ibidē O Facie d̓i priuari excedit oē tormentū j. j. iij. R Familiaritas nimia q̄ bona nō eſt ge nerat corꝑalem affectionē. ij. iij. v. S Familiar itas dei ꝓuenit ex crebra viſi tatione eiuſdem. iij. ij. v. L Felicitas eterna ꝯſiſtit in dei viſione. iij. iij. j. A Felicitas eterna ꝯmēdat̉. iij. iij. xv R Fides quid ſit ⁊ qͣꝫ nccāria circa diui na. .iij. j. xxiiij. B. Aliud eſt credere eē xp̄m aliud crede re in xp̄m .iij. ij. j. I. Ibidem de illis qͥ nō ꝑ fidē ſꝫ ꝑ ſuas rōes inueſtigare volūt q̄ nō ītelligūt I Fidei articuli collecti ſunt in tribus ſymbolis Ibidem R. Tantuꝫ vna eſt fides tam in pn̄tibꝰ qͣꝫ preteritis ⁊ futuris Ibidem L Fides eſt nonus fructus ſpiritus qua tuor hn̄s virtutes .iij. ij. ix. G. Fides euacuabitur in patria .iij. iij. xv. I. Fornicatio qͣꝫ graue ſcelus eſt .ij. j. xij. R. Fortitudo reprobum ⁊ iuſtoruꝫ in qui bus conſiſtat ⁊ ꝟſetur .i j. ix. F. ordinem alphabeti Fortitudo tercia virtus cardinalis de clarat̉ cum gradibꝰ eiuſdem. Et q̄ vir tutes naſcant̉ de fortitudine. ⁊ deſcri C ptio earundem. .ij. ij. xij. Fortitudo quartuꝫ donum ſpūſſancti declarat̉ iij. j. ix. U Ad ſuſcipiendū donū fortitudinis ani 4 ma ꝑtria diſponi hꝫ. Ibidē. Fortitudīs donū dat̉ ꝓpt̓ tria. ibid. A Fuga mundi ſuadet̉ .j. j. ix. R Audia terrena ſiue riſus expellūt in peniten tibꝰ ea que in ſpūalibꝰ lucrati fuerant .j. iij. iiij. Gaudium hn̄t ſancti magis in aduer ſis qͣꝫ in ꝓſperis. .ij. ij. vj. M. Gaudiū ꝑmagnū ꝑcipit̉ ex digna cor ꝑis xp̄i perceptōe. iij. j. xxiiij. H Gaudia celeſtis pr̄ie ineffabilia ſunt .iij. iij. xv. G Uide ibidē aucͣtem btī aug. notabilē. illa etiā in cor hoīs aſcēdere nō pn̄t H Gaudiū ſpūs ſecundus fructus deſcri bit̉. Ibidē ꝙ gaudia cordis in tribꝰ excedunt modū. iij. ij. ix. X De vana gl̓a ⁊ eiꝰ remedlijs. ij. j. vj. § Gloria inanis multas habet ſpecies ⁊ ponunt̉ ibidem G Gloria vana mortale pctm̄ dicit̉ du pliciter. ij. j. xiij. Q Gloriā dei ficuti eſt videre mens hūa na in carne poſita non p̄t. iij. iij. ix. l Glorie celeſtis cōſideratio qͣꝫ plures ad deum ꝯuertit. .j. j. v. C. Gratia efficit meritū. qꝛ ſine gr̄a nul lum eſt opus meritoriū Ibidē T Gratie preꝑatorium in hoīe difficile eſt videre. .j. j. iij. P. Grārumactōes ꝓ quibꝰ deo reddere dēamꝰ ⁊ qͥd ꝑtīeat ad eaſdē. iij. iij. ij. k Gratia dei data eſt hoī poſt baptiſmū ⁊ maxīe in pm̄a que extat baptiſmus ſpūalis. .j. j. xiij. X. Ibidē recōmēdatō pm̄e ꝑ dcā doctoꝝ Grā ſpūſſancti qn̄qꝫ ſubtrahit̉ ꝓpter preſumptōem vt cognoſcat hō vn̄ ⁊ a quo ſint bona que hꝫ ij. iij. vij. G. Gratia dei niſi affuerit nemo recte vi uere poteſt. iij. ij. v. H. Gr̄a d̓ine ꝯſolationis qͥd ſit Ibidē R Gratia diuina ab omnibꝰ eſt poſtulan da ⁊ ad quid. iij. iij. x. C Gratia contemplationis aut deuotio nis cum ſubtracta fuerit qualiter reꝑa rari debeat. iij. iij. xij. A Gratia dei qui caret ad omne bonum tepeſcit. habenti autem eam nihil gra ue exiſtit. iij. ij. v. N Gratiam amiſſam quatuor recuperāt libro. j. diſt. j. ca. xij. Gratia diuina qn̄qꝫ hoī ſubtrahit̉ ne p̄ſumat de dei ꝯſolationibꝰ. Ibidē. D Gratia dupliciter d̓r. iij. ij. v. C Grām triplicē accepimus. Ibidē. F Gratia carentes ſtare nō pn̄t quin in cidant in mortale pctm̄ Ibidem O Gratia dei quare ⁊ qn̄ hominibꝰ ſub trahitur. Ibidē Q Gratia deuotionis aut ꝯtemplatōnis ⁊ alia quecunqꝫ haberi nō pn̄t ſine la bore ⁊ ſolicitudine .iij. iij. xij. C Gula quid ſit. ij. j. xj. U Ibidem qual̓r idē vitium inſit hoībꝰ ex lapſu primoꝝ hoīm vel ꝑentū. ſicut ⁊ alie diuerſe miſerie U Gule appetitus niſi edomatꝰ fuerit ad ſpūalis agonis certamen vix aliqͥs cō ſurgere p̄t iij. ij. vj. P Circa gulam quinqꝫ modis peccatur .ij. j. xj. A Ibidem diuerſi introducunt̉ guloſi. Et ꝯcupiſcentia ſiue voluptas magis ſit in culpa qͣꝫ cibꝰ. ⁊ qual̓r voluptas Q ſub neceſſitate ſe palliat Gule vitiū in precioſis cibarijs diſcre tus precauet. indiſcretus incidit etiaꝫ in cibarijs vilibꝰ. Ibidem C b. iiij. Tabula ſcd̓m In gule vitio qualiter laborant religi oſi. Ibidem. D Guloſoꝝ deus venter ē. Ibidē E In cibo ſumēdo tria ſunt conſideran da. Ibidem. F. Gula qͣꝫ plures filias habet ibidē G Gula eſt citatio libidinis. ij. j. xij. U Gula qn̄ ⁊ qualiter ſit peccatum mor tale .ij. j. xviij. D Gula ⁊ eius delectatio neceſſe impug nanda eſt .ij. ij. x. O. Et qualiter ad cibum accendendum ſit. Ibidem. O. Corpus humanū qꝛ alimentis carere non valet qualiter ergo cū diſcretione refici debeat Ibidem. C. Gradus primus ⁊ infimus ad guſtuꝫ ſapientie eſt timor dn̄i .iij. j. vij. R Abituꝫ plures (mutant ſꝫ nō aīm. .j. iij. vij. X Ibidem de differentibꝰ actibꝰ veteris ⁊ noui hominis Habitus virtutum cardinaliū diſpo nit ad exercituꝫ vite actiue ⁊ habitus donorum ad exercitū vite contempla tiue .iij. j. xxij. P Habitare īter multos ē remediū ꝯͣtē ptatōes nouiter ꝯuerſoꝝ. j. j. xij. 5 Holocauſtū ⁊ ſacrificiū qualiter dif ferant .j. ij. iij G Hoſtiū regni celoꝝ qͣꝫtū de ſe ſꝑ eſt aꝑ tū ⁊ qͣliter dicat̉ clauſuꝫ. iij. j. xxiij. R Hoīes dicunt̉ qui iuſticie ratione ſuf fulti ſunt .ij. ij. v. L Homo ad qͥd creatus ſit Ibidē. maxi mus hoīs honor ꝙ ad ſimilitud inē ſui creatoris extat creatus .ij. ij. j. G. Homo ſiue creatura rōnalis ad quid creatus ſit .iij. ij. xiiij. N Homo primus taliter ſcūs fuit ꝙ ad culpā fomitis incitamentū nō habuit ꝓhe. j. B Homin primo datū fuit triplex adiu torium ꝓhe. j. C Homo noticiā habuit nō ſicut ī pr̄ia nec ſicut in via Ibidem Homines primi expulſi ſunt de quo ⁊ in qͥd ceciderunt ⁊ ꝙ in quatuor affli cti ſunt ꝓhe. j. H Hoīem ſcm̄ ⁊ deuotū tria faciūt .ij. ij. iiij. O Hoīs eſt cadere ⁊ iterum reſurgere .j. xj. G Hoīs vita temptatio eſt in ſeipſa. ij. iij. iiij. S. Homicidij genꝰ duplex ē. ij. j. xxj. Q Honor de quo d̓r in quarto precepto dupliciter intelligit̉ Ibidem P Humana infirmitas hoc ꝓpriū hꝫ īter cetera vt plus ei intueri libeat qd̓ ſibi placet qͣꝫ qd̓ diſplicetᵐ .j. iij. vij. B. Horis canonicis aſtricti ſunt qͥ in ſa cris ordinibꝰ ſunt ꝯſtituti ⁊ ſi interdū ab aliquo qͥppiā neglectū fuerit qͣliter recompenſari debeat .iij. iij. iij. T Hūilitas ꝓcedit ex cognitōe ſuijp̄ius Et qͥd ſit humilitas ⁊ qͣꝫ valens ꝟtus ij. ij. v. A. Humilitas triplex eſt Ibidem B In hūilitate ſolū ponenda eſt fiducia ⁊ nō in bono oꝑe Ibidem D. Hūilitas ⁊ hūiliatio drn̄t ibidē E Humilitas qͣꝫ nccāria ſit p̄latis ⁊ qͣli ter p̄lati ſe hēre debeāt erga ſubditos. vt nō ſolū p̄ſint ſꝫ etiā ꝓſint ibidē. F Hūilitatē generat maxime pctōꝝ p̄te ritoꝝ recordatioᵐ ibidem G Ibidem de occulta ſuꝑbia multoꝝ ali orum vitam iudicantium S. Ad humilitatem valet exemplum no ſtri redemptoris ⁊ in quibus Ibi dem. I. In humilitate ꝓficere volens exēpla ſanctoꝝ aſpicere debet Ibidem R. Humilitatis cā multi mentiunt̉ dicē tes ſe pctōres vltra qͣꝫ ſint ⁊ hoc rep̄ henſibile eſt Ibidem. N ordinem alphabeti Huīlitatis tres ſunt gradus Ibid̓ O Humilitas vera qͣlis ſit. Ibidem. P. Humiliare ſe magis ac magis debent viri ſancti quantūcunqꝫ etiā invirtu tibꝰ ꝓficiant. Ibidem P. Humilitas neceſſaria eſt in operibus bonis. ij. ij. xiiij. T Humilitas mentis diſponit ad grām ꝯtemplationis iij. iij. viij. L Homo exterior regi debet interiore. ij. ij. x. H. 20 Actantia quid I ſit. ij. j. vj. R Ieiuniū pars ſatiſfactionis eſt triplex .j. iij. j. B. Ieiuniū. iiij. comitari dn̄t. ibidē. C Ieiuniū valet ad ꝯſeruandā ſobrieta tem. ij. ij. x. R Ieiuniū laudabile qͥd ſit ibidē. Ꝙ Item de habenda diſcretōne in corpo ris afflictionē. Ibidem F. Ieiunium horuꝫ qui faciliter ieiunare poſſunt ⁊ qui difficulter quale premiū ſequatur. ibidem E In incarnatōis miſterio fuit ꝯcurſus triū de triplici ierarchia ꝓhe. iij. R Incipientiū ſiue penitentiū ſtatus ꝯſi ſtit in tribꝰ. ꝓhe. vij. R Incipientibus ⁊ nouiter cōuerſis do minus diſpenſatiue pugnas temptati onum alleuiat. .j. j. xij. I Incipientiū ſiue penitentiū ꝯuerſatio qͣlis eē debeat recapitulat̉. j. iij. vij. R. Anfernalis pena vbi ſit. iij. iij. xiiij. F. Infernalis qualitas deſcribitur in ge nerali. .j. j. x. Q. Infernalis ignis qͣlis ſit. ibidē. S Infernalium tormentoruꝫ meditatio valet. .j. j. xij. P. Ignis infernalis. iij. iij. xiiij. G Ignis purgatorius qͣlis ſit. ibidē I Atem de igne purgatorio ibidē. N. Imagines a chriſtianis habent̉. ⁊ ad quid. .ij. j. xxj. L. Inobediens diſcipulus. ij. j. xxiiij. R Ibidē diſtinctōes de inobedientia R Inobedientia fuit cauſa perditōis ge neris humani. ꝓhe. v. E Impenitentia caret venia. j. j. xiiij. B Implorari non debet deus impruden ter aut irreuerenter qͣꝫuis ad ignoſcen dum ſit multus. j. j. viij. N Ipocrite triſtes ſunt non in corde ſed in facie. .j. iij. vij. P. Ipocriſis quid ſit. ij. j. vj. R. S Et ibidem qͣꝫ plura dicta doctoꝝ de ge ſtis ypocritarum. Irreuerentia quid ſit. Ibidē Q. Irreuerentia circa altare vna abuſio clauſtralium. ij. j. xxxiij. U Inſolentia quid ſit. ij. j. vj. O Intellectus eſt ſextum ſpūſſancti do num. iij. j. xij. F. Ibidē ꝙ quinqꝫ dona ſpūſſcī ordinan tur ad vitā actiuā. ſextū aūt ⁊ ſeptimū ordinant̉ ad vitam ꝯtemplatiuā. F Intellectus quid ſit ⁊ cuius virtutis. Ibidem G. Item quid ſit intellectus. ibidem. Intellectus prudentialis tria docet. Ibidem H Intellectus noſter tunc perfectiſſime deo ꝯiungit̉ quando ꝯiungitur eidem vt ignoto. .iij. iij. xj. B. Inuidia quid ſit. .ij. j. vij. T Inuidia eſt filia ſuperbie. ibidē. U Inuidia duas hꝫ ſpēs ibidem Inuidia dyabolo ꝯparat̉. ⁊ ꝙ dyabo lus ſemper nitit̉ hoc vitiū cordi infun dere humano. Ibidem A. Inuidia plures hꝫ filias ibidē B. Inuidia quando ſit mortale peccatū ⁊ quando non. .ij. j. xiiij. S Ira quid ſit. ira diſſuadet̉ a doctoribꝰ ⁊ quare ij. j. viij. C Ira duobus modis compeſci debet. Ibidem E Tabula ſcd̓m Ira duplex eſt alia ex impatiētia ꝓce dit alia ex zelo rectitudinis. Ibidē ẜ Ibidem de illis qui ſunt tepidi ſiue ſe gnes ad zelū aīatum ⁊ de illis qui in ſpū furoris laborant G. Ira diuerſas hꝫ filias Ibidem. H Ira quādo ſit peccatuꝫ mortale ⁊ quā do non .ij. j. xv. T Ira zeli triplex eſt Ibidem U Ira zeli vtꝝ bona ſit ⁊ meritoria .iij. ij. xv. D. Ira impatientie ⁊ ira zeli differunt Ibidem E. Ira dei videlicet a pctō defendere qͣꝫ grauis ſit .iij. iij. xxj. § Iubilus ſpūalis qͥd fit iij. iij. xj. A. Iudicare ſuos p̄latos etiā negligētes ſubditi non debent venerari ⁊ in negli gentijs eos nō imitari .j. iij. vij. A Iudicium proximum qualiter fieri de beat. .ij. j. xxxiij. A Iudicare alios nō debet qui reprehen ſibilis eſt Ibidem B. Iudicio ſeu diffinitione .i. ꝯſilio ma ioꝝ viuere ⁊ illis acquieſcere frangit illuſionem hoſtis illudere conātis. jͣ. iij. vj. P Diffinitioni ⁊ ꝯſilio maioꝝ nō acqui eſcere impedit ꝑfectionis apprehenſi onem. Ibidem. P Iudicare debemus noſmetipſos vt iu dicium euadamus .j. j. xv. H Iudiciū ſuij p̄ius valet Ibidem. P Iudicia diuina diſcuti non debent ſꝫ venerari quia inueſtigari nō poſſunt. j. j. iiij. R. Ibidem de diuerſis affectibꝰ ⁊ ꝯcupiſ centijs hoīm in diuerſis ſtatibꝰ ꝯſtitu torum. Iudicij timor habendus eſt penitenti. j. ij. j. G Iudicat̉ homo a deo in hac vita dupli citer. Ibidem I Iudicium finale qn̄ erit ⁊ qͣꝫ horrendum .iij. iij. xv. A Iudicium idem quatuor habebit ordi nes Ibidem B Ibidem de duabꝰ ſententijs in eodeꝫ iudicio proferendis C Iuramentū qd̓ ſine cā fit. ij. j. xxj. M Iuſticie eſuriēs ⁊ ſitis quarta beatitu do deſcribit̉ .iij. j. xviij. H. Iuſtoꝝ duo genera .ij. ij. ix. U Iuſticia quarta virtus cardinalis his gradibꝰ. ij. ij. xij. D Ibidem de iuſticia ꝓcedit religio pie tas ſeuer itas innocētia reuerentia mi ſericordia. vide ibideꝫ deſcriptiones ſingulorum. E. Abor in trīa di uidit̉. .ij. j. xxv. U Labore acquiri debēt ꝟtutes. ij. ij. j. E Ibidem de labore ⁊ diligentia ſancto rum virorum ꝓ acquirendis virtuti bus. Q Labor bonoꝝ opeꝝ ſi aliquē aggraue uerit attēdere debet mercedē futuram ⁊ leuius portabitᵐ .ij. ij. iiij. R. Labor exercitij in oꝑe bono acquirit̉ omni hora ꝯſulit̉ ⁊ ad hoc quatuor reqͥ runtur. .ij. ij. xv. A Lacrime penitentiū veſtem innocentie maculatam abluunt .j. ij. j. Lacrime penitentiū ꝓ baptiſmo repu tant̉ Ibidem M. Larime penitentiū qͣꝫ ſint efficaces ⁊ fructuoſe Ibidem O Ibidem de ꝯpunctione lacrimaꝝ di uerſoꝝ patꝝ recommēdationes O Lacrime penitentiū ſunt quodāmodo ſignū ſecuritatis de dei amore Ibi dem. P. Lacrime penitentiuꝫ oriunt̉ de amore feruenti quem in deum habere debent. Ibidem. Q Lacrimarum gratia ſiue effuſio vnde proueniat penitentibus .j. ij. ij. R alphabeti ordinem Lacrimaꝝ gratia cauſat̉ ex orationibꝰ S humilibꝰ Ibidem Anqꝫ ex virtuoſa vita lacrimaꝝ gra tia aliter ⁊ aliter donat̉ Ibidem. T Lacrimaꝝ gr̄a ꝑ humilitatē cuſtodiē da eſt ne a dn̄o ſubtrahat̉. jͣ. ij. iij. A. E Lacrimaꝝ gratia amiſſa per vite emē dationem ⁊ humilitatem eſt recuꝑan da. Ibidem. ¶ Lacrimaꝝ effuſio efficacius remediuꝫ ad impetrandū ſeu ꝯſequendū quecū qꝫ poſtulata. Ibidem C Lacrime penitentis remiſſio ſil̓ ſunt. ⁊ de intellectu illius .j. ij. iiij. A. B Lacrimaꝝ gratia qͣꝫuis ab omnibꝰ nō poſſit. debet tamen ab omnibꝰ deſide rari. .j. ij. iij. X Ibidem ꝙ ꝯpunctio gemebunda ſuf ficit peccata deflere. Lacrime pm̄e. deuotōis ⁊ fraterne cō paſſionis differunt. .iij. iij. v. R Canguor amoris qͥd ſit. ⁊ idē languor ex tribꝰ ꝯtemꝑatur. iij. ij. xiiij. H. I Latria dicitur cultus dei. ⁊ qualiter. .iij j. viij. P Laudaudus nō eſt virtuoſus niſi bene ꝯſummauerit. .ij. ij. xv. U Lectio viua eſt vita bonoꝝ ⁊ ſanctoꝝ. vide ſuper hoc ibidem declaratōem be ati grego. .ij. ij. v. M Libeꝝ arbitriū qͥd ſit ẜm aug. j. j. v. A. Libeꝝ ſcd̓ario eſt initiū accedendi ad deū ⁊ gratia dei primario a qua proce dit omne opus bonū. Ibidem X Ibidē qualiter gr̄a dei p̄uenit libeꝝ ar bitriū. ⁊ cooꝑatur eidē ad opus bonū Libeꝝ arbitriū valde vertibile eſt ⁊ ma gis ꝓnum ad malum. Ibidem T Liber nr̄ eſt ꝓpria ꝯſcīa ad quē emēdā dū oēs alij libri reꝑti ſunt. iij. j iij. Q. Liberalitas ſeptimus fructus ſpūs. ⁊ hꝫ quadruplicem virtutē. iij. ij. ix. C Libidinis flamma eſt amor carnis. iij. ij. vij. I Lectio diuinarum ſcripturarū qͣꝫ fru ctuoſa fit. .iij. iij. j. M Legunt plures ⁊ ſcrutant̉ ſacram ſcri pturam non vt faciant que legunt. ſed vt habeant que alijs dicant. Ibidē N Ibidem qui rōne ſcīe inflammant̉ N Leticia ſpūalis ⁊ iocunditas quid ſit ⁊ quot modis accipiat̉ iij. iij. xj. C Lex vetus dat precepta decalogi. euan gelium vero ſiue noua lex ſuꝑaddit ꝯſi lia. ⁊ de intellectu illius. lex eius mul tiplex eſt. .ij. ij. xiij. G. Lis in capitulo vna eſt abuſio clauſtra lium. ij. j. xxj. S Lingua niſi cuſtodiat̉ in blaſphemiaꝫ ꝓrumpit ⁊ mendaciū. ij. ij. vij. A Detractionem. murmuratōem. pecca ti defenſio adulatōem ⁊cͣ. vbi ſilentiū Ibidem A. Laus dei ꝯſiſtit in deſiderio ſcō ⁊ in vi ta bona hominis. .iij. iij. iij. A Laus appetitur quadruplici fine ij. j. xiij. R. Locus qualiter ꝯtineat incorporalia. iij. iij. xiiij. E. Locus cordis qualiter deo parandus ſit per vite puritatem. libro. iij. diſ. ij. capl̓o. xij. S. Locus triplex debet̉ animabꝰ ab hinc decedentibꝰ. iij. iij. xiiij. D Loci mutatio non minuit temptatio nem ſed auget. ij. iij. iiij. R Locutio dei ⁊ angelorum ⁊ demonum qualiter ⁊ quot modis fiat iij. iij. xij. 5I O P Q Locutio diuina tripliciter diſtinguit̉ Ibidem R. Cōganimitas eſt quintus fructus ſpi ritus. ⁊ habet triplicem virtutem. iij. ij. ix. C Luctus tercia beatitudo declaratur. iij. j. xvij. E Luctus quatuor ſunt ſpecies. Ibi dem F. ¶ Tabula ſcd̓m Lugentium coram deo fructuoſe tria ſunt genera Ibidem. G Luxuria quid ſit. ⁊ qͣꝫ vtioſum ſit vici um idē ⁊ ꝯꝑatur infernoᵐ. ij. ij. xij. N Luxurie ſunt tria remedia. ij. j. xij. I Luxuria ſeptē habet ſpecieſ ⁊ que ſunt eedem Et de enormitate vitij ꝯtra na turam ⁊ de eius remedijs Ibidē. N Luxuria cū ſuis ſpeciebus declaratur Ibidem. O Luxurie concupiſcentia diſtinguitur ſeptem modis. .ij. j. xix. F Aluꝫ omne ori tur ex triplici radice .ij. ij. xiij. I. Malum triplex manebit ſuper pecca tores. .j. j. x. P. Malus homo in oībꝰ malus eſſe non p̄t ſed hꝫ permixta aliqua bona .ij. ij. vj. R Libera nos a malo qualiter exponi de beat. .iij. iij. ij. Z Item mala quibꝰ ſubijcit̉ humana cō ditio in ſex diſtinguūt̉ Ibidē G. H Manducare ſpiritualiter qͥd ſit ⁊ qua liter fieri debeat .iij. j. xxiiij. G Manſuetudo eſt octauus fructus ſpi ritus ⁊ habet triplicem ꝟtutem .iij. ij. ix. F Martirium ſine ſanguine eſt in tripli ci differentia .ij. ij. vj. A Meditatio frequens terrenorum qꝛ tranſeunt ⁊ celeſtium quia manent va let ad lamentū penitentie .j. j. xij. E Med itatio diuinoruꝫ qͣꝫ felix ſit ⁊ fru ctuoſa. iij. iij. v. O Mendacium triplex diſtinguitur. ij. .j. xxj X Aentis ſtabilitas vnde cauſatur. .iij. iij. iij. P Aentis inſtabilitatem infra oratōes homo qͣꝫdiu in hac peregrinatione pꝑ fecte carere non poteſt Ibidē. Q Ad mentis compoſitionē quid valeat Ibidem. S. Mentis ſtabilitas diſponit ad grām contemplationis ⁊ qualiter mens di ſtracta recolligi debeat iij. iij. viij. O Q Mentis dilatatio ē prima ſpecies cō templationis .iij. iij. xj. U. Mentis ſubleuatio eſt ſcd̓a ſpēs ꝯtem plationis Ibidem X Mentis alienatio ē tercia ſpēs ꝯtem plationis ⁊ cauſatur tripliciter. Ibi dem. D. Uens ꝑfectoꝝ qn̄ rapiat̉ ad celi ſecre ta. Ibidem H Meritū qͣꝫuis haberi non poſſit ꝑ pri mam gratiaꝫ poteſt tamē ſe homo pre parare ad gratiam qꝛ nulli denegatur gratia. .j. j. iij. L Miſericordie domini bonitas ⁊ multi plicitas declarat̉ per totum. Miſericordia dn̄i eſt ſine nūero ⁊ mē ſura ⁊ peccata grauiſſima ſuperare va let .j. j. vij. O Miſericordia dn̄i emollit corda de ſperata. .ij. ij. viij. P O De decem miſericordīe effectibꝰ. Ibi dem. U Miſericordia quinta deſcribitur bea titudo .iij. j. xix. R Miſericordia hominis qualiter naſca tur de vitijs ꝯcupiſcentijs ⁊ voluptati bus vide ibidem dicta doctorum qͣꝫ plurima .j. j. x. Ꝙ Miſteria dei ⁊ ſecreta nemo ſcire pōt niſi deus reuelauerit que reuelatio fit diuerſis modis .iij. iij. xij. S. Mititas ſcd̓a beatitudo deſcribitur. iij iij. xvj. D Ibidem quis veraciter ſit mitis ⁊ de manſuetudine diuerſorum. Modeſtia eſt decimus fructus ſpiri tus habens quadruplicem virtutem. iij. ij. ix. H alphabeti ordinem Uſodus reparationis humani gene tis fuit ꝯgruentiſſimus ⁊ congruebat ta reꝑatori qͣꝫ reꝑabili ꝓhe. ij. M. H Uona chorum ſuꝑbia reprehendit̉ .j. iij. vij. E Conachus quid ſit diffinitiue Que re ibidem O Uonachoꝝ auaricia reprehendit̉. Ibidem R Uſonachoꝝ huius tꝑis diuerſe inor dinatōnes ⁊ indecentie a doctoribus Anſelmo ⁊ Bern̄. declarāt̉ Ibidē E Uona choꝝ vocatio ⁊ abrenūciatio in quibꝰ ꝯſiſtere debent Ibidem T Uſonachi veri in terris gaudium non habent .j. ij. j. N De monacho curiali ⁊ cauſidico ij. l. xxvij. O Uſona chorum veſtitus precioſus ⁊ ſu .ij. j. perfluus reprehenditur. xxviij. P. Ibidem qualiter in veſtitu iactantia eſſe poterit Mors criſti ⁊ eius qualitas ꝓhe. .iiij. Aortis xp̄i ſpacium quot horaruꝫ fa erit ⁊ quare nec citius nec tardius re ſurgere debuerit Ibidem. L. Alors anime dicitur ex obligatione culpe. .ij. j. j. C. Uortis noſtre oportunitas a nobis ꝑ penſata retrahit nos ab amore mun dialium phe. .iiij. N. Ciortis memoria ⁊ futurorum tormē torum valet ad contemptum reꝝ mun dialium .ij. ij. ix. D. Cors triplex eſſe diſtinguit̉ ⁊ qͣꝫ fru ctuoſa ſit continua mortis memoria. iij. iij. xiij. M Ibidem qͣꝫ certa ſit mors oībꝰ ⁊ eius ſora qͣꝫ incerta ⁊ hec pauci perpendunt Hi Uſors mala ſequitur vitam malam ⁊ mors bona ſequit̉ vitam bonaꝫ. Et de intellectu illius beati mortui qͥ in dn̄o moriuntur. E Ibidem mors timetur a pecccatoribꝰ ſed deſiderat̉ a iuſtis. qꝛ iam mundo mortui ſunt. O In mortis hora iuſti non timent dya bolum. ſed iniuſti magis ⁊ reprobi. Ibidem U X Morti cum appropinquauerit homo in duobꝰ temptat̉. videlicet in fide ⁊ in ſpe. Ibidem A Mors duplex eſt iuxta aliam diuiſio nem. .iij. iij. xv. A Mundus religioſos ſpūales ⁊ deuo tos mente non tenet ſed occupatio ne aſtringit .j. iij. vij. R Mūdi ꝯtemptores ⁊ xp̄i ſequa ces cū dn̄o iudicabunt. ij. ij. ix. xt Mundi ꝓſpera ſunt timenda ⁊ quare Ibidem. O Mentis ſecuritas et tranquillitas ex hoc ꝓuenire debet vt homo nihil terre ni ꝯcupiſcat. Ibidem. Q Mundicia cordis quid ſit ⁊ quantum valeat. iij. j. ij. H Mundicia triplex eſt Ibidem. I Mutabilitas cordis ⁊ cogitationum auferri non poteſt ſed refrenari poteſt Ibidem R Ibidē quante ꝟtutis ſit mūdicia cor dis. ⁊ qualiter ad eam ꝑuenitur R Uundicia cordis. item quantum va leat. .iij. j. iij. L Uundicia cordis cuſtodienda eſt per diſciplinā ſenſuum .ij. iij. ij. L Mundicia cordis ſexta beatitudo de ſcribit̉. .iij. j. xx. L Itē de mūdicia cordis. ij. j. xij. I Uurmuratio vitium qͣꝫ reprehenſibi le ſit in religioſis libro. j. diſt. iij. capitulo. vij. L Mundicia cordis abilitat ad actum ꝯtemplationis. iij. j. iij. M c. j. Tabula ſcd̓m Lid Egligentia con ſiderationis circa eternalia fa cit hominem inherere temporalibus. j. j. ix C Negligētia eſt cauſa ſubtractionis di uine gratie circa finē .iij. ij. vj. Q Nihil ſit nihil agit̉ niſi a volūtate aut permiſſione diuina .j. j. iij. F. Nouicios aut nouiter conuerſos anti quus hoſtis inuadere ſolet .ij. iij. vj. E Houitatum preſumptio quid ſit .ij .j. vj. M Bedientia naſ citur ex ſilentio. ⁊ quid ſit obe dientia .ij. ij. viij. E F Obedientie rō triplex eſt Ibidē G Obedientia triplex eſt Ibidem H De obedientia ⁊ conditione veri obe dientis ⁊ quomodo ſit tenendus mo dus obedientie Ibidem H cir ca finem. Obedientie ꝟtus qͣꝫta ſit. ibidem I Propter obedientiam aliquando bo num intermitti debet Ibidem. R Obedientia de ſuo aliquid habere de bet Ibidem R Obedientie virtutem aſſequi volens proſpera mundi deſpicere debet. Ibidem L Obex obdurās cor triplex ē. j. j. iij. O Obſtinatus ſenex vna de abuſionibꝰ clauſtraliumᵐ. ij. j. xxvj. N Obliuio peccatoꝝ a religioſis an̄ con uerſionem ꝯmiſſorum atqꝫ eſtimatio preſumptionis bonoꝝ cauſa ſunt di uerſaꝝ inordinationum in eiſdem. j. iij. vij. A Ocioſus inuenis vna abuſio clauſtra lium .ij. j. xxv. L Ocioſa vita impedit ꝯtemplationem .iij. iij. vij. E Ocioſa mens cum fuerit occaſionibꝰ temptationū pulſat̉ .ij. iij. ij. X Occaſiones temptationū ⁊ pctōꝝ vi tare volens fugiat ſeculū Ibidē. V Ocioſitas in teligioſis rep̄henditur .iij. iij. xij. F. Occupatio bona remediū valēs ꝯtra impetus temptationū .ij. iij. vj. S Opus incarnationis qn̄qꝫ attribuit̉ patri qn̄qꝫ filio quādoqꝫ ſpirituiſan cto ꝓhe. iij. P Oꝑa virtutum in nobis ꝯualeſcūt ſi dei gratiam habuerit adiutricem. iij. ij. vj. Q Oratio quid ſit ⁊ quare inuenta iij iij. j. P Oratio dominica exponit̉ ⁊ excellit o rationes alias in tribꝰ. iij. iij. ij. Q Oratio humilis valens remediuꝫ eſt ꝯtra impetus tēptationū. iij. iij. j. P Oratio dominica ſatiſfacit pro quoti dianis leuibꝰ peccatis .ij. iij. vj C Orationum quatuor ſunt ſpecies. iij. iij. ij. H. Oratio qualiter impediat̉ ⁊ ꝙ diuer ſi orent diuerſimode .iij. iij. iij. L. Orationis triplex eſt effectus. Ibi dem. M. Quando euagatio mentis infra orati onem ſit peccatū vel quando non ⁊ vn de veniat talis euagatio. Ibidem. VI Quamdiu homo in hac peregrinatio ne fuerit mentis diſtractione perfecte carere non poteſt ⁊ quare ⁊ ꝓpter hoc tamen homo non debet deſperare. Ibidem. Q Oratio vera ꝯſiſtit in cogitatiōibꝰ cor dis non in oris voce Ibidem U. Continuum deſiderium eſt continua oratio. Ibidē illud apl̓icū ſine inter miſſione orate. qualiter impleri debe at. Ibidem. Orationes qͣles d̓s exaudit. ibidē B ordinem alphabeti Rationes quare non ſtatim deus exau dit orationes ad ſe clamantium. .iij. iij. iiij. D In oratione duo ſunt nccāria .ſ. confi dentia ⁊ ꝑſeuerantia. Ibidem C De tribus impedimentis occurrenti bus temꝑe orationis. vicꝫ peccata pri us ꝯmiſſa. negligentia ꝓpria. ⁊ temp tamenta dyabolica. Ibidē. F Aulti orāt ꝓlixe. ſed vitam ⁊ mores orationū non habent. Ibidē G. Orandum eſt in ſilētio ⁊ clauſo ⁊ qua re. Ibidem H QQuatuor ſunt que orationes ad deū ꝑ uenire faciunt Ibidem I Tres ſunt modi orādi. primus fit per berba ꝯpoſita. ſecundus fit ꝑ verba af fectiue formata. tercius ſit mentaliter Ibidem R. Orationi precipue debet adeſſe deuo tio. quia hec ſumme valet. iij. iij. xv. I Ꝙ Oratōnis vel ꝯtemplationis tempore non excedere mente aut rapi cogitatō nibꝰ mundanis breuibꝰ ſaltē quodam mō impoſſibile a viris etiā iuſtis ⁊ cō templatiuis .iij. iij. ix. M Ibidem expoſitio illius dicti apoſtoli Non qd̓ volo hoc ago M Ordines quatuor erunt in iudicio iij. iij. xv. S. Oſculum ſpūale inter animam deuo tam ⁊ eius ſponſum quid ſit ⁊ quomō fiat. iij. ij. xij. M Atientia naſci tur ex humilitate ⁊ quid ſit pa tientia. I. ij. vj. Q Batientia vera quid ſit Ibidē T Batientia triplex eſt Ibidē R Batīam perfectam habere volēs quid facere debeat Ibidē U Batientia in aduerſis eſt martiriuꝫ ſi ne ſanguine. Ibidem A Ad habendam patientiam valet recor datio paſſionis xp̄i. Ibidē B Quia pati nolumus detractiones aut aliquid aduerſitatis ꝓ amore creato ris iō rep̄henſibiles ſumus Ibidē. C Pati nos oportet ſi ꝯregnare delectet Ibidem. D Niſi quis patīam ⁊ tolerantiā habeat in tribulationibꝰ regnū celoꝝ intrare non poteſt Ibidem E Patientia eſt ſpecialis retributio pro xp̄i paſſione. Ibidem § Quanto quis in virtutibus profecerit tanto maiores ſuſtinebit aduerſitates Ibidem. H. Patientibus in tribulatōne deus ad eſt. Ibidem O. Patīam in aduerſis habere volēs lau des hoīm ꝯtemnat. Ibidem. P Patientie vicina vult eſſe caritas. Ibidem R. Patientia habet tres gradus. Ibi dem U. Patientia tribus modis exerceri ſo let. Ibidem T. Patientia. fortitudo. conſtantia. ma gnanimitas. mititas. ⁊ manſuetudo qͣ liter inter ſe differant ⁊ conueniant. Ibidem X. Patientia eſt quartus fructus ſpiri tus. ⁊ quomodo hoc. libro. iij. diſt. ij. capl̓o. ix. B Panem noſtrum quotidianuꝫ da no bis hodie qualiter debet expom. .iij. iij. ij. B. De triplici quo indigemus pane. Ibidem B. Paſſio criſti nobis fuit cauſa ſalutis eterne. ꝓhe. iiij. U Paſſio chriſti fuit generaliſſima acet biſſima. ignominioſiſſima. interemp toria ſed viuificatiua ꝓhe. iiij. X Paſſus eſt chriſtus in omni parte cor c. ij. ¶ Cabula ſcd̓m poris ſui in omnipotentia aīe ⁊ in ſu periori portiōe rationis ꝓhe. iiij. D Paſſionis xp̄i recordatio valet maxi me ad habendā patientiā in aduerſis. ij. ij. vj. B Paſſiones ſunt triplices videlicet in nate illate ⁊ in cordibꝰ alienis. .iij. .iij. xv. Q Paſtores ſequunt̉ oues ꝙ ſi paſtores negligentes fuerint ſequūt̉ in morteꝫ ſi diligentes ad vitā ⁊ qualiter preeſſe debeant ⁊ qualiter ip̄i diuidant vnita tem ſubiectoꝝ ⁊ ex eoꝝ fuga ⁊ abſentia ⁊ vn̄ cauſent̉ talia ⁊ qͣꝫ periculoſa ſit talis eoꝝ fuga ⁊ abſentia. ij. iij. xxiij. I Pauꝑtas ſiue ꝯtemptus diuitiarum naſcit̉ ex obedientia .ij. ij. ix. M. Quid ſit pauꝑtas ⁊ quantū valeat ad ꝑfectionis culmen. Ibidem. Ad paupertatis amorem in religioſis duo mouere debent Ibidem H Pauꝑtas ⁊ abdicatō ꝓprietatis maxi me ꝑtinent ad religioſos ⁊ quomodo Ibidem. O. Quamplures vide ibidem auctorita tes de virtute paupertatis A Pauperes ſunt multi rebꝰ ſed non ſpi ritū. Ibidem. C Et econtrario ſunt multi pauꝑes ſpū ⁊ non rebꝰ ⁊ plures ſunt pauꝑes ſpū ⁊ rebꝰ ⁊ eo feliciores. Ibidem C Pauꝑtas tres ſpēs hꝫ. Ibidem E Pauperes eſſe volunt qͣꝫ plures religi oſi ſic tn̄ ꝙ defectū in nullo patiantur qd̓ rep̄henſibile eſt Ibidem. I Pauꝑtas ſpūs prima beatitudo deſcri bitur. .iij. j. xv. C Ibidem de paupertate accepta deo ⁊ de amore paupertatis Pax xp̄i ⁊ pax mundi .j. j. xj. R. Pax ⁊ gaudium ſeſe comitantur. .iij. j. iiij S Pacis ⁊ quietis interioris ſigna ex plicantur Ibidem T. Ibidem deꝯmendatione pacis T. Pacem ⁊ quietem cordis conſeruant vita ſolitaria ⁊ frequēs manſio in cel la. .iij. j. xv. X Pax ſeptima beatitudo deſcribitur .iij. j. xxj. U Pax tercius fructus ſpiritus deſcri bitur ⁊ habet triplicem virtuteꝫ .iij. .ij. ix. A Peccatum a diuerſis doctoribus de ſcribit̉ .ij. j. ij. A Peccatum veniale quid ſit. Ibi dem. A. Peccatum mortale quid ſit ⁊ qͣꝫ dete ſtandum Ibidem E Peccatum omne tribꝰ modis inchoa tur ⁊ perficit̉ .ij. iij. j. C. Peccatoruꝫ mortalium plura ſunt qͣꝫ ſeptem. .ij. j. ij. H Et que ſint diſtīcta a beato paulo ⁊ au guſtino .ij. j. xxj. C Peccata venialia enumerant̉. .ij. j. xxij D Uortale peccatum ⁊ veniale qualiter diuerſimode ſeꝑant a deo ⁊ de peniten tia eorum ⁊ qualiter vitari poſſint. Ibidem. E. Peccatum orit̉ ſiue perpetrat̉ quatu or modis .ij. j. iij. E. Peccati duplex eſt naufragium .j. j. xiij. T Peccatoꝝ leuitas qualiter conſiderā da ſit ⁊ ꝙ nemo peccata leuia eſtima re debet. .j. j. xj. O De peccati remiſſiōe nemo certus eē poteſt. .j. iij. ij I Peccatorum reliquie ad iterum pec candum diſponentes vtrum remane ant poſt ꝑactam penitentiam. .j. iij. iiij. Q Ibidem de peccato mortali ⁊ eius cul R pa. An aliqd̓ pctm̄ ſit tā graue ꝙ indulge tiam aſſequi non valeat .j. j. vij. I ordinem alphabeti Pctōres deus odit .j. j. xv. L. Sctm̄ quod cito non emendatur alia pctā de ſe gignit. .ij. j. xxij. Beccator inuolutus multis vitijs ca pltaſibus. quid facere debeat vt deo et eius gratie approximare poſſit. .j. l. xv. S X Seccatores qui olim fuerunt adducū tur in exemplū vt pctōres huius tꝑis non deſperent .j. j. vij. R Octōres ad cōuerſionem ⁊ ad pm̄am hortantur .j. j. viij. S Seccatores videntes dei pietatem ⁊ miſericordiam quare ſe ad penitenti am non conuertant. ⁊ quid eoꝝ impe diat ſalutē. .j. j. ix. x Beccatoꝝ ſiue hominū peruerſoꝝ tri plex eſt genus iuxta vnam diuiſioneꝫ. Ibidem G Et qualiter idem ad arriplendā viam ſalutis impediant̉ per diuerſas vitioꝝ occaſiones Ibidem. Peccatis mortalibꝰ omnis qui caret dei gratiā hꝫ aut manifeſtā aut occul tam. .iij. ij. vj. A Peccata mortalia vitanda ſunt ꝓpte: tria. ij. j. ij. D Beccatoꝝ mortaliū ſunt ſeptē. ⁊ qua liter illa hominē morti ſubijciant. ij. j. iiij. G eccata mortalia naſcunt̉ ex ſuꝑbia. Ibidem H Ibidem de omnibꝰ peccatis mortali bus in genere Beccatis ⁊ vitijs inuoluti in vita ꝟtu oſa delectari nō queant ij. ij. j. E Beccatoꝝ recordatio humilitatē ge nerat. ij. ij. v. G Gctōres ſi in hac vita non flagellant̉ N aduerſa ꝑiculoſum ē eis. ij. ij. vj. ¶ Seccatorum purgatio agitur tribus modis. .iij. iij. xiiij. O Bena qn̄qꝫ manet poſt deletōnem pec cati quo ad culpā Ibidem O Pena ⁊ culpa duo ſunt in peccato re mittenda. Ibidem. P Pena infernalis vbi ſit ⁊ qualiter af fligat. Ibidem. § Penitentia quid ſit ſcd̓m doctores. .j. j. xiij. P. Dm̄a quatuor requirit Ibidē Q Penitentia dicitur ẜm ethimologiſa tionem. Ibidem R Penitentia peccatoꝝ ſatiſfacere non poteſt iuſticie niſi mediante miſcd̓ia. Ibidem. X. Penitentia delet omnia peccata. exce ptis impenitentia ⁊ deſperatione. j. .j. xiiij. A. Penitentiā differre vſqꝫ ad ſeniū peri culoſum eſt. Ibidem. I. Ibidem de penitentia ſera. Penitentia omnibꝰ ſuadetur ⁊ maxi me ſenibus. Ibidem R Ibidem de inſecuritate pm̄e que ſera d̓r ⁊ in ſenio ſperat̉ ⁊ de recommenda tione pm̄e a doctoribꝰ. R Penitentie tres ſunt partes integra les. .j. ij. j. S Penitentie partium ſufficiētia decla ratur. Ibidem T Penitendum eſt de omnibꝰ peccatis. Ibidem. U Penitentiū ꝯuerſatio que in tribꝰ ꝯſi ſtit recapitulat̉. .j. iij. vij. S. Penitentē oportet omnino peccatum deteſtare. .ij. j. j. U Penitentia vtꝝ debeat durare vſqꝫ ad F finem vite .j. iij. ij. C Pm̄a duplex eſt Ibidem R Pm̄a non eſt ꝯſideranda quo ad quā titatē tꝑis ſed ad qualitatē ꝯpunctio nis ⁊ emendationis. Ibidē N Ibidē qͣꝫ plura de pm̄e ꝯpunctōne. Dm̄a duplex eſt iuxta aliam diuiſio nem .j. iij. iiij. X Ibidem de differentia ⁊ fructu digne penitentie. c. iij. Tabula ſcd̓m Penitentia quando ſit condigna: Ibidem Penitentie exercitiū in bonis a diuer ſis diuerſimode fit. Ibidem B. C Penitens veraciter nihil perdit de tē pore. Ibidem. D. Penitentia digne ꝑacta recipi d̓r a pe nitente aliqualis ꝯſolatio ſiue ſpes de venia. .iij. ij. ij. F. Perfectorum ſtatus in tribus conſi ſtit .iij. j. j. F. Perfectionis integritas tria requirit .iij. j. xiiij. A Perfectio humana ꝯſiſtit in aſſimila tione diuina. .ij. j. x. R Perfectoꝝ mentes deus in aliqua par te imperfectos derelinquit ne ſe extol lant .ij. iij. vij. R. Periurium triplex committitur. .ij. j. xxj. G. Permiſſione quadam diuina plures qui videbantur ſancte viuere cadunt in peccata ⁊ quare hoc Et hoc quando qꝫ fit ad electorum cautelam. .j. iij. vij. E Perſeuerare in vno ſtatu viri ſpūales non poſſunt. .ij. iij. xiij. C Perſecutio ꝓpter iuſticiam octaua be atitudo deſcribit̉ .iij. j. xxj. N Perſecutio multorum Et ibidem de perſecutione non ceſſante O. Pertinacia quid ſit .ij. j. vj. L Preceptoꝝ numerus qualiter ſumat̉ ij. j. xx. Ibidem de duabꝰ tabulis decem pre ceptorum Preceptū primū tres clauſulas hꝫ .ij. j. xxj. Ibidem de ſcd̓o precepto. U Preceptū terciū tripliciter accipitur Ibidem. N O. Precepta reliqua .ſ. quartū quintum ſeptimum ⁊ octauum Ibidem P Q S T U Preceptū decimum Ibidem. A Illud preceptū non ꝯcupiſces diffici le eſt oīno implere .ij. iij. ix. B. Precepta dn̄ica impleri non pn̄t ſine diuine gratie adiutorio. iij. ij. v. G Precepti illius impletio .ſ. Diliges dominum deum tuum ⁊cͣ. non eſt de ne ceſſitate ſalutis .iij. ij. x. R Predeſtinatio non infert rebus neceſ ſitatem .j. j. iij. H. Qualiter veꝝ ſit illud augu. Qui crea uit te ſine te non iuſtificabit te ſine te. Et illud non eſt volentis neqꝫ curren tis ſed miſerentis dei Et illud nil d̓s in nobis qͣꝫ ſua dona coronat ibidē R Predeſtinatio ē ẜm grām Ibidē E Predeſtinatione aliqua tractātes aut de illis diſputantes inſipientes ſunt ⁊ quare. .j. j. v. B. Predeſtinatos vult deus orare labo rare ⁊ ſolicitos eſſe Ibidem. C. D Tria ſunt ſigna ꝑ que homo ſcire pōt an ſit p̄deſtinatus iij. ij. iij. E Prelatus vbi abbas .ij. j. v. X Prelati tenentur habere zelum carita tis .iij. ij. xv. D Prelatura nō p̄t admīſtrari ſine ſtu dio cure tꝑalis. j. iij. vij. B Prelati gͦ ſubditis humiliores eē dn̄t ⁊ magis ꝓdeſſe qͣꝫ p̄eſſe ij. ij. v. Preeſſe diſtīguit̉ tripl̓r. ij. j. xxiij. H Perfectio triplex eſt ſcd̓m tho. de aqͥ no .iij. iij. xij. G Item duplex eſt ꝑfectio iuxta illaꝫ di uiſionem Ibidem N Per ſeuerantia requirit̉ de nccītate in bonis operibus .ij. ij. xv. U Et quid ſit ꝑſeuerantia Ibidem Preſumendū nō eſt de dei pietate nec deſꝑandū de iuſticia eiuſdē. j. j. viij. R Premium felicitatis eterne quid ſit. .iij. iij. xv. S Pietatis donū declarat̉ ⁊ eius exerci tiū in triplici actu ꝯſiſtit. iij. j. viij. O ordinem alphabeti BPollutio qn̄qꝫ carnis ꝯtingit ex elati one mentis .j. iij. vij. G Sollutō nocturna qn̄qꝫ tria includit impedimenta hoīem a ꝯmuniōe ſacra ꝓhibentia. qn̄qꝫ duo. qn̄qꝫ vnum tm̄. Et vnd̓ ꝓueniat pollutio nocturna. Et quid in ea ꝯſiderandū ſit. vicꝫ de cogi tationibꝰ precedentibꝰ. ⁊ qual̓r homo ẜm hoc ſe hr̄e debeat. iij. j. xxvj. A. B Poteſtas ſacerdotum qͣꝫ excellens. .iij. j. xxiij. R Dugna ꝯtra carnem ex ꝯcupiſcentia innata periculoſa nō eſt ſed magis ſa lubris. .ij. ij. iij. L Proficientiū in dei ſeruitio ꝯuerſatio in tribꝰ ꝯſiſtere debet. ij. j. j. T Breſumptio qn̄qꝫ eſt cauſa ſubtractō mis diuine gratie ſiue donoꝝ ſpūſſan cti. .ij. iij. vij. G Proprietas ꝑſonaꝝ in diuinis decla tatur. iij. iij. x. E Prudētia prima virtus cardinalis de claratur. ij. j. xij. U Ibidem quid ſit prudentia. Prudētia in ſex diuidit̉. ij. ij. xij. X Ato quādo per ſctē ſit reformata. iij. iij. v. O Regm celeſtis qualitas .j. j. x. ¶ Regnū dei nemo aſſequi valet niſi fue cit in ſtatu penitentiū aūt ꝓficientium aūt perfectoꝝ. ꝓhe. vij. S. Regnū dei triplex eſt. iij. iij. ij. 5 Negulam vnam ꝯgruam ⁊ diſcretam tenere nos oportet per quam deo ſerui te debemus. .j. iij. vj. T Religioſi moderni tꝑis ꝓ modica cā ad impatientiam rapiunt̉ ⁊ hoc qͣꝫ re prehenſibile ſit. Religioſi moderni tꝑis multas ꝯmit tunt inordinationes ⁊ vnde ꝓueniant eedem. .j. iij. vij. U C Neligioſoꝝ quorundam feruor virtu. oſus vnde ꝓueniat. Ibidem. Et de te dio atqꝫ frigiditate alioꝝ. Religioſoꝝ maiores quo ad loca ⁊ o pera quales eſſe debeant Ibidē Religioſos in ſeculo eſſe pōt duplici ter intelligi. Ibidem E Religioſi magis deuoti curam gerere dn̄t exterioꝝ occupationū Ibidē. H Tales namqꝫ qͣꝫuis terrenis occupent̉ corꝑe mente tn̄ gemunt per cordis cō punctionem. Ibidem I Religioſi deuoti occupatōes exterio res ſuoꝝ monaſterioꝝ ſubeunt ꝓpter ti morem dei ⁊ obīam. Indeuoti aūt cu ris tꝑalibꝰ libenter intendūt ordīs ſui diſciplinā per hoc fugientes. L Religioſi indeuoti quietē monaſterij putant laborē. Et tꝑalibꝰ honoribus putant alios precellere. ⁊ inde in eis naſcit̉ tandem ſimulationis vitiū ſiue ypocriſis Ibidem N O Religioſi qͣꝫplures gloriantes de plu ralitate annoꝝ quos abſqꝫ vita virtuo ſa in ordine ꝑegerunt iudicandi ſunt nouicij. Ibidem. R. Religioſi ꝓficientes qͣꝫ deuoti ⁊ virtu oſi fiant. Ibidem I Religioſi etiam in ordinibꝰ non ꝓfi cientes aut magis deficientes peiores ſunt etiam omnibus hominibus. Ibidem. O. Religioſus a ꝯcupiſcentijs carnalibꝰ ſe abſtrahere debet. ſeculū ⁊ eius ꝯuer ſatōem fugere. ⁊ hi maxime qui nōdū in vita ordinata fundati et exercitati ſunt. Ibidem. P. Religioſoꝝ ꝯuerſatio qualis eſſe debe at. Ibidem. Q Religioſi huius temꝑis ſi ad perfecti onem patrum precedentium attinge re plenarie non poſſunt. illam fragili tatem ſupplere debent humili ⁊ freqn̄ ti compunctione ꝯſcīe Ibidem. R Religioſis quantum valeat ſil tium c. iiij. ¶ Tabula ſcd̓m .ij. ij. vij. N. Religioſi ⁊ abſtinentes cauere debent ne nimietate ciboꝝ obruāt̉ .ij. ij. .x. P Religioſi tēptant̉ ex difficultate bene oꝑandi ⁊ qūo hoc ⁊ quare ita pauci ad ꝑfectionē ꝑueniant. ij. iij. xij. S. T Religioſi negligentes ⁊ ocioſi temp tant̉ vt magis cauti fiant in his q̄ ad ſalutem ſpectant. Ibidem U Religioſus qͣꝫtūcunqꝫ flagellatus fue rit temptationibꝰ deſperare non debet Ibidem. B. Religioſi ⁊ alij criſtifideles in vno ſta tu ꝑmanere. nō poſſunt aut conſolan tur aut tribulant̉ .ij. iij. xiij. C Remediū aīe ē ꝯueniētiſſimū qn̄ ꝯtra ria ꝯtrarijs curant̉ ꝓhe. iiij. B Remed ium ꝯuenientiſſimū ꝓ nr̄a ſa lute fuit dei filij incarnatio. ꝓhe. iiij. C Remiſſio pene ⁊ culpe diſtinguit̉ ⁊ re quirit̉ eadem remiſſio ad perfecte de lendum peccatum .iij. iij. xiiij. Ꝙ Reprobatio fit ẜm iuſticiā plures re ꝓbant̉ qͣꝫ eligunt̉ .j. j. iij. G Reſurrectio corpoꝝ deſcribitur .iij. .iij. xv. Rumor ī clauſtro vna abuſio clauſtra lium. .ij. j. xxx. R. Religioſus deo volens eſſe deuotus ⁊ familiaris diligat ſolitudinem. iij. j. v. B Religioſus qualiter poſt cōmunioneꝫ ſe habere debeat .iij. j. xxvj. U F Religioſorum cantus medium tene re debet non alte vociferando. .iij. .iij. iij. X. Religioſi legant illud. Ibidem U Religioſi nunqͣꝫ debent eſſe ocioſi. iij. iij. xij. F. Abbatum ſpiri tuale quod eſt gaudium in ſpirituſan .iij. j. iiij. U cto Sacerdotum dignitas ⁊ eorum pote ſtas deſcribitur .iij. j. xxiij. X Sacra ſcriptura tres vel quatuor mē ſas habet. .iij. j. ix R. Sacramenta noue legis ſunt ſeptem iij. j. xxiij. Q Quid ſit ſacramentum Ibidem Sacramentorum multiplex eſt effe ctus Ibidem Sacramentum euchariſtie deſcribit̉ Ibidem. R. De cōuerſiōe panis ⁊ vim in corpus xp̄i. Ibidem S. De periculo indigne percipientium ⁊ tractantium. Ibidem. X. Sacramentum corporis chriſti duo in nobis principaliter operatur. .iij. j. xxiiij. C Sacramenti huius res duplex eſt. Ibidem G Sacramento euchariſtie nullum eſt ſalubrius .iij. j. xxvj. D. Salutis noſtre initium fit diuina vo tatione .j. j. xj. A Sapientia ſeptimum donum ſpirituſ ſancti deſcribitur .iij. j. xiij. Sapientia vera ⁊ increata Ibidem R. De ſapientia creata duplici philoſo phorum. Ibidem L De ſapientia que de ſurſum eſt. Ibidem. L. Sapientia celeſtis dupliciter adipiſ citur Ibidem. N Sapientia duplex eſt inxta aliaꝫ diui ſionem Ibidem. O De ſapientia vana ſiue terrena. Ibidem P De vera ⁊ celeſti ſapientia ⁊ eius pro prietatibus ⁊ columnis ſeptem. Ibidem Q. ordinem alphabeti Sapientia vera qualiter querenda ⁊ poſtulanda ſit. ⁊ inuenta qualiter cog nō ſci debeat ⁊ de roboratōe eius per di uerſas virtutes. iij. j. xiiij. R Sapīa duplex eſt. iij. j. xiij. S Sapīa increata quomō ſit refectio a nimaꝝ. iij. j. xxiiij. O Sanctificet̉ nomē tuuꝫ qualiter expo in debeat. .iij. iij. ij. U Satiſfacere deo quid fit ꝓhe. iiij. A Satiſfactio requirit vt de reatu ⁊ actu peccati mortalis fiat expurgatio .j. .iij. j. O Satiſfactio qͣlis eſſe debeat. Ibidē P Satiſfactio hꝫ tres ꝑtes principales ⁊ q̄ ſit illaꝝ ſufficiētia. Ibidē E Satiſfactio ꝯſiſtit in duobꝰ Ibidē R Stola clauſtralium in quibꝰ ꝯſiſtat iij. iij. j. I Scientia donum ſpūſſancti explicat̉ iij. j. ix. Q Ibidem de ſcīa ſeculari Scientia ſalubris in quo dependet Vbidem A Ibidem de triplici menſa ſacre ſcrip ture. Scientia ſiue ſapientia a quibuſdam amatur propter vanam gloriam. Ibidem C In ſcientia moderata ſiue minori ſal uat̉ homo citius. Ibidem. Ibidem de magnitudine ſcientie cir ca finem. Scientia perfecta quid ſit. .iij. .iij. x. M Scripturas omnes ſi nō vacat ꝑſcru tari tunc amoris deſiderium ſiue cari tas eſt habenda ⁊ tenenda in qua depē dent omnia iij. ij. viij. P Garum ꝓdeſt multa cognoſcere. nec iſſa experiri. nec ad aliquem vſum ha bere .iij. iij. x. O Securus in hac vita nemo eſſe p̄t que tota temptatio eſt. .ij. ij. x. O Senſus hūani duplices ſunt. exterio res .ſ. ⁊ interiores. ⁊ in quo illi refici antur. Et de experientia circa ſenſus iij. iij. xv. M Senſuū ſpūaliū ſunt duo impedimen ta. ⁊ vn̄ ſenſus interiores inciderūt lā guorē ⁊ tenebras. ⁊ qual̓r reformādi ſunt ſenſus interiores. ⁊ de remedijs ꝯͣ ipſa impedimenta. iij. iij. x. R. S Senſus exteriores qual̓r ſint reſtrin gendi ⁊ recolligendi. iij. iij. ix. I Sēſus corꝑales ſunt quinqꝫ ⁊ ſenſus ſpūales aīe ſunt quinqꝫ. iij. iij. xiij. U Senſus ſunt refrenandi in principio temptationis. .ij. j. iij. I Seraphicus amor ⁊ eius ꝓprietates deſcribuntur. Symbola tria declarantur diſtincte. iij. ij. j. R Septenar ius numerus inſignior eſt a lijs. iij. iij. ij. S Silentiū naſcit̉ ex patīa. ⁊ quantum valeat religioſis ij. ij. vij. A Ibidem que ⁊ quanta mala ꝓuenīant ex verbis ocioſis. Ibidem de verbis nociuis Silentiū diſcretū diligendū eſt. ⁊ q̄d ſilentiū ſit. ꝙ ſi diſcretō in ſilentio nō ſeruet̉ ne videlicet nimia ſit reſtrictio ſilentij al̓s homo vitijs pulſatur ab in tra. Ibidem. C Per verba ocioſa interdū non excede rerarum. Et ibidem devtilitate ſilen tij. Ibidem. D Spes quid ſit. ⁊ quantum valeat fine meritis aliquid ſperare ſpes non eſt. .iij. ij. ij. M Qualiter ad ſpem venie animus reꝑa ri debeat. Ibidem M Spes ⁊ timor in hoīne ſemper eſſe de bent. Ibidem. O Spes habet tria ſigna ꝑ que homo ſci re poteſt an veniam de peccatis cōſecu tus ſit. .iij. ij. iij. Q Tabula ſcd̓m Spes ⁊ eius certitudo ex tribꝰ ꝓcedit Ibidem S Spei fiduciā obnubilat ꝯſcīa nimis ſtricta ⁊ erronea Ibidem. T Corda bonoꝝ qualiter in ſpe ſolidan tur ꝑ dona p̄cepta .iij. ij. ij. P Ibidem aliud notabile de ſpe bonoꝝ. P. Spes miſericordie ſemper eſt haben da Ibidem O Sobrietas ex paupertate naſcitur. ij. ij. x. G. Et quid ſit ſobrietas Ibidem Sobrietas alia eſt medicine alia aua ricie. Ibidem. H Sobrietas ꝯſiſtit in tribꝰ ibidē I Sobrietas ad multa vtilis eſt. Ibidem. L Tres ſunt gradus ſobrietatis. Ibidem R. Solitaria vita ꝯmendat̉. iij. j. v. X Solitudīeꝫ corꝑis habere nō valens hēat ſolitudineꝫ cordis ⁊ prima pay valet ſine ſcd̓a Ibidē A Solitudo diſponit ad grām ꝯtempla tionis .iij. iij. viij. R Societas mala vitanda eſt .ij. ij. xiiij. Spūſſanctus qualiter ꝓcedat a patre ⁊ filio .iij. j. vj. H. Spiritus igni comꝑat̉ ⁊ quare Ibi dem. F. Spūs oꝑat̉ in nobis bonam volunta tem ⁊ qualiter .j. j. ij. B. Spūſſanctus multiplex eſt in ꝟtute ⁊ qualiter hoībꝰ ꝯcedat̉ .iij. j. vj. I. Spūſſanctus qualiter inhabitet cor hominis .iij j. xiij. T. De quibuſdam effectibꝰ ⁊ donis ſpūſ ſancti ⁊ virtutibꝰ eius multiplicibus. iij. ij. iiij. A. Spūſſanctus fugiet̉ a cordibꝰ pecca tis mortalibꝰ maculatis Ibidem. E Ibidem qͣꝫ plura dicta de bonitate ſpi rituſſancti Spirituſſancti ꝓceſſio deſcribitur iij. iij. x. R Spiritum eſſe in ſpū qualiter intelli gatur. .iij. iij. xj. H Spūs damnati qualiter extra infer num nuſqͣꝫ ſunt. .iij. iij. xiiij H Spūſſanctus quare non in eodem in ſtanti aſcenſionis xp̄i apl̓is datus fue rit ꝓhe. v. N Ibidem de diuerſis chariſmatibus ſpirituſſancti. Spiritus duodecim fructus habet .iij. ij. ix. U Subditus p̄latuꝫ negligentem non imitet̉ neqꝫ iudicet ſed veneretur. .j. iij. vij. B Subditus ſuam cuſiodiat cōſcientiā Ibidem. B. Status in optimo in duobꝰ attendit̉ iij. j. xiiij. B. Supplicia futura finem debere habere peccatores exiſtimant ⁊ ergo finē non faciunt peccatorum ſuorum .iij. iij. xv. D. Qd̓ aūt nō ſint finem habitura oſten oitur. Ibidem E Suꝑbia quid ſit ⁊ qua rōe dicat̉ meri tum omnis peccari .ij. j. v. I. R Suꝑbia quadruplex eſſe diſtinguit̉. Et que ſint eius remedia contra ſuper biam Ibidem L U Ęlationis vitiū impedit opus virtuo ſum Ibidem . Et qualiter contra hoc vitium ſit vig landum Ibidem. O De occulta ſuperbia inferiorum ⁊ ſu perioruꝫ inter ſe mutuo atqꝫ aliter ſub ditus ⁊ de remedijs qͣꝫ plurimis. Ibidem P. Superbia qualiter aliter teneat prela tos ſiue prepoſitos atqꝫ aliter ſubdi tos ⁊ de remedijs qͣꝫplurimis Ibi dem A. ordinem alphabeti Plures vident̉ humiles ⁊ ſua eſtima tōe ſibi magni eſſe vident̉ Ibidē S Suꝑbie quatuor ſunt ſpeciēs. duode cim gradus ⁊ de numero illorum. Ibidem. A Ibidem ꝙ melior ſit peccator huīlis qͣꝫ iuſtus ſuperbus Superbia ⁊ vana gloria differunt. Ibidem. C Ibidē plures antoritates doctorum de vana gloria. Et qualiter caueri debeat in bomis operibꝰ Ibidem ne electi laudibꝰ hominuꝫ ex tollant̉ permiſſione diuina detractori bus lacerari permittunt̉ Ibidem qͣꝫ plura de elatione ⁊ diuer ſoꝝ inſlatione. ij. j. vj. D Ardare non de bemꝰ ad deū ꝯuertēdo. j. j. xj F Et qͣꝫ periculoſa ſit mora ꝯuerſionis Temꝑa duo ſuo ordine ſibi ſuccedūt. .iij. iij. xiij. Q Cemꝑantia ſecunda virtus cardina lis deſcribit̉. .ij. ij. xij. B Ex temperantia vemunt caſtitas pudi cicia. ſobrietas. ꝑcitas. moderantia. boneſtas. abſtinentia. ꝟecundia ⁊ mo deſtia. Ibidem. B Ibidem deſcriptōes ſingulaꝝ. B Cemporis breuitas ab omnibꝰ perpen ſata retrahit a peccatis ⁊ ſeculi vanita te. .j. j. x. I Templum dei ſunt hoīes; ⁊ qualiter illud preparari ⁊ edificari debeat. .iij. ij. xij. Q S Tēptatio triplex eſt ij. iij. v. U Temptationes ⁊ perplexitates dya boli qͣꝫ diuerſimode ſint ⁊ intricate Ibidem S Ceptationes religioſoꝝ acerbiores q̄ ſint. .ij. iij. vj. D De remedijs earundē. Ibidē 5 Quid facere debeat homo non valens habere remediū contra ſuas temptati ones. Ibidem. I. Qd̓ ſi adhuc nec ꝯſolat̉ nec abſoluit̉. hoc agit̉ occulto dei iudicio. ⁊ quid fa ciendū ſit. Ibidem. R. Non oīs temptatio eſt culpanda. ⁊ q̄ temptatio ſit gratulabunda Et ibideꝫ qͣꝫ plura dicta ſanctoꝝ de reſiſtētia ha benda in temptatōe. Ibidē U Temptatōnibꝰ quanto plus reſiſtitur tanto amplius ⁊ validius a maligno ſpū homo impugnat̉ Ibidem. 3 Temptat̉ homo a ſeptē iuxta vnam di uiſionē. ⁊ qual̓r illa ſint vincenda Et de ſeptē alijs quibꝰ premiabunt̉ ſi vi cerint. Quare deus electos ſuos per mittat temptari ⁊ tribulari. ⁊ qͣꝫ ſalu bre ſit temptationes ſufferre. Ibi dem. A B Temptationibꝰ homo ꝓbat̉. purgat̉. exercitatur. Ibidem. B Temptationibꝰ homo humiliatur .ij. iij. vij. D Temptari etiā deus hoīem permittit ne incidat in elatōem Ibidem ¶ Temptant̉ etiā hij qui ſubleuati ſunt in ꝓſperis vt ſuā per hoc cognoſcāt in firmitatem. Ibidem. Temptatio iuſtoꝝ per vitia ⁊ caſtiga tio eorundem per flagella quid ſignifi cet. Ibidem. H Quibuſdā maiora virtutū dona dant̉ ⁊ quedam minora eis negant̉ vt eorū animus ſemꝑ habeat vnde ſeſe repre hendat. ⁊ hoc ad augmentū humilita tis Ibidem I Temptant̉ quandoqꝫ religioſi. deuoti ⁊ ꝯtemplatiui ne de donis ꝯpunctōis aut etiam contemplationis extollant̉ Ibidem L Deus vno mō tēptat electos nūc veni endo ⁊ grām infundendo. nūc receden do ⁊ derelinqn̄do ne ꝟtutes qͣs hn̄t ex ſeipſis ſe hr̄e eſtiment Ibidē M Tabula ſcd̓m De vna ſpecie temptationis que ē ſub tractio gratie. .ij. iij. viij. N Et ibidem qualiter ſpes humilitas ⁊ parientia ꝓbantur in eiſdem. Teptationes a diabolo immiſſas d̓s ꝯſiderans noſtram infirmitatem miti gat vt ſimul non veniant .ij. iij. xj. L Temptant̉ illi acrius qui in dei timo re ⁊ amore ſunt feruentiores. Ibi dem. O. Temptamenta electis proſunt Ibi dem. Q Quedam temptationes ita ſubtiles ſunt ⁊ perplexe vt etiam a viris perfe ctis vix intelligant̉ .ij. iij. xij. 5 Ibidem de generibꝰ ꝑcuſſionum ſpi ritualium diuerſis A Temptatio nō extenditur vltra poſſe hominis .ij. iij. xiij. E Temptationibꝰ reſiſtere facit digna corporis chriſti ſuſceptio .iij. .j. xxiiij. R Ne nos inducas in temptationeꝫ qua liter exponatur .iij. iij. ij D. Temptationibꝰ reſiſtere nō valemus niſi dei adiutorio Ibidem E. Temptat̉ homo a duobꝰ in hora mor tis .iij. iij. xiij. A S Temptationibꝰ diaboli reſiſtendum eſt. .j. j. xij. F1. Temptationum remedia nouiter con uerſoꝝ ad religionem. .j. j. xj. X Temptamur non vltra qͣꝫ ſuſtinere va lemus Iuxta illud apl̓i fidelis deus qui non patitur nos temptari vltra qͣꝫ poſſumus .j. j. xij. R. Temptationes ſuſtinere ⁊ eiſdem re ſiſtere occaſio eſt augende virtutis .j. iij. iiij. Timor domini eſt prima virtus ꝑ quā ad alias peruenitur ⁊ per timorem ad penitentiam ꝯpungim̄. .ij. ij. ij. B Timor domini caritati locum prepa rat. Ibidem Timor ſex habet ſpēs Ibidem I Timore plures ad conuerſionē vocan tur. Ibidem L. A timore incipiēda eſt via dei Ibi dem M De timore virorum iuſtorum ſiue ele ctorum Ibidem N Timor de iuſticia habendus eſt. .j. j. viij. S Cimor damnationis eterne retrahit a vanitate ⁊ a timore mundialium .j. j. x. O. Timor dn̄i eſt primus ⁊ infimus gra dus ad deum aſcendendi. .iij. j. vij. Fi Timor triplex eſt Ibidem L. Timor qualiter foras mittat̉ per cari tatem Ibidem. U Tranquillitas eſſe nō poteſt niſi in pu ritate conſcientie. .iij. j. viij. P. Tribulatio in anima maior non eſt qͣꝫ habere conſcientiam vulneratam. ij. ij. vj. N Tribulationes in hac vita patientibꝰ frequenter adeſt deus Ibidem O. Timor ſanctorum apl̓orum ⁊ ꝓphetaꝝ quem in hac vita habuerunt nobis ꝓ ponitur ac ſi dicatur. Quid faciunt ta bule ſi contremiſcunt columne. .j. j. xij. V Trinitatis viſio eſt premium celeſtis patrie. .iij. iij. xiiij. T. Trinitas ſancta in via ꝯprehendi non poteſt ſed in patria ab electis aꝑte vi debitur. .iij. iij. xv. F Trinitas ꝑ caritatem inhabitat men tes iuſtoꝝ .iij. ij. xij. R. Trinitas ſancta quare fecerit hominē de quo ⁊ ad quid fecerit ꝓhe. j. A Triſticia ex accidia ꝓueniens qͣꝫ peri culoſa ſit .ij. j. ix. O. Et qualiter inde naſcat̉ deſperatio Temptatio eſt tercius gradus in quo dependet ſtatus ꝓficientiū. ij. iij. j. B ordinem alphabeti Cemptatio inchoatur ⁊ impletur tri bus modis. Ibidem C. Temptationi in principio reſiſtendū eſt. ⁊ quare. Ibidem D Principium motiuuꝫ operans pecca tum duplex eſt. Ibidem Et talis primus motus dicit̉ peccatuꝫ veniale tribus modis. Ibidem G Oiffert paſſioni animi ex temptatio ſſe ꝓueniens ab obligatione qua liga tur animus per delectationem ⁊ cōſen ſum. Ibidem H. Cemptatio quando dicatur humana Ibidem Cemptationibꝰ dant occaſiones quī qꝫ ſenſus ⁊ precipue viſus. ij. iij. ij. R Antiquus hoſtis tribus modis iuxta bn̄am diuiſionem nos inſequitur. Ibidem. X. Eſt ⁊ vna temptatio occulta quando culpe prius perpetrate ante mentis o culos reuocantur per malignum ſpiri tum etiam involentibꝰ. vt quos opere peruerſo maculare non valet ꝑcogita tiones prauas coinquinet. Ibidē U Qualiter ocioſi homines ſub quibuſ dam occaſionibus temptantur. li. ij diſt. iij. capitulo. ij. X. Cemptationum bella a tribus nobis inferuntur. .ij. iij. iij. G Cemptationes dyaboli ſunt impug nande. Ibidem. H Cemptationū certamina habebimus qͣꝫdiu vixerimus. Ibidem I Cemptationibus ⁊ flagellis iuſti viri ſlagellantur al̓s fatigant̉. ſuſtinent nā qꝫ corporis infirmitatem. ſꝫ electi hu tiſmodi temptamentis repugnant. re probi autem ꝯſentiunt. Ibidem. O Utrum homo in hac vita viuere poſſit abſqꝫ temptatione. plures locum mu tant vt temptationes euadere poſſint ſed parum prodeſt eis talis fuga. Et quate. .ij. iij. iiij. P A Temptari ⁊ induci in temptatōnem differunt. Ibidem C Ibidem vita hominis in ſe omnino di cit̉ eſſe temptatio. Hullus gradus perfectionis in hac vi ta eſſe poteſt ſine temptatione. Ibi dem. T. Acare d̓o tota C iter ⁊ ſeculo mori non ſit vir tute hominis ſed gratia dei ⁊ ſpūſſan cti roboratione. .j. j. xj. D. Uacant plures corꝑe ſed vagant̉ cor de. ⁊ qualiter corvagum ꝯpeſci debeat vt quieſcat. .iij. iij. ij. E. Uana ⁊ vera. caduca ⁊ tranſitoria ꝯmi ſceri non poſſunt. .iij. ij. vij. 5 Ueniale peccatum d̓r primus motus tripliciter. ij. iij. j. O Uenialiter aliquando non peccare in hac vita extat impoſſibile. Et quare hoc. libro. ij. diſtinctione. iij. capitulo. ix. R. Quedam ſunt peccata que a iuſtis in hac vita vitari non poſſunt. Ibi dem S. Uenialia ⁊ minuta peccata ſine quibꝰ preſens vita non ducitur delent̉ per ſa crimarum ꝯpunctōnem. nec ꝑ ea iuſti D cia amittitur. Ibidem. Uenialia peccata minuunt feruorē ca ritatis. iij. iij. xiiij. R Uenialia quomodo impediant introi tum regni celorum. ⁊ que ſint venialia ⁊ quomodo maculant anmam. Ibidem. U Uenialia quomodo impediant actua lem deuotōnē qͣꝫuis non effugient ſpi rituſſancti grām. .iij. ij. iiij. C Uerbum dei loqui volens ſiue predica re prius ſtudeat qualiter ipē viuat ⁊ ſic ex ſua vita colligat qualiter alios doce at. .ij. ij. xiiij. M ſcd̓m Tabula Uia que ducit ad vitam qūo dicit̉ an guſta. .iij. iij. xij. R Uicia capitalia videlicet ſuperbia ⁊cͣ. qn̄qꝫ non ſunt mortalia .ij. j. xiij. E Uitia vitare volens mundum fugiat. .j. j. ix H Uitia illas impetunt ꝟtutes quas de ſtruere conantur .ij. j. v. Q Uitia ſuꝑare ad plenum nemo valet fine diuine gratie adiutorio iij. ij. v. G Uitia capitalia qͣliter ſe pallient ſub virtutibus .ij. iij. v. X. Uitia palliat diabolus ſub ſpecie vir tutum vt ſic decipere poſſit Ibidē A. Uictoria ſpiritus aduerſus carneꝫ ha beri non poteſt niſi mediante certami ne. .ij. iij. iij. Ꝙ Uictoria noſtra de tēptatione deo nō nobis aſcribenda eſt. .ij. iij. x. E Uigilie pars ſatiſfactionis cauſantur ex ieiunio. Et quia fatigant ideo ſunt pars ſatiſfactionis .j. iij. j. D Uim facimus domino non cōplendo ſed flendo .j. ij. iij. D Uincere volens vitiū ꝑ quod infeſtat̉ explorare debet idipſum ⁊ ſpeciale ſe cum inire certamen .ij. iij. vj. R. Uiolentiam patitur regnum celorum ⁊ a quibus ⁊ qualiter .j. j. xij. R. Uirtus quid ſit ⁊ vnde dicat̉ ⁊ quis ſit eius effectus .ij. ij. j. E Et ibidem qualiter in virtutibꝰ profi ciendum ſit. D Uirtutes impugnantur a vitijs ꝯtra rijs ⁊ qualiter .ij. j. v. Q In virtuoſa vita non delectat̉ qui pec catis extat inuolutus .ij. ij. j. D Uirtutes acquiri volunt per labores. Ibidem 5 Uirtutum amor conſulitur ex dictis ſanctorum patrum. Ibidem I. Uirtus illa rara eſt videlicet magna operari ⁊ ſe non magnum reputare .ij. ij. v. C Uirtutes ſancte ſunt vere diuitie. .ij. ij. ix R Uirtus omnis que indiſcrete tenetur amittitur cum autem diſcrete tenetur nutrit̉. .j. iij. vj. VI Uirtus ſemper vult medium .iij. ij. xv. R Uirtutes theologicales explicantur. G iij. ij. j. Ibidem de conuenientia ⁊ differentia earum. H Uirtutes ille q̄ hominem ad deum per ducere debent quatuor in ſe habeant. iij. iij. xij. L Uirtutes cardinales explicantur. ij. ij. xij. O Dirtutibus cardinalibus homo in ſtruitur in bonis armatur contra vitia Ibidem. S Uirtutes iſte quando debeant dici pol licite quando purgatorie quando pur gati animi ⁊ quando exemplares. Ibidem. T Uirtus quelibet cardinalis qualiter il lis virtutibus coaptari debeat. Ibidem B Uiri iuſti iuſte viuere non valeant niſi dei gratia adiuuent̉ .iij. ij. v. H. Uiſitatio dei frequens condonat fa miliaritatem eiuſdem Ibidem L. Uiſitationum diuinaruꝫ obſeruantia in viris ſanctis deo ſumme placet. iij. ij. vj. T Uiſus ſumme cuſtodiendus eſt .ij. iij. ij. A. Uiſio dei eſt eterna felicitas .iij. .iij. ix. A Deus carnalibꝰ oculis non conſpici tur ſed intellectuali viſione mente. Ibidem. Circa trinitatem ꝑſonaꝝ ⁊ vnitateꝫ di uinitatis cautela eſt obſeruanda quo ad aſſertionem vtriuſqꝫ Ibidē D ordinem Ibidem de errore arrij ⁊ ſabellij. Cres ſunt ſpecies viſionum. iij. .iij. xij. T. Uiſio electorum in patria erit ſpiritu alis. iij. iij. xv. L Uita hominis quāto perfectior fuerit. tanto feruentior ⁊ vehemētior eſt amor eiuſdem ad diligendum ſolum deum. .iij. ij. xiij. Uita duplex eſt. actiua ſcꝫ ⁊ ꝯtempla tiua iij. iij. vj. B Ibidem de differentia ⁊ conuenientia earundem. Uſita actiua ⁊ ꝯtemplatiua non omni bus eque expediūt ⁊ quare. Ibidē. D Uitam iſtam ſine pctō nemo petranſi re poteſt. iij. iij. xiij. T Uocatio dei noſtre ſalutis eſt initium. l.j. xj. A. Uocatōis modus eſt triplex Ibidē X Uoluntas bona vnde oriatur. .ij. .ij. iij. O Uoluntas corrupta ſiue ꝯſuetudo ma ſa plura vitia efficit in ꝯſcientia quaſi naturalia Ibidē P Uoluntas bona ꝓdeſt ad ſalutem etiā ni effectum boni operis non habuerit. Ibidem. Q Uolūtas bona quatuor gradus habet Ibidem S. Uoluntas hominis libera eſſe non po teſt a cupiditatibꝰ. iij. ij. iiij. D Fiat voluntas tua qualiter exponi debe at. iij. iij. ij. Uox tube ad quam reſurgēt mortui in telligit̉ dupliciter. iij. iij. xv. X De zelo habendo erga ꝓximuꝫ. quem emm debent habere prelati mouet̉ que ſtio. Utrum ira zeli bona ſit ⁊ merito tia. iij. ij. xv. D. Explicit tabula huius Ealogra nati ẜm ordinem alphabeti. ¶ Prohemium Capitulum .I. ¶ Prohemium Incipit prohemium in dyalogum malogranat 5 Ili accedens ad ſeruitutē dei ſta in iuſti cia et timore. ⁊ prepara ani mam tuam ad temptatiōem. deprime cor tuum ⁊ ſuſtine. Inclina aurem tuā et ſuſcipe verba intellectus et ne feſti nes in tempus obductionis. Suſtine ſuſtentationes dei. Coniungere deo et ſuſtine vt creſcat in nouiſſimo vita tua Eccle. ſcd̓o. Capitulum .I. A Ancta tri nitas pater ⁊ filiuſ et ſpirituſſanctus. vnus omnipotens deus. ſue diuinita tis ac bonitatis et īeffabilis dulcedi nis et charitatis virtutē que eſt in ip ſo. ⁊ ipſe volens cōmunicare alijs ⁊ eſ ſe alios ſui ꝑticipes. fecit creaturā ra tōnabilem que ſeipſum videlicet ſum mum bonum intelligeret: intelligēdo amaret amando poſſideret poſſidēdo beata eſſet. fecit ergo deus primum ho minem formādo corpus eius de limo terre ⁊ inſpirauit in faciem eius ſpira culum vite hoc eſt aīam creauit quam corpori faciendo vniuit. factus aūt eſt homo ad ymaginē dei in naturalibus et ad ſimilitudinem in gratuitis vt di cit glo. ſuper illud p̄s. Et ſit ſplendo. dn̄i dei ſuꝑ nos ymago ſimilitudinis ad quā facti ſumus nō patris tantum beſ filij vel ſpirituſſancti ſed totius tri nitatis. ꝑ memoriam ſimiles patri. ꝑ intellectum filio. ꝑ dilectōnem ſiue vo tuntatem ſpirituiſancto. De hoc etiā dicit̉ beatus bern̄. Per memoriam pa ter ſimiles ſumus ꝑ intelligentiā filio ſpiritui ſancto nihil ita ſimile ē in no bis qͣꝫ voluntas ſiue amor vel dilectio. B Dedit etiā deus tale corpus pri mo hoī qd̓ anime eſſet ſubiectū vt eſſet etiam obtemꝑans ſine rebellione. eſſꝫ vegetabile ſine mortalitate. eſſet quo qꝫ anime cōforme vt ſicut aīma erat in nocens ⁊ tamē poterat peccare. ſic cor pus eſſet impaſſibile ⁊ tn̄ poſſet mor talitatem incurrere ⁊ ideo poterat mo ri ⁊ non mori. poterat habere ſufficien tiam ⁊ indigentiam poterat obtempa re ⁊ rebellare ⁊ hoc fuit ratione nature defectiue ex nihilo create nec ꝑ gloriā al̓s gratiam confirmate. fuit tamen il lud corpus ita conditū vt in eo nulla eſſet pugna rebellionis. nulla promp titas libidinis. nulla diminutio vigo ris. nulla corruptō mortis Hec autē immortalitas ade. fuit principaliter ab aīma ſicut ab influente. a corporis equali diſpoſitione ſicut a diſponente. a ligno autem vite ſicut a vegetante. a regimine vero diuine prouidētie ſicut ab interius protegēte. factus eſt itaqꝫ homo abſqꝫ omni culpa ⁊ miſeria nec ad culpā habuit fomitis incitamentū C Inſuꝑ datuꝫ fuit ei quadruplex ad iutoriū. Unum ad recte volendum Scd̓m ad murmurandū ꝯtra malum et ſtimulandum ad bonum. Primum eſt conſcientia. Secūdum ſinderiſis. Tercium fuit ſcientia illuminās intel lectum ad cognoſcendum ſeipſum. de um ⁊ mundū iſtum qui factus fuit pro pter ipſum. Quartū fuit caritas accē dens affectum ad diligendū deum ſuꝑ omnia ⁊ proximū ſuum ſicut ſeipſum. Noticiam etiam dei habuit cuius pre ſentiam quadam interiori aſpiratiōe contemplabatur nō tamen ita excellē ter vt in patria. nec ita in enigmate ſic̄ modo in via in qua ꝯtemplatione ſum me in deo delectabatur ⁊ ꝑ conſequēs eo fruebat̉ prout competebat homini d. j. Prohemium Capitulum. II. in ſtatu innocentie exiſtēti qui ſi in ſta tu innocentie ꝑmanſiſſet viuus ad glo riā tranſlatus fuiſſet D Duplex qͥppe bonū d̓s illi p̄parauerat vnū tꝑa le aliud eternū. primū dedit. ſecundū ꝓmiſit. ideo duplex p̄ceptuꝫ primus homo habuit. vnū nature ad cuſtodiē dum bonū datū. aliud diſcipline ad ꝓ merendū bonū ꝓmiſſum ⁊ hoc non po terat mereri melius qͣꝫ ꝑ merā obīam E Sed iſtuꝫ ſtatū felicē viꝫ innocē tie parentes nr̄i primi ꝓpter inobīam ꝑdiderūt ⁊ oēs poſteros ſuos .i. omne genus humanū ad magnā miſeriā ꝑ duxerūt. F Inuidens em̄ diabo lus felicitati hoīs in ſpē ſerpentis ip ſam mulierē tāqͣꝫ fragiliorē aggredit̉ temptandā quā cū in reſponſione du bitantē cerneret. inſtitit fortius. ⁊ vī cens eā etiā viꝝ illa mediāte deiecit. ꝓceſſit igit̉ ſic. primo querēdo cur p̄ce pit vobis deus ⁊cͣ. ſecūdo aſſerendo ne quaqͣꝫ moriemini. tercio ꝓmittendo. eritis ſicut dij ſcientes bonū ⁊ malum Proceſſus iſte fuit maxīe verſutie qꝛ ꝓceſſit experiendo impellendo ⁊ alli ciendo. Exꝑientiam em̄ accepit in in terrogatione. impulit in aſſertiōe. al lexit in promiſſionē. Allexit em̄ dya bolus mulierē ꝑ triplex appetibile .ſ. ꝑ ſcīam q̄ eſt appetibilis rōnis. per ex excellentiā ad modū dei qͥ eſt appetibi lis iraſcibilis ꝑ ſuauitatē ligni qͥ eſt ap petibilis ꝯcupiſcibilis. Igit̉ vir pec cauit qꝛ lignū vetitū guſtauit. Un̄ ⁊ pe naꝫ accepit vt in ſudore vultus ſui pa ne ſuo veſceret̉. G Mulier autē in duobꝰ peccauit qꝛ ſuꝑbiuit ⁊ vetitū ci bum ꝯmedit vnde ⁊ dupliceꝫ maledi ctionē hꝫ .ſ ſub viri ptāte eris ⁊ hoc ꝓpter primū. Itē in dolore ꝑies ꝓpter ſecundū H Deinde adā ⁊ eua de ꝑadiſo expulſi ſūt ſicut lucifer de celo. ⁊ in hac valle miſerie habitātes facti ſunt mortales. ceciderūt em̄ miſerabi liter a ſtatu innocētie ⁊ gr̄e in ſtatū cul pe ⁊ miſerie ꝓpter hoc certū eſt ꝙ oēs naſcimur filij ire qꝛ priuati rectitudīe originalis iuſticie quā p̄uaricatōeꝫ vo camus culpā originale ꝓpter cuius ha būdantiā incurrimus quantū ad aīaꝫ quadruplicē penā .ſ. infirmitatē igno rantiā maliciā ⁊ ꝯcupiſcentiam. Que qͣtuor inflicta ſūt ꝓpter originale pctm̄ qͣs ſane penas comitat̉ in corꝑe multi plex labor multiplex morbꝰ ⁊ multi plex dolor. Ad has quoqꝫ penas ſub ſequit̉ pena mortis ⁊ incineratōis pe na carentie dei viſionis ⁊ amiſſionis glorie celeſtis ¶ Ca. .II. I Idens aūt piiſ ſimus deus ⁊ miſericordiſſi mus dn̄s deus hoīem quē ad ſuij p̄ius fruitionē formauerat a ſtatu innocen tie tā felici ꝓpter pctm̄ inobīe cecidiſ ſe ꝯmota ſunt oīa viſcera mīe eius ſuꝑ eū ⁊ cogitabat cogitatiōes pacis ⁊ re demptōis qūo poſſet genus hūanum qd̓ creauerat ad ſe ꝑfruendū iteꝝ refor mate. hoc intelligens diuina ꝟitas ⁊ iuſticia. de quibꝰ d̓t pͣs. Iuſticia tua iuſticia ineternū ⁊ lex tua veritas. Cō tradicebant aſſerentes humanā natu rā q̄ ꝑ culpā inobīe erat ſauciata iuſte eſſe dānatam nō debere reformari. Au diens hoc pax dei q̄ exuꝑat oēm ſenſū ⁊ mīa dn̄i. de qua dicit pͣs. Miſericor dia dn̄i plena eſt terra ꝯpatientes ho minē lapſum ⁊ ꝓpter culpā damnatuꝫ eius cauſam ſibi aſſumpſerūt ⁊ in ꝯſpe ctu altiſſimi eam obtulerunt obſecrā tes ⁊ ſtimulantes eius pietatem vt ſū um plaſma quod ad laudem ⁊ gloriaꝫ ⁊ honorem ſuimet creauerat ineter nu ꝑire non permitteret. Ueritas aūt hoc reclamabat ⁊ iuſticia prohibebat dice tes ꝙ ille homo qui ſponte per ſuā cul ¶Prohemium Capitulū. III. pam cecidit non debere aliqn̄ ad ſalu tem ſubleuari. audiens hoc d̓ina boni tas ꝙ ꝓpter hoīem inter ſe ſic diſcepta tent placuit ſue paterne clementie ꝑti um qōnes dirimere. ſedare diſcordiā imuriāqꝫ nulli facere. R Et quia hoc ꝯgrue decenterqꝫ fieret ſapiēti fu it opus cōſilio. Unde ipſe pt̄ ſapīam ſuā .i. filiū de hac re ꝯſuluit. que ſapīa tale ꝯſiliū ad inuenit vt ipſam ꝑ ſeip ſam ſapīam humana carne ſeveſtiret. ⁊ ꝓ eterno ꝓthoplaſti piaculo aſſump tum a ſe hoīem morti mordendū obij ceret. ſed latēte deitate mordentē mor tem illaquearet ⁊ ſic moriendo ade de bitu homo veritati ⁊ iuſticie ſolueret ⁊ ceſurgendo captā hamo deitatis mor tem in eternuꝫ precipitaret. Cui ſnīe bes aſſenſerunt. vicꝫ veritas ⁊ iuſticia pax ⁊ mīa. ⁊ accepta ſatiſfactōne veri tas ⁊ iuſticia. mīa ⁊ veritas ſibi obuia nſerunt. iuſticia ⁊ pax ſe oſculate ſunt. L Cū ergo venit plenitudo tꝑis quo clementia dei patris hoīem recuꝑare diſpoſuit. miſſus eſt gabriel archange ſus occulti ꝯſilij baiulus ad virginē de ſtirpe dauidica cui repoſita ſunt teſta mnenta fidelia dicens. Aue gr̄a plena dn̄s fecū. Que breui deliberatōne pre miſſa citius rn̄dit. fiat mihi ẜm verbū tuū. Nec mora reuertit̉ nuncius ⁊ vir ginalem thalamū ingredit̉ xp̄s. Miſ ſus quippe fuerat ab arce patris filius cel orbis ꝯditor atqꝫ ventre virginali tato factus ꝓdijt. exiuit nāqꝫ per clau ſam portā d̓us ⁊ homo. lux ⁊ vita. ꝯdi tormundi. ⁊ ẜm ꝓphetam Baruch. iij. poſt hec in terris viſus eſt ⁊ cū hoībus Suerſatus. ⁊ ſic ꝑverbū incarnatū fcā eſt hūani generis reꝑatio. nō qꝛ aliter ſaluari nō potuit. ſed qꝛ null̓s modus aſſus ꝯgruebat ipſi reꝑatori. reꝑabili tceꝑationi O Congruebat inqͣꝫ tite modus reꝑatori ꝑ quē decebat on̄ dere ſuā potentiā. ſapīam. ⁊ bonitatē. Quid aūt potentius qͣꝫ cōiungere duo extrema ſumme diſtātia hoc eſt creato rem ⁊ creaturā. Quid ꝟo ſapientius qͣꝫ ꝙ ad ꝑfectōem totius vniuerſi fierꝫ ꝯiunctio primi ⁊ vltimi hoc eſt ꝟbi dei qd̓ eſt oīm principiū. ⁊ humane natu re que in oꝑbꝰ ſex dierum fuit vltima oīm creaturaꝝ. Quid beniuolētius ꝙͣꝫ ꝙ creator reꝝ ꝯīcare ſe voluit rebꝰ cre atis N Fuit etiā modus iſte con gruentiſſimus reꝑabili. qꝛ hō ꝑ pctm̄ corruit in infirmitatē. ignorantiam ⁊ maliciā per q̄ ineptus factus eſt ad vir tutē diuinā imitandā. ad veritatē cog noſcendā. ⁊ ad bonitatē diligendam Ideo d̓s factus eſt homo per qd̓ ſe red didit hoī imitabilem. cognoſcibilē. ⁊ amabilē. Fuit ſil̓r iſte modus ꝯgruen tiſſimus noſtre reꝑationi quo dn̄s in forma ſerui ſalutem ſerui ꝓcuraret Q ¶ Capitulum .III. Unt et alie rō nes quare fuit ꝯueniens deum incarnari. Prima fuit. qꝛ p̄uaricator abſtulit nobis deuꝫ. ꝯueniens gͦ fuit vt reꝑator redderet nobis deū. Scd̓a. qꝛ humilitas decuit deū. ſed nō potuit hu miliari vſqꝫ ad penas in natura diuīa. oportuit ergo ꝙ in humana Tercia vt eſſet huīlitas tanta in reꝑatōe qͣnta fu it ſuꝑbia in preuaricatōe. qꝛ ſuperbia fuit tanta vt hō vellet eſſe vt d̓s. vn̄ hu militas tanta eſſe debuit vt deus fieret homo. Et notand̓ ꝙ qͣꝫuis oꝑa trini tatis ſint indiuiſa ita ꝙ quicquid oꝑa tur vna ꝑſona oꝑetur ⁊ alia. tn̄ ſolus fi lius ſuſcepit carnē ⁊ nō pr̄ vel ſpūſſan ctus. qꝛ ad ſolum xp̄m ꝑtinet caro. ⁊ licet filius ſuſcepit carnem. non tn̄ de ſpernit patrem. nec ſe diuiſit a patre. Suſcepit inqͣꝫ filius carnē in ꝓprieta te. ⁊ tn̄ pater ⁊ ſpūſſanctus nō deficit d. ij. ¶Prohemium Capitulū. IIII. maieſtate in d̓initate equalitas in car ne ſola filij ꝓprietas. nō aūt ab eo pr̄is aut ſpūſſancti receſſit aliqn̄ diuinitas Cū gͦ vna ſit deitas. vna deitas imple uit quidem carnē xp̄i pater ⁊ ſpūſſan ctus ſed maieſtate ⁊ non ſuſceptione. SSi celū ⁊ terrā īplet pater īplet ſpūſ ſanctus carnē xp̄i de ſe vere al̓s deſere re nō potuerūt qn̄ in d̓initatis vnitate manſerūt P Dicendū eſt etiā ꝙ opus incarnatōis qn̄qꝫ attribuit̉ pr̄i vt ibi qn̄ venit plenitudo tꝑis miſit d̓s filiū ſuū Qn̄qꝫ attribuit̉ filio vt ibi ex iui a patre ⁊ veni in mundū. Qn̄qꝫ ſpi ritui vt in ſymbolo. Qui ꝯceptus eſt de ſpitituſancto. Sꝫ ideo hec dicunt̉ qꝛ opus incarnatōis fuit maxime po tentie ſapiētie ⁊ bonitatis que tribꝰ ꝑ ſonis attribunnt̉ Q Sūt aūt plu res rōnes qͣre filius incarnatus fuit ⁊ nō pater vel ſpūſſanctus. Prima vt ꝑ eandē ſapientiā qͣ mundū ꝯdiderat re ꝑatio fieret. Secūda eſt vt qͥ filius eſt in deitate eſſet ⁊ filius in humanitate. Tercia vt patris erga nos oſtenderet̉ caritas. Un̄ iohānes Sic deus dilex it mundū vt filiū ſuū vnigenitū daret. Quarta qꝛ nullū decet magis reduce re hoīem ad d̓inā cognitionē qͣꝫ ꝟbum quo ſe pater declarat qd̓ eſt vnibile car ni ſicut ⁊ ꝟ̓bū voci. Quinta qꝛ nullum decet magis reducere ad filiationem adoptiuā qͣꝫ filiū naturalē. Et qͣꝫuis fi lius dei humanā aſſumpſerit carnem nō tn̄ ſe diuiſit a patre ſed totus ⁊ inte ger manēs apud prēm integer ⁊ indi uiſus in humano aduenit corꝑe. non em̄ ꝑs vnigeniti venit in corꝑe nec ipſe ſe diuiſit vt dimidius apud prēm ⁊ di midius eſſet in ꝟgine ſꝫ totus apd̓ pa trē ⁊ totus in ſinu prīs totus in hūa no genere corꝑe nō relinquēs ſuꝑiora ve riit q̄rere terrena q̄ in celis ſunt ẜuans q̄ in terris ſunt ſaluans vbiqꝫ totus ⁊ in celo ⁊ in terra ⁊ apud prēm ⁊ in ꝟgi ne. R Notandū etiā ꝙ in cōi re ꝑatione oīm decens erat vt fieret ꝯcur ſus triū de triplici ierarchia .ſ. diuina angelica ⁊ hūana. Un̄ in mīſterio in carnatōis fuit ꝯcurſus angeli nūcian tis ⁊ ꝟginis ꝯcipiētis ac ꝟbi dei car nem aſſumentis S Cū ꝟo filius dei in mundū mittit̉ non fuit loci mu tatio ſꝫ nature hūane aſſuptio qꝛ ip̄iꝰ mitti eſt eē ab alio vbiqꝫ vt prius fuit ab initio. hec alteritas non ex ꝑte eius qͥ eſt cū ſit īmutabilis ſꝫ ex ꝑte eius in quo eſt qꝛ vnit̉ noſtre carni vn̄ mutatō nō fuit ex ꝑte ſui ſed ex ꝑte nr̄i qꝛ poſt incarnationeꝫ ſuit in patre ſicut ſemꝑ ¶ Ca. .IIII. Oſtquā autē fi lius dei ꝓpter ſalutē hūani ge neris hoīem aſſumpſiſſet al̓s carneꝫ ⁊ incarnatus fuiſſet in eadē carne ince pit aggredi modū ꝑ quē genus huma nū ſaluū faceret qd̓ ꝑierat T Iſte aūt modus redēptionis nr̄e fuit ama ra paſſio ⁊ mors ſua ꝑ quā ſaluati ⁊ a morte eterna liberati ſumus. De qua ip̄e ait Niſi granum frumenti cadēs in ter. mor. fu. ip. ſo. ma. Ouod expo nens beatus augu. d̓t. Se aūt dicebat granū ip̄e mortificanduꝫ infidelitate iudeoꝝ ⁊ multiplicanduꝫ fide oīm po puloꝝ. Item dn̄s alibi d̓t. Ego ſi exal tatus fuero oīa traham ad meipſum. Et ſicut moyſes exaltauit ſerpentē in deſerto ita exaltari oportet filiuꝫ hoīs vt omnis qui credit in ip̄o non ꝑeat ſꝫ habeat vitam eternā U Per iſta igit̉ dicta ītelligere debemus ꝙ ſalus eterna ꝓfluxit humano generi ex paſ ſione xp̄i qͣm ſuſtinuit ī cruce ſua paſ ſione diabolum vicit quem ligauit in infernum quem ſpoliauit mortē quā ſuꝑauit celūqꝫ aꝑuit. X De mō Prohemium Capitulū. IIII. aūt patiendi hoc ſciendū eſt qꝛ paſſus eſt xp̄s paſſione generaliſſima. paſſio ne acerbiſſima. paſſiōe ignoīoſiſſima paſſione interēptoria ſed viuificatīa. Generaliſſima inqͣꝫ quātū ad naturā humanā non ſolū ẜm oīa mēbra cor ꝑis principalia. verūetiā ẜm oēm aīe potentiā ſuſtinuit. liꝫ nihil pati poſſet ẜm naturā d̓inam Paſſus eſt etiā paſ ſione acerbiſſima. qꝛ nō ſolū dolendo vt patiens ꝑ vulnera ſed etiā ꝯdolens ꝓpter noſtra delicta. Paſſus eſt etiam paſſione ignoīoſiſſima ꝓpter patibu ſū crucis qd̓ erat ſuppliciū peſſimoꝝ. ⁊ ꝓpter ꝯſortiū iniquoꝝ latronū vicꝫ cū quibꝰ reputatus erat. Paſſus ē ⁊ paſ ſiōne interēptoria per ſeꝑatōem aīe a corꝑe. ſalua tn̄ vnione vtriuſqꝫ cū dei tate. Anathema em̄ eſt qui d̓t dei filiuꝫ naturā quā ſemel aſſumpſerat reliqͥſſe Quia igit̉ reꝑatiuū principiū ſicut or dinate ꝓduxit. ſic ⁊ ordīate reꝑare de buit genus humanū. ideo xp̄us ſaluo honore dei reꝑauit offerēdo obſequiū ſatiſfactoriū A Eſt aūt ſatiſfacere deo honorē debitū rependere. Honor aūt deo ſubtractus ꝑ ſuꝑbiā ⁊ inobīaꝫ hoīs fuerat qui nullo mō melius reſti tuit̉ qͣꝫ per humiliatōem ⁊ obīam xp̄i. Am̄ ergo xp̄s ieſus deus eqͣlis erat pa tei in forma dei inqͣꝫtum hō innocens nullatenus erat debitor mortis duꝫ ſe inet ip̄m exinaniuit ⁊ factus ē obediēs pſqꝫ ad mortē. qui exoluit deo qd̓ non tapuit ꝑ obſequiū ſatiſfactōis ꝑfecte. ⁊ obtulit ſacrificiū ſuauitatis ſumme ꝓ ꝑfecta dei placatōe B Item de buit reꝑari ꝑ remediū ꝯueniētiſſimū. conueniētiſſimū aūt aīe remediū eſt. pt ꝯrīa ꝯtrarijs curent̉. qꝛ ergo hō vo tens eſſe ſapiens vt d̓s. peccauit in lig no petito. volens delcāri ita ꝙ inclina tus eſt ad libidinē erectus in p̄ſumpti pſte. ac ꝑ hoc totū genus humanū infe ctū eſt ⁊ ꝑdidit immortalitatē ⁊ incur rit debitā mortē C Hinc eſt ꝙ ad hoc ꝙ hō reꝑaret̉ ꝯuenienti remedio d̓s factus hōvoluit humiliari ⁊ in lig nō pati. ⁊ ꝯtra vl̓em infectōnem pati paſſione generaliſſima. ꝯtra libidinē paſſione acerbiſſima. ꝯtra preſumpti onē paſſione ignoīoſiſſima. ꝯͣ morteꝫ debitā ⁊ inuitā in alijs hoībꝰ pati mor tem nō inuitā ſed voluntariā. Quia gͦ gn̄alitas corruptionis infecerat in no bis non ſolū corpus ⁊ aīam. ſed etiaꝫ oēm corꝑis ꝑtem ⁊ oēm aīe potentiā D Hinc eſt ꝙ xp̄s paſſus eſt in oī corꝑis ſui ꝑte. in oī potentia aīe. ⁊ in ſuperiore portōne ratōnis q̄ ſumme in deo delectabat̉. vt rō ꝓpter vmionē ſui ad ſuꝑius. ⁊ ſumme patiebat̉ vt natu ra ꝓpter ꝯiunctōem ad inferius qꝛ xp̄o erat viator ⁊ ꝯp̄henſor ſimul. Rurſus qꝛ libido vehemēter infecerat in nobis aīam ⁊ carnem ⁊ quantū ad carnalia ⁊ quantū ad ſpūalia pctā. Hinc eſt ꝙ xp̄s ⁊ acerbiſſima paſſione paſſus eſt in carne. ⁊ amariſſima ꝯpaſſione paſ ſus eſt in aīa. Et qꝛ in carne maxima erat eqͣlitas ꝯplexionis ⁊ ꝑfecta viua citas ſenſuū. in aīma vero ſumma cari tas ad deū ⁊ ſumma pietas ad ꝓximū Hinc eſt ꝙ vterqꝫ dolor fuit intenſiſſi mus. Amplus ꝯſiderandū eſt ꝙ tu mor ſuperbie ꝯſurgit aliqn̄ interius ex preſumptōe. aliqn̄ exterius ex oſtenta tione ex aliena laude. ideo ad remouē dam oēm ſuꝑbiam paſſus ē vtrūqꝫ ge nus ignoīne ⁊ in ſe patiēte. ⁊ in comi tatū quē hūit in paſſione E Po ſtremo qꝛ hec oīa non attingebāt diui nā naturā impaſſibilē ſed ſolū huma nā. hinc eſt ꝙ in morte xp̄i ſic facta eſt diuiſio aīe a carne vt tn̄ ſalua eſſet vni tas ꝑſone ⁊ vnio tam carnis qͣꝫ aīe cuꝫ deitate F Et qꝛ vnio aīe cū corꝑe facit hoīem ⁊ facit vnū. hīc ē ꝑ xp̄s d. iij. Prohemium Capitulū. V. Prohemium non fuit homo in illo triduo licet̉ caro ⁊ aīa vnita eſſent cū ꝟbo Un̄ qꝛ mors in hūana natura nō potuit mortem in ducere in ꝑſonā q̄ ſemꝑ viua fuit ideo mortua eſt mors invita ⁊ ꝑ xp̄i mortē abſorpta eſt mors in victoria ⁊ prin ceps mortis deuictus ac ꝑ hoc homo a morte ⁊ cā mortis ꝑ meritum mortis xp̄i tanqͣꝫ ꝑ remediū efficaciſſimum li beratus. Ca. V G E exitu autē et fructu paſſionis xp̄i. hec ſcien da ſūt .ſ. ꝙ aīa xp̄i poſt paſſionē deſcē dit ad infernū ſiue ad lymbū ad libera tionē non oīm ſed eoꝝ q̄ inter mēbra xp̄i deceſſerūt ꝑ fidē viuā vel ꝑ fidei ſa cr̄a H Poſt hec tercia die reſurre xit a mortuis reſumēdo corpus qd̓ pri us viuificauerat ſed nō tale qͣle prius fuerat qꝛ prius fuerat paſſibile ⁊ mor tale poſtqͣꝫ reſurrexit īpaſſibile fuit ⁊ īmortale viuēs ꝑpetue. I Deinde poſt. xl. dies ad celos aſcendit vbi ſuꝑ oēm creaturā exaltatus ſedet ad dexte ram dei patris qd̓ dictū intelligit̉ non quantū ad ſitū qͥ nō ꝯuenit deo pr̄i ſed quantū ad excellentiā bonoꝝ qꝛ .ſ. reſi det in potioribꝰ bonis pr̄is. R Do ſtremo interiectis. x. diebus miſit in apl̓os ſpm̄ſanctū ꝓmiſſuꝫ ꝑ quē ꝯgre gata eſt eccīa gentiū ⁊ ordinata ſcd̓m diſtributiōes diuerſas officioꝝ ⁊ gr̄a rum Rō aūt ad intelligentiā p̄dictoꝝ hec eſt qꝛ xp̄s inquantū ꝟbū increatū oīa ꝑfectiſſime reformare debuit De cet em̄ ꝑfectiſſimū principiū opus nō dimittere citra ꝑfectū. debuit eī reꝑa tiuuꝫ principiū redemptionis hūane remediū reducere ad perfectū. Ad hoc aūt ꝙ eēt ꝑfectiſſimū oportuit vt eſſet ſufficientiſſimū ⁊ efficaciſſimū Quia gͦ vt eſſet ſufficientiſſimū iō ſe extēdit ad celeſtia terreſtria ⁊ īfernalia Quia ergo ꝑ xp̄um ſunt infernalia recuꝑata terreſtria remediata celeſtia reintegra ta ita qd̓ primū hoꝝ fecit ꝑveniā. ſecū dū ꝑ grām. tercium ꝑ gloriā ideo poſt paſſionē aīa deſcendit ad inferos ad liberandū in inferno detētos Deinde reſurrexit a mortuis ad viuiuificandū mortuos in pctīs. Aſcendit ad celos reducēdo captiuitatē ad integranduꝫ iheruſalē celeſtē miſit ſpm̄ſanctū ad e dificandū ihrl̓m terreſtrem q̄ oīa nccā rio ꝯſequunt̉ ⁊ exigunt̉ ad ſufficientiā redemptiōis humane Rurſus qꝛ re mediū illud fuit edificatiſſimū taꝫ in eos qͥ xp̄i aduentū p̄ceſſerūt qͣꝫ in eos qui ſequunt̉ qui tn̄ ad ip̄m accedūt ⁊ acceſſerunt ⁊ eius mēbra fuerūt ⁊ ſunt Tales aūt ſunt qui adherēt ei ꝑ fidem ſpem ⁊ caritatē ideo remediū iſtud eſ ficatiaꝫ habere debuit. primo in eos q̄ xp̄m crediderūt credendo ſperauerūt ⁊ ſperando amauerūt Ac ꝑ hoc ſtatim debuit ad inferos deſcendere ad ip̄oꝝ liberationē vnde aperta ianua celi per xp̄i paſſionē q̄ ſatiſfaciendo remoueat rūpheam mutando ſm̄aꝫ d̓inā eripuit de inferno oīa ſua mēbra Debuit etiā efficatiam habere p̄cipuam in eos qui xp̄i aduentū ſequuūt̉ vt attingēdo ad fidem ſpem ⁊ caritatē tandē ad gloriā ꝑ̨̄duceret celeſtem L Ut igit̉ edi ficaret ad fidē qua credimus xp̄m ve deū ⁊ veꝝ hoīem qua credimus eū voli iſſe nos redimere ꝑmortē ⁊ ad vitam nos reducere poſſe ꝑ reſurrectionē iō voluit reſurgere ad vitam immortale interiecto tamen ſpacio tꝑis .ſ. debi to xxxvj. horarum in quo oſtenditur ꝙ vere mortuus fuit nec magis acce lerare ne ſi citius ꝯſurgeret crederet ꝙ non vere mortuus fuiſſet ſed ſe mor tuuꝫ finxiſſet nec amplius differre ne ſi ſemper iaceret in morte crederetur impotens ⁊ ꝙ nullos poſſet ad vitam Capitulū. VI. ¶ Proſ. Anium Iel nii ceuocare. id̓oqꝫ ſurrexit tercia die Am plius vt erigerꝫ in nobis ſpem ad cele ſte aſcendit gl̓am quā ſꝑamus OI Sꝫ qꝛ ſpes nō orit̉ niſi ex fide immor talitatis future. iō non ſtatim aſcēdit. ſed ſpacio. xl. dieꝝ interiecto in quo multa ſigna ⁊ argumenta verā aſtrue tet reſurrōnem ꝑ q̄ animus ſolidaret̉ in fide ⁊ ſubleuaret̉ ad ſperandā gl̓am celeſtē N Poſtremo vt inflāma tet ad caritatē miſit ſpūſſancti ignem in die penthecoſtes. ⁊ quia nullus hoc igne replet̉. niſi qui q̄rit petit ⁊ pulſat cū inſtanti ⁊ importuno ſpei deſiderio io non ſtatim poſt aſcenſionē miſit. ſꝫ deceꝫ dieꝝ ſpacio interiecto in quo di ſcipuli ieiunantes. orantes ⁊ gemen tes diſpoſuerunt ſe ad ſpūſſancti ſuſce ptionem. Ac per hoc ſicut debitam ſer uauit horā in patiendo. ſic in reſurgen S. ſic in aſcendendo ad celū. ſic etiam ſpumſanctum mittendo ⁊ ꝓpter funda tione trium virtutū predictaꝝ. ⁊ ꝓpter mmulta miſteria que in his tꝑibus im plicant̉. Et qm̄ ſpūſſanctus qui chari tas eſt ⁊ per caritatē habet̉ eſt oīm ori do cariſmatū. ideo cū deſcendit ſpiri tuſſcūs effuſa eſt plenitudo cariſmatū ad corpus xp̄i miſticum ꝯſummandū Et qꝛ diuerſa mēbra debent eſſe in cor Gore ꝑ̄fecto. ⁊ diuerſoꝝ membroꝝ di uerſa officia ⁊ exercitia. Hinc ē ꝙ vni datur per ſpūm ſermo ſapīe. alij ẜmo ſcie. alij fides ⁊cͣ. que enumerat apl̓s j. coꝝ. xij. que oīa oꝑatur vnus atꝫ idē ſpūs diuidens ſingulis ꝓut vult ſcd̓m ram liberaliſſimā ⁊ ꝓuidentiſſimam fatgitatē. Nunc manifeſtiſſime apꝑet quo dn̄s noſter ieſus xp̄s per ſuā paſſi bnem reſurrōem ⁊ aſcenſionem ⁊ ſpi tituſſcī miſſionē humanū genus ꝑfe cte reſormauerit reducēdo ad ſtatum relicitatis eterne quē prius ꝑdiderat primus homo per pctm̄ inobedientie. nam poſt ſpūſſancti miſſionem apoſto li hoc qd̓ a dn̄o audierunt. vicꝫ. Ite in mundū vniuerſum predicate euangeli um omni creature. qui crediderit ⁊ ba ptiſatus fuerit ſaluus erit. ſtatim palā predicauerunt ⁊ fidē xp̄i ac baptiſma annūciauerunt. Quicunqꝫ ꝟo ex iude is vel gentilibꝰ fidem xp̄i ⁊ baptiſmū ſuſceperunt accipiebant ſpūmſanctū per quē templum dei efficiebant̉. Un̄ apl̓s .j. coꝝ. iij. Templū dei ſanctū eſt qd̓ eſtis vos Spūs enim ſcūs ſe infun dens cordibꝰ fideliū ⁊ accendens in a more dei faciebat eos tabernaculū ſan cte trinitatis De hoc beatus aug. in li. de trini. ſic ait. Dilectio que ex deo eſt ⁊ deus eſt ꝓprie ſpūſſanctus eſt ꝑ queꝫ diffundit̉ in cordibꝰ nr̄is dei caritas. ꝑ quam nos inhabitat tota trinitas. ⁊ ſic homo hn̄s deum in ſe ꝑ fidem ⁊ di lectōem aſſecutus eſt dei fruitōeꝫ quā prius amiſerat ꝓpter lapſum primi ho minis. nūc in preſenti per grām ⁊ poſt hanc vitam ſi in ſtatu gratie ꝑſeuera uerit in futura vita hoc eſt in regno ce loꝝ per gloriā Sic igit̉ ꝯſummatū eſt ⁊ ꝑfectum illud bonū hoīs ad qd̓ crea uerat eū deus .ſ. ad fruitionē ſui. ¶ Capitulum .VI. Onſiderās aūt malignus ſpūs qꝛ ꝑ paſſionē ⁊ mortem xp̄i redemptū eſt genus hu manū. ⁊ ꝙ ad fidē ipſius multi voca rent̉. ac per ſacramentum baptiſmi a ſordibꝰ omniū peccatoꝝ mundarent̉. ⁊ oēs tales credentes in xp̄um filij dei efficerent̉ valde infremuit. ⁊ qui ius perdiderat ⁊ antiquum lucꝝ cepit que rere nouū O Per baptiſmū quip pe vt dictū eſt omne pctm̄ ſiue origina le ſiue actuale ꝑfecte deletur. manet tn̄ adhuc fomes peccati nō extinctus. id eſt ꝓnitas ad peccandū etiam in bapti d. iiij. Prohemium Capitulum .VI. ſatis. Quod cernens hoſtis antiquus hūani generis viꝫ hoīes etiaꝫ fideles ⁊ poſt ſacramentuꝫ baptiſmatis ꝑ qd̓ abluri a pctīs fuerant eē ꝓnos ad pec candū ꝓpter fomitē pctī q̄ in ip̄is re manſerat oēm maliciā ſuam ad temp tandū ⁊ ad decipiendū genus huma num extendit ⁊ in tm̄ p̄ualuit ſtimulā do ⁊ inſtigando ad vitia ⁊ ad ꝯcupiſcē cias carnis ⁊ mūdi ꝙ raro eſt aliquis qui eius laq̄os euadere valeat. Quis em̄ moderno tꝑe etiā inter fideles qui non eſt lapſus vel labat̉ in ꝯſenſum vel actū pctī P Sꝫ heu ꝓpter morta le pctm̄ ꝑdit̉ puritas ⁊ innocētia bax tiſmalis ⁊ priuat̉ hō grā ſpūſſancti ⁊ efficit̉ iteꝝ filius ire ⁊ ꝑ ꝯn̄s incurrit damnationē ꝑpetuam hoc eſt mortem aīe. Un̄ ezechiel̓. viij. Anima que pec cauerit ip̄a moriet̉. Et beatus iacobꝰ .j. c. Peccatū cū ꝯſūmatū fuerit ip̄m generat mortē Quid gͦ nunc agere de bet infelix ⁊ miſer peccator tot ingra tus beneficioꝝ ſibi a deo impenſoꝝ vi ꝙ creatus fuit ad ymaginē dei. ꝙ fuit redemptus precioſo ſanguine xp̄i ⁊ ꝙ fuit ablutus in baptiſmate ab oī fece peccati qui iteꝝ incidit in ſordes viti oꝝ ſe iteruꝫ deturpando ⁊ maculando Rebaptiſari nō licet qͥd gͦ. deſperabit devema abſit. Benigniſſimus em̄ ꝯdi tor noſter ꝯſiderās ⁊ cognoſcēs figmē tum noſtꝝ eē fragile ad peccandū ꝓ vt ip̄e d̓t in gen̄. viij. Senſus em̄ hoīs ⁊ cogitatio hūani cordis in malū ꝓna ſunt ab adoleſcētia ſua Folēs etiā ſu um ſanguinē q̄ innocenter fuſus eſt ꝓ nobis. eē ꝓ nobis fuſtratū ex ſua inef fabili pietate prouidit nobis de reme dio ſalutari ſtatuens ſacr̄a ē quibꝰ pre cipiū eſt pm̄a q̄ valet ⁊ poſt baptiſmū maculas ꝑ peccatū ꝯtractas abluere ⁊ delere ⁊ grām ꝑditā reformare. de hac pietate ⁊ mīa dn̄i Beatus gre. ſuꝑ illo iob. Nunquid armilla ꝑforabis max illam eius Max illā dn̄s leuiathā iſti us armilla ꝑforat qꝛ ineffabili mīe ſue potentia ſic malitie antiqui hoſtis ob uiat vt aliqn̄ eos etiā quos iā cepit a mittat ⁊ qͣſi ab ore illius cadant qͥ poſt ꝑpetratas culpas ad innocentiā rede ant. Quis aut hoīm leuiathan iſtius os euadat vt illicita nulla committat. Quis etiā ore illiꝰ ſemel raptus max illā eius euaderet ſi ꝑforata non eſſet an nō in ore petrū tenuit cū negauit eū an nō in ore dauid tenuit. cū in tātam ſe luxurie voraginē merſit ſꝫ dū ad vi tam vterqꝫ ꝑ pm̄aꝫ redijt leuiathā iſte eos aliquo mō quaſi ꝑ maxille ſue fo ramē amiſit. Sed hinc cognoſcimus ad quantū redemptori hūani generis debitores ſumus qͥ non ſolū nos in ore leuiathanire ꝓhibuit ſꝫ ab ore etiā re dire ꝯceſſit qͥ ſpem peccatori nō abſtu lit qꝛ max illam eius vt euadēdi viam tribueret ꝑformauit. Ubiqꝫ gͦ nobis occurrit ſuperna medicina quia ⁊ de dit homini precepta ne peccet ⁊ tamē peccanti dedit remedia penitentie ne deſperet. Hec grego. Ecce quomodo miſericordia ⁊ pietas domini ex omni ꝑte ꝓuidit de medicina ⁊ remedio pec catoribꝰ etiā poſt baptiſma in peccata corruentibꝰ. Qui vero tam piam me dicinam ꝓpter ſuas iniquas volupta tes ⁊ cōcupiſcentias ⁊ turpitudines negligit quid aliud qͣꝫ in ꝑditionem perpetue damnationis voluntarie pel git. Nullam enim excuſationem tem pore vindicte ⁊ ire dei pretendere pote rit De hoc beatus gregorius in quada omelia. ſic dicit. non eſt iam quod ho mo excuſationis inueniat deus deſpi citur ⁊ expectat contemni ſe videt ⁊ re uocat iniuriam de contemptu ſuo ſuſ cipit ⁊ quandoqꝫ tamen reuertenti e tiam premia promittit ⁊ non ſolum emium Capitulū. VII. Orohemiui qn̄qꝫ veꝝ etiam frequenter. imo ſemꝑ. Unde beatus auguſ. Uelit nolit noua tus hereticus. vere penitentes ꝑatus ē ſuſcipere xp̄s Q Conſiderantes igit tantam pietatem in viſceribꝰ dei noſtri erubeſcamus ⁊ timeamus iace re in prauitatibꝰ noſtris. ⁊ ideo non tardemus ꝯuerti ad dn̄m. nec differa mus de die in diem. ſed quanto citius ſalubrem pm̄am ꝓ noſtris reatibꝰ aſſu mamus. de onamus veterem hoīem ſancte ⁊ religioſe viuendo vt gratiaꝫ ⁊ miſcd̓iam dei inueniamus tꝑe oportu nō in extremis noſtris. VCapitulum VII. F Otanduꝫ autē quō accedere debeamus ⁊ gra tiam inuenire. dn̄s noſter per os ſapiē tis ſpūſancto inſtructi edocet dicens berba ſuperius in principio ꝓpoſita vi delicet. Fili accedens ad ſernitutē dei ⁊cͣ. In quibꝰ verbis dn̄s noſter tanqͣ bt̄ pijſſimus vocans nos filios vt nos bemuolos ad obediendū faceret on̄dit nobis viam viuendi ⁊ perueniendi ad ſeipſum. nā in iſtis breuibꝰ dictis vt infra patebit ꝯſiſtit tota ſalus hoīs At aūt materia pn̄s ꝯgruentius po nat ẜm intentōem ſcribentis dictātis vel colligentis ⁊ facilius intelligatur quantū ad fructum. ſi tn̄ audientis di cat vel ponat̉. hec autoritas per iſtum modum. Fili accedens ad ſeruitutem dei ſta in timore ⁊ iuſticia ⁊cͣ. In qua autoritate triplex ſtatus electoꝝ ꝯpre ſenditur. vicꝫ incipientium. ꝓficien tium ⁊ perfectoꝝ. Status incipientiū ſilſe penitentiū ꝯſiſtit in tribꝰ .ſ. in ꝯtri tione. ꝯfeſſione ⁊ in ſatiſfactōe. Sta tus ꝓficientiū etiam in tribꝰ. in vitio. tum deteſtatōe. virtutū operatōe. ⁊ tē ptationū perpeſſione. Status ꝑfecto tum ſimiliter in tribꝰ. vicꝫ cordis mū dicia ſiue puritate. dei caritate ⁊ in cre atoris omniū ꝯtemplatōne. Primus ſtatus notat̉ cum d̓r. Fili accedens ad ſeruitutē dei Scd̓s cum ſubiungit̉ ſta in timore ⁊ iuſticia. ⁊ preꝑa animam tuam ad temptatōem ⁊ ſuſtine. Terci us qn̄ ſubinfert̉ Coniungere deo E Et qꝛ ad regnū dei nemo poteſt ꝑueni re niſi ſit in ſtatu penitentiū. ꝓficienti um vel perfectoꝝ. ideo pꝫ manifeſte vt dictū eſt ꝙ omnia que nccāria ſunt ad ſalutē hoīs in iſtis breuibꝰ ꝯprehendū tur ꝟbis Nunc igit̉ ꝓut dn̄s donaue rit ꝓcedendū eſt ad materiā mō aſſum ptam declarandā ⁊ exequendā Sꝫ an teqͣꝫ ꝓcedat̉ T Sciendum eſt ꝙ colloquia edificatoria ex ore ſenioruꝫ ad iuniores prolata magis inſtruūt ⁊ edificant qͣꝫ ſimplex lectio. Qd̓ affir mat beatus greg. cum d̓t. Collocutōis vox plus qͣꝫ lectionis ſermo corda tor pentia excitat. Hoc igit̉ attendens in hoc tractatu per modū dyalogi vicꝫ in terrogantis ⁊ rn̄dentis ꝓcedere diſpo ſui. hoc eſt patris ſpūalis rn̄dentis ⁊ inſtruentis. filij vero ſpūalis interro gantis ⁊ informatōnem recipientis. Pater ergo ſpūalis filiuꝫ ſpūalem al loquit̉ dicens verba preaſſumpta. Fi li accedens. Accede inquā primo pro peccatis pm̄am agendo. ⁊ ſta in timo re vitia fugiendo. ⁊ iuſticia oꝑa virtu oſa faciendo. ⁊ preꝑa anīam tuam ad temptatōem impugnationibꝰ dyabo licis reſiſtendo. ⁊ ſuſtine in bona vita ꝑſeuerando. Coniungere deo ipſi ꝑ ca ritatē firmam adherendo. Si iſta fece ris gratiam ⁊ gloriam apud dominuꝫ obtinebis. gratiam in preſenti. ⁊ glo riam in futuro. Amen. ¶ Explicit prohemium. Liber .I. Diſt. I. Ca. I. ¶ Incipit dyalogus dictus malogra natum ꝯpilatus a quodam venerabili abbate monaſterij Aule regie in Bohe mia ordinis cyſtercien̄. Et filius lo quitur patri. Erba exhortatiōis i ex tuo ore o pater ad me directa aīme mee multum ſalubria cordis mei aure libens ſuſcipio. Sed rogo vt illa que mihi breuiter ꝑſtrinxiſti latius ⁊ ma nifeſtius ad interrogationē meā ꝓ in ſtructione ⁊ edificatione mea velis ex planare vt ꝑ hoc ſalubrem aīe mee do ctrinā valeā aſſequi. Et illa q̄ ſuꝑius memoratus es poſſum ꝑfectius adim plere ⁊ a dn̄o grām in pn̄ti ⁊ gloriam in futuro obtinere Un̄ primo peto me in formari qūo ſit accedendū ad deuꝫ ⁊ prīo vtꝝ acceſſus ad deū fiat ꝑ grāꝫ dei aūt ꝑ libeꝝ arbitriū ſiue ꝑ volunta tē hoīs. ¶ Diſtinctio I Ca. Dater reſpondit filio. Cire debes fili ꝙ oīs ſalus hoīs primo hꝫ or tum a grā dei. Un̄ iaco. .j. Omne datū optimū ⁊ oē donū ꝑfectū deſurſum eſt deſcendens a patre luminū. Iſtud do nū ꝑfectū eſt grā ſpūſſancti ꝑ quā d̓s oēs ꝑ ip̄m a ſeculo p̄deſtinatos vocat ad ſalutē. Un̄ nccē eſt ſpiritui rōnali ſi debet eē dignus eterne beatitudinis ꝙ fiat ꝑticeps influentie ſpūalis. Ad bonū em̄ gr̄e non p̄t quis ꝑ ſe ꝑuenire cū hoc nō ſit ſcd̓m limites nature ſed ſcd̓m influentiaꝫ largitatis diuine qꝛ homo ꝑ ꝓpriam induſtriā ſine grā nec accedere ad deū nec cogitate nec oꝑa ri quicquam boni valet Ergo vocatio prima ſiue acceſſus ad deū ſit ꝑ grām Hoc teſtat̉ grego. in. xxxiij. libro mo. ſuꝑ illo verbo U Et qͥs dedit mi hi vt reddaꝫ ei ita dicēs Nemo quip pe vt diuina eū grā ſubſequat̉ aliqͥd cō tulit deo naͣm ſi nos deū bene viuendo ⁊ oꝑando p̄uenimus vbi eſt qd̓ ait ꝓ pheta Mīa eius preuenit me. Si nr̄a dilectio deū p̄uenit vbi eſt qd̓ ait iohā nes Non quaſi nos dilexerimus deū ſed qm̄ ip̄e prior dilexit nos. Si ſine eius munere noſtra ꝟtute deū ſequam̄ vbi eſt qd̓ veritas d̓t Sine me nihil po teſtis facere Et illud. Remo poteſt ad me venire niſi pater meus traxerit euꝫ Si ſaltem bonoꝝ oꝑm facta ꝟtute nō ſtra ꝓpria bene cogitando preuenimus vbi eſt qd̓ rurſum ꝑ paulū tam ſubtili ter dicit̉ vt oīs de ſe humane mentis fiducia ab ip̄a cordis radice ſuccidat̉ cū ait. Non qꝛ ſufficientes ſumus co gitare aliquod a nobis quaſi ex nobis ſed ſufficientia noſtra ex deo ē. hec gre gorius. Sic igitur patet ꝙ conuerſio ſiue acceſſus ad deum fit primitus Y gratiam ipſius dei. ¶ Filius. Icut audio conuerſio ſiue ac ceſſus ad deum fit per gratiā. quid ergo de libero arbitrio agit ne aliquid aut cooperatur gratie ad hominis ſalutem. Diſt.I. Ca. II. Liber .I. Liber .I. Capitulum .II. Pater X Uāuis per gra tiam principaliter fiat acceſ ſus ad deū. non tn̄ per hoc excludit̉ libe tum arbitriū. qꝛ ꝯuerſio ſiue acceſſus ad deū ⁊ oē opus bonū ⁊ ꝟtuoſum per qd̓ acquirit̉ ſalus ꝓcedit a gr̄a ⁊ a libe ro arbitrio. principalius tn̄ a gr̄a. Nā ops dn̄s eis quos vult ſaluos facere ⁊ quos p̄elegit primo donū ſue gratie in rundit. q̄ infuſio monet libeꝝ arbitriū ad bonū appetendū. Cū vero immiſſio nes has ſalubres libeꝝ arbitriū ſuſce pit. ⁊ ad bonū appetendū motū fuerit ſtatim gr̄a que prius p̄uenit libeꝝ arbi triū mouēdo ſubſequit̉ ſibi cooꝑando in his que ꝑtinent ad ſalutem. Hoc ꝓ bat btūs greg. xvj. mor̄. cū dicit. Suꝑ na pietas prius agit in nobis aliquid fine nobis vt ſubſeqn̄te quoqꝫ nr̄o libe to arbitrio bonū qd̓ iā appetimuſ agat nobiſcū. qd̓ tn̄ per impenſam grām in extremo iudicio ita remuneret in no bis ac ſi ſolū ꝓceſſiſſet ex nobis Quia em̄ dina bonitas vt innocentes nos fa clat pͥuenit Paulus ait. Grā dei ſum id qd̓ ſum. Et qꝛ eandē grām noſtꝝ li beꝝ arbitriū ꝯſequit̉ adiungit. Et gr̄a eſus in me vacua nō fuit ſed abūdanti us laborani. Qd̓ cū ſe nihil ꝯſpiceret. ait̓. non aūt ego. Et tn̄ qꝛ ſe eſſe aliqͥd cū gr̄a inuenit adiūxit. ſed gr̄a dei me cū. ſi cū p̄ueniente gr̄a ſubſeqn̄s libeꝝ arbitriū nō hrēt. vt ergo ſine gr̄a ſe ni hil eſſe on̄deret. ait. Nō ego. vt ꝟo ſe cū gr̄a eſſe oꝑatū per libeꝝ arbitriū on̄ deret. adiungit. ſed gr̄a dei mecū Hec gre. Dicit beatus aug. Nolentē deus puenit vt velit. ſubſeqͥt̉ ne fruſtra vel it. A De hoc etiā ait ber. Deus tria hec hoc eſt bonū cogitare. a malo declīare ⁊ belle ꝓficere in nobis oꝑat̉. primū ſi ne nobis. ſcd̓m nobiſcū. terciū ꝑ nos facit Siquidē immittendo bonā cogi tatōem nos p̄uenit. mutando etiā ma lā voluntatē ſibi ꝑꝯſenſum iūgit. mini ſtrando etiā ꝯſenſui facultatē vel facili tatē foris ꝑaptū opus nr̄m intra nos opifex innoteſcit. Sane ipſi nos p̄ue nire neqͣqͣꝫ poſſumus. Qui āt bonū ne minē inuenit neminē ſaluat quē nō p̄ uenit Adeo gͦ ſine dubio nr̄e fit ſalutis exordiū. nec ꝑ nos vtiqꝫ nec nobiſcuꝫ veꝝ ꝯſenſus ⁊ opus ⁊ ſi nō ex nobis ſit nō tn̄ ſine nobis Cū igit̉ deū inuiſibil̓r intra nos ac nobiſcū actitare ſentimꝰ ſoli gr̄e eius attribuamus Ipſa liberū excitat cū ſeīat cogitatū. ſanat cū mu tat affectū. roborat vt ꝑducat ad actū. ẜuat vt nō ſentiat defectū. hec ber. Pꝫ gͦ ꝑ predcā quō gr̄a p̄ueniat libeꝝ arbi triū ⁊ etiā ſubſeqͣtur. nā ipia gr̄a ſpūſ ſcī bonā volūtatē q̄ ꝓcedit ex libero ar bitrio primo oꝑat̉ in hoīe vt ſit. deind̓ cooꝑat̉ ne vacua ſit. B Qd̓ hugo pulcris ꝟbis ꝓbat d. Spūs nāqꝫ ſcūſ bonā voluntatē primo in hoīe oꝑatur. deinde bone volūtati mouenti ſe ⁊ ope ranti cooꝑat̉. prius bonā voluntatem aſpirat vt ſit. de in̄ bone volūtati mouē ti ſe inſpirat vt moueatur ⁊ oꝑet̉ vt va cua n̄ ſit. primo oꝑat̉ eā. deinde oꝑat̉ per eā. bona em̄ voluntas eſt inſtr̄m ſed ſpūſſcūs eſt artifex. primo inſtr̄m oꝑa tur. deinde ꝑ inſtr̄m oꝑat̉. primo ſolꝰ inſtr̄m oꝑat̉. qd̓ ꝟo ꝑ inſtrumentū nō ſolus ipſe oꝑat̉ ſed etiā inſtr̄m ip̄m ꝑ qd̓ ipſe oꝑat̉. Sic ſpūſſcūs primo bo nā voluntatē in hoīe ſolus oꝑat̉. ſed qͥ poſtea per bonā voluntatē oꝑat̉ non ſo lū ipſe oꝑat̉ ſed etiā voluntas per quā oꝑat̉. tn̄ opus bonū ex ſpūſctō eſt qui oꝑat̉ non ex volūtate hoīs ꝑ quā oꝑat̉ in ipſa quidē bonū ſed non ex ipſa. qꝛ aliunde accepit. Idem gͦ opus bonū ⁊ ſuū eſt inqͣꝫtum hꝫ. nō ſuū inqͣntū a ſe metipſo nō hꝫ Hec hugo. De hoc eti Liber .I. Diſt. I. Ca. II. am habet̉ in glo. ſuꝑ. ix. ca. de cele. ie rar. vbi d̓r Sicut in nr̄a ptāte non eſt vt d̓ine illuminatōis donū nobis offe rat̉ ita nō niſi in nr̄a ptāte eſt vt oblatū ſuſpiciat̉ Nā ⁊ aliqn̄ ⁊ cū nolumus of fert̉ ſꝫ nūqͣꝫ ſuſcipit̉ niſi cū volumus ⁊ cū volumus a deo volumus qꝛ donū dei eſt volūtas bona cū aūt nolumus a no bis nolumus qꝛ nolle nihil aliud ē qͣꝫ nō velle qd̓ deſertio boni eſt. Hec glo. C. Per iſtas autoritates colligere poſſumus ꝙ opus bonū oē qd̓ ꝑ hoīeꝫ agit̉ ſit ꝑ grām inſpirantē ⁊ libeꝝ arbi triū ſiue volūtatē ꝯſentientē ⁊ reqͥrunt̉ hec duo ad ſalutē vt hoīs ſalus ꝑficiat̉ De hoc d̓t bern̄. in libro de gr̄a ⁊ libero arbitrio ſuꝑ illud capituli ad roma. ix. Nō eſt volētis neqꝫ currentis ſꝫ mi ſerentis dei Qd̓ igit̉ agit libeꝝ arbitri um breuiter rn̄o. Tolle libeꝝ arbitriū nō eſt qd̓ ſaluet̉ tolle grām nō ē vn̄ ſal uet̉ opus hoc ſine dubio effici nō pōt niſi vno a quo fit ſine altero cui vel in quo fit Deus autor ſalutis eſt cuius eſt libeꝝ arbitriū tm̄ capax nec dare illaꝫ niſi deus nec caꝑe valet niſi libeꝝ arbi triū. Qd̓ gͦ a ſolo deo ⁊ ſoli dat̉ liberū arbitriū tā abſqꝫ ꝯſenſu accipiētis eē nō p̄t qͣꝫ abſqꝫ grā dantis ⁊ ita gracie oꝑanti ſalutē cooꝑari d̓r libeꝝ arbitri um dū ꝯſentit hoc eſt dū ſaluat̉. Con ſentire em̄ ſaluari eſt. ꝓinde pctōris ſpūs ſaltē huiuſcemodi minime capit eo ꝙ illi volūtarius deſit ꝯſenſus quo ſaluāti viꝫ deo placide obtēꝑet ſiue iu benti acq̄eſcendo ſiue pollicēti creden do ſiue reddēti grās agendo. hec bern̄. De hoc etiā ait q̄dā glo. ſuꝑ illo verbo apocal̓. iij. Ego ſto ad hoſtiuꝫ ⁊ pulſo Ego ſto viꝫ dn̄s ad hoſtiū viꝫ cordis hūani ⁊ pulſo ad bonum ſuꝑnaturale mouēdo Si qͥs audiret vocē meā mo nicioni mee ꝯſentiēdo ⁊ aperuerit mi bi ianuā ꝑ conatū liberi arbitrij ad bo num. introibo ad illū .ſ. ꝑ grām gratū facientē habitādo in illo cenabo cum illo ⁊ ip̄e mecū naͣ deus in tali hoīe de lectat̉ ⁊ ip̄e in deo. hec glo. D Per iſta igit̉ dicta apparet clare ꝙ opus bo nū ſit ꝑ hec duo .ſ. ꝑ grām ⁊ libeꝝ arbi triū. Quod greg. in. xxxiij. mora. ꝯfir mat dicens Bonū quippe qd̓ agimus ⁊ dei ⁊ nr̄m Dei ꝑ p̄uenientē grām no ſtrū ꝑ obſeqn̄s liberū arbitriū. ſi eī dei nō eſt vn̄ ei ineternū gracias agimus Rurſum ſi nr̄m nō eſt vn̄ nobis retri bui p̄mia ſperamꝰ Quia gͦ nō immeri to grās agimus dū ſcimus ꝙ eius mu nere p̄uenim Et rurſum qꝛ nō īmerito retributionē q̄rimus ſcimus ꝙ obſe qn̄te libero arbitrio bona eligimus q̄ gerimus. hec greg. Notandū tn̄ ꝙ li cet oꝑa meritoria ſalutis eterne ſint li beri arbitrij ⁊ gr̄e principalius tn̄ ſunt gracie Gracia em̄ libeꝝ arbitriū diri git in exercitio virtutū. ꝑ nos em̄ ma le facere poſſumus ſed nō bonū Quiſ quis gͦ boni aliquid in ſuis actibꝰ ꝯſi derat dono gratie id aſcribat ſed quid mali in ſe perpenderit hoc ſuuꝫ dicere poterit in bonis vitando arrogantiam in malis ſeruando hūilitatis ꝯſtantiā que ſepe ꝑdit̉ dum mens de virtutibꝰ ꝑ arrogantiam gloriat̉. Filius. Ufficienter mihi nunc expoſitū Ꝙ eſt quomodo omne opus bonuꝫ ꝑ gratiā ⁊ libeꝝ arbitriū ꝑficiat̉ ꝑ gra tiam p̄uenientē ⁊ mouentē liberū arbi trium vero ꝯſentiens ⁊ ſalutis monita ſuſcipiens ⁊ ꝙ in his duobꝰ ſalus ho minum ꝯſiſtat Sed mouet valde mē tem meā cū libeꝝ arbitriū ſine grā ſpi rituſſancti nihil poſſit operari. E Cur oīpotens deus qui plenus eſt oī pietate ⁊ miſericordia ſuā grām nō in fundat oībꝰ ꝯmuniter hoībꝰ per quam cuncti poſſent ſaluari. Ca. .III. Pater ¶ Liber .I. Diſt. I. Ca. III. ¶ Liber .I. Stā que te mo uent. ⁊ de quibꝰ queris valde ſunt occulta. ⁊ nulli intellectui rōnali Quia Iudicia eī dei ſunt hec ⁊ valde in ꝑſcrutabilia. de quibꝰ ꝑ pͣs. d̓r. Iudi cia tua abiſſus multa. Quis ꝯp̄hende te p̄t̄ qͣre deus cū poſſꝫ nō vocet oēs ad pla ſalutis. Uel qͣre magis vni pctōri munus gr̄e largiat̉ qͣꝫ alteri ip̄m eligē co ⁊ pocando ad viā vite hic oꝫ ſilentiū tm ponere humāe loqͣcitati ⁊ exclama te cū apl̓o paulo qui ꝯſiderās ppl̓m iſ taheliticū ꝓpter ꝑfidiam ꝓ maiori ꝑte eſſe reprobatū ⁊ gentilē ad fidē xp̄i vo catū ⁊ electū ait Ro. xj. O altitudo di iſit iaꝝ ſapīe ⁊ ſcīe dei qͣꝫ incōprehenſi bilia ſunt iudicia tua ⁊ inueſtigabiles bie eius. quis em̄ agnoſcit ſenſuꝫ dn̄i. F Scire tn̄ debes fili ꝙ nihil viſibi titer ⁊ ſenſibil̓r ⁊ intelligibl̓r in iſta to ttus creature amplitudine quadā im mēſa res q̄ publica fit vel agit̉ q̄ nō de tiſa imꝑiali aula ſūmi imꝑatoris aut iubeat̉ aūt ꝑmittat̉ ẜꝫ īeffabilē iuſticiā bmioꝝ atqꝫ penaꝝ gr̄aꝝ atqꝫ retributi bnū. hinc eſt ꝙ oīa q̄ in vniuerſo fiunt agunt̉ ⁊ regunt̉ d̓ina ꝓuidentia que ꝑ bia eſt irrep̄henſibilis. q̄ nihil agit niſi bnſ. nihil ꝑmittit iniuſte. De hoc d̓t ab bas pafuntius in coll̓. patꝝ Credere in ꝯcuſſa fide nobis ꝯuenit nihil ſine d̓o prſus in hoc md̓o geri. aut em̄ volūta te eſus. aut ꝑmiſſum agi vniuerſum fa tendū eſt. vt .ſ. q̄ bona ſunt volūtate d̓i pfici auxilioqꝫ eius credant̉. que autē dria ſunt ꝑmiſſum. cū ꝓ nequicia aut duricia cordis nr̄i deſerēs nos d̓ina ꝓ fectio diabolo maloꝝ oīm intētori tra di patit̉ vel ignomīoſas corꝑis paſſio ſſes patit̉ dn̄ari. hec pafuntius E Ber hoc igit̉ colligit̉ ꝙ nullo mō pōt aliqͥs boni aliquid efficere niſi deo coo kante ⁊ coefficiēte. nullus deficere p̄t vel peccare niſi ipſo iuſte deſerēte. iuſte aūt deſerit. qꝛ iuſtuꝫ eſt vt ſic admīſiret res qͣs ꝯdidit ⁊ ſic cooꝑet̉ rebꝰ qͣs cre auit vt eos agere ꝓprios motus ſinat. ⁊ iō ſi libeꝝ arbitriū ad vtrūqꝫ ꝟtibile de lege nature dīttat in maluꝫ cadere. hoc nō ꝑmittit niſi iuſte. Rurſus ſi per grām p̄ueniat ⁊ ſuſtentet nulli fac̄ iniu riā iō nō iniuſte. nec oīno iuſte ẜm exi gentiā meritoꝝ. qꝛ merita ad hoc non ſufficiūt. ſed gratis ⁊ miſcd̓iter illd̓ fa cit ⁊ quodāmō iuſte quantū eſt ex ꝯde centia bonitatis ſue. Cū gͦ dānat ⁊ re ꝓbat oꝑat̉ ẜm iuſticiā. qn̄ ꝟo p̄deſtīat oꝑat̉ ẜm grām ⁊ mīam q̄ nō excludit iuſticiā. Quia ꝟo oēs ẜm ꝙ de maſſa erant ꝑditōis dā nari dēbant. iō pl̓es reprobant̉ qͣꝫ eligant̉ ut on̄datur ꝙ ſal uatio eſt ẜm ſpālem grām. dānatio āt ẜm iuſticiā ꝯem. Nullus p̄t ꝯqueri de d̓ina voluntate q̄ reprobat ẜm iuſticiā ⁊ p̄deſtīatos vocat ꝑ grām ⁊ mīam ad ſalutē. qꝛ oīa agit rectiſſime. H Que tn̄ p̄deſtinatio n̄ infert rebꝰ nccī tatē. qm̄ ſi p̄deſtinatio rebꝰ nccītatem imponeret ml̓ta ſeq̄rent̉ incōueniētia nā fruſtra preponerent̉ bonis p̄mia. ⁊ malis ſupplicia. Itē iniuſte remunera rent̉ boni ⁊ punirent̉ mali. Itē nec ſpe randi aliquid nec ſupplicandi vlla eēt rō. Itē eua cuaret̉ libertas arbitrij q̄ ſe hꝫ ad vtrūqꝫ. Itē nec bona facientes eſſent laudabiles. nec mala vituꝑabi les. Un̄ deus cū reformat homīem in fundendo grām ꝑ hoc leges nature in ditas nō infirmat̉. qꝛ libeꝝ arbitriū ſic ꝑ grām mouet ad viā ſalutis. vt tn̄ ip ſum nō cogat. ſꝫ eius ꝯſenſus liber ma neat. Et iō ad hoc ꝙ culpa expellat̉ nō ſolū nccē eſt ꝙ gr̄a introducat̉. veꝝ eti am libeꝝ arbitriū ſe ꝯformet expulſio ni culpe ꝑ deteſtatōꝫ oīm pctōꝝ. Hinc eſt ꝙ in noſtra productione iuſtifica tionis concurrit actus liberi arbitrij ⁊ Liber .I. Diſt. ſ. Ca. III. gratie cōſone ⁊ ordinate ita ꝙ gr̄e gra tis date eſt excitare libeꝝ arbitriū Libe ri aūt arbitrij eſt hmōi excicatōi ꝯſen tire vel diſſentire I Et ita in iuſti ficatōe ꝯſenciētis eſt ad gr̄am gratū fa cientē ſe p̄ꝑare qꝛ hoc eſt facere qd̓ in ſe eſt ⁊ diſpoſito gr̄a gratū faciēs hꝫ in fundi cū liberū arbitriū poſſit cooꝑari ſi vult ⁊ tūc meret̉ vel ꝯͣriari ꝑ pctm̄ ⁊ tūc demeret̉ Si gͦ cooꝑet̉ ⁊ vſqꝫ in fi nē ꝑſeueret meret̉ venire ad eternā ſa lutē R Ex hoc colligere poſſumus veꝝ eſſe qd̓ Aug. ait. ꝙ qui creauit te ſi ne te. nō iuſtificabit te ſine te. Uerum etiā eſt ꝙ nō eſt volētis neqꝫ currētis ſꝫ dei miſerētis. veꝝ etiā eſt ꝙ nullus p̄t ſuꝑbire de merito qꝛ nil deus in no bis p̄ter ſua dona coronat. reſeruauit em̄ deus ſibi munera gr̄e ſue liberaliter largiendo vt diſcat hō nō eē ingratus nec in ſe qͣſi nō acceꝑit ſꝫ in dn̄o gl̓ari. Ueꝝ etiā eſt ꝙ libeꝝ arbitriū ꝑ ſe legē implere non poſſet nec grām in ſe effi cere Inexcuſabile tn̄ ē ſi nō facit legē implēs qꝛ gr̄a gratis data ſemꝑ ē pre ſto ad ꝯſecratōem liberi arbitrij cuius animiniculo p̄t facere qd̓ in ſe eſt quo facto habeat grām gratū facientē qua obtenta d̓inā īpleat legē ⁊ faciat volū tatē qua facta tandē ad btītudinē per ueniat ſempiternā ꝓpter qd̓ oꝑa meri toria totaliter ſunt a gratia total̓r etiā a libero arbitrio lꝫ principalius a gr̄a L Et nota ꝙ licet nēo ſibi mereat̉ ꝑ primā grām. hoc eſt ꝑ grām p̄uenientē p̄t tn̄ preꝑare ⁊ habilitare ſe ad illā fa ciendo qd̓ in ſe eſt qꝛ nulli gr̄a denega tur. Hec ꝯgruitas tn̄ multomagis ex ꝑte bonitatis dei grām ꝯferētis eſt qͣꝫ ex ꝑte hoīs ſe ad grām habilitantis qꝛ ip̄a habilitatio ex ꝑte hoīs ſolū dat di uine mīe ꝙ ſalua iuſticia poſſit alicui gr̄a ꝯferri qꝛ iniuria fieret d̓ine iuſticie ſi ei daret̉ gr̄a in quo eſſet adhuc obex gratie M Qui obex triplex ē ⁊ d̓r ꝑ eū cor obdurari tripliciter Uno mō ꝑ inhabilitatē ad ſuſcipiendā grām ⁊ ſit ꝑ malā volūtatē qꝛ ī maliuolā aīaꝫ q̄ vult malū ⁊ nō vult flecti ad bonū ꝓ ut d̓t ſapiēs non introibit ſapientia .i. gr̄a dei. Scd̓o ꝑ firmā inheſionem ad pctm̄ ⁊ hoc ſit qn̄ hō ē in actu pctī ⁊ tm̄ ſibi placet iniquitas ⁊ adheret volup tati carnis ⁊ mūdi ꝙ non p̄t nec vult ſuſciꝑe monita ſalutis. Tercio mō y rebellionē d̓inaꝝ inſpirationū ⁊ man datoꝝ qd̓ ſit ꝑ malū vſum ⁊ ꝯſuetudī nē pctōꝝ qꝛ talis ꝯſuetudo q̄ ꝯtrahit̉ ꝑ deſideria carnaliū voluptatū ⁊ etiaꝫ mūdi excecāt mentē hoīs intm̄ ꝙ di uinas inſpiratiōes ⁊ ſalubria monita ad cor ꝑuenire nō patiant̉ vn̄ nccē eſt qui ſe ſenſerit in hmōi laq̄is irretitū ⁊ voluerit ſaluari vt mortē ſuā ⁊ dāna tiōꝫ ꝑpetuā pre oculis hēat ꝯtra vitia ꝯͣcta ⁊ ꝑ ꝯſuetudinē ꝑuerſam vim ſibi faciat ⁊ cor ſuū toto conamine ad grāꝫ ſuſcipiendaꝫ abiliter vt a deo grām ⁊ mīam ꝯſequi mereat̉ N Suffici ens aūt habilitatio ad grām eſt ſi ho facit qd̓ in ſe ē. O Facere aūt qd̓ in ſe eſt tria ꝯplectit̉ .ſ. vt hō actū pctī ⁊ voluntatē peccādi deſerat ⁊ conet̉ ad bonū ꝓut ſibi poſſibile ē igit̉ ſi hō fece rit qd̓ in ſe ē d̓s vtiqꝫ faciet qd̓ in ſeꝰ grā gratū facientē infundēdo ⁊ tūc po terit hō facere oꝑa meritoria vite etet ne ꝑvolūtatē liberi arbitrij ⁊ grāꝫ ſpū ſancti. hec em̄ duo exigunt̉ ad ſaluteꝫ P Quid aūt ſit vel poſſit eē in hoīe p̄ꝑatoriū ad grāꝫ ⁊ vn̄ ſit illud in hoīe difficile eſt videre qꝛ videt̉ ꝙ nec illud poſſit eſſe niſi a gr̄a. qꝛ aug. in libro de gr̄a ⁊ libero arbitrio d̓t ꝙ gratia preue nit non ſolū voluntatē ſꝫ etiā cogitato nem hoīs vt velit bonuꝫ .i. vt de nolen te fiat volens ⁊ vt de voluntate parua fiat magna ⁊ de magna fiat tanta que Liber .I. ¶ Diſt. I. Ca. IIII. poſſit implere d̓ina mandata. Ex quo dicto videt̉ ꝙ non ſolū voluntas tanta qꝫta ſufficit ad implenda mandata fit a gra. ſed etiā prima cogitatio ⁊ volun tas boni ꝓpoſiti nō ſit niſi a gr̄a. Unde d̓t ibidem ꝙ deſideriū gr̄e initium eſt gre. vnde ſi prima cogitatio ⁊ volūtas boni ꝓpoſiti eſt a gr̄a. non bene videtur quid ſit vel poſſit eſſe abſqꝫ prima cogi tatōe ⁊ volūtate preꝑatoriū ad grām. ꝓpterea d̓r ꝙ in iuſtificatōe gr̄a ſit pri mū mouens ⁊ libeꝝ arbitriū ꝯſentiēs mouēti .ſ. gratie. ergo videt̉ ꝙ gr̄a pre cedet oēm ꝯſenſum liberi arbitrij. Pr ergo manifeſte ꝑ predicta quare op̄s deus non ſaluat oēs hoīes eis gratiaꝫ infundendo. qꝛ res qͣs ꝯdidit ſiue ſint catōnales ſiue irratōnales ꝓprios mo tus agere ſinit Et creature ratōnali .i. dī libeꝝ arbitriuꝫ habere ꝯceſſit ꝑ qd̓ bonas inſpiratōes ⁊ ſalubres aūt ad m ittere aut reſpuere poſſet. ⁊ ꝑ ꝯn̄s re cipiēdo monita ſalutis ſaluaret̉. reſpu endo ꝟo damnaret̉ Q Un̄ ꝙ d̓s muſtos ꝑmittit dānari ⁊ aliquos ſal uat occultiſſimo ſuo iudicio hoc fit. ⁊ nſobis valde incognitū eſt. Nullus q̄p te cauſari vel ꝯqueri p̄t ſi non vocet̉ vel ttahat̉ ad viā ſalutis. qꝛ nulla merita dim p̄ceſſerunt per q̄ deū poſſent hr̄e debitorē. ſed quos ſaluat ſua liberaliſſi mma pietate hoc facit. quos ꝟo ꝑmittit danari ſua iuſticia hoc fac̄ ſibi ſoli no ta. De hoc d̓t greg. xxxiij. mor̄. Nemo em̄ deū meritis p̄uenit vt eū tenere qͣſi debitorē poſſit. ſꝫ miro mō equus oīm Id itor ⁊ quoſdā p̄elegit. ⁊ quoſdā in ſuis prauis actibꝰ derelinqͥt. nec tn̄ ele ctis ſuis pietateꝫ ſine iuſticia exhibet. qꝛ hic eos duris afflictionibꝰ premit. nrec turſum reprobis iuſticiā ſine mīa et eccet. qꝛ hic eqͣnimiter tolerat quos qnqͣꝫ in ꝑpetuū dānat. Si gͦ ⁊ electi p̄ demēte ſe gr̄a ſequunt̉ ⁊ reprobi iuxta qd̓ merent̉ accipiunt. ⁊ electi de mīa inueniūt qd̓ laudant. ⁊ de iuſticia non hēant reprobi qd̓ accuſent. idcirco eī mali neqͣqͣꝫ celeſtis patrie premia eter na ꝑcipiunt. qꝛ ea dū mereri poterant ex libero arbitrio ꝯtempſerūt. Qd̓ viꝫ libeꝝ arbitriū in bono firmat̉ electis. cū eoꝝ mens a terrenis deſiderijs gr̄a ſuſpirante ſuſpendit̉. hec greg. Et ſic habes per dicta ſanctoꝝ patꝝ claꝝ rn̄ ſum ad tua obiecta interrogata Ufficienter informa/ Filius tus ſum de his q̄ mouebā ⁊ ꝓpo ſui. ſed nunc valde terrent me iudicia dei occulta ſuꝑ filios hoīm ⁊ ꝑturbant cor meuꝫ. Quis igit̉ ſecurus eſſe p̄t de ſalute ſua. neſcit eī homo vt d̓t ſapiēs vtꝝ amore dignus ſit aut odio. Cerno quippe multa q̄ fiunt ſub ſole ⁊ ꝑtime ſco. vicꝫ ꝙ multi moriunt̉ qui ꝓdeſſe plurimis poterāt verbo vel facto. ⁊ vi uit alius inſidians ⁊ offendens pluri mos. Itē alius vellet libenter vacare deo ⁊ negocijs multis occupat̉ Alius male viuens diu ꝑ bonitate reſeruat̉. vt corrigat̉ Alius vero videt̉ bene viue re ⁊ circa finē ad ꝑuerſa ꝓrumpit ⁊ a lia innumera mala que in ſcl̓o gerunt̉ circa filios hoīm. q̄ ꝯſiderans ⁊ pene trare nō valeo cur fiant. iō obſtupeſco. ¶ Ca. .IIII. Pater R 5 Iuina iudicia vt ait beatus gre. cū neſciunt̉ non audaci ſermone diſcutienda ſunt ſꝫ formidoloſo ſilentio veneranda. qꝛ deus q̄ facit ſuo occulto iudicio vel ꝑ mittit fieri circa genus hūanū in ter ris nl̓l̓s ea in hac vita vꝫ inueſtigare. Hoc idē gre. xxix. mor̄. intēdit dicēs ⁊ exponens q̄dā iudicia dei ſuꝑ illo ꝟ bo ioba dn̄o ꝓpoſito. videlicet. Nun quid noſti ordinem celi. ⁊ pones rati ones eius in terra. Ordinē celi noſſe Diſt. I. Ca. V. Liber .I. eſt ſuꝑnaꝝ diſpoſitionū occultas p̄di cationes videre. rōnem ꝟo eius in ter ra ponere ē ſuꝑnoꝝ iudicioꝝ miſteria vel ꝯſiderādo diſcutere vel loqn̄do ma nifeſtate qd̓ vtiqꝫ facere in hac vita po ſitus nullus pōt. vt em̄ a ꝑuis vſqꝫ ad maiora veniamus ⁊ qͥs intelligat q̄ eē ratio ſecretoꝝ p̄t ꝙ ſemꝑ vir iuſtus a iudicio nō ſolū nō iudicatus ſꝫ etiam punitus redeat ⁊ inīquus eius aduerſa rius nō ſolū nō punit̉ ſꝫ etiā victor abſ cedat. Quis intelligit cur viuat alius inſidiās mortibꝰ ꝓximoꝝ ⁊ morit̉ aliꝰ qui ꝓfuturus eſſet vite multoꝝ Alius culmē ptātis aſſequit̉ qͥ nō niſi ledere ſtudet Alius tm̄ modo leſos defendere ꝯcupiſcit ⁊ tn̄ oppreſſus iacet Alius fa cere hec appetit ⁊ innumeris negocijs implicat̉ Alius negocijs īplicari deſi derat ⁊ coactus vacat̉ Alius male in choans ad vite ſue terminū. ad peiora ꝑtrahit̉ Alius bene inchoans vel inci piens ꝑ longitudinē tꝑm ꝓficit ad au gmēta meritoꝝ. atqꝫ ecōtra Alius ma le viuēs diu reſeruat̉ vt corrigat̉ Aliꝰ ꝟo bene quidē videt̉ viuere ſꝫ ī hac vi ta eo vſꝫ durat quo ad ꝑuerſa ꝓrūpat Alius celſitud inē bn̄ viuendi appetere ⁊ vult ⁊ valet Alius nec vult nec valet Alius vult ⁊ nō valet Alius valet ⁊ nō vult. Quis gͦ iſta iudicioꝝ ſecreta diſ cutiat ad cognoſcendū quippe iſtos ſe cretoꝝ ſi nullus aſcēdit dicat gͦ hō vt ſe neſcire cognoſcat neſcientē ꝟo ſe cog noſcat vt timeat. timeat vt hūiliet̉. hu miliet̉ vt nō p̄ſumat in ſe. non p̄ſumat in ſe vt ꝯditoris ſui auxiliū requirat ⁊ qꝛ in ſe ꝯfidens mortuus eſt auxilium ſui ꝯditoris appetēs viuat Cuncta gͦ q̄ parim tanto tolerare patientius debe mus qͣnto ſecretoꝝ celeſtiū ignari cur hec patiam noſcimus. hec grego. Per hec gͦ dicta hēs ſufficientē informatio neꝫ ꝙ nō debeamus ꝯſilia ⁊ ſecreta dei diſcutere ſed timere ⁊ te ad tantā rem humiliare Filius. G Atis ꝑtimeſco hec audiens ⁊ ꝯſi dero terribilē eē deū ī ſuis occul tis conſilijs ⁊ iudicijs ſuꝑ filios hoīm Sꝫ peto de hoc informari qͣliter agere debeat pctōr qui multis vicijs ⁊ pctīs mortalibꝰ ē inuolutus ⁊ irretitus ⁊ ſe ob culpā ſentiens infrigidatum ab oī affectu ſpūali ⁊ priuatū gr̄a dei ⁊ ꝓpter ſcelera ita infectū ꝙ nō p̄t excutere ſe de tanto iugo vicioꝝ paſſionū ⁊ carna litatū hꝫ quidē timorē de ꝑpetua dam natione ⁊ ob hoc velle deo approxima re ꝑ pm̄am ſed nō valet ꝓpter pondus criminū ip̄m deprimentiū ac in volup tatibꝰ illicitis detinentiū. qͥd inqͣꝫ tal̓ facere debet vt ſaluet̉ Ca. V Pater Tire debes fili ꝙ hoīes corruētes ī pctā mor talia ſeꝑant̉ a deo ⁊ efficiūt̉ mēbra dy aboli ⁊ poſt perpetrata facinora ⁊ ma xime ꝓpter vſū ⁊ malā ꝯſuetud inē que ꝯtrahit̉ invicijs ⁊ pctīs nō valet hō ꝑ ſe reſurgere ab hmōi laq̄is diabolim ſi valida manu dei adiuuet̉ qꝛ talis pec cator quodāmodo ꝯtinet̉ ſub dominio maligni ſpūs qͥ ducit ip̄m ad ſcelera ꝓ volūtate ſua. hoc ꝓbat iohānes criſo in qͣdam omē. dicēs Oēs hoīes ante qͣꝫ peccemus libeꝝ habemus qͥdē arbi triū ſi velimus ſequi volūtatē diabol an non ꝙ ſi obligauerimus nos oꝑibꝰ eius iam nr̄a voluntate euadere nō po ſumus ſicut nauis fracto gubernaculo ducitur vbi tempeſtas voluerit. Sic⁊ homo diuino auxilio ꝑdito per pctm̄ nō qd̓ vult agit ſed qd̓ diabolus vult Et niſi d̓s valida manu miſericordie ſue ſoluerit eū vſqꝫ ad mortē in pctīs permanebit Ergo quidē noſtra volun tate ⁊ negligentia obligam diuina au mīa abſoluimur nam liberuꝫ arbitriū Liber .I. Piſt. I. Ca. V. licet per ſe potens ſit ad malū nō eſt pō tens ad bonū ſine redēptoris gr̄a ad Iutrice. hec criẜ. Pꝫ igit̉ ꝑ predcā qūo mīa dei ſola liberare p̄t eos qui in laq̄ os dyaboli ꝓpter pctā corruerūt. ⁊ in ipſius retibꝰ detinent̉. T Sed ⁊ hoc ſciendū ꝙ libeꝝ arbitriū valde ꝟti biſe eſt magis ꝓnū ad malū qͣꝫ ad bo nū ꝓpter diuerſa q̄ impellūt illud ad il licita. ꝙ viꝫ libeꝝ arbitriū ſola dei gr̄a ſiberari p̄t. De hoc hr̄ in glo. ſuꝑ li. de dinis noībus vbi d̓r ꝙ hoīs arbitriuꝫ bertibile factuꝫ magis libeꝝ eſt ad ma tum qͣꝫ ad bonū qꝛ plura ſunt q̄ impel ſunt ad malū qͣꝫ ad bonū. Infirmitas emī corꝑis ⁊ aīe. dyabolice ſuggeſtio ſſes. mundane delectatōes ad malum incitant. ſed ſola gr̄a dei inuitat ad bo ſiū. nihilominus penes libeꝝ arbitriū ebelſe ⁊ nolle. qꝛ libertas liberi arbitrij bccaſio eſt meriti ⁊ demeriti. U Un̄ ꝓprie circa motū liberi arbitrij ꝯſi ſtit meritū. Gratia autē efficit ꝙ ipſe motus eſt meritū. ſine gr̄a em̄ nullum opus vel motus eſt meritū. ⁊ ita peneſ gram ꝯſiſtit meritū efficaciter. ⁊ ideo belle nature ꝑ ſe impotens eſt ⁊ vincit̉ ⁊ trahit̉ ad velle vitij niſi velle gr̄e ſub ueniat. hec gloẜ. Apꝑet igit̉ manifeſte Y ds potens ſit liberare tam a ptāte di aboſi quā hꝫ ſuper hoīnem ꝓpter pctm̄ ꝯtractū qͣꝫ etiam libeꝝ arbitriū a ſuis cefectibꝰ per grām ⁊ ſuā mīam X Ande oīs pctōr quibuſcunqꝫ pctīs ſit ſnuolutus attendat ad tantā oīpoten tiam ⁊ mīam dei ⁊ non reſpiciat faci ſſora ſua ſic vt deſꝑet. nec dꝫ etiam at tendere aut diſcutere ꝙ multi in ſuis ftagicijs ac ꝑuerſitatibꝰ derelinquunt̉ e ꝙ pauci reſpectu multoꝝ ſunt in ter tis ad verā pm̄am inclinati. ⁊ ad viaꝫ ſaſutis eterne vocant̉ vel etiā trahunt̉ Sed toto conamine ⁊ oī ſuſpirio quo palet de mīam clementiā ⁊ grām imploret. ⁊ pius dn̄s cui ꝓprium eſt miſe reri ſꝑ ⁊ ꝑcere. dignet̉ ip̄m a vinculis pctōꝝ quibꝰ irretitus eſt abſoluere. ⁊ per verā pm̄am ad ſe trahere ſeu vocare Ad hoc hortat̉ nos ſcūs aug. ſuꝑ illoꝟ bo dn̄i. Nemo venit ad me niſi pater qͥ miſit me traxerit eū. dicens. Magna gr̄e ꝯmendatio. nemo venit niſi tractꝰ. quē trahat ⁊ quē non trahat. quare il lum trahat ⁊ illū non trahat noli velle iudicare ſi non vis errare. ſi non trahe ris ora vt traharis. nā trahi ad pm̄am ⁊ vincere pctm̄ dei eſt donum De quo idē aug. in li. de libero arbitrio d̓t. Ui ctoria qua pctm̄ vincit̉ nihil aliud ē qͣꝫ dei donū in iſto certamine adiuuās li beꝝ arbitriū A Libeꝝ aūt arbitriū eſt facultas rōnis ⁊ voluntatis qua eli git̉ bonuꝫ gr̄a aſſiſtente. malū vero gr̄a deſiſtente. vnde qn̄ hō ceꝑit habere me rita. ſibi non dꝫ tribuere illa ſed deo. gͦ vnuſquiſqꝫ ꝯͣ ſuam ꝯſcīam dimicās oret ne intret intemptatōem. ne impi etatē ⁊ mala oꝑa faciens gr̄a dei nō co adiuuāte poſt hanc vitā eternis ſuppli cijs deputet̉. hec aug. In hac exhorta tione ſcīſſimi viri aug. habet̉ ſana do ctrina vicꝫ ꝙ hō non debeat diſcutere occulta iudicia dei. nec attendere inſi pīam illoꝝ qui incaute occupant men tem ſuā tractantes de predeſtinatōe qͣ predeſtinant̉ hoīes ad vitam eternam dicentes. ſi p̄deſtinati ſumus ad vitaꝫ vtiqꝫ ſaluabimur. nec tn̄ volunt tales talia dicentes oꝑar ī ea que ꝑtinēt ad ſaluteꝫ. ſed tepeſcunt in ſua ignauia ⁊ negligentia. quoꝝ dānatio niſi reſipiſ cant iuſta eſt. C Uult em̄ op̄s deus vt illi qui predeſtinati ſunt ab ipſo la borē hēant ⁊ ꝑ ſollicitudineꝫ ⁊ humi les orōes ab eo obtineant mīam ⁊ gra tiā ⁊ dona ſpūalia q̄ eis dare diſpoſuit ab eterno ꝑ q̄ ꝑuenire valeant ad gl̓aꝫ ſempiternā. De hoc d̓t beatus gre. in e. j. ¶ Liber .I. ¶ Diſt. I. Ca. VI. libro. dyal̓. Sancti viri ea que orādo efficiūt ita p̄deſtinata ſunt vt p̄cibꝰ ob tineant̉ nā ip̄a quoqꝫ ꝑhennis regis p̄ deſtinatio ita diſpoſita eſt ab oīpoten ti deo vt ad hoc electi ꝑueniāt ex labo re qͣtenus poſtulando mereant̉ acciꝑe qd̓ eis oīpotens deus an̄ ſecula diſpo ſuit donare. hec gre. D Per hāc igit̉ autoritatē collīgere poſſumus ꝙ ad vitā eternā p̄deſtinati ſumus ꝑ la borē ⁊ poſtulationē oꝫ ꝑueniamus. qͣꝫ uis em̄ deus ſit largitor oīm bonoruꝫ vult tn̄ vt hō ſeip̄m in bono oꝑe quā tum valet exerceat. nō em̄ torpeſcētes ſed in via dn̄i laborātes ꝑueniant ad regnū dei. qd̓ ꝓbat Leo papa ī quodā ẜmone ſic dicens Quāuis em̄ bonoꝝ ſit ip̄e deus largitor etiā tn̄ nr̄e fructū querit induſtrie. nō em̄ dormiētibꝰ ꝓ uenit regnū celoꝝ ſꝫ in mandatis dei laborantibꝰ atqꝫ vigilātibꝰ. hec leo pa pa. Habemus igit̉ manifeſte ꝑ p̄dicta qūo homo ꝑ induſtriā laborē ⁊ orōem dn̄o tn̄ auxiliante ꝑuenire debeat ad ſa luteꝫ Un̄ quilibet peccator qui vult ſal uari ⁊ deſiderat a ſuis ſceleribꝰ abſol ui debet ſe prouoluere coram viſceribꝰ mīe dei noſtri quibꝰ viſitauit nos ori ens ex alto ⁊ tam diu eius pietatē per humiles p̄ces ac gemitus pulſare do nec mīam ⁊ gratiam ab ip̄o ꝯſequat̉ ⁊ ſi in tali humiliatione orans ꝑſeuera uerit ꝓculdubio ſaluus erit naͣm talis humiliatio q̄ ſic gerit̉ in hoīe fit a deo oꝑante ⁊ cooꝑante a quo cuncta bona ꝓcedunt ⁊ eſt ſignū in hoīe p̄deſtinati ons eterne. Filius. Niquiſitioni mee de quibꝰ interrogaui ſufficienter video mihi eſſe ſatiſfactū nec eſt opus vt de his vltra requiram. Sꝫ flagito inſtanter vt de mīa dei ali qua mihi ediſſeras vt peccatores qui in multa flagitia inciderūt audientes tantā pietatem ⁊ mīam dn̄i faciliores ſint ad recedendum a via ſua mala ⁊ ad penitendū. Ca. VI. Pr̄. E Ntē omnia ſci I re debes ꝙ homo ꝓpter peccata ꝑpetrata meruit damnatōem ꝑpetuaꝫ nec poteſt dei iuſticie ſatiſfacere ꝑ peni tentiā ꝓpriam ſed dei mīam ſuꝑat om nem nequiciā. hoc ꝓbat beatus Ihero nimus cū d̓t. Ueꝝ quidem dn̄e ꝙ ꝯſci entia mea meruit dānatiōeꝫ pm̄a mea non ſufficit ad ſatiſfactionē ſꝫ tn̄ certū eſt ꝙ tua mīa ſuꝑat offenſionē Et bea tus bern̄. Sicut nullius merita ſuffici unt ſi ſine mīa iudicant̉ ſic nullius pec cata impediūt ſi cum mīa ſuſcipiant̉. hec bern̄. Et qꝛ dei mīa oēm ſuꝑat offē ſionem nemo de eius pietate diffidaſ dūmodo cuꝫ ꝓpoſito cauendi a vicijs ip̄ius mīam imploret. De hoc d̓t am bro. Bonus dn̄s ⁊ facilis ad indulgē dum peccata. nemo gͦ diffidat. nemo veterū ꝯſcius delictoꝝ p̄mia diuina de deſperet nouit dn̄s mutare ſm̄am ſi tu noueris emendare delictū. hec ambro. Beatus etiā aug. hoc ꝯfirmat dicens Nemo de dei pietate diffidat quoniaꝫ maior eſt miſericordia eius qͣꝫ noſtra miſeria. quiſquis gͦ ad eum toto cordo clamauerit exaudiet illuꝫ quia miſer cors eſt. hec augu. F Sed mouet fortaſſis aliquē ꝙ poſt multa facinora ꝯmiſſa non poſſit veniā tantoꝝ ꝯſequi delictoꝝ. non debet aūt talis deſperare deveniā qꝛ mīa dn̄i omnem multitud nem precillit peccatorum Unde dicit richar. de ſancto victore. nulla noſtra malicia diuinam miſericordiam vinꝰ cere poteſt Et qꝛ beatus aug. idem ſen tit dicens Multum ꝯmendat bonita tem dei in nobis non ſolum largitas ſua ſed etiam iniquitas noſtra. O qua lis dei pietas quā nulla ſuꝑare poteſ iniquitas ſiue impietas Alia ſunt que Liber .I. Diſt. I. Ca. VI. deus miſericorditer ignoſcit. alia que affluenter tribuit. ignoſcit mala nr̄a. largit̉ bona ſua. ſemꝑpreſto eſt ad ig noſcendū. ꝑatus ſꝑ ad largiendū. hic pius. hic largus. vtroqꝫ benignus. v biqꝫ bonus. Cōfiteamur ergo illi ma ſa noſtra. ꝯfiteamur a nobis eſſe mala noſtra vt pie ignoſcat ꝯfiteamur ab ip ſo eſſe bona noſtra vt ꝯſeruet ⁊ augeat Hec igit̉ inceſſanter agamꝰ ne ingra ti apꝑeamꝰ vel de nobis data venia vel de ꝯceſſa gratia. verus em̄ amor ꝯfitet̉ ſemper. hec aug. In quibꝰ verbis dat̉ intelligi non debere pctōrem deſpera te etiam in multis criminibꝰ ꝯſtitutū. G Sed ſunt nōnulli qui poſt mul ta ⁊ enormia pctā de dei miſericordia deſperantes ſe tradūt ad ampliora fla gicia perpetranda. vt ſaltem hic viuāt guloſe ⁊ voluptuoſe qui futura aſſequi bona ſe deſperant. Quoꝝ periculoſaꝫ excecatōnem beatus aug. in quadā au foritate tangit ſic dicens. Sunt non nulli homines qui cum cogitare cepe cint mala que fecerunt. non ſibi putāt ignoſci poſſe. ⁊ hoc dū putant dant aī mum iam perire. ⁊ deſperatōe ꝑeuni dicentes in cogitationibꝰ ſuis. iā nul ſa nobis ſpes eſt neqꝫ enim tanta illa comiſimus donari nobis aut ignoſci poſſunt. quare ergo non ſatiſfacimus cupiditatibꝰ noſtris. impleamus ſal tem pn̄tis tꝑis voluptatem. qꝛ nullaꝫ habemus in futuro mercedē. faciamꝰ quicquid libet ⁊ ſi non licet vt habea mus ſuauitateꝫ temꝑalem. qꝛ perciꝑe ſion meremur eternā. Talia dicentes deſꝑando ꝑeunt. H Sed ꝓcedit ad eos dn̄s dicens per Ezech. In qua cunqꝫ die cōuerſus fuerit homo a via ſua mala omnes iniquitates eius obli iſiſcar. Hac voce audita ⁊ credita a de ſperatione recreant̉ ⁊ ab illa altiſſima ac ꝓrunda voragine qua ſubmerſi fuerant emergunt. Hec auguſti. Ecce ad deſperatiōem homines ſtulti ꝓpter pec cata deueniunt. quoꝝ ſtulticiam Ful gentius commemorat ſic dicēs Stul tiſſima res eſt deſperatio cum nimiruꝫ omnia opera ſua diuina excellat mi ſe ratio. De hoc etiam dicit Hilarius. Stultus reuera eſt qui de dei pietate miſericordiaqꝫ deſperat. Damnatiōe autem dignus eſt qui ſuper miſericor dia dei fronte imperterrita peccat. hec hilarius. Unde etiam dicit iheroniꝰ. Hoc ipſum non lateat deſperantes ꝙ cuncta excellat dei opera ipſa ſua miſe ricordia. miſericordiaqꝫ ſaluatoris ſu is prefert̉ operibus vniuerſis. hec hie ronimus Ecce habemus ꝙ vere penitē tes nullo modo debeant deſꝑare de dei miſericordia. Quia vt dicit Haymo. deus eſt ſemꝑ paratus miſereri homi nis tam in morte qͣꝫ in vita. ſed non ſi eqꝫ ydoneus atqꝫ dignus eſt ſuſcipere dei miſericordiam tam in morte qͣꝫ in vita ſed hoc faciunt peccata ſiue negli gentie hominum. Nam ſcd̓m richar dum. Summa dei delectatio eſt effun dere ex ſe imbrem ſue pietatis ⁊ miſe ricordie. Iuſto autem dei iudicio ille damnat̉ qui hunc feliceꝫ impediuerit atqꝫ reſtrinxerit effluxū. qui effluxus pietatis ⁊ miſericordie impedit̉ in ho mine ꝓpter malam voluntatem ⁊ vitio rum perpetratōem. Unde quilibet pec cator qͣꝫuis multis ⁊ magnis crimini bus ſit obrutus ſi ex toto corde conuer ſus fuerit ad dominū nequaqͣꝫ debet de dei miſericordia deſperare. I Filius St ne aliquod peccatum tam graue quod non poſſit nec va eat indulgētiam a deo ꝓmere ri ⁊ miſericordiam. Capitulum. VII. e ij. Liber ¶ Diſt. .i. Ca. VII. .I. On eſt aliquod ſ flagiciū ſiue peccatū taꝫ graue ⁊ enorme ſi ꝓ eo homo ꝯtritus fuerit ⁊ pm̄am egerit veniam indubitanter ⁊ mīam a deo ꝯſequet̉ excepta deſpera tione que venia caret De hoc primo d̓t bern̄. Neqꝫ criminis quantitas nec vi te enormitas tempoꝝ diuturnitas ex cludit aīaꝫ a mīa dei ſi mutatio fuerit volūtatis Et beatus aug. R Pec cantes quoqꝫ ad ſpem venie ne deſꝑent hortat̉ ꝑ exempla in tractatu de confli ctu vitioꝝ ſic dicēs Si de criminibꝰ agit̉ de delictis ecce dauid adulterio ſimul ⁊ homicidio reus de inferni fau cibꝰ mīa dn̄i ſcribitur liberatus Ecce manaſſes oīm peccatoꝝ nephandiſſi mus īpuriſſimus ſordidiſſimus ⁊ ſce leratiſſimus pm̄a de morte ad vitā re dijt Ecce maria magdalene īnumeris facinoꝝ ſordibꝰ inquinata ad fontem pietatis anxia currens dn̄i veſtigia la crimis rigans capillis detergens oſ culans vngento ꝑungens ablui meru it. Ecce petrus negatōis ſue vinculis aſtrictus amariſſimis lacrimis infide litatis nodos reſoluit. Ecce ſeditiōis ſimul ⁊ effuſionis fraterni ſanguinis latro obnox ius. vnius hore momēto vna ꝯfeſſionis voce de cruce ad ꝑadi ſum tranſijt. Ecce Saulus eccīam dei ꝑſequens multos ꝓ nomine xp̄i peri mens ⁊ vt dicam martirū ſe toto cruo re inficiens apl̓s factus invas electio nis mutatus eſt. vbi gͦ tot tantaqꝫ ꝓce dunt exempla non dent locū deſperati on colloquia mala. Cū etiam ſcriptū ſit in quacūqꝫ peccator ingemuerit ſal uus erit. Et rurſum nolo mortem pec catoris ſed vt ꝯuertat̉ ⁊ viuat. L De ꝯuerſiōe ꝟo ī melius nequaqͣꝫ mu tati quid aliud reſpondeam niſi vt qd̓ heri quiſqꝫ nō egit hodie dū adhuc viuere licet agat ne differat de die in diē dum neſcit ſi vel vnā correctionis ha beat diem. hec aug. Hanc tantam pie tatem dei Amb. admirat̉ dicens. de benignitate dei non ſufficio ammirari eo ꝙ tm̄ ꝑcere poteſt hoī peccatori ſed non eſt mirandū quia tanta eſt pietas ⁊ mīa inviſceribꝰ d̓i noſtri qui cū om nipotēs ſit ⁊ oīa facere poſſit hoc tamē facere non poteſt vt non miſereat̉ hu milibꝰ ⁊ ꝯtritis corde ad ſeipſum con uertentibꝰ. Et ne hoc abſurdū eſſe di cat̉ beatus aug in libro. lxxxiij. queſt onū ꝓbat ſic dicens. Deus omnia p̄t preter hoc ꝙ non poteſt non miſereri gemitibꝰ peccatoris qui ad ſe reuertif Hoc idē ſentit beatus ambro. in libro de officijs cū d̓t Deus namqꝫ oīs im potentie expers ſola tamen ſue mīe li gatur ⁊ vincit̉ pietate. Ecce quāta de pietas qͣm nulla ſuꝑare poteſt nr̄a im quitas. Precellit enim eius pietas ⁊ mīa oēm iniquitatem ⁊ maliciaꝫ. De tanta eius mīa d̓r in quodam tractatu Mirandū eſt ⁊ valde mirandū qd̓ d̓r certiſſima tn̄ ⁊ indubitata fide tenen dum. Ecce ſi totus mundus eſſet glo bus igneus ⁊ in medio eius de ſtipula lini pugillus hic ex ſua naturali incli natione non tam cito flammaꝝ incen dia reciꝑet ſicut abiſſus miſerationuꝫ dei pctōrem penitenteꝫ ⁊ ꝯuerti volen tem qꝛ in illa actione naturali aliqua lis. licet minima ⁊ imꝑceptibilis re quirat̉ morula ſed nulla penitus mora inter peccantem ⁊ remittentē gemen tem ⁊ gemitus exaudientē Et beatus grego. De tā magna dei mīa videtur quaſi ſimile ſentire cum d̓t in regiſtro maior eſt dei mīa qͣꝫ queuis malicia ⁊ ſicut ſcintilla in medio maris ſic om nis malicia ad dei miſericordiam. hec gregorius. Aec mirum qꝛ omnia pec cata qͣꝫuis multa ⁊ enormia ſint tamē Liber .I. ¶ Diſt. .I. Ca. VIII. ſub numero ⁊ mēſura ſunt. miſcd̓ia ve to dei ſine numero ⁊ menſura eſt. ergo vincere eam peccata non poſſunt. O Qd̓ ꝓbat beatus aug. in quadaꝫ pulcra autoritate ſic dicens. Reuerte re ad deū o peccator cum fiducia. non emm vincent omnia pctā tua magnitu dinem mīe dei. Quantacunqꝫ em̄ ſint ſub numero ⁊ mēſura ſunt. miſcd̓ia ve tō dei ſine numero eſt ⁊ ſine menſura. non ergo vincere p̄t quod cū menſura eſt illud qd̓ abſqꝫ menſura ē. hec aug. Ecce quō aperte claret per dicta ſanc toꝝ patrum ineffabilem ⁊ immenſura bilem eſſe miſcd̓iam dei. Tollat̉ ergo ab homīe omnis deſperatio ⁊ maxime ab illo qui in toto corde ſuo per veram pemtentiam ſequat̉ dominū. ⁊ tantaꝫ ſpem habere debet ad deum ꝙ ſi etiam bnus tm̄ homo ex omnibꝰ hominibus detoto mundo ſaluaret̉. eundem ſeip ſum debet eſtimare eſſe ⁊ ſꝑare. Ad tā ꝯſolatoriam ſpem beatus aug. in libro eccleſie inuitat vnūquemqꝫ fideleꝫ ſic dicens. Omnis aūt ab homine xp̄ia nō tollat̉ deſperatio. nam ſi inter oēs mundi hoīes ſolus vnus homo ſalua ci deberet. vnuſquiſqꝫ ſperare tenet̉ ſe eſſe illū qui ſaluaret̉. hec auguſt. Filius Udiens tāta mirabilia de dei mi Iericordia pre gaudio ⁊ ammira tione penitus deficio. o op̄s deus pater noꝝ viſceꝝ pietas inaudita. o gr̄a ſin gularis. o diuine miſcd̓ie pelagus in fimtū cunctis mortalibꝰ incomprehen ſum. excedens ingenia. ſuꝑans vota. demqꝫ ſuꝑgrediens merita vniuerſa. quis enim tam flagicioſus qui aure cipiens ⁊ intelligēs tantam tuam pie tatem ad ſpem venie ſuoꝝ delictoꝝ poſt poſita ſua iniquitate quā geſſit vt non reſurgat. Ca. VIII. PaEne ſapiſ fili et optime dixiſti de tam incōpre henſibi: ī miſcd̓ia dei. Crubeſcat ergo humana malicia ⁊ ſuꝑbia. ⁊ ꝯſiderās tantam benignitatē dei currat quanto tius non deſꝑando ad fontē eius pie tatis ad veram pm̄am ⁊ ꝯuerſionem. ⁊ tanto humilius ⁊ feruētius ipſius mi ſericordiā poſtulet quāto ad indulgen dū ꝓmptiorem cernit ipſum exiſtere. N De hoc dicit richardus d̓ ſan ctore. In nulla vitioruꝫ enormitate de dei miſeratōe eſt deſperandū qui tam multus eſt ad ignoſcendū. Sed nun quid idcirco ipſum impudenter ⁊ ir reuerenter implorare debemus quē ad indulgendū tam ꝓnum agnouimus. imo tāto magis debemus in eius ꝯſpe ctu erubeſcere. tanto humilius veniam poſtulare quanto benigmorē ⁊ dulcio rem agnouimus quem ꝯtum aciter of fendimus. hec richardus. Conſiderā tes igit̉ tantam pietatem in viſceribꝰ dei noſtri curramus ſinguli ad ſinū pi etatis ⁊ ad gremium mīe eius dum li cet ⁊ hoc corpuſculo ſumus. ne preoc cupati die mortis queramus ſpacium pm̄e ⁊ inuenire non poſſimus O Accedemus ergo cum fiducia ad thro nū gratie eius ⁊ ſi ſentimus in nobis duriciam cordis flagitemus clementi am ipſius vt emolliat illud grām com punctionis infundendo per quā poſſi mus ſaluari ⁊ mīam eius inuenire. ne forte tardantes incurramus indigna tionem ipſius ⁊ perpetuam duriciam cordis noſtri. ipſe enim corda praua ⁊ dura poteſt emollire cum ſibi placet ⁊ quando ſibi placet. ⁊ diuerſo mō quo ſibi placet. De hoc dicit beatus augu. ſic. Quis tam impie deſipiat vt dicat deum malas hominū voluntates quas voluerit. quando voluerit. vbi voluerit ē. iij. ¶ Liber Diſt. I. Ca. VIII. .I. in bonum non poſſe ꝯuertere ſed cum facit mīam facit. cū aūt non facit p̄iu dicium non facit. qm̄ cui vult miſeret̉ ⁊ quem vult indurat. hec aug. De hac dei mīa d̓t ⁊ beatus grego. xxxix. mor. Miſericors deus diu peccata hoīm to lerat ⁊ cū iam vitium reſpicit plerūqꝫ mentes peccantium immutat recte de ſe vincante pietas inſinuans ait illud iob. Nunquid tenuiſtiꝯcutiens extre ma terre ⁊ excuſſiſti īpios ex ea. Per terram quippe homo infirma ſapiens deſignat̉ cui peccanti dictū eſt. Terra es ⁊ in terram ibis Sed qꝛ pius ꝯdi tor facturā ſuaꝫ nō deſerit. mala hoīm ⁊ ꝑ ſuam ſapientiā tolerat ⁊ per eoruꝫ qn̄qꝫ ꝯuerſionē relaxat. P Cum duras atqꝫ inſenſibiles mentes reſpi cit modo eas minis modo ꝟberibꝰ mō reuelationibꝰ terret vt qui pijſſima ſe curitate durauerāt ſalubri timore mol lefiant quatenus vel ſero redeāt ⁊ hoc ipſum ſaltim qꝛ diu expectati ſunt eru beſcant. Scit em̄ dn̄s qꝛ extrema vite noſtre plus iudicat ⁊ idcirco electos ſuos in fine ſollicitos purgat. Scrip tum quippe eſt. dn̄s iudicabit fines ter re Tanto ergo intenſius vltimis nr̄is inuigilat. quanto in ipſis penderes initia ſequentis vite penſat. hec greg. Q Item de eadē mīa dei quomodo corda etiā deſperata ad pm̄am trahat. Idem grego. ſuꝑ illo verbo. iob. Nun quid ingreſſus es in ꝓfundum maris d̓t. Mare quippe eſt mens humana cu ius ꝓfunda deus ingreditur qn̄ ꝑ con gnitionem ſuam ad lamenta peniten tie ab intimis cogitationibus pertur batur quando prioris vite nequicias ad memoriam reducit ⁊ fluctuantē in ꝯfuſione ſua animum conuertit. Pro funda maris deus penetrat quando e tiam deſperata corda ꝑmutat. Tūc em̄ corda ꝑmutat quando cor ſeculare hu miliat. tūc ꝓfundum maris ingredit̉ quando viſitare mentes etiaꝫ preſſas ſceleribꝰ non dedignat̉ vnde ⁊ recta percunctando ſubiungitur ⁊ in nouiſſi mis abiſſi deambulaſti. quid enim ab iſſus niſi mens humana que dum ſei ſam ꝯprehendere non valet ſeſe in om ne quod eſt velut obſcura abiſſus latet in nouiſſimis ergo abiſſi debent deam bulare. eſt etiam nouiſſimorum homi num corda conuertere ⁊ deſꝑatas me tes viſitatōis ſue veſtigijs tangēdo mi rabiliter reformare. Cum em̄ poſt im menſa ſcelera quiſquis ꝯpungit̉ quid aliud qͣꝫ in nouiſſimis abiſſi deus de ambulaſſe videtur. quaſi in abiſſo nā qꝫ deus deambulabat cum obſcurum cor penetrans fluctus inuiſibiles vici orum calcat Plerūqꝫ enim preterita. alia plangimus. alijs preſentibꝰ vrge mur. ⁊ modo ſuꝑbia modo ira modo luxuria modo auaricia temptante fatꝭ gemur. Sec cum cuncta hec in corde noſtro dn̄s occulte viſitationis ſue ti more reprimit quid aliud qͣꝫ in abiſſo greſſū ponit. Quos greſſus mente con ſpicimus qn̄ contra inſurgentia vitiā quomodo timoris eius obuient dona penſemus. hec greg. Ecce habemus hec dicta quomō miſericors deus etīa corda nequiſſima ⁊ deſperata ad pem tentiam conuertit Conſiderantes auſ tantam pietatem dei cauendum ſum inopere eſt ne quis in peccati crimē la batur ꝙ ſi lapſus fuerit nō deſperet hͦ ꝑ lamenta penitentie ſurgat. Relaxa enim deus peccatuꝫ qd̓ deflet̉ attamē qui ſtat timeat ne in peccatum cadat̉ quia ſi deflere poſſit peccata que com miſit ignorat Hanc ſcientiaꝫ beatus gregori. xxxiij. moral̓. ſuper illo iob. Nunquid armilla ꝑforabis maxillaꝫ eius videlicet vehemoth pulchre tan git cum dicit Cauendum ſummopere ¶ Diſt. l. Ca. VIII. Liber .I. eſt ne quis delectatione peccati leuia than iſtius ore rapiat̉ ⁊ tn̄ ſi raptꝰ fue rit non deſꝑet. qui ſi peccatuꝫ perfecte lugeat. adhuc foramen in maxilla eiꝰ inuenit per qd̓ euadat. iam dentibꝰ te cit ſed adhuc ſi euadendi via queritur in maxilla foramen inuenit̉. habet eti am captus qua exeat qui preuidere vo luit ne caperet̉. Quiſquis ergo qͥ non dum captus eſt maxillam eius fugiat. quiſquis vero iam captus eſt in maxil ſa eius foramē querat. pius quippe ac iuſtus eſt ꝯditor noſter. R Sed nſemo dicat. qꝛ pius ē venialiter pecco ⁊ nemo qui peccauit dicat. qꝛ iuſtus ē de peccati remiſſione deſpero. relaxat emm deus facinus qd̓ deflet̉. ſed perpe ctare quiſqꝫ timeat. qꝛ ſi digne deflere poſſit ignorat. Ante culpā ergo iuſtici am metuat. poſt culpam tn̄ de pietate preſumat. neqꝫ ita iuſticiam timeat vi nuſſa ſpei ꝯſolatōe ꝯualeſcat. neqꝫ ita ꝯfidat de mīa vt adhibere vulneribus ſuis digne pm̄e negligat medicinam. Sed quē videt ſibi ꝑcere ſꝑ etiam co gitet diſcrete de ſe iudicare. ſub pieta te itaqꝫ eius ſpes pctōris gaudeat. ſed diſcretōe illius penitētis correctio cō tremiſcat. Spes igit̉ noſtre preſump tionis habeat etiā morſum timoris vt ad corrigenda pctā iuſticia iudicātis terreat quem ad fiduciā venie gr̄a pie tatis inuitat. Hinc enim ꝑquendā ſa pſentem d̓r. Ie dixeris miſeratōnes dm̄i multe. peccatoꝝ meoꝝ nō recorda bit̉. pietatē namqꝫ eius ꝓtinus ⁊ iu ſticiā ſubdidit dicēs. mīa enim ⁊ ira ab illo Diuina itaqꝫ clementia maxil iam vehemoth iſtius perforans vbiqꝫ humano generi ⁊ miſcd̓iter ⁊ potēter occurrit. qꝛ nec libero ammonitōnem feccandi tacuit. nec capto remedium rugiendi ſubtraxit. Ad hoc quippe in ſacra ſcriptura viroꝝ talium. ſcꝫ Dauid ⁊ Petri peccata ſunt indita vt cau tela minoꝝ ruina ſit maioꝝ. Ad hoc ve ro vtrorumqꝫ illic ⁊ penitentia inſinu atur ⁊ venia vt ſpes pereuntium ſit recu peratio deperditoꝝ Statu ergo ſuo da uid cadente nemo ſuperbiat. de lapſu etiā ſuo dauid reſurgente nemo deſpe ret Ecce qͣꝫ mirabiliter ſcriptura diui na eodem verbo ſuperbos premit quo humiles leuat. vnam rem geſtā ꝯtulit ⁊ diuerſo modo ſuꝑbos quideꝫ humi litatis formidine. huīles vero ad ſpei fiduciā reuocauit. O ineſtimabile no ui generis medicamentum qd̓ vno eo demqꝫ ordine poſitum ⁊ premendo tu mentia exiccat ⁊ ſubleuando arētia in fundit. de maioꝝ nos lapſu terruit. ſꝫ de reparatione roborauit. Sic quippe ſemꝑ nos diuine diſpenſationis miſe ricordia ⁊ ſuꝑbientes reprimit. ⁊ ne ad deſperatōem corruamus fulcit. hec grego. S Per iſta dicta ſanctiſ ſimi viri docet̉ homo ſꝑ habere ſpem ⁊ timorem. ſpem de miſcd̓ia. timoreꝫ de iuſticia. Spē vt ſi lapſus fuerit ſurgat per penitentiā. timorem ne iterum in cidat in peccati ruinā. qꝛ valde diſpli cet omnipotenti deo recidiuatio ſeu re iteratio peccati. Und̓ omnis penitens ſemꝑ miſcd̓iam dei ⁊ iuſticiam coram oculis habeat. mi ſcd̓iam vt ꝑ ſpem eri gat̉. iuſticiam vt per timorem humili etur. Ad hoc faciendum hortat̉ beatus aug. ſic dicens. Nunqͣꝫ peccatoꝝ enor mitas ſine intuitu diuine clementie ē penſanda. nec diuīa bonitas ſine rigo re iuſticie cogitanda. nam hec ſine illa facit inſoleſcere. illa ꝟo ſine iſta deſpe rando facit nimis ꝑtimeſcere. hec Au gu. Sꝫ fortaſſe eſt aliqͥs qui tot crimi na ſe ꝯſpicit ꝯmiſiſſe ꝙ ꝓpter illa time at dei amiciciā ⁊ dilectōem qͣꝫuis dole at nequaqͣꝫ aſſequi poſſe. Sꝫ abſit hoc a cordibꝰ oīm pctōꝝ. ſua tn̄ pctā plan e. iiij. ¶ Liber .I. Diſt. I. Ca. VIII. gentiū ⁊ dolentiū. nam ꝑ lamēta pm̄e peccator qͣꝫuis ſordidiſſimus dei effi cit̉ amicus ⁊ dilectus De hac magna pietate ⁊ mīa dei d̓t btūs bern̄. Quid de tua mīa dicam bone iheſu qui non minus pctōrem ꝯuerſum diligis qͣꝫ eū qui nunqͣꝫ pctī maculam ꝯtraxit. hec bern̄. Non em̄ qui peccauerūt ſed qui in peccatis ꝑſeuerant ſunt odibiles ⁊ abhominabiles deo Conuerſos eos ⁊ penitentes peccatores ad gremiuꝫ ſue pietatis ⁊ dilectionis paratus eſt ſuſ cipere xp̄us De hoc ait beatus aug. in quodam ſermone Non em̄ qui pecca uerit ſꝫ qui in pctīs ſuis ꝑſeuerauerit odibilis erit deo ⁊ abhominabilis Nā vt de indulgētia diuina diffidat dn̄s nos ꝑ ꝓphetā velut pater pijſſimus ꝯſo latur dicens Nolo morteꝫ peccatoris ſed vt ꝯuertat̉ ⁊ viuat Et illud Impie tas impij nō nocebit ei. inquacūqꝫ die ꝯuerſus fuerit ab iniquitate Sed iſta tam magna mīa tunc nobis prodeſt ſi non tardemus ꝯuerti ad dominū nec crimina criminibꝰ ſuꝑaddimus Sed forte cogitat aliquis ſe tam grauia ad miſiſſe peccata vt iam mīam promere ri non poſſit. Abſit hoc a ſenſibꝰ oīm peccatoꝝ. O homo quicūqꝫ illaꝫ mul titudinem peccatorū attendis cur om nipotentiam celeſtis medici non atten dis. Cum em̄ velit deus miſereri quia bonus eſt ⁊ poſſit qꝛ omnipotens eſt ip ſe contra ſe diuine pietatis ianuā clau dit qui deum ſibi miſereri aut nō velle aut non poſſe credit. eumqꝫ aut bonuꝫ aut omnipotentē eſſe diffidit. Nemo ergo poſt centū peccata aut poſt mille crimina de miſericordia diuina deſpe ret. Sic tamen non deſperet vt ſine vl̓ la mora deū ſibi repropiciare feſtinet. ne forte ſi conſuetudinem peccandi fe cerit etiam ſi velit a diaboli laqueis li berari poſſit. Hec augu. T Ecce quomodo beatiſſimus vir auguſtinus oēs peccatores etiam in peccatis mul tis et maximis iacentes hortatur ad ſpem venie ⁊ neminē debere deſꝑare de dei mīa ⁊ pietate. ſic tamen vt ſine vlla mora ꝑ penitentiam ⁊ ꝯuerſionem ac bonam ꝯuerſationem feſtinet facere ſi bi deum ꝓpicium. ne tardando ꝑ negli gentiam ⁊ incuriā detur in reprobum ſenſum ⁊ incidat in laqueos dyaboſi ex quibꝰ etiam ſi voluerit excutere ſe non poſſit. U Sciendum etiā ꝙ diuine mīe multi ſunt effectus. Ipſa enim dei mīa preuenit neſcientes. tra hit nolentes. ſequit̉ nō querentes. pre currit fugientes. reuocat recedentes. expectat tardantes. ſuſcipit reuerten tes. remittit debitum. ꝯfert meritum. premiat vltra ꝯdignum Primum pre uenit neſciētes Pſalmiſta. Deus me us miſericordia eius preueniat me. ⁊ hoc per occultam inſpirationem. Io iij. Spiritus vbi vult ſpirat ⁊ vocem eius audis ⁊ neſcis vn̄ veniat aut quo vadat quia vox diuine inſpirationi? auditur intus in corde penitentis ꝑ te cognitionem. ⁊ neſcitur vnde veniat. quia ab homine ignorat̉ diuine vocati onis cauſa cū ſit pure gratuita. aut quo vadat. quia ſimiliter ignorat̉ de fina li ꝑſeuerantia. Secundo trahit nolen tes. Io. vj. Nemo poteſt venire ad me niſi pater traxerit eum. Tercio ſequit̉ non querentes. Ezechel̓. xxxiiij. Qd̓ perierat requiram ⁊ quod abiectū fue rat reducam. Quarto precurrit fugi entes. Exodi. xxiij. Ecce ego mitto angelum meū qui precedat te. Quin to reuocat recedentes. Iſa. xxxj. Con uertimī filij iſrl̓ ſicut in ꝓfundū receſ ẜatis Sexto expectat retardātes Iſa xxx. Expectat dn̄s vt miſereat̉ ⁊ iō ex altabit̉ ꝑcens vobis. Septimo ſuſci pit reuertentes. pͣs. Suſcipit eos de ¶ I Diſt. I Ca. IX. lber .I. viā iniquitatis eoꝝ Et illud ihere. vbi dn̄s ad peccatricē aīam d̓t Tu forni ca ta es cū amatoribꝰ multis. tn̄ reuerte te ad me ⁊ ego ſuſcipiā te. Octauo re mittit debitū Math. xviij. Oē debitū dimiſi tibi qm̄ rogaſti me Cono ꝯfert meritū. Un̄ paulus. Quid hēs qd̓ nō accepiſti. Decimo p̄miat ſupra ꝯdig nū. ad Ro. viij. Nō ſunt ꝯdigne paſſi bn̄es huius tꝑis ad futurā gl̓aꝫ que re uelabit̉ in nobis Hec igit̉ oīa que pre miſſa ſunt de dei pietate ⁊ mīa debent pnūquemqꝫ pctōrem ſua facinora tre pidantē ad ſpem fiducie aīare ⁊ ad ci tam ꝯuerſionē ad deū ſeu pm̄am agen da mouere vt ſaluus eē poſſit in extre migſuis ⁊ in die iudicij. Filius Audens gaudeo audiens tantaꝫ mīam ⁊ pietatē eſſe in viſceribꝰ dei nt̄i. ⁊ qꝛ aꝑtum eſt gremiū benigni tatis eius ad ſuſcipiend̓ oēs pctōres tn̄ ſordibꝰ facinoꝝ ꝯſtitutos. nccē eſt vt currant ſinguli qui ſe ſentiūt onere cciminū grauatos nihil hefitantes ad ſonte tante pietatis. vt abluti a fetore nuoꝝ ſceleꝝ veniā ⁊ grām ab ipſo mīa tum dn̄o valeant impetrare. Sꝫ rogo pe vt me de hoc informes. Cū igit̉ d̓s nt ita miſericors quare omēs pctōres nron attedūt eius pietatē vt ſe ꝑ pm̄aꝫ duertant ad ſeip̄m. vel quid eſt qd̓ im redit iantam eoꝝ ſalutem. Ca. IX. Pater. L Uod homineſ qͣꝫ plurimi ⁊ heu ꝓ maiori ꝑte ve cerminus tardi ſunt ⁊ negligentes ad ꝯuerſionē ad deuꝫ ſiue ad pm̄am a gendā facit amorpn̄tis vite ⁊ delecta tiō in tebꝰ trāſitorijs. Qui vero ꝯuerti ebiunt ncce eſt vt pn̄tia deſpiciāt ⁊ fu tata diligant. vt teſtat̉ greg. jͣ. mot̓. di tens Sunt nōnulli qui vitā ſuā negli gunt. ⁊ dum tranſitoria appetunt tunc eterna negligunt ⁊ neglecta ꝯtem nūt. cūqꝫ eterna q̄ amiſerunt nō ꝯſiderant eſſe ſe heu miſeri in bonis non putant. nequaqͣꝫ em̄ ad veritatis lucē ad quam tm̄ ꝯditi fuerāt mentis oculos erigūt. nequaqͣꝫ ad ꝯtemplatōem pr̄ie eterne deſiderij aciētendūt. ſed ſemetipſos in his ad q̄ ꝓiecti ſunt deſerentes vice pr̄ie diligunt exiliū qd̓ patiunt̉. in ce citate quā tolerāt quaſi in claritate lu minis exultant. cōtra electoꝝ mentes dū cuncta trāſitoria nulla eſſe ꝯſpici unt ad q̄ ſint ꝯdite exquirunt. Cumqꝫ ad eoꝝ ſatiſfactōꝫ nil extra deū ſufficit ipſa inqͥſitionis exercitatōe fatigata il loꝝ cogitatio in ꝯditoris ſui ſpe ⁊ ꝯtē platōe requieſcit. ſuꝑnis interſeri ciui bus appetit. ⁊ vnuſquiſqꝫ eoꝝ adhuc ī mundo corꝑe poſitus. mente iaꝫ extra mundū. ſurgit em̄. nā exilij ſoli citudi nē quā tolerat deplorat ⁊ ad ſublimē patriam inceſſantibꝰ ſe amoris ſtimu lis excitat. cū em̄ dolens videt quantū ſit eternū qd̓ perdidit. inuenit ſalubre ꝯſilium tꝑale hoc deſpicere qd̓ precur rit. ⁊ quo magis creſcit ꝯſilij ſciētia vt non peritura deſideret. eo auget̉ dolor ꝙ nondū ad menſurā pertingat. Und̓ bene per ſalomonem d̓r. Qui addit ſci entiam addit ⁊ dolorē. Qui em̄ al̓s ſi tit iā ſumma que adhuc nō hꝫ magis de infimis in quibꝰ retinet̉ dolet. Hec greg. Item de eiſdem carnalibꝰ homi nibꝰ dicit idem. viij. mora. ſuper illud iob. Cutis mea aruit ⁊ ꝯtracta eſt. In ſancte quippe eccleſie corꝑe his qui ſo lis exterioribꝰ curis inſeruiunt ꝯgrue cutis vocant̉. que nmiꝝ cutis areſcen do attrahit̉. qꝛ mentes carnaliū dū pn̄ tia diligūt ⁊ qͣſi iuxta poſita ꝯcupiſcūt ad futuram tendi ꝑ longanimitatē vo lunt. Hanc nāqꝫ attractatōem pͣs for midauerat cuꝫ dicebat Sicut ad ipe ⁊ pinguedine repleat̉ aīa mea. Adep̄s Liber .I. Diſt. I. Ca. IX. quippe pinguedīs aīam replet cū hāc ꝯtra pn̄tiū deſiderioꝝ eſtū ſuꝑne ſpei infuſio refouet Cūctis gͦ areſcēs attra hit̉ cū cor rebꝰ exterioribꝰ deditū atqꝫ ex deſperatōne ficcatū in autoris ſui a morē nō tendit̉ ſed in ſemetip̄o vt ita dixerim rugoſa rogitatiōe triplicatur Penſandū ꝟo eſt ꝙ carnales mentes idcirco pn̄tia diligūt qꝛ vita carnis qͣꝫ fugitiua ſit minime attendūt Nā ſi ve locitatē trāſitus eius aſpicerēt hāc eti am ꝓſperitatē minime amarent Sctī aūt qꝛ pn̄tis vite mom̄ta decurrere ſub feſtinatōe ꝯſpiciūt nequaqͣꝫ in hoc no bilitatis itinere cordis ītēſionē figūt hec greg. A Per hec igit̉ dicta mani feſte apparet ꝙ amor reꝝ trāſeūtiū ſiue delectatio pn̄tium faciūt hoīes tardoſ ad penitēdū B Et ecōuerſo ꝯtēptus mūdi facit ꝓmptos ad deo obediendū nā ip̄e amor mūdi cū p̄ualet ad ambiē dū honores terrenaſqꝫ mentes hoīm inſtigat ne deſpecti videant̉ res facit cumulare terrenas rebꝰ in proſperis gaudere ſola q̄ aſſunt cogitare nullam memoriā celeſtis pr̄ie hr̄e. De talibꝰ d̓t btūs greg. viij. moral̓. ſuꝑ illd̓ iob. Taber naculū īpioꝝ nō ſubſiſtet ſic Ta bernaculū quippe ꝯſtruit̉ vt ab eſtu cor pus ⁊ frigore defendat̉ Quid igit̉ hoc loco tabernaculi noīe niſi edificatō ter rene felicitatis inſinuat̉ ꝑ quā ſuper ſe reprobi caſura multiplicāt vt ſe a pn̄ tis vite nccītatibꝰ qͣſi ab eſtu ⁊ ymbri bus defendāt. honoribꝰ nāqꝫ excreſce re ābiūt ne deſpecti videāt̉ terrena ex aggregant ne inopie frigore torpeſcāt ꝯtēnunt curare qd̓ ſequit̉ ⁊ tota inten tiōe ſatagūt. ne qͥd in pn̄tibꝰ deſit. ſtu dent nomē dilatare ne lateāt inunctoſ ſe in oībꝰ ⁊ felices putāt. vbi gͦ mētis habitaculū ꝯſtruunt ibi ꝓculdubio ta bernacula fixerūt aduerſa īpatiēter fe runt remiſſe in ꝓſperis letant̉ ſola que aſſunt cogitant nec ad affectū celeſtis patrie vlla recordatōe reſpirāt gaudēt ſibi bona ſuppetere q̄ cupiūt. atqꝫ vbi carne requieſcūt ibi ⁊ mentē extīguo do ſepeliūt qꝛ ſecularis cure zelo truci dati terrenaꝝ reꝝ cumulū aggerant ⁊ quē foris exq̄rendo multiplicāt hunc ſemꝑ interius ꝑ cogitatōem portant. Ac ꝯͣ iuſti nec oblata bona hic ꝓ mag nō accipiūt nec allata mala valde ꝑti meſcūt ſꝫ ⁊ cū bonis pn̄tibꝰ vtunt̉ ven tura mala metuūt ⁊ dū de malis pn̄ti bus gemūt bonoꝝ ſeqn̄tiū amore ꝯſo lant̉ Sicqꝫ tꝑali fouēt̉ ſubſidio ſicut viator vtit̉ cum pauſat ⁊ recedere feſti nat qͥeſcit corꝑe ⁊ aliud tēdit mēte. nō nūqͣꝫ ꝟo ⁊ aduerſa ꝑpeti appetunt ⁊ in tranſitorijs ꝓſperari refugiūt ne dele ctatione itineris a pr̄ie ꝑuentōe tarde tur ne greſſū cordis in via ꝑegrinatio nis figāt ⁊ qn̄qꝫ ad ꝯſpectū celeſtis pa trie ſine remuneratōe ꝑueniāt gaude deſpici nec dolent ſe neceſſitatibꝰ affli gi Qui gͦ ꝯtra pn̄tia ſe aduerſa nō mū niūt qͣſi ꝯtra eſtus ⁊ pluuias hr̄e taber naculū nolūt Iuſti itaqꝫ ſe ꝯſtruere ne gligunt vbi ꝑegrinos ſe eē ⁊ hoſpites nouerūt. qꝛ em̄ in ꝓprijs gaudere deſi derāt eſſe in alieno felices ꝯtemnunt̉. Iniuſti aūt quanto longius ab eterne patrie hereditate diuiſi ſunt tāto in te ra altius fundamenta cogitationisⁿ gunt Bene ergo dicit̉ tabernacula im pioꝝ non ſubſiſtent qꝛ vite fugientiꝰ amatores dum ſe ſtudioſe pn̄tibꝰ con ſtruunt repente ad eterna ſupplicia ra piūt̉. hec greg. ¶ Qd̓ aūt carnaleᵍ hoīes ſic inherent tꝑalibꝰ hoc facit qꝛ negligūt pēſare eterna nec ꝑpēdūt hr oīa trāſeutia ⁊ iō ſuā ꝯſolatōeꝫ totā ᵐⁿ voluptatibꝰ carnaliū deſid̓rioꝝ ponū De hoc d̓t idē beatus greg. x. mora ſuꝑ illo ꝟbo iob. Oculi imꝑioꝝ deſi ciēt ⁊ effugiū ꝑibit ab eis Ocl̓i īpio ¶ Diſt. k Ca. IX. Liber .I. intentōes ſunt carnalium deſiderioꝝ. q̄ idcirco deficiunt qꝛ eterna negligū ⁊ ſola ſꝑ tranſitoria p̄ſtolant̉. Adipiſ ci qͥppe terrenā gl̓am cogitant. multi plicari rebꝰ tꝑalibꝰ exoptant. ad mor teꝫ quoqꝫ quotidie curſu etiā labentiū tendunt. ſꝫ cogitare mortalia neſciūt. carns vita ꝑmomenta deficit. res hī̄ ta inſtanti fine corrūpit̉ ⁊ hn̄di anxie tas nō finit̉. ſed cū mors imꝑios ſub ſtahit eoꝝ ꝓfecto defideria cū vitaⁱ ter minant̉ quoꝝ .ſ. oculi tunc ſuꝑna vltō ne deficiunt. qꝛ ſuo hic iudicio a terre na deficere delectatōe noluerūt. a qui bus ⁊ effugiū ꝑibit. qꝛ eoꝝ malicia ab a īaduerſiōe diſtricti iudicis quo ſe va feat occultare nō inuenit. nā nunc cuꝫ triſticiā iniqui aliqͣ vel aduerſa patiun tut effugij latebras inueniūt. qꝛ ad vo ſuptatē ꝓtinus deſiderioꝝ carnaliū re ſurgunt̉. Ne em̄ pauꝑtas cruciet d̓iti is aīm demulcet. ne deſpectus ꝓxīoꝝ deprimat ſeſe dignitatibꝰ exaltant. an̄ ontis epulaꝝ diuerſitatibꝰ nutriunt̉ Si faſtidio corpꝰ atterit̉. ſi quoqꝫ me ſticie impulſu deijcit̉ mox ꝑ interpoſi ta locoꝝ blandimenta releuat̉. Tot gͦ hic hn̄t effugia quot ſibi preꝑant dele ctamenta. ſed qn̄qꝫ ab eis effugiū ꝑit. qꝛ dū eoꝝ mens amiſſis oībꝰ ſe ſolum mō ⁊ iudicē ꝯſpicit. tunc voluptas ſub ttahit̉. voluptatis culpa ſeruat̉ ⁊ repe te mīſeri ꝑeundo diſcunt. qꝛ ꝑitura te ſſuerūt. qui tn̄ quouſqꝫ viuūt corporali tet qͣrere nocitura nō deſinunt. Un̄ ⁊ iubdit̉. ⁊ ſpes illoꝝ abhoīatio anime. Quid hic pctōr totis cogitatōibꝰ ſpe tat niſi vt ptāte alios tranſeat. cūctos teꝝ multiplicatōe trāſcendat. aduerſi tates donando ſubijciat. obſeqn̄tibus imitādus innoteſcat. ire ad votū ſatiſfa eſt benignū ſe cuꝫ laudat̉ on̄dat. qͥcqͥd gula appetit offerat. Bene gͦ illoꝝ ſpes adſpīatio d̓r. qꝛ ea q̄ carnales ambiūt ſpūales quiqꝫ iudicio rectitudinis ad uerſant̉. nā qd̓ pctōres voluptates eſti mant ꝓcul dubio hoc iuſti penā putāt. abhoīatio hec aīe ſpes eſt prauoꝝ qꝛ m miꝝ ſpūs deficit. vbi caro requieſcit. vt em̄ caro mollibꝰ. ſic aīa duris nutri tur. illā blanda refouent. hanc aſꝑa ex excent. illa delectationibꝰ paſcit̉. hec amaritudinibꝰ vegetat̉. ⁊ ſicut carneꝫ dura ſautiant. ſic mollia ſpūm necant ſicut illā laborioſa interimūt. ita hāc delcābilia extinguunt Spes itaqꝫ car naliū abhoīnatio anime dr. qꝛ inde in perpetuū ſpūs interit vnd̓ ad tꝑs caro ſuauiter viuit. hec greg. D Et ſci endū ꝙ amatores mundi cū ab eis af fectū ſe non ſolū non obtꝑant. ſed eti am ad ipſius dilectōnem ꝓpter carna les voluptates ⁊ vanitates ſe effundūt in tantū preualet in eis amor ſeculi ⁊ quodammō in eius dilectōe excecant̉ vt nec etiam circa mortem amare tꝑa lia deſiſtant. Qd̓ pulcre tangit beatus grego. viij. moꝝ. ſuꝑ illo verbo iob Et ꝯſumpti ſunt abſqꝫ vlla ſpe. dicēs Re ꝓboꝝ mentes erga dies pn̄tis vite tā to amore hic ꝯſtringunt̉. vt ſic ſꝑ hic appetant viuere qͣtenus ſi valeant viuē di curſum deſiderent nunqͣꝫ finire. Co gitare qͥppeventura deſpiciūt. ſpem to tā in rebꝰ trāſeuntibꝰ ponunt. hr̄e nul la niſi q̄ p̄tereūt ꝯcupiſcūt. cūqꝫ nimis trā ſeuntia cogitāt ⁊ māſura nullatenꝰ ſꝑant. ſic cecitate inſenſibili cordis o culus claudit̉ vt eterne luci nullatenꝰ incendat̉. vn̄ ſit vt ſepe iā corpus mo leſtia qͣtiat. ⁊ vicina mors ꝟtutē ſpūs vital̓ incidat nec tn̄ curare q̄ md̓i ſunt deſināt. iāqꝫ eos vltor ad iudiciū ꝑtra hit ⁊ tn̄ ipſi ordinatōe ſolicita rebꝰ trā ſeūtibꝰ occupati nihil alid̓ cogitāt niſi in hoc md̓o adhuc qͣliter viuant. relin qn̄da oīa qͣſi poſſidēda diſponunt. qꝛ ſpes viuendi non frangit̉. etiam cum Liber Diſt. I. Ca. IX. .I. vita terminat̉ iam ad iudicis trahun tur pn̄tiam ⁊ tn̄ adhuc labendis rebꝰ inherent ꝑ curā Dura em̄ mente abeē mors longe credit̉ etiā cū ſentit̉. ſicqꝫ a carne aīa ſoluit̉ vt erga pn̄tia immo derato amore ſe retinēs ad eternū ſuꝑ plicium ducit̉. hocip̄m quoqꝫ neſciat quo ducat̉. ⁊ deſerens q̄ amare cū ter mino noluit. repente ſine termino in uenit que nūqͣꝫ p̄uidit Ac ꝯtra electoꝝ mens ad eternitatis intentiōem tendi tur etiā cū p̄ſens eam feliciter vita co mitat̉. Magna carnis ſalute vtit̉. nec tn̄ eius fiducia retardat̉ nullus adhuc mortis articulus erumpit ⁊ qͣſi pn̄tem hanc quotidie ꝯſpicit. qꝛ em̄ vita in deſinenter labit̉ ſpes ei viuendi fundi tus amputat̉. Benegͦ de diebꝰ p̄tereū tibꝰ d̓r ꝯſumpti ſunt abſqꝫ vlla ſpe ac ſi aꝑte diceret mentis fiduciā in pn̄ti vita non poſui qꝛ oē qd̓ p̄terit calcan do deſpexi. vnde ⁊ aꝑte ſubditur. Me mento qꝛventus eſt vita mea hij etem̄ vitam carnis qͣſi ꝑmanentē diligunt qui quāta ſit vite ſeqn̄tis eternitas nō intendūt cūqꝫ ſoliditateꝫ ꝑhennitatis non ꝯſiderant exiliū patriā tenebras lucē curſum ſtationeꝫ putant. Ac ꝯtra ſancti viri quo ad eterna cor eleuāt qͣꝫ breue ſit qd̓ fine claudit̉ pēſant ⁊ eo eo ruꝫ ſenſibꝰ vileſcit qd̓ p̄terit quo intel lectu radiente interlucet qd̓ acceptuꝫ nūqͣꝫ recedit. Cunqꝫ infirmitatē ꝑhen nitatis aſpiciunt nequaqͣꝫ iā ꝓ magno deſiderāt qͥcquid finis anguſtat ſꝫ ſub leuata mens extra tꝑm terminos du cit̉ etiā cū carne in tꝑe teneat̉ ⁊ tanto altius finienda deſpicit quanto verius infinita cognoſcit Sed hec ip̄a huma ne breuitatis ꝯſideratio auctori nr̄o magne virtutis oblatio eſt Unde bene d̓r Memento qꝛ ventus vita mea eſt. Ac ſi aꝑte diceret̉ tranſeuntē velociter benignus reſpice qꝛ tāto videri a te mi ſericordius debeo quanto ipſe a ꝯſide ratōne breuitatis mee oculos nō auer to. Sed qꝛ dū tēpus vite pn̄tis abſcin dit̉ ad oꝑationē ꝓmerende venie vltē rius non redit̉ recte ſubiungit̉ nec re uertet̉ oculus meus vt. vi. bo. Ad vi denda bona extincti oculus non redit qꝛ ad exhibenda recta opera exuta cal̓ ne aīa non recurrit. Nequaqͣꝫ oculus ad videnda bona reuertit̉ qꝛ retribu tionē ſuaꝫ mens inueniēs ad oꝑatōis vſum nullatenus reuocat̉. hec grego. Ecce qūo homines carnales ⁊ circa fi nem vite amare tꝑalia ⁊ trāſitoria nō deſiſtunt. Electi vero econtrario ꝓptet amorem celeſtis pr̄ie etiaꝫ cū ſam ſunt ea contemnunt. Sed ⁊ hoc conſidera dum ꝙ ad cumulum miſeriarum. illo rum videlicet hominū qui ſic abſorp ti ſunt in amore tꝑaliū ⁊ carnaliuꝫ vo luptatum rapiunt̉ etiam ⁊ tradunt̉ in quādam duriciā cordis ⁊ inſenſibili tatem mentis vt labores ꝓ mundo li benti aīo ſuſtineāt dūmodo potiuntūr ⁊ aſſequi valeāt ſeculi voluptates. heº ꝓbat grego. xx. moral̓. cū dicit Mun di amatores attendūt tranſitoria que ꝑcipiunt ⁊ intueri negligunt bona ẜ manentia que perdunt. cūqꝫ tꝑalium amore flagrant veram leticiam violeᶠ ter ignorant quā ſi ſtudioſe cognoſci re quererent qͣꝫ flenda ſint gaudia qui appetunt viderēt ſed cum meliora ſe re ꝯtemnunt ſola ſibi velut ſumma eſ gunt que viſibiliter oculis ſeductione ſagaciblandiuntur viſibilia ſequēteᵍ cor fugiūt ⁊ tanto extrinſecus gaude quanto recordationeꝫ ſui intrinſecu? non habent. Miſcentur cum eorū gaˡ dijs plerumqꝫ tribulationes atqꝫ ex fe bus ipſis quibus ſuperbiunt flagellaⁿ tur ⁊ tamen hoc ipſum delicias eſt. mant quia ⁊ dura quidem ex preſen tis huius vite amore tolerāt et tamē I6 .I. Diſt. I. Ca. IX. i c affectu nmie cupiditatis obligati la bore eiuſdem tolerantie voluptatē pi tant. Humanū gͦ genus recto dei iudi cio voluptatibꝰ ſuis dimiſſum atqꝫ per eaſde voluptates ſpontaneis tribulatō mibꝰ traditū. qꝛ amara ſunt q̄ ꝓ huius vite amore tolerat. ⁊ tn̄ eandē amari tudinē cecitate cupiditatis qͣſi inſenſi bilitate ebrietatis ignorat. E A mant em̄ ꝑuerſi hoīes ꝓ huius mundi gl̓a etiā tribulatōes. cunctiſqꝫ ꝓ ea ſu doribꝰ libenter ſeruiunt ⁊ grauiū labo tum iugo deuotiſſime colla ſubmittūt On̄s aūt ceſſatōem a mundi laboribꝰ imꝑat. ſcē quietis dulcedinē ꝑſuadet ⁊ tn̄ veſaniā iniquoꝝ mens plus aſſeqͥ alpera carnaliter qͣꝫ tenere blanda ſpi citaliter gaudet plus acerbitate fatiga tionis qͣꝫ quietis dulcedīe paſcit̉. Qd̓ aꝑte in ſemetipſo nobis iſraheliticus ppl̓s on̄dit. qui dum refectōnem man ne deſuꝑ perciꝑet. ab egipto ollas car mū. pepones. poros. cepaſqꝫ ꝯcupiuit Quid em̄ ſignat̉ in māna niſi eſca gr̄e ſuaue ſapiēs ad refectōem interioris vite bene vacantibꝰ deſuꝑ data. Et qͥd pet ollas carniū niſi carnaliū oꝑa iux ta tribulatōem labores quaſi ignibus excoquenda. quid ꝑ pepones niſi terre bulcedines. quid ꝑ poros ac ceꝑas ex primit̉ que plerūqꝫ qui comedūt lacri mas emittūr. niſi facultas vite pn̄tis als delectationibꝰ que adulatoribꝰ ſu is non ſine luctu agit̉ ⁊ cum lacrimis amat̉. Manna igit̉ deſerentes cum ꝑ ſonibꝰ ⁊ cat̓nibꝰ porros cepaſqꝫ queſi ctunt. qꝛ vicꝫ peruerſe mentes dulcia per grām quietis dona deſpiciunt. ⁊ ꝓ tat naſibꝰ voluptatibꝰ laborioſo huiuſ pite ītinere etiam lacrimis plena ꝯcu hiſcunt̉. ꝯtemnunt habere al̓s habita te vbi ſpiritaliter gaudeant. ⁊ deſide tant ⁊ appetunt vbi carnaliter gemāt. nū la dura lenibꝰ. aſpera mitibꝰ. tranſi toria eternis anteponunt. hec grego. De hoc per eundem ſuper ezechie. ſic d̓r. Sicut ſunt nonnulli qui quietem cunctis mundi premijs atqꝫ honoribꝰ preponunt. ita nonnulli ſunt qui vt in hoc mundo aliqd̓ eſſe videantur terre nis laboribꝰ inſudant. inſiſtunt cauſis permiſcent̉ iurgijs. ⁊ qͣꝫuis ſe corpore deficere inter labores ſentiant. amore tamen terrenaꝝ rerum deuicti delecta biliter fatigant̉. qꝛ quibuſdaꝫ prauis mentibꝰ nihil eſt laborioſius qͣꝫ ſi eis precipit̉ vt in huius mundi actibꝰ nō laborent. nā quidem ſepe repulſi ab a ctione terrena deprecant̉ vt redeāt. ro gant vt premant̉ grauius ſe incurriſ ſe periculū quietem. hec greg. Apparet igitur ex predictis qualiter amatores mundi ꝓpter res ⁊ voluptates tranſito rias labores ⁊ ſudores libenti aīo ſubi re quodammō delectent̉. fortes enim ſunt dilectores ſeculi ꝓ rebus ⁊ gloria mundi ⁊ quedam difficilima tolerare ꝓ ſpevcro perpetua nec ꝑuum quidem laborem volunt ſubire. fortes in rebꝰ terrenis. debiles in celeſtibꝰ. Qd̓ et iā atteſtatur grego. xix. moral̓. cum dicit Omnes ſecl̓i amatores in terrenis re bus fortes ſunt. in celeſtibus debiles. nam ꝓ temporali gloria vſqꝫ ad mortē deſudare appetūt. ⁊ ꝓ ſpe perpetua nec parum quidem in labore ſuſcipiunt. vel ſubſiſtunt ꝓ terrenis lucris. quaſti bet ꝓ celeſti mercede vel tenuiſſimi ver bi ferre ꝯtumelias recuſant. Sepe nu ditatem. deiectōnem. famem ꝓ acqui rendis diuitijs atqꝫ honoribꝰ ⁊ earum reruꝫ ſe abſtinentia cruciant ad quas adipiſcendas feſtinant. ſuperiora ve ro laborioſe querere tanto magis diſ ſimulant. quanto ea retribui tardius putant. Hec gregorius F Et no tandum ꝙ ſicut reprobi fortes ſunt ad ſuſtinendos labores etiam maximos Diſt. I. Ca. IX. Liber .I. ꝓpter gloriam mundi ⁊ amorem rerū tꝑaliū. ita iuſti fortes ſunt ad ſuſtinen da aduerſa ⁊ tolerādos labores ꝓpter amorē patrie celeſtis. De hac dupli ci fortitudine d̓r. vij. moral̓. ſuper illo iob. Que eſt fortitudo mea vt ſuſtineā ſic. Sciendū eſt inquit ꝙ alia eſt iuſto rum alia reproboꝝ fortitudo Iuſtorū quippe fortitudo eſt carnē vincere pro prijs voluptatibꝰ ꝯtra ire delectatōem vite pn̄tis extinguere huius mūdi aſ pera ꝓ eternis p̄mijs amare ꝓſperita tis blandimenta ꝯtēnere aduerſitatis metuꝫ in corde ſuꝑare Reproboꝝ ꝟo fortitudo eſt tranſitoria ſine ceſſatiōe diligere ꝯtra flagella ꝯditoris inſenſi biliter ꝑdurare ab amore rerum tꝑali um nec aduerſitate quieſcere ad inanē gloriam. etiā cum vite detrimento per uenire bonoꝝ vitā verbis ac moribus impugnare iniquitatem quotidie ſine vllo deſiderij defectu ꝑpetrare Hinc ē ꝙ per pſalmiſtā electis d̓r. Uiril̓r agi te ⁊ ꝯfortet̉ cor veſtrum. Hinc ꝑ ꝓphe tam reprobis d̓r Ue qui potētes eſtis ad bibendū vinū ⁊ viri fortes ad miſ cendam ebrietatem. An non reprobi fortes ſunt qui ad pn̄tis vite ꝯcupiſcē tias tot laboribꝰ currūt ꝑiculis ſe au denter obijciunt ꝓ lucris ꝯtumelias libenter ferunt ab appetitus ſui libidi ne ſua victi ꝯtrarietate reſiliūt ꝑcuſſio nibꝰ dureſcunt ⁊ mala mundi tolerāt ꝓ mundo eiuſqꝫ vt ita dixerī gaudia querētes ꝑdunt nec tn̄ hec ꝑdendo fa tigant̉ Unde bene ex humani generis voce ꝑ Hieremiā d̓r inebriauit me ab ſinthio. Ebrius quippe qd̓ patit̉ neſcit Abſinthiogͦ eſt ebrius qui pre amore pn̄tis vite ſeculi a ſenſurōnis eſt alie nus. dum quicquid ꝓ mundo ſuſtinet leue deputat. laboris amaritudinem quā tolerat ignorat qꝛ nimiꝝ ad cūcta delectabiliter ducit̉ in quibꝰ penaliter fatigat̉. Ac ꝯtra vir iuſtus ad mundi pericula ꝓ mundo toleranda eſſe debi lis ſtudet finem ſuum concupiſcit vita preſens qͣꝫ ſit tranſitoria attendit ⁊ ꝓ ea exterius labores ꝑpeti rennuit. cu ius intrinſecus delectationem vincit. Dicat ergo beatus iob. ex oī voce inſio rum. Que eſt fortitudo mea vt ſuſtine am aut quis finis meus vt patienter a gam. Ac ſi aꝑte dicat mala mūdi pro mundo tolerare nequeo qꝛ iaꝫ in eius deſiderio fortis non ſum. dū enim pre ſentis vite finem ꝯſpicio cur pondus eius patior cuius appetituꝫ calco. E qꝛ imuſte quiqꝫ vt diximus tanto for tius labores illius ꝑferunt quanto a uidius delectatione paſcunt̉ recte ſub dit̉. Neqꝫ fortitudo lapidum fortitu do mea Quid hic ꝑ lapides niſi inſen ſibiliū hoīm corda ſignant̉ qui ſepeꝰ ſuper nos ictus accipiūt ⁊ tn̄ nulla diſ cipline percuſſione moleſcunt quo cō tra electis ꝑ ꝓphetam pollicente domi nō d̓r tollam a vobis cor lapideū ⁊ da bo vobis cor carneum. hec grego. E iſtis omnibꝰ dictis beati greg. collige re poſſumus ꝙ dilectio reꝝ tꝑaliumª amor carnalium voluptatū retrahunt hominem a conuerſione ad deum ⁊ ad penitentiaꝫ ꝓ exceſſibꝰ ⁊ peccatis age dam faciunt tarduꝫ G Inter hec̓ etiam conſiderandum eſt ꝙ ſunt non nulli in ſeculo conſtituti qui conſide rantes ſuam peruerſam ⁊ vicioſamvˡ tam. aut propter metum gehenne vel propter amorem virtutum proponunt ex animo ſe a vitijs reabſtinere ſed v niente temptatione ſeu occaſione qua licunqꝫ protinus in priora facinora re labunt̉ a quibus propoſuerāt abſtine re ⁊ hoc fit quia laborem nolunt ad fꝰ ſiſtendum habere. Et ſunt nōnulli qui ſe a quibuſdam vitijs abſtinent in qui buſdam vero peccantes iacent. ſed Liber .I. Diſt. I Ca. IX. li cum tn̄ non repugnant ⁊ cum non reſi ſtunt oībus etiam ad illa vitia a quibꝰ prius abſtinebant redeūt. Et ſunt nō nulſi qui ꝑ mentis rōnem ſe deprehen dunt peccando errare. tn̄ qꝛ negligen ter vitijs reſiſtunt a carnis delectatōne ſuꝑantur. ⁊ per ꝯſequens in ea excecā tur Iſta beatus greg. tangit. vij. moꝝ ſuꝑ illo iob Inuolute ſunt ſemite greſ ſuū eoꝝ dicens. Sunt nōnulli qui ſe diſcentibꝰ vitijs obuiare tota intentōe celiberant. ſed irruente temptationis articulo in deliberationis ꝓpoſito non Aduran: Alius namqꝫ prauo vſu infla tus cum magna eſſe premia humilita tis ꝯſiderat aduerſus ſemetip̄m ſe eri git̉ ⁊ quaſi tumorē turgidi flatus depo mt exhibere ſe quibuſlibet cōtumelijs humilem ꝓmittit. ſed cuꝫ repente hūc vmus verbi iniuria pulſauerit ad ꝯſue tam ꝓtinus elatōem redit. ſicqꝫ ad tu mnorem ducit̉ vt nequaqͣꝫ humilitatis bonū qd̓ ꝯceperat recordet̉ Alius aua ficia eſtuans augendis facultatibꝰ an beſat. cū preterire velociter oīa ꝯſpicit bagante per ꝯcupīam mentem figit. Decernit iā nil appetere adepta tranſi foria ſub magne moderationis freno poſſidere. ſꝫ cū repente fuerint oculis bolata que placeant in ambitōne ꝓti nus mensanhelat. ſed ſemet ipſam nō cupit adipiſci. Hanc occaſionem que eit ⁊ oblita ꝯtinentie quā ſecū pepige tat cogitationū ſe ſtimulis ꝑ deſideria acquiſitionis inquietat. Alius luxurie thabe polluit̉ ⁊ longa ia ꝯſuetudine ca ptus tenet̉. Quanta aūt ſit caſtitatis mundicia cōſpicit ⁊ carnē vincit. ⁊ ſe ruepitudinē al̓s dep̄hendit. Reſtringe te pero voluptati fluxa deliberat ⁊ reſul ra te ꝯſuetud ini quaſi totis ſe viribꝰ pa rat. ſꝫ vel obiecta oculis ſpēs vel ad me mnoriā reducta cum ſubita temptatōe Scutitur ꝓtinus a priſtina preꝑatōne diſſipatur ⁊ qui ꝯtra hanc clipeum de liberatōnis erexerat delectatōnis iacu lo feſſus iacet. ſicqꝫ eū luxuria inermē ſuꝑat ac ſi nulla ꝯtra eā intentionis ar ma preꝑaſſet. Alius ire flammis incē dit̉ ⁊ vſqꝫ ad inferendas ꝓximo ꝯtu melias effrenat̉. Cum vero nulla furo ris occaſio aīm pulſat quanta ſit man ſuetudīs virtus. qͣnta patientie altitu do ꝯſiderat. ſeqꝫ etiā cōtra ꝯtumelias patienter ꝑat. Sed cum ꝑua quelibet cōmotionis occaſio naſcit̉ repente ad voces ⁊ cōtumelias medullitus inflā mat̉. ita vt non ſolū ad memoriā pati entia non redeat. ſed ⁊ ſemetipſam mens ⁊ ea que loquit̉ ꝯuitia nō agno ſcat. cumqꝫ furori plene ſatiſfecerit q̄ ſi poſt exercitiū in tranquillitatē redit Uix igit̉ ſero poſt ꝯuitia illata ſe cohi bet. qꝛ ⁊ a curſu ſepe ſpumantes equos non preſidētis dextera. ſed campi ter minꝰ coercet. Bene ergo de reprobis d̓r. Inuolute ſunt ſemite greſſuū eoꝝ. qꝛ recta quidem deliberando appetunt ſed ad ꝯſueta ſꝑ mala replicant̉. ⁊ qͣſi extra ſe extenſi ad ſemetipſos per cir cuitū redeunt. qui bona quidē cupiūt ſed a malis nunqͣꝫ recedunt. Eſſe quip pe humiles ſed tn̄ ſine deſpectu. eē con tenti ꝓprijs ſed ſine neceſſitate. eſſe ca ſti ſed ſine maceratōne corꝑis. eſſe pa tientes ſed ſine ꝯtumelijs eſſe volunt. cumqꝫ virtutes adipiſci querūt ſed la borem virtutis fugiunt quid aliud qͣꝫ ad belli certamina in campo neſciunt ⁊ triumphare in vrbibꝰ ⁊ bella ꝯcupiſ cunt. Quāuis hoc ꝙ eoꝝ ſemite inuo lute memorant̉ adhuc ītelligi ⁊ aliter poſſit fieri. Sepe nāqꝫ nonnulli ꝯͣ que dā ſe vitia vehementer accingūt. ſed q̄ dā ſubigere negligūt cū ſe ꝯtra iſta nō erigant ⁊ illa ꝯtra ſe reꝑant que ſube gerunt Alius namqꝫ iam carnē a luxu ria domuit. ſed tamen adhuc mentem Liber Diſt. I. Ca. IX. .I. ab auaricia non refrenauit cūqꝫ ſe in mūdo ꝓ exercenda auaricia retinet e rūpente occaſionis articulo etiā in lu xuriā labit̉ quā iaꝫ ſubegiſſe videbat̉ Alius auaricie eſtum vicit ſꝫ nequaqͣꝫ vim luxurie ſubdidit cūqꝫ explende luxurie aīm preꝑat iugo quoqꝫ auari cie quā dudū edomuit cordis certamē al̓s ceruicē ſubdit Alius rebellantē im patientiā ſtrauit ſꝫ inanem gl̓iam nec dū vicit ⁊ tn̄ ſe per hanc mūdi honori bus inſerit ꝯfixus cauſaꝝ ſtimulis ad ip̄a etiā redit cūqꝫ inanis gloria ad de fenſionē ſui aīm erigit ⁊ illam victus tolerat qͣꝫ ſuꝑauit. Alius inanē gloriā ſubdidit ſed tn̄ impatientiā necdum ſtrauit ⁊ cū multa reſiſtentibꝰ ꝑ impa tientiā minat̉ erubeſcens nō implere quod loquit̉ ſub inanis glorie iugo re uocat̉ ⁊ hoc victus ꝑ alium tolerat qd̓ plene ſe viciſſe gaud̓bat. ꝑuerſis itaqꝫ inuolute ſunt ſemite greſſuum qꝛ ⁊ ſi deuicta vna nequicia pedem leuant. re gnante tn̄ altera hunc in eaꝫ quā vice rant implicant. Aliqn̄ vero inuolutis greſſuū ſemitis ⁊ nonnulla culpa de uincit̉ ⁊ alia ꝑ aliam ꝑpetrat̉. Nam ſepe furto negationis fallacia iungit̉ ⁊ ſepe culpa fallacie ꝑiurij reatu cumu latur. Sepe qd̓libet vitium impruden ti p̄ſumptione ꝯmittit̉ ⁊ ſepe qd̓ oīm culpa fit grauius etiā de ꝯmiſſo vitio ſuꝑbit̉ Nam quāuis de virtute naſci elatio ſoleat nonnūqͣꝫ vero ſtulta mēs de ꝑpetrata ſe nequitiā exaltat. Sꝫ cū culpe culpa adiungit̉ quid aliud qͣꝫ in uolutis ſemitis atqꝫ innodatis vincu lis prauorum greſſus ligant̉ Etiā in ter hec ſciendū eſt ꝙ aliqn̄ prius ocu lus intellectus obtundit̉ ⁊ poſtmodū captus animus ꝑ exteriora deſideria vagatur ⁊ ceca mens quo ducat̉ neſci at ⁊ carnis ſue illecebris ſeſe libenter ſubdat. Aliquando vero prius deſideria carnis ebulliunt ⁊ poſt longū vſum illiciti oꝑis oculū cordis claudunt na ſepe mens recta diſcernit nec tn̄ audꝰ ter contra aduerſa ſe erxigit ⁊ renitent vincit̉ dū hoc ipſuꝫ qd̓ agit dijudicās carnis ſue delectatiōe ſuꝑat̉. Un̄ Ie captiuitatem zedechie narrās d̓t E occidit rex babilonis filios ſedechie in reblata in oculis eius oculoſqꝫ zede chie eruit. Rex quippe babilonis eſt antiquus hoſtis poſſeſſor intime ꝯfuni ōis qͥ prius filios an̄ ītuētis oculos tru cidat qꝛ ſepe ſic bona oꝑa interficit vl hec ſe amittere ip̄e qͥ captus eſt dolēs cernat. Qui gemuit plerūqꝫ aīmusª tn̄ carnis ſue delectationibꝰ victus bo na que gemuit amās ꝑdit ea q̄ patitiſt dāna ꝯſiderat nec tn̄ virtutis brachiꝰ ꝯtra regem babilonis leuat ſed dū vl dens nequicie ꝑpetrationē ꝯcutit̉ ad hoc qn̄qꝫ peccati vſu perducitur vt ip̄o quoqꝫ rōnis lumine priuet̉ qꝛ malis nus ſpiritus ſubductis prius bonisᵈ peribꝰ poſt ⁊ intelligentie lumen tollū hec grego. H Ecce qūo in ſeculo manētes ꝓpter diuerſa impedimenta ⁊ occaſiones ſeu ꝓpter ſocietatem ma lam etiā ſi firmiter ꝓponant tn̄ a vitijs ſe non valēt ꝯtinere Qui ergo vult vl̓ tare vitia oportet vt fugiat munduꝫª ea que in mundo ſunt nā mundus iſte plenus eſt ſpinis. Conuerſari auteꝫ ᵐⁿ mundo ⁊ nō ledi difficilimū eſt Teſta te beato bern̄. qui ſic d̓t. Caro ⁊ mūdū pleni ſunt ſpinis ꝯuerſari in his ⁊ nō ledi d̓ine potentie eſt ⁊ nō ꝟtutis hūꝰ ne. hec bern̄. I Si quis ꝟo eſt ta te virtutis vt exiſtens in ſeculo poſſi caſte viuere ⁊ a mūdi vanitatibꝰ abſi nere valde laudabile eſt Si qͥs aūt nō p̄t manens in ſeculo a vitijs ſe ꝯtinetꝰ ſalubre eſt vt fugiat mundū ⁊ ſic fugi do poſſit ⁊ valeat carnales delectatōeᵍ ſeu vanitates declinare qꝛ alio mō vin ¶ Liber .I. Diſt. j. Ca. X. .I. ci non pn̄t. De hoc dicit beatus greg. Aundus ⁊ mulieres nō melius qͣꝫ fu glendo vincunt̉ qꝛ cū ceteris motibus quis reſiſtere poterit hos oꝫ eū fugere. vn̄de fugā arripe ſi vis victoriā obti nere. hec gre. Et quidā verſificator d̓t. Aundus non mundat. ſꝫ mundos pol iuit. ergo Qui manet in mundo quo mo mundus erit. Ualde em̄ raꝝ eſt in tereſſe ſecl̓i voluptatibꝰ vel vanitatibꝰ ⁊ non ꝑ eas maculari ꝓut teſtat̉ yſido. dicens. Satis raꝝ eſt vt aliquis inter ſeculi voluptates poſitus a vitijs mane at alienus. non em̄ diututus eſſe pote cit qui ꝑiculo ꝓximus fuerit. hec yſid̓. Qui ergo deſiderat mūdus a peccatis exiſtere fugiat mundū ⁊ adhereat deo Fi Ad hoc faciendū horiat̉ nos ceatus aug. dicens. fuge mundū ſi vis eſſe mundus. Conuerti em̄ ad deū ne mno pōt niſi ab hoc mundo ſe auerterit Qui ergo vult ſe ꝯuertere ad deuꝫ. ⁊ a pctō eſſe mundus neceſſe eſt vt fugiat mundum. Filius. Atis ex predictis autoritatibus ſanctoꝝ patꝝ patet. ſed ⁊ rō hoc dictat ⁊ exꝑientia docet ꝙ ꝯuerſari in ſeculo ⁊ eſſe immunis a vitijs ⁊ manē c in mundo poſſe per amorē adherere deo valde eſt difficile Sed peto de hoc initrui qualiter homo debeat declinare mundū. vel ſi eſt aliqua via ꝑ quā poſ ſint amatores mūdi retrahi ſiue auer tt a dilectione ⁊ vanitate ſeculi Capitulū .X. Pater. L Ria ſūt que re Grahunt hoīem ab amore ſecu li. ſi tn̄ illa bene pēſata ⁊ ꝑfecte diſcuſ ſa fuerint in corde hoīs. Primū eſt ꝙ pitīa ꝯtracta in ſeculo faciūt ſordidū. mmiſeꝝ ⁊ plenū inordinataꝝ ⁊ abhoīa biliū paſſionū. Secundū eſt breuitas ꝑis huius vite. nā vanitates ⁊ voluptates ſeculi cito ꝑtranſeunt. qꝛ ſꝑ veni ente morte termināt̉. Terciū qd̓ ⁊ ma ximū eſt ꝑpetua dānatio ⁊ tormentū. qd̓ amatores hꝰ mundi ⁊ voluptatū in inferno ſine fine ſuſtinebunt. De prīo ꝙ vitia ſiue pctā faciant hoīem ſordi dū ⁊ fetidū dicit beatus grego. O ſi vi dere poſſemus qͣliter ꝑ vnūqd̓qꝫ pctm̄ vulneraret̉ ⁊ fetat aīa vſqꝫ ad morteꝫ pctō reſiſteremus. hec greg. Tales qͥp pe hoīes ſic in voluptatibꝰ carnis iacē tes ſunt beſtijs ⁊ pecoribꝰ ſil̓es nō rōeꝫ ſed ſenſualitatē ſeqn̄tes De hoc d̓t tu lius. Plures dicūt voluptatē ſummū bonū eſſe que mihi vox pecudū nō ho minū eſſe videt̉ Sunt eī quidā hoīes non re ſed noīe. Itaqꝫ victus cultuſqꝫ corꝑis ad valitudines referat̉ ⁊ ad vi res nō ad voluptatē. Nulla capitalior peſtis qͣꝫ voluptas corꝑis. Et cū deus nihil preſtabilius dediſſet mente huic md̓o nihil eſſe tā inimicū qͣꝫ voluptatē Non eī in regno voluptatis virtus p̄t ſubſiſtere. nec hꝫ vllum cū veritate cō merciū. ſed oē lumen aīe ſolet exting uere. hec tullius De hoc etiā d̓t heatus bern. Beſtijs beſtialior eſt homo rōe vi gens ⁊ rōne nō vtens. Et ꝓpheta dicit Cōputruerunt iumēta in ſtercore ſuo. Qd̓ exponēs btūs gre. ait Iumēta in ſtercore ꝯputreſcere ē carnales hoīes in fetore luxurie vitā finire Itē ꝙ cupi ditates ⁊ voluptates faciāt hoīeꝫ miſe rū d̓t criẜ. U O miẜrimus md̓s ⁊ miẜrimi qͥ ſequunt̉. ſꝑ em̄ mūdialia oꝑa excluſer̄t hoīes a vita Et btūs ber Nulla ꝟior miſeria qͣꝫ falſa leticia. de niqꝫ intm̄ miſeria ē ꝙ vid̓r felicitas in hoc ſcl̓o. vn̄ melius ē ire ad domū luc tus qͣꝫ ad domū ꝯuiuij. De hoc etiā d̓i ſene. Quidā in voluptatibꝰ ſe mergūt ⁊ in ꝯſuetudinē adductiſcarere n̄ pn̄t ⁊ ob hoc miẜrimi ſunt ad eos ꝑuener̄t vt illis q̄ ſuperuacua fuerūt facta ſunt f. j. Liber .I. ¶ Diſt. I. Ca. X. nccāria tunc eſt ꝯſummata infelicitas vbi turpia nō ſolū delectāt ſꝫ etiā pla cent. Hec ſeneca Iteꝫ ꝙ tes tꝑales ⁊ voluptates generēt qͣſdā moleſtias ⁊ punctiōes mētis d̓t btūs aug. in gloſa ſuꝑ pͣs. primo ꝑenti dictū eſt In labo re ⁊ ſudore edes panē tuuꝫ ⁊ terra ſpi nas ⁊ tribulos pariet tibi Aut ſi ē ali ud vita nr̄a vel ſi potes ꝯuertere ad ali quā voluptatē vbi ſpinas nō ſentias. Elige qd̓ volueris. ſis auarus. luxurio ſus. ambitioſus. in honoꝝ cupiditate qͣnte ſpine in ardore auaricie. quante ſpine amores turpes. qͣntas moleſtiaſ hn̄t. qͣntas ſolicitudines hic in iſta vi ta. obmitto gehennas. vide ne iā ipſe tibi gehenna ſis Sed ⁊ cū te iā ꝯuerte ris vt iuſte agas nō poteris niſi laborā te interra ⁊ nō finit̉ labor niſi cū finita fuerit vita. oꝫ em̄ in via laborare vt in patria gaudeamus. hec aug. Dicit eti am yſido. Quid ī hac vita laborioſus qͣꝫ terrenis deſiderijs eſtuare. qͥd hic ſe curius qͣꝫ huius ſeculi nihil appetere. Qui em̄ hūc mundū diligūt turbulen tis eius curis ſolicitudinibꝰ ꝑturbant̉ qui aūt eū odiunt. nec ſequunt̉ interne tranquillitatis quiete feruentes futu re pacis tequiē quā illic expectant hic quodammō habere iam inchoant. hec vſido. De hoc etiā d̓t quidā doctor ſic. O qͣꝫ miſer cuius aīmus res tꝑales ꝑ amorem āplectit̉ que cū labore acqui rūt̉ cū timore poſſidēt̉ cū dolore amit tunt̉. Et hec de diuicijs Quid de hono re referā. In ſublimi loco poſitus es nūquid nō eris iudicandus ab oībꝰ. lacerandꝰ ab oībꝰ. nūquid in honore ſine dolore. in p̄latione fine tribulatio ne. in ſublimitate ſine vanitate quis eē poterit. Quid de gloria vana. nihil aliud eſt niſi narium inflatio. nūquid ⁊ ip̄a eſt ſine iuditio Hec em̄ ꝯſiderās beatus ihero. in quadā auctoritate ſic inquit. Quid imbecillius miſeria hu ius vite qua tot circundamur doloꝝ ⁊ paſſionū agminibꝰ vt nulla pene hora ſit in qua viuens q̄cūqꝫ homo liber a ti more trāſeat. Si diues vndiqꝫ angu ſtat̉ a timore ne qd̓ poſſidet amittat̉. ſi pauper nunqͣꝫ quieſcit. ſi bonus. hic diaboli timet ꝑiculum. hic ne nauis mortalis corꝑis in huius mundi pela go naufraget̉ nō mediocriter ꝑtimeſ cit. Idcirco nullus ſexus vel etas vel ꝯditio doloris tranſit expers quouſqꝫ manet in hac miſeria. Hen qd̓ naufra gium ꝑ hoc mare magnū ⁊ ſpatioſum in quo ſunt tot diuerſa genera īimico rum ẜm cuiuſlibet viriū quātitatē cō luctantia poſt multā nauigandi flucti tatem. poſt multas pictorias iam cre dentes finem caꝑe poptatū aliqua d̉ abolica ſuggeſtione in hac hora ad la queū ꝑditionis ſua indiſcretionē ꝑſſe necūt. Idcirco dum hic viuitis timea tis frēs. vita veſtra mlitia eſt ſuper tel ram. qui hic vicerit alibi coronabit̉. duꝫ hac pelle tegim̄ nulla nobis certa eſt victoria. Qūo inter latrones qui onuſtus auro ſecurus aggredit̉ Quis ſanctior ⁊ ſapiētior ē plus ſemꝑ time at. nam qͥ altior eſt cadēs maiores ca ſus recipit. hec ihero. Ecce qūo vani. tes mūdi ⁊ voluptates ſeculi reddum hoīem vt p̄dictū eſt ſordidū miſerūª plenū doloꝝ ⁊ inordinataꝝ paſſionū: Et ideo ip̄e mundus a quolibet ſapie Eecū te eſt merito fugiendus N1 dum qd̓ retrahit a ſeculi vanitate ſiu voluptate eſt breuitas tꝑis huius vite ⁊ ꝯſideratio mortis. qꝛ qui veracitel ꝑpendit cūcta eſſe tranſitoria ⁊ momi tanea ⁊ ſe finaliter ꝑ mortē eſſe finiem dū de facili ꝯtēnet mundū ⁊ ea que ini mundo ſunt. teſtante beato ihero. qͥ di facile ꝯtēnit oīa qͥ ſemꝑ ſe cogitat mo rituꝝ. Item d̓t. breuitatem huius vite Liber .I. Diſt. I Ca. X. ꝓſpicias ⁊ bona mundi non appetes. nec mala quelibet ꝑtimeſces. hec Hic to. Oportet igit̉ qui vult mundi vani tates ⁊ vitia vincere vt intente intuea tur finē vite ſue. Ad hoc faciendū hor tat nos caſſianus cū dicit. Oculus igi tur mentis hūane circa finē ſtet inten tus ⁊ circa obitū carnis ſue. Difficuli em̄ vita hec pn̄s a noxijs cuſtoditur niſi bbitus ⁊ mors carnis mētis oculo in ceſſanter ⁊ iugiter preponat̉. hec caſſi anus. Nā ꝙ hoīes pn̄tia diligunt fac̄ ꝙ vita iſta qͣꝫ ſit fugitiua ꝑpendūt De quo d̓t beatus hiero. Carnales mētes id circo pn̄tia diligunt. qꝛ vita pn̄s qͣꝫ ſit fugitiua non ꝑpendunt. nā ſi veloci tate eius tranſitus aſpicerent hanc ꝓ ſperitatem minime amarent. Hoc eti am tangit beatus greg. vij. mora. cum dt Sepe em̄ dum pn̄tis vite breuitas qͣꝫd iu perſeueratura diligit̉ ab eterna ſpe anmus frangit̉ ⁊ delectatus pn̄ti bus deſperationis ſue caligine reuerbe tat. cumqꝫ longū putat qd̓ ad viuend̓ ſpaciū ſibi reſtat. repente vitā deſerēs eterna inuenit que vitare iam nequeat Hinc eſt enim ꝙ per quendā ſapiente dr. Ae his qui ꝑdiderunt ſuſtinentiā Suſtinentiā ꝑdunt qui dū diu ſe im morari viſibilibꝰ eſtimant ſpem inuiſi biliū derelinquunt. cūqꝫ mens in pn̄ti bus figit̉ vita terminat̉. ⁊ ſic repente ad ſupplicia improuiſa ꝑueniūt Hinc ſcriptū eſt. dies enim dn̄i ſicut fur ī no cte ita veniet. Quia em̄ ad rapiendam aiam ꝓpinquans minime ꝯſpicit̉. furi tn nocte ꝯꝑatur. Tanto igit̉ debet qua n ſꝑ veniens metui quanto a nobis nō baſet ventura preſciri. Unde ⁊ ſcī viri qꝛ breuitatē vite indefinenter aſpici unt qͣſi quotidie morientes viuunt. et tanto ſe ſol id ius manſuris preparant quanto ⁊ nulla eſſe tranſitoria ſꝑ ex fi ſſe penſant. Hinc eſt ꝙ pͣs. veloci curſu fugere vitam peccatoris aſpiciens ait. Puſillum adhuc ⁊ non erit pctōr Hinc yſa. ait. Omnis caro fenū ⁊ om nis gloria eius tanqͣꝫ flos agri. Et Ia co. Que eſt vita veſtra vapor ad modi cum parens. Recte ergo per Iob d̓r. Expecta pauliſꝑ. qꝛ immenſuꝫ eſt qd̓ ſine termino ſequet̉. ⁊ paꝝ quicquid finit̉ Longe quippe videri nobis nō de bet qd̓ curſu ſui temꝑis tendit vt nō ſit hec greg. Item de eodē in. viij. li. mo ral̓. ſuꝑ iſto iob Nihil enim ſunt dies mei ſic d̓t. Sancti viri quo verius ſum ma cognoſcunt. eo ſublimius terrena deſpiciunt. ⁊ idcirco pn̄tis vite dies nihil eſſe ꝯſpiciunt. qꝛ mentis illuīna te oculos in ꝯſideratione eternitatis fi gunt. de qua dum ad ſe redeunt quid ſe eſſe niſi puluerem cognoſcunt. ⁊ in firmitatis ſue cōſcij diſtricte iudicari metuunt. cūqꝫ vim tanto vigoris aſpi ciunt trepidant examīari qd̓ ſunt. hec grego. Qui igit̉ vult pn̄tia ꝯtemere ⁊ mundū fugere neceſſe eſt vt breuita tem huius vite ⁊ horam mortis freqn̄ ter ſtudeat in animo reuoluere Ad hoc faciendū hortamur in libro de ſpiritu ⁊ anima vbi ſic d̓r. Iugi meditatione animū exerceamus ⁊ ꝯſideremus mi ſerias ⁊ neceſſitates noſtras. labores ⁊ dolores lugentes. in hanc vitam in trauimus cum dolore. viuimus cū do lore. ⁊ timore exituri ſumus. Cogite mus ergo qͣꝫ breuis ſit vita nr̄a. qͣꝫ via lubrica qͣꝫ mors certa ⁊ hora mortis in certa. cogitemus quantis amaritudi nibꝰ admixtū ſit ſi quid dulce aut iocū dū ſit in via huius vite quod nobis oc curſu ſuo alludit. qͣꝫ fallax ⁊ ſuſpectū. qͣꝫ inſtabile ⁊ tranſitoriū eſt quicquid huius mundi amor ꝑturit. quicquid ſpēs aut pulcritudo temꝑalis ꝓmittit Conſideremus etiā que ſit patrie cele ſtis ſuauitas atqꝫ dulcedo. a damꝰ f. ij. Liber .I. Diſt. I. Ca. X. ⁊ perpendamus vnde cecidimus. vbi iaceamus. ⁊ qͥd ꝑdidimꝰ ⁊ qͥd inueni mus. ⁊ ex vtroqꝫ intelligamus quātū nobis in hoc ſit lugendū Hinc eī Sa lomon ait Qui apponit ſcīam apponit ⁊ dolorē ⁊ laborē. qꝛ quāto magis hō mala ſua intelligit tāto amplius ſuſpi rat ⁊ gemit Hec in tractatu de ſpiritu ⁊ aīa De fallacia em̄ huius vite ⁊ bre uitate d̓t beatus grego. vita mea naui ganti ſimil̓ eſt. ſiue dormiā ſiue vigilē ſemꝑ feſtinus vado ad mortē. O vita pn̄s qͣꝫ multos decipis q̄ dū fugis ni hil es. dū videris vmbra es. cūqꝫ ex altaris fumus es. dulcis es ſtultis. a mara ſapientibꝰ. qui te amant non te cognoſcūt. qui te fugiunt ip̄i te intelli gunt Alijs ⁊ ꝓmittis longā vt decipi as. alijs breuē vt in deſꝑationē ducas dec greg. De hoc etiā ꝑ beatū ihero. d̓ꝫ Uita mūdi nō vita ſed mors. vita fal lax vita mēdax ⁊ nūc florens ⁊ ſtatim areſcit. vita momentanea ⁊ caduca q̄ quāto magis creſcit tanto magis de creſcit. O vita plena laqueis. quot in mundo hoīes illaqueas. quot ꝑ te iam ſuſtinent tormēta infernalia. qͣꝫ btūs qui tuas ꝯgnoſcit ſtulticias ⁊ tuas nō curat vanas bſandicias. qͣꝫ beatiſſimꝰ qui te bene priuatus eſt. hec ihero. Cō ſiderantes gͦ mūdi deceptionē ⁊ eius breuitatem ⁊ mortis vicinitatem debe mus eius vanitatem declinare. multū em̄ valet ad ꝯtemptū ſeculi ⁊ ad reſi ſtendū peccatis ⁊ vitijs iugis mortis memoria. Qd̓ beatus greg. in quadaꝫ omelia. ſuad et facere ſic hortando di cens. Extrema nr̄i debemus formido loſe ⁊ indeſinenter aſpicere ne incida mus in pctm̄ iuxta qd̓ hortam̄ ꝑ ſapiē tem Eccle. vij. In oībꝰ oꝑbꝰ tuis me morare nouiſſima tua ⁊ ineternū non peccabis Penſare etiā debemus malū illud qd̓ peccātes poſt mortem ſequit̉ penſantes gemere. gementes vitare ⁊ ea que ꝯmiſimus pctā indeſinenter a ſpicere. aſpiciētes flere. flentes abſter gere. Nulla nos ꝓſperitatis trāſitorſe leticia diſſoluat. nec mētis nr̄e oculos ea q̄ ſunt trāſitoria obſtruant ne cecos ad ignē ducāt. nā cogitandū valde eſt quantū nobis valde terribilis erit ho ra nr̄e diſſolutōis qͥs pauor mētis qua ta tūc oīm maloꝝ memoria q̄ obliuio tranſacte felicitatis q̄ formido ⁊ ꝯſide ratio iudicis Tūc maligni ſpūs egre diente aīa a corꝑe ſua oꝑa reqͥrūt. tu mala q̄ ſua ſerūt replicant vt ſociaꝫ ad tormentū trahant Sꝫ cur hec de ꝑuel ſa ſolūmō aīa dicimus cuꝫ ad electos quoſqꝫ egrediētes veniāt ⁊ ſuū in illis p̄ualeant aliquid requirāt. vnus āt hꝰ minibꝰ extitit qui an̄ paſſionē ſuā libe ra voce dixit. venit prīceps huius mu di ⁊ in me nō hꝫ quicqͣꝫ. qꝛ eī hūc mor talem vidit hoīem. ſuum in illo mūdi princeps aliqͥd īuenire poſſe ſe credi dit. ſed ſine vllo pctō a mūdi corrup tione exijt qui ſine pctō in mūdū veni Hec de ſe ꝯtra mundi principem ne petrus nec paulus nec iohannes apli dicere p̄ſumpſerūt In multis eī offen dimus oēs d̓t iacobꝰ. Conſtat em̄ & oēs qui de carnis delectatione ꝯcepl̓ꝰ ſunt in eoꝝ ꝓculdubio vel locutiōe vel actione vel cogitatōe aliqͥd ſuum prin ceps huius md̓i habuit. Un̄ curandi nobis eſt ⁊ cū magnis quotidie flet ibꝰ cogitandū qͣꝫ ſeuus qͣꝫ terribilis ſua ᵐⁿ nobis oꝑa requirēs. in die nr̄i exitus prīceps huius mūdi veniat. carne mō riente in illo aliquid q̄ſiuit in quo m hil potuit. Quid itaqꝫ nos miſeri di cturi. quid acturi ſumus qui innume rabilia mala ꝯmiſimus. Quid requi renti aduerſario ⁊ multa ſua in nobiꝰ inuenienti dicemus niſi ꝙ ſolūmō ne bis certū ē refugiū ſolida ſpes qꝛ vnū Dct .1. Ca. X. ¶Liber .I. cum illo facti ſumus in quo princeps huius mundi ⁊ ſuū aliquid requiſiuit ⁊ inuenire mīme potuit. qm̄ ſolus eſt Inter mortuos liber ⁊ a pctī iam ſerui tio libertate ſoluimur. qꝛ ei qui vere li ber eſt vnimur. Conſtat em̄ nec negare coſſumus. ſed veraciter fatem̄ qꝛ prin ceps huius mundi hꝫ in nobis multa ſed tn̄ mortis noſtre tꝑe nō valet nos ta ꝑe. qꝛ eius membra effecti ſumus in quo non hꝫ quicqͣꝫ. Iungenda gͦ ſunt tecte fid̓i recta oꝑa ⁊ mala q̄ fecimus Equotidiana lamenta diluamus. trāſ actas nrās nequicias ſurgētia ad amo tem dei ⁊ ꝓxī recta oꝑa ſuꝑent. nulla qͥ poſſumus fratribꝰ bona impendere cecuſemus. Neqꝫ em̄ aliter redempto cis noſtri mēbra efficimur niſi adherē do ⁊ ꝯpatiendo ꝓximo. Hec greg. Ex his igit̉ dictis ſcīſſimi viri greg. ⁊ ali oꝝ doctoꝝ ſufficienter apꝑet fallacia ⁊ banitas mundi ⁊ breuitas huius vi te ⁊ hora mortis incerta ⁊ propter hoc merito md̓s eſt ꝯtemnendus O Cerciū ⁊ maximū qd̓ detrahit hoīem vanitate mundi ⁊ ſeculi vanitatibꝰ ⁊ avitijs ē metus gehenne ſiue timor dā nationis perpetue. De hoc d̓t fortuna tus. Nil fortiorē reddit menteꝫ hoīs ad reſiſtendū carni ⁊ vitijs qͣꝫ timor de gehenne ſupplicijs ⁊ tormentis. Un̄ ſi noſi pōt amor dei retrahere pctōrem a ꝯcupiſcentijs mundi ſeu a vitijs retra et ſaltem timor gehenne ⁊ inferni. ꝓ ut mouet hugo dicens Si amor dei te tenere non poteſt ſaltē teneat ⁊ terreat timor iudicij. metus gehenne. laquer mnortis. dolores inferni. ignis vrens: tet̓mis corrodens. ſulphur ferens. flā mma tartatea ⁊ omnia mala. hec hugo. Bebet igit̉ quilibet vt facilius poſſit re mitere vanitatibꝰ ⁊ ꝯcupiſcentijs mun dt in animo ſuo frequētius reuoluere mnortem. iudiciū ⁊ gehennam. Ad hoc faciendum hortat̉ nos beatus ber. cum dicit Filioli mei memoremur nouiſſi ma noſtra nec peccemus. Nimiꝝ hec recordatio facit timoratū. timor enim peccati negligentiam non admittit. Quid horribilius morte. quid iudicō terribilius nā gehenna nihil p̄t intole rabilius cogitari Quid metuendum ſi quis ad iſtā non trepidet. nō expaue ſcat. non timore ꝯcutitur. Nā in mor te non magnū. non ꝑuum aliqͥd de bo nis huius mūdi ſecū delaturus eſt hō in iudicio. nec fallere nec poſſibile re ſiſtere erit. in gehenna nulla penitus cō ſolatio. ſed perpetuū ve vlulatus ⁊ fle tus. ⁊ ſtridor dentiū. Time ergo o hō ꝙ in morte ſeꝑandus es a bonis omni bus huius corꝑis ⁊ tam dulce carnis ⁊ anime vinculū amariſſimo ſecandū eſt diuorcio. time ꝙ in iudicio pn̄tan dus es in cuius manus horrendum eſt incidere ⁊ eo examinante quē nihil la tet. Si quidē inuenta fuerit in te iniqͥ tas alienandus es ab vniuerſitate qui etis ⁊ glorie ⁊ ſegregandus a numero bonoꝝ. ⁊ iungendus in ſorte dyaboli ⁊ angeloꝝ eius. P Malum tri plex ſuper pctōres manet. manet eniꝫ ſuꝑ eos horror in exitu. dolor in tranſi tu. pudor in ꝯſpectu glorie magni dei. Quis ille pauor erit o aīa cū dimiſſis oībꝰ quoꝝ tibi pn̄tia eſt tā iocunda. tā gratus aſpectus. ſola ingrederis inco gnitā penitus regionē ⁊ occurrent ia ti bi cateruatī reuera teterrima illa mō ſtra videbis Quis tibi in die tāte nccī tatis occurrt. qͥs ꝯſolabit̉. quis dedu cet. ꝑ ignē etiā nobis tranſeundū eſt ⁊ vniuſcuiuſqꝫ qͣle opus fuerit ignis ꝓ babit. felix cuius opus nō arſerit. quē ſuꝑedificaſſe ⁊ argentū lapideſqꝫ p̄ci oſos examen illud inuenerit. hec bern. Nccē eſt gͦ qͥ timet gehennā ⁊ vult eua mutet in dere eternā flammā ignis f. iij. Diſt. I. Ca. X. Liber .I. melius vitā ſuam De quo btūs augu ſuꝑ psͣ. Si timemus futuꝝ ignē mu temur ⁊ non timebimus. igneꝫ palea timet. auro qͥd facit. Si em̄ poſſemus frēs facere vt dies iudicij non veniret puto nec ſic eſſet male viuendū Si nō veniret ignis in die iudicij ⁊ ſola pctō ribꝰ īmineret ſeꝑatio a facie dei ī qua latet oīs affluentia deliciaꝝ nō viden tes a quo creati ſunt ⁊ ſeparari ab illa dulcedine ineffabilis vultus eius plā gere ſe deberent. Qui dulcedinē ſapiē tie ⁊ veritatis nouer nūt vtrūqꝫ ſentire ceperūt. qd̓ dico quāta pena ſit tantū modo a dei facie ſeꝑari Qui aūt dulce dinem illam nondū guſtauerūt ſi non deſiderant dei facieꝫ timeant vel ignē. ſupplicia terreant quē premia nō inui tant. vile tibi ē qd̓ deus pollicet̉. ꝯtre miſce qd̓ minat̉. hec aug. In his ꝟbis ſancti docent̉ abſtinere a vanitatibus mūdi ⁊ eius ꝯcupiſcentijs nō ſolū ꝓp ter metū ignis gehenne. veꝝ etiā ꝓpter p̄miū glorie future vite Nam hec duo cuꝫ ꝑfecte in aīo penſant̉ ⁊ voluuntur multum valent ad ꝯtemptū reꝝ tranſe untium ⁊ carnalium ꝯcupiſcentiaruꝫ De his duobꝰ Aurelius d̓t ſic. E Bona regni celeſtis dicere cogitare vl̓ intelligere vt ſunt nullus poteſt carne veſtitus. multo em̄ maiora ⁊ meliora ſunt qͣꝫ cogitant̉ vel intelligunt̉ Unde ſcriptū ē j. coꝝ. ij. Quod oculus nō vi dit nec auris audiuit nec in cor hoīs intrauit Regnū nāqꝫ celeſte d̓r omni fama maius ⁊ oī laude melius oī glo ria excellentius Mala aūt inferni di cere vel cogitare vt ſunt nemo p̄t. peio ra quippe ſunt valde qͣꝫ cogitant̉ Reg nuꝫ itaqꝫ dei plenū eſt lucis. caritatis leticie. beatitudinis ꝑhennis. ⁊ oīs bo ni ineffabilis qd̓ nec dici nec cogitari poteſt. At ꝯtra locus inferni plenus eſt tenebraꝝ. diſcordie. miſerie. turpitu dinis. amaritudinis. doloris. fitis. fa mis. ignis īextīguibilis. triſticie. vin dicte ꝑhennis. ⁊ omnis īeffabilis ma li. que nec cogitari nec dici pn̄t. In re gno dei nō inuenit̉ niſi qd̓ ſatiet ⁊ pla ceat At ꝯtra in inferno nihil videt̉ aut ſentit̉ niſi qd̓ diſplicet. offendit ⁊ cru ciat Omne bonum in regno dei habu dat ⁊ nullum malum Omne malum habundat in carcere diaboli ⁊ nullum bonū. Ue igit̉ illis ꝑhenne qui ſubire hec oīa mala ⁊ ſine fine merent̉ ꝓ dele ctabili vmus hore ſpacio Irridendus igit̉ eſt quiſqͥs mūdi huius caducam fragilitatē ⁊ inutilē voluptatis carneꝫ diligit ⁊ querit. eterna gloria ꝯtemp ta ⁊ neglectis regni celeſtis ineffabili bus gaudijs. hoc ꝯmerciū inſipientiū valde eſt ⁊ miſeroꝝ ⁊ cor nō habent iu ſanum Quis em̄ ſano ſenſu pro vnius diei delicijs centū annoꝝ penam elige rit ⁊ tamē miſeri ſine vlla ſapientia vo luptatē carnis ſequentes nec vitāt nec fugiunt intolerabiles penas nō centu annoꝝ ſed milies mille ſed ſine fine ſe culoꝝ ꝓ. xl. vel. lx. annoruꝫ delicijs vel qualibet corruptibili delectatōne For citer ergo carnali reſiſtendū eſt volup tati. fortiter ꝯtra mūdi blādicias ꝑus nandū eſt ⁊ ꝯtra multimodas ſathane ſuggeſtiones vigilanduꝫ omni ſtudio lata via ſeculi vitanda eſt que ducit ad mortem. At vero omni cordis deſi derio adeunda eſt via anguſta que du cit ad vitam. via hec anguſta eſt vide licet via abſtinentie. caſtitatis. humſ litatis ⁊ omnis religionis quam viaꝫ ante nos chriſtus ambulauit ⁊ eam a triuit qua via ad ſuum regnum migra uit cuius veſtigia ⁊ nos ſequamur do nec poſt eum eadem via ad vrbem regꝭ am perueniamus in qua ipſe regnat̉. de qͣ vrbequicqͥd homo dixerit qͣſi ſtil la de mare ē vel ſcintilla de foco in qua Diſt. 1 Ca. X. ¶ Liber .I. videliꝫ vrbe fulgebūt iuſti ſicut ſol. hec augꝰ. aurelius Uidemus ergo nunc ꝑ predicta ꝙ valde eſt ſtultū ⁊ amaꝝ ꝓp tes vanitates ⁊ delicias mundi exclu di a viſione dei ⁊ oīm ſanctoꝝ ꝯſortiū ⁊ incidere in flāmas tartareas ignis. R Ad hoc malū ſedule cogitan dum hortat̉ quidā doctor dicēs ſic Co gita quantū ſit malū a facie xp̄i ſeꝑari ab illo gaudio diuine ꝯtemplatōis ex cludi. beatiſſima ſanctoꝝ oīm ſocieta te priuati. mori vite eterne. ⁊ viuere morti ſempiterne. ꝓfundo fluctuātis gehenne immergi. edaciſſimis denti bus prementibꝰ ineternū laniari. nec ſimri baratri fumantis amara caligi ſſe oculos obcecari. nec ſentire qd̓ illu minat. ſed ſentire qd̓ cruciat. hec ille. Etiam beatus greg. de hijs tormentis inferni ⁊ gehennalibꝰ flammis ac d̓ re mnedijs ꝯtra hec libro. ix. moral̓. expo ſiens illa verba iob. Anteqͣꝫ vadam ad terta tenebroſam ⁊cͣ ſic ait. Quid ter re tenebroſi noīe niſi tetra tartari clau ſtra ſignant̉ que eterne mortis caligo bperit. qꝛ damnatos quoſqꝫ in ꝑpetuū abite luce diſiūgit. Nec immerito in ſetnus d̓r terra. qꝛ quiqꝫ ad eam rapti ruerint ſtabiliter tenentur. nequaqͣꝫ vl cta mīa parcentis liberat quos ſemel ī locis penalibꝰ iuſticia iudicātis dam ſiat. Sequit̉. vbi vmbra mortis. Sic̄ mmors exterior ab anima diuidit carnē tta mors interior ſeꝑat animam a deo Ambra ergo mortis eſt obſcuritas di diſionis. qꝛ damnatus quiſqꝫ cū eter nio igne ſuccendit̉ ab internoluīe ob tenebrat̉ S Naturapero ignis e vt ex ſeipſo ⁊ luceꝫ exhibeat ⁊ ꝯcrema tionem. ſed tranſactoꝝ illa vltrix flam ma vitioꝝ ꝯcrematōem hꝫ ⁊ lucē non ρꝫ. Hinc pͣs. ait. Suꝑ eos cecidit ig ms ⁊ nō viderūt ſolē ⁊cͣ. Ignis em̄ ſuꝑ tmpios cadit. ſed ſol igne candēte nō cernit̉. qꝛ illos quos gehenne flamma deuorat a viſione veri luminis cecat vt ⁊ foris eos dolor ꝯbuſtionis cruciet. ⁊ intus pena cecitatis obſcuret. quatenꝰ qui autori ſuo corꝑe ⁊ corde deliq̄runt ſimul corꝑe ⁊ corde puniant̉. ⁊ vtriqꝫ penas ſentiant. qꝛ dum hic viuerent p̄ uis ſuis delectationibꝰ ⁊ vtrobiqꝫ ſer uiebāt. ſequit̉. Et ſempiternus horror inhabitat In huius vite tormentis ti mor dolorem hꝫ dolortimorem nō ha bet. qꝛ nequaqͣꝫ metus cruciat cuꝫ pati ceperit quod metuebat. Infernum et go ⁊ vmbra mortis obſcurat ⁊ ſempi ternus horror inhītat. qꝛ eius ignibus traditi ⁊ in ſupplicijs dolorem ſentiūt. ⁊ doloris anguſtia pulſati ſemꝑpauo re feriunt̉ vt ⁊ qd̓ timēt tolerēt vt rur ſū qd̓ tolerant ſine ceſſatōe ꝑtimeſcāt Horrendo igit̉ modo erit tunc repro bis dolor cum formidine. flamma cuꝫ obſcuritate. Sic ſic videlicet a dam natis pōdus ſentiri ſumme equitatis debet. vt quia a voluntate ꝯditoris ne quaqͣꝫ ſunt veriti diſerepare dum viue rent. in eorum quandoqꝫ interitum ip ſa a ſuis qualitatibꝰ etiam tormenta diſcordent. que tamen ſupplicia in ſe diuerſos ⁊ vltra vires cruciat ⁊ in eis vite ſubſidium extinguentes ſeruant. vt ſic vitā terminus puniat quatenus ſemper ſine termino cruciatus viuat. quia ad finem per tormenta properat. et ſine fine deficiens durat. Fit ergo mors miſeris ſine morte. finis ſine fi ne. defectus ſine defectu. ⁊ quia mors viuit. ⁊ finis ſemper incipit ⁊ deficere defectus neſcit Quia igit̉ ⁊ mors per īmit ⁊ non extinguit. dolor cruciat ſed nullatenus pauorē fugat flamma ꝯbu rit ſed nequaqͣꝫ tenebras diſcutit. quā tum per noticiā pn̄tis vite colligit̉ ſuꝑ plicia ordinem non habent. qꝛ nō ſua per omnia qualitatem tenent. Tunc f. iiij. ¶Liber .I. Diſt. I. Ca. X. em̄ illos eduxit flamma ꝯburit quos nūc carnalis delectatio polluit Tūc in finite patens inferni baratruꝫ deuorat quos nunc inanis elatio exaltat. atqꝫ quolibet ex vicio qd̓ hic volūtate calli di ꝑſuaſoris expleuerant tūc cuꝫ duce reprobi ad tormenta ꝑueniunt. Ecce que maneat damnatis pena Cognoſ cimus ⁊ inſtruente nos ſacro eloquio quantus in dānatōe ignis. quāta in ig ne obſcuritas. quātus in obſcuritate pauor ſit nullatenus ambigimus. Sꝫ quid ꝓdeſt iſta prenoſſe ſi non ꝯtingat euadere. tota gͦ intentione curandum eſt vt cū vacatiōis tempus ꝯſpicimus bene viuendi ſtudio maloꝝ vltricia tor menta fugiamus Hinc quippe ꝑ ſalo monē d̓r Quodcūqꝫ p̄t manus tua in ſtanter oꝑare ⁊cͣ. Hinc yſa. ait Queri te dn̄m dū inueniri poſſit. inuocate dū ꝓpe eſt. Hinc paulus d̓t. dū tꝑs habe mus oꝑem̄ bonū ad omnes. Sed ple cūqꝫ ſe ad viam rectitudinis animus p̄cingit. torporem diſcutit. tantoqꝫ in celeſtibꝰ deſiderio rapit̉ vt pene nil ex eo inferius remanſiſſe videat̉ ⁊ tn̄ cū ad carnis curā reducit̉ ſine qua pn̄tis vite via nullo mō explet̉. ita hūc infe rius exp̄ſſum tenet ac ſi adhuc de ſum mis nulla cōtigiſſet Hinc veritas ait. Nolite ſolliciti eſſe in craſtinū. Hinc paulus d̓t Carnis curā ne feceritis in deſiderijs. Sed ⁊ his nimirū ducis ⁊ militis ꝟbis agnoſcimus. qꝛ tunc ab eo mortifero vulnere aīmus pungit̉ cū in ea menſura equitas non tenet̉. Neqꝫ em̄ mortali adhuc in carne viuē tibꝰ funditus cura carnis abſcinditur ſed vt diſcrete aīo ſeruiat̉ tꝑat̉. Naꝫ qꝛ ſolicitos nos eſſe ꝟitas in craſtinū ꝓhibuit habere vtrumqꝫ curam in pn̄ tibꝰ. nō negat qͣꝫ tendi ad tempus qd̓ ſequit̉ vetat. Et paulus Cū carnis cu ram fieri in ꝯcupiſcencijs non ſinit ꝓculdubio in neceſſitate ꝯcedit Diſcre tione igit̉ magna in moderamine cat̓ nis cura frenanda eſt vt ſeruiat ⁊ mīe principet̉. ne quafi domina animū vin cat ſed ſubiecta mentis dominio quaſi ancilla famuletur vt iuſſa aſſiſtat atqꝫ ad nutum cordis repulſa diſſiliat vt vix a tergo ſancte cogitationis appa reat ⁊ nunqͣꝫ contra faciem recta cogi tantis obſiſtat. Curandum itaqꝫ eſt ne aut neceſſitatis metus cura carnis tra ſeat aut in eo qd̓ moderate exequitur de ſe preſumat Sepe vero aīmus falli tur vt quod voluptate appetit neceſſa riuꝫ ſuſpicet̉. quatenus omne qd̓ libel vite debitam vtilitatem putet. Et ſepe quia effectus prouidentiam ſequit̉ in ſui fiducia mens leuat̉. cūqꝫ ſibi adeſt qd̓ deeſſe ceteris ꝓuiderit cogitatōne de magnitudine ſua hilareſcit. tātoqꝫ iam a vera prouiſione longe fit. quan to ip̄am quoqꝫ elationē quā patit̉ neſ cit. vnde ſolerti ſemper cuſtodia ⁊ in tentione penſanduꝫ eſt vel quid opete vel quid corde verſamus Ne aūt men tem prepediens foris ſe terrena cura multiplicet aut ſalutem de eius mode ramine intus ſe cogitatio exalter vt cū diuina iudicia temporali circūſpectio ne metuimus ſempiterni ſupplicia hor roris euadamus. hec grego. Acce tria que p̄miſſa ſunt remedia ſaluberrima ⁊ ſatis efficacia ad retrahendum ſiue reuocanduꝫ animum a vanitatibꝰ mū di. a ꝯcupiſcencijs. a voluptatibꝰ ſecū li ſi in corde hoīs fuerint bene diſcuſſ ⁊ ꝑfecte menti impreſſa Ct Filius Imor ⁊ pauor magnus inuaſii me audiens tot mala imminen tia ⁊ occurrentia amatoribꝰ mūdi vi delicet breuitatē huiꝰ tꝑis. acerbitate mortis. amaritudinē ⁊ doloreꝫ eterni Liber .I. ¶ Diſt. j. Ca. XI. damnationis. ⁊ miror valde quō pec cator hec audiens vel intelligēs ac ani mo teuoluens tanta mala non ꝯpun git̉ ad penitendū ſiue ad recedenduꝫ a banitatibꝰ ſeu voluptatibꝰ huius ſecu ſi nifi forte aliquis ſit ita induratus in tantū ꝙ non velit attendere ſeu perpē dere futura pericula aīe ſue aduenien tia vel ita deſperatus vt diffidat de dei mnīa. aut ita excecatus in nequicia et malicia ꝙ ꝓpter hoc non poſſit nec va leat etiā metu gehenne ſe ꝯtinere a vo luptatibꝰ carnis ⁊ laſciuia T Sꝫ vellem ſcire ꝓpter tales vel ſimiles mū di amatores cū aliqui ex eiſ ad pm̄am trahant̉ vel etiam vocant̉. qualiter vel per quem modū hoc fiat Ca. XI. Pater. Cire debes qd̓ valde duꝝ cor hꝫ ille quē a ſu is prauitatibꝰ ⁊ voluptatibꝰ nec ſuppli cia infernalia nec gaudia eterna retra rere poſſunt U Hoc teſtat̉ beatus bern̄. cum d̓t. nimis cor eſt duꝝ quod non emolliunt beneficia nec terrēt ſuꝑ plicia. nec alliciunt ꝓmiſſa. nec caſti gant flagella. hec bern̄. Sed op̄s deus ſcit quos predeſtinauit ab eterno ⁊ pre elegit ad vitam eternā. ꝓut ipſe dicit. ego ſcio quos elegerim. cū vult ⁊ quā do ſibi placet vocat ad ꝯuerſionē ⁊ ad pͥmam agendam ⁊ hoc diuerſis mōis. aliqn̄ per aliquas reuelatōes. aliqn̄ ī ttibulatōem aut corporales infirmita tes. aliqn̄ per ex hortationes vel exem pla alioꝝ. interdum per internā inſpi tatōem gratiam ꝯpunctionis infundē S. De hoc dicit yſido. Multis modis te tret deus hoīes vt vel ſero ꝯuertant̉ atqꝫ exinde magis erubeſcant ꝙ tādin ex pectati ſunt vt redirent. nā nunc mi ſſis. nunc plagis. nunc reuelationibꝰ quo ſdam ꝯuertit. deſpiciunt deſpiciētes. ꝯmoniti terroribꝰ corrigant̉ ple riqꝫ ex ſola mentis deuotione ꝯuertun tur ad deū. nōnulli vero coacti plagis ꝯuertunt̉ qui ex deuotione non ꝯuerte bant̉. hec yſido. X De hoc etiā hr̄ in collationibꝰ patꝝ vbi pafuntius in ſua collatione ſic dicit. Primus voca tionis modus ex deo eſt. ſcd̓s per homi nem. tercius ex nccītate. Ex deo qui dem eſt quotiens ex inſpiratōe quedā immiſſa in cor noſtꝝ nonnunqͣꝫ etiam dormientes nos ad deſideriū eterne vi te ac ſalutis exſuſcitat. deūqꝫ ſeqͥ ⁊ eiuſ inherere preceptis ꝯpunctōe ſaluberri ma coartatur. vt in ſcripturis ſanctis Abraham voce dn̄ica de genitali ſolo ⁊ totius cognatiōis affectibꝰ patriſqꝫ domo legimus euocatū. dicente dn̄o. Exi de terra tua ⁊ de cognatōe tua ⁊ de domo patris tui. Scd̓s modus voca tionis eſt quem fieri per homīem dixi mus vel exemplis quorundā ſanctoꝝ vel monitis inſtigati ad deſiderium ſa lutis accendimur. Tercius vero voca tionis modus eſt qui ex neceſſitate de ſcendit dum diuitijs huius mundi vel voluptatibꝰ obligati ingruentibus re pente temptationibꝰ vel que meret̉ pe ricula minant̉ vel amiſſione bonoruꝫ vel caroꝝ morte ꝯpungimur ad deum quem ſequi in ꝓſperitate reꝝ ꝯtempſi mus ſaltē inuiti ꝓperare ꝯpellimur. A Per qd̓ manifeſte ꝓbat̉ initiū no ſtre ſalutis dn̄i vocatōe fieri. dicentis vt s. Exi de terra tua. ⁊ ꝯſummatiōeꝫ ꝑfectionis ab eodem ac puritatis ſimi liter tribui cum dicit. ⁊ veni in terram quam monſtrauero tibi. id eſt nō quā tu ex temetipſo noſſe vel induſtria tua valeas reperire. ſed quam tibi ego nō ſolum ignoranti ſed etiam non inqui renti monſtrauero. Ex quo manifeſte colligitur ꝙ quemadmodum inſpira tione dn̄i ꝓuocati ad viā ſalutis occur Liber .I. Diſt. I. Ca. XI. rimus. ita etiā maijſterio ip̄ius ⁊ illu minatione deducti ad ꝑfectiōem ſum me beatitudinis ꝓuenimus. hec pafun tius. Apparet igit̉ ꝑ p̄miſſa nō ſolū vo cationis modus. ſꝫ ⁊ principiū nr̄e ſa lutis ⁊ ꝯſūmatio ꝑfectōis ꝑ grām dei in nobis actitari. vn̄ quilibet qui deſi derat ſaluari cū ſe ſenſerit per p̄dictos modos a dn̄o moueri ſeu vocari reſpō deat ꝑ bonā voluntatē recipiendo gra tanter monita ſalutis obediendo ⁊ fa ciendo qd̓ in ſe eſt De hoc d̓t ideꝫ pa funtius in eadē collatione. ſic itaqꝫ ſi cut occaſiōes ſalutis aduerſis modis cognoſcimus deū oꝑari. ita nr̄m eſt oc caſionibꝰ a d̓initate ꝯceſſis vel enix ius vel remiſſius famulari. Nā ſic dei fuit vocātis oblatio. Exi de terra. itaqꝫ A brahe fuit exeuntis obīa. ⁊ quēadmo dū illud qd̓ d̓r ⁊ veni in terram vt fiat obtemꝑantis eſt opus. atqꝫ illud qd̓ adijcit̉. quā monſtrauero iubentis dei vel ꝓmittentis eſt gratia Quibꝰ mani feſte ꝑdocem̄ ⁊ initiū bone voluntatis nobis a dn̄o inſpirante ꝯcedi. cū aūt ꝑ ſe aut ꝑ exhortationē cuiuſlibet homi nis aut per nccītatem nos ad ſaluteꝫ attrahit viam ⁊ ꝑfectionem ꝟtutū ab eodem ſimiliter ꝯdonari. noſtrum ꝟo hoc eſſe vt ad exhortationeꝫ auxiliūqꝫ dei vel remiſſius vel enixius exequam̄ ⁊ ꝑ hoc nos remunerationem vel ſuꝑ plitia digniſſime promereri. qd̓ eius diſpenſationi aut ꝓuidentie erga nos benigniſſima dignatiōe collate vel neg leximus vel ſtuduimus noſtre obedien tie deuotione ꝯgruere. vnde diuine eſt gratie preſtare nobis occaſiones ſalu tis ⁊ prouentus ſecundos atqꝫ victo riam. noſtrum vero vt conceſſa dei be neficia vel intēſius vel ſegnius exequa mur. hec pafuntius. Habemus igitur ex dictis ſancti viri modum vocatio nis per quem vocamur ad deum: habemus etiam quomodo monitis eius ob tꝑemus obediēdo ⁊ faciendo qd̓ in nō bis eſt B Inter hec ꝯſiderandum quod maxime duo ſunt que trahūt ho minem ad conuerſionem ⁊ ad vitam ſalutis. timor videlicꝫ ⁊ amor Timor ne incurrat eternā damnatiōeꝫ. amor vt ꝑueniat ad eterne glorie manſione Nam ſepe ꝯtingit ꝙ peccatores diuer ſis ſordibꝰ vitioꝝ inuoluti ad memo riam reuocāt eterna gehenne tormen ta que eis debentur pro flagicijs ⁊ pec catis ab ipſis ꝯmiſſis ⁊ per diuinam gratiam inſpirati ad penitendū ꝯpun guntur. Sunt etiā non nulli hoīes īta duri cordis ꝙ metus ⁊ timor futuro maloꝝ dū ſani ſunt flectere ad peniten dū non poſſunt Sed tacti infirmitate ⁊ egritudine corꝑis mox inuadit eos timor mortis ⁊ metus eterne dam na tionis. quo timore ſtimulante ad peni tendum compunguntur. ⁊ tales vt v demus frequentius proponunt̉ poſt co ualeſcentiam egritudinis vitam ſuaꝫ mutare in melius per ingreſſum reli gionis. aut alio modo mores ⁊ malaꝫ vitam emendando. Ex quibus etiam plurimi votum emittunt ad hoc faci endum qui opitulante domino votum quod emiſerunt aut ſine voto qui ſe e mendare propoſuerunt per ingreſſuᵐ ordinis aut alio modo vitam ſuā coⁱ rigendo fideliter ⁊ deuote exequuntū De iſto metu tormentoruꝫ ⁊ vita em datione dicit beatus grego. ſuper caſ tica. Sunt nonnulli qui magna inten tione que ſint tormenta reproborūᵐ aſpiciunt ⁊ ſua facta ꝓpria ſine palpꝰ tione examinare contendunt. cunqꝫˡ peccaſſe cognoſcunt ⁊ ꝑ hoc ire ad tor menta reproboꝝ pertimeſcunt. ſubito tenebras iniqͥtatis derelinquūt ⁊ luce iuſticie accēdi ꝯcupiſcūt. mox ad ſca oꝑatōem ꝯſurgūt. ⁊ ꝑ bona q̄ facium ¶Liber .I. ¶ Diſt. I. Ca. XI. clatere ꝓximis quibuſqꝫ incipiūt. hec greg. Ecce habemus quō qͣꝫplurimi pter metum infernaliū tormentorum pct̄a ⁊ vitia deſerentes viam pm̄e ⁊ ſa lutis aggrediunt̉ C Sunt etiā nō nulſi qui per inſpiratōnem diuinā ꝯſi detantes ⁊ ꝑpendētes gaudia celeſtia ac dulcedine glorie future ⁊ maxīe vi none ſancte trinitatis in qͣ ſumma vo ſuptas ⁊ dulcedo ꝯſiſtit ſeipſos repre Nn̄dut de ꝑuerſis actibꝰ quos ꝯtra de tim ꝑpetrauerunt. ⁊ ꝓpter hoc lamen tis ac ſacrimis agendo pm̄am ſe affici unt. ſubiacere etiā tꝑalibus dedignan tut. hec ardenter eternalia ꝯcupiſcūt. De quo d̓t beatus greg. ſuꝑ illud Eze chl. Abij amarus in indignatōe ſpūs mmel. penſate km̄i cui dona ſcī ſpūs cre auerat cur amarus abibat. Sed men tem quam ſpūſſanctus replet in ama titudinē tꝑalium delcātione eternoꝝ ꝯmouet. Dulce eſt em̄ eſſe in rebꝰ tꝑa iſd̓ ⁊ humanis. ſꝫ ei qui adhuc de ce teſtibꝰ gaudia nulla guſtauit. qꝛ quan to minus eterna intelligit tanto delcā pilius in tꝑalibus requieſcit. Ac ſi qͥs ram cordis ore guſtauerit que ſit dul tedo celeſtiū premioꝝ. q̄ illi ymnidici angeloꝝ chori. q̄ incomp̄henſibilis vi nō ſcē trinitatis. huic quanto illd̓ du te nt qd̓ intus vident. tanto in amari tudinē oē qd̓ foris ſuſtinet. rixat̉ ſecū de his q̄ male egiſſe ſe recolit. ⁊ ſibi metipſi diſplicet cum illi iam placere incepit qui omnia creauit. Rep̄hendit te in cogitationibꝰ. inſequit̉ de verbis epunit flendo. de factis ſuꝑms inhiar tettena oīa iam ꝑ mentis deſpectū cal cat. Et qͣꝫdiu illud qd̓ defiderat adhuc tet ipēm non habet flere dulce habet ⁊ eꝯtinuis lamētis affligere. Et qꝛ nec dum ſe eē in patria ad quam creatus et videt in huiꝰ vite exilio nihil plus te ſū alatituophacet. vedionat enim ſubiacere tꝑalibꝰ ⁊ ardenter ſuſ pirat eternis. Unde per ſalomonē d̓r In multa ſapīa multa eſt indignatio. qꝛ ſi eterna iam ſapimus noſinetip̄os deſpicimꝰ egiſſe hoc qd̓ nos potuit ab eternitatis amore ſeparare Si eterna iam ſapimus concupiſcere tꝑalia de dignamur. Rep̄hendit ſemetipſaꝫ cō ſcīa accuſat qd̓ egit. damnat ꝑ pm̄am quod accuſat. ſit rixa in animo ꝑturiē tis pacē cum deo. Sic achab iniquus rex aꝓpheta rep̄henſus cum ꝯtra ſe di uinam ſnīam audiſſet pertimuit ⁊ ma gno timore dep̄ſſus ē ita vt ꝓphete ſuo dn̄s diceret. Nonne vidiſti achab hu miliatū coram me. qꝛ igit̉ humiliatuſ ē mei cauſa nō inducā malū in diebꝰ eius. In quibꝰ verbis dn̄i penſandum eſt quomodo eī in electis ſuis meror a maritudinis placet qui amittere deuꝫ timent ſi ſic ei ⁊ improbo al̓s reprobo penitentia placuit qui timebat perde re pn̄s ſeculum. Aut quomodo ei gra ta ſit ſpontanea afflictio pro culpis in eis qui placent ſi hec ad tempus placu it ⁊ in eo qui diſplicebat. D Sꝫ ſciendū quia nullus agere hoc ꝓ amo re omnipotentis dn̄i ex toto corde pre ualet niſi is cuius animū ſpūſſanctus aſſumpſerit. Nunqͣꝫ emꝫ homo ex ſua virtute ſufficit terrena deſpicere. cele ſtia amare. pacem cum deo querere. ſe cum rixam ſubire. in cogitatione ſe metipſum reprehendere ⁊ gemitibus penitere. Nullus hec agere niſi quem diuina gratia roborat valet. Unde et ſubditur. Manus enim domini erat mecum confortans me. Ad bona ſur gere perfecte nō poſſumus niſi nos ſpi ritus ⁊ preueniendo eleuet ⁊ ſubſequē do confortet. hec gregorius. E Uidemus igit̉ per predicta qualiter ꝑ amorem celeſtiū nonnulli conſurgant ad ꝯtemptū terrenoꝝ ac odiū vitioꝝ ⁊ Liber .I. Diſt. I. Ca. XI. pro ſceleribꝰ perpetratis ſe tradunt ad pm̄e lamentū. Multū em̄ valet ad ꝯtē ptū reꝝ tꝑaliū ⁊ huius ſeculi vanitatū diligens meditatio celeſtiū gaudioꝝ. De hoc d̓t beda. O aīa ſi te dilectant aliqn̄ gaudia hūana falſa breuis huiꝰ ſeculi gloria ⁊ caduca potentia. illuc mentē euacua vbi vera ſunt gaudia ⁊ oīa reputabis vt ſter cora Et btūs ber. Si ꝯſideremus que ⁊ quāta ſint que ꝓ mittunt̉ nobis in celis. vilipenderes oīa que hn̄tur in terris. Dicit etiā de hoc beatus greg. in qͣdam omel̓. ſic Si ꝯſideremus q̄ ⁊ quāta ſint q̄ nobis ꝓ mittunt̉ in celis vileſcerent aīo oīa q̄ hn̄tur in terris Terrena nāqꝫ ſuſtan tia ſuꝑne felicitati ꝯꝑata pondus ē nō ſubſidium. Tꝑalis vita eterne ꝯꝑata mors eſt potius dicenda qͣꝫ vita. Ipſe em̄ quotidianus defectus corruptōis quid eſt aliud qͣꝫ quedā ꝓlixitas mor tis Que aūt lingua dicere vel quis in tellectus caꝑe ſufficit illa ſuꝑne ciui tatis quāta ſint gaudia angeloruꝫ cho ris intereſſe. cum beatiſſimis ſpiritibꝰ glorie ꝯditoris aſſiſtere. pn̄tem dei vul tū cernere. incircūſcriptū lumen vide re. nullo metu mortis affici. incorrup tionis ꝑpetue munere letari. Sed ad hec audita inardeſcit aīmus. iāqꝫ illio cupit aſſiſtere vbi ſe ſꝑat ſine fine gau dere. Sed ad magna premia ꝑuenire non p̄t niſi ꝑ magnos labores. Unde ⁊ paulus d̓t Non coronabit̉ niſi qͥ le gitime certauerit. Delectat igit̉ men tem magnitudo p̄mioꝝ. ſꝫ nō delectat certamē laboꝝ al̓s deterreat. hec greg. Apparet igit̉ ꝑ predicta qūo nonnulli ꝓpter amorē celeſtis patrie relinquūt mundū ⁊ ſe tradunt pm̄e ⁊ ſancte con uerſationi vt illam aſſequi valeant in futuro. Unde vnuſquiſqꝫ qui ſe ſentit in ſtatu vitioſo ⁊ in pctōꝝ ſordibꝰ ꝯſti tutum. reuocet ad memoriam tormen ta gehenne que incidere poteſt ⁊ ne tal det quātotius conuerti ad dominuꝫ ꝑ penitentiā. ne forte tardando incidat in iram ip̄ius ⁊ eternā damnationen F Ad hoc faciendum hortatur nos beatus grego. ſic dicens Dum tꝑs eſt vnuſquiſqꝫ prauitatē ſuā deſerat ⁊ dei patientiam ꝑtimeſcat. ne quem nunt tranquillū deſpicit iratum poſtmoduꝫ nequaqͣꝫ euadere poſſit. Omnipotens em̄ deus peccantes miſericorditer ex pectat. tꝑs ad pm̄am tribuit quos nō cōuerſos ad grauioris reatus teſtimo nium ꝟtit. patienter iram retinet qua qn̄qꝫ irretractabiliter fundet. hec gre De hoc etiā ꝑ ſapientem ſic d̓r. Fon tardes ꝯuerti ad dominum ⁊ ne diffe ras de die in dieꝫ. ſubito em̄ veniet ira illius. ⁊ in tꝑe vindicte diſperdet te ne adijcias pctm̄ ſuꝑ pctm̄ ⁊ ne dica miſeratio dn̄i magna eſt multitudini peccatoꝝ meoꝝ miſerebitur. Mīa en ⁊ ira ab illo cito proximant. ⁊ in pec catores reſpicit ira illius. Hec ſapl ens. Ex his igit̉ dictis colligere poſ ſumus periculoſum eſſe tardare pem tentiam ⁊ ꝯifferre conuerſioneꝫ de die in diem. quia quanto quis diutius ꝓ trahit ſuam ad deum per penitentian conuerſionem. tanto magis in pecca tis induratur ⁊ difficilius ad peniten dum reſurgit De hoc dicit Helman dus in quarta parte ſpeculi hyſtoria lis ſic Feſtina poſt lapſuꝫ vt reſurgas nam ſi reſurgere hodie ē difficile cras erit difficilius. Qui nō eſt hod ie cra minus aptus erit. Unde quanto iace bis diutius tanto cades profundiūꝰ ipſum namqꝫ iacere cadere. Cadeẜ fateor humanuꝫ eſt. ſed nihilominus humanum eſt reſurgere. non reſurgi re nullo modo humanum eſt dicendū ſed dyabolicum cuius tota vita ruinꝰ eſt. G Notandum ꝙ quatuoꝰ Liber .I. Diſt. I. Ca. XI. ſunt .ſ. ſtare cadere ſurgere ⁊ non reſur gere horum duo media hominis ſunt. homo enim cadit ⁊ reſurgit. Stare ve to abſqꝫ caſu ſolius angeli eſt. Nō re ſurgere ſolius dyaboli eſt. Qui gͦ ſtat et non cadit angelus eſt. Qui vero ca dit ⁊ reſurgit homo eſt. Qui aūt cadit ⁊ poſt caſum non ſurgit non quia non poteſt ſed quia non vult ꝓfecto dyabo lus eſt. Hec helmādus. Colligat ergo vnūſquiſqꝫ pctōꝝ ex his ꝟbis ꝙ mul tum ꝑiculoſum eſt iacere in ſordibus bicioꝝ ⁊ differre penitentiā ⁊ ꝯuerſio ſſem ad deū ⁊ ideo quātotius feſtinet als ad penitentiā ⁊ ſanctam ꝯuerſionē ſe cōuertere ad dn̄m aut ꝑ introitū re ligionis aut manendo in ſeculo mūdi pamtates peccata ſeu occaſiōes pecca torum fugiendo. Sed in ſeculo multe ſunt occaſiones ꝑquas homo trahit̉ ad picia ⁊ retrahit̉ a ſancta cōuerſiōe vt docet exꝑiētia. Idcirco magis cau tum eſt qui ſe ſentit ad peccandū fragi rem ac propter occaſiones q̄ occurrūt tn ſeculo ſe avicijs non poſſe cōtinere vt ꝑ ingreſſuꝫ religionis ſe a peccatis ceſtringat ⁊ de preteritis pemientiam agat ſancteqꝫ ibi viuat vt poſt hanc vi tam ad eterna gaudia ꝑuenire valeat. H De difficultate autē abſtinendi a peccatis in mūdo ꝓpter diuerſas oc caſiōēs q̄ ſe offerūt in ſeculo ⁊ de fuga mmundi atqꝫ ingreſſu ordinis ſupradi ctus Helmādus ſatis lucide pomit ſic dices. Uis extīgnere libidinē amoue tigna ab igne ⁊ al̓s non ſubſidet incen otū. Que ſunt inquis ligna q̄ nō ſunt rtūēda in igne. Iſta qpe ſunt. Ocia ſeoncies. ſomnus. caro. feīa. vinum proſperitas. ludus. carmīa. forma pu tt. Hec ergo ſunt omnia irritamenta vicioꝝ hec ſunt incitamēta voluptatis tormenta caſtitatis. hoc oleo. hac pice pac itupa. his ſacramentis incendit̉ fornax babilonis. Uis gͦ fugere incen diū voluptatis fuge hoc omne genus fomitis. Sed quo fugies a facie iſtoꝝ totū circūſpice mundū vbiqꝫ dyabolū hamū peccati aliquo fomite delectati onis infeſtat. Fugiendus ergo eſt mū dus vt eius concupiſcentie fugiantur Alioquin ſi in mūdo remanere volue ris nec abſciſis manibꝰ nec truncatis pedibus nec effoſſis oculis eo ꝙ ſcan dali ſauerint te ſcandulo non carebis Igitur qn̄quidem nec ſine mēbris of ficialibꝰ poſſumus viuere nec illis ſcā dali ſantibꝰ bene viuere neceſſario que rendus eſt locus non tam corꝑibus q̄ moribus ſalubris vbi corꝑe ſenſuum nō carentes officijs illis ſcandalis ca reamus. Et quis locus ad hoc ydone us niſi clauſtrū vbi pax includit̉ hone ſtas claudit̉ excluditur voluptas mala ſecludit̉ libido. Cede gͦ de fornace fer rea ad clauſtri refrigeriū vt in loco a meniſſimo ſub dn̄o nr̄o Ihū xp̄o puſ ſimo voluptuo ſe tranſigas preſentis huius miſerie breuem calamitatem. I Sed dicis nunquid ſoli clauſtra les ſaluātur aut om̄s ꝑeunt ſeculares ſane neutrū. ſed iſti ſoli facile ſaluant̉ illi omnes difficile. Cur hoc niſi quia tutior ab incedio remotus ab igne qͣꝫ ꝓximus igni. Hec helmandus. Ecce patet ꝑ predicta ꝙ cōuerſari in mūdo et eſſe ibi abſqꝫ peccato mundū valde ſit difficile quia propter occaſiones q̄ occurrūt in ſeculo ꝑiclitant̉ virtutes dicente beato Ber. ꝑiclitas caſtitas in delicijs. hūilitas in diuitijs. pietas in negocijs. charitas in hoc ſeculo neqͣꝫ. Hec ber. Unde ꝓpter tot ꝑicula fugiē dus eſt mūdus ⁊ appropinqͣndus reli gioni ꝑ ingreſſum ordinis vbi occaſio nes vicioꝝ tollunt̉ ⁊ materia ad bene oꝑandū miniſtrat̉ ac copioſiormexceſ ſeu p̄miū acquirit̉ De quo btūs ber. ſic g. j. Liber .I. ¶ Diſt .I. Ca. XII. dicit. Bonum eſt nos hic eſſe .ſ. in clau ſtro qꝛ viuit ibi hō purius. quieſcit ſe curius irrorat̉ freq̄ntius. cadit rariꝰ. ſurgit facilius. incedit tucius p̄miat̉ copioſius Hec ber. Uidemus ergo cla re valde fructuoſum eſſe ⁊ ſalubre con uerſari in monaſterijs ꝑ habitū religi onis cū tot bona occurāt xp̄o dilectis Queramus gͦ dei gr̄aꝫ ꝑ ingreſſum or dinis ⁊ ip̄e dignabitur nos ſuſciꝑe in ter brachia ſui amoris teſtāte btō ber qui d̓t. Bonus es dn̄e anime q̄renti te occurris amplecteris ſponſum te exhi bes qui es dn̄s ymo qͥ es ſuꝑ oīa deus bn̄dictus in ſecula. Hec ber. Fugiamq igit̉ mundū qui amaritudine plenus eſt ꝑ introitū religionis leuemus cor ad celū ꝑaffectū dilectōis vbi ſolū ve ra eſt dulcedo ⁊ iocūditas dicēte btō aug. in glo. ſuꝑ p̄s. Amaritudine ple nus eſt mūdus apud ſoluꝫ deū eſt iocū ditas. Un̄ cor leua in celū ꝑ quos gra dus. Gradus affectus ſunt iter tuū vo luntas tua eſt. Amando aſcendis neg ligendo deſcendis. Stans in terra in celo es ſi diligis. non em̄ ſic leuat̉ cor qūo leuatur corpus vt leuetur locum mutat. Quocūqꝫ gͦ cor ſe ꝯuerterit in terrenis rebus amaritudinem inuenit vnde dulceſcat non habet niſi leuet ſe ad deū Hec aug. Et qꝛ preſſura ⁊ ama ritudo ⁊ fallax eſt pax in mūdo pax āt vera eſt in dn̄o dicente ip̄o dn̄o in mū do preſſurā habebitis in me autē pacē Un̄ adheramus deo ꝑ ſanctā cōuerſa tionē vt pacem habeamus R De hac duplici pace d̓t Hugo in libro de clauſtro aīe. Duo ſunt gn̄a pacis vna qͣm xp̄us dat. altera qͣm dat mundus pax mūdi eſt vt a deo recedas ⁊ diabo lo ꝯſentias pax vero xp̄i eſt vt expellas diabolū ⁊ diligas deū. pax mūdi eſt vt mūdus tibi ⁊ tu mūdo placeas ⁊ ſic ſa ciatus terrenis voluptatibꝰ inferm cru ciatibus in eternū ſuccūbas pax xp̄ie vt aduerſa mūdi vſqꝫ ad mortē pacie ter toleres ⁊ ſic poſt mortē future vite felicitatē ſecurus expectes. Hec hu go. Sectemur igit̉ xp̄i veſtigia eius de ctrinam ⁊ exempla imitando ꝑ ingre ſum religiōis inibi ſeruiēdo ſancte re ligioſeqꝫ viuendo vt poſt hanc vitā ad ipſum ꝑuenire valeamus ipſe enim eſt via ꝟitas ⁊ vita. Suꝑ quo dicit btūs augu. Ac ſi cuilibet ſectori ſuo dn̄s di cat. Quo vis ire per me vade quia ego ſum via ſi per me vadis laq̄os euadis. Quo tēdis venire ego ſum veritas. ad meveni. feſtina ſimpliciter veīre vt poſ ſis feliciter ꝑuenire. Si in veniendo uas qd̓ iuſſi in ꝑueniēdo reddā quod promiſi. Ueritas em̄ ſum mentiri ne ſcio vbi vis ꝑmanere cū ꝑueneris egᵇ ſum vita in me mane. Si in me vis vi uere veniendo ⁊ ꝑueniēdo in me mane bis ſine morte viuēdo. Hec aug. Fl. Emodo cōuerſionis ad deū ⁊ de vocatōe qualiter dn̄s ſuos quos preelegit ſibi ab eterno ſoleat vocare ad penitentiā ⁊ ſanctam cōuerſatione ſufficientē modo habeo informatōem Sꝫ nūc quero vtꝝ illi qui relinq̄ntes mundū gratia ſpirituſſancti inſpirati et ſe trāſferentes ad ſanctā ꝯuerſione habitū religionis aſſumēdo paciūtur aliqua impedimēta ſiue tēptatōes an te ingreſſuꝫ ordinis vel intra tempuꝰ probationis. Capl̓m. XII. Patel Tire te volo qͥ C penitentiam ⁊ conuerſionem penitētium ad deummulta ſunt impe diētia maxime tn̄ hec L videlicet inuidia dyabolica fragilitas ſiue infi mitas humana. ⁊ conſuetudo peccan di mala. Malignus enim ſpiritus ho ſtis generis humani cum ꝯſiderat pel catorem gracia ſe viſitāte eſſe compu Liber Diſt. I. Ca. XII. .I. ctum ⁊ velle relinquere mundū atqꝫ ꝑ penitentiam ⁊ conuerſioneꝫ appropin quare deo. mutando vitam vel habituꝫ ꝑ ingreſſum religionis. omnē modi querit hoc impediendi. aut ꝑ ſe: aut ꝑ ſuos nūcios. videlicet malā ſocietatē diſſuadētes ea que ſunt ſalutis. hoc eſt ingreſſum ordinis validius tamen ꝑ ſe immitendo quemdā terrorē in men lem hominis faciens eum ꝑtimeſcere habitum ⁊ conuerſionem ſibi incōſue tam ⁊ inuſitatam. quia vt cōmuniter lita magis faciunt penitētes formida te aūt quodāmodo abhorrere. quia oī bus in rebus grauis eſt inceptio pri ima. ⁊ primus aggreſſus ad viam peni tentie ⁊ mandatorū dei eſt difficilior. De quo criẜ. ſic dicit. Dyabolus ſci eſis ꝙ hi qui multa oꝑati ſunt mala. Si ſe ad penitentiā cōuertūt diſtricte ſatis vehemēter hoc faciunt vtpote ſci entes quid egerint. metuit em̄ ne quis lorum iniciū aliquod plenitudinis ca plat Si enim ceꝑint iam nequeunt re tineri. Sed in modum ignis peniten tte calore ſuccenſi. auro purgato pur batlores reddunt animas ſuas. ⁊ me moria conſcientie velut ſpiritū quodā ſtante ad portū ſalutis ſpe gubernante Quenunt itineris ſui habentes caute tam maximam exhorrore preteritorū geſtorum atqꝫ in hoc pene eos qui nun qua aliquos incurrerūt lapſus viden tut procedere dum cauciores eos red dit exꝑientia. Acrius eniꝫ expetimus ca que ꝑdidimus qͣꝫ que nondū poſſeſ ſa defideramus. Acquirere ergo tan tum initiū vt fiat in hoc omnis eſt diffi tuitas vt pͥmos aditus aggrediamur pemtentie in ipſo eniꝫ ingreſſuſtat mi nans ⁊ tertoribꝰ ſpirans ⁊ volētes ad tte etiā atroctateꝫ depellit cuius ſi ter torum fumos ⁊ inanem nebulā ꝯtem ns nec ille aliquid valebit vltra ⁊ tuo occupatus aditu valentiorem ſe red dit ſenciens ſuꝑioremqꝫ effectum ini mici terroribus gratulaberis atqꝫ ꝑfa cile tibi derelinqͥ iſtius agonis viaꝫ vi debis. Hec criẜ. U Magnū em̄ eſt tormentū demoni penitentia homi nū ⁊ conuerſis ad deū. quia ꝑ hoc que poſſidebat amittit ⁊ ideo maioribus nouiſqꝫ pulſat inſidijs ⁊ innumeris ꝑ turbat temptatōibus qd̓ facit vt homī nem ad odium virtutū inducat ⁊ a via ſalutis auertat ac etiam expulſiōis ſue vindicet iniuriā Teſtatur hoc beda ſic dicens. Sepe enim dū conuerti ad de um poſt peccata conamur. maioribus nouiſqꝫ antiqui hoſtis pulſamur inſi dijs qd̓ facit vt odium virtutis incuti at vel expulſionis ſue vindicet iniuriā Magnū enim tormentum demoni in fert. a leſione hominū ceſſare ⁊ tanto dimittit grauius. quāto poſſidebat di ucius. Hec beda. dicit etiā de hoc gre go. iiij. mor̄. ſuꝑ illo Iob. Qui parati ſunt ſuſcitare leuithan. Omnes enim qui ea que mundi ſunt plena intentio ne deſiderant. leuithan contra ſe ſuſci tant qꝛ eius maliciam inſtigatōne ſue ꝯuerſionis inflammant. naꝫ qui eius volūtati ſubiecti ſunt quaſi quieto ab illo iure poſſidentur ⁊ ſuꝑbus eoꝝ rex qua fi quadā ſecuritate ꝑfruitur dū eo rum cordibꝰ incōcuſſa poteſtate domi natur Sꝫ cū vniuſcuiuſqꝫ ſpiritus ad conditoris ſui deſideriū recaleſcit cū torporem negligentie ſue deſerit ⁊ fri gus inſenſibilitatis priſtine igne ſan cti amoris incēdit. cū libertatis īgeni te meminit teneri ab hoſte erubeſcit. Quia vero idem hoſtis ſe ꝯſiderat deſ pici. quia vias dn̄i videt apprehendi do let contra ſe captum reniti ⁊ mox zelo accenditur mox ad certamē mouetur et ad temptationes innumeras cōtra rebellantem mentem ſe excitat atqꝫ in g. ij. Liber .I. Diſt .I. Ca. XII. omni arte lacrimatōnis inſtigat vt ꝑ temptationū iacula in torquendo co fodiat cor qd̓ dudū quieto iure poſſide bat. Quaſi dormiebat quippe dum ſo pitus in prauo corde quieſceret ſꝫ exci tatur in prouocatōne certamīs cū ius amiſerit ꝑuerſe dn̄ationis Huic ergo nocti maledicāt qui ꝑati ſunt ſuſcita re leuiathan ideſt hi ſe cōtra peccatuꝫ fortiter iudicio diſcretōis erigant qui in ſuis temptatōibꝰ excitare anti quū hoſtem nō formidāt. Quiſquis enim accingi diuino ſeruitio properet qͥd a liud qͣꝫ ſe cōtra antiqui hoſtis certamē parat al̓s ⁊ vt liber in certamine ictus ſuſcipiat al̓s ſuſcitat qui quietus ſub tyrannide in captiuitate ẜuiebat Hec greg. Ecce quomō dyabolus mentem quā prius propter ſordes viciorū qui etus poſſidebat poſtmodū repugnan tē ſibi ꝑ penitētiā ⁊ vite emendationē crudeliter ꝑ diuerſa temptationū ge nera vexat N Unde neceſſe eſt vt vnuſquiſqꝫ qui viam penitentie ⁊ ſanc te ꝯuerſionis aggrēdi inchoat tempta tionibus antiqui hoſtis viriliter reſi ſtat. quia idem hoſtis cum conſiderat aliquem incipientē ingredi viam ſalu tis ſtatim obuiat ei ꝑ diuerſas tempta tiones vt poſſit eū auertere a ſancto ꝓ poſito ⁊ retrahere ab intentōe ſalubri. Hec probat abbas yſaac ſyrie in quo dā tractatu ſic dicens. Cū volueris fa cere inicium bone oꝑationis ad ventu ras tibi temptatōes prius prepara te metipſum naͣm ꝯſuetudo immici eſt vt cū videt aliquē incipientē bonam cō uerſationē fide feruenti ⁊ conſcientia pura obuiat ei varijs ⁊ diuerſis temp tatiōibus vt exinde in timorē veniens areſcat a bono propoſito nec habeat a liquatenus calorē appropinquādi deo nō ꝙ talem virtuteꝫ habeat aduerſari us. nam nullus poſſit facere bonū ſed promittit̉ a d̓o. ſicut in beato iob docti ſumus. Tu vero prepara temet ipſum viriliter ad obſtandū temptatiōibus quibus virtutes inducunt̉. Ac deinde virtutes incipe oꝑari qꝛ niſi prius pre paraueris te ad reſiſtendū temptatio nibus a virtutū oꝑatōne recedes Hel yſaac. Patet igit̉ qualiter dyabolusⁱ pediat ſaluteꝫ hominis cū ceꝑit appre pinqͣre d̓o ꝑ penitentiā aut ꝑ ingreſſuꝫ ordinis vel religionis O Uidēdū eſt etiam quomodo infirmitas ſiue fra gilitas carnis reuocat ſiue īpediat ho minē a propoſito ſalutis. Cum em̄ nō nulli peccatores pro ſuis delictis com pungunt̉ ⁊ locum ad penitendū vide licet religionē vel aliū quemcūqꝫ ſtatu ſibi tamen aptum adire decreuerīt a hac ſancta intentōe carnis infirmitas ſepius reuocat. Multa igit̉ penitenteꝰ ſiue incipiētes ante oculos ponāt. nūc vigilias nūc ieiunia auſteritatē viteⁿ ceteras obſeruācias ordinis q̄ ꝑtimet centes ſubſiſtere nō poſſe formidāt h diuina gratia adiuti ⁊ ſpe future gli roborati talē mētum abiciūt ⁊ hoc qͥ in animo propoſuerunt deuote ꝯſeque tur. hoc tangit btūs greg. iij. mor̄. ſuf primo Iob. Et vincula eius quis ſol uit ſubaudis niſi ego dn̄s. Soluūtur vero vniuſcuiuſqꝫ vīcula dum diuint ad iutorio interna deſiderioꝝ carnaſia retinacula dirūpuntur. Cum eniꝫ plꝰ intentio ad cōuerſionem vocat ſed a hūc abhac intentōe carnis infirmita reuocat quaſi quibuſdā vinculis lisª ta prepedit̉. multos em̄ ſepe videmᵏ viam quidem ſancte ꝯuerſatiōis ab tere. ſed ne hanc aſſequi valeāt mod irruentes caſus modo futura aduetᵐ formidare qui incerta mala dum qᵇꝰ ſi caute proſpiciunt in paccatorū ſubꝰ rum vinculis incaute retinent̉ Vulia enim ante oculos ponunt que ſi eisᵐ Diſt. I. Ca. XII. Liber .I. conuerſione eueniant non ſubſiſtere ſe formidant. De quibus ſalomon ait. Iter pigrorū quaſi ſeps ſpinarū. nam cū viam dei appetūt eos velut ſpine ob ſtantius ſepiū formidinū ſuaruꝫ oppo tē ſuſpiciōes premūt ⁊ pugnāt. Qd̓ qꝛ electiōes prepedire nō ſolet bene il ſic ſecutus adiūxit via iuſtoꝝ abſqꝫ oſ rendiculo. Iuſti quippe in cōuerſatiōe ſua ſi qd̓libet eius aduerſitatis obſtacu ſū et erne ſpei interne ꝯtemplatōis ſal tu tranſcendūt. Soluit itaqꝫ deus vin cula qn̄ ab electi vniuſcuiuſqꝫ animo ī nemarū cogitationū nodos rumpit ⁊ plcius diſſipat omne qd̓ illectā men te ligabat. hec gre. P Ecce qͣliter ſpes futuroꝝ animat penitentes ad exe quendū bonū hoc quod facere propo ſuerūt. Sed ſi adhuc aliquis ꝓpter aſ tetitatē religiōis patitur aliquas diſ ſicultates reuocet ad memoriā tormē ta īfernalia ⁊ leuius ſuſtinebit ea que ſunt difficilia De hoc ꝑquēdā ī quod ttactatu ſic d̓r. Multis grauis videtur et aſpera in monaſterio ſui ipſius pro tpo tꝑalis abnegatio reminiſcant̉ q̄ amnara ſit illorū tormentorū diuturna Et cruciatio incōꝑabiliter enim leuior eſt vita clauſtralis vbi tam corporū q̄ ammaꝝ neceſſaria ſine ſolicitudine q tuntur qͣꝫ penarū loca in quibus miſe ti pro peccatis in hac vita nō emenda tis non tantū maximis ſed etiā mini mmis negligenter multiplicatis diutur na miſeria cruciari credunt̉. Q Sunt aūt peccata que minima vel ꝑua nue ſeuia dicunt̉. non qꝛ ꝑua vel leuia ſant ſed quoniā in hac vita vere penitē tibus leuiter a deo dimittit̉ Que ſi qͥs cmendanda in futurū diſtulerit ꝯtem redo nō leuia ſed grauia ymo grauiſ rma in penis ea ſentiet exꝑiendo. Ne mo ſe de peccatorū leuiū leuitate quia aa arellatur blandiendo ſeducat. quā to em̄ fuerīt leuiora tanto ſit culpe ma ioris eoruꝫ in interni iudicis exanime corrigendi negligentia nullū omnino peccatū ꝑuū eſtimare debemus vt di ſtrictus iudex ꝑuū eſtimaret aliqd̓ pec catū. Nōne omne peccatū ꝑ priuatio nē al̓s preuaricatōem deū ex honorat. Quod ergo peccatū audemus dicere ꝑuū. Deum em̄ ex honorare quis ſane mentis dicturus eſt ꝑuū. Quid reſpō debimus cū exigatur a nobis vſqꝫ ad ictum oculi tocius pn̄tis vite curſus. Tunc quippe ꝯdemnabit̉ quicquid in uentū fuerit oꝑis ocioſi. vel ſermonis ocioſi vel etiā ſilencij vſqꝫ ad minimā cogitationē. Quis vel mente captus aud̓at affirmare peccata fore leuia qͥbꝰ amara debet̉ gehenna. Und̓ hic cogite mus que geſſimus ⁊ in futuro que ſu mus accepturi. Si multa bona pauca mala fecimus: multū gaudeamus Si multa mala pauca bona multum luge mus. ex igetur em̄ a nobis vſqꝫ ad vlti mū quadrantem aut hic cum miſcd̓ia et benignitate aut in futuro cum ſeueri tate ⁊ iuſticia quod abſit. Hec ille. Ec ce qͣꝫ ſalubre ſit penitentibus ⁊ ad con uerſionē tendētibus reducere ante fa ciem mentis penas īfernales vt eo fa cilius poſſint ſufferre labores corpora les. naꝫ ipſa mens humana aſſueta il lecebris ⁊ cōcupiſcentijs prius fugit labores abſtinentiā. vigilias. ⁊ cete ras corꝑis caſtigatiōes R Sꝫ cū inſpirante gratia ad mētē redacta fu erit dies mortis pondus future pene ī ferni premiū celeſtis gaudij contra ſu as ꝯcupiſcentias ⁊ paſſiōes ipſe ani mus bellum aggreditur ipſis vicijs ⁊ male ꝯſuetudim viriliter reſiſtendo et vim quodāmodo ſibi faciendo vt ad victoriam carnaliū paſſionū ꝑuenire mereatur. Hoc teſtatur btūs ambro. exponēdo illud. Regnū celoꝝ vim pa g. iij. Diſt .I. Ca. XII. Liber .I. tit̉ ⁊ dicit nouiſſimus qꝛ famulariter mens humana in diuerſis huius mū di illecebris ⁊ ꝯcupiſcēcijs prauis de uicta fugit laborē expetit voluptateꝫ ⁊ vix adducit̉ vt ꝯſuetudinē prauā pri oris vite a ſe excludat. Sed cū ceꝑit vltimi diei neceſſitatē ac futuri iudi cij pondus ꝯſiderare incitata vel ſolli citata volūtariū bellū indicit al̓s paſſi onbꝰ tēptatōibꝰ ⁊ vim facit priſtinis deſiderijs ⁊ violēter ſeipſam vincere ꝯtendit. nō em̄ fine violētia poteſt fie ri vt de abundātia ⁊ delicijs ad famē ⁊ ſitim ⁊ abſtinentiā ⁊ ad crucē trāſeat. et ſomno prius ⁊ ocio amicā carnem ꝯtritionē nūquā fine violentia fieri p̄t vt vnuſquiſqꝫ iracūdiam paciētia ſu ꝑbiam hūilitate ꝯmutet amore pauꝑ tatis ac ſufficientia effluētiā ſuꝑet vio lentiā ſiue gulā ſobrietate luxuriā ca ſtitate ꝯtemnēt ⁊ homo ſubito trāſeat in virū ꝑfectū ⁊ tranſformet̉ ⁊ quodā mō alter reddat̉ ex altero ac ſi a talibꝰ regnū celoꝝ violēter ⁊ ꝑ violentiā di ripitur. Hec ambro. Uidemus gͦ qūo vere penitētes oporteat vim ſibi facere vt victoriā viciorū ⁊ carnaliū volupta tū valeāt obtinere maxīe tamē hi qui malū vſum ⁊ longā ꝯſuetudinē in ſor dibus pctōrū ⁊ oꝑibus criminoſis ne ceſſe habent ſcd̓ꝫ magis ⁊ minus vim ſibi facere viriliter carnalibꝰ deſideri is ⁊ ꝯcupiſcentijs reſiſtendo. De quo dicit btus greg. Tanto facilius quis ꝯuertit̉ quanto minore ꝯſuetudine co artat̉. vſitata vero culpa obligat men tē vt nequaquā ſurgere valeat ad rectī tudinē. Hec grego. SIQd̓ ſic in telligendū eſt ꝙ ſine labore valido nō p̄t quis reſurgere poſt ꝯſuetudinē lon gam viciorū inueteratā ad vias vite ⁊ quanto maioribꝰ criminibꝰ quis īpli catus fuerit ⁊ diucius in ipſis ꝑſeuera uerit tanto difficiliorē ⁊ maioreꝫ pug nam ⁊ laborē in reſiſtendo vicijs eum habere oportebit. Qd̓ etiaꝫ atreſtatut btūs aug. ſic dicens. Cōtra ingenita cōcupiſcentiā tanto amplius in ea ſu ꝑāda voluptas laborabit quāto maio res ei vires ꝯſuetudo dedit. Hec augͥ. Hoc idem ſentit yſido. cū dicit. Sa tis delicate ſe palpat qͥ vult ſine labo re vicia ſuꝑare tn̄ peccati legē quā ſib̓ deſeruiendo vicijs fecit fine violentia doloris reſecare nō poſſit. Hec yſido Un̄ neceſſe vt nouicius ſeu nouiter ce uerſus laboret ⁊ faciet ſibi ꝯſuetud ine cōtra ꝯſuetudinē affectū cōtra affectu do nec mereat̉ vincere delectatōes ca nis ⁊ ſeculi. Et hoc beatus bern̄. atteſta tur in quadā auctoritate ſic dicēs Ad ea que dei ſunt ꝑcipienda homo ſe al tingat neceſſitatē ſibi faciat contra ne ceſſitatē. ⁊ ꝯſuetudinē cōtra ꝯſuetudi nē ⁊ affectū ſibi formans ꝯtra affecti donec mereatur plenā delectatōem co tra delectatōem vt delectatōnibus ca nis ⁊ ſeculi ſaltē delectet̉ carere quan tū prius delectabat̉ habere. Hec bern̄. Notandū etiā ꝙ nouiter ꝯuerſi ad re ligionē temꝑe ꝓbatōis inter cetera q ſuſtinēt maxime duo paciūtur. Primū eſt incōſuete vite nouitastꝰ in aſſumptōe habitus quā etiā in mi rū alteratōe ſiue mutatiōe. Secūduᵐ eſt ſubtractio gratie infuſe ⁊ prius hꝰ bite ꝑ quā ſolent ꝯſolari ⁊ ꝯfortari in cipientes. Primū ait inconſuete vſtⁱ nouitas. nam dum aliquis ꝯpunctuꝫ pro ſuis delictis ſanctam religionēᵐⁿ greditur habitū ordinis aſſumendo ceſſuꝫ temꝑis ceſſante primo feruor occurrit mēti aſꝑitas habitus ⁊ auſie ritas vite ⁊ ꝯuerſatōis incōſuete vld licet vigilia. ieiuniū. ſilentium. obediⁱ tia. caſtigationes. ⁊ cetere obſeruan cie regulares. Incipit autem animur adhuc carnalis ea abhorrere ⁊ gemu ¶ Liber .I. Diſt. I. Ca. XII. ſub graui ſarcina cōuerſationis. Tre pidat em̄ caro ⁊ ab horret ſubire vias dutas ⁊ aſperas ſentire ꝯtra ꝯſuetudi ne ⁊ recurr̄i fantaſmata pctōꝝ ymagi ſiationes vite prioris qualiter in ſecu lo liberaliter vixerit ⁊ ſuam voluntatē in delicijs diuerſis ⁊ voluptatibus ha buerit ⁊ vexatur carnaliter carnalis a minus ex eo nimirū ꝙ ꝓhibetur ab ali is ⁊ ſubtrahit̉ qd̓ turpiter libuit ⁊ pre cipit̉ ⁊ proponit̉ qd̓ ſancte libet al̓s li cet ſed carni nō facile libet. Exhac aūt difficultate ⁊ temptatōe incipit homo inſtabilis eſſe ⁊ nōnūq̄ꝫ dolere de īgreſ ſū religionis ⁊ vias q̄rere euaſionis. Unde ſunt nōnulli qui poſt aſſumptū habitū religionis inſtigante dyabo q et propria fragilitate poſtpoſito timo te dei ⁊ verecundia hoīm reuertunt̉ ad ſeculū. Et ſunt nōnulli qui ꝓpter pudo tem hoīm verecūdant̉ deponere habi tū hī tales non nūquā fingūt ſe aliquā infirmitatē habere aut debilitatē vt cū loſiore poſſint iugum ordinis euadere et a religione recedere. Et ꝓpter hanc ficta occaſionem qͣꝫ plures a ſancta cō uerſatōe recedūt. Et ſunt nōnulli qui propter diuerſa temptamenta efficiū tut inſtabiles ⁊ ſe dolent intraſſe reli gionē ſiue ordinē ſed ꝓpter votum qd̓ emiſerunt cor ſuū firmant ad manen dū. plurimi tn̄ poſt voti emiſſionē in ſtigante dyabolo ab ordine diſcēdunt Et ſunt nōnulli qui multū feruentes ſunt temꝑe probatōis quos ꝯſiderās dyabolus ſub ſpecie boni nititur ꝑuer tere. Unde ſuggerit eis ꝙ non poſſint ordinē prout ſcriptū ⁊ mandatum eſt in regula ⁊ in ſtatutis ordinis obſerua te tam propter ſuā fragilitatē qͣꝫ etiaꝫ ꝑ inpluribꝰ ipſam regulā vſqꝫ ad ꝑ rectu ꝯſiderant a ꝑſonis ordinis nō ex equi nec ꝑficere ⁊ iō inſtabiles efficiū tut. quia putant ſi profeſſionē fecerīt ſibi ex hoc ꝑiculum īminere ⁊ ſi ꝑ hoc antiquꝰ hoſtis preualere nō poteſt. tūc immittit quendā affectum indiſcretū ita ꝙ aliqui corpus ſuū ꝑvigilias. ie iuma. ⁊ orationes. ⁊ alias caſtigatio nes nimis indiſcrete affligunt in tan tū ꝙ propter hoc incidunt in debilita tē corꝑis ⁊ capitis ⁊ ob hanc cauſam aliqui ſic debilitati de ordine egrediū tur. ſi autem remanent ab hac infirmi tate diu nō reformant̉. U Item aliqua plurima que patiuntur nouelli tꝑe probatōnis inſtinctu dyaboli que faciunt eos fluctuare ⁊ eſſe in propoſi to inſtabiles ſicut quotidiana exꝑien tia quā plurimos docet in tali ex iſten tes. Contra iſta impedimenta ⁊ temp tationes ſunt hec remedia X Pri mū eſt habitare inter multos. quia ha bitando inter multos videmus pluri mos qui eandē forte temptatōem ha bent ⁊ viriliter ſuſtinent ⁊ multos qui iam euaſerūt ⁊ ad maiora profecerūt quos intuentes animamur ⁊ ī noſtris A temptatiōibus non deficimus Scd̓m eſt exempla reſpicere ſemorū habentiū timorē ⁊ amorē dei quorum exemplo poſſimus accendi ⁊ in bono ꝓpoſito firmari B Terciū eſt aꝑi re ꝯſcientiam. multum enim valet ad tēptatōes mitigandas manifeſtare ſu as paſſiones ⁊ impugnationes ſenio ribus ꝑ hūilem cōfeſſionem. C Quartū quod eſt maximū querere ſu per hmōi temptatōibus ⁊ ꝑplexitati bus a ſenioribus timorē dei habentibꝰ ꝯſilia qꝛ nihil ita efficax eſt ad euaden dū laqueos diaboli quēadmodū ſunt ꝯſilia de hūili corde procedentia qui bus ꝯſilijs dꝫ vnuſquiſqꝫ nouellus ⁊ ī his temptatōibus laborās acquieſce re ⁊ in cor ſuū monita ſalutis qͣſi a deo prolata aſſumere. Ad hoc faciendum beatus grego. hortatur nos dicens. Diſt. I. Ca. XII. Liber .I. Collocutiōis vox pluſqͣꝫ lectiōis ẜmo torpētia corda excitat ⁊ de mortua pel le ad hoīem viuū recurre. deuꝫ in hoīe conſule. aꝑi impedimentū ⁊ quere me dicamentū. auſculta in mēte nō homi nē de ſe mendacē ſed ꝑ hoīem deū ve racem reſpondentē. docentē. ꝯſolantē ex hortante. ⁊ diſce diligenter ne ſenſu proprio pro tollēdo impedimēto tali forſitanvtaris remedio d̓ quo poſtmo dū naſcat̉ impedimenti maioris occa ſio. ſicut eſtuans cōtra eſtū aqua ſe in frigidat ⁊ exinde poſtea magis eſtuat. Hec greg. Cū vero ꝑcepto cōſilio me diante gratia dei. homo in mente ſtabi litus fuerit ⁊ in ꝓpoſito firmatus infū ditur ſibi abundantior gratia deuotio nis. Nam ſit caſtus in cogitatōe deuo tus ī oratōe ſuſpēditur deſiderijs efflu it lacrimis ſanctis affectibꝰ abundat. vigilias. ieiunia. ⁊ cęteros labores li benter ſuffert D Sed ne homo de tot donis ⁊ ꝯſolatōibus preſumat aut eleuetur omp̄s deus gratiā dulcedīs quam ꝯtulit ad horā ſubtrahit ex qua ſubtractōe efficitur tedioſus ad opus bonū indeuotus in oratione ⁊ in cete ris obſeruātijs regularibus ⁊ incipit homo tribulari ⁊ anguſtiari in ſemet ip̄o eo ꝙ nō ſentit in ſe prioris gratie et deuotionis dulcedine. Contriſtat̉ mente ⁊ timet propter ſua pctā que fe cit ſe nō placere deo eo ꝙ ſuam gratiā quam prius habuit ab ipſo diſtulerit. Et hec eſt ſecūda tribulatio ſiue temꝑ tatio vt sͣ premiſſum eſt. quā paciunt̉ nouiter ꝯuerſi E Contra hanc tri bulatōeꝫ ⁊ recuꝑationē gratie quā ho mo priuatus ē. ſunt hec remedia. Pri mū eſt lectio ſanctarū ſcripturarū que lectio ſancta inſtruit in moribus ꝑdit temptatōes donat ꝯſolatōes. Secun dū eſt pacientia vt pacienter ſuſtinea mus hāc aduerſitatē nec moueam̄ pro pter hoc a ſctō ꝓpoſito. Terciū eſt fre q̄ntia ſuſpirioꝝ qꝛ nō debemus ceſſare a gemitu donec miſereat̉ nr̄i deus no ſter nobis ſuā gr̄am infundēdo. Quat tū ⁊ maximū eſt timor cū hūilitate. na ſicut ꝓpter ſuꝑbiā ſubtrahit̉ gratia ſta ꝑ hūilitatē ⁊ timorē recuꝑatur. qꝛ deꝰ ſuꝑbis reſiſtit hūilibus aūt dat gracia De hoc dicit btūs bern̄. In ꝟitate di dici nil tam efficax ad gratiā ꝓmerem dā retinendā ⁊ recuꝑandaꝫ qͣꝫ ſi omſū tꝑe corā deo inueniaris nō altū ſaꝑe hͦ timere. Un̄ beatus es ſi cor tuū tripl ci timore repleueris. vt timeas quid pro accepta gratia amplius ꝓ amiſſa longe plus ꝓ recuꝑata qꝛ vbi tibi gra tia deficit deficis ⁊ tu. argumētū ersꝰ ſuꝑbie priuatio gratie eſt. Hec bern̄. Uides gͦ ꝑ predcā ꝙ ſubtracta gratia ꝓpter ſuꝑbiā ꝑ hūilitatē ⁊ timorē ruo catur ⁊ reformat̉. Etiaꝫ ſciendū ꝙ f us dn̄s ꝯſiderans ⁊ vidēs fragilita ſingulorū ipſis nouellis ⁊ incipientū alleuiat pugnas temptationū ⁊ ꝯſola tur dulcedine gratie ſue ne ex diffiicui tate temptatōnū ⁊ tribulationū diſſo uant̉ ⁊ ad ſeculū reuertant̉. quos velꝰ ꝑſpexerit fortiores etiā in ipſo print pio inchoatōis ꝑmittit eos pati pub nas temptationū vt ꝑfectius a pctīꝰ purgent̉ ⁊ citius coronent̉ § hoc dicit iohānes abbas mōtis ſyna in tracta. de. xxx. gradibꝰ ſic diſpēſaⁿ ue dicēs a nouis incipiētibꝰ pugnat alleuiat aliqn̄ ex principijs confeſtin in mundū denuo reſoluit̉ igitur gauo te in dn̄o ſemꝑ omnes ſerui eius iᵐʰ biſmetipſis hoc ſignum charitatiꝰʰ gis ad vos cognoſcentes. Sunt etian viriles anime ⁊ ſtatim ex principᵐ pugnans permittit in eis relaxari V lens ipſas in breui coronare. Hec ioꝰ hannes abbas. Et quamuis aliqꝰ dulcedinem diuine gratie. vt dicturꝰ ¶ Liber ¶ Diſt. I. Ca. XII. .I. eſt tꝑe inchoatōis ⁊ ꝓbatōis accipiāt plures tn̄ propter pctā diuerſa in ſecu lo cōmiſa amaritudinē temptationū et tribulationū paciunt̉ vt ꝑ lacrimat ac cōpunctionē cordis a ſordibus vi cioꝝ purgati mentis oculos ad ſuꝑna valeant eleuare ⁊ poſtpoſito timore ẜ uiſi ex caritate ⁊ ꝯfidetia ad amorem celeſtis patrie ſuſpirare. Qd̓ ꝓbat yſi do. ſic dicēs G Sciendū ꝙ ꝯuer ſi ad deū plerūqꝫ alij incipiūt dulcedi ne. alij tēptationū amaritudine. Om ſſis ꝯuerſus āte ex fletu inchoat pecca torū ⁊ ſic tranſeat ad deſideriū ſuꝑno tū Grius em̄ lacrimis purganda ſunt vicia que geſſimus ⁊ tūc mūda men tis acie id qd̓ queremus ꝯtemplemur vt dū antea flendo pctī caligo a nobiſ cetergitur mūdatis cordis oculis libe te ſuꝑna inſpiciant̉ ante neceſſe eſt ti mmore cōuertiī ad deū vt metu futurarū fenarū carnales illecebre deuincant̉. Deinde oꝫ abiecto timore ad amorē pite eterne tranſire. Perfecta em̄ cari tas foris mittit timorē Qui aūt timer habet penā ⁊ nō eſt ꝑfectus vn̄ neceſſe eſt omni ꝯuerſo vt poſt timorē cōſurge te ad charitatē dei debeat quaſi filius ſre ſemꝑ ſub timore iaceat qͣſi ſeruus tuc em̄ amorē nr̄e ꝯuerſiōis on̄dimus n̄ deū ⁊ patrē diligimus quē prius ẜui ſt mentepere vt dn̄m formidabamus. Hec yfido. H Notandū etiā ꝙ dus quos ad magnū ſanctitatis ſtatu pmouere deſiderat Primo fouet eos duſcibꝰ blandimentis. Scd̓o exercet duris ⁊ aſperis temptamētis. Tercio ntinā ⁊ ſtabilē dat tranquillitatē mē tis. Primū exhibet incipientibꝰ. Se candū proficientibꝰ. Terciū ꝑfectis. Seus igit̉ ſuis electis ī primo aggre ſū pite occurrit eis ꝯſolatōnē dulcedi mne infundendo blandienſqꝫ eis atqꝫ ſouens ſorbiciūculis dulcibus diuine ꝯſolatōis vt ꝑ hoc eos ad ſue fam ilia ritatis graciā introducat Qd̓ benigna dei diſpēſatione agitur qꝛ ſi eoꝝ imciū amaritudo temptatōis exciperet faci liter ad ea que reliquerāt redirent vn̄ deus occurrit eis paterns amplexibꝰ infundens eis tantā deuotōis gratiaꝫ vt flere valeāt in or̄onibꝰ ſuſpirare iu meditatōibus dulcia ſentire in affecti bus ita vt omīa aſpera ⁊ dura ſint eis dulcia ⁊ oīa que agunt iocūda ſint ⁊ fe ſtiua vt qͣſi ꝑ oēs dies illos ꝯuiuiū du cant. d̓ hac deuotōis gratia dicit btūs bern̄. Pius dn̄s puſillos corde hmōi blandicijs in ꝯuerſionis imcio ſolet al licere ſed nouerint tales hanc graciaꝫ ſibi preſtitam ⁊ nō datam vt in die ma lorū memores ſint bonorū. Poſt hoc ſcd̓o exercet deus ſuos duris ⁊ aſꝑis temptatōibus naꝫ ſubtracta gratia di uine ꝯſolatōis incipit hō tēpeſcere et in bonis oꝑibus attediari. faſtidit em̄ omne bonū tēdet legere orare nō dele ctat meditatōes non inuenit nec bona audire nec loqui deſiderat. Ex quorū ꝑſona dicit ber. Non ſine cauſa ab he ti ⁊ nudus tercius inuaſit me quidam ſanguor anime ⁊ mentis ebetudo ⁊ in ſolita quedā inercia ſpiritus vnd̓ iſta ſterilitas anme mee ⁊ indeuotōis qͣm patior exaruit cor meū ⁊ factū eſt ſine aqua tibi compungi nō valet ad lacri mas. legere ⁊ orare non delectat medi tationes ſolitas non inuenio ideo ad opus manuum piger ad vigilias ſom nolentus. Hec bernar. Non ſolum au tem huiuſmodi defectum in ſpiritua libus patitur ſed etiam de diuerſis vi cijs taꝫ carnalibus qͣꝫ alijs temptatur homo ⁊ vexatur vt nullam requiem in ſe habeat ſed omnem tribulationem. In his omnibus aduerſitatibus ſi ho mo temptationibus nō ceſſerit ſed pa cientiam ⁊ humilitateꝫ habuerit ⁊ in Diſt. I. Ca. XII. .Liber .I. cimore dei ꝑſeuerauerit conſolationē magnam conſequetur a deo ⁊ vt p̄miſ ſum eſt dat tercio firmā tranquillita tem mentis de qua p̄s dicit. Secundū multitudinē doloꝝ meoꝝ ī corde meo ꝯſolatōes tue letificauerūt aīam meā Et apoſtolus ſicut abundāt paſſiones in nobis ſic ꝑ xp̄m abundat cōſolatio nr̄a. De hoc etiā dicit btūs bern̄. Deꝰ cū ad mentē redit. temptationū nebu las diſcutit ⁊ ſolē iuſticie reducit atqꝫ ſic on̄dit quantū nos diligat Quomo do aūt ad mentē veniat ſubiūgit dicēs cū omnis malorū caligo ⁊ triſticia ab ſtergit̉ tunc reſplendente raptī choru ſcatōe incircūſcripti luminis mens il luſtratur quo vtrūqꝫ conſpicio in gau dio cuiuſdam ſecuritatis abſorbetur ⁊ quaſi defectū vite pn̄tis vltra ſe rapta in quadā nouitate aliquociens recrea tur. Hec ber. Un̄ talis mens bene ſibi cōſcia quocūqꝫ ꝯſideratōis oculos ver tit. teſtimoniū ſalutis inuenit ꝓpter qd̓ vocationē ſuā cū gaudio preſtolatur. De hac leta ꝯfidentia d̓r in prouerbi is. Expectatio iuſtorū leticia. In qua leta expectatōe ſtetit patriarcha iacob cū dicebat. Salutare tuuꝫ ex pectabo dn̄e. De iſtis tribus mōis quos ſolent habere incipiētes proficientes ⁊ ꝑfe cti ⁊ ꝙ inchoatōe incipiētes inueniūt blandimēta dulcedins ⁊ proficiētes certamina temptationū ⁊ ꝑfecti pleni tudinē ꝑfectionis Beatus greg. ſatis clare ⁊ largis verbis loquit̉ exponens illa ꝟba libri Iob dicta ꝑ heliu. vide licet. Hec omīa oꝑatur deus. tribꝰ vi cibus ꝑ ſingulos ſic dicens. Solerter intuendū eſt que iſte tres vices ſint qͥ bus vnuſquiſqꝫ homo anxietate mero ris afficit̉ ⁊ poſt merorem ad ſecurita tem leticie reuocat̉. quia grauis prior meror afficit ⁊ magna poſtmodū leti cia attollit. Igitur ſi vigilanter inten dimus has tres vires meroris ⁊ leti cie vniuſcuiuſqꝫ electi aīmū iſtis alter nari mōis inuenimus ideſt cō uerſione temptatōe ⁊ morte. In prima quideꝫ quā diximus al̓s cōuerſionis vite gr uis meror eſt cū ſua vnuſquiſqꝫ pecca ta cōſiderans curarū ſeculariū vult cō pedes rumꝑe ⁊ viā dei ꝑ ſpaciū ſecure ꝯuerſatōis ambulare deſideriorū tem ꝑaliū graue onus abicere ⁊ leue iugū dn̄i libera ẜuitute portare. Cogitāti et iſta occurrit iſta familiaris ſua carna lis delectatio q̄ inueterata dudum qͥni to eniꝫ diucius ſuſtinuit tanto arcius ſtringit ⁊ a ſe tardius abire permittit. Et quis ibi meror q̄ anxietas cordis quādo hinc ſpiritus vocat. caro reuo cat. hinc amor noue ꝯuerſatōis īuitat hinc vſus vetuſtate ꝑuerſitatis impu gnat hinc deſiderio ad ſpiritualē pa triā flagrat ⁊ hinc in ſemetipſo carna lem delectatōem ſeu ꝯcupiſcētiam to lerat que cū aliquo mō etiā inuitū de lectat. Sed qꝛ diuina gratia diu nos difficultatibus affici ꝑmittit ruptis peccatoꝝ noſtroꝝ vinculis citius nos ad libertatē noue ꝯuerſatōis ꝯſolidam do ꝑducit ⁊ ad precedentem triſticia ſubſequēs leticia replet ⁊ fouet ita v ꝯuerſi vniuſcuiuſqꝫ animus eo magis ad dn̄m ſuum ꝑueniēdo gaudeat quo magis ſe pro illo meminit laborandi doluiſſe. Fit cordi immenſa leticia qͥ ei quē deſiderat iam ꝑ ſpem charitas appropinquat. Sꝫ ne ꝯuerſus quiſqꝫ ſanctū iā ſanctū ſe eſſe credat ⁊ quem pugna meroris ſuꝑare nō valuit ne ſt ſa poſtmodū ſecuritas ſternat diſpelꝰ te deo ꝑmittit̉ vt poſt ꝯuerſiōem ſuam temptationum ſtimulis fatiget̉. Iªᵐ quidē ꝑꝯuerſionē rubꝝ mare tranſſit eſt ſed adhuc in heremo pn̄tis vite a te faciem hoſtis occurrunt. Iam Re cata preterita velut extinctos egyſ ¶Liber .I. ¶ Diſt. I. Ca. XII. os poſt terga relinquimus ſed adhuc picia quaſi alij hoſtes obuiāt vt ad ter ta promiſſiōis ꝑgentibꝰ ceptum iter intercludāt iam priores culpe velut in ſeqͥntes aduerſarij ſola diuina ꝟtute ꝓ ſtrate ſunt ſed temptatōnū ſtimuli qͣſi hoſtes alij cōtra faciē veniūt qui ⁊ cum ſſto labore ſuꝑent̉. Cōuerſatio videli cet ſecuritatē parit mater aūt negligē cie ſolet eſſe ſecuritas Ne ergo ſecuri tas negligentiā generet ſcriptū eſt fili accedens ad ẜuitutē dei ſta in iuſticia et timore ⁊ prepara aīam tuā ad temꝑ tationē nō eniꝫ ait ad requiem ſed ad temptatōem. qꝛ hoſtis noſter adhuc in hac vita nos poſitos qͣntomagis nos ſbl rebellare conſpicit tanto amplius Apugnare ꝯtendit. Eos enim pulſare regſigit quos quieto iure poſſidere ſe rentit. Cōtra nos vero eo vehemētius aſcitat̉ quo ex corde nr̄o qͣſi ex iure ꝓ pele habitatōis expellitur hoc enim in reipſo dn̄s ſub quadam diſpenſatione rdurauit qui dyabolū nō niſi poſt bap tminū ſe temptare ꝑmiſit vt ſignū no dis quoddā future ꝯuerſatōnis innue tet ꝙ mēbra eius poſtqͣꝫ ad deū profi cetent tunc acriores temptationū infi pras tolerarēt. poſt primā ergo vicem retoris atqꝫ leticie quā vnuſquiſqꝫ ꝑ rudiū cōuerſatōis cognoſcit hec ſecu a ſuboritur qꝛ ne ſecuritas negligen ra diſſoluatur in pulſu temptationis aricitur. Et quidē quiſqꝫ in ipſo con retlatōis īicio magna plerūqꝫ excipi vt dulcedine ꝯſolatōis ſed durū labo roſtmodū probatōis exꝑitur I Ttēs quippe mōi ſunt cōuerſoꝝ incho tio mediētas atqꝫ ꝑfectō. in īchoatio ſueniūt blandimenta dulcedinis rmēdio quoqꝫ tꝑe certamina temp aiols ad extremū vero ꝑfectionē ple nūdinis. pͥus ergo illos dulcia ſuſci et qui cōſolentur poſtmodū amara que exerceant ⁊ tūc demū ſuauia atqꝫ ſublimia q̄ ꝯfirmēt naꝫ ⁊ ſponſam ſuā vir quiſqꝫ prius dulcibus blandimen tis fouet quā cū iam ꝯiūctam aſperis ī creꝑatōibꝰ ꝓbat probatā ꝟo ſecurius cogitatōibus poſſidet vn̄ ⁊ plebs iſra helitica cū ſpondente ſe deo ad ſacras mētis nuptias ex egipto vocaret̉ qua ſi arraꝝ vite prius accepit blādimēta ſignoꝝ. Cōiuncta aūt probatōne exer cetur in heremo ꝓbata vero in ꝓmiſſio nis terra virtutis plenitudine ꝯfirmat̉ Ante igit̉ in miraculis deguſtauit qd̓ appeteret. poſtmodū in labore tempta ta eſt ſi cuſtodire noſſet qd̓ guſtaſſꝫ ad extremū quoqꝫ plenius acciꝑe meruit qd̓ laboribꝰ probata cuſtodiuit Ita er go vitā vniuſcuiuſqꝫ cōuerſi ⁊ inchoa tio blāda ꝑmulcet ⁊ aſpera medietas probat ⁊ plena poſt ꝑfectio liberat naꝫ ſepe conuerſiquiqꝫ in ipſo adhuc adi tu inchoatōis ſue vel tranquillitatē pa catiſſimam carnis vel dona ꝓphecie vel predicamēta doctrine accipiunt poſt aūt duris temptationū ꝓbationibꝰ fa tigant̉ a quibꝰ increpatōibꝰ adhuc cū inciperēt valde liberos ſe eſſe credide rūt. Quod diuine gratie diſpēſatōne agit̉ ne inchoatōe ſua temptationū aſ peritate tangant̉ quia ſi eorū inicia a maritudo temptatōis exciꝑet tam fa cile ad ea q̄ reliquerant redirēt qͣꝫ nec longe diſceſſerant. nam ꝯtemptis pri us vicijs qͣſi iuxta poſitis replicantur vnd̓ ſcriptū eſt cū emiſiſſet pharao po pulum nō eos duxit dn̄s ꝑ viam terre philiſtijm q̄ vicina eſt r̄putās ne forte peniteret eū ſi vidiſſꝫ aduerſum ſe bel la ꝯſurgere ⁊ reuerteretur in egiptum Ex egipto itaqꝫ exeūtibꝰ e vicīo bella ſubtrahunt̉. qꝛ relinq̄ntibꝰ ſeculū que dā priꝰ trāquillitas p̄mōſtrat̉ ne ī ip̄a ſua teneritudine atꝫ īchoatōe turbati ad hoc territi redeāt qd̓ euaſer̄t. Priꝰ Liber .I. Diſt. I. Ca. XII. ergo ſuauitatem ſecuritatis ſentiunt: prius pacis quiete nutriunt̉ poſt cogm tam vero dulcedinē tanto iam tolera bilius temptationū certamīa ſuſtinēt quanto in deo alcius cognouerunt qd̓ ament. Unde petrus cū in montē duci tur prius tranquillitatē trāſfiguratio nis dn̄ice cōtemplat̉ ⁊ tūc demū temp tari ancilla interrogante ꝑmittitur vt ꝑ temptatōem factus ex infirmitate ſi bi cōſcius ad illud flendo ⁊ amādo re cureret qd̓ vidiſſet vt cum eū timoris vnda in peccati pelagus raperet eſſet prioris dulcedims anchora que retine ret. Sepe aūt tam diutina ſunt temp tationū certamina qͣꝫ longa inchoatō ne fuerāt bſandimēta. Sepe vero ma gis datur inchoatione dulcedinis mi nus labore probatiōis nūqͣꝫ vero labo rem temptatōis diſpar ſequit̉ ꝑfectio firmitatis. qꝛ iuxta ſummā certamīs remunerat̉ quiſqꝫ plenitudine ꝑfectō nis. Plerūqꝫ autem in eo quiſqꝫ ꝯuer ſus labitur dū quibuſdaꝫ donis gracie dulcedine inchoationis excipitur fir macionē ſe accipiſſe ꝑfectionis arbi tratur ⁊ plenitudinē cōſumatōnis eſti mat que adhuc blādimēta eſſe incho ationis ignorat vnde fit vt dum ſubi to temptatōis procella tangitur deſpe ctum ſe a deo ⁊ ꝑditum ſuſpicetur ꝙ ſi inchoatiōem ſue nō paſſioni cedēt ad hūc in proſperis poſitus mentē ad ad uerſa preparet ⁊ vicijs venientibꝰ poſt modū tam firmus reſiſteret qͣꝫ ea etiā ſagacius preuidiſſet que quideꝫ tran quillus ſi preuidet tolerat eorū tamen certamina etiam ſi preuideat nō decli net quia vſus noſtri itineris nequaqͣꝫ agitur ſine puluere temptatiōis. Ple rūqꝫ autem ꝯuerſus quiſqꝫ talibus tēp tatōnū ſtimulis agitatur qualiter ante ꝯuerſionis gratiā nūquam pulſatum ſe eſſe reminiſcit̉ non quia tūc eadem radix temptatōis deerat ſed qꝛ nō ap ꝑebat R Hūanus quippe aīmus multis cogitatiōibꝰ occupatus ſepen bimet aliquo mō manet incognitus. vt omnino qd̓ tolerat neſciat. qꝛ dum ꝑ multa ſpergitur ab interna ſui cogm tione remouet̉. Si autem deo vacare appetat ⁊ ramos multimode cognitio nis abſcidat tūc libere ꝯſpicit quid de intima carnis radice procedit. Cardu us naͣmqꝫ in via naſcit̉ itinerantiū pe dibus teritur ipſo vſu trāſeuntiū eius ſuꝑficiēs ne apꝑeat cōfringitur ſed cͦ uis deſuꝑ fructificātes ſpine nō apꝑe ant ſub terra tamē radix occulta ꝑdu rat. Si autē eum ꝑtranſeuntiū pedes terere ⁊ calcare ceſſauerint mox in ſūu perficiē ſurgendo progreditur ⁊ ꝑ ſꝑ nam prodit in publicum quicquid in radice videbat̉ occultū Ita in corde ſe culariū ſepe occulta quedaꝫ temptato nū radix nō facile apparꝫ exurgereq velut via actionū ſic tranſeuntiū tetir pede cogitationum ⁊ ꝑ innumeras cu ras quaſi multis ītinerantiū primitur pedibus ne videat̉. Si aūt ꝑ cōuerſio nis gratiam a via cordis curarum tul ba r̄mouetur vt nulla illud inſolenti occaſionū cōterat nullus cogitationū tumultus premat tūc quod occultum latebat agnoſcitur tūc radicem vicio rū pungit libere ſpina temptationum contra quē bene viuentis manu agitu vt inquantū poteſt fieri nō tegatur oc culta ſꝫ radicitus euellat̉ L Qd de nec fiat vniuſcuiuſqꝫ cōuerſi animū ita hec ſpina conturbat. vt ſepe ꝑcuſſione ſubita pene ſuꝑari ſentiat eiuſqꝫ vbiꝰ nus medullitus inflictū exiciabiſiter ꝑtimeſcat plerūqꝫ vero ipſi temptatis nū ſtimuli dum invſum veniunt dilaia tur ⁊ non quidem acriores ſed longiꝰ res exiſtunt. minus aūt dolent ſed mm gis ſibi inficiūt quia dū mēti diuciuꝰ ¶ Liber .I. ¶ Piſt. I. Ca. XII. adherent tanto fiūt minus pauidi quā ſomagis aſſueti. Inter hec ergo depre ſenſa mens huc illucqꝫ diſtenditur ⁊ ſepe hincinde prouocata cui temptan li vicio obuiet vel qd̓ penitētia ignoret Unde plerūqꝫ euenit vt dum nimis in ſurgentia vicia cruciāt cū repugnātis ammū iam iamqꝫ quaſi in lapſum de ſꝑationis inclinant. Cōuerſus quiſqꝫ hanc ipſam ſublimitatis viam quam ſibi ad remediū elegit expaueſcat ⁊ qͣ ſt in ſummo eductꝰ titubat qui in imo ſolidus ſtabat. ita vero circūfrementi bus temptationū motibus anguſtat̉ vt tecte de eo dici debeat abhominabi lis ⁊ invita ſua panis ⁊ aīme eius ci bus deſiderabilis H Sed qꝛ mi ret īcors deus probari nos ꝑmittit tēp tatiōībus nō reprobari ſicut ſcriptum eſt. Fidelis aūt deus qui nō patit̉ vos temptari ſupra id qd̓ poteſtis ſed faci ct cū temptatione etiā ꝓuentū vt poſſi tis ſuſtinere citius ꝯſolatōis opus oc aceat ⁊ ſurgentes temptationū ſtimi bs mitigat impūgnanteſqꝫ ſe cogita ronū motus interna pace trāquillat. moxqꝫ iam immenſa de ſpe celeſti leti tia ꝑcipit. dum deuictū malū reſpicit ſo toleranit vt iure de hoc temptato li tetatoqꝫ homīe dici debeat videbit fa te eius in iubilo ⁊ liberabit aīam ſuā Egeret in interitū. ſed viuēs lucem deret. his itaqꝫ duabus vicibꝰ ideſt Silerſionis ⁊ probatōis ꝑ merorē leti ramqꝫ tranſactis ſuꝑeſt tercia cuius retorē adhuc ſuſtineāt ⁊ gaudia cōſe ſuant̉. poſt ꝯuerſionis nāqꝫ certamīa roſt probatōnis erumnā reſtat adhuc pntā temptatio qꝛ venire nō poteſt ad recta gaudia libertatis niſi prius de Atū ſoluerit hūane ꝯdicionis. Cōuer ſus ſūt quiſqꝫ ſibi cautus ſollicituſqꝫ reite ſecū cōfiderare nō ceſſat eternꝰ det qͣꝫ diſtrictus adueniat ſuūqꝫ ter minū proſpicit ⁊ ante ſeueritatē tan te iuſticie quas rōnes vite ſue ſit poſi tuius attendit ⁊ ſi cuncta praua oꝑa q̄ intelligere potuit deuitauit vēturus tn̄ corā diſtricto iudice illa magis que in ſeipſo nō intelligit ꝑtimeſcit. Quis em̄ cōſiderare valeat qͣnta mala ꝑ mo mēta tꝑm ipſis incōſtantibus cogita tionū motibus ꝑpetrauimꝰ L Fa cile eſt aūt oꝑa ꝑuerſa vitare ſꝫ nimis difficile eſt ab illata cogitatiōe corter gere ⁊ tn̄ ſcriptū eſt ve qui cogitatis in utile. Et rurſum. in die illa iudicabit dominus occulta hoīm humana autē aīma ſemel eternitatis ſtatū deſerens ad fluxū tꝑalitatis delapſa hāc muta bilitatē alter nātiū motuū nōnūqͣꝫ dū cadere volens appetit ⁊ dum conat̉ ſur gere cogit multa tolerare. inde quippe puīta ē vn̄ delectata ē. qn̄ ꝯuerſa habe ret laborē certamīs vnde nō cōuerſa appetit gaudiū voluptatis. Sepe ergo electis etiā nolentibꝰ in cogitatōe ſur ripit qd̓ ipſi ſollicite inſpiciūt ⁊ ante dei oculos quanti ſint reatus attendūt et cum de omībus ſemꝑ diſtricta iudi cia ꝑtimeſcāt tūc tamen hec vehemēter metuūt cū ad ſoluendū humane cōdi tionis debitū venientes diſtricto iudi cio propinquare ſe cernunt. ⁊ fit tanto minus acrior quanto ⁊ tribulatio eter na vicinior. Ante oculos aut cordis ni hil tūc trāſuolat de fantaſmate cogita tionis. qꝛ ſubductis de medio omnibꝰ ſe ⁊ illū tantūmodo conſiderat cui ap propinquat. Creſcit pauor vicina re tributōe iuſticie ⁊ vrgente ſolutōe car nis. quātomagis diſtrictū iudiciū iaꝫ quē quaſi tangit tanto formidat vehe mentiꝰ M Flandata dei ſe nūqͣꝫ pretermiſſe meminerūt. formidanter tn̄ illa que neſciūt quia videlicꝫ ſemer ipſos dijudicare ⁊ cōprehendere oīno nō poſſunt atqꝫ vrgēte exitu ſubtiliori h. j. Liber .I. Diſt. I. Ca. XIIII cerrent̉ metu. vnde redemptor noſter ſolutōi carnis appropinquās ⁊ ad mē brorū ſuorū ſpēm factus in agone ce pit prolixius orare. Quid em̄ pro ſe le cū agonia petet qui in terra poſitus celeſtia cū poteſtate tribuebat ſed ap propinquāte morte noſtre mētis in ſe cextamē expreſſit q̄ vim quandā terro ris ac formidinis patim̄ cū ꝑ ſolutōeꝫ carnis eterno iudici ꝓpīquamus neqꝫ em̄ tūc cuiuſlibet aīma immerito terre tur qn̄ poſt puſillum hoc inuenit qd̓ in eternū maturare nō pōt Cōſideremꝰ quippe ꝙ viā pn̄tis vite nequaqͣꝫ ſine culpa tranſire potuimus. Conſidere mus etiam quia nec hoc quidē ſine ac liquo reatu noſtro eſt qd̓ laudabiliter geſſimus ſi remota pietate iudicemur Quis em̄ noſtrū vitā precedentiū pa trū valeat vel ſuꝑari vel aſſequi. Et ta men dauid ait nō intres in iudicū cuꝫ ſeruo tuo: quia nō iuſtificabit̉ in cōſpe ctū tuo omīs viuēs. Nihil mihi con ſcius ſuꝫ addidit. Sed nō in hoc iuſti ficatus ſum iacobꝰ dicit. in multis em̄ offēdimus om̄s Iohānes ſi dixerimꝰ qꝛ peccatū nō habemus ipſi nos ſedu cimus ⁊ veritas in nobis nō eſt. Quid gͦ faciūt tabule ſi ꝯtremiſcūt columne aut qn̄ virgulta īmobilia ſtabunt ſi hu ius pauoris trepitudine etiam cedri qͣ tiant̉. Solutōi ergo carnis appropin quās nōnūqͣꝫ terrorē vindicte etiā iu ſta aīma turbat̉ cui ⁊ ſi quid trāquillū in hac vita ſaꝑe potuit mortis articu lo interueniente ꝯcutit̉. Sed qꝛ iuſto tū anime a leuibus quibuſcūqꝫ cōtagi is ipſo ſepe mortis pauore purgant̉ ⁊ eterne tretributōis gaudia iam ab ip̄a carms ſolutōe ꝑcipiūt. Plerūqꝫ vero ꝯtemplatōe quadā retributiōis inter ne etiā prius qͣꝫ carne expolient̉ hyla reſcūt ⁊ quia dum vetuſtatis debitu ſol uūt noui muneris leticia ꝑfruūt̉ recte dicit̉ videbit faciem eius in iubilo ve certe liberabit aīaꝫ ſuam ne ꝑgat in in teritū. ſed viuens luce videat. iuſti ſta qꝫ anima in iubilo faciem dei cōſpicit qꝛ tantū d̓ leticia interna ꝑſpicit vel ꝑ cipit quantū caꝑe vl̓ aſſumpta vix poſ ſit. ibi igit̉ luce vidēs videt qꝛ ſpirita lem oculū in radio interni ſolis īfigit. ibi lucē ⁊ viuens videt omni īmutabi litate atqꝫ viciſſitudine ⁊ obumbratōe calcata veritati eternitatis inhereratch̓ inherendo ei quē cernit ad ſimilitudi nē incōmutabilitatis aſſurgit atqꝫ ad ſemetipſam auctoris ſui incōuerſibi lem ſpēm dum alias reſpicit aſſumſt. que em̄ ad mobilitatē ꝑ ſeip̄am ſapſa eſt ad immutabilitatis ſtatum ſurgſi. Igitur hel iu de afflicto quolibet libet toqꝫ homine qꝛ primū meroris ⁊ ama ritud inē ⁊ poſtmodū aꝑte ſubiūxit hec omīa oꝑatur deus tribꝰ vicibꝰ ꝑ ſingu los videlicet probatōis ꝯuerſionisªⁱ mortis qꝛ ꝑ hec tria ⁊ duris primū ſti mulis meroris afficitur ⁊ magis Poſ modū ſecuritatis gaudijs refouet̉. E quia electi vniuſcuiuſqꝫ mens tribus vicibus .i. vel labore ꝯuerſionis vel batōe temptatiōis vel formidine ſolū tionis atterit̉ atqꝫ ipſa attritōe purgꝰ ta liberat̉. Apte ſubiūgit̉ vt reuocet a nimas eoꝝa corruptōe ⁊ illuminet ſu mine viuentiū. lux quippe morientiuꝫ eſt quā corꝑeis cermmus oculis. Qul autem huic mūdo viuunt luce morten tiū tenebreſcūt illuminant̉ aūt a lumi ne viuentiū qui deſpecto tꝑali lumine ad ſplēdorē eterne claritatis occurru vt ibi viuāt vbi rerū lumē ſentiēdoᵛˡ deant vbi nō aliud lumen alia vita ſed vbi luxvita ſit vbi ſic nos exterius cu cūſcribat vt interius impleat vt inci cūſcripta externis circūſcribat. Iſſu minant̉ gͦ in lucē viuētiū quā tanto le ſubtilius ꝯſpiciēt qͣꝫto nūc ad illā ẜ Liber .I. Diſt. I. Ca. XIII. tius viuant hucuſqꝫ Greg. in libro. xx iiij. mor̄. volēs igit̉ on̄dere in aliqͣ ꝑte Nauctoritatē viri greg. ſtatū incipien ſiū proficentiū ⁊ ꝑfectoꝝ a materia no ſtra quaꝫ tractamus aliqͣliter digreſſi ſumus. Sꝫ redeamus nūc ad propoſi iū ⁊ ſtatū incipientiū prout dn̄s dona uerit exequam̄. Sic̄ eniꝫ ſuꝑius dictū eſt. ꝙ op̄s deus quos preordinauit ad vltā eternā diuerſis mōis ad ſe vocat ſnaxime tn̄ hocip̄m ꝑ duplicē moduꝫ cōtigere ſolet aut ꝑ flagella correptio ſſis aūt ꝑ affectū dilectōis. poſtqͣꝫ vero ales ꝑ pm̄am ⁊ emēdatōeꝫ vite ad de um ꝯuerſi fuerint diuerſas impugna toes ⁊ labores ſuſtinēt. ſꝫ ſuſtinere de tent paciēter qꝛ ꝑ trāſitoriū laborē ab cterno dolore liberant̉. d̓ quo loquitur dte. .vj. mot̄. ſuꝑ illo iob. ipſe vulnerat Imēdet̉ ſic dicens. N Duobus modis d̓us omp̄s vulnerat quos vult teducere ad ſalutē. Aliqn̄ em̄ carnem acutit ⁊ mētis duriciā ſuo pauore ca reſcit. vulnerādo ergo ad ſalutē reuo tat cū electos ſuos affligit exterius vt initerius viuāt. Und̓ ꝑ moyſen quoqꝫ ioquit̉ ſic dicēs. Ego occidā: ⁊ ego vi rete faciā. Occidit em̄ ⁊ viuificat per tutit̉ ⁊ ſanat. Quia idcirco foras fla bella admouet vt ītus vulnera delicto tū curet. Aliqn̄ etiam ſi flagella exteri as ceſſare videant̉ intus vulnera affli dit. qꝛ mentis nr̄e duriciam ſuo deſide tio ꝑcutit. ſed ꝑcuciēdo ſanat. Corda em male ſana ſunt cū nullo dei amore aliciant̉ cū ꝑegrinatōnis ſue erum nā no ſentiunt. ſꝫ vulnerant̉ vt ſanent̉ qꝛ duꝫ amoris ſui ſpiculis mentes deus mnenſibiles percutit. mox eas ſenſibi es per ardorē caritatis reddit. Unde aſtonſam in canticis canticoꝝ d̓r vul reta caritate ego ſum. Male em̄ ſana ria atꝫ in hꝰ exilij ceca ſecuritate pro ſtata nec videbit dn̄m nec videre reqͥ rebat. ꝑcuſſa āt caritatis ſpiculis vul nerat̉ in ītimis affectu pietatis. ardet defiderio ꝯtēplatōis ⁊ miro mō viui ficat̉ ex vulnere q̄ priꝰ mortua iacebat in ſalute eſtuat. anhelat. etiā videre de ſiderat quē fugiebat. ꝑcuſſiōe ergo ad ſalutē reducit̉ q̄ ad ſecuritatē quietis intime amoris ſui ꝑturbatōe reuocat̉ Sed ſauciata mēs cū anhelare in deū ceꝑit cū cūcta mūdi huius blandimē ta deſpiciēs ad ſuꝑnā patriā ꝑ deſide riū tendit ad temptatōeꝫ ei protinus vertit̉ qͥcquid amicū prius in ſcl̓o blā dūqꝫ putabat̉. nam qui peccantē ama re ꝯſueuerat recte viuentē crudeliter ī pugnat ⁊ erectus in deo aīmus carnis ſue bella tolerat in qͣ prius vicijs ẜui ens delectabil̓r iacebat voluptates pri ſtine ad memoriā redeunt ⁊ ꝯtradicē tē mentē grauiter tn̄ affligūt. Sed dū ꝑ hoc tranſitorio labore atterimur a ꝑ petuo dolore liberam. hec greg. O Quicūqꝫ gͦ de erūnoſo ſeculo ad ſcām ꝯuerſionē ſiue religiōeꝫ ꝑ dei gr̄am vo catus ⁊ ꝯuerſus fuerit ſiue ꝑ flagellati onē ſiue ꝑ dilectōeꝫ aut quocūqꝫ alio mō vt ſupra pluries premiſſuꝫ eſt ſtet firmus in ꝓpoſito nec ꝓpter temptatōꝫ aliquā impugnatōem ſeu aduerſitatē a ſancta intentōe ⁊ a via ſalubri quā ꝓ pter pctā ſua penitenda ⁊ eternā remu neratōem reſiliat aſſumpſit. Sꝫ virili ter cū adiutorio dei iſtis impedimētis reſiſtat. Cū adeſt gr̄a dei aut cōpūctio agat gr̄am deo. ⁊ ſtudeat hāc ꝯſeruare in ſe ꝑ hūilitatē ⁊ ſimplicitatē cordis Cū deeſt ꝓpter hoc nō deficiat ſed ꝑ ge mitū ⁊ piū affectū ad deū iterū eā reqͥ rat donec inueniat. Cū ꝟo pulſatus fu erit ꝑ varias tribulatōes ⁊ temptatio nes paciēter ſuſtineat. ne ꝓpter hoc in ſtabilis efficiat̉. ſed ꝑ pacientiā ⁊ lon ganimitatē ac ꝑrequiſitōem ꝯſilioꝝ a ſenioribꝰ timentibꝰ deū has impugna h. ij. Liber .I. ¶ Diſt. I. Ca. XIII. tōes ſtudeat in ſeipſo mitigare ac̄ etiā euadere qꝛ impoſſibile eſt vt deus illū ſine ꝯſolatōe derelinquat qui facit qd̓ in ſe eſt videlicet temptatōibus paciē ter reſiſtendo tribulatōes ſuſtinendo. ꝯſilia vt dictū eſt ab alijs querēdo ⁊ ī ipſis ꝯſilijs acquirēdo ⁊ in his oībus viriliter agendo ac ꝑſeuerādo. qꝛ fide lis eſt deus. vt dicit apl̓us paulus qui nō patit̉ nos tēptari ſupra qͣꝫ poſſumq ſed facit cū temptatōe etiaꝫ prouentū vt poſſimus ſuſtinere. Amātes igit̉ ex hoc ꝑſeueremus in via ⁊ in preceptis dn̄i nihil heſitātes ⁊ ſalui erimꝰ. Filiꝰ E impedimētis ⁊ temptatiōibꝰ qua patiunt̉ incipientes ⁊ noui ter ꝯuerſi ante ingreſſuꝫ ordinis ⁊ tꝑe probatiōis ac etiā de remedijs contra hoc ſatis clare informatus ſum. Nūc igit̉ audire deſidero de pm̄ia quam ſub ire debēt penitētes ⁊ de ſeculo ad ordi nem conuerſi. Et primo quid ſit peni tentia. Capitulū. XIII. Pater. Enitētiā quid ſit. ſctī doctores in ſuis dictis diffiniunt. in hec verba primo ambro. ſic dicit. P Pm̄a ſiue vere penite tere eſt preterita mala plangere ⁊ plā gēda iteꝝ nō ꝯmittere Item btūs gre go. penitere eſt an̄ acta pctā flere ⁊ ite rū flenda nō ꝯmittere. Et beatus aug. dicit. Penitentia vera eſt penitēda nō admittere ⁊ admiſſa flere. Dicit etiā btūs bern̄. Uerus penitens eſt ſemꝑ in labore ⁊ dolore. dolet de preteritis. la borat pro futuris cauēdis. Ecce qūo ſancti patres cōcordāt in vnū aſſeren tes pn̄iam eſſe in dolore ꝑpetratorum viciorū ſeu facinorū ⁊ de cetero nō ad mittendorū. Quia qui adhuc agit qd̓ penitet procul dubio penitens non eſt ſꝫ irriſor. vt dicit yfidorus inanis ē pe nitentia ⁊ infructuoſa quo ad ſalutem quā ſequēs coinquinat culpa. nihil e proſunt lamēta ſi replicent̉ peccatam hil valet veniā a malis poſcere ⁊ mala denuo iterare. dicit etiā ambro. hec eſt vera pm̄a ceſſare a pctō vnde vera pͥma hoc requirit vt homo de pctīs ꝯmiſſis doleat ⁊ poſt eadē nō admittat. hoc fe ſtat̉ beatus bern̄. ſic dicēs. vera ſiquid pm̄a eſt ſine intermiſſiōe omni tꝑe do lere de peccatis ſic plāgere vt nūqͣꝫ cō miſſa amplius admittat nec volūtate nec facto. hec bern̄. Qui em̄ vere pentel et digne nō iterat lapſum ſed a ſe om nē mortis repellat caſum. Nam feſi ille eſt vt ait ambro. Qui in anmo hc ꝯſtituit vt ꝯmiſſa deplangat ⁊ pſange da amplius nō admittat. hic talis ꝟc rus penitēs eſt ⁊ veram pm̄aꝫ ducens qꝛ hoc qd̓ nequiter ꝑpetrauit ex aīmo dolet. ⁊ a ſimilibus vicijs ⁊ pctīs pro ponit d̓ cetero firmiter abſtinere. d̓ hoc ait richardus de ſancto victore diffini ens verā pm̄am ſic dicens. vera pͥma eſt de preterita preuaricatōe dolere ci firmo propoſito cōfitendi ſatiſfaciēdi et cū omni cautela cauendi vnde pub licanꝰ vacat hec richar. Q Quīa ad hoc ꝙ homo bene peniteat quātuor exigunt̉. Primū ꝙ doleat de peccato Secundū ꝙ ceſſat vlterius a peccate Terciū ꝙ proponat ceſſare peccare ᵛⁱ qꝫ in fine vite ſue. Quartū ꝙ emēde benefaciendo. ꝯfitendo. ⁊ ſatiſfacien do. R Et iam ſciendū ꝙ pm̄a ẜᵐ ethimologiam dicitur quaſi pena fe nax. quia omnis pm̄a penalis eſſe de bet. Nunquā etiaꝫ ſine interiori vl e teriori pena vel dolore deo ſatiſfacet poteſt quis ꝓ peccatis aut quia pum deus aut punit homo vnd̓ publicanu: ꝑcuſſit pectus ne ꝑcuteretur. nec vnc dimittit̉ peccatum niſi homo ꝑ inter orem dolorem cōteratur. niſi eniꝫ ſe ſ ciſſe doleat quod ꝯfitetur veniam non Liber .I. ¶ Diſt. I. Ca. XIII. meretur. Sic igitur patet quid ſit pe nntentia. Hunc vidēdum eſt de effectu pemtentie ſiue fructu quem aſſequun tūit penitentes ⁊ veram penitentiā ago tes S Unde primo ſciendum ꝙ bmnia peccata ſiue originalia vt in in fantulis ſiue actualia vt in adultis per ſacramentum baptiſmi cum ſuſcipit celentur non ſolum quo ad culpam. ſed etiam quo ad penā. Sed quia val de pauciſſimi innocētiam ſuſceptam in baptiſmate illibatam cuſtodiunt. ſſam quaſi cōmuniter poſt aſſumptum baptiſmum homines in diuerſa pecca ta aūt conſentiendo vel mala oꝑa faci eſido labuntur. perpetrato vero pecca to innocentia perditur ⁊ culpa incurri tat per quam ad eternā damnationeꝫ dbligatur. Ab hac igitur macula ⁊ pec tati culpa baptiſmus abluere non po teſt. quia ſemel ſuſceptus nec cuſtodi tus virtutem tollendi maculas pecca torum non habet. Dominus autem de as noſter cuius miſericordia ſuperom ma oꝑa eius videns oculo pietatis ſue timtmitatem noſtrā fragilem eſſe ad feccandum cauendū prouidit nobis ra temedium ꝑ quod poſt peccata id eſt naufragium ipſius miſericordiam ct oratiam obtinere poſſemus videli tet penitentie medicamētū. pentētia ſuipp̄e eſt ſecunda tabula poſt naufra pium ad quā peccator poteſt recurrere bdiū eſt in ſtatu preſentis vite quan dcūqꝫ ⁊ quocienſcūqꝫ diuinam miſe ticordiam voluerit implorare T Suplex eſt enim naufragium ſcilicet feccati originalis ⁊ peccati actualis. Se primo igitur liberamur per baptiſ mnum qui virtutē accepit ⁊ efficatiam ⁊ tabula crucis criſti ¶ De ſecū d autem liberamur ꝑ tabulam penitē requā diuina clementia prouidit ho aim. quia pro peccato actuali non poteſt quis iterum baptiſari. de hoc dici tur in quadam omelia ſic. per baptiſ mum renaſcimur ⁊ immortalitatis ꝓ miſſa accipimus ſi poſt baptiſma noſ a peccatis obſeruamus. nā ſi poſt bap tiſma in peccatū prolabimur ſine quo impoſſibile eſt fragilitati cōſiſtere nō ad immortalitatem. iterum ꝑ baptiſ mū poſſumus reformari ſed ꝑ fontem lacrimarum ꝑ penitentiā ⁊ confeſſio nem eandem poſſumus adipiſci īmor talitatem ꝑ gratiam ⁊ miſericordiam dei. Ad mundiciam igitur quam con ſecutus eſt ꝑ baptiſmum conſeruandā et ad penitentiā ſi poſtmodum lapſus fuerit agendam. beatus Augu. ſic hor tatur dicens. habete tunicam mundaꝫ ſicut accepiſtis de baptiſmo nullus eā maculet moribus malis ſeruate quod accepiſtis. Qui vero polluerit veſtem iſtaꝫ lacrimis mundet ⁊ a malis ſe ſe paret. cōfeſſionem celebret ⁊ correcta vita iam non redeat ad vomitum ſicut canis. Hec dicit augu. Et notandum ꝙ baptiſmus ſpiritualis in vera peni tentia ⁊ cordis contritione ac in efflu entis ſacrimarum atteſtatione cōſiſtit quia ſicut baptiſma ſacramentale ex aqua ⁊ ſpirituſancto habꝫ vim regene ratiuam ſic baptiſma ſpirituale ex aqͣ lacrimarum ⁊ ſpiritu contritionis cō ſequitur efficatiam ⁊ virtutem. Hoc baptiſma vocat hieronimus ſecundaꝫ tabulam quaꝫ poſt naufragium deus peccatoribus miſericorditer ordina uit ⁊ cum ad primuꝫ baptiſma nobis peccantibus redire nō licet in huius baptiſmi lauacro cōmiſſa crimina ab luens. quia ipſa penitentia reformat ipſum baptiſmum per peccatum vio latum. Hoc teſtatur beatus iohannes abbas d̓ mōte ſynai in tractatu de. xxx gradibus ita dicens. Dm̄a eſt reuoca tio baptiſmatis. pm̄a eſt pactō ad deū h. iij. Liber .I. ¶ Diſt. I. Ca. XIII. ſecūde vite pm̄a eſt indeſinēs deſpeta tio corporalis conſolationis. pm̄a eſt recociliatio domini ꝑ bonam oꝑatōeꝫ penitentia eſt ꝯſcientie emundatio hec iohānes abbas. vnd̓ ꝯfundant̉ hi qui dicunt poſt baptiſma peccata perpetra ta ꝑ penitentiā nō poſſe deleri. De qui bus dicit theophilus. Lacrime petrū chriſto ꝑ pm̄am adduxerunt cōfundā tur itaqꝫ nouacian qui dicunt ꝙ qui poſt ſuſceptionē baptiſmatis peccaue rit non ſuſcipit̉ a deo vt ſibi delictū re mittatur. Ecce petrus qui ⁊ corpus cri ſti ſumpſit ⁊ ſanguinem ꝑ pm̄aꝫ eſt re ceptus. Eteniꝫ ſanctorū defectus ideo ſcripti ſunt. vt ⁊ nos ſi ꝑ incautelaꝫ ce ciderimus recurſum habeamus ꝑ eoꝝ exempla ad chriſtum ⁊ ſperemus ꝑ pe nitentiam ſubleuari. hec theophilus. X Ineffabilis quippe pietas d̓i pec catoribus poſt gratiaꝫ baptiſmi in pec cata cadentibus aliam gr̄am videlicꝫ remedium pm̄e miſcd̓iter prouidit ꝑ quam poſſit poſt lapſum baptiſmi ite rum veniam ⁊ miſericordiaꝫ inuenire. De qͣ gratia dicit abbas yſaac in quo dam ſermone ſiue tractatu. Gratia pꝰ gratiam data eſt hominibus in pm̄ia Penitentia em̄ eſt porta peccatoꝝ que aꝑta eſt ꝑſequentibus eam. ꝑ hanc por tam intramus ad diuinam miſcd̓iam ⁊ abſqꝫ introitu iſto nō inuenimus mi ſericordiam. qꝛ omēs peccauerūt iux ta diuinam ſcripturam iuſtificati gra tis ꝑ gratiam ipſius dei. Pm̄a eſt gra tia ſecunda ⁊ oritur in corde ex fide ⁊ timore. Timor autem eſt baculus ſpi ritualis gubernans nos quouſqꝫ ꝑue mamus ad ꝑadiſum ſpiritualiū bono rum ⁊ cū ibi applicauerimus dimittit nos ⁊ reuertitur. Paradiſus eſt chari tas dei in qua eſt delectatio cūctarū be atitudinum. ⁊ ſic ſicut impoſſibile eſt tranſmeare magnū mare ſine naui ſic non pōt aliquis ſine timore ad carita tem tranſmeare. Cum naui ergo pm̄e tranſfretare poſſumus habentes remi gatores timoris ꝙ ſi hi non gubernat̉ nauem hanc pm̄e cum qua tranſimus mare huius mundi ad deuꝫ ſubmergꝭ mur in mari. Penitentia eſt nauis. ti mor gubernator. charitas portus diui nus. Facit ergo timor nos ſedere in naui pm̄e ⁊ tranſfert nos mare mundi fet idum ⁊ ad portum diuinū qui por tus ducit nos ad quaꝫ reſpiciūt om̄eᵈ qui laborēt ⁊ tribulantur in pm̄a. Cū qꝫ ꝑuenimus ad charitatē ꝑuenimus ad deū vt vita noſtra ꝑficiatur. hec ab bas yſaac. Hanc igitur gratiā videſi cet remedium pm̄e vnuſquiſqꝫ pecca tor qui prolapſus eſt in ſcelera neceſſe eſt vt adeat ſi ſuorum criminū veniam a domīo obtinere deſiderat De talibꝰ ad deū poſt peccata cōmiſſa redeunti bus ad pm̄am beatus grego .xxvij. mo raliū ſic dicit. Sepe cōtingit vt pleri qꝫ deū deſerant vt vite ſue tꝑa carnali bus delectatiōibus expendant. ſed ta mē ſuꝑna gratia reſpecti in extremis ſuis ad deum redeūt que ſint eterna iu dicia cognoſcunt cuncta que egiſſe ſe puer ſe meminerint fletibꝰ puniant ar qꝫ hec eadem inſequi rectis oꝑbus on dunt quibus ſubſequente iuſticia pro fecto totum dimittitur quod ante de liquerunt quia graui luctu afficit ea de gratia que poſt facinora mentē repel let. nam male geſta ad memoriā redu cit ſibiqꝫ homīem qͣꝫ ſit iuſte damnan dus oſtendit vnde fit vt pctm̄ om̄e qd̓ ſe egiſſe remīſcitur quotidianis fleti bus inſequatur ⁊ quo magis valet qd̓ iuſtum eſt cernere eo ardētius appetit iniuſtū ſe gemitibus punire Que cum dn̄s illuſtrando ꝯpleuerit eius vitam proculdubio in lamentū vertit atqꝫ ſi lumīat mētē quo magis eterna ſuppli Piſt. I. Ca. XIIII. Liber .I. cia inſinuat eo hāc durius de trā ſacta ſſequitia gemitibus fatigat ⁊ dolet ho mo ꝙ fuit peccator. qꝛ bonum incipit lam quod nō fuit. odit qualē fuiſſe ſe meminit amat qualem ſe eſſe debuiſſe agnoſcit ⁊ ſolam iam pm̄e amaritudi ne diligit. quia caute ꝯſiderat in quā tis voluptatibꝰ ſua delectatōine pecca ait. Bene ergo ꝑ helui: dicit̉ poſt eū ru gitus ⁊ ſonitus. quia cū mētem deus ingredit̉ ꝯſtat proculdubio qꝛ mox pe intentie gemitus ſequatur vt ei iam ſa lubriter flere libeat qui prius de iniqui tatibus flendis iocuditate gaudebat Sꝫ quo vberius culpa fletur eo altior cognitio veritatis att ingitur. qꝛ ad vi cendū internū lumen polluta dudum cōſcientia lacrimis baptiſata renoua tut. hec grego. Amanda ergo ⁊ deſide tanda ab omnibus eſt virtus pm̄e que nſo ſolum abſtergit facinora verūetiaꝫ Dſolatōnem in gratiā ſancti ſpiritus tenitentibus ⁊ lugentibus ſolet impe ttate. Teſtatur hoc quidam doctor ſic dicens Qui vere penitet ⁊ veraciter do ſet de pctīs abſqꝫ mora indulgentiam accipiet ⁊ quanto quis freq̄ntius quā toqꝫ vehementius de ſuo reatu inter no dolore afficitur. tanto certior tantoqꝫ fecurior de indulgentie venia efficitur inide eſt ꝙ aīam pm̄e lacrimis afflictā tam frequenter quaꝫ libenter ꝯſolatur ſpirituſſanctus illā frequenter viſitat. et illam libenter ꝯfortat ⁊ ad venie fidu ciam plene reformat quaꝫ ſua ſceſera irendo damnare ⁊ damnando flere cō iderat. incipit namqꝫ extunc quedaꝫ ſamiliaritas inter deum ⁊ aīam fieri ⁊ et eius aduentu nō tantum iam conſo raei ymo aliquotiens quodam ineſta pili gaudio repleri. Sed ad hec quis xdon eus profecto verus penitens ⁊ cō ſtens poſt baptiſmū cū nullum aliud nobis cōſtitutū remediū eſt qͣꝫ penitēcie ⁊ cōfeſſionis. hec ille Patet igitur ex predcīs ſatis clare qūo baptiſmus ꝑ peccatum violatus ꝑ penitentiam re formatur. Filius. Eto etiam de hoc informari vtꝝ omnia peccata qualitercūqꝫ com miſſa poſſint ꝑ pm̄am deleri vel ſi eſt a liquod peccatum tam grande qd̓ care at indulgentia aut remiſſione. Capitulū. XIIII. Pater. A Cire debes ꝙ omnia peccata ꝑ pm̄am deleri poſſunt ẜm aug. Qui ſic dicit. non eſt quicquā in criminibus qd̓ non peni tudine deleatur excepta tamen deſpe ratione que facit deſꝑare de dei miſeri cordia ⁊ obſtinatōne que obdurat cor ad penitendū. hec em̄ duo ſcilicet deſpe ratio ⁊ impenitentia carent venia 1 De deſperatione dicit yſidorꝰ. Nulla eſſe tam magna culpa que nō habet ve niam ſolū deſperationis crimen eſt qd̓ non habet vemaꝫ nec mereri poteſt. Et beatus augu. Peccatum deſperatiōis vera mors eſt. Dicit beatus hieroni mus de penitentia. C Nihil tam repugnat deo qͣꝫ cor impenitens ſolum crimen eſt qd̓ veniā non habet. hec hie ronimus Iſta igit̉ duo ſolūmodo vide licet deſperatio ⁊ obſtinatio ſiue impe nitentia iuxta ſnīam ſanctorum docto rū vt dictum eſt. veniam nō merentur. Cetera vero omnia peccata qͣꝫuis enor mia ꝑ pm̄am delentur. Teſtatur hoc be atus augu. ſic dicens quecūqꝫ neceſſi tas cogat ad pm̄am nec quantitas cri minis nec breuitas temporis nec vite enormitas nec hore extremitas ſi pu ra fuerit ⁊ voluntatū mutatio excludit a venia. ſed in ampliſſimos ſinus ſuos mater charitas reuerentes recipit ꝓ digos ⁊ velit nolit nouatus hereticus. hec ſemꝑ verepenitentes ſuſcipit deu h. iiij. ¶ Diſt. I. Ca. XIIII. Liber .I. augu. Conſolentur ergo criſti fideles de canta pietate d̓i ⁊ null̓s licet in mul ta peccata ⁊ enormia lapſus fuerit de diuina miſcd̓ia deſperet quia eius pie tas excedit omniū viciorū ⁊ peccatorū quantitatē ⁊ numeroſitateꝫ. nam oīa peccata ab origine mundi cōmiſſa di uine miſcd̓ie ꝯꝑata ſunt quaſi vna gut ta aque reſpectu totius maris. quod ꝓ bat beatus bern̄. in quadam auctorita te ſic dicens. Excedit pietas iheſu cri minū quantitatē ſeu numeroſitatem. D Item dicit O res ꝯfuſa. O res monſtruoſa peccatorū deſperantiuꝫ de dei miſcd̓ia cū omnia peccata origina lia ſiue venialia ⁊ mortalia ab origine mundi cōmiſſa diuine miſcd̓ie cōpa rata ſint quaſi vna gutta aque contra pelagus totius maris. hec ber. Null̓s igitur peccator audiens de dei pietate diffidat. ſi tamen ꝑ pm̄am cōuertitur ad dn̄m. qꝛ bonitas eius ſuꝑat omneꝫ maliciam delictoꝝ. De hoc ꝑ origenē ſic dicitur. Nihil deſperandū eſt in il lis qui ꝯpungunt̉ ⁊ qui cōuertunt̉ ad dn̄m. non ſuperat em̄ bonitatē dei ma licia delictorū. vnde ſi peccator fuiſti. tantum ſi ꝯuerſus es ⁊ deſijſti a pecca to iā ſanctus appellaris. hec origenes vnde ſi quis eſt propter ſua flagicia in deſperatōe poſitus redeat ꝑ pm̄am ad dominū nihil heſitans quia etiā deſpe ratos ſi ex toto corde conuerſi fuerint. in gremiū ſue pietatis letāter ſuſcipit chriſtus. De hoc dicit yſidorus. Se pe dyabolus eos quos conuerti ad pe nitentiā aſpicit immanitate ſcelerum ꝑcuſſus ad deſperationem perducit vt ſubtracta ſpevenie trahat in diffiden tiam quos nō potuit retinere ꝑſeuerā tes in culpa. Sed penitens preuidere debet callidas cōtra ſe hoſtis inſidias ſicqꝫ dei iuſticiā metuat vt tamen quā uis in magnis ſceleribꝰ de miſcd̓ia eꝰ confidat. Amplius igit̉ letetur de deſ perata ⁊ aliqn̄ cōuerſa qͣꝫ de ea que nu qͣꝫ extitit ꝑdita: nullus ergo deſperare debet de venia etiam ſi circa finem vite ad pm̄aꝫ reuertatur. hec yſidorus. Itē de magna pietate dei quam frequētet peccatoribus exhibet. dicit beatus gre go. O ineffabilia viſcera pietatis de culpas inſequitur. ⁊ tamen peccātes protegit. iratuꝫ ſe indicat ⁊ tamen ab hoſtibus defendit cum ipſis nō erat vi vinceret. ⁊ tamē cum ipſis erat ne ab hoſtibus perirēt vt mater ꝑcutit delin quentem puerum. ⁊ tamē prohibet ii eum videt ire in precipiciū. hec greg Hec ergo omnia premiſſa tante pieta tis beneficia debꝫ vnuſquiſqꝫ peccator ex medullis cordis attendere ⁊ cōfide ter devenia peccatorum ſuoꝝ preſume re. ſic tamen preſumat vt quantotius a peccatis cōtra deū cōmiſiſſet ꝑ peni tentiam ſe purgare ſtudeat. De hoc di cit cyprianus ſic. Quiſqꝫ penitens de bet de venia peccatorū preſumere vt nū qͣꝫ tn̄ ceſſet ſe purgare de culpa Sic de bet confidere ſe eſſe in dextera dei vt ca ueat illius ſiniſtra feriti. hec cyprianꝰ. Gaudeant ergo omnes peccatores au dientes tantā pietatem ⁊ bonitatem et ſe inviſceribꝰ dei noſtri. ⁊ nullus nes ligat tante miſcd̓ie ſinum. E quis eſt iuuenis ⁊ nō eſt prolapſusᵐ ma iora crimina conuertatur ad dn̄ſ ⁊ maiorem gratiam ab ipſo cōſequei quia multum vtile eſt deoqꝫ carū a iu uentute ⁊ in iuuentute ⁊ ſanitate ꝯuel ti confiteri ⁊ penitere. Eſt em̄ vtile pꝰ pter multa. primo quia qn̄ mutatur co uerſio in iuuentute eſt grata ⁊ ſancti ficata tanqͣꝫ primicie etatis ⁊ vite nō ſtre domino. ẜꝫ illud tren̄. iij. Bonum eſt viro cum portauerit iugum domīſ ab adoleſcentia ſua. Secunda quia ſa cilis ⁊ expedita quia talem conuerni Liber .I. Diſt. j. Ca. XIIII. nem minus impedit precedens peccā di conſuetudo ⁊ peccatorum multitu d ⁊ d̓ preteritis multa ⁊ oneroſa ſatiſ factio ⁊ venie deſperatio. nam quanto minus quis peccauerit tanto citius. ſuis exceſſibus ſatiſfacere poteſt deo ⁊ de venia gaudere. Tercia quia ſecura ē et multiplicat merita. mens enm que non eſt onerata grauibus peccatis fre quenter eſt in gaudio. naꝫ vbi bona cō ſcientia ⁊ ſecura mens ibi eſt quaſi iu de cōuiuiū. Quarto quia virtutes con Itegate in iuuentute ſemo cōfectos ſo ſent conſolari ⁊ letantes facere. quod probat iohannes abbas in tractatu de xxx. gradibus ſic dicens. da prompte labores iuuentutis ieſu chriſto. ⁊ gau cebis in ſenio ſuꝑ diuitias impaſſibi litatis. iij iuuentute em̄ congregate ſe mo confectos ꝯſolantur ⁊ nutriunt la doremus iuuenes freq̄nter curramus bigilanter. quia mors eſt incerta vere iſalignos ⁊ crudeles doloſos aſtutos Otentes ⁊ non dormientes immateri ales ⁊ inuiſibiles immicos habemus ini manibus ignem tenentes ⁊ templū cominidei iheſu chriſti cōburere cupi entes ⁊ nitentes ꝑ flāmam que eſt in eis. Nullus ergo iuuenis exiſtens ini mmicos ſuos demones recipiat dicētes ſe conteras carnem tuam ⁊ corpus tuum vt nō laboribus ⁊ infirmitatibꝰ concidas. hec iohannes abbas. F Et ſic habemus qūo valde ſalubre ſit en puericia ⁊ in etate iuuenili deo adhe tete per ꝑfectam conuerſatōnem. Si qui vero in adoleſcētia ſua ⁊ iam in ad iita etate pctā ⁊ facinora grauia lapſi ruetint anteqͣꝫ per longuin vſum ⁊ cō nūſetudinem ip̄a vicia veniant ⁊ mentē ini nequicia indurent. neceſſe eſt vt fe ſtinent quantotius ad remedium pm̄e pet quam poſſint obtinere a deo grati am penie ⁊ meſſe. tales namqꝫ nōnūt̉ poſtqͣꝫ cōuertuntur ad deum ꝑ penitē tiam tanto fortiora acta ꝑagunt quan to maiora peccata contra ſuum condi torē cōmiſerunt. de talibus peccatori bus ⁊ alijs in ſtatu innocentie ad deū vocatis ⁊ conuerſis beatus Gregori. xviij mor̄. ſic dicit. Penſandum eſt ꝙ occulto ꝯſilio omnipotens deus quoſ dā ab ipſis exordijs ſuis innocentes cuſtodiat ⁊ vſqꝫ ad virtutum ſumma ꝓ uehit vt etate creſcente ſimul in eis ꝓ ficiat ⁊ annoruꝫ numerus alios nume roſitas ⁊ celſitudo meritorum. alios vero in exordijs ſuis deſerens ſcaturi entibus vicijs ire per abrupta ꝑmittit plerumqꝫ tamen eos reſpicit ⁊ ad ſe quendum ſe ſancti amoris igne ſuccē dit atqꝫ inolitas in eorū cordibus pru rigines viciorum vertit in feruorem ꝟ tutum ⁊ eo magis igneſcunt ad deſide rium requirendū pietatis dei quo ma gis erubeſcunt memoriā iniquitatis ſue ſic̄ ſepe cōtingit vt in pugne certa mine miles ante ducis ſui oculos con ſtitutus hoſtili virtute turpiter cedit ⁊ enormiter prebens terga feriatur qui tamen hocipſum quod turpiter geſſit erubeſcens ante ducis ſui oculos ma iores ex ipſa verecūdia vires ſumit tā toqꝫ forciora poſtea exercet quanto ſa tagit. vt pn̄tem gloriam virtutis pera gat ⁊ preteritam ignominiam debili tatis tergat. Sic igit̉ nōnunqͣꝫ quidā in dei ẜuitio ex anteacta acrius debili tate roborantur eoſqꝫ ad cuſtodienda mandata ⁊ futurorū trahit deſideriū ⁊ impellit memoria preteritorum vt hinc ad futura amor ꝓuocet illinc de p̄teritis verecundia inſtiget. hec greg. G. Sꝫ ſunt nōnulli qui nec ī pueri cia nec ī adoleſcētia vel iuuētute a ma licia ſua vel mala vita ad deū ſe cōuer tere ſtudēt dicentes in cordibus ſuis quamdiuviuit etas iuuenilis fruamur Liber .I. ¶ Diſt. I. Ca. XIIII. voluptatibꝰ ⁊ deſiderijs ⁊ poſtqͣꝫ ſenu erimus de malis factis noſtris pm̄am agemus quorū ſtulticiā abbas effrem in vij. omel̓. ſua ſic cōmemorat dicēs Quādo te obnoxiū ꝑ peccatum ſenſe ris ad pm̄aꝫ cōuerti non verecūdaris ſeu cōfundari. qꝛ qui hic penituerit in nouiſſimo nō penitebit. clementer em̄ dn̄s ad penitentiā ꝯfugientes ſuſcipit ne in miſcd̓ia domini fretus peccatis peccata adijcias. ne velis dicere viget etas mea. carnis ꝯcupiſcentiā exerce bo ⁊ poſtremo in ſenectute malorū me orum penitudineꝫ geram pius naͣmqꝫ eſt dn̄s ⁊ multuꝫ miſericors nec vltra facinorū meorū memorabit̉. ſumma namqꝫ eſt ſtulticia hec in mente ꝯcipe re. quis em̄ nouit horam ſiue diem exi tus ſui. nō enim omēs in ſenectute hac luce priuant̉. ſed in diuerſis etatibus de hoc mundo migrant ⁊ in quibus ac tibus vocabitur homo in eiſdem neceſ ſe eſt eum reddere rationē. nemo eniꝫ in inferno cōfitebitur dn̄o. ſed tu nec cuncteris ad penitentiā conueri ſemꝑ ante oculos tuos verſetur vltimus di es. Cum enim diluculo ſurrexeris ad veſꝑas te ambigas ꝑuenire ⁊ cuꝫ in le cto ad quieſcendū membra poſueris noli cōfidere de lucis aduentu ⁊ facili us te poteris refrenare ab omnibꝰ. hec abbas effrem. Uidemus igit̉ ꝑpredi cta ꝙ valde ſtultū ſit talia in mente cō cipere. ⁊ in tali inſenſata cogitatione per ſeuerare. qꝛ multum infelix eſt qui iutuentutē ſuam in vicijs cōſumit. dy abolo ſeruiendo ⁊ poſtea ſenectutē ſu am vult offerre chriſto. Teſte beato ber nar. qui dicit. Infelix eſt qui florē iu uentutis ſue offert diabolo. ⁊ fecem ſe nectutis ſue chriſto. hec bern̄. Tales gͦ qui ſic ad penitudinē ſenectutis tem pus expectāt. multū timere debent ne dum ſperant a deo miſcd̓iaꝫ incidant in eius iudicium. De hoc dicit beatus greg. Satis alienus eſt a fide qui ad a gendā penitentiā tempus ſenectutis expectat. metuendū eī eſt ne dum ſpe rat miſcd̓iam incidat in iudicium. hec grego. Ecce patet ꝙ valde incautū ſit differre penitentiā ⁊ emendationē vl te vſqꝫ ad etatē ſenileꝫ H Sed qd̓ eſt adhuc grauius multi ipſam penite tiam differunt vſqꝫ ad extremā horam mortis quod multū eſt ꝑiculoſum De quo dicit beatus greg. in regiſtro Qui penitentiā differt ad horaꝫ ſui obitus eſtimo ꝙ a merito penitentie eternaſ ter maneat alienus. nam ẜm aug. Pe nitentia ſera raro eſt vera. Qūo enim quis poteſt penitentiā agere dolore īn firmitatis pregrauatus ac in extrentiſ vite finibus cōſtitutus. aut qūo poteſt penitentiam agere qui oꝑa nulla ſatiſ factionis iam exercere valet vnde pe nitentia que ab infirmo ſeu moriente petitur. timendum eſt ne ipſa moriat̉ De ꝑiculoſa hac in extremis peniten tia dicit beatus augu. in quodam ſer mone ſic Parum eſt peccatorē penite re niſi penitentiam peregerit. ad eme danda enim crimina vox penitentis tantū nō ſufficit. nam in ſatiſfactōe in gentiū pctōrū nō ꝟba ſed etiā oꝑa que runt̉ Datur etiā quidē in extremis pꝰ nitentia ⁊ non poteſt negari ſed aucto res eſſe non poſſumus ꝙ qui ſic pecle rit mereat̉ abſolui. Qūo enim agit pꝰ nitentā laſſus. Quomodo agit pm̄aꝫ in extremis finibus vite conſtitutus. Qūo penitentā agere valeat qui iam nulla opera ſatiſfactōnis per ſe oꝑatꝭ poteſt ⁊ ideo penitentia que ab infit mo petitur infirma eſt penitētia que mortuo petitur. tantum timeo ne ip ſa moriatur. Et ideo dilectiſſimi qui cunqꝫ vult inuenire miſericodiam de ſanus agat penitentiam in hoc ſeculo Liber .I. Piſt. I. Ca. XIIII. bt ſanus eſſe valeat in futuro. hec aug. Uidemus igit̉ ex dictis qͣꝫ ꝑiculoſum ſit differre vſqꝫ ad extremā horā mor ſis pm̄am iam egrotus quiſqꝫ circun batus infirmitatis dolore vix cogitare balꝫ aliud qͣꝫ quod ſentit. qꝛ tota mēs eius verſatur ibi vbi vis eſt doloris ⁊ ſi penitet ex dolore penitet. nō ex timo ce quod valde diſplicet deo I De ſoc dicit btūs hieronimus ſic. Age pe iſitentiā dum ſanus es dū peccare po tes vt ex amore nō ex timore videaris bentere ⁊ pctā te relinquere non ipſa te quia ſi egrotas quomodo ſcis ꝙ vere beniteas vix alid̓ cogitare potes qͣꝫ qd̓ ſentis. illuc eniꝫ rapitur tota intentio iſentis vbi eſt vis doloris. hec hiero. Ualde igitur ſalubre ē vt homo pm̄aꝫ agat adhuc incolimis an̄qͣꝫ veniat ho ta mortis. ne duꝫ cum poteſt penitere nſoſuerit ⁊ cū tarde voluerit omīo non tbiſit ⁊ qui praue viuendo pm̄am pri ino pult agere in mortis articulo huiꝰ eſt valde dubia remiſſio Quod tangit yndorus in tractatu de ſummo bono. ſit dicens qͣꝫuis quiſqꝫ ſit peccator im pius ſi ad pm̄am conuertat̉ conſequi Obiſe veniā credit̉. nullus em̄ de dei bo nitate dubitet. ſed ſola accipiētiū pra aitas conferre ſibi indulgentiā abne det in hac vitā tantūdem pm̄e latet li cettas poſt mortem nullā eſſe correctō ins ſicentiā. Unde ꝑ prophetā dicitur date inquit domino deo veſtro gloriaꝫ di eſt anteqͣꝫ mors eterna preueniat in hacvita dum eſtis deum p pm̄am glo tinicate adhuc in ſeculo pm̄am agenti dus ⁊ oꝑantibus dei miſcd̓ia ſubuenit tnr futuro aūt iam non oꝑamur ſed ra trone operū noſtrorum ponimus. ꝑ id Eteriorantur plerumqꝫ iniqui qui ꝑ hacientiam dei ſpciū accipiunt emē dandi quam illi mora viuendi nō vtā ruc ad pmn̄aꝫ. ſed ad peccandi vſurpāt audaciam. Amalo auteꝫ in deterius vadit qui tꝑe ſibi ad penitendū indul to ad libertatem praui operis vtitur. Feſtinare debet vnuſquiſqꝫ ad deū dū poteſt ne dum ſi poteſt noluerit. cū tar de voluerit ommino nō poſſit. proinde propheta ait. Querite dominum dum inueniri poteſt inuocate eū dum pro pe eſt. Et vbi īueniri poteſt niſi in hac vita in qua etiam ⁊ prope eſt oībus iu uocantibus eum. nam tunc longe er it quando dixerit. ite in ignem eternū. Modo em̄ non videtur ⁊ prope nō exit quia ⁊ videri poterit ⁊ non poterit in ueniri. Sed quando quis peccare po teſt penit etqꝫ ⁊ vitam ſuam viuens ab omni crimīe corrigit nō dubiuꝫ ꝙ ad eternā tranſeat requiem. Quis auteꝫ praue viuendo penitentiā in mortis ar ticulo agit ſicut eius damnatio incer ta eſt ſicut remiſſio dubia. Qui ergo cupit certus eſſe in morte de indulgen tia. ſanus penitet ſanuſqꝫ ꝑpetrata fa cinora deſleat. Et alius cūtamen quā uis per panitentiā propiciatio ſit pec catorū ſine metu tamen non debet eſſe homo. quia penitentie ſatiſfactio diui nō tantū propenſatur iudicio non hu mano. proinde quia miſeratio dei oc culta eſt. ſine intermiſſione flere neceſ ſe eſt. neqꝫ em̄ vnqͣꝫ oportet penitentē habere de peccato ſecuritatē. nam ſecu ritas negligentiā ꝑit negligentia aūt ſepe ad vicia tranſacta reducit. hec yſi do. R Sciendū tn̄ ꝙ op̄s d̓s etiaꝫ et ſenili etate ꝯſtitutos nō deſerit ſi ad ip̄m veraciter ꝑ pm̄am ꝯuerſi fuerint. nam tales btūs grego. in vna omel̓. ad penitendū hortat̉ ſic. d. Qui vigilare ī ſcd̓a vigilia noſuit tercie vigilie reme dia nō amittat vt qͥ ī iuuētute ad vias vite n̄ vigilabat ſatē ī ſenectute reſipi ſcat Sepe em̄ ī extrema ec̄ poſiti ncc̄i tate ꝯpūgunt̉ viſitante ſe gr̄a dei ⁊ illa Liber .I. Diſt. I. Ca. XIIII. que male geſſerunt ꝑ fletus diluunt ac ꝑ bona oꝑa vt preualent deum placa re ſtudent quibus miſericorditer igno ſcitur quod deliquerunt. De talibus dicit yndorus ī libro de ſummo bono ſic ml̓ti ſuꝑna gratia reſpecti in extre mis ad deū reuertuntur ꝑ pn̄iaꝫ ⁊ que cūqꝫ male geſſerunt quotidianis fleti bus purgant atqꝫ in bonis oꝑibus ma ſe geſta commutant quibus iuſte totū quod deliquerant ignoſcitur. quia ip̄i quod male geſſerunt penitēdo cogno ſcunt. hec yſidorus. Sed adhuc ſcien dum ꝙ omnipotens deus etiaꝫ circa fi nem vite peccatorem non reſpuit. ſi ta men veraciter penituerit. nam ẜm au guſtinū nulla penitentia eſt ſera dum modo ſit vera. Dicit etiaꝫ yſidorus nō dubitamus circa finem etiaꝫ iuſtifica ti hoīem ꝑ pm̄e compunctionem ſi bo na eſt in extremis compūctio ⁊ cōuer ſio. multo melior tamen eſt ante fineꝫ vt ab hac vita ſecurius tranſeatur. hec yſidorus. Sꝫ quia homo pro certo ſci re non poteſt vtrū bonā ⁊ veram cōpū ctōeꝫ in extremis habere valeat ꝑ quā poſſit veniā ſuoꝝ delictorum obtinere ac dei miſericordiam inuenire ⁊ etiaꝫ dubiū ſit ⁊ incertū vtruꝫ hi qui in pec catis multis ſunt ⁊ differunt pm̄am vſ qꝫ ad horam mortis cū querūt abſolui a ſacerdote ſic abſoluantur id̓o valde neceſſariū eſt qui ſecurus vult eſſe de venia vt nō differat pm̄aꝫ vſqꝫ ad ſeni lem etatem vel quod peius eſt vſqꝫ ad articulum mortis Sed in iuuenili eta te vnuſquiſqꝫ ⁊ cū ſanus poteſt pecca re. ſua peīteat peccata ⁊ iuſte viuat qd̓ ſi ſic fecerit proculdubio ⁊ gratiam a domino obtinebit. De hoc tractat bea tus augu. ſic dicens. Si quis poſitus in vltima neceſſitate voluerit accipere pm̄am fateor vobis non illi negamus quod petit. ſed ſi ſecurus hinc exierit ego neſcio. penitentiam dare poſſimꝰ ſecuritatē vero non. nūquid dico dam nabitur. ſed nec dico liberatur. Uis et go a dubio liberari age pm̄am dum ſa nus es. ſi ſic egeris penitētiā ego dico tibi quia ſecurus es quia pm̄am egiſti eo tempore quando peccare potuiſti Si vis ergo agere penitentiā quando iam peccare nō potes peccata te dimꝰ ſerunt non tu illa. Item due res ſunt aut ignoſcitur tibi: aut non ignoſcitur tibi. quorū tibi futurū ſit. neſcio ergo tene certum. dimitte incertum. hec au gu. Cernentes igitur tam magnū bo num ⁊ tam copioſuꝫ fructū eſſe in vit tute penitentie nullus negligat ſalutē anime ſue ſed vnuſquiſqꝫ qui ſe ſentit grauatū peccati onere currat ad reme diū penitentie. ꝑ pm̄am enim ſoluitur homo a peccato reſtituit̉ eccleſie: recō ciliatur chriſto: donis ſpiritualibꝰ di tatur. de filio dyaboli efficitur filius dei ꝑadiſus aꝑitur. hec eſt que āgelos letificat. īpios iuſtificat amiſſa bona reuocat. penam eternā vitat ad quam appetendā ſacra ſcriptura nos inuitat dicence auguſtino Omp̄s auctoritas ſcripture ⁊ omībus bonorum ⁊ beato rum via on̄dere conatur qͣꝫ ſit appeten da penitentia que languores ſanat ſe datos mūdat. mortuos ſuſcitat. vicia fugat. virtutes adornat. mētem robo cat. omnia bona confert. ⁊ ad ſuſceptⁱ oneꝫ chriſti preparat humana precor dia. Hec augu. De virtute etiam peni tentie ⁊ eius ꝯmendatione iohannes criſoſiomus in quodaꝫ ſermone ſic d̓i cit. O penitentia que peccata deo mi ſerante remittit et paradiſum reſerat que contritum ſanat homineꝫ que tri ſtem exhylarat vitam de interitu reuo cat fiduciam reformat gratiamqꝫ ha bundantiorem refundit. O peniten tia quid de te referam. omīa ligata tu Liber .I. ¶Diſt. I. Ca. XV. foluis omīa ſoluta tu ſeruas omnia ad uerſa tu mitigas omnia contritatu ſa nas oīa deſperata tu aīmas. O mira pmīa rutilantior auro ſplendidior ſo ſe quam nō vincit peccatum nec deſec tio ſuꝑat nec deſperatio delet pm̄a re ſpūit auariciam horret luxuriam fugit furorem firmat amorē calcat ſuꝑbiaꝫ liguam ꝯtinet cōponit mores odit ma liciam. excludit inuidiam. Perfecta pnīa cormūdat. animas ſanctificat co git̓ peccatorē omnia libenter ſuſtinere Bnia cormundat. animas ſanctificat ad ſuſcipiendū deum interiora prepa tat naturalia reparat gratuita recupe tat. deo recōciliat. angelos letificat de iſones fugat carnem domat ſpiritum coborat celū impetrat. Hec criẜ. Ec ce quante ſunt in pm̄a efficatie ſiue ꝟ tutes ⁊ quāta bona confert his qui ag brediunt̉ ⁊ aſſumūt eam vnde quilibꝫ pctor qui deſiderat a peccatis abſolui et ſaluari non negligat eam. Si quis tuuenis eſt ꝯuertatur ad dn̄m ⁊ penitē tiam nō diſterat vſqꝫ ad ſenilem etatē bt ſecurior poſſit eſſe devenia pctōrum et gloria celeſtis patrie. Si quis vero renex eſt ⁊ pm̄am diſtulit ex ſua negli deria ⁊ incuria vſqꝫ ad ſenectutis eta tem tamen deſperare nō debet ſꝫ agat piſiam eo feruētius ⁊ diligentius quo biūcius ſe cōſpicit in via vicioſa ⁊ ſor didā iacuiſſe. nullus ꝟo differat ex ꝓ toſito vſqꝫ ad horam mortis pm̄am ꝓ pter ꝑicula et dubia ſalutis euitanda ruperius ꝑ ſanctos doctores ſufficien tet exprenſa. Filius. Epm̄a ⁊ eius effectibus ac vtili tate ſufficienter inſtructus ſum. runc igit̉ de gradibus ſiue ꝑtibus pe intentie ⁊ alijs eius circūſtanticijs cu pio edoceri. Capitulum. XV. Pater. L v Ntequam pro I cedatur ad explanationē pe nitentie ⁊ eius partium. Sciendū ꝙ omnipotens deus propter tranſgreſſi onē ſuorū preceptorum ⁊ peccati ma culas odio habet omnes pecatores ſꝫ miſericordiā preſtat ꝑcendo peniten tibus teſtante ſapiēte. Ecc̄i. xij. qui d̓t Altiſſimus odio habet pctōres ⁊ miẜ tus eſt penitentibꝰ. Si igitur non vis odiri a deo diſpliceat tibi iniquitas ⁊ odi pctm̄ ⁊ eris deo amicus. quia hoc odis qd̓ ille odit nec hoc tantū ſufficit vt diſpliceāt pctā. ſed neceſſe eſt vt ꝓ ꝑpetratis ſceleribus pm̄a ſubſequat. quia pctā impunita eſſe non poſſunt. De hoc dicit beatus aug. in glo. ſuper pſal. ſic. Audis quia deus odit iniqui tatem ⁊ times ſi odit iniquitatem nun quid te ſed in te eſt iniquitas odit illā deus oderis ⁊ tu. eris em̄ deo amicus ſi odiſti qd̓ odit Diſpliceat ergo in te ip̄o tibi iniquitas tua. puniturus eſt eī pctm̄ malorum deus. preuem illū. nō vis vt ipſe puniat. tu puni. differt ma nū a pctīs. tu noli differre cōuerte te ad puniendū peccata. qꝛ pctā impuni ta eſſe nō poſſunt. punienda ergo erūt aut a te aut ab ipſo tu puni ⁊ agnoſce vt ignoſcat. Et quid miſericordius ē deo qui tantū ꝑcit pctōribus ⁊ qui in omībus cōuerſis ad ſe nō curat prete rita. hec augu. Per hec dicta colligere poſſumus ꝙ non ſufficiat homini poſt pctā ad deum ꝯuerti a malis actibus abſtinere ⁊ vitam in melius mutare ni ſi etiam domino per penitentie dolo rem pro ſuis exceſſibus ſtudeat ſatiſfa cere. teſtante eodem beato auguſtino. qui ſic dicit. ad agendā penitētiaꝫ nō ſufficit vitā in melius ꝯmutare ⁊ a ma lis actibus recedere niſi ⁊ de his q̄ fa cta ſūt ſatiſfacias dn̄o ꝑ pm̄e dolorē Liber .I. Diſt. I. Ca. XV. humilitatis gemituꝫ per contriti cor dis ſacrificiū cooꝑātibus elemoſinis ad proximū Auguſtinus predcā dixit hoc idem btūs greg. teſtat̉ ſic dicens. Admonēdi ſunt qui pctā admiſſa de ſerūt. nec tn̄ plangūt ne iam relaxataſ eſtimēt culpas qͣs ⁊ ſi agendo nō mul tiplicāt. nullis tn̄ fletibus mundant. neqꝫ enim debitor abſolutus eſt qͥ alia nō multiplicat niſi illa quibꝰ ſe ligaue rat ſoluat itaqꝫ cū deo delinquimus ne quaqͣꝫ ſatiſfacimus ſi ab iniquitate ceſ ſamus niſi ⁊ voluptates qͣs dileximus ecōtrario oppoſitis lamētis inſequam̄ hec greg. Neceſſariū igit̉ eſt valde vni cuiqꝫ pctōri vt ꝯmiſſa delicta ꝑ pm̄aꝫ in ſe puniat atqꝫ deleat. qꝛ ipſa pecca ta vt predictū eſt impunita eſſe nō poſ ſunt. ⁊ iō qui non vult a deo puniri ꝑ ſe peniteat. puniat pm̄aꝫ agēdo. de hoc dicit btūs greg. ix. mor̄. ſuꝑ iob. Sci ens ꝙ nō ꝑceres delinquētibus ſic ſe delinquēti non ꝑcitur quis ab eterna morte eripit̉. cū a delicto mundus ne mo reperit̉. Si penitenti ꝑcit qꝛ delin quēti nō ꝑcit delicta plangimus neqͣ qͣꝫ iam delinq̄ntes ſumus Sꝫ quid eſt ꝙ petrus negans reſpicit ⁊ redempto ris negati reſpectu ad lacrimas vocat̉ Quid ꝙ paulus cū redēptoris nomē in terra conaret̉ extinguere eius verba de celo meruit audire. ſed tn̄ culpa in vtroqꝫ punita. qꝛ ⁊ de petro ſcriptum eſt. Recordatus petrus ꝟbi ieſu egreſ ſus foras fleuit amare ⁊ paulo veritas dicit. Ego on̄dam illi quantū oporte at pro noīe meo pati. Delinquēti em̄ nequaqͣꝫ ꝑcit quia delictū ſine vltione nō deſerit. aut em̄ ipſe homo hoc in ſe penitens punit. aut hoc d̓us hoīem vin dicās ꝑcutit. nequaqͣꝫ igit̉ peccato ꝑci tur. quia nequaqͣꝫ ſine vindicta relaxa tur. Sic dauid poſt ꝯfeſſionem audire meruit dn̄s tranſtulit peccatū tuum ⁊ multis poſt cruciatibꝰ afflictus reatuꝫ culpe quā ꝑpetrauerat exoluit. Ab elec tis eī ſuis iniquitatū maculas ſtudeat tꝑali afflictione tergere qͣs in eis non vult imꝑpetuū videre. hec greg. Salū bre ergo eſt homini multū vt pctā qua litercūqꝫ ꝯtracta ſiue maiora ſiue mi nora ꝑ afflictionē pm̄e ſtudeat abſter gere atqꝫ delere quia nec memoria pec cata impunita erūt ſi non fuerint ꝑ pe nitentiā deleta. teſtatur hoc btūs augͥ ſic dicens. Peccata ſiue ꝑua ſiue ma gna ſint impunita eſſe nō poſſunt quia vel homīe puniente vel a deo vindicat te plectunt̉. ceſſat autē vindicta d̓ina ſi ꝯuerſio precurrat huāna. Hec augͥ. Quod etiā ſentire videt̉ beatus greg iiij. mor̄. exponēs illud iob ꝑeat diesⁱ qua natus ſuꝫ ⁊ dicit. Nequaqͣꝫ hō ad delectationē peccati tapit̉. niſi prius ꝑvoluntarias mētis tenebras infirme tur. Ante eniꝫ cecus in mente fit ⁊ poſt modū ſe reperiat incauta. mētis infil mitas delectatōi ſubſternit. dicat̉ ergo ꝑeat dies ideſt pereat delectatio que ſn culpā hoīem rapuit ꝑeat incauta me tis infirmitas que eū vſqꝫ ad tenebra praui ꝯſenſus excecauit. homo em̄ du bſandimēta delectatōis caute nō ꝑſꝑ cit. etiā in noctē nequiſſime perpetra tionis ruit. Solerter ergo vigilandūꝫ vt dū blandiri culpa inchoat ad quaſi tū interitū mēs trahat̉ agnoſcat. vn̄ ⁊ aꝑte M Dies ꝟtat̉ in tenebras ci culpa in ipſo delectatōis exordio ad quē perditōis finē rapiat videt̉. Die in tenebraſ ꝟtimus cū noſmetip̄osᵈⁱ ſtricte puniētes ipſa delectatōnis pra ua blādimēta ꝑ diſtricte pm̄e lamēta cruciamus cū flendo inſequimur quid quid quotidie in corde taciti ex delec tatione peccamus. quia enim fideli? quiſqꝫ ī iudicio ſubtiliter cogitatōes exquiri nō ignorat ſemetpſum intror Liber .I. Diſt. I. Ca. XV. ſum diſcutiēs ante iudiciū diligenter examinat vt diſtrictus iudex ⁊ iā tran quillus veniat quo reatū ſuū quē diſcu tere appetit iam pro culpa punitū ſen cit vnde ⁊ recte ſubiūgit̉ non requirat eum deus deſuꝑ. Requirit deus q̄ diſ cutit iudicando nō requirit que ignoſ cendo ſuo iam iudicio impunita dere ſinquit hic itaqꝫ dies id eſt peccati de fectatio a domīo nō requirit̉ ſed aīad uerſione ſpontanea punit̉ paulo atte ſtante qui ait N Si noſmetipſos tudicaremus nō vtiqꝫ a domino iudi catem. deū ergo diē veſtrū requirere ē contra mentē noſtrā ſubtiliter in iudi cio de culpa indagare in qua .ſ. requi ſitione illū tunc ſeuerius ꝑcutit quē ſi di nūc mollius peꝑiſſe deprehendit be nſe aūt ſequit̉ ⁊ nō illuſtret eū lumine. tir iudicio namqꝫ dn̄s apparens omne quod tūc redarguit luīe illuſtrat. qua ſrem ſub quadam obſcuritate tegitur Iequid tūc in memoria iudicis nō re adcatur. Scriptū quippe eſt. Omnia aut que arguunt̉ a luīe manifeſtant̉ qͣſi quēdā tenebre peccata penitētie abſcō pūt. De quibus ꝑ prophetā dicit̉. Be ati quorum remiſſe ſunt iniquitates ⁊ ſuoruꝫ tecta ſunt peccata. Quia ergo Imnne qd̓ tegit̉ in tenebris occultat̉ in pte extremi iudicij nō illuſtrat̉ lumīe nuod nō diſcutit̉ vlciōe. actus namqꝫ peſtros quos tūc iuſte punire noluerit pla ſibi quodāmodo abſcondit ſciēs pruina miſcd̓ia. in lumine vero oſten pit qͥcquid tūc in cōſpectu oīm demō reat. hic ergo dies vertat̉ in tenebras ai pidelicet omne qd̓ deliquimus nos e tenitentiā feriamus. ipſe aūt iudex Enturus eſt qui cūcta penetrat cuncta eittingat qui qꝛ vbiqꝫ eſt locus quo fu gtat̉ nō eſt. Sed qꝛ correctiōis noſtre retibus placat̉ ſolū ab illo locū fuge ī remt qui poſt ꝑpetratā culpā nūc ſe in penitentia abſcondit ⁊ ꝙ nullū pecca tū dn̄s inultū relaxat. Aut em̄ nos hoc flendo inſequit̉ aut ipſe indicaudo. re ſtat vt ad emendationē ſuā ſemꝑ mēs ſolerter inuigilet ⁊ ꝯfitens tergat. Sꝫ ſi diē quē peccati delectatiōeꝫ dicimꝰ tot impeti precibus audimus vt .ſ. cir cūdantes fletus expient qͥcquid delec tatus ꝑ negligentiā aīmus delinquit. quanta aduerſiōe pm̄e huius diei nox feriēda eſt videlicꝫ ipſe iam ꝯſenſus ad culpā. Sicut eī moris eſt culpe cū carnaliter mens in delectatōeꝫ rapit̉. ſed tn̄ delectatiōi ſue ꝑ ſpiritū relucta tur. ita grauioris ⁊ plene eſt nequicie ad peccati delectationē non ſolum de lectatōni ꝑtrahi. ſed etiā ꝯſenſu famu lari. tāto ergo arciori manu pm̄e mēs a pollutione tergenda eſt quāto ſe con ſpicit ꝑ cōſenſum ſordidius inquina tā vnde aꝑte ſubiūgitur noctem illam tenebroſus turbo poſſideat. Quaſi em̄ quidā turbo tempeſtatis eſt ꝯcitatus ſpiritus meroris nam dum pctm̄ quiſ qꝫ qd̓ fecit intelligit dum prauitatis ſue nequiciā ſubtiliter penſat merore mentē obnubilat ⁊ quaſi cōcuſſo ſere ne leticie aere omnē in ſe tranquillita tem cordis pm̄e turbine deuaſtat. niſi em̄ recognoſcentē ſe animū iſte turbo ſe cōtereret nequaqͣꝫ propheta dixiſſet in ſpiritu vehemēti ꝯteres naues thar ſis. Tharſis quippe exploratio gaudij dicit̉. Sed cū vehemes pm̄e ſpiritus mentem occupat omnē in ea explora tionē reprehenſibilis glorie ⁊ gaudij ꝑturbat vt nihil iam ei niſi flere libeat nihil niſi ꝙ ſe terrere poſſit attēdat. po nit naͣmqꝫ ante oculos illinc deſtrictō nē iudicis hīc meritū culpe ꝯgnoſcit ꝯſpicit quo ſupplicio digna ſit ſi ꝑcen tis pietas deſit que ꝑ lamēta pn̄tia ab eterna eruere pena conſueuit. Spiri tus ergo vehemens tharſis naues con Liber .I. ¶ Diſt. .1. Ca. XV. terit. tamen vis ꝯpūctōis valida men tes noſtras huic mūdo quaſi mari de dicata ſalubri terrore cōfundit. Sciē dum vero eſt qꝛ cū peccata impunita re linquimus a nocte poſſidemur cū vero hec aīaduerſione penitētie plectimus nimirū nos nec rem quaꝫ fecimus poſ fidemus. Sed tūc peccatū cordis ſub iuris noſtri poſſeſſione reducit̉ ſi tn̄ in cipit reprimitur vnde diuina voce co gitanti praua Cayn dicit̉. in foribus peccatū aderit. in foribus quippe pecca tū adeſt cū in cogitatōnibus pulſat cu ius appetitus ſubter eſt eiqꝫ homo do minatur. Si cordis nequitia inſpecta citius premit̉ ⁊ priuſqͣꝫ ad duriciam creſcat reluctanti menti ſubigat̉ vt er go delictū ſuuꝫ citius animus ſentiat et culpe tyrannidē ſub iure ſuo penitē do reſtringat dicatur recte noctē illaꝫ expellere. Ac ſi aꝑte diceretur ne cap tiua mens culpe ſue ſeruiat culpā a pe nitentia liberam nō relinquat. Et quia hec qd̓ flendo inſequimur nequaqͣꝫ no bis a vēturo iudice abici ſperamus vn de ſi de nocte .i. culpa noſtra moueri tc̄ ꝑ inquiſitionē nolumus magnoꝑe cu randum eſt vt in eius diſcuſſione vigi lemus ne quelibet culpa nobis impu nita remaneat ne mens ꝑuerſa que fec̄ defendere audeat ⁊ defendendo nequi cie nequiciā adiungat O Sunt namqꝫ nōnulli qui nō ſolum nō deflēt qd̓ faciūt. ſed etiam defendere nō deſi ſtunt ⁊ nimirū cū defendit̉ culpa vnde ꝑ quendaꝫ dicit̉ peccaſti non adicias iterū. peccato quippe peccatuꝫ adicit qͥ male geſta etiā defendit. Inter hec eti am ſciendū eſt ꝙ illi culpā ſuam vera citer inſequūtur ⁊ mala tranſacta per aīaduerſionē penitentie corrigūt qui iam ad bona fallenda alias fallentia nulla delectatiōe rapiunt̉. nam quos adhuc alia noxia d̓lectāt falſuꝫ eſt qd̓ cernit̉ quia ꝑpetrata alia deplorāt. hec grego. Ex his igit̉ verbis doctorū col ligere poſſumus ꝙ non ſolum maiora peccata verūetiam minora ſunt ꝑ pem tentiā abſtergēda vnde vnuſquiſqꝫ cō ſcientiā ſuam diſcutiat ⁊ pro vt geſſiſ inique cōtra dominū ita ⁊ ſtudeat ſua ſcelera penitendo ⁊ ſeipſum iudicādo penitere vel punire. valde eniꝫ valet ad ſalutē aīe ſuijpſius dijudicatio P Iam tales ſeipſos iudicantes ac ſua facinora punientes a deo diliguntur ⁊ non ſolum nō iudicabunt̉. ſed etiam quādam ſecuritatē de ſua ſaluatōne a chriſto ꝑcipiunt. De hoc dicit beatus bern̄. Diligit deus aīam que in cōſpe ctu ſuo ſine intermiſſione ſiue diſſimū latione dijudicat ſeip̄m idqꝫ iudiciuꝫ non niſi ꝓpter nos a nobis exigit quia ſi noſmetipſos dijudicauerimus non vtiqꝫ iudicaremur. hec bern̄. Dicit eti am de hoc iudicio beatus grego .xxv. mor̄. exponens illud iob vel heliū. Ne qꝫ em̄ vltra in homīs poteſtate eſt vt ve mat ad deū in iudiciū ſic. Notandum eſt ꝙ aliud eſt coraꝫ illo atqꝫ aliud ab illo iudicari. Coram domino iudicat qui corde dominū cōſpicit ⁊ actus ſu os ſub eius preſentia ſollicita īquiſi on diſcernit quem tanto quis ſecuti us expectat quanto quotidie vitā ſuaꝫ ſuſpectius examīat. Qui em̄ ad extre mū eius iudiciū venerit nō iam cora illo ſed ab illo iudicat̉. De hoc men tis iuditio obliuiſcēti aīme dominus ꝑ prophetam dicit. Reduc me in me moriam vt iudicarem̄ ſiml̓ narra fiqͥd habes vt iuſtificeris. debꝫ em̄ vniuſcū iuſqꝫ mens ⁊ cauſas ſuas apud dn̄m et cauſas domini cōtra ſe ſollicita inc ſitōe diſcutere debꝫ ⁊ caute pēſare vel que ab eo bona ꝑceperit vel que mala bonis illius puerſe viuēdo reſpondit. Quod electi quidem quotidie facere Diſt. I. Ca. XV. Liber .I. omnino nō ceſſant. Accedunt eniꝫ ad ſecretariū iudicis intra ſinū cordis cō ſiderant qūo diſtricte qn̄qꝫ feriat qui biū patiēter expectat. Metuūt in his qlle ſe egiſſe meminerint ⁊ ꝑimūt flen d qd̓ perpetraſſe ſe intelligunt timēt ſubtilia diuina iudicia etiam de his q̄ in ſemetipſis intelligere fortaſſe non toſſunt. Uident eniꝫ videri diuinitus qd̓ ipſi ꝑ in ſe humanitatē non vident cōſpiciūt diſtrictū iudicem qͥ quo tar blus venit eo ſeuerius ꝑcutit Sancto tū etiam patrū reſidere cōuentū cū eo pariter ꝯtemplant̉ eorūqꝫ vel exempla bel dicta ſe ꝯtempſiſſe reprehendūt at sꝫ in hoc ſecreto iudicij interioris ip̄a mentis ſue executōe ꝯſtituti penitendo ſeriūt qd̓ ſuꝑbiēdo ꝯmiſerūt. ibi nam b aduerſi in ſe quidqͥd impugnāt enu mſerant ibi ante oculos ſuos aīme qd̓ beſleant ꝯcernant ibi quidqͥd ꝑ irā di ſit īcti iudicis decerni poſſit intuentur ibi tot paciūtur ſupplicia quot pati ti iſent nec deeſt in hoc iudicio mēte cō cepto omne miſteriū quod punire re bs ſeruos plenius debeat. nam ꝯſciētia recuſatratō iudicat timor ligat dolor cacruciat qd̓ iudiciū eo certius punit. quo interius ſeuit. vnuſquiſqꝫ em̄ cuꝫ tauſaꝫ huius examīs ꝯtra ſe ꝯgredit̉ adgrēdi ceꝑit. Ipſe ē auctor qui exhi cet ipſe reus qui exhibetur. Odit ſe qͣ tem ſe fuiſſe memīerit eſt ipſe qui eſt ini ſe ipſo inſequitur illū qui fuit atqꝫ ab ipſo hoīe aduerſum ſemetipſum fit quedā rixa in aīmo ꝑturiēs pacem cū ceo Hanc cordis rixā dn̄s requirebat cū dixit ꝑ prophetā. Attendi ⁊ auſcul caui nemo qd̓ bonū eſt loqutur nullus Eit qui agat pm̄aꝫ ſuꝑ peccato dicens quid feci. Quia ergo nūc in poteſtate eſt internū mentis noſtre ꝯtra nos ha cete iudiciū recognoſcendo accuſemꝰ noſipſos quales fuimus penitēdo tor queamus nō ceſſemus dū licet iudica ri qd̓ fecimus audiamus caute qd̓ d̓r. neqꝫ em̄ vltra. Reproborū namqꝫ eſſe propriū ſolet ſemꝑ praua agere ⁊ ne quaqͣꝫ que egerunt retractare. Omne cm̄ qd̓ faciūt ceca mente trāſeūt factū qꝫ ſuū niſi cū puniti fuerint non agno ſcūt Q At cōtra electoꝝ eſt actus ſuos quotidie ab ipſo cogitatiōis fon te diſcutere ⁊ omne qd̓ turbidū proflu it ab intimis exiccare. Sicut em̄ non ſentimus qūo membra creſcūt corpuſ proficit mutat̉ ſpecies nigredo capillo rū albeſcit in canis. hec quippe oīa no bis neſcientibus agunt̉ in nobis ita ⁊ mens noſtra ꝑ momēta viuēdi ip̄o cu rarū vſu a ſeipſa ꝑmutatur ⁊ nō agno ſcimus niſi vigilanti cuſtodia ad inte riora noſtra reſidētes profectus nr̄os quotidie defectuſqꝫ penſemus. hoc ip ſum em̄ in hac mortali vita ꝯſiſtere qͣi ad vetuſtatē ire eſt. Et dum indi ſcūſſa mens relinquit̉. in quodā ſenio torpo ris ſopitur qꝛ fui negligens ⁊ ꝓpoſitū robur inſenſibiliter ꝑdens. a forma pͥ oris fortitudinis dū neſcit ſeneſcit. cū vero ſeipſam querit ⁊ ſubtiliter penitē do diſcutit. ab hacipſa vetuſtate ſua lo ca lacrimis ⁊ merore incenſa r̄nouat et que iam pena al̓s pene īueterata vix erat ꝑ ſubmīſtrata. interni amoris ſtu diū nouū calet R Sed ad hec agē da valde exēpla patrū ⁊ ſacri eloquij p̄cepta nos adiuuāt. Si em̄ ſctōꝝ oꝑa inſpicimus ⁊ d̓inis iuſſiōibꝰ aurē pre bemus alia nos cōtēplata alia audita ſuccedūt ⁊ cor noſtrū torpore nō reſtrī gitur dū imitatōe nō ꝓuocat̉ Und̓ bn̄ ad moyſen d̓r leui. vj. Ignis in altari meo ſꝑ ardebit quem mittet ſacerdos ſubiciēs mane ligna ꝑ ſingulos dies. Altare qͥppe dei eſt cor nr̄m in quo iube tur ignis ſꝑ ardere qꝛ neceſſe eſt ex illo ad dn̄m caritatis flamiā indeſinēter i. j. Liber .I. ¶ Diſt. II. Ca. I. aſcēdere cui ꝑ ſingulos dies ſacerdos ligna ſubicit ne extinguat̉. quia neceſ ſe ē vt fidelis quiſqꝫ ne in eo caritatis flāma deficiat in corde ſuo tam exem pla precedentiū patrū qͣꝫ ſacre ſcriptu re teſtimonia congerere nō deſiſtat. nā quaſi quedā fomēta igni dare eſt in ex citatōe caritatis vel exempla patrū vel precepta dn̄ica miniſtrare. Quia eniꝫ interna noſtra nouitas ipſa quotidie huius vite ꝯuerſatiōe veteraſcit ignis iſte charitatis his adhibitis nutrien dus eſt vt dum ꝑ vſum ſe noſtre vetuſta tis extenuat. ꝑ patrū teſtimonia ⁊ exe pla reuiuiſcat. Ignis em̄ iſte in altari dn̄i .i. in corde noſtro nō citius exting uit̉ niſi ſolerter adhibitis exēplis pa trū ⁊ dn̄icis teſtimonijs reꝑaret̉ Ber. aūt illic ſubdit Et impoſito olocauſto deſuꝑ adolebit adipes pacificorū. naꝫ quiſquis in ſe habet ignē caritatis ac cendit ſemetipſum vtiqꝫ olocauſta de ſuꝑ imponit. qꝛ omne viciū quod in ſe male viuebat exurit. Cum em̄ cogita tionū ſuarū interna ꝯſiderat ⁊ vitaꝫ re probā ꝑ īmutatiōis gladiū mactat in ara ſe ſui cordis impoſuit ⁊ ignē cha ritatis accendit de qua hoſtia pacifico rū adeps redolebit. quia interna noue vite impīguatio pacē inter nos ⁊ deū faciens odorē nobis ſuauiſſimum red dit. Quia vero eadem caritas in cordi bus electoꝝ inextingnibilis manet ap te illic ſubdit̉ ignis eſt ꝑpetuus qui nū qͣꝫ deficiet ab altari. Aunqͣꝫ ab altari ignis iſte deficiet. quia etiaꝫ poſt hanc vitā eorū mentibus feruor charitatis interna quippe ꝯtemplatōne agitur vt omp̄s deus quomagīs cernitur. eo am plius diligat̉ vnd̓ neceſſe eſt vt ad cor da noſtra redeamꝰ. diſcutiamuſqꝫ om ne facinus. Et quicquid in nobis di uine rectitudinis regulam offendit ac cuſemus vt apud diſtrictū iudicē ip̄a nos accuſatio excuſet. In hoc em̄ men tis noſtre iudicio tanto cit ius abſoſui mur quanto nos diſtrictius reos eſſe tenemus nec ad hec agenda pretermit tenda ſunt ip̄a quibꝰ vacat qꝛ ad hec a genda poſt huius vite tꝑa non vacat. vacue quippe nō d̓r. neqꝫ em̄ erit vltra idcirco nāqꝫ memorem qd̓ tūc nō poſ ſumus negligamus. hec grego. Habe mus igitur ꝑpredicta ꝙ omp̄s deus ſe dijudicantes non iudicat. ſe peniten tes nō punit ſed ſaluat ⁊ pctā cōtra ſe dimiſſa relaxat. hec vero omīa ꝑ reme diū fieri ſolent vnde quilibet peccator quotiens lapſus fuerit in aliquod pec catū nō tardet currere ad pm̄e bonum ipſa em̄ omni tꝑe valens eſt ad purga dum corda peccantiū. Teſtat̉ hoc bea tus grego. qui dicit. O felix lauacru pm̄e quod totiens valet ad purgaudū quotiens eo indiget cor humanū. Fa uemus ergo pctōrū maculas in hoc ſa lubri pm̄e lauachro vt mundati ⁊ pul gati poſſimus ꝑuenire ad auctorē vſte et mūdicie. His premiſſis igit̉ de pe nitentia: nunc de eius ꝑtibus eſt videſt dum. ¶ Incipit ſcd̓a diſtinctio primi libri malogranati. Capitulum. I Ciendū qͥ ꝑtes pm̄e ſunt tres vi delicet ꝯtritio cordiᵍ ꝯfeſſio oris. ⁊ ſatiſta ctio oꝑis. S E ſunt iſte tres ꝑtes qͣſi ꝑtes integrales ẜm eſſe pm̄e ꝑfectū. Sūt aūt hee ꝑtes ītegrales pm̄e videlicet ꝯtritio in aīo ꝯfeſſio in ꝟbo. fatiſfactio in facto in qͦ bus tūc pm̄a integrat̉ cū peccator om nē mortalē culpā ꝑpetrataꝫ ⁊ facto be deſerit ⁊ verbo accuſat ⁊ aīo deteſtatut ꝓponens nūqͣꝫ iterare peccatū. his au tem debito modo ꝯcurrentibus cūab Diſt. II. Ca. I. Liber .I. ſolutiōe facta ab eo in quo eſt ordo cla uis ac iuriſdictio. abſoluit̉ homo a pec cato ⁊ reunit̉ ecc̄e ⁊ recōciliat̉ xp̄o me biante claue ſac̓dotali Qd̓ āt ſint tres ꝑtes pm̄e ſic on̄ditur. T Pm̄a em̄ eſt qͥd̓dam ſpontaneū iudiciuꝫ in quo ꝯiritio eſt quaſi quedā citatio vbi ſeqͥ tur rei apud iudicē ſpontanea ꝯfeſſio ceind̓ ſequit̉ emendatōis ꝑ iudicē im oſite ſolutio. Sed in hoc differt iudi clū fori a iudicio poli. qꝛ ibi ꝯfeſſus de iure damnat̉ ⁊ hic abſoluitur. Alia eſt etiā ſufficientia iſtarū ꝑtiū. qꝛ cū om̄e feccatū ꝯmittatur corde vl̓ ore vel oꝑe tuſtū eſt vt iſta curent̉ ꝑꝯtrariuꝫ vt pec cator culpā deteſtet̉ animo verbo accu ſet ⁊ facto puniat. Et ſicut tribꝰ mōis bfrendimus deum .ſ. delectatōe cogita tionis impudentia locutōis ⁊ ſuꝑbia buls ẜm regulā vt contraria cōtrarijs curent̉ tribus modis appoſitis fatiſſa ciamus. Quia igit̉ peccando innocen tiam ꝑdidimus reſtat vt ꝑ pm̄aꝫ refor inem̄. dicente btō hierommo. Si qͥs rnnocentiā peccando corruꝑit pm̄e re mmedio poterit reꝑare. Quia vt ait ber. qō dn̄s nō imputare decreuit ſic eſt qͣi non fuerit. Si ergo decreuimus inno tentiā reꝑare ⁊ ꝑ ꝯſequens ianuā celi a pnīaꝫ reſerare curemus vt noſtra pe nntentia ſit ꝑfecta. De qua dicit criẜ. pfecta pm̄a cogit peccatorē omīa libē tet ſufferre. in corde cōtritio. in ore cō renſio. in oꝑe tanta hūilitas. hec criẜ. Que tunc veraciter corā deo ꝑfecta d̓r iripſam pm̄aꝫ ad omnia loca in quibꝰ feccauimus dilatemus Et quia pecca rimus in corde malis ꝯſentiendo in pee vhana ⁊ turpia loquēdo in corpore ct imina ꝑpetrando. id̓o ad hec tria lo ta pͥm̄am extendimus ita videlicet vt cordi demus amaram ꝯtritionē. Ori nroelem ꝯfeſſionē. corꝑi penalē ⁊ aſpe ta fatiſfactionē hec tam diu cōtinuan tes quouſqꝫ ſpirituſſanctus teſtimoni um ꝑhibeat ſpiritui noſtro ꝙ dimiſſa ſint nobis pctā noſtra. Et qꝛ omīa pec cata mortalia ab vno d̓o auertūt ⁊ vni gratie opponunt̉ ⁊ vnā principalē re ctitudinem homnis peruertunt U Hinc eſt ꝙ ad hoc ꝙ pm̄e medicamē tum ſit ſufficienter ex ſuis ꝑtibus inte gratū neceſſe eſt ꝙ pm̄a habeat̉ de om nibus pctīs quantū ad preteritū de ꝑ petratis quantū ad pn̄s ꝑ ceſſationem de ꝑpetrandis ⁊ quātum ad futurū ꝑ ꝓpofitum nunqͣꝫ recidiuādi vel in id vl̓ in aliud genus peccati. vt totaliter ſic recedendo a culpa ꝑ pm̄aꝫ diuina gra tia ſuſcipiat̉ ꝑ quaꝫ obtinet̉ venia om nia peccatorū. ſed qꝛ in ꝑtibus pm̄e cō tritio primū locum tenet. ideo de ipſa tractanda eſt. Ergo ẜm yſidorū X Cōtritio eſt ꝯpūctio ⁊ humilitas men tis cū lacrimis veniēs de recordatōne peccati ⁊ timore iudicij. Itē in tracta tu de ſpiritu ⁊ anima de ꝯpūctione ſic d̓r. Compūctio eſt qn̄ ex ꝯſideratione malorū ſuoꝝ cor interno dolore tangi tur. Item ẜm dictū iohānis abbatis. Cōpūctio ꝓprie eſt dolor aīme non ela tus nullā ſibijpſi ꝯſolatōꝫ prebēs ſolā qꝫ ſuam reſolutōnē ymaginās omībꝰ horis. ⁊ cōſolatōem dei ꝯſolantis ſic̄ aquā frigidā expectans. Contritio eti am a magiſtris ſic diffinit̉. Contritio eſt dolor voluntarie aſſumptus pro pec catis cū ꝓpoſito ꝯfitēdi. Pro cuius in tellectu ſciendū ꝙ ſicut in naturalibꝰ durum d̓r quod nō cedit tractatui. hoc autem frangi d̓r qn̄ ꝑ aliquod fortius in ꝑtes magnas diuidit̉ Conteri vero qn̄ totaliter in minimas ꝑtes diuidit̉ vel regreditur ⁊ quaſi annihilat̉. A Ita methaphorice cor hominis duruꝫ dicit̉ qn̄ diuīe inſpiratiōi quaſi manu ſe tangenti nō cedit ſed obuiat. dum ī affectu peccati moratur. Frāgi vero cū i. ij. ¶ Diſt. ij. Liber .I. Ca. I. a ꝓpoſito reſipiſcere incipit qͣꝫuis non to taliter ꝯuertat̉. Cōteri vero qn̄ affe ctus peccati ẜm omnē ſui ꝑtem in eo totaliter deſtruitur ⁊ hoc fit qn̄ volūtas ꝑfecte ab effectu peccati reſilit vnde ta lis reſilitio dolor quidā eſt. id̓o ꝑ dolo rem tanqͣꝫ ꝑ genus eſſencialiter diffi nit̉. addit̉ autē voluntarie ſumptus ꝓ peccatis ⁊ hoc ꝯuenit ꝯtritioni pro vt eſt actus virtutis. Sed vt eſt pars ſa cramenti ſic oꝫ vt addatur aliquid in cōꝑatione ad alias ꝑtes ⁊ ideo ſuꝑad ditur cū ꝓpoſito ꝯfitendi ⁊ ſatiſfacien di. Et ſciendū ꝙ eſt differētia inter cō tritionē ⁊ attritionē. B Attritio dicitur acceſſus ad ꝑfectam ꝯtritōem vnd̓ in corꝑalibus dicunt̉ attrita que aliquo mō ſunt ꝯmuīta ſed nō ꝑfecte. ſed cōtritio dicit̉ qn̄ omnes ꝑtes ſuūt ſimul trite ꝑ diuiſionem ad minima. Et iō attrito in ſpiritualibꝰ ſignificat quandā diſplicentiā de peccatis ꝯmiſ ſis. Contritio autē ꝑfectaꝫ diſplicen tiam C Utrum aūt requirat̉ con tritio de omni peccato actuali ⁊ morta li. Pro illo ſciendū ꝙ in omni pecca to eſt actualis auerſio voluntatis a deo ad peccatū. ⁊ ideo cū ꝯtraria ꝯtrarijs curent̉ oꝑtet ꝙ in omni remiſſiōe pec cati mortalis ſit actualis auerſio a pec cato ad deū. hec aūt auerſio appellatur contritio. Duricia em̄ voluntatis ma nētis in peccato nō tollit̉ niſi ꝑ fractō nem volūtatis omīmodā que appellat̉ cōtritio. ⁊ ideo cōtritio eſt neceſſaria in omī peccato mortaſi D De pec catis autē oblitis. ſi oblitus eſt homo totaliter ſufficit cōtritio generalis qn̄ autem in ꝑte recolit debet conari ad re cordandū ⁊ dolēdū in ſpeciali ꝙ ſi nō poteſt ſufficit cōtritio gn̄alis. Sed ad hoc ꝙ homo nō poteſt recolere pctm̄ n̄ ſolum d̓ peccato oblito debet dolere in genere. ſed etiaꝫ de obliuione eius de bet dolere que ex negligentia cōtingit Debet etiā homo dolere ſimul de omī pctō cōmiſſo quia vnū ſine alio nō re laxatur. ideo ꝯtritio ꝑiter eſt habenda de ſingulis. Teſtat̉ hoc beatus aug. nō dicens. Penitentē oꝫ ſimul dolere de omī crimnie. hec ē diſpoſitio īmediate ad gratiā. nam dolere de vno pctō fine alio nō ſufficit ad ſalutē E Unde quilibet pctōr qui ſentit ſe vicioꝝ fece ſordidatū ꝑ remediū pm̄e. ⁊ primo ꝑ ꝯtritionē ac ꝯpunctionē cordis ſtude at ſua facinora emendare. nam aīa ſi lecta malis moribus amittit decorem virtutū quem non pōt recuꝑare miſi pm̄e lamentū. hoc eſt cōtritione veta qꝛ nunqͣꝫ pctm̄ dimittit̉ niſi hō ꝑ inte riorē dolorē ꝯteratur. d̓ hoc dicit btus hieronimus. nulla vnqͣꝫ culpa remii titur ob quā homo nō alia amaritudīe aut triſtitia anxiat̉. nam tunc pͣctōruꝫ ſalus veraciter incipit. vt dicit hug̓. d ſancto victore. qn̄ veraciter ꝓ delictis ingemiſcit. qꝛ amaritudo cordis nue gemitus qui aſſumit̉ ꝓ peccatis meſ tem purgat ⁊ deuꝫ miſericordē ac pla cabilem reddit homī. probat hoc bet ſic. d. Amaritudo cordis mentē pul gat. angelos letificat. deū placat. Er te migius. Tunc nimis miſericors eſt in ſe deus dū noſter ob culpam aīmus it ſtis ſibimet fuerit ⁊ moleſtus. Item o eodē btūs amb. Quis ambigit qm̄ me ſticia penitētis homīs oculos ſibi vio lenter attrahat ꝯditoris. Et qꝛ d̓s co cōtritū ⁊ humiliatū nō deſpicit. idēt aſſumamus verā cordis ꝯtritōeꝫ ⁊ lo pūctionis amaritudinē qui ꝑ volupta tes ⁊ carnalia deſideria a deo diſcem mus. Ad hoc hortatur nos btūs augu ſic dicens. Non ſint in nobis ficta ſu ſpiria ⁊ ſimulata. ſed cū ingēti ſiti ſū deamus adhibere remedia preteritiꝰ pctīs vt ſemꝑ ſolliciti ſimus cauedo Liber .I. ¶ Diſt. II. Ca. l. de futuris. On̄s em̄ noluit in mundo ꝓſperari ſꝫ grauia pati vt nobis on̄de cet qui ꝑ delectatōeꝫ cecidimus cū qͣn ta amaritudine redire debeamus. hec alig. F Sꝫ ſunt nōnulli qͥ in ml̓ta ſunt facinora ꝓlapſi nec tn̄ vt decet ꝓ iuls exceſſibꝰ ꝯpūgunt̉ quibꝰ ncc̄e eſt vt ſupplicia reproboꝝ ac gloriā btōrū habeant pre ocl̓is cordis vt poſſint ad pͥmam ꝯpungi. Ad hoc faciendū horta tut btūs greg. ſuꝑ ezechielē exponēs illūd. Et ſcripte erant in libro lamēta iōēs in carme ⁊ ve ſic dicēs. Lamenta iones videt. Quia ibi ſcripta eſt pm̄a pctōꝝ Carmē vero qꝛ prenūciant̉ gau bia iuſtoꝝ. ve āt qꝛ illic expreſſa eſt dā iſatio reproboꝝ. vt gͦ peccata peniteas als punias lege q̄ in hoc volumīe ſcrip ta ſunt lamenta. Riſus veſter in luctū duertat̉ ⁊ gaudiū in merorem. Et rur ſum miſeri eſtote ⁊ lugēte. vt aūt de ꝓ iniſiōe gaudij ſeq̄ntis hylareſcas ꝯg noſce ſcripta eſſe carmīa laudis eter le. Beati qui hītant in domo tua dn̄e in ſeculū ſcl̓i laudabūt te Sꝫ ſi adhuc pn̄ti ſcl̓o mēte teneris adhuc terrenis tblūptatibꝰ delcāris ſi amare nō poteſ baudia eterna q̄ audis. cognoſce gͦ in dē holumīe ve qd̓ ſcriptū eſt atqꝫ ꝑ ip ram ab aīmo ꝑ timore expelle qd̓ dili dis vt poſſis ex iudicio carmen amare qō legis. ibi quippe dānatis dicetur. Siſcedite a me maledicti ī ignē eter ra qui ꝑatus eſt dyabolo ⁊ angelis eꝰ vn̄ hoc quippe volumīe cuncta q̄ edifi cat oīa que erud iūt ſcripta ꝯtinēt̉. pec caſti ⁊ ia te penitet illicita ꝑpetraſſe vi ra agendā pm̄am docearis ibi inueīs ameta. ſi ꝑ celeſtiū gaudioꝝ mentē re cuare deſideras ibi ad ꝯſolatōem tuā niuenis carmen. Si ꝟo ⁊ mala ꝑpetra ri ⁊ hpcte ꝑpetraſſe nō penitet ſꝫ cerui temētis exigis ad nullaꝫ pm̄e lamēta tdem inclinaris nulla celeſtiū gaudio rū expectatōne corrigeris velis nolis audies ſcriptū eſſe Ueve his quos nec timor ad pm̄am humiliat nec ſpes ad ſuꝑna premia exaltat dānatōis ſue iā tunc penā ꝓſpiciat. ⁊ ſine excuſatōne in eternū ſuppliciū cadat. Quid agen dū eſt igit̉ miſeris nobis niſi vt euigi lemus ad huiꝰ volumīs ꝟba que nos egiſſe memīmus d̓fleamus vt ꝑ lamē ta pm̄e ꝑueniamus ad carmē vite ne ſi affligi modo ꝑ pm̄aꝫ nolumus ve poſt modū ſine fine ſentiamus. nec nos no ſtrorū vulnerū multitudo in deſꝑatio nē deprimat qꝛ maior eſt pm̄a medici qͣꝫ magnitudo languoris nr̄i. Quid eī eſt ꝙ ad ſalutē reꝑare nō poſſit qui po tuit ex nihilo creare. hec greg. G Ne ergo ꝯtingat nos ꝓ noſtris reati bus ſuſtinere eterna tormenta. timea mus futurū dei iudiciū ſuꝑ nos ⁊ ꝑ fle tus ac lanienta iniquitates ꝑpetratas diluere ſtudeamus qd̓ electi agere nō ceſſant. qꝛ ꝑ pn̄tem ꝯtritōem ac lacri marū effuſionē ſe euadere eterna ſup plicia nō dubitant. De hoc tractat bea tus greg. ſuꝑ ezechielem ſic. d. Redē ptor igit̉ humani generis cū apꝑuerit iudex ſpecioſus iuſtis terribilis erit in iuſtis. Quē em̄ manſuetū aſpiciēt ele cti hunc eundē pauidū atqꝫ terribileꝫ cōſpiciēt reprobi ſed hūc ideo tūc ele cti terribilē non videbūt. qꝛ modo ter rorē illius cōſiderare non ceſſant. ſtu dioſi em̄ cōſiderant qͣꝫ terribilis ad iu dicium veniet culpas anteactas deflēt minētes declinant pauorē illius quo tidie ante mentis oculos ponūt ⁊ quā do tremendus appareat ſine ceſſatōne ſuſpecti ſunt atqꝫ quotidie agunt peni tentiā. ne quando venerit ꝑtimeſcant. Neceſſe ergo eſt vt peccata admiſſa cū viuimus defleamus. in aſſiduis enim fletibus in quotidiana noſtra pm̄a ha bemus ſacerdoteꝫ in celis qui interpel i. iij. Liber .I. Diſt. II. Ca. I. C lat pro nobis. De quo ꝑ iohānem d̓r Si quis peccauerit aduocatum habe mus apud deū patrū iheſum chriſtum iuſtū ⁊ ipſe eſt ꝓpiciatio pro pctīs no ſtris. Ecce exultat aīmus cū aduocati noſtri potentiā audimus ſꝫ exultatiōe noſtra iterū remordemur. qꝛ ipſe qui nobis aduocatus eſt iuſtus dr̄. nos em̄ cauſas iuſticie nō habemus. iuſtus ad uocatus ī iuſtas cauſas nullo mō ſuſci pit nec ꝟba dare pro iniuſticia ꝯſentit H Quid gͦ agimus fratres mei Sꝫ ecce occurrit aīo quid agamus mala que fecimus ⁊ defleamus ⁊ accuſem Scriptū quippe eſt iuſtus in prīcipio accuſator eſt ſui. quilibet eniꝫ peccator cōuerſus in fletibus iam eſſe iuſtus in choat cū ceꝑit accuſare quod fecit Cur em̄ iuſtus nō ſit qꝛ contra ſuam iuſtici am ꝑ lacrimas ſeuit. iuſtus ergo aduo catus noſter iuſtos nos eſſe agnoſcet ī iudicio. quia noſmetipſos ⁊ cognoſci mus ⁊ accuſamus iniuſtos. non ergo in actibus nō in fletibus noſtris ſed in aduocati noſtri allegatōibꝰ ꝯfidamuſ hec greg. Ecce patet qͣꝫ fructuoſa ſit ⁊ ſalubris ſit ſuijpſius accuſatio ⁊ lacri marū effuſio. Sunt aūt nōnulli qui qͥ dem peccata ꝯfitentur ſed ea d̓flere cō temnūt. Electi ꝟo nō ſolū ſua facino ra ꝯfitentur ſꝫ ea que nequiter ꝑpetra uerūt fletibus diluūt atqꝫ de ingratitu dine pro beneficijs ſibi a deo collatis ſeipſos reprehendūt ac ꝑ lamēta puni unt. de talibus btūs greg. viij. mot̄. ſic dicit I Sciendū quoqꝫ eſt ꝙ ſepe xeprobi peccata cōfitent̉. ſed flere cō temnunt. Electi autē culpas ſuas qͣs vocibus ꝯfeſſionis aperiunt diſtricte aīmaduerſiōis fletibus inſequuntur. Sed qui mala quidem que ꝑpetrauit inſinuat ſed flere que inſinuauit recu ſat quaſi ſubducta veſte vulnus detegit ſed torpenti medicamentū vulneri nō apponit̉. Confeſſio igit̉ a vocali eſt ne ceſſe vt meror excutiat. ne vulnus pro ditū ſed neglectū quo licentius iam h humanā noticiā tangitur deterius pu treſcat. Quo cōtra ꝑpſalmiſtā dicit̉. Iniquitatem meam ego an̄nūciaboª cogitabo pro peccatis meis. Pronu ciādo etem̄ occultū iudiciū detegit cō gitando aūt quid aliud qͣꝫ medicamē tū vulneri apponit. Sed afflicte menti et ſua ſolicite damna cogitanti rixa ꝓ ſemetipſa oritur ꝯtra ſemet ipſam. naꝫ ſe ad lamenta pm̄e inſtigat occulta ſe increpatiōe laniat vel dilaniat. Unde aꝑte ꝑ iob d̓r. Confabulabor cū ama ritudine aīme mee. pauore nāqꝫ diui ni iudicij afflicti dum quēdaꝫ malege ſta plangimus. ipſa noſtre viā amari tudinis ad diſcūciendas vigilantius excitati alia etiā in nobis que ampli defleamus inuenimus. nam ſepe ꝙ lor pentes lauit flentibus ſubtilius innotē ſcit ⁊ afflicta mens certius inuenit na lū qd̓ fecerat ⁊ neſciebat eiqꝫ rixa ſua verius aꝑit qͣntū a ꝟitatis pace deula uit. Succreſcēs quippe amaritudo pe nitentie verecūdanti cordi importuna ingerit illata que ꝯmiſit. Diſtrictū cō tra hoc iudicē on̄dit ſupplicioꝝ minas incutit pauore animū ferit pudore co fundit motus illicitos increpat quie tem noxie ſecuritatis turbat q̄ ei boſa ꝯditor ꝯtulit. que ip̄e bonis ipſius ma la reſpondit enumerat ꝙ iure ab eo co ditus ꝙ gratuite nutritus ꝙ ꝯditoris gr̄a vocatus ꝙ ſepe ipſe vocatus noluſ ꝙ vocātis miſcd̓ia vt ſurdū hūc remte tēqꝫ deſpexit ꝙ pctōreꝫ ſuū ſuꝑna gra tia vt ꝯtempta dereliquit. Cū igit̉ afſi ctā mentē mō ꝑ replicatōem donoriꝫ dei mō ꝑ improꝑia actōnis ſue tanſa ſeueritate īcreꝑat habet in corde iuffo rū amaritudo aīe līguam ſuā que tam to eis ſubtilius loquit̉ qͣnto ⁊ interius Liber Ca. I. .I. ¶ Diſt. II. audiatur. quia vis doloris que pctā ſin gula reputās torpentē animū ad lamē la excitat quaſi ad deū verba ꝯfabulati om̄s format. in quibꝰ ſemet ipſum cor fectus inueniat. ⁊ ad ſui cuſtodiā ſolli citior exurgat. hec greg. R ¶ Deſi ceranda eſt ergo nobis valde cōtritio ſile ꝯpūctio lacrimarū. qꝛ ẜm beatum cyprianū. nulla eſt medicina preſtāti braimaꝝ qͣꝫ deuota effuſio lacrimarū. liam abſqꝫ ꝯpunctōe ⁊ fletu nō remit titur pctm̄. Teſte hugōe qui d̓t. Abſqꝫ ſieti ⁊ lacrima nequaqͣꝫ remittit̉ ipſa tulpa. Qui vero ob culpā lacrimatus ſio fuerit. lacrime exꝑs eternaliter ne quaqͣꝫ erit. Magnā enꝫ virtutē hn̄t la ctime. delent quippe culpā ⁊ extiguūt geſennā. vn̄ bern̄. O qͣnta vis eſt in la ccimis que oēꝫ abluūt culpā extīguūt geſennā. flectūt ſnīam. Et beatus aug. Ana ſacrima de puro corde procedēs totū ignem inferni extinguit. hec aug. L Sciendū etiā eſt ꝙ veſtis innocē tie ꝑcepta in baptiſmate ꝑ pctā mor talla ſordidat̉ ⁊ ꝑ ꝯn̄s eterna damna tio incurrit̉. ſed ꝑ lacrimarū effuſiōeꝫ pla veſtis que ꝑ peccatū maculata fue tat abluit̉ ac mūdatur. de hoc criẜ. ſuꝑ tiiud pſalmi. Fuerunt michi lacrime mee ⁊cͣ. Dicit. lacrime ſunt que celum pulſantes. expellūt crimina ⁊ ꝯſcīam cornant ſonent in ore pm̄e ꝟba. ⁊ mo dent verba in pctōre pietatis veniam. tmmplet̉ caput aqua. tumeſcunt oculi. ret igant̉ gene. decurrūt riuuli ⁊ deus ī duigentiarū mentē exhylarat lacrime rant que reconciliant deū a pctīs redi mūt aīam ⁊ ſanāt languores. eius ſor centē aīme veſtē lacrime lauāt ⁊ dani iii remiſſionē. Item dicit. Sicut ve emens ymber cū prorūpit fit ſerenitaſ re lacrimis effuſis apparet tranquilli as ⁊ perit caligo reatuum ⁊ ſicut per ⁊duā ⁊ ſpiritum ſic ꝑ lacrimas ⁊ cōfeſ ſionē denuo mundam. hec criẜ. M Ecce qūo per ꝯpunctionem ⁊ gratiam lacrimarū veſtis innocentie ꝑ peccatū ſordidata mundat̉ ac reformat̉. dn̄s namqꝫ ipſas lacrimas de corde ꝯtrito effuſas pro baptiſmo reputat. Teſte yſidoro qui dicit. Lacrime penitentiū apud deū pro baptiſmate reputantur. Quia miſericors d̓s ꝑatus eſt nobis peccata ꝑcere ⁊ pm̄am noſtrā ad inno centiā deputare ſi ꝑ lacrimas renaſci ſtudeamus. De quo dicit beatus greg. Libenter obliuiſcit̉ deus ꝙ nocētes fu imus ꝑatus eſt nobis pm̄am noſtram deputare ad innocentiam ſi inquinati poſt aqͣs ſalutis renaſcim ex lacrimis hec greg. Et niſi omp̄s d̓s ex ſua benig nitate remediū penitentie ꝯpūctionis ac lacrimarū effuſionē homībus ꝓui diſſet raro aliquis ſaluatus fuiſſet. qꝛ ſicut baptiſmus abluit a pctō origina li ⁊ a vicijs ꝑpetratis ſic ꝯtritio fiue cō pūctio ⁊ aqua lacrimarū purgat a ma lis criminibus poſt baptiſmū ꝯmiſſis teſtat̉ hoc iohēs abbas montis ſynai ī tractatu de. xxx. gradibꝰ ſic. d. Luctus ſeu ſacrimarū fons maior eſt ſupra ba ptiſmū baptiſmus ꝯſtitutus lꝫ quēad modū preſuptuoſuꝫ ſi ex ꝑte quod d̓r eo ꝙ ille quidē ab īgenitis nobis ⁊ an te patratis malis eſt purgatorius. iſte vero poſtea patratorū. Et illū quidem ꝑuuli om̄s ſuſcipiētes ſordidauimus ꝑ hūc vero ⁊ illū repurgamur. Qui n̄ ſi ex dei benignitate homībus datus fu iſſet raro vel difficulter inuenirent̉ qui ſaluati fuiſſent Et quidē ſuſpiria ⁊ me ſticia ad dominū clamāt. que vero ex ti more ſunt lacrime intercedūt. Que ve ro ſanctiſſime charitatis ſupplicatōeꝫ acceptā deo nobis declarant. Sicut ni hil ita humiliati ſicut luctus conuenit ita nihil ei ſicut riſus contrariatur de tinens beatam ſancte compunctionis i. iiij. Liber .I. Diſt. II. Ca. I. gaudentē triſticiam ⁊ ne deſiſtas ab ea oꝑatiōe que in ipſa eſt quo vſqꝫ cū cōfi dentia ſubleuata ab his pretereuntibꝰ et mundū te criſto cohibeat. Eſto ergo merens abſqꝫ amore on̄ſionis ad tuuꝫ cor inquiſitionē faciens ſeu agens. ti ment em̄ merorē demones ſicut latro nes canes. Non eſt nobis ad pn̄s. o amici in his que ſunt ad nuptias ꝯuo catio. Omīo igit̉ qui vocauit nos nūc in his ad pn̄s ad luctum vtiqꝫ vocauit Quicūqꝫ in luctu inceſſabili ẜꝫ deum graditur iſte diē feſtuꝫ agere quotidie non quieſcit. Qui vero corꝑaliter diē feſtum agere non deſiſtit. hunc luctus eternus ſuſcipiet in futuro N Nō eſt in carcere gaudiū his qui iam ſen tentiā receperūt ⁊ non eſt veris mona chis gaudiū ſuꝑ terrā. Eſto ergo tam qͣꝫ rex altus in corde tuo in humilitate ſedens iuberi ſui vade ⁊ vadit ⁊ dulci luctui veni ⁊ venit ⁊ ẜuo noſtro tyrā no corꝑi fac hoc ⁊ facit vnde etiam ſi ma gnas ⁊ altas aliqͣs ꝯuerſiones exequi mur cor aūt merens nō. poſſidemus ip ſas qͣſi vanas exiſtimemus. Oportet em̄ ⁊ vere oꝑtet poſt lauachrū iterū in quinatos igne ꝯpūctōis ⁊ miſcd̓ia dei ſuas ipſorū manus ab inquinamento picis abſtergere. non aūt inculpabim̄ o amici in exitu aīme aut inquiretur a nobis quare non fecerimus mirabilia ſed nec qͣre nō theologiſauerimus nec qͣre ꝯtemplatiui nō fuerimus ſꝫ ratio nē omīno dabimus deo. qꝛ pm̄am nō egerimus ⁊ qꝛ humiles nō extiterimꝰ et ꝙ indeſinēter nō luxerimus. hec io hānes abbas. De virtute etiā iſtaruꝫ lacrimarū dicit rabanus ſic. Lacrime humide nature ſunt vt ſordes anīe ab luāt ⁊ ꝑditū baptiſmū reſtituāt. ſalſe vt fluxum carnis reſtringant. calide vt frigus torporis excutiāt. clare vt lacri mantē ad eternā claritatē ꝑducāt. hec rabanus. Et ſicut ꝑ vitā vicioſam d̓s effugatur a corde ſic lotū ꝑ aquā lacti marū iterū ad cor reuocatur ⁊ efficit homo habitaculū dei. de hoc dicit bea tus bern̄. Cor fonte lacrimarū miſtice baptiſatum. hoc dulce dei maieſtatis hoſpitiū d̓r adoptatum. hec bern̄. Hec etiā aqua anīas que erāt ſponſe xp̄i. ſꝫ ꝓpter ſordes pctōrum repudiate a ma culis ꝑvicia ꝯtractis abluit ⁊ deo ſpōſi ſam acceptā reddit. de qua dicit btus augu. Aqua lacrimarū balneū eſt quo abluantur ſordes vt fiāt celeſtis regni ſponſe. hec ille. Nam vita pctōris deb indigna eſſe nō p̄t que ſordes ꝑ pecca tū ꝯtractas ꝑ cordis ꝯpūctione ⁊ fletu lauare ſtudet. De hoc dicit beatus gre tāto nāqꝫ ampliꝰ pctī rubigo ꝯſumit qͣꝫto pctōris cor cū magno caritatiſ is ne decremat̉. Ad vos igit̉ fr̄es oculos mētis reducite q̄cūqꝫ vos ī adoleſetia q̄cūqꝫ ī iuuētute deliqͥſſe memīſtis de flete. morū opeꝝqꝫ maculas lacrimis tergite. Ecce ad recipiendos nos ſuꝑ ne pietatis ſinus aꝑitur nec maculoſa in nobis vita ꝯtemnitur ꝑ hoc em̄ ꝙ lᵐ quinationē ꝑhorreſcimus interne ſa mundicie recordamus. Reuertentes nos dn̄s clemēter amplectit̉. qꝛ pecca toꝝ vita indigna ei iam eſſe nō p̄t que fletibus lauat̉ vnd̓ vnuſquiſqꝫ nr̄m ad pm̄e lamēta recurrat dū flere ante te cuſſionē vacat. hec grego. O Ad exhortatōem igit̉ huius ſanctiſſimi v ri ad lamenta pm̄e r̄curramus dū femi pus vacat ī hac luce ſumus ⁊ noſtras iniquitates ⁊ pctā per ſacrimas diſma mus. Ad hoc faciendū monet etiā ac bas effrem omelia. iiij. cū dicit. Qui cūqꝫ dn̄o peccauerit modo dum temꝰ pus eſt hominū vitam amittere aūt ſe nere defleat inceſſanter vt ꝑ lacrimat poſſit gratiam indulgentie prometetꝰ aſſidue lauet corpuſculum lacrimiꝰ Liber .I. Diſt. II. Ca. I. fectus tundat gemitibus vn̄ al̓s vnū Olo vos ſcire fratres eo ꝙ nō eſt ſuꝑ lerram dulcius gaudio ꝯpnnctiōis in ſora illa qn̄ quis ad deū ex toto corde ſuſpirat cū lacrimis tūc letatur dn̄s ⁊ ꝓpter ſacrimas repromittit illi gaudi um in futuro. Beatus igit̉ ⁊ vere btūs qui habet ꝯpunctionē ẜm deū. Audite cariſſimi virtutē ꝯpunctiōis. Cōpun ctio ſanitas anīe eſt. Cōpunctio pctō tu remiſſio eſt. Cōpunctio ſpiritus ac tū ducit ad ſe. Cōpūctio vnigenitū cri ſtū facit habitare in ſe. Lacrime apud deū fiduciā dāt ſemꝑ vbi lacrime abū bant ibi cogitatōes male non approxi mnat. Quid dulcius dulcedīe lacrima tu. quid deſiderabilius beatitudine il ruis qn̄ ipſum dn̄m vidit aīa orans ⁊ ip̄ſum meditat̉ die ac nocte. Theſaurꝰ ce go bonus eſt ꝯpūctio cordis ⁊ īenu metabile gaudium. hec abbas effrem. mmagne em̄ ſunt efficacie lacrime q̄ ex puto ⁊ humili corde procedunt. nam tam dei placant gratiam amiſſam re patat infirmū diſſipant pctōres iuſti rcant angelos letificant celos reſerāt vſtas prerogatiuas lacrimaꝝ. beatus cetn̄. tāgit cū dicit. O beatiſſima lacri ma ꝑe penitētis q̄ diuinā placas iram a es archa recōciliatiōis gratie reꝑa ceix. O felix lacrime effuſio reſerans ceium inebrians angelos ſatians ſan ctos iuſtificās peccatores diſſipās in ree nū. Gaudēt namqꝫ angeli in ꝯuer none ⁊ pm̄a peccatoꝝ. ſaluteꝫ hominū epectantes ⁊ ſitientes lacrime pm̄e ptnū eorū. quia in illis odor eſt vite ſa tor gratie indulgentie guſtus ſanitas tedeuntis innocētie ſerenitas vel ꝯſci ntie ſuauitas. hec bern̄. De ꝟtute etiā acrimaꝝ ⁊ eaꝝ fructuoſo effectu petrꝰ damiani ſic dicit. quicūqꝫ frater ſecu in ꝑfecto corde deſeruit mentis ſui la rouluꝫ pecat vbi ad videndam creato ris ſui faciem totis viſibus inardeſcat ad lacrimas anhelet. Lacrimas adeo quotidianis precibus flagitꝫ. lacrima rū quippe mador aīmam ab omni labe purificat ⁊ ad proferēda ꝟtutū germi na noſtri cordis terrā fecundat. Por ro lacrime que adeo ſunt diuine exau ditōis tribunal fiducialiter adeunt ⁊ impetrantes preſto qd̓ petunt. de pctō rum noſtroꝝ certa remiſſione ꝯfidunt lacrime ſunt veraces ac doctiſſime in qͣlibꝫ hūane ignorantie dubierate ma giſtre P Nam dubitantes ex ali quo vtrū deo placeamus necne nunqͣꝫ meliorē certitudinē capimus qͣꝫ cū ve raciter lacrimātes oramus. tūc em̄ qͥc quid agēdū mens noſtra decreuerit ſu per hoc rurſum ambigere ncc̄ariū iam nō erit. Porro lacrime diluūt ſpurci ciarū om̄e in meretrice ꝯtagiū ⁊ īmun dis manibꝰ tribuūt vt nō ſolū pedū ſꝫ et dn̄ici capitis mereant̉ attactum. La crime tribuūt vt negator apl̓us modo non pereat omīo poſt lapſuꝫ. ſed vltro etiam vt ſupra ceteros celeſtis curie ſe natores obtineat principatum. Lacri me contulerunt dauid poſt adulterij ſi mul ⁊ homicidij profundiſſimum ba ratrum non modo regnū cū vita nō ꝑ deret ſed vltro etiā promiſſionē here dis ex ſe naſcituri cū iuramento ſuſci ꝑet qui ⁊ regni ſui ſolum oīm regna ꝑ petua poſſideret. Porro aūt ⁊ ſi cūcta lacrimarū dona ꝑcurrere voluero pn̄s forte dies claudit̉ qͣꝫ exemplorū copia ſubtrahatur. He ſunt em̄ q̄ ⁊ anīam a peccatorū labe purificāt ⁊ cor vagū in oratione ꝯfirmant. He ſunt que d̓ino rore ꝑauerūt gaudiū ⁊ dum ꝑ oculos carnis erumpunt ad ſpem ſe eterne et ſuꝑne beatitudinis erigunt. nō em̄ poſ ſunt in ſua petitione ꝯtemni que ⁊ ma gnas habēt voces quas profecto voces ille ad eum frequenter emiſerat ⁊ qͥd ¶Liber .I. Diſt. II. Ca. I. adoptinendū poſſꝫ ſubtiliter nouerat qui dicebat audi orationē meam dn̄e et deprecationē meā auribus ꝑcipe. la crimas meas em̄ nō oculis attendi: ſꝫ auribꝰ ꝑciꝑe. lacrimas poſtulat voces ineſſe lacrimis manifeſte deſignat. la crime nempe cū in ꝯſpectu iudicis ſuꝑ plicant nihil heſitant. ſed ſic miſcd̓iaꝫ tanqͣꝫ ꝓprij iuris ſibimet vendicāt ⁊ im petraſſe ſe qd̓ petierant ꝯfidenter exul tant. O lacrime delicie ſpiritales ſuꝑ mel ⁊ fauū atqꝫ omī nectare dulcioreſ q̄ mentes ad deū erectas iocūda ſapo ris intimi ſuauitate reficiūt ⁊ arida at qꝫ tabeſcentia corda hauſtuūt ſuperne gratie medullitus irrigant. terrenorū namqꝫ dapū ſapores atqꝫ dulcedines ſuꝑficiem quidē palati guſtantis oble ctant. viſcera aūt interiora non pene trant. Sapor vero diuine ꝯtemplatio nis oīa interiora noſtra replet vegetat et obdulcat. lacrimātes equidē oculi dyabolū terrent ⁊ ſic lacrimarū erum pentiū exꝑauet impetū ac ſi procelloſi ymbris grandinē vel fluētiū vndiqꝫ vē torū effugiat quis tempeſtatē. nam ſic̄ ſpinoſi torrentis ſuꝑueniēs cunctis al ueum ſordibus purgat ſic lacrimaruꝫ profluentiū curſus ex mente fluētis di abolice verſucie ſemina ⁊ om̄s ſorden tiū viciorū peſtes eliminat. hec petrus damiani Q Et notandū ꝙ quicū qꝫ hāc gratiā hr̄e deſiderat. neceſſe eſt vt diuini ignem amoris in corde habe at. nam ex igne dilectōis dei hec vnda profluit ⁊ ecōtrario quanto valentior vnda lacrimarū a penitēte profluxerit tanto maior ardor diuine dilectionis in corde hmōi hominis incaleſcit qd̓ probat ibidē petrus damiam ꝑ pulcrū exemplum ſcripture ſic dicens. hec in quā aqua videlicet lacrimarū compū cti ex igne ꝓfluit. vt quiſquis affluere ymbris inundatione deſiderat diuini amoris ignē prius neceſſe eſt vt in ca mino ſue mentis accēdat qd̓ facilius exprimere poſſumus ſi quod in ſcd̓o li bro macha. prohibet̉ hyſtorialiter ge ſtum ad mediū deducemus ait gͦ ſcrip tura. Cū in ꝑſidem inquit ducerentūr patres noſtri ſacerdotes qui tūc d̓i cui tores erant acceptū ignem de altari oc culte abſconderūt in valle vbi erat pu teus altus ⁊ ſiccus ⁊ in eo cōcitati ſui eum. ita vt oībus eſſet ignotus locus. Cum aūt preteriſſent multi anni pla cuit deo vt mitteret̉ neemias a rege ꝑ ſidis. hic miſit nepotem ſacerdotē. ſi lorū qui abſconderent ad requirendū ignē. ⁊ ſicut narrauerūt nobis nō inue nerūt ignē. ſed aquā craſſam. In qui bus omībus verbis illud vnū attende dum eſt ꝟbum ſpecialiter ꝙ in alto ei ſicco vallis puteo prius abſconditur poſtmodū nō ignis ſed aqua craſſa a qͦ rentibus inuenitur. mens quippe ſinci ra atqꝫ ꝑfecta deum intentōe querens nō incongrue ꝑputeum vallis altu de ſignatur ⁊ ficcū que miitū a fluidis n lecebrarū carnaliū voluptatibus ⁊ fel rene ꝯcupiſcentie ruderibus alte defo ſa ⁊ in vere humilitatis eſt cōualle fui data. huic itaqꝫ puteo ſacrificij ignisⁱ mittitur. cū in electi cuiuſlibet mēte di uini amoris flāma ꝯcipitur atqꝫ ad te leſtiū deſideriū pius aīmus inflamat ſꝫ hic ignis in aquaꝫ vertit̉. qꝛ ex igne diuini amoris lacrimarū ꝯpunctio ge nerat̉. Et notandum ꝙ nō pura aqua dumtaxat. ſed craſſa aqua narrat̉ illit reperta Quid em̄ eſt craſſa aqua niſi ſa crimarū ꝯpūctio diuine proculdubio gratie pinguedine ſaginata qua vide licet ſaginari piguedine eſtuabat pro pheta cū diceret. Sic̄ adipe ⁊ pingile dine repleatur anīa mea. Nec pretete undū ꝙ abſcondentes hunc ignē con cutati quidē fuiſſe non autē funditus Diſt. II. Ca. II. Liber .I. extinxiſſe reſerunt quia nimirū ignis diuini amoris quē ī ara noſtri cordis attendimus vt ex aromatibus bonoꝝ operū ſuaue deo facrificiū offeramus ipſo noſtre ꝯuerſionis initio intus qui de debet occulte ſemꝑ ardere nō aūt fo tas ſe ꝑ vacue glorie flāmas expādere Concutat̉ aūt ſopitis flāmis nō auteꝫ bi priuat̉ ardoris vt nō prorſus intere at ſꝫ ſeſe poſtmodū mirabiliter ignis ini aquam vertat. hec porro aqua ꝯpun ctio videlicet lacrimarū nō ſolū nos a feccatorū ꝯtagione purificat. ſed etiā vt placeat ipſa deo bona noſtra ꝯmen dat̉. om̄e namqꝫ bonorū operū ſacri fi ciū in cōſpectu ſuꝑni iudicis ſuauius tedditur. ſi ſacrimis aſꝑgatur vnde il ſic aꝑte ſubdit̉. Et ſacrificia inquit q̄ tmm poſita erāt iuſſit ſacerdos neemias aſpergi aqua ipſa ⁊ ligna que erāt ſuꝑ toſita. Sed cū opeꝝ noſtroꝝ ſacrificiū tete ꝯpunctōnis aqͣ ꝑfundimus mox mmentes nr̄as ſplendor irradiat ⁊ quid Iu obſcurū quicquid in eis tenebroſū catenus latebat illuſtrat. Quidā nāqꝫ ſobis ſe tūc intime lucis radius aꝑit ci omēs anime noſtre latebras iocūda ruigoris ſerenitate ꝑfundit quā ꝓpter tliūc cū premittit̉ quia iuſſit haurire ⁊ alit erre ſibi ⁊ ſacrificia que impoſita ē tat ſuſſit ſacerdos neemias aſꝑgi aqͣ pſa ⁊ ligna que erant ſuꝑpoſita proti nus hyſtorie ſeries addidit hoc cū fac tum eſſet ⁊ tꝑs affuit quo ſol refulſit pͥ as erat in nubilo ⁊ accēſus ignis mag rus ita vt omēs mirarent̉. Audiuimꝰ antea qꝛ aqua pro igne reꝑta eſt. Nūc ccontrario d̓r quia ꝑ aſꝑſionem aque ams maguus accenſus eſt. Ergo ⁊ ex dſſe aqua naſcitur ⁊ ex aqua ignis in ricem procreatur. quia videlicet ex ig dne diuini amoris gratia ꝯpūcttonis peītur ⁊ rurſus ex compunctione lacri aatū deſiderij celeſtis ardor augetur. Alterum ſiquidem pendet ex altero ⁊ ſibimet vtrumqꝫ preſtat dū ex amore dei lacrimarum compunctio profluit. Rurſuſqꝫ ꝑ lacrimas ad amorem dei mens noſtra feruentius inardeſcit. in qua autem mente huius alternatis re ciproca varietas agitur ab omni pro culdubio reatus ſui ſqualore purgat̉. vnde illic nō incōgrue poſtremo ſub iūgitur. Appellauit autē neemias hūc locum. netphar qd̓ interpretat̉ purifi catio. Locus itaqꝫ noſter vbiqꝫ ſacrifi cium offertur vbi aqua ignis vt dictū eſt varietas alternatur. fidelis eſt anīa que profecto nō incōgrue purificatio dicitur quia dum nunc ſuꝑmͣ amoris igne decoquit̉ nūc contriti cordis fle tibus mūdatur velut fecūdi baptiſmi fluentis abluitur. hec petrus damiam. Ecce apꝑet ſatis clare ꝑ precedentia dicta ſanctorū patrum quāte virtutis lacrime penitentiū quante ve efficatie ſunt. Et ideo a cunctis fidelibus maxi me tamen a peccatoribus penitentia ī digentibus ſunt deſiderande lachri Filius. me. On ſufficio gaudens admirari de tam excellenti dono dei eo ꝙ gratia compūctionis ⁊ lacrimarū tan tam habeant efficatiam ⁊ virtutē. S rogo de hoc informari qualiter homo carens gratia lacrimarum ⁊ eā deſide rans habere. ꝑ quē modum poſſit illā a deo obtinere. Capitulum. II. Pater. R Cire debes ꝙ ꝯpūctio ſiue lacrimarū effuſio ꝓcedit ex ſpūſancto. teſtāte leone pa pa. q̄ d̓t in quodā ẜmōe ſic. Ab ip̄o em̄ videliꝫ ſpūſctō ſunt lacrīe penitentiū Quiſquis gͦ ꝓpter ſua pctā in ſuo corde ſe ſenſerit ꝯpūctū. ſciat hāc gr̄aꝫ a deo ſibi eſſe infuſam. nam d̓s inhabitādo Liber .I. ¶ Diſt. II. Ca. II. per ſpiritum ſanctum in corde homīs cōpunctos ⁊ lacrimantes facit. de hoc qͥdā doctor ſic dicit. Quiſquis pctōrū memoria ꝯpungitur ad lamenta. iam dei circa ſe peſentiaꝫ ſciat. qn̄ ex eo qd̓ admiſiſſe ſe recolit interius erubeſcit. ſuoqꝫ iudicio penitēdo iā ſe punit. hec ille. Hāc ꝯpunctōis gr̄aꝫ deſiderabat iob cū dicebat dimitte me vt plangaꝫ paululum dolorem meum. Suꝑ quo greg. ix. mot̉. ſic dicit. Tunc ad plan gendū dolorem nos dn̄s dimittit. cuꝫ et mala que fecimus demonſtrat. atqꝫ adhuc eadē flenda que cognoſcimus adiuuat. culpas oculis obicit. ⁊ pia manu gr̄e vincula cordis ſoluit. vt ad vocatōeꝫ pm̄e mens noſtra ſe erigat ⁊ carnis ſoluta ꝯpedibus in auctorē ſuū libera greſſum amoris tendat. hec gre go. Et quia ꝯpunctio lacrimaꝝ vt pre dictum eſt ex gratia noſtri conditoris procedit neceſſe eſt. qui donum lacri marū habere deſiderat. vt ab omnipo tenti deo ꝑ humiles preces ac virtuo ſam vitam iſtud querat. Per hec igit̉ duo videlicet ꝑ orationes humiles ⁊ ꝯuerſationē virtuoſam. ſi quis in his ꝑſeuerauerit ⁊ donum hmōi petierit gratiam ꝯpunctiōis ⁊ lacrimarū pro culdubio obtinebit. ꝙ autem ꝑ oratio nes humiles querenda ſit gratia lacri marū. S Beatus greg. exponēs illud iudiciū vbi dicitur ꝙ caleph tri buit axe filie ſue irriguū inferius ⁊ ſu perius. dicit ſic. Axa ſuꝑ azinū ſedet cū irrationabilibus carnis motibus a nima preſidet. q̄ ſuſpirans a patre ter ram irriguā petit. quia a creatore cum magno gemitu cordis querēda eſt gra tia lacrimarū. Sunt em̄ qui iam rece perunt libere pro iuſticia loqui oppreſ ſos nō teneri. indigentibus tribuere. ardorem fidei habere. ſꝫ adhuc gratiā lacrimarū nō hn̄t. hi terrā hn̄t auſtra lem arentē. ſꝫ adhuc irrigua indigent qꝛ in bonis oꝑibus poſiti in quibusª feruētes ſunt. oportet vt timore iudicij vel amore regni celeſtis mala etiā que ꝑpetrauerūt deplorēt. Dat gͦ pater ſt riguū ſuꝑius cū ſe in lacrimis celeſtis regni deſiderio affligit. irriguū ꝟo in ferius accipit cū inferni ſupplicia flen do ꝑtimeſcit. prius aūt inferius ⁊ poſt irriguū ſuꝑius datur. Sed qꝛ ꝯpūctio primū dignitate neceſſe fuit vt prius ſuꝑius irriguū ⁊ poſt inferius ponetut hec greg. T Qd̓ vero ꝑ vitā virtu oſam ⁊ ſolicitudinē diligentē circa ſa lutē aīe ſue. ſit etiā querenda a deo gra tia lacrimarū. petrus damiani probat ſic dicens. ſi gratia ſpūſſancti hoīm d fuerit licet mentē quis ad ſuꝑnaꝫ glo riā ſubleuare ꝯtēdat. licet gehēne ſup plicia vel pctā preterita ad memoriaꝫ reducat vel etiā dn̄ice paſſiōis recola ꝓpter hec tamen omīa lacrime nō eru punt. cui mentis archana peccatis e igentibꝰ obdureſcūt. Tu aūt ſicut pri dens ⁊ oꝑoſus agricola. agꝝ tuū inde ſinenter exerce. terrā tuā cordis ⁊ co ꝑis vomere ſancte diſcipline ꝓſcinde viciorū vepres extirpare ꝯtende. ⁊ ſic ꝑatus quotidie tenſis in celuꝫ oculis ſuꝑmymbris mundiciā preſtolare. na ſuꝑius ille arbiter videlicꝫ ocultus ſn ſpector liꝫ ad tꝑs aquā ꝓuida diſpe ſatōe ꝯtineat. ſite ſic ſolerter agēte ai vigilē eſſe ꝯſpexerit. agꝝ ſuū in prox mo criſmatis ymbribꝰ irrigabit ⁊ ſta virtutum floribus diuerſis ager orna bit̉. vt qͥ eatenus ſqualidus ac ſteriſiꝫ videbatur iam prouentu exuberantiū ſegetuꝫ cumuletur. Quiſquis ergo nō tam arido corde merere qͣꝫ ⁊ lacrima rū inundantia queris effluere. non ſc lum te a negociorum ſtrepitu ſeculat um remoueas ſed et a fraterni ſepe co loquij mutua confabulatione te com Liber .I. Piſt. II. Ca. III. peſcere. Omnes a te mundane actio ſſes curas ac ſollicitudinis amputas. et eas tanqͣꝫ rudorū moles ⁊ meatus boſtacula obſtructi fontis ſubmouere ſeſtina. Sic̄ enim in cauerna terre de abyſſo veniens aqua colligitur. ſed ob ttibus oppreſſa nō effluit ſic in huma ſo corde ꝯſiderata profunditate diui iſi iudicij triſticia naſcitur. que tn̄ per ſetum lacrimis erūpentibus nō ema ſſat. ſi terrenorū actuū ſufflamen obſi ſſat. Triſticia quippe lacrimarum ma retia eſt ſꝫ vt huiuſmodi fontis poſſit pbertatiꝫ vena ꝓfluere. ſatage cūcta ne docij obſtacula remouere. Maliciam ſuoqꝫ iram ⁊ odiū ⁊ reliquoꝝ viciorū peſtes d̓ ātro tui cordis elimīa. ne ſi te accuſatrixꝯſcīa forte r̄mordeat. mēs tua intimi roris vacua facta in ardori dus ariditate formidīs tapeſcat San ctitatis quippe fiducia ⁊ teſtis innocē tte ꝯſcīa eſt ⁊puraꝫ mentē celeſtis gra tte tiuulus irrigat ⁊ ī̄ſoluit in ſacrīas puriciā ſqualidi cordis emollit ⁊ fluē bi meatū fletibꝰ aꝑit. ſit ergo ꝯſcīa tu pura nitida md̓a. ſit ſincera atꝫ ab oī labe nequiciarū ſpūaliuꝫ defedata. vt dam ꝯtricio cordis erumꝑe properat cex mordacis ꝯſcientie non obſiſtat. ⁊c pe. da. Ecce habemus qͣliter querē da ſit ⁊ obtinenda gratia lacrimarū vi elicet ꝑ deuotaꝫ orationē ⁊ ꝑ vite pu nratē. Si quis igitur in his ꝑſeuera recit gratiam predictā a dn̄o ꝯſequet̉ eſam ſpirituſſanctus videns hominē erctutibus adornatū cor illius ingre pit ⁊ ꝑ ſuā pn̄tiam illud in amore ſuo recendit ⁊ ꝑ ꝯn̄s ad lacrimas funden da cōpungit. Maculoſa ꝟo ac vicioſa corda inhabitare dedignat̉. ⁊ ideo la celmnarū ꝯpunctionem habere non me tentur. Filius. Uomodo ſi homo vitā ſuā emen Qauerit a vicijs abſtinēdo ⁊ pro ut dn̄s donauerit religioſe viuendo ⁊ effuderit humiles preces coram deo ꝓ pter gratiaꝫ ſacrimarū obtinendā nec talem gratiam aſſecutus fuerit vtrum cōtritio ſiue ꝯpunctio abſqꝫ lacrimis valeat ad delenda peccata. Et vtrum aliqua ꝯpunctio poſſit vicem ſupplere ſiue locum lacrimarum. Capitulum. III. Pater. U Dbas queſtio nes prout gratia dei inſpira uerit ita reſpondeo. Omp̄s igit̉ deus cui aꝑta ⁊ nota ſunt omīa corda filio rū hominū. reſpicit voluntatē ſingulo rū ⁊ quicquid boni facere homo nō p̄t quod tn̄ libēter facere vellet ſi poſſꝫ hoc deus pro facto deputat. Teſtat̉ hoc bea tus ambro. ſic dicens. Affectus tuus oꝑi tuo nomen imponit. quicquid vis et nō potes deus pro facto reputat. hec ambro. Un̄ quiſquis eſt peccatis gra uatus ⁊ non pōt pro ſuis exceſſibus la crimas effundere. doleat tn̄ ex toto cor de ſe offendiſſe deū ⁊ lugeat. veniam a dn̄o ꝯſequetur. qui piam voluntatē ſe humiliter inuocantiū reſpicit. nā con tritio ⁊ meror ⁊ ſuſpiria etiam ſine la crimarū effuſione cū haberi non p̄t va lent pctā diluere. De hoc dicit iohēs abbas mōtis ſynai in tractatu de. xxx. gradibus ſic. Sunt aīe que ſacrimari ⁊ lugere nō valent. ſed ꝑtriſticiā ⁊ me rorem ⁊ ꝯtritionem multaqꝫ ſuſpiria peccata diluunt ⁊ abſtergunt. hec ille. Hoc idē ſentit petrus damiani ſic. d. Cum igitur mēs hominis celeſtis gra tie rore perfunditur ꝑ compuctionis fletum lacrimarum mundantium ym bribus irrigat̉ vbi ⁊ ſi ex carneis ocu lis lacrime nō erumpant. ipſa tn̄ ama ritudo cordis a lacrimarū fructibꝰ nō elongat Quia qd̓ ex ramo exterioris accidētie nō colligt̉ in ipſa cordis hu Liber .I. Diſt. II. Ca. III. (midi virenti ſem ꝑ radice ſeruat̉. ſuffi cit em̄ ſi mens ſit flebilis etiā ſi iugiter nō poſſit. vnde cū viſibiles lacrimas non poteſt quis ex oculis carnis expri mere ſufficiat exceſſus ꝓprios ītra cō triti cordis archana deflere. hec petruſ damiam. Patet igit̉ ex predictis qua liter gemebunda ꝯpunctio etiam ſine lacrimarū effuſiōe deleat peccatū. que tn̄ gratia quāuis haberi nō poſſit debꝫ tn̄ ab vnoquoqꝫ deſiderari. Solet aūt pius dn̄s a ſe etiā timentibꝰ hanc gra tiam plerumqꝫ ſubtrahere quia cernit ex hoc dono poſſe aliquos ſuperbire. ⁊ ideo non donat vt in humilitate ꝑma neant. Confert tn̄ penitētibus ad ſe cō uertentibꝰ validam ꝯpūctionis gratiā que delet peccatū ⁊ ſupplet locuꝫ lacri marū. ſed talem ꝯpunctōem ſine lacri marū effuſione nonnulli penitentes ꝓ modico ducūt ⁊ in timore ⁊ humilita te ac ſtatu bono ꝯſeruantur. iſta tangit iohānes abbas intractatu de. xxx. gra dibus ſic dicens vidi in quibuſdā lu ctum ⁊ vidi in alijs ꝓpter penuriaꝫ lu ctus. luctum qui licet habentes tanqͣꝫ nō detinentes afficiunt̉ ꝑ bonū ⁊ ꝑ bo nam ⁊ pulcram ignorantiā impreda biles manent. ſolet em̄ ⁊ ipſuꝫ larima rū donum magis vacuos plerumqꝫ ex tollere qͦ ex re quibuſdam nō datur vt huius priuatōne ⁊ inquiſitōe in ſuſpi rijs in merore ⁊ triſticia aīme ſeipſos affligant. ⁊ profunda ꝯtriſtatiōe ⁊ ex tenuatione penurie luctus auguſtient̉ que locum lacrimarū ſine ꝑiculo hn̄t. quāuis ab eis hec cōuenientius pro m hilo reputentur. hec abbas iohānes. Pec hanc autoritatē ſancti viri colli gere poſſumus ꝙ ꝯtritio meror ⁊ ꝯpū ctio ⁊ ſuſpiria que habentur pro pecca tis etiā ſine fletu locū ſupplēt lacrima rū. Patet igit̉ reſponſio ad ſuꝑius in terrogata ꝙ ꝯtritio ſiue ꝯpunctio q̄ ex meſto ⁊ humili corde ꝓcedit etiā ſine ſacrimis pōt tanta eſſe ꝙ delet pctm̄ª ſupplet locum lacrimarū A Sed ſciendū ꝙ ſunt nonnulli qui poſt p̄cta ꝑpetrata ad deū per pm̄am redunt̉. ⁊ ſtatim in principio ꝯuerſiōis ſue gra tiam lacrimarū a dn̄o percipiūt quaꝫ etiam gratiā per timorem dei ac boſſe vite ſtudiū ⁊ humilitatē in ſeipſis cū ſtodiūt ⁊ ꝯſeruant. Et ſunt nōnulli. qͥ quidē lacrimarū gratiā in cōuerſiōis nouitate ꝑcipiūt. ſed hāc per incutia ſeu negligentiā vel vitam inordinata ac vicioſam perdūt. Et ſunt nōnulli. qui quāuis ꝓ ſuis exceſſibus ⁊ p̄ctīꝫ doleant. valde ac ꝯpungant̉. lacrimas tn̄ pro delictis ſuis fundere nō valent Et ſunt nonnulli qui in principio ſue ꝯuerſionis ſua pctā flere nō valent. ſa ciunt tn̄ quod poſſunt ſe per ꝯpunctio nē cordis ſeu gemituꝫ ac merorē afſi gentes. vitamqꝫ ſuam emendantesª cū diligentia cuſtodientes. Hi tales ſic in tali propoſito perſeuerantes pe: cipiūt proceſſu temporis ex dono dei et gratiaꝫ lacrimarū ⁊ ſic vterqꝫ home ꝯſolat̉ interior gemendo exterior ne do. nihil em̄ ita reficit aīaꝫ peccatrioꝰ ſiue ꝯſolatur quēadmodū humilis eſ fuſio lacrimarū. De hoc dicit richatꝰ d̓ ſancto victore ſuper illo ꝟbo fuerb mihi lacrime mee ⁊cͣ. Hmōi panes ſo mo interior aliqn̄ ſolus comedit. aſt aliquando etiaꝫ vt ſecum comedat do meſticum ſuum vix multa fatigatione compellit. Panem ſuū ſpiritus ſoluē comedit. qn̄ animus quidem de pecca tis dolet. verum tamē lacrimas nulſa ratione extorquere valet. panem doſo ris pariter comedunt ⁊ cibum vinum quaſi vnanimiter ſumunt. cū interior homo profunde ingemiſcit. ⁊ ad eſus gemitū exterior homo vbertim ſacri mas fundit. hec richar. Inter hec eti Liber .I. Diſt. II. Ca. III. am ſciendum ꝙ ſunt nonnulli. qui cō punctionē lacrimarū ꝑcipiūt. ſed hui militatē circa eandē gratiā non habēt ſſam contra proximoꝝ vitam nōnūqͣꝫ ſe erigunt. vel contra ꝯditoris ordina tione murmurant. aut etiā propter co mnodum tꝑale ſeu vanam gloriam hoc agere ſtudent. De talibꝰ beatus greg. tx. mor̄. exponens illud iob. Si lotus fuero quaſi aquis muis ſic dicit Sunt ſionulli qui lamenta habent. ſed humi ſitatē nō habent qui afflicti plangunt ſed tamen in ipſis fletibus. vel contra proximorū vitam ſuꝑbiunt vel contra bedinationē cōditoris erigunt̉. hi m imiru aquas habent ſed niuis aquā nō habent̓ ⁊ mundi eſſe nequeūt. quia hui titatis fletibꝰ minime lauant̉. Aquis aute niuis a culpa ſe lauarat. qui confi center dicebat. Cor contritū. ⁊ humi riatū deus non ſperm̄t. Qui em̄ lamen tis affligunt̉ ſed murmurādo rebelles rant. mentē quidē ꝯterunt. ſed humili ati ꝯtemnunt. Quāuis aque niuis in telligi ⁊ aliter poſſint. Aqua em̄ fōtis ct ſiuminis ex terra oritur. aqua vero m nis ex aere proruit. Et ſunt pleriqꝫ qͥ a brationū lamenta ſe cruciant. ſed to trs ſamentorū laboribus. ad deſideria ſeccena exſudant ꝯpungunt̉ in preci dus. ſed felicitatis tranſitorie gaudia ⁊quirunt. hos itaqꝫ niuis aqua nō ab trit. qꝛ eoꝝ fletus ab ymis venit. Qua tem ex terre aqua profuſi ſunt. qui ꝓ teccenis bonis in precibus cōpugunt̉ Qui pero idcirco plorant. quoniā pre mia eterna deſiderant aqua niuis hos eiuit qꝛ celeſtis ꝯpūctio infundit. nā cū phennē patriaꝫ ꝑ lamenta appetūt ciuſqꝫ deſiderijs accenſi plāgūt a ſum mis accipiunt vnde mūdentur. Sed rabūſqꝫ pena corruptōis aſtringimur natūlibꝫ rectis oꝑbꝰ luceamus verā nūdiciaꝫ tn̄ nequaqͣꝫ apprehendimus ſed imitam vnde aꝑte ꝑ iob ſubditur. Tamen ſordibꝰ intinguis me. Deus nos ſorbibꝰ intinguere dicit .i. intinc tos ſordibꝰ demōſtrare. qꝛ quanto ad illū verius ꝑ bona oꝑa ſurgimus tāto ſubtilius vite noſtre ſordes cognoſci mus. quibꝰ ab eis mundicia diſcorda mus. Ait ergo. Si lotus fuero ⁊cͣ. ac ſi aꝑte dicat. Quāuis lamētis ſuꝑne cō puctōis infundar. qͣꝫuis ꝑ ſtudia recte oꝑatōis exercear. in tua tn̄ mundicia video ꝙ immūdus ſum. intentū quip pe deo aīam ipſa adhuc corruptibilis caro diuerberat. eiuſqꝫ amoris pulcri tudinē obſcenis ⁊ illicitis cogitatio nū motibus fedat. naꝫ mūdos nos ad ꝑfectū reddere vel vita vel lacrime nō valent. quouſqꝫ nos mortalitatis nr̄e corruptōis tenet ꝯditio. hec gre. B Und̓ quiſqꝫ gratiā lacrimarū a dn̄o ꝑ ceꝑit illam ſtudeat ꝑ humilitatē ⁊ bo nam ꝯuerſatōem in ſeipſo cōſeruare. ¶ Si quis vero hanc gratiaꝫ habi tā ꝑ incuriā aut negligentiā ſeu etiaꝫ vitā inordinatā a ſe elongatā ſenſerit ꝑ pn̄am ⁊ gemitū cordis ac vite emē dationē conetur illaꝫ in ſemetipſo re formare. Si quis donū lacrimarū nō dū eſt aſſecutus. ꝑ hūiles or̄ones ⁊ la menta pm̄e ac vite puritatē laboret a dn̄o illud obtinere. ⁊ dū donū p̄dictū adeptus fuerit videat ne ꝑ negligenti am aūt aliqd̓ viciū ſeu elationē mētis hoc ꝑdat. Si qͥs ꝟo p̄dictā gr̄am lacri maꝝ ex corde hr̄e deſiderat ⁊ ꝓ illa ob tinēda ſe ꝑ gemitus ⁊ lamēta ac mero rē aīe intus mactat. nec tn̄ aſſeqͥ vale at qd̓ precat̉. talis nō deſꝑet. ſꝫ ſua fla gicia ⁊ pctā ꝑꝯtritōeꝫ ⁊ ꝯpūctōeꝫ cor dis ac lamēta pm̄e ſtudeat abſtergere quia cōpūctio ac meror ſeu gemitus. que procedunt ex humili corde etiam ſine lacrimis valent vt ſupra dictum eſt peccata delere. quia corꝯtritū ⁊ hu ¶ Liber .I. ¶ Diſt. II. Ca. III. miliatū deus nunqͣꝫ deſpicit Diligen da tamen valde eſt ⁊ deſideranda com pūctio lacrimarū. quia nihil mouet de um ad miſerandū ſiue etiam cogit. ſic̄ humilis lacrimarum effuſio. Teſtatur hoc beatus augu. cū dicit. Omnia alia habent effectum mouentis vel ſuppli cantis. ſed ſola lacrima effectū cogen tis. Hec augu. Hoc idem affirmat bea tus hieronimus ſic dicens. Oratio de um lenit: ſed lacrima cogit. Ecce quo modo humiles lacrime cogunt deū ad preſtandum miſcd̓iam ⁊ veniaꝫ penitē tibus. ipſa em̄ lacrima ex pio cordis procedes affectu iudicis nō timet ter rorē accuſantibus inimicis filentium imponit. ſola intrat ante deum. ſola vir tute vincit inuincibilē. hoc probat bea tus bern̄. ſic dicens. O humilis lacri ma. tua eſt potentia. tuū eſt regnū aſpe ctum iudicis non vereris. inimicis ac cuſantibus ſilentiū imponis. ſola in grederis ante deū. ſed nunqͣꝫ ſola aut vacua exibis. quid plura. vincis īuin cibilem ligas omnipotētem. hec bern̄. Ex iam dictis poſſumus cognoſcere multū validam eſſe virtutē lacrimarū quia vincere poſſunt inuīcibilem ⁊ ad miſerandū inclinare omnipotentē vn de quilibet peccator etiam maximis ⁊ multis ſceleribus inuolutus vim facit omnipotenti deo nō eū cōpellendo. ſed flendo. nō prouocando. ſed lacrimis exorando. ⁊ ꝑ humilitatē gemendo. De hac ſalubri violentia beatus aug. ſuꝑ illoverbo D Regnum celoꝝ vim patitur ſic dicit. vim facimus do mino nō ꝯpellendo ſed flendo nō pro uocando iniurijs ſed lacrimis exoran do non blaſphemando ꝑ ſuꝑbiam ſed ꝑ humilitatem metendo. O bona vio lentia que vim patiēti bonitatē elicit. et vtilitatem tribuit inferenti. Quiſ quis violentior chriſto fuerit religioſior habetur a criſto. Aggrediamūr in quā illum non ferro nō fuſte non ſaxo ſed cōſuetudine ac boni oꝑis caſtitate hec ſunt arma noſtre fidei. quibus in greſſione certamus vt autē his armis vti in via ferendo poſſimus. ante cor poribus noſtris vim quodāmodo faci amus ⁊ expugnemus membroꝝ vicia ac virtutū premia cōſequamur. prius eniꝫ ipſi regnare debemus in nobis vi regnū poſſimus diriꝑe ſaluatoris. ſic augu. Beatus etiam greg. eodem ꝟ be Regnū celorū ⁊cͣ. dicit ſic. Qui pem tentiā peccatoribus indixit. quid alio qͣꝫ regno celorum fieri violentiam do cuit. Rogitemus ergo cariſſimi. ma la que fecimus. ⁊ noſinet ipſos aſſidu is lamentis atteramus. hereditate ſu ſtorum. quam nō tenuimus. per vitam capiamus ꝑ pm̄am. vult a nobis oīn potens deus talem violentiā ꝑpeti. na regnū celorū rapi vult noſtris fletibꝰ. quod noſtris meritis non debet̉. Exel ceamus ergo noſipſos in lamentis ex tinguamus fletibus ⁊ dignis pm̄e fru ctibus culpas. hec grego. Audientes igitur tantā vim ac virtutem eſſe in ſa crimis vnuſquiſqꝫ qui ſe ſentit in aſi qua anguſtia aut neceſſitate poſitum deſiderat conſolari vel etiam ab his ſ berari fundat ad deum ſacrimas. xio quod hortatur beatus augu. ſic dices E Si deſideras quod nō habes fu de lacrimas. Et iohānes criſoſtimuꝫ Nemo ad deū flens aliqn̄ acceſſit. qu nō quod poſtulauit accepit. nullus as eo bn̄ficia dolenter optauit. qui nō im petrauit quod voluit. hec criẜ. Et quia nihil ita efficax eſt ad impetranda ea que ſunt ſalutis ⁊ amouēda ea q̄ ſuᵐ ꝯtraria ſaluti ſic̄ ſunt lacrime q̄ ex hb li ⁊ pio corde procedūt ideo quiſibe homo. maxime tamen penitentes. qd conuerſi ſunt ꝑ pm̄am ad dn̄m in hre Liber .I. ¶ Diſt. II. Ca. III. gtatia cooꝑante dn̄o. ſe ſtudeat exerce te. nam cum aliquis ꝑ pm̄am ⁊ ſanctā duerſionē appropinquat dn̄o. olocau ſtū deo factus eſt. Conetur ergo vt mū bum ſe olocauſtū dn̄o ꝯſeruet. Si aūt aliquod viciū temptando nitit̉ mac tate. hoc olocauſtum ꝑ ꝯpunctionem et effuſionem lacrimarū ſtudeat illud emſendare. Quiſquis etiā poſt ꝯuerſio ſſe in ſtatu religionis exiſtens ſe ſenſe tut ꝓpter preterita peccata in corde ſeu ꝯſcientia ſua eſſe grauatū ꝯpungatur tuttat ad lacrimas Si quis vouit aut llatuit in corde ſuo ſeruare caſtitatē. ⁊ ſe ꝑ turpes ⁊ illicitas cogitatōes tēp tati ſenſerit. ꝯpungat̉ currat ad ſacri mas Si quis vero decreuerit in aduer ſis ſeruare pacientiā. ⁊ ſe ꝓpter aliquā aduerſitate ſenſerit ira turpari aut do ſbre cruciari. ꝯpungat̉ currat ad lacri mnas. Si aliquis ſtatuit in corde ſuo dumilem locū tenere: ⁊ hūilitatis vir tute in ſe ꝯſeruare. ſed cum deſpectus ptimi aduenit. ⁊ ob hoc ſe ſenſerit in vignari ac meſtū eſſe. ꝯpungat̉ currat rū lacrimas. Quiſquis etiā in quacū b alia tribulatōe ſeu temptatōe ſe cō texerit ꝯſtitutū. currat ad remediū la timarū ⁊ ad medicamentū ꝯpunctio ns vt mūdatus ⁊ purgatus ꝑ talia re redia oſtia ſancta ſiue olocauſtū mū da in ꝯſpectu dei valeat inueniri. Ma bnus em̄ creatoris noſtri miſcd̓ie finꝰ ra cecipiendū humiliū fletus. Pater tao fons miſcd̓ie. curramus ad lacri nas. lauemus nos in hoc fonte pieta rs in quo fonte ipſe dd̓. petrus. mag. valena. ⁊ latro in cruce loti ſunt. Cum dit ꝯgnoſcamus tantos ſe iaꝫ lauiſſe ir noc fonte pietatis. ergo de venia et mendatōe noſtra non deſperemus. qͥ dt exempla miſcd̓ie in pignore reti remus. De iſtis iam memoratis ⁊ de rectibus lacrimarū. beatus grego. in tractatu ſuꝑ ezechielē ſuꝑ illo ꝟbo ibi lauant olocauſtū ſic dicit. Qui ſe ꝑ fi dem in cōuerſatōe ſancta dn̄o deuoue rūt olocauſtū dn̄o facti ſunt. Sed qui adhuc multa in ſe de corruptibili ſua carne patiunt̉. quia adhuc in eis cor dis mundicia ſordidis cogitatiōibus inquinat̉ quotidie ad ſacrimas redeūt aſſiduis fletibus affligunt̉. Sanctorū etem̄ patrū ⁊ dicta ⁊ facta ꝯſiderant. ⁊ cū ſe indignos pēſant in portarū oſtio olocauſtū lauant. Ecce etem̄ qui pro ti more oīpotētis dn̄i eſſe patiēs deuouit nulli ꝯuīciū pro ꝯuicio reddere omīa eqͣnimiter tolerare ⁊ tn̄ hūc cōtumelia ab ore proximi illata ſubito percuſſit. turbatus forte aliquid loquit̉ quod lo qui nō debuit. certe iſte iam olocauſtū eſt ſed adhuc inquinatū fortaſſe cōtra illatas ꝯtumelias. quas portat dolore tangit. eiuſqꝫ aīmus in caritate ſaucia tur. F Patīa em̄ vera eſt q̄ ⁊ ipſum amat quē portat. naꝫ tolerare ⁊ odiſſe nō eſt virtus mā ſuetudinis ſed velamē furoris. Hic itaqꝫ ſepe in cogitatōne ſua ſe iudicat reprehendat ſemet ipſuꝫ qꝛ dolet nec tamē apud ſe preualet ob tinere. ne doleat. iam ergo ꝑ bonaꝫ vo luntatē ⁊ deuotionē olocauſiū eſt. ſed tamen ꝑ dolorē quo tangit̉ adhuc inqͥ natū. Alius ea que poſſidet apd̓ ſemer ipſum decreuit indigentibꝰ cuncta tri buere. nihil ſibimet reſeruare. vitā ſu am ſoli gubernatōi ſuꝑne ꝯmittere. ſꝫ dum prebet pauꝑibus q̄ hꝫ fortaſſe co gitatio menti ſurripit. que dicit vnde viues ſi cūcta dederis. nec tamen de fi ſtit tribuere. ſed qd̓ letus dare ceperat poſtmoduꝫ triſtis prebet. Quid hmōi mens. niſi olocauſtū miſcd̓ie eſt. ſed tn̄ ꝑ triſticiā cogitatōis inquinatū. Aliꝰ ꝯtempta mundi ſuꝑbia. honores atqꝫ dignitates huius ſeculi decreuit deui tare. vltimū apud hoīes locuꝫ appetit k. j. ¶ Liber .I. Diſt. II. Ca. .III. obtinere. vt tanto excelſior inueniatur in ꝑmanenti gloria. quanto humilior aſpicit̉ in tranſeunti vita. is forte cū ſubito ſeſe a proximo deſpici cognoſ cit. dedignatur. cur deſpicit̉. vult qui dem eſſe in loco humili. ſed tn̄ attendi ꝯtemptibilis nō vult. hunc iam deuo tio eleuat. ſed adhuc īfirmitas grauat iam ergo ꝑ deuotionē olocauſtū ſꝫ ad huc ex infirmitate inquinatū. G Scire debemus ꝙ differentia ſit inter ſacrificiū ⁊ olocauſtū. In ſacrificio eī ꝑs pecudis. in olocauſto vero totuꝫ pe cus offerri ꝯſueuerat. Pēſemus ergo quid ſit ſacrificiū quid olocauſtū. Cū em̄ quis ſuū aliquid deuouit ⁊ aliquid nō vouit ſacrificiū eſt. Cū vero om̄e qd̓ habet qd̓ ſapit omnipotēti deo vouerit olocauſtū eſt. nam ſunt quidā qui ad huc mente in hoc mūdo retinent̉. S tamen ex poſſeſſis rebus ſubſidia egē tibus miniſtrant. iſti in bonis que ſaci unt ſacrificiū offerūt. quia ⁊ aliquid d̓ actione ſua deo īmolant. ⁊ aliquid ſi bijpſis reſeruant. Et ſunt quidā qui ni hil ſibimetipſis reſeruant. ſed ſenſum linguā vitā atqꝫ ſubſtantiā. quā ꝑcepe rūt omīpotenti deo īmolāt. Quid iſti niſi olocauſtū ymo magis olocauſto fi unt. Sꝫ ſciendū nobis qꝛ ſunt quidaꝫ qui etiam ſeculū relinquētes totū qui dē offerunt. quod habent. ſed tn̄ in bo nis que agunt minīe cōpungunt̉ ⁊ bo nū quod agunt. olocauſtū eſt. ſed quia flere ⁊ ſeipſos dijudicare neſciunt. ſe qꝫ ad lacrimas nō accendūt ꝑfectū eo rū olocauſtū non eſt. Hinc em̄ ꝑ pſal miſtam d̓r. Uemor ſit omīs ſacrificij tui ⁊ olocauſtum tuū pingue fiat. Olo cauſtū quippe ſic cū eſt bonū opus. qd̓ orationis lacrime nō infundūt. Olo cauſtū vero pingue eſt qn̄ hoc quod be ne agitur corde humili. etiam ꝑ lacri mas irrigat̉. Unde rurſum dicit̉ olocauſta medullata offeram tibi. Quiſ quis enim bonū opus agit ſed omīpo tētis dei amore atqꝫ deſiderio flere ne ſcit. olocauſtū habet. ſed medullam in olocauſto non habet. Qui vero bona operatur ⁊ viſione iaꝫ creatoris ſui in hyat. atqꝫ ad eterna contemplatiōis gaudia ꝑuenire feſtinat. ſeqꝫ ipſum ex amore quo accendit̉ in fletibꝰ mactat olocauſta medullata dedit dn̄o. Stu dendum ergo nobis eſt. ⁊ mala fundi tus rel inquere. ⁊ bona que fecimus b perari. atqꝫ vt ipſis bonis que agimus amore eterni luminis ꝯpūgamur. Co ſiderandum quippe eſt opus noſtrum. quale ſit. que cogitatio in opere. que tentio in cogitatione ⁊ cum in noſtio bono opere admixtuꝫ aliquid malicie vel praue delectatōnis agnoſcimus. te deamus ad lacrimas. lauemus olocan ſtum. Sunt quidam qui ſemetipſosⁱ magnis actionibus deo deuouerunt a qꝫ ad tantam ꝑfectionē ꝑuenerunt. vi ab eis nulla vnqͣꝫ difficultate flectatur quatenus in deliberatiōe caſtitatis ne quaqͣꝫ caro in praua cogitationis deſe ctatione animū ſternat. Nam ⁊ ſiqua do ꝑ ſugeſtionē pulſat ſurgere non pe mittitur. quia vigore iudicij caſcatut In deliberatione quoqꝫ patientie ne ſermo iordinatus ab ore prodeat. nec dolor tacitus animum premat vt in ee liberatione humilitatis. nullus deſpe ctus animū mordeat. Sed cuꝫ iam ii his. que recte deuouerunt ſeſe fortiteꝰ exhibent. Priora tamen peccata. que ab his ante bonā deliberationem et trata ſunt. ad memoriā deducūt ⁊ pͥſa gūt. quicqͥd illicite ſe egiſſe memīetu Hi itaqꝫ ꝑ vitā quā tenent olocauſis ſunt ſꝫ ꝑvitā quā ante tenuerāt inqu natū. quia mūdāt ſacrīs vitā. qua peꝰ uis aliqn̄ actibꝰ inquinauer̄t. Nos ſta qꝫ īter hec ad vitā preteritā mētis dtꝰ Liber Diſt. II. Ca. III. .I. los reducamꝰ reminiſcam qd̓ fuimus cū mūdi huius ꝯcupiſcētias ſequere mnur. Et ſi dn̄ꝫ iam toto corde deſerui iſius qꝛ nos peccaſſe memīmus deflea ſſus in fletibꝰ olocauſtū lauemus. Ec te omīpotenti deo deuouimus caſtita ſe noſtrā. ſed ſi adhuc īmunda cogita tio mentē inqͥnat. redeamus ad lacri ſſas lauemus olocauſtū. Ecce patien ti a nos ſeruare decreuimus ſed adhuc ta ꝑturbat ſi mētē tacitus dolor ex cru ctatt. edeamus ad lacrimas: lauemus blo cauſtū. Ecce iā incepimus poſſeſſa ttibuere atqꝫ in hoc mundo hūiles al̓s humilitatis locū tenere. Sed tn̄ ſi ad hūc anīm inopie ſuſpitio deprimit .ſ. deſpectus ꝓximi in aliqͣ nos indigna tde ꝯfundit. redeamus ad ſacrimas la nemus olocauſtū. Magnus eſt em̄ cre atori noſtro ad recipiēdos fletus hūi ſtum miſcd̓ie ſinus. vbi em̄ innumera piſiū hoīm fletus ſuſcepti ſunt. ibi lo cū ſuū inuenture ſunt ⁊ lacrime noſtro patet ergo fons miſcd̓ie. curramus cū acelmis: lauemus nos in hoc fonte pi cratis. In hoc fonte ipſe dd̓ lotus eſt. cir cedijt ad lamētū pm̄e poſt maculas priuis culpe. In hoc fonte miſcd̓ie lo ta eſt maria magdalena poſt pctā mul a. in hoc fonte lotus eſt petrus poſt ne bationē ⁊ latro in cruce. Cur igit̉ pi dei ſumus. cur torpentes ⁊ frigidi re raſſeamus. qui in hoc fonte pietatis cantos ſe iam lauiſſe cognouimus Er do ſſe de emendatiōe noſtra deſperemꝰ rat tot̓ exempla in pignore retinemꝰ Allerere ergo fonte pietatis debuera mus etiā ſi clauſus eſſet. ⁊ patet ⁊ negͣ raimus. mittamus oculos fidei ī mū da pniuerſuꝫ ꝯſideremus qͣnti pctōreſ piēbus ac noctibꝰ ꝑ lamenta in hoc fō tem ſſcd̓ie lauant̉. qͣnti poſt maculas aa noticiā redeūt Curramus cum tali dus poſt mortis tenebras ad aquā vite Cōſideremus quantū peccauimus qͣn tum quotidie peccemus atqꝫ vt appare mus mundi poſt culpas lauemus olo cauſtū. hec dicta greg. ſuꝑ ezechielem. Ut igitur virtus ꝯtritōis ſeu ꝯpunctō nis ac etiā effectus lacrimarū clarius pateſceret. ſermo d̓ hac materia ī lon gum eſt protractus H Ultimo e tiā videndū eſt de ꝯtritōe. vtrū ꝯtritio ſiue ꝯpuctio poſſit tollere totū reatum culpe videlicet ⁊ pene. Ad qd̓ ſciendū ꝙ ꝯtritio tanta poteſt eſſe ꝙ delet totū peccatum. Et de hoc dicit beatus aug. Peccata longi temporis pereāt. etiā vnius hore momento ſi fuerit in corde vera ꝯtritō. Cōtritio aūt vera multa re quirit. maxime tn̄ dolorem cordis qui ex timore ⁊ pio amore d̓i pro pctīs cō miſſis procedit. nam quanto cū maio ri dolore lacrime ꝓ facinoribꝰ fundūt̉ tanto a benigno cōditore ꝑfectius cul pa remittit̉. ipſe em̄ ſolus labore ⁊ do lorem ꝯſiderat ⁊ prout quis magis cō punctus fuerit. tauto potiorem veniaꝫ pro ſuis exceſſibus ab ipſo ꝯſequetur. Unde iohānes abbas mōtis ſynai. iu dicatur penitus a bono ⁊ iuſto iudice noſtro nature virtus in lacrimis. ſicut in alijs vniuerſis. vidi em̄ paruas gut tas cū dolore effuſas. ⁊ vidi fontē ſine dolore manantē ⁊ quidē magis ẜm do lorem ⁊ non ẜm lacrimas iudicaui la borantes. Arbitror aūt ꝙ et deus. hec ille Et de beato petro legit̉ ꝙ poſt nega tioneꝫ dn̄i egreſſus eſt foras ⁊ fleuit a mare. qui vemiam ab ipſo ſtatim ꝯſecu tus eſt. Ex dictis ergo colligere poſſu mus ꝙ ꝯtritio intantū poteſt extende re ſe. ꝙ tollat totum reatū quantū ad culpam. ⁊ etiā quantū ad penā. Unde thomas de aquino dicit. Intentio cō tritōis poteſt attendi dupliciter. Uno modo ex ꝑte caritatis. que diſplicen tiā cauſat. ⁊ ſic poteſt in tantū intendi k. ij. charitas in actu ꝙ ꝯtritio inde ſeq̄ns merebit̉ non ſolum culpe amotionem ſed etiam abſolutionē ab omni pena. alio modo ex parte ſenſibilis doloris quem voluntas in ꝯtritione excitat et quia ille etiaꝫ pena quedam eſt. tantū p̄t ītēdi ꝙ ſufficiat ad deletionē culpe ⁊ pene I Etiā ſciēdū ꝙ in ꝯtritō ne duplex eſt dolor de peccato. vnus in parte ſenſitiua que paſſio eſt ⁊ hic nō eſt eſſencialiter ꝯtritio prout eſt actus virtutis. ſed magis effectus ipſius. ſi cut em̄ pm̄e virtus exterioreꝫ penā ſuo corꝑi infligit ad recōpenſandā offen ſam. que in deum commiſſa eſt. officio membrorum. ita etiam ipſi ꝯcupiſci bili penā infert doloris predicti. quia ipſa etiam ad peccatū cooꝑabatur. A lius dolor involuntate. qui nihil aliud eſt qͣꝫ diſplicētia alicuius mali ⁊ ſic cō tritio eſt dolor ꝑ eſſentiam ⁊ eſt actus virtutis penitētie. hec thomas de aqui nō F Et quamuis vt predictum eſt ꝑ cōtritionē deleatur culpa vel etiā pena. nihilominus tn̄ confeſſio ⁊ peni tentie iniūcte expletio requirit̉. etiaꝫ tūc non ꝓpter remedium ſed ꝓpter pre ceptum. ⁊ non ſolū ꝓpter preceptum tenetur quis ꝯfiteri ⁊ ſatiſfacere. ſed ꝓ pter incertitudinē. quia nō eſt certus ꝙ ſua ꝯtritio fuerit ſufficiens ad ſuuꝫ reatum totū tollenduꝫ. Unde oportet vt propter preceptum ⁊ talem incerti tudinē quilibet etiam multum contri tus currat ad remedium confeſſionis niſi articulus neceſſitatis hoc excludit aut impediat. Nunc igitur de ſecun da parte penitentie videlicet de confeſ ſione dicendū eſt. Filius. Oſt informationem d̓ contritio ne ſiue compunctione. Hunc de confeſſione que ſecunda eſt pars peni tentie ego cupio edoceri. Capitulum. IIII. Pater. L Diſt. II. Ca. IIII. Onfeſſio eſt vt ait augu. ꝑ quā morbus lates ſpe venie aperit̉. Hec eſt ꝯfeſſio ſacra mentalis que eſt pars pm̄e. hic ꝯuenie ter deſcribitur ⁊ ꝑ materiā que eſt pet catū ⁊ ꝑ actum. qui eſt aꝑire ⁊ ꝑ finem qui eſt ſpes venie. Conſeſſio etiā eſt ſe gittima corā ſacerdote pctōrum decia ratio vel dicitur ſimul vel ex toto vel vſi diqꝫ faſſio. nam ille ꝯfitetur qui totuꝫ fatetur. hec precipit̉ ꝑ hieremiam. iij. Effunde ſicut aquam cor tuū ante con ſpectu dn̄i dei tui. Et pſalmiſta. Effui dite coram illo corda veſtra. beatus au gu. etiam dicit ꝑvos peccaſtis per ꝟos etiam crubeſcatis videlicet ꝯfitendo Erubeſcētia em̄ remiſſionis habet ꝑte vtrū aūt teneamur ad cōfeſſionem di cendū ꝙ ſic M Omnis em̄ pecca ti ſiue actualis ſiue originalis eſt reme dium paſſio xp̄i. illius em̄ virtus paſi onis in ſacramētis ecc̄ie eſt impreſſa. vnde non poſſumus a peccato ſiue ad tuali ſiue or. ginali ſanari ſine ſacram torū ſuſceptione. vel in re qn̄ habetur oportunitas ſuſcipiendi. vel in proxbꝰ ſito cū articulus neceſſitatis excludit ſacramentū nō ꝯtemptus religionis Confeſſio vero ꝑtinet ad ſacramentuꝫ inſtitutū contra morbum peccati mor talis ideo tenemur ꝯfiteri. hec em̄ fria videlicet ꝯtritionem ꝯfeſſionem ⁊ ſa tiſfactionem ſcire debemus eſſe ex pr̄e cepto diuine ſcripture. nam cōtritio precipitur iohelis. ij. Scindite corda veſtra. De ꝯfeſſione dicit̉ iacobi vtt mo. Confitem ī alterutrū peccata vt a De ſatiſfactione habet̉ math. iiij. F nitentiam agite. appropinquabit emꝰ regnū celorum. non eſt ergo ſalus nne ꝯfeſſione. vbi quis habere poteſt ſaccꝰ dotem cui confiteatur. De hoc dicit t char. de ſancto victore. Fiſi eniꝫ quᵐꝰ ELiber ..I. Diſt. II. Ca. IIII. cod ignam ꝯfeſſionem fecerit ſuorum ſcelerū. ipſe ſaluari nunqͣꝫ poterit ine ternū. ⁊ btūs iero. quotquot em̄ abſqꝫ cōfeſſione deceſſerint hoīes. nil aliud ſibi qͣꝫ eternas debere nouerunt miſeri is ⁊ dolores N Eſt aūt primo ſci endū ꝙ cōfeſſio pctōrum aut procedit ct gratia ſpirituſſancti aut ex metu fu rat ī iudicij. primū probat augu. ſic di teſis Donū ſpirituſſancti iam hꝫ qui dſitetur ⁊ penitet. qꝛ nō poteſt eſſe ꝯfeſ ſſo peccati ⁊ ꝯpūctio in hoīe ex ſeipſo. ec ille. De ſecundo beatus greg. viij. mot. ſuꝑ illo ꝟbo. Ego non parcā ori imeo ſic dicit. Ori ſuo parcit qui confi teti malum quod fecit erubeſcit. ſed iu ſius ori ſuo nō ꝑcit. qꝛ iram iudicis di iteīcti preueniens verbis contra ſe pro prie ꝯfeſſionis ſeuit. Hinc pſalmiſta. Preueniamus faciē eius in ꝯfeſſione Hinc ſalomon. Qui abſcondit ſcele ta ſua nō dirigetur. qui aūt ꝯfeſſus fu ceit ⁊ dereliquerit ea miſcd̓iaꝫ ꝯſeque tut̉. Sed nequaqͣꝫ os pandit̉ niſi cum ꝯnideratiōe diſtricti iudicij ꝑ pauorē pititus anguſtatur. vnde ſubditur. lo ſuat in tribulatione mei. Tribulatio ſutpp̄e ſpiritus linguā ꝯmouet. vt rea tam praui operis vox ꝯfeſſiōis impus rei. hec greg. Unde vnuſquiſqꝫ pecca tor ſtimulatꝰ amore vel timore deo ſtu cſt ſua ſcelera confiteri. quia ẜm bea tum aug. Nullum grauius peccatū eſt b aliquē morbos ſuos nolle confiteri rnſſus em̄ qui queſiuit remediū perijt muiſus qui cōtempſit euaſit. hec augu. Uonet̉ ergo nos ſacra ſcriptura vt qͥ me peccatis eſſe non poſſumus. illa ī temedium cōfeſſionis diluere ſataga mis. vult. em̄ pius dominus. vt ea cō ireamur in hoc ſeculo. ne ꝯtingat nos pro illis ꝯfundi in futuro. De hoc di rit beatus aug. in omnibus ſcripturis diuinis admonemur fratres. vt pecca ta noſtra debeamus iugiter ⁊ humili ter non ſolū deo ſed etiā ſanctis ⁊ deū timentibus ꝯfiteri. Quomodo em̄ no bis vulnera deeſſe nō poſſunt. ſic ⁊ cō feſſionis medicamenta deeſſe nō debēt Non enim ideo vult vt cōfiteamur per cata noſtra. ꝙ ipſe ea ſcire non poſſit. ſꝫ qꝛ dyabolus hoc deſiderat vt inueni at qd̓ nobis an̄ tribunal eterni iudiciſ obiciat. ideo vult vt magis defendere qͣꝫ accuſare peccata noſtra velimus Cō trario autē deus noſter qꝛ pius ⁊ miſe ricors eſt vult vt ea ꝯfiteamur in hoc ſe culo. ne pro illis cōfundamur poſtmo dum in futuro. Si em̄ nos ꝯfitemur il le parcit. ſi agnoſcimus ille ignoſcit. Hec aug. Nam ille nō habebit quod timeat in futuro iudicio. qui nūc cōfeſ ſioneꝫ fecerit de ſuo peccato. Teſtante beato leone qui dicit nō remanet iudi cio ꝯdemnandum. quod fuerit cōfeſſi one purgatum. Et caſſianus illis non iudex: ſed aduocatus eſt chriſtus. qui ſe ꝓpria cōfeſſione dānauerunt. Quia ẜm quod hugo dicit. Nihil deo ſit ita acceptabile. qͣꝫ confeſſio in homīe ſue culpe. Omnis ergo qui ſcelera ſua mo do accuſat. ⁊ ſuam vitā corrigit ⁊ emē dat. talis nō timebit ſuum aduerſariū cum venerit: quia a deo erit excuſatus Und̓ criẜ. Omnis qui ſe agnoſcit ſui accuſator eſt. nam qui ſui accuſator ex titerit cū venerit aduerſarius. non cō fundetur. Oīs em̄ qui ſe in hoc ſeculo dolēdo accuſat. ⁊ fuerit a ſe accuſatus a deo etit excuſatus ſed illa eſt fructuo ſa ſi ſecuta fuerit correctio. Ceterū ſe quotidie accuſare ⁊ non corrigere deū temptare eſt. melius eſt ergo eligo vt primo ſit correctio ⁊ poſtea accuſatio. qͣꝫ precedat accuſatio ⁊ non ſubſequa tur correctio. Hec criẜ. Unde ſi conſi deremus peccatorū veniam. nō erubeſ camus ſubire confeſſionis medelam. s .x. iij. ¶ Diſt. II. Ca. IIII. Liber .I. nam ⁊ ipſa verecundia que in ꝯfeſſiōe habetur. penaꝫ temꝑat quam pro pec cato quis pati deberet. Teſtat̉ hoc Eu ſebius qui dicit. Nullus ꝯfiteri erube ſcat. nullus dure reprehēdi ꝑtimeſcat Uerecundia enim penam temꝑat quā pro peccato quis pati debuerat. Et ri char. de ſancto victore O Quan to maior verecundia in confeſſione fu erit. tanto quilibet diuinis oculis cla rior innoteſcit. Ergo poſtpoſita omni verecundia ſine timore humano ſtude amus noſtram ꝯſcīam ꝑ humilem cō feſſionem expurgare. naꝫ ſicut pctā petrata ſcripta ſunt in ꝯſpectu dei. ſic cōfeſſio delere ſolet ea. ab oculis cōdi toris. ⁊ tanta eſt vis cōfeſſionis vt de mones illa que deleta ꝑ cōfeſſonē fue rint nō valeant reuelare. ymo ſcire ea prohibent̉. probat hoc ſanctus ambro ſius ſic dicens. tante virtutis cōfeſſio nem dixerim ꝙ peccata ipſa que ꝑ cō feſſionem abolent̓ demones reuelare. ymo ſcire prohibent̉ ꝙ aūt omnia ſint nuda ⁊ aperta que illicite fiunt oculis dei. dicit quidam doctor ſic. Nō erube ſcas deo cōfiteri cui non potes abſcon di. ipſe em̄ nouit abſcondita cordium cuia omīa nuda ⁊ aperta ſunt. ante cu ius conſpectum omnia peccata noſtra ſunt ſcripta. ſed quod ſcripſit trāgreſ ſio. hoc delet cōfeſſio non te pudeat di cere. qd̓ non puduit facere. Nulla etiā eſt tam grandis culpa. que nō habeat veniam ꝑ ꝯfeſſionem. Uicia ergo cor dis tui ⁊ prauas cogitatōes illico ma nifeſta. peccatum em̄ proditū cito cura tur: crimen vero tacendo ampliatur. Uicium enim ſi patet ſit ex magno pu ſillū. ſi latet ſit ex minimo magnū. naꝫ velox cōfeſſio velociter medicinam fa cit. Sit ergo in te deuota cordis ꝯpū ctio vera oris ꝯfeſſio. diſcreta carnis mortificatio. repētina vicioꝝ extirpa tio. leta bonoꝝ operū exhibitio. hec il le. Et quēadmodū peccata hoīem ſor didum ⁊ immundū reddūt in ꝯſpectu creatoris. ita ꝯfeſſio iuſtū. ⁊ pulchꝝ ex hibet oculis creatoris. ꝙ aūt iuſtū faci at ꝯfeſſio. dicit beatus greg. ſuꝑ illo bo. iuſtus in prīcipio accuſator eſt ſui Quantūcūqꝫ peccator īmaniſſima ſce lera ꝯmiſerit. incepit tn̄ iuſtus eſſe. cū incipit ꝯſiteri. quia cum ꝯfitetur eius iniuſticia diſplicet ſibi. cū autē diſpi cet ſibi iuſtus eſſe incipit. ꝙ vero pul cros ⁊ decoros ipſa cōfeſſio exhibeat peccatores deo. dicit beatus ber. Ama ꝯfeſſionem ſi affectas decorem. Reue ra vbi ꝯfeſſio ibi pulcritudo: ⁊ decor ſi peccata ſunt in ꝯfeſſione lauantūt ſi bona oꝑa in ꝯfeſſione emendant̉. Un̄ de beatus augu. ſuꝑ pſalmiſtam dicit. Uis eſſe pulcer ꝯfitere. fedus cras co fitere vt ſis pulcer. peccator eras ꝯnie re vt ſis iuſtus P Et eſt duplex cō feſſio ſcilicet laudantis ⁊ gementis. Cōfeſſio laudantis ad honorē ꝑtinet eius qui laudatur. Cōfeſſio gementis ad pm̄am ꝑtinet eius qui confitetur. Confitemur eniꝫ homines cū laudaſt deū. Confitentur autem cum accuſam ſe ⁊ nihil dignius facit lingua. vt ergi illuꝫ laudes te accuſas: quia illius mi ſericordia eſt. vt noſtra pctā dimittan tur. nam ſi deus vellet pro meritis ab re. nō inueniret niſi qd̓ damnaret. Oi nit ergo dicēs vt recedamus iaꝫ a pec catis noſtris ⁊ nō nobiſcū deducat ta tionē de preteritis. ſꝫ tanqͣꝫ tabule nō ue fiant incēſis omībus cycographis debitorū noſtrorū. Unde ꝯfitendo da nemus qd̓ fecimus vt ille quod ꝯdem net inueniat. Hec aug. Nec nimirum eſt ipſa confeſſio pulchros ⁊ iuſtos h mines peccatores reddit. magne nam qꝫ virtutis et efficatie eſt. Ipſa emmi a peccatorum ſordibus mundat. an ¶ Liber ..I. Diſt. II. Ca. IIII. mas ſanctificat. deum placat. infirmū ſpoſiat et paradiſum aperit. De iſtis et alijs effectibꝰ ac virtutibus confeſ lionis dicit. beatus gr̄e. ſic Confeſſio corpus illuminat. animā ſanctificat. deū placat. veniā peccatori donat an belos letificat dyabolos ꝯtriſtat ⁊ in ſitinū ſpoliat. Confeſſio a morte ani ma liberat. aperit paradiſuꝫ. ⁊ ſpeꝫ ſa ſutis tribuit nec meretur iuſtificari. qͥ in hac vita peccata nō vult confiteri. pn̄ etiā auguſtinꝰ. Cōfeſſio ē ſalus aī maꝝ. diſſipatrix vitioꝝ. reſtauratrix pirtutū. expugnatrix demonū. obſtru pos inferni. aꝑit portas paradiſi. Et tichardus de ſancto victore. Oīa in ꝯſeſſione lauāt̉. ꝯſcīa mūdat̉. amari tudo tollit̉. tranqͥllitas redit. ſpes re aiuiſcit. anima hylareſcit. Qui itaqꝫ vuſt habere ꝯſcīaꝫ mūdā et ſanctā. ve nat ad ꝯfeſſioneꝫ. nā ꝯfeſſio mūdum ꝯfeſſio ſanctum reddit. Q Cō teſſione facta etiā vnuſqͥſqꝫ fideliuꝫ ſe totaſiter ſentit in corde ſuo eē alleui ꝯtum. teſte euſebio qui dicit. Unuſ quiſqꝫ fidelium ꝯfeſſione facta ſignā ſet ſentit ac notabiliter ſe eē alleuiatū Et ſi quis habeat paruā ꝯtritionē de ꝯmſiſſis. vadat ad cōfeſſionis ſacram̄ tum. faciat qd̓ pōt. et remitiāt̉ ei rōe acramenti nō rōe parue ꝯtritōis. qꝛ mufficiēs eſt ex ſe propter prauitatē tnam et id qd̓ nō pōt ꝑua ꝯtritio. per rcitur ratōe ſacramenti. Ex quo ergo tate efficatie eſt peccati ꝯfeſſio. nullus regligat̉ ſuis vulneribꝰ qui ſentit ſe vatijs criminibꝰ ſauciatum tam ſalu Itē remediū ꝯfeſſionis adhibere. Sꝫ rotanduꝫ ꝙ ſunt nōnulli qui ſe pecca tores fatent̉. qui tn̄ peccatores ſe eſſe ra credūt. cū vero tales ꝓ ſuis exceſ rolis arguūt̉ vl̓ etiā a dn̄o flagellātur reſtatim eſſe peccatores defendendo conſttadicūt. ⁊ ſe innocētes videri ap petūt atqꝫ cōtra flagella ſui ꝯditoris murmurāt. de talibus beatꝭ gre. xxiiij. moraliū. ſuper illo iob vt erā dignus nō accepi ſic dicit. Sunt qui peccato res plerūqꝫ ꝯfitētur etiam qui ſe pec caſſe nō credūt. nā ſepe ꝯtīgit vt paſ ſim ſe homines iniquos fateant̉. ſed cū peccata ſua veraciter alijs arguēti bus audiūt defendūt ſūmoꝑe ſe. atqꝫ innocētes videri conant̉ Unuſqͥſqꝫ gͦ cū tal̓ ē ⁊ ſe deliquiſſe dicit verū nō di cit. quippe qui peccatorē ſe nō ex inti mo corde ſed verbotenꝰ aſſerit iſte em̄ de ꝯfeſſiōe peccati ornari voluit non humiliari. ꝑ accuſationē ſuā humilis appetit videri nō eſſe. valde aūt facile ē vt peccatorē ſe quiſqꝫ cū nihil ꝓ pec cato ſuo patitur fateatur Secure vicꝫ īiquos nos dicimꝰ. cū vīdictā nullaꝫ de iniquitate ſentimus naͣ cū peccato res nos quidē in tranquillitate loqui mur ſꝫ cū de peccatis ip̄is flagello in terueniēte corripimur murmuramus Uir itaqꝫ iuſtus qui culpā ſuā diſcre te ꝯſiderat etiā ī flagello poſitus dicat et vt erā dignus nō r̄cepi. Item dicit xxij. mo. ſic Sepe nāqꝫ ꝯtingit vt ela tus virtutibus animus dū ml̓ta ī eſti matōe ꝓximoꝝ de ſe ſpargi ꝯgnoue rit. agnoſci nō velit. ſi quid ē. qd̓ rep̄ hēſibiliter fac̄. Quas vicꝫ erroris te nebras mēs idcirco tolerat qꝛ cordis oculū tumor grauat. hec ſunt nāqꝫ vere humilitatis teſtimonia ⁊ iniquitateꝫ ſuam quemqꝫ ꝯgnoſcere ⁊ ꝯgnitam voce cōfeſſionis aꝑire Ac cōtra vſita tuꝫ humāi gnīs vitiū ē ⁊ labēdo pec catū ꝯmittere ⁊ ꝯmiſſū negando ab ſcondere. ⁊ ꝯuictū defēdēdo ml̓tipli care Omni enim peccatori iam exor dium illuminatōis. eſt humilitas cō feſſiōiſ. qꝛ ſibimetipſi ꝑcere iā rēnuit qͥmalū n̄ erubeſcit ꝯfiteri qd̓ fec̄ ⁊ qͥ de fēdēdo accuſari potuit accuſādo celer ij. .x. iiij. Diſt. II. Ca. IIII. Liber .I. time defēdit. R Sꝫ ſciēdū ē ꝙ pl̓e rumqꝫ homines et culpā confitentur et humiles nō ſunt. nā multos noui mus qui arguēte nullo. peccatores ſe eſſe cōfitentur Cū vero de culpa fortaſ ſe fueriūt correpti. defenſionis patro ciniū querunt. ne peccatores eſſe vi deantur Qui ſi tunc cū illud. ſpōte di cunt. peccatores ſe eſſe vera humilita te cognoſcerent cuꝫ arguūtur ab alijs eſſe ſe quod ꝯfeſſi fuerant nō negarēt quia in re iudicia vere ꝯfeſſionis ſūt ſicū quiſqꝫ peccatoreꝫ ſe dicit id de ſe dicenti etiam alteri nō ꝯtradicit naꝫ quia ſcriptum eſt. Iuſtꝰ in principio accuſator eſt ſui nō magis peccator qͣꝫ iuſtus videri appetit. cū ſe peccatoreꝫ quiſqꝫ nullo arguēte cōfitetur. ſed cō feſſionis veritatē probat. quando ma lum alter quod fecimꝰ increpat. quod ſi ſuperbe defendimus. liquet qꝛ pec catores nos ex nobis ficte dicebam vn̄ ſūmoꝑe curādū eſt. vt mala que fe cimus et ſpōte fateamur ⁊ hoc alijs ar guentibꝰ nō negemus. Suꝑbie quip pe vicium eſt. vt quod fateri de ſe quiſ qꝫ quaſi ſua ſponte dignatur. hoc ſibi dici ab alijs dedignet̉. Mirentur in iob qui volunt caſtitatis cōtinētiam mirentur integritateꝫ iuſticie. miren tur viſcera pietatis ego in eo nō mini me admiror ꝯfeſſionem humilimaꝫ peccatoꝝ qͣꝫ tot ſublimia geſta virtutū Scio em̄ qꝛ ꝑ veritatis verecūdiā ple rumqꝫ grauioris eſt certaminis ꝯmiſ ſa peccata ꝓdere qͣꝫ nō ad miſſa vita re et vnūqd̓qꝫ malum quāuis robuſti us vitetur tn̄ humilius proditur. hec gre. ibi. Et ſunt nōnulli qui ſe de mal̓ ꝑpetratis diiudicando ī mente accu ſant. ſed qꝛ ipſas voluptates ex deſi derio nō deſerūt erubeſcunt confiteri quod faciunt ſed cū ceperūt carnis de lectationes in ſe reprimere etiā per vo cis confeſſionem incipiunt ſe accuſa re Et ſunt nōnulli. qui quidē peccata ſua confitentur ſed nō gemunt ymo. ſi gaudentes ſua ſcelera dicunt. ſed ſi volūt veniam ſuoꝝ criminum a domi nō cōſeqͥ ⁊ fiduciā de ſua ſalute a dn̄o ꝑcipere neceſſe eſt vt per gemitū pu niant. quicquid ꝑ linguaꝫ accuſant. d talibꝰ beatus Gre. mor. ix. ſuꝑ illo iob Dimittā aduerſum me eloqͥuꝫ meum ſic dicit. quaſi pro ſe eloqͥo ſuo vtitur qui pͣua que geſſit defendere accuſati onbus conatur. ſed aduerſum ſe elo quium dimittit. qui accuſare in ſe in cipit ꝙ errauit. ſepe vero et cum deſi quimus ea quoqꝫ que agmius diiudi camus accuſat mens ipſa quod peth trat. ſed quia hoc ex d̓ſiderio minime deſerit erubeſcit confiteri quod fecit Cum vero toto iam iudicio carnis be lectationē premit. audaci voce in ac cuſatōis ſue ſe erigit ꝯfeſſiōe. Sed ſunt nonnulli qui apertis voci S bus culpas fatentur. ſed tamen in cō feſſione gemere neſciunt. et lugenua gaudentes dicunt. vnde aperte ꝑ ſoᵍ ſubditur. Loquar in amaritudine am me mee. Qui culpas ſuas deteſtam loquitur: reſtat vt has in amaritua i anime loquatur vt hec ipſa amarſtū do puniat. quicquid lingua per meſꝰ tis iudicium accuſat. Sciendum ſꝫ to eſt quia ex pena penitentie quam bi mens irrogat. aliquatinus ſccn tatem percipit. atqꝫ ad irrogationem ſuperniiudicis fidentior exurgit. ſeipſam ſubtilius inueniat. et erga quomodo diſponatur agnoſcat. vno additur dicam deo noli me cōdemnꝰ re. Qui peccatorem ſe in amaritudꝰ anime aſſerit quid aliud qͣꝫ ne ꝯde tur dicit. qꝛ amaritudo p̄ſētis peme tie extīguit ſupplitia ſeq̄ntis ire. Olꝰ bꝰ autē mōīs ī hac vita iudicat holeꝰ Liber .I. ¶ Diſt. II. Ca. IIII. beus. quia aut per mala preſentia ir togare iā tormēta ſequētia incipit aut forinēta ſequētia flagellis pn̄tibus ex tinguit. Niſi em̄ delictis exigentibus. iuitus iudex et nūc et poſtmōdū quoſ ba ꝑcuter et iudas minime dixiſſꝫ pec cauli. tradēſ ſāguinē iuſtū math. xxvij Scd̓o eoſqͥ n̄ crediderūt ꝑdidit. Et de iniquis pͣs nō diceret. induantur ſicut oyployde ꝯfuſiōe ſua. Dyploīs quip pe duplex veſtimentū dicit. Cōfuſio re ergo ſicut dyployde iuduti ſunt. qui lixra reatus ſui meritū ⁊ tēporali ⁊ j tetua anīaduerſiōe feriūt̉. Solos q̄p te pena a ſupplicio liberat. quos īmu at. nā quos p̄ſentia mala nō corrigūt ad ſeq̄ntia ꝑducūt. Si autē neqͣqͣꝫ pe ri p̄teſēs quoſdā a ſupplitio eterno de teſdet et. paulꝰ nō diceret. Cū iudica mūt̉ a dn̄o corripimur vt nō cū mūdo paſſemur Hinc etiaꝫ ſcriptū ē. Queꝫ piligit dn̄s caſtigat. flagellat em̄ oēm mū quem recipit. Sepe ergo mens aſti vt̓ magis ſecura ſit altius trepidat̉ t cū flagellis cingitur. ſuꝑmͣ iudicis nicertitudīe turbat̉. Pauet ne iniciū cqntis dānatōis fit: om̄e qd̓ patit̉. ⁊ a cogitationē interrogat iudicē qꝛ de ꝯſte ſue meritis ambit in ꝑcuſſiōe. ſꝫ n pite ſue virtus ad oculos mentis caūcitur quaſi cōſolatio a iudice rn̄ etut. qꝛ nequaqͣꝫ ad perdendū percu r quē in actōis īnocētia feriendo cu ſodit. Bene itaqꝫ dicit̉. Indica mihi re me ita iudices ac ſi aꝑte diceretur. Lui nagellando me iudicas oſtende. no ad iudiciū ꝑ flagella ſecurū reddat mod ⁊ aliter intelligi pōt nā plerūqꝫ Aē iuſtus petit vt ſemetipſuꝫ iudex ſi erſūdicēt quatenus ꝙ ille anīaduertē vopercutit̉ hoc in ſe flendo et ip̄e caſti pet. Scit nāqꝫ ꝙ equiſſimus iudex in vre quēpiam nullo modo affligit. et rragno fletu affligitur. qꝛ dolꝫ in verbere et deprehendere perfecte in ſe nō valet qd̓ deplorat. hec gre. U Qui igit̉. vult bonū aſſequi qd̓ deſiderat de bet ꝯfiteri malū qd̓ fecit. ⁊ ſe in ꝯſpec tu ſui ꝯditoris humiliare. in magnis em̄ defectibꝰ ⁊ miſerijs poſiti ſumus. Per nos nāqꝫ in peccata cecidimus ſꝫ noſtris viribꝰ reſurgere nō valemꝰ et qͣꝫuis nūc iuſticia electi polleant ne quaqͣꝫ ſibi ad īnocētiā ſufficiūt ſi in iu ditio diſtricte requirāt̉. Hec ergo cō ſiderātes humiliemus nos corā ocu lis ſūme maieſtatis noſtras imquita tes humili ꝯfeſſiōe pandēdo ⁊ ꝓpter noſtras prauitates eius gratia nos ī dignos iudicādo. vt veniaꝫ peccatoꝝ noſtrorū ⁊ habūdantiorē gratiā ab ip ſo ꝑciꝑe mereamur. De hoc dicit bea tus greg. viij mora. ſic. Qui ꝓmereri vult bonū quod expedit. debet maluꝫ ꝯfiteri qd̓ fecit. vn̄ ꝑ iob dicitur quid faciam tibi o cuſtos hoīm. Ecce fatet̉ malū quod egit. ſꝫ bonū quod deo in ꝯͣ penſatōe debeat offerre nō inuenit. qꝛ ad abluendam culpaꝫ quelibet huma ne actōis virtus infirma eſt. niſi hanc miſericordia parcentis foueat. et nō iuſticia recte iudicātis premat. vnde recte per pſalmiſtā dicitur. Ueliorē miſericordia tua ſuper vitas. quamli bet quis videat̉ innocēs. apd̓ diſtric tum tn̄ iudicē noſtra nos vita mō libe rat. ſi ei reatus ſui debitum. miſericor die benignitas nō relaxat. Humiritas autem noſtre deſtitutōis exprimitur. cum deus hominum cuſtos vocat̉ qꝛ ſi eius nos cuſtodia minime protegit ante occulti hoſtis inſidias noſtre ſolli citudinis oculus vigilās dormit. pͣs atteſtante qui ait. Niſi dominus cuſto dierit ciuitatē et cetera Per nos nāqꝫ cecidimus. ſed noſtris reſurgere viri bus nō valemus. culpa nos voluptati ꝓprie ſtrauit ſeml̓. ſꝫ pena culpe d̓teriꝰ Liber .I. Diſt. II. Ca. V. quotidie deprimit ad amiſſā rectitu dinē ſurgere. ſtudioꝝ conatibus niti mur. ſed delictoꝝ pondere grauamur Un̄ ⁊ aꝑte ꝑ iob ſubdit̉. Quāre po ſuiſti me ꝯtrariū tibi Tunc ſibi deus contrariū hominē poſuit. cum homo peccādo dereliquit deum. Serpentis quippe ꝑſuaſionibus captus hoſtis eiꝰ extitit. cuius p̄cepta ꝯtēpſit. Sa lubrem em̄ humilitatē deſerens ad ī firmitatis iugum ſuꝑbiendo ꝑuenit et ceruicem cordis erigendo ſuppo ſuit: qꝛ qͥ ſubeſſe diuinis iuſſionibus noluit ſub ſuis ſe neceſſitatibus ſtra uit. Sic nimiꝝ debuit p̄ſumptio cor poris ſic ſuꝑbia ſterni. Quia em̄ elatū ſemel ſumpſimus ſpiritū. eſſe deflu ens quottidie portamus. ſed ab hu mano genere tūc peccatū plene tolli tur. cū per incorruptionis gloriā no ſtra corruptio permutat̉. eſſe nanqꝫ a culpa liberi neqͣqͣꝫ poſſumus. quouſ qꝫ ī corpore mortis tenemur. nā quā talibet iuſticia electi polleāt. nequaqͣ ramen ſibi ad innocetiam ſufficiunt. ſi in iuditio requirantur. ſed hoc nūc ad ſolatium ſue erectōis inueniūt ꝙ nequaqͣꝫ ſe poſſe ſufficere humiliter ſciunt Sub humilitatis ergo tegimi ne a gladio ſe tāte anīaduerſionis ab ſcondūt. et quo terrorē venturi iudi cis p̄ſtolantes cōtinuo trepidant eo indeſinēter agitur vt reparatiores fi ant hec Grego. Pius enim ⁊ miſeri cors dominus etiā īdignos nos ob peccati prauitatem ſordidos nō dere linquet. ſi noſtra peccata humiliter ⁊ veraciter cognoſcimus confitēdo te ſte beato Grego. qui dicit. Nūqͣꝫ mē tem deus deſerit. ſe que ī peccatis ve raciter agnoſcit hec ille. Nam qui ve raciter ſe recognoſcit peccaſſe. etiam dolet et penitet ſe deum offendiſſe. Et benignus dominus a remiſſione peccatoꝝ ſe cōtinere nō poterit. vbi peni tētiaꝫ veraꝫ in hoīe eſſe aſpexit. Un̄ beatus Bernardus. Ad veram ꝯgni tionem peccatorū īmediate ſequitur penitentia. ad quaꝫ ſine vllo interua lo ſubiungitur remiſſio. nam qui vere cognoſcit malum. quod ex peccato in currimus a penitentia ſe non potetū continere. multominus deus cui ꝓpri um eſt miſereri ſemper et parcere a te miſſione ſe continet. vbi viderit pe nitentiam veram. hec Ber. Cōſideran tes autem pietatem tantam et miſeti cordiam dei. nullus negligat poſt per petrata facinora remedium penitetie et ꝯfeſſiōis ſubire. vt ſalutem anime ſue aſſequi valeat et veniam peccalo rum obtinere. Filius Ecōfeſſione ⁊ eiꝰ effectibꝰ qc virtute plurima audiui. ⁊ cuſi gaudio cordis mei ſuſcepi. ſed qua lis dēat eē cōfeſſio. de hoc rogo inſomari. Capitu. V Pater Cire debes qᵈ̓ ad ꝯfeſſiōeꝫ verā ⁊ ſalubrē ſec requirūt̉ Primo vt huīlis ſit Un̄ bel Omnia que remordēt ꝯſciēciā ꝯſit re humiliter pure ⁊ fideliter. Et ecci ſiaſtici dicit̉ preſbitero huīlia anima tuā. Et leproſus de quo habet̉ in ma co qui ſignificat peccatorē veniēs ad Iheſū flexo genu dixit Domīe ſi vi potes me mūdare vnd̓ vnuſquiſqꝫ tꝰ ſua humilitate currat ad remediū co feſſiouis A Itē ꝯfeſſio dꝫ eſſe 1ͤ recunda in vilitate peccati. Unde ſo ce xviij. Publicanus ſtās a lōge ſo lebat ad celos oculos leuare ſꝫ ri ciebat pectus ſuū. dicēs deꝰ ꝓpſciū eſto mihi peccatori. naꝫ ſic̄ deo mu tū diſplicet īpudentia hoīs pecca ſic placꝫ ſibi verecūdia ꝯfitētis telꝰ tur hoc. gre. qͥ ſic di. Quantū diſpiᵐꝰ Diſt. II. Ca. V. Libor .I. ceo impudētia tantum plac̓et ei eru beſcētia peccatoꝝ. Et quāuis verecū dia ſit habēda in confeſſione tamen inhil eſt celādum eoꝝ que homo neqͥ tet ꝯmiſit ꝓpter talē erubeſcentiā Ad ſoc hortatur nos. beatus Bernhar bꝭ ſic dicēs. Erubeſce peccatū ſed ta imen totum reuela. in confeſſioneᶠ non abſcōdas. Sūt em̄ qui ꝯfitēdo quaſi ſabulā enarrāt peccatoꝝ ſuorū hyſto tiam ⁊ egritudīes anime ſue ſine cō ruſione dinumerant. ⁊ pene ſine pe nitentia ⁊ affectu doloꝝ. cito em̄ ſacri mas inuenit ⁊ reſoluitur in lacrimas gemitus q̄ habet ſenſū doloris hec Sernhardus. Ad erubeſcentiā vero tellendam multū valet timor verus cel. qꝛ timor dei ꝑfectus omnē vere cuſidiā ab hoīe repellit nā propter ea piſſt deus vt ꝯfiteamur peccata no ſta vt patiamur verecūdiā ꝓ pena. Se hoc dicit criſoſtomꝰ ſic. Cōfeſſio dit̉ peccatoꝝ teſtimoniū eſt ꝯſciētie eum timentis. Perfectus em̄ timor biuit omnē pudorē ⁊ qꝛ ipſuꝫ erube tete eſt pena grauis iō iubet nos de rs peccata noſtra confiteri vt vere tindiā patiamur pro pena. nā ⁊ hoc ſum ꝑs iudicij eſt. hec Criſoſtomuſ vꝑa nāqꝫ erubeſcētia que habet̉ per ꝯeccatorum confeſſionem magnaps penitētie et ſatiſfactōis eſt. teſtāte be ro Auguſtino qui dicit. Erubeſcētia n confeſſione eſt maxima ꝑs penitē re. multū em̄ ſatiſfactiōis abſtulit. qͥ tuo eſcentie ſue domināſ eoꝝ que de ſuit nūcio dei nihil denegauit hec. raguſtinus. Itē confeſſio debet eſſe vrta ſcꝫ propter deuꝫ nō propter lau Imn hominū aut vanam gloriam ſeu mūd emolimentū temporale. Matꝭ erelitendite ne iuſticiā veſtrā facia re coram hominibꝰ vt videamī al ¶ Bura ergo exit confeſſio ſine om ni fictōe ⁊ timore nō ſeruili ſed filiali. Item ꝯfeſſio dꝫ eſſe fidelis. qꝛ ꝯfiten dū eſt ſub ſpe venie ⁊ ſalutis aliter non valeret. ſicut pm̄a chaynqui dixit ma ior eſt īiquitas mea qͣꝫ vt veniā mereat Ad hoc hortat̉ beatus ber. dicens Sit ꝯfeſſio tua fidelis vt ꝯfitearis in ſpe. de indulgentia penitus nō diffidēs vi tuo te ore nō tam iuſtifices qͣꝫ cōdem nes. Iudas certe proditor dn̄i: ⁊ cha in fratricida cōfeſſi ſunt ⁊ diffiſi ſunt Primus peccaui inquit tradens ſag uinē iuſtum. Alter maior eſt iniquitas mea ⁊cͣ. Licet nil eis profuit infidelis ꝯfeſſio. Item ꝯfeſſio dꝫ eſſe vera ⁊ nō tacens verū. nec admiſcēs falſum etiā humilitatis ne menciendo dicēs non verū incidat in pctm̄. Un̄ beatus aug. Cū humiliatis cauſa mentiris. ſi non eras pctōr anteqͣꝫ mētireris: mētiēdo efficieris. Et btus greg. Incaute ſunt humiles. qui ſe mentiendo illaqueāt dum arrogantiā vitāt. qui ꝯtra verita tē ſe erigunt. quā derelinquūt. Iteꝫ cō feſſio dꝫ eſſe freq̄ns dupliciter intelli gendo. primo ſi quis freq̄nter cecide rit etiā in pctm̄ mortale. etiā freq̄nter reſurgat ꝑ pm̄am. Alio modo vt etiaꝫ eadē peccata ꝯfiteatur non tn̄ tenetur quis niſi in certis caſibꝰ vt patebit in fra quia quanto aliquis pluribus tur pitudinē ſuam ſub ſpe venie cōfeſſus fuerit tanto potiorē gratiā remiſſiōis cōſequetur a dn̄o. vnde aug. Quanto pluribus cōfitebit̉ quis ſub ſpe turpi tudinis crimīs. tanto facilius conſeq̄ tur gratiā remiſſiōis. Itē cōfeſſio dꝫ eſſe aꝑta. dꝫ em̄ peccator confiteri noī bus non palliantibꝰ crimē ſed qd̓libꝫ pctm̄ ſuo nomīe ꝓprio quantumcunqꝫ turpe exprimat ⁊ nō ſolum peccata ip ſa ſed ⁊ circūſtantias quantūcūqꝫ tur pes vel abhominabiles ⁊ ſic tota ſani es apoſtematis expellatur. Unde pſal Liber .I. Diſt. II. Ca. V. miſta. Reuela dn̄o viam tuā ⁊ ipſe fa ciet hoc. Reuela inquā peccata nude ꝯfitendo ⁊ ipſe faciet veniā crimībus tribuēdo. Item debet diſcreta eſſe pre meditata .ſ. vt diſtricte ac ſeꝑatim cō fiteatur ſingula pctā nō ꝯfuſe. iuxta il lud. Lauabo ꝑ ſingulas noctes lectuꝫ meū .i. ꝑ ſingula pctā ꝯſcientiam meā Et illud. Iniquitatē meaꝫ annūciabo et cogitabo pro pctō meo. Item cōfe ſio debet eſſe libens ſiue volūtaria non coacta ſic̄ ꝯfeſſio achab qui veniaꝫ me ruit vt habet̉. iij. regū. xxj. vn̄ p̄s. volū tarie ſacrificabo tibi ⁊ ꝯfitebor. Et bea tus aug. Adhuc deus ex igit ꝯfeſſioneꝫ vt liberet humilem damnat nō ꝯfiten tem vt puniat ſuꝑbientē. Item ꝯfeſſio debꝫ eſſe integra vt omīa pctā dicant̉ nō diuidendo inter diuerſos ſacerdo tes. ſed vni omnia dicenda ſunt. Dn̄s ſumme bonus. opus imꝑfectiōis id̓o nō amat. aut totum hominē ſaluat aut nihil. Unde aug. Caueas ne verecūdia ductus diuidas ꝯfeſſionē. Item ꝯfeſ ſio debet eſſe ſecreta. quia nō debet pro dere in publicū niſi publice quis pecca uerit. Unde beda ſuꝑ marcuꝫ. publica noxa publico eget remedio. leuia eniꝫ et ſecreta poſſūt deleri leui penitentia et ſecreta. Item ꝯfeſſio debet eſſe lacri moſa ſiue amara. Un̄ yſaias. Recogi tabo tibi omnes annos meos in ama ritudine anime mee. Item ꝯfeſſio dꝫ eſſe prompta ſiue obediens .ſ. vt totali ter ſe ſubdat volūtati ꝓprij ſacerdotis. Unde btūs augu. Ponat ſe penitens omīo in ptāte iudicis in iudicio ſacer dotis nihil ſibi reſeruando ſui vt omīa iubēte eo ꝑatus ſit. pro recipiēda anīe vita facere quecūqꝫ faceret pro euiten da corꝑis morte. ⁊ hoc cū deſiderio. quia vitā recuperat infinitā. cū gaudio em̄ facere dꝫ īmortalis futurus. hec au gu. q̄ faceret ꝓ differēda morte moriturus. ꝯfeſſio debet eē accuſatoria vl dicat ſeꝯmiſiſſe pcm̄ ⁊ ex ꝓpria mali cia accuſando ſe fortiter nō pretēdes excuſatōes in peccatis ſicut primi pa rentes. nam ẜm ſalomonē. Iuſtus in principio accuſator eſt ſui. Qui emſi mō ſe nō accuſat corā ſacerdote deſhi cario. in futuro habebit accuſatoreᵍ deū. propriā ꝯſcientiā. dyabolum. pet cata. ⁊ totum mundū. quia pugnabit orbis terrarū ꝯtra inſenſatos. Qui he to mō ſeaccuſat a deo erit accuſatus. Item ꝯfeſſio debet eſſe ſimplex nō te citando ea que ad rem nō ꝑtinent. ſed ſimpliciter dicendo. de quibus ſibi en ꝯſcius. Und̓ ꝑ yſaiaꝫ d̓r. Narra ſi qͥd habes vt iuſtificeris. Item ꝯfeſſio bꝰ eſſe propria vt pctōr ſemetipſum faſ tum accuſet ⁊ nō aliū. pſalmiſta. De vitam meā annūciaui tibi alias ſi cti men alterius diceret nō eſſet corrco illlus erroris. ſed proditor. Item co feſſio debet eſſe fortis vt vincat omne timorē ⁊ pudorē. Un̄ ecc̄iaſti. Fili m nō ꝯfundaris ꝯfiteri peccata tua. bea tus augu. Laborat mens patiendo etꝰ beſcentiam ⁊ qm̄ verecūdia eſt magnꝰ pena. qui erubeſcit pro criſto ſit disꝰ venia. Item vltimo ꝯfeſſio dꝫ eſſe ac celerata ſiue feſtina. Un̄ ſapiens. l ſ tardes ꝯuerti ad dn̄m ⁊ ne differas s die in diē. Debet ergo quiſqꝫ feſtina re ad ꝯfeſſionem ꝓpter quīqꝫ. Prmmo ꝓpter incertitudinē hore mortis. xv. ce. x. Ueniet dn̄s ſerui illius ī die qͥu̓ nō ſperat: ⁊ hora qua neſcit ꝑtemqꝫ cum infidelibus ponet. Item diuiti ⁊ mittenti ſibi longā vitā dictuꝫ eſt ſn te hac nocte repetent aīam tuā. Scōt eſt feſtinandū. quia morans in peccꝰ tis accumulat peccatum peccato ⁊ f conſequens penam pene. Unde in al calipſi dicit̉. Qui in ſordibus eſt ſo deſcat aqhuc Et heatus greg pl KLiber .I. ¶ Piſt. II. Ca. VI. tum quod ꝑ pm̄am non deluitur. mox podere ſuo ad aliud trahit. Tertio eſt ſeſtinandū. ꝙ quanto quis maiorē fe terit moram. tantomagis elongabit̉ a oſo. ⁊ ꝑꝯſequēs tanto difficilior erit eius ꝯuerſio. Unde ꝑouidium dicit̉. Qui non eſt hodie cras minus aptus ccit. Principijs obſta ſero medicina patatur. Cū mala ꝑ longas ꝯualuere moras. Et pſalmiſta dd̓. Domīe qui elongant ſe a te ꝑibunt. B Quar io qꝛ in extrema egritudine vix aliqͥs temtere poteſt. multa enim in illa hora vecurrūt impedimenta. nam morbus veget. pena terret. filij vxor cognati ⁊ totus mundus quos dilexit illicite vo taſit eum ad ſe. tene ergo certū. dimit te incertū. agas pm̄am dum ſanus es non differendo vſqꝫ ad infirmitatem. Quinto feſtinandū eſt. quia ſi quis in preſenti vita dominū exhortante ⁊ cla nantem nō audierit exclamabit ipſe toſtea ⁊ a dn̄o nō exaudiet̉. Diues eī ir iſerno ſepultus pro gutta aque cla nans non eſt exauditus Et de talibus picit dn̄s ꝑ hieremiā. Ecce ego iudu tam ſuꝑ eos mala. de quibus exire nō toterunt. ⁊ clamabunt ad me ⁊ nō ex radiam eos. feſtinare ergo debemus ⁊ procraſtinare pm̄am ⁊ cōfeſſionē. alui eſſe poſſimus a ventura ira. Filius. 113 E circūſtancijs etiam peccatorū eto inſtrui atqꝫ edoceri. et que peccatum aggrauant deſi capitulum. VI. Pater. 1C. Onfitens debꝫ Lllis quid vbi per quos quotiens cur Gas circūſtantias attendere. ſao quando. Quilibet obſeruet aīme nedicamina dando. Quis debet eniꝫ connitens dicere qualis fuerit cū qūo feccauit vtrum. iuuenis vel ſenex nobi lis vel ignobilis. liber vel ſeruus in dig nitate ſeu officio ꝯſtitutus. ſane men tis vel inſanus. ſciens vel ignarus. ſo lutus vel ꝯiugatus. clauſtralis vel cle ricus. vel laicus ⁊ ſimilia. Quid vt di cat genus peccati videlicet ſi ꝯmiſerit adulteriū vel forncationē vel homīci dium ⁊ ſimilia. Item vtrū peccatum ꝑ petratum ſit enorme mediocre vel par uū manifeſtum vel occultum. Item dꝫ dicere cōfitens peccata que ꝯmiſit qui qꝫ ſenſibus abutendo. Item vtrū diu in peccato permanſit an recenter illud incurrit ⁊ ceteras ingreſſiones. ⁊ hec omīa ꝑ quid intelligūtur Ubi in loco ſacro vel prophano in domo dn̄orum vel alibi. per quos ſcilicet mediatores vel internūcios. qꝛ omēs tales ſunt ꝑ ticipes criminis vel damnatōis. ⁊ ip ſe eſt reus ⁊ obligatus pro peccatis eo rum. Item ꝑ quos .i. cū quibus ⁊ con tra quos. Quotiens. debet enim pecca tor ſi poteſt confiteri non ſolū ipſa pec cata ſed etiam vices ⁊ iteratiōes vt di cat quotiens cognouit fornicariaꝫ vel adulteraꝫ. vtrū vnam vel plures quoti ens dixerit proximo verba cōtumelio ſa quotiens iterauit ⁊ ſimilia que vul nus iteratum tardius ſanāt. Si auteꝫ ex obliuione non poteſt ſingula prout commiſit confiteri. dicat tamen quan to tempore in peccatis perſeuerauerit ſeu ꝑdurauerit. Utrū medio anno vel integro. aut certe pluribus annis in fa cinoribus perſeuerauerit ſeu ꝑduraue rit ⁊ infra tale tempus vtꝝ ſepius pec catum iterauit. hec ⁊ his ſimilia prout valet ſtudeat diligenter confitendo e narrare. Et hocipſum ꝙ non poteſt ad memoriam ſua ſcelera propter multi tudinem ac obſimonem reuocare co netur deplangere ac dolere. Cur ſcili cet tali temptatione hoc fecerit ⁊ vtrū preuenit ipſam temptationem vel fue .l. j. Diſt. II. Ca. VI. Liber .I. ( cit preuentus ab ea. vtruꝫ ſponte vel co actus vtrū cupiditate vel paupertate. vtrū ludo an nocendi animo ⁊ ſimilia Quomodo ſcilicet de modo agendi vl̓ patiendi quod melius actu qͣꝫ lectōne noſcitur. Quando vtrū in tempore ſa cro ⁊ orationi ꝯſtituto. vt in feſtiuitate ſanctorum ⁊ tempore quadrageſimali et aliorū ieiuniorum. Debet etiaꝫ pec cator ꝯfiteri ⁊ dolere d̓ bonis obmiſſis que ſcilicet potuit facere ⁊ nō fecit. ta lia enim dicunt̉ proprie delicta quaſi derelicta D. Item de tempore ma lo expenſo. De his omībus circūſtan cijs aug. ſic dicit. Conſideret penitēs qualitatem criminis in loco. in tempo re in ꝑſeuerantia. in varietate ꝑſone. et quali hoc fecerit temptatione. ⁊ in ipſius vicij multiplici executione. O portet em̄ fornicatorem penitere ẜꝫ ex cellentiam ſui ſtatus aut officij: aut ẜꝫ modū meretricis aut in modo ſui ope ris ⁊ qualiter ſuam turpitudinem ꝑe gerit vel in loco ſacrato. aut cui debuit excellentiaꝫ fidei vt ſunt domus domi norū ⁊ aliorū multorum ſi in tempore orationū cōſtituo in feſtiuitate ſancto rum. aut tempore ieiunij cōſideret quā tum ꝑſeuerauerit ⁊ defleat quod ꝑſeue ranter peccauit. Item ſi vltro ſe pecca to obtulerit. Item qd̓ non expectauit temptationem ſed preueuerit volupta tem. omnis iſta varietas ꝯfitenda eſt ⁊ deflenda. hec augu. E Sed quas ex iſtis ⁊ cōſimilibus circūſtancijs ſit neceſſe confiterī vel quarū cōfeſſio ſit de bene eſſe. Notandum ꝙ quedaꝫ cir cunſtantie trahunt in aliud genus vel ſpeciem peccati. vt peccare carnaliter cum muliere cōiugata. ⁊ has tenetur homo confiteri. quia tenetur dicere ge uus peccati. Quedaꝫ vero ſunt aggra uantes in eadem ſpecie. ⁊ harum que dam ſunt aggrauantes nō totaliter ſicut ſcientia vel magnitudo. ⁊ has non tenetur quis confiteri. quia ſunt quan venialia peccata. Quedaꝫ ſunt aggra uantes totaliter: ⁊ notabiliter ⁊ has oportet ꝯfiteri. Non em̄ ſufficit illi qui centuꝫ marcas abſtulit de alieno dice re ego abſtuli alienum. cū em̄ ita bene poſſit verificari ſi accepiſſet vnū dena rium. nec ſufficit illi qui gladio vulne rauit proximū: ego ꝑcuſſi proximum. Unde ẜm ꝙ dicit thomas Neceſſe eſt ſolam illam circūſtantiam ꝯfiteri que trahit in aliam ſpeciē peccati. qd̓ tunt ſolum eſt neceſſariū quando circūſtan tia trahit in aliam ſpeciē peccati mor talis. De hoc etiā dicit quedam gloſa ꝙ homo tenetur in ꝯfeſſiōe dicere om nia peccata. que occurrunt memorie circūſtancias eorūdem. ſi tales ſunt qͥ multū aggrauant peccata. vel ponam illa in alio genere vt cū quis ꝑcutit a liquē in eccleſia vel ibi aliquid furetur Circūſtancia loci facit ꝙ hmōi cōfeſ ſio vel furtū ſint ſacrilegia ⁊ ſic tranſe unt in aliud genus peccati. De circun ſtancijs aūt peccati carnalis. dicit tuo mas ꝙ eir cūſtācie particulares pecca ti carnalis. que in ſpeciē peccati mor talis trahunt. ſemꝑ ſunt ꝯfitende. O omīa talia ꝯfiteri quecūqꝫ aggrauam ꝑfectionis eſt. hec thomas. Ex his ig tur dictis colligere poſſumq ꝙ ille ti cūſtantie q̄ trahunt in aliud genus ve ſpeciem pecc̓ati mortalis; ⁊ que mul tū ⁊ notabiliter ſunt aggrauantes. de neceſſitate ſunt cōfitendē. Ceteras ve ro circūſtantias quaſcūqꝫ aggranater ꝯfiteri eſt de ꝑfectione prout dicit ta mas. Naꝫ quanto ꝑfectius quiſqꝫn am ꝯſcientiam a peccatis ⁊ eius cit ci ſtantijs quibuſcūqꝫ ꝑ ꝯfeſſionē humꝰ lem expurgauerit. tanto potiorem ve am ſuorū criminū ⁊ copioſiorē grauꝰ a dn̄o obtinebit. Filius. Diſt. II. Ca. VII. ¶ Liber. .I. Trum peccata venialia ſint con Ifitenda de neceſſitate ſalutis. Capitulū VII. ¶ Pater Eccata venia lia confiteri prout plurimi coctorum aſſerūt nō eſt de neceſſitate ſalutis qꝛ nullus ꝓpter peccata venia lia ſi nō aſſint mortalia a ꝯſortio fide ſium ſeparabit̉. Debet tn̄ quilibet in quatum valet. a ſe etiā minima pecca ta propulſare. qꝛ minimū peccatū pōt nſeri in ꝯſpectu dei magnū. dū ſibi pla tel. vnde richardus de ſancto victore ꝟ ſi ex fragilitate noſtra venialia pec tata ꝯmittimus. neqͣqͣꝫ tamē pro huiꝰ modi de ꝯſorcio fideliū ſeparamur. Sebemus tamen inquātū valemus et dn̄s adiuuerit ea propulſare de no dis. quodlibet em̄ peccatū liceat homi nſbꝰ videat̉ minimuꝫ ſi nō diſpliceat apd̓ qͣꝫ iudicē iuſtū fit magnū. dicit nā tꝫ alig. Nullū peccatū criminale dū otiplicet nullū veniale dū placꝫ. Stu ceamus igit̉ nō ſolū magna. ſꝫ etiam minima vitare peccata. ne ſi minime contenimꝰ. paulatī defluamꝰ hec rich. E Unde ſalubre eſt etiā de pec tatis venialibꝰ ꝯfeſſionē facere. quia dam minutis peccatis medicamenta no adhibēt̉. ꝑ mediū ꝯfeſſionis et cō ſeitionis ac alia pia oꝑa. valde cor in tigidāt hoīs. ⁊ reddūt faciliores ad aria maiora peccata perpetranda. ꝓp et hoc dicit beatus auguſtinus. Non ſbium ad ꝯfitendum mortalia verum ctiam venialia ſic hortat̉ dicens. Qui connitetūt peccata ſua ⁊ accuſat ea. iaꝫ hactum cum deo facit. Excuſat deus reccata tua ſi ⁊ tu accuſas conuiuge trs deo. oportet ꝙ oderis ī te opus tu amn. et ames in te opus dei. iniciuꝫ om nam bonoꝝ operum. confeſſio ē ope a malorum. et tunc facis veritatem quia nō te palpas nō tibi blandiris. fac igitur veritatem confeſſionis. ⁊ ve ni ad lucem in operibus bonis etiā ꝓp ter illa. que videntur minuta peccata lingue aut cogitationum aut immode rationis in rebus ꝯfeſſis. quonā mi nuta peccata plura. ſi negligantur oc eidunt. Minute ſunt gutte que flumi na implent. minuta ſunt grana arene ſed ſi multa arena imponatur. premit atqꝫ opprimit. hoc facit ſentina negle ta. quod fluctus facit irruens ſed diu intrando et non exhauriendo mergit nauem. Quid eſt autem exhaurire ni ſi bonis operibꝰ agere ne obruāt pec cata. gemendo ieiunando tribuēdo ig noſcendo. hec auguſtinus Receſſe igi tur eſt qui gratiam dei deſiderat habe re: et in ſummi ſponſi ⁊ amici ample ibus frequentius manere vt a pecca tis nō ſolum mortalibus. ſed etiaꝫ ve nialibus ſtudeat ſe cohiberi. Si auteꝫ ex ſua negligentia aliquam maculam etiam venialis peccati contraxerit. ꝓ tinus conetur illam per confeſſioneꝫ ⁊ penitentiam a ſe expurgare. ne eum gratia et conſortio tanti hoſpitis con tingat carere. De hoc quidā doctor ſic dicit. Caueamus quantuꝫ poſſimus ne aliquid ī nobis inueniat dominus noſter iheſus criſtus. qd̓ oculos eius offendat et ſi forſitan vt ſolet humane condictionis fragilitas aliquam ne gligentie maculam contraxerit. ciciuſ per confeſſionem et penitentiam lacri maruꝫ abluere eam omni ſtudio feſti nemus. ne diu ſine amici noſtri mane amus amplexū. quia paratior eſt nos recipere. qͣꝫ perdere tantum ſi non tar demus de die in diem reuerti ad deuꝫ hec enim duo mala odit deus omnipo tens in omnibus hominibus. id ſcili cet negligentiam reuertendi et negli gentiam ſue ſalutis deſiderandi hec il l. ij. Liber .I. Diſt. II. Ca. VIII. le. Ex dictis igit̉ colligere poſſumuſ bonum et ſalubre eſſe etiaꝫ peccata ve nialia per cōfeſſionem abſtergere. vt cor magis purgatum ad ſuſcipiendā grām. vnuſquiſqꝫ poſſit hl̓e. Filius Cire etiam deſiderio vtruꝫ facta confeſſione teneat̉ quis īterare confeſſionem. vel ſi ſint aliqui caſus ꝓpter quos oporteat confitētē iterare confeſſionem prius factaꝫ. Et ſi quis peracta penitentia recidiuū fecerit ite rum cadendo in peccatum. vtrū tenea tur talis peccata prius confeſſa ꝓpter hoc reiterare ꝯfeſſionē factā reſumen do aut pm̄aꝫ. Ca. VIII Pater. Otare dēs qd̓ confeſſionem ſemel bona fi de factam ei. qui potuit abſoluere. nū qͣꝫ tenetur homo reiterare niſi velit y mo vt dicit Tho. in quadā queſtione de quolibꝫ ꝙ nō p̄t aliquis auctorita te cuiuſcūqꝫ hominis compelli ad con fitendū peccatū. quod alteri ꝯfeſſus ē qui abſoluere potuit. qꝛ confeſſio pec catorum eſt quoddā ſacramentale di uino imperio ſubiacēs non humano H Sunt tamen caſus ī quibus tenetur homo confeſſioneꝫ nō rite fac tam iterare et hoc in quatuor caſibus vt ꝓpter defectū confeſſoris aut prop ter defectum confitentis Propter de fectū confeſſoris dupliciter. aut qꝛ de ficit ei clauis potentie. eo ꝙ nō poteſt de illo peccato abſoluere. aut quia de ficit ei clauiſſciētie. quia neſcit diſcer nere. Propter defectum confitentis dupliciter. aut quia dimidiauit cōfeſ ſionem id ē qꝛ ſcienter tacuit aliquod peccatum mortale. aut quia contēpſit ſeu neglexit ſatiſfacere et oblitus eſt ſatiſfactionem iniunctam. nam ſi ſci ret eam implere vellet. non oporteret confeſſionem iterare Cū ſupradictis ſatis videtur cōcordare in pluribus Raym̄. et hoſtienẜ. ipſi tamen ponui etiam caſum de eo qui in propoſito eſt non deſerendi peccatum. propter ta ſes igitur caſus vt premiſſum eſt tene tur homo confeſſionem nō debito mo do factā reiterare Qui ꝟo cōfeſſus fue rit pctā vt debuit ⁊ cui debuit. reitēta re nō tenet̉ niſi velit ꝓpter magis cer tum. quia quanto frequentius et p̄ſu ribus quis ſua crimina ſub ſpe veme confeſſus fuerit tanto potiorē vemam ſuorum ſcelerum et habundantiorem gratiam a dn̄o conſequetur. I Uidendum eſt etiam de hoc vtrū poſt cōpletam penitentiam recidiuans fe neatur taꝫ illud recidiuū qͣꝫ om̄ia alia que cōmiſit confiteri maxime ſi ꝯn̄te atur tali qui nunqͣꝫ al̓s audiuit cum. Non credo ꝙ teneatur dicere ſpecia liter et diſtincte ea que ante confeſſus eſt. ſed ſufficit confiteri generaliter de illis exprimendo ingratitudinem ſu am ⁊ dicendo de multis ⁊ magnis pet catis mortalibꝰ liberauit me dominur per penitentiam et ego ingratus exſ ſtens nihilominus ſic offendi eum v ſi forte neſciat exprimere aut nō exp mat ingratitudinis nomen nō nocci dum talia dicat verba. qꝛ ex quibꝰ ſa cerdos ingratitudinem illā poſſit in telligere. R Utruꝫ etiā liceat cō feſſionem dimidiare dicendū ꝙ non qꝛ oportet qd̓ vni fiat confeſſio omniū que habēt̉ in memoria. Si vero aſid exciderint a memoria nō debet ob he iterari alias reputari ꝯfeſſio dimidi ata ꝙ ſi homo peccatū qd̓ in priori co feſſione oblitus fuit poſtmodū ꝯfite tur etiā alteri. nō oportet propter hoc totam ꝯfeſſionē iterare. licet hoc qui dam ſenſerint ſꝫ ſufficit ꝙ ꝯfitens dꝰ cat hoc peccatū. qd̓ oblitꝰ fuit expreᵐ ſe vel explicite. Alia aūt ī generali di LLiber .I. Piſt. II. Ca. VIII. cendo ꝙ alia multa peccata confitere tut hoc oblitus fuit. L Etiaꝫ no ſandum ꝙ ſi homo peccatū cōmiſſum eſt totaliter oblitus. tunc ſufficit con ſeſſio et penitentia generalis. ſi nō to taliter tunc debet laborare. vt per ea qͥ ſcit recordetur. etiam ea que oblitus eſt. et ſi recordetur etiam ea tenetur ꝓ tis penitere. Si vero nō poteſt recor bati ſufficit penitētia generaliſ. de hoc dicit Augu. Ueritate dicit deo peni tenis quando nihil illi de ꝯmiſſis ſce retibꝰ celat. nō ꝙ et ſi volūtate celaue tit deus ignoret ſed dum veritatē ſibi bt pult ab eo. vt veniam ꝯſequat̉. Si ceto aliqua menti exciderint ꝯfitetur tetitatem deo cuꝫ generaliter dixerit. Seus qͥ noſti occulta cordis et ope ta mea et delicta mea a te non ſunt ab condita. quibus veniā largiaris. Et ec peritas confitentis. quam diligit ceus. vn̄ pſalmiſta. Ecce em̄ veritateꝫ dilexiſti ⁊c̄. Hic infinuatur ꝙ genera is confeſſio etiaꝫ deleat mortalia pec ata quorum intelligentia nō habetur Ꝙ Sed notandum ꝙ ſunt nonnul rr in ordine conſtituti ac profeſſi. qui ī btaues caſus incidunt peccatorum. ⁊ amnen facinora ſua ducti quodam ti nore humano ac verecundia nō con nentur ſuis prelatis. vel eis qui hn̄t ractoritateꝫ abſoluendi. ſed celāt ſua nala facta aut reuelant ꝯfitendo ea ꝑ dms fiue religioſis ſiue ſecularibus ro peius eſt qui nō habēt auctoritatē cos abſoluendi. Quicunqꝫ tales ſunt ſelant ſe eē nō abſolutos. Et quāuis roſoluti nō ſint nō tn̄ verent̉ accedere rtmenſam dn̄i corpus et ſanguinem nmēdo ac tractādo noſtri ſaluatoris ro timētes illud pauli. Qui māducat rene meā ⁊ bibit ſanguinē meum. in vane iudiciuꝫ ſibi manducat ⁊ bibit Et ſunt nōnulli qui quidē timorē habent ꝯfeſſionē facere. auctoritatē non hn̄tibꝰ qꝛ ſciūt ꝑ tales nō poſſe abſol ui a ſuis peccatis nolūt ꝯſcīaꝫ ſuā re uelare ſuis prelatis tum̄tes īdignati onem illoꝝ īcurrere. ⁊ ꝑ ꝯn̄s in ſuis ſolatijs offitijs ſeu dignitatibꝰ ꝓmo uēdis īpediri. Et iō mittūt ad abba tē vl̓ p̄latū qͥ eis p̄eſt vt ſuā auctorita tē alteri det qui eos abſoluere poſſit al legātes ſe nō poſſe. nec habere gratiā ſuo p̄lato ꝯfiteri. Quid de talibꝰ refe rā ignoro hoc tn̄ dico ꝙ incautū ē ꝓp ter talem carnalē ⁊ ſtultū timorē huiꝰ mōi abſolutōꝫ a ſuo p̄lato extorq̄re vl̓ querere. niſi alia valde rōnabiliſ cā ex iſtat ꝓpter quā ſubditus cogat̉ hoc fa cere meliꝰ ē tn̄ facere ꝯfeſſionem hn̄ti auctoritatē abſoluēdi qͣꝫ n̄ habēti. ab ſolutionē vero ſic factā ꝯmittamꝰ vi ſceribꝰ miſericordie iheſu criſti. Et cō tra tales ſic dicit ppheta. Si q̄ritis q̄ rite ꝯuertimī ⁊ venite hoc ē dicere Si deſideratis et q̄ritis veniā vr̄oꝝ pecca minū. querite ꝯſtāter et efficaciter nō obmittēdo ꝓpter timorē priuationis alicuius ſolatij carnalis. ſeu cōmodi tēporalis aꝑire ꝯſcīas veſtras. p̄lato veſtro humiliter peccata veſtra ꝯfiten do. N Sūt etiā nonnulli qui ita excecati ſunt ſeu indurati in ſuis pͣui tatibꝰ ꝙ eaſdē ſuas iniqͥtates ſuis p̄ latis nō ꝯfitent̉ vſqꝫ ad extremā ho ram ſue mortis. Et hoc iō qꝛ a ſuis ꝑuerſitatibꝰ deſiſtere nolūt aut nō poſ ſunt vl̓ maīfeſtare ſeu īnoteſcere alijs erubeſcūt quales ſint. Et qͣꝫ ꝑiculoſū ſit in tali errore eē dicere nō ſufficio. nā puerſe viuere ſine omni timore dei et differre ꝯfeſſionē vſqꝫ ad vltimaꝫ mortis horā ignoro ſi quid hōi ſit ꝑi culoſius. in omni em̄ ſcriptura noui ⁊ veteris teſtamēti īuenimus ſolū vnū hominē eē ſaluatū in extrema penitē tia latronē vicꝫ qui pepēdit iuxta cru l. iij. Liber .I. Diſt. III. Ca. I. cem criſti. vn̄ beatꝰ bernardus. Ut qͥd homines in vita ſua diſſimulant age re penitentiam ⁊ de extrema p̄ſumunt confeſſionem nā in omni ſcriptura ca nonica tātū vnū inuenies in extrema penitētia ſaluatū ⁊ hoc hora dominice paſſionis Ex his igit̉ dictis colligit̉ qͣꝫ mortiferum et qͣꝫ periculoſum ſit deferre ꝯfeſſionē ⁊ penitentiā vſqꝫ ad extremam mortis horam. Omnis gͦ qui ſe huiuſmodi diuerſis laq̄is tam periculoſuꝫ irretitū ſentit ad cor rede at et timorem mortis et futuꝝ iuditiū ſeu dānationeꝫ perpetuā p̄ oculis ha beat et ſuam conſciētiā ꝑ vitia ſeu pec cata maculatā per humilem confeſſi onem ſuo prelato cui tenetur ſua ſecre ta pandere poſtpoſito omni timore et verecundia patefaciat. multo melius eſt enim coram vno homine erubeſcē tiam reportare qͣꝫ coram deo et omni celeſti curia verecūdiam ſuſtinere ⁊ ꝑ conſequens eternā damnationem in currere igitur vnuſquiſqꝫ fidelis non differat penitētiam ſed cū ſe ſauciatū ꝑ aliqua peccata ſenſerit currat ad re mediū confeſſionis deum iratum iu dicem conuertit in pijſſimū patrem. teſtāte beato bernardo qui dicit. O fe lix penitentiū humilitas o beata ſpes confitentium qͣꝫ facile vincis inuinci bilem qͣꝫ cito tremebundū iudicē con uertis in pijſſimum patreꝫ et ſic patet de confeſſione que eſt ſcd̓a pars peni tentie. Incipit tertia diſtinctio primi libri. Malogranati Filius Oſt explana tionē duarū partiū vicꝫ cō feſſionis ⁊ cōtritionis nūc detertia parte vicꝫ de ſatiſfactione de ſidero informari. Ca. .I. Patet O. Cire debeſ ꝙ ad emendationem peccatorum maxime morttaliū neceſſaria eſt ſatiſfactio. oportet em̄ vt crimina ad plenū purgēt̉. quan tū ad reatū ⁊ quātū ad actū. Quātū ī qͣꝫ ad reatū vt de p̄teritis ſatiſfaciam Quātū ad actū vt denuo nil tale ꝯn̄ſii tamq. vn̄ rich. de ſancto victore ſic di In criminaliū peccatorū expurgatōe opus eſt ꝯfeſſionē et ſatiſfactōe nam ꝯpūctō ⁊ orō qn̄qꝫ ſolent ad venialiū peccatoꝝ in expurgatōꝫ ſufficere. ci minalia expurgare oportet ad plenuꝫ tam ẜm reatū qͣꝫ ẜm actū. ẜm reatu vi de p̄teritis ſatiſfacias. ẜm actuꝫ vt de reliquo nil tale ꝯmittas: vel ꝯmittete p̄ſumas P Qualis aūt debeat eſſe ſatiſfactō ꝓ peccatis. thomas de aqui nō declarat ſic di. Satiſfactō debet eē talis per quam aliquid nobis ſubtra himus ad honorem dei. nos aūt noſ habemus. niſi tria bona: ſcꝫ bona anſe et bona corꝑis et bona fortune ſcꝫ e teriora. Ex bonis quideꝫ fortune ſub trahimus nobis aliquid ꝑ elemoſina ſed de bonis corporalibꝰ ꝑ ieiumū: e bonis anime n̄ oportet vt aliquid ſub trahamus nobis quātū ad eſſentiam ſed quātū ad diminutōꝫ ipſoꝝ. qꝛ peꝰ ea efficim̄ deo accepti ꝑ hoc ꝙ ea ſue mittimus deo totaliter et hoc potati nem. hec thomas. Q Unde noīa dum ꝙ ſatiſfactionū quedaꝫ ſunt paº tes prīcipales ſcꝫ orō ieiuniū et eſed ſina Quedā vero ſunt ſecūdarie. qu̓e ad has requitūt̉ vt vigilie ꝑegrinato nes ei diſcipline. Dicēdū ergo ꝙ biꝰ oꝑa carnē affligentia reducūt̉ ad iem niū. Omnia vero oꝑa ſpiritualia ad ꝰ rationē ⁊ oīa oꝑa miſericordie ad eie moſinā reducūt̉ Sufficientia vero ſ .I. ¶ Liber Piſt. III. Ca. I. cium prīcipaliū pōt accipi ex ꝑte ter inim a quo ē motus ſatiſfactionis. qꝛ per ſeiuniū reuocamur a concupiſcen tia carnis per elemoſinam a ꝯcupiſcē tia oculorū. ꝑ orationē a ſuꝑbia vite. Scd̓o modo ſumit̉ ſufficiētia iſta ex atē termini ad quē ꝑ ieiuniū bn̄ ordi ſiat hō in ſe ip̄o. ꝑ elemoſinā ad pro rimū. ꝑorationē ad deuꝫ. Tertio mō ſumitur hec ſufficiētia ex parte mate tie de qua ſit ſatiſfactio. qꝛ per elemo ſina fit ſatiſfactio de bonis exterioris ſubitātie. ꝑ ieiunū de bonis corporiſ pet orationē de bonis mētis. Quar to mō ſumit̉ hec ſufficiētia ex ꝑte mo boꝝ ſatiſfaciendi. ſit em̄ ſatiſfactio tri bus modis. vel ꝑ punitōꝫ. vel ẜm re demptōꝫ. vel ꝑ ſupplicationē Primū racimus ieiunādo. ſcd̓ꝫ elemoſinam bando. tertiū orādo. Quīto ſumitur rec ſufficiētia ex ꝑte effectus. per ſa tii factionē em̄ nobis tria magna bo ra ꝓueniūt ſcꝫ īpetratio gratie. remiſ ro pene. expiato reliquiarū culpe. ad primū videt̉ valere elemoſina ꝓpter muſtiplicatōꝫ interceſſorū. ad ſcd̓ꝫ ie rumū. ad tertiū oratio. Conſiſtit ergo ratiſfactio in his tribus ſcꝫ in oratiōe telunſo. ⁊ elemoſina. vt iſte ternariuſ contra iſtū nephariū ternariū dyabo ſr opponat̉ Pratio vicꝫ ꝯtra ſuꝑbiam teluniū ꝯtra carnis concupiſcētiam. cremoſina ꝯtra auaritiā. R Aliter ctiam pōt dici videlicet ꝙ ſatiſfactio conſiſtat in duobꝰ ſcꝫ largitōe elemo mnē. ⁊ carnis maceratōe S ¶ Ele noſina aūt triplex ē. prima conſiſtit ī cdedis ꝯpūctōe qͣſi aliquis ſeipſum ꝯrert deo iuxta illud. miſerere anime tue placēs deo. Qui em̄ pauperi ele noſinā p̄bet ⁊ ſe ab iniquitate non ab tinet. talis qd̓ minus eſt. obtulit. ⁊ qd̓ imralus eſt peccato ſeruauit. de hoc di cit beatus gre. Qui indigenti ꝓximo exteriorē ſubſtātiā prebet ſed vitā ſuā a nequitia nō cuſtodit. rem ſuā deo tri buit et ſe peccato hoc qd̓ minus ē ob tulit auctori. ⁊ hoc qd̓ maius eſt ſerua uit iniquitati. hec gre. Sed penitens et ſatiſfaciens ꝓ ſuis reatibꝰ ſtudeat cor ꝯtritū ⁊ corpus mūdū in ſe exhibe re deo. vt poſſit elemoſinā acceptā cri ſto offerre. Secūda elemoſina ē in cō paſſione proximi. qua ꝯpatimur alie nis aduerſitatibꝰ tāqͣꝫ noſtris. de qua compaſſione dicit gre. xx. morali. ſic. Plus nōnūqͣꝫ eſſe dicimus ꝯꝑati ex corde qͣꝫ dare qꝛ qͥſquis ꝑfecte indigē ti cōpatitur minus eſtimat omnē qd̓ dat. Super afflictū quippe ꝯpatiētes plangimus. qn̄ aliena damna noſtra reputamus. ⁊ culpas deſinquētiū no ſtris mūdare fletibꝰ nitimur. Qd̓ vide licet agentes plus plerūqꝫ nobis. qͣꝫ his pro quibꝰ agit̉ ſubuenimus quia apud īternū iudicē ex gratia caritate aſpirāte ꝯmiſſa. queqꝫ perfecte diluit ꝓpria. qui pure plāgit aliena. hec gre. Qui exteriores diuitias nō habet in his operibꝰ miſericordie ſe exercere debent Ad hoc faciendū hortatur rich ardus de ſancto victore ſic dicēs Mi ſericordia magna eſt aliene afflictio ni comꝑati. maior aūt pro alienis re atibꝰ compungi. preclaruꝫ em̄ genus eſt miſericordie delinquentes deflere penitentibus indulgere. aliena deli cta ꝓprijs lacrimis deſere. In his ope ribus miſericordie nos exercere debe mus qui exteriores diuitias nō habe mus Magna em̄ eſt elemo fina nuduꝫ veſtire maior autē indiſciplinatū mo rū doctrina ornare. Optimū vero ele moſine genus corripere inquietos cō ſolari puſillanimes. paciētes eſſe ad omnes. hec richardus Et beatus ber Plus em̄ eſt verbi pabulo victuram in ꝑpetuū mentem reficere. qͣꝫ ventrē l. iiij. Liber .I. Diſt. III. Ca. I. per iture carnis terreno pane ſaciare. Ponūt̉ etiā ꝑ quoſdā ſepteꝫ elemoſi ne ꝑtes .ſ. docere ignorantē. conſulere dubitāti. ꝯſolari triſtē corrigere pec cātē remittere offendēti. portare one roſos ⁊ graues ⁊ ꝓ oībꝰ orare q̄ etiā ī hoc verſu ꝯtinēt̉. Conſule caſtiga ſo lare remitte fer ora. Ita tn̄ ꝙ ſub eo dem intelligatur conſiliū et doctrina Tertia elemoſina ꝯſiſtit in largitōne manuali. Un̄ dn̄s in euāgelio. Date elemoſinā ⁊ oīa munda ſunt vobis. ⁊ Beatus aug. Elemoſina mūdat pec cata ⁊ ip̄a interpellat pro nobis ad do minū qꝛ quicquid dederimꝰ ip̄ꝫ inte gre poſſidemus. Si vis ergo eſſe mer cator optimus. da qd̓ nō potes obtine re vt recipias qd̓ nō poteris amittere da modicū ⁊ recipies centuplū. da tē poralē poſſeſſionē vt ꝯſequaris here ditatē eternā. vtātur diuites ꝯſuetu dine infirmitatis ſue: ſed doleāt alit̓ ſe nō poſſe. melius em̄ facerēt ſi aliter poſſent qꝛ ſi ꝯſuetudīes mittas egro tas. concedit̉ tibi vti p̄cioſis da pau peribꝰ vilia. Hec aug. Et Criſoſto. Stulticia eſt illic relinquere vn̄ exitu rus es ⁊ illuc non premittere quo itu rus es illuc ergo ſbām tuā colloca vbi patriam habes. C De elemoſina etiam dicit pe. da. ſic. O virtus elemo ſine. que velut flumen fontis irrigui ⁊ peccatoꝝ inquinamenta detergis. et ē ſtuantiū vitioꝝ flāmas extingnis. O felix elemoſina. q̄ de gehenne baratro tenebrarū filios extrahis. adoptatos regni celeſtis luci ꝑpetue introducis tu de maībꝰ paupeꝝ volas ad celū ⁊ il lic tuis amatoribꝰ p̄paras hoſpitiū. ⁊ prebes hered itatē īmarceſſibilē et ce leſtis curie dignitatē. O mirāda miſe ricordie virtus q̄ peccatoꝝ oīm rubi ginem purgat. fremētiū peccatoꝝ inci tamēta mortificat ⁊ ſplēdore celeſtis gratie tenebroſas hoīꝫ mētes illuſtrat felices nūdine. p̄bet̉ panis exiguus. acquirit̉ regnū. porrigit̉ munus. ꝯpa ratur aula celoꝝ. nūqͣꝫ deo carus erſi qui vel affectū vel effectū elemoſine ſi habuerit vt ſcꝫ qui nō habeat rē. habe at volūtatē. ⁊ dū domeſtice facultatis res nō exuberat. liberales animi diui cias non amittat. hec pe. da. A Sūt etiā ẜm quoſdā ſeptē elemoſine corporales. ſcꝫ paſcere eſuriētes pola re ficientes veſtire nudum recolligere hoſpitē viſitare īfirmū redimire cab tiuū ⁊ ſepelire mortuum. Un̄ verſus: Uiſito poto cibo redimo tego collis condo. Iſte igit̉ ſūt tres elemoſine ſ ue tria genera elemoſinaꝝ. ꝑ qͣs pem tens ſatiſfacere debet pro peccatis ſuo creatori. Quiſquis ergo habet terte nam ſubſtātiā. tenet̉ ad manuale lat gitōꝫ. vt tribuat elemoſinā neceſſſta tem paciēti ẜm maius ⁊ minus. ꝓ v dicit Chobias Si multum tibi fueti tribue habūdāter. ſi exiguū tibi fuetit etiaꝫ exiguū libenter īpartiri ſtude. X Si quis vero terrenā ſubſtantia nō hꝫ vt ſunt pauꝑes vel religioſi. q bus nō adeſt facultas reꝝ tꝑaliū. ſeir ſos offerāt deo ꝑ ꝯtemptū mūdi. ⁊ ᵐ morē dei ac ꝯpaſſionē proximi vt pr miſſū ē. ⁊ acceptā oblatōꝫ ſiue elemꝰ ſinā obtuler̄t deo. Carnis āt macerat ꝯſiſtit ī qͣtuor .ſ. ī orōibꝰ ieiunijs visꝰ lijs ⁊ ſlagell̓ A De orōe ſciēd̓. Orº ē ꝯgeries vocū ad aliquid obtinēdūª in deum tendētiū. ip̄a quippe cū ex co de ꝯtrito ⁊ hūili fuſa fuerit. remiſſioꝰ peccatoꝝ a dn̄o ⁊ recōciliatōꝫ obtine bit. De hoc dicit iohānes abbasᵐoſꝰ tis ſinay ī tractatu de xxx. gradibꝰ no Oratō ẜm qualitatē eius ē ꝯiunctio ⁊ vnio hōis ⁊ dei. ẜm vero oꝑatōꝫ ¶ ē recōciliatō. lacrimaꝝ mater. pecca toꝝ ꝓpiciatō. tēptatōnū pons. tribulꝰ Liber .I. Diſt. III. Ca. I. tionū murus. āgl̓oꝝ opus. futura iocū ditas virtutū fons. delitie anime. mē ſis illuminatio. deſperatōis ſecuritas ſpei demōſtratō. triſticie ſolutio: diui cie monachoꝝ. theſaurus quieſcenti am. hec Iohannes abbas. Magnum em temedium eſt penitentibꝰ ipſa ora tio. ⁊ contra temptamēta omnia mu mmentum egregium. Quā etiā cōmē das beatꝰ Bernardus ſic dicit. Quid bratione precioſius. q̄ deo eſt ſacriſi crum. angelis organū. ſanctis ꝯuiui am. orātibꝰ p̄ſidium. ꝯtritis vnguen tum. penitentibꝰ remediū. hoſtibus ia tuſū. temptatis oībꝰ firmamētum. Et proūt thomas dicit. Sciēdū ẜm quo bam ꝙ duplex eſt orō quedā eſt ꝯtem piantiū. quorū ꝯuerſatō in celis ē. et talis totaliter ē delectabilis nō ſatiſfa cioria. alia eſt que pro peccatis gemi tus fundit. ⁊ talis hꝫ penam ⁊ eſt ſa lmractionis ꝑs. vel dicēdū melius. nueſiber oratō habet rationē ſatiſfacti dmſis. qꝛ quamuis aliqua habeat ſua altalem ſpiritus. habet tamen afflicti dnnem carnis. Quia dicit gre. Dū cre eit̉ in nobis fortitudo amoris intimi mmtmamur proculdubio fortitudine tatnis. Hec thomas de aquino De ſe cando ſcꝫ de ieiunio. G Notādū xteiplex eſt ieiuniū Primū eſt corpo trs a cibo materiali Scd̓m afflictōis balidio tēꝑali Tertium ſpirituale a mortali peccato Et hoc triplici ieiuīo cebemus caſtigare corpus noſtrū. pa r eſt em̄ qd̓ prodeſt ieiunare a cibo ni rieiunetur a peccato. De ieiunio tam̄ deporali ſciēdū. ꝙ abſtinentia a cibo ratetiali carnem affligit. ⁊ penaꝫ ge retat ideo eſt maxima ꝑs ſatiſfactōiſ ſe bt cōmuniter penitentibꝰ ieiunium vto peccatis indicitur vt ꝑabſtinen cra caſtigati cicius a ſuis ſceleribꝰ e andent̉. Et de virtute ieiunij. Iohā nes Abbas montis ſinai in tractatu de xxx. gradibꝰ ſic dicit. Ieiuniū ē vi olētia nature. deciſio delectatōis gut turis. reciſio caloris ꝯcupiſcētie. me ditationū malaꝝ et intentionū ſubci ſio. libertas ſomnioꝝ. mūditia oratō nis. anī luminare. mētis cuſtodia. cō punctōis porta. ſuſpiriū humile. ꝯtri tio hyſaris. reſtauratio ml̓tiloquij. oc caſio trāqͥllitatis. obediētie cuſtos. ſo mni euacuatio ⁊ alienatō. ſanitas cor poris. peccatoꝝ remiſſio. porta ⁊ d̓liti ē paradiſi. Sꝫ hꝫ ieiuniū tyrānū vicꝫ gulā. q̄ eſt porta vitiorū fluctus ⁊ vn da īquinationū. ⁊ ꝓfundū ignotarum ⁊ indicibiliū īmūditiarū Ex qua etiā procedit ocioſitas multiloquiū riſus patratio ſcurrilitatis. ꝯtradictō glori acio. audatia. p̄ſumptio. amor mundi ſordida rō. Qui aūt poſſidet paraliti cū ip̄e interpellat ꝯtra carnē ⁊ ille ex oratus gulā vitioſe oriri nō finit. Qui em̄ ſunt ſine guſtu illius penitus ꝑ gu le dulcedinē querūt delectari Hec Io hānes abbas. C Ieiuniū aūt di cūt̉ hec quatuor comitari ſcꝫ largitas leticia hora ⁊ mēſura. De largitate d̓t Beatus ieronimus Qd̓ māducaturq eras ſi nō ieiunares. da pauꝑibꝰ. vt ie iuniū tuum. ſit ſaturitas anīe nō mar ſubij lucrū. De leticia dn̄s dic̄. Cum ieiunatis nolite fieri ſic̄ ipocrite triſteſ De hora ieiunij legit̉ ī libro Reguꝫ ionathas p̄ueīt horā adiudicatus fuit morti. De mēſura d̓t beatꝰ aug. Mēs auiditate ciborum laſſata. ꝑdit oratō nis virtutem D Nunc videndū ē de vigilijs. de qͥbꝰ dn̄s d̓t vigilate ⁊ orate ne ītretis ī temptatōem. Et bea tus petrus ī canoni. ſua Sobrij eſtote ⁊ vi. Nā qͥ ſobre viuit agilior ē ⁊ expe dicior ad vigilādū. Cū vero repletus fuerit cibo. ſegnis erit et piger ad ma ne ſurgēdū ad deū laudādū nec tal̓ po Liber .I. ¶ Diſt. III. Ca. I. terit dicere cū ꝑſa miſta. Media noc te ſurgebam ad ꝯfitendū tibi. ꝙ aūt ie iunia reddant homines agiliores ⁊ ex pediciores ad vigilādū. De hoc dicit Effrem abbas. Ad vigilādum multū ieiuniū valet ſicut em̄ miles plurimo rum onere p̄grauatus impedit̉ ad bel lū ita īpeditur monachus ad vigilan dum cū eſcarū largitate turgeſcit. nō em̄ poſſumus vigilare. cū vēter noſter fuerit dapibꝰ onuſtus. ſed oppreſſi ſō̓ no vigiliarum fructus amittimus. ⁊ maximū detrimentū anime noſtre ac quirimus. Uigilijs ergo ſtude cōpu lare ieiunium. vt cunctis anime vir tutibus florere poſſis. vt caro tua ſub iecta ſit anime tue. anc illa famuletur domine ſue. hec Effrem. Et quia vigi lie quandam fatigationem ſeu penam annexaꝫ habent. ideo ſunt partes ſatiſ factionis pro peccatis. Ad hanc igit̉ vigiliarū virtutem ſectandam horta tur. Beatus paulus ſic dicens. In om nibus exhibeamus noſmetip̄os ſicut dei miniſtros in multa pacientia in vi gilijs multis. E Ultimo etiaꝫ vi dendū eſt de quarto ſcꝫ de flagellis q̄ primo conſiſtūt in armis penitentiali bus ſcilicet cinere cilicio ⁊ lacrimis deinde in pectoris tōſione iugi genu flexione et diſciplinis. Item in afflio tione peregrinatōis. Itē in tribulati on et cuiuſlibet egritudinis afflictōe qualia flagella ſuſtinuit iob. Quilibet ergo penitēs prout ꝯtra dominū per ſua ſcelera peccauit. ſtudeat de iſtis fla gellis aſſumere et ſuo creatori ꝑ talia oꝑa penalia ſatiſfacete. ⁊ qui prius ꝑ oblectata carnalia receſſit a deo. nunc per afflictionē carnis ⁊ amiaritudinē penitentie iterū conet̉ redire. De hoc petrus dama ſcenus ſic dicit. Optime penitet. qui dū carnē verberibꝰ mace rat. lucrum qd̓ delectatiōe carnis ami ſerat afflictionibꝰ recompenſat. Et ſa lubrē illi nūc amaritudinē ingerit cu ius caro olī noxa delectatōe peccauit. Nihil differt quibꝰ penis caro addi citur. dūmodo volūtas p̄cedētis ille cebris vicaria repreſſi corꝑis afflici on mutetur. qꝛ qd̓ leta caro traxit au culpā. afflicta reducat ad veniā. Hel pe. da. Un̄ quiſquis pro ſuis exceſſi bus ſe hic nō afflixerit. nec a deo fla gellatꝰ fuerit a ꝯſortio filioꝝ dei aſie erit. Un̄. b. aug. Flagellat deus omne filiū queꝫ recipit et tu exceptus eris Si fueris exceptus a paſſiōe flagel loꝝ nō eris in numero filioꝝ. Sic igi tur patꝫ de ſatiſfactōe que ē tertia ꝑ penitentie. Poſt hec etiā ſciendum & vnuſquiſqꝫ tanto maiorē afflictione penitentie ſeu ſatiſfactōis ꝓ ſuis pe catis dēt aſſumere. quāto recordatur turpiora ⁊ multipliciora crimīa ꝯtia ſuū creatorē ſe ꝯmiſiſſe Un̄ btūs gte ī qͣdā omelia. Unuſqͥſqꝫ tāto maiora querat bonoꝝ oꝑū lucra ꝑ pm̄aꝫ quato grauiora ſibi ītulit dāna ꝑ culpa. i qꝫ em̄ par fructus eē bōi oꝑis dꝫ el⁊ⁱ minus et eius qui āplius deliquit. ra to quiſqꝫ dꝫ a ſe illicita abſcīdere qʰ to meminit ſe ⁊ illicita ꝑpetraſſe. ) illis ꝟbis vniuſcuiuſqꝫ ꝯſcīa ꝯueni dēt em̄ quilibet ſeip̄m diſcutere. ⁊ᵐ quibꝰ et in quātis peccatis deliquetꝰ attēdere. Et prout exceſſit ẜm maius et minus ſuis delictis remedia ꝑſee tiora penitētia ſtudeat adhibere. Etᵐᵐ circa hoc de miſericordia dei preſum re. Sic tamen preſumere. ne ꝯtins ex aliqua negligēti ſecuritate torpero Et qͣꝫuis ꝯditor nr̄ nō paſcat̉ crucia tibꝰ noſtris vult tn̄ ⁊ qͣ voluptate deie ctati ab eo diſceſſimus ꝑfletus ⁊ ſam ta amaricati iteꝝ ad ip̄ꝫ īdeamꝰ.) tāgit beatus Gre. in cura paſtora. n di. Ammonendi ſunt quippe qui per FLiber .I. Diſt. III. Ca. II. cata deplorant operū et conſummata mala perfecto diluant lamēto ne pl̓ꝰ aſtringatur in debito ꝑpetrati oꝑis. ſi minus ſoluūt ī fletibꝰ ſatiſfactionis Scriptum quippe eſt. potum dedit no bis in lacrimis in menſura. vt vide licet vniuſcuiuſqꝫ mens tantū penitē. d conpunctionis ſue bibat ſacrimas quantum deo ſe meminit aruiſſe ꝑ cul pas. Ammonēdi ſunt. vt inceſſanter commiſſa ante oculos reducāt atqꝫ vi uendo agant vt a diſtricto iudice vi det ī non debeāt. Unde dd̓ cuꝫ peteret tenſam dicens. Auerte oculos a pec tatis meis paulo ſuperius ītulit. De rictum meum contra me ē ſemper Ac r diceret peccatū ne reſpicias. poſtu lo. qꝛ hoc reſpicere ip̄e non ceſſo. Am nonēdi ſunt vt ſingula queqꝫ admiſ la ꝯſiderent. ac figillatiꝫ ea in ſe pum ant. vude ꝑ ieremiaꝫ d̓r. Diuiſiones ⁊cluarum deduxit oculus meus Diui ras quippe ex oculis aquas deducimꝰ ſuādo peccatis ſingulis diſpartitas ractimas damus nec vno eodēqꝫ tē dote eque mens de omnibꝰ dolet. Sꝫ dam nunc huius nūc illius memoria tuipe acrius tangit̉. ſimul de om̄ibus in ſingulis ꝯmota purgatur. Ammo redi ſunt etiā vt de miſericordia. qͣm toſtulant preſumant ne vi immodera eanlictōis intereāt. neqꝫ em̄ pius do mnus an̄ delinquētiuꝫ oculos flēda heccata opponeret. ſi per ſemetipſuꝫ a diſtricte ferire voluiſſet Conſtat em̄ xa ſuo iuditio abſcōdere voluit quos metādo p̄ueniēſ. ſemetip̄os iudices ecerit. Unde per paulū dicit̉ Si noſ ret ip̄os iudicaremus. nō vtiqꝫ iudi ratemūr. Rurſūqꝫ āmonendi ſunt vt re de ſpe fidutiam habeāt. ne tamē in aula ſecuritate torpeleant. Plerūqꝫ tiris callidus mētem. quam peccato tolantat. cuꝫ de ruina ſua afflictum ſe reſpicit. ſecuritatis peſtifere blādi cijs ſeducit. Modo alioꝝ em̄ facta gra uiora. mō nihil eſſe qd̓ perpetratum ē mō miſericordia domini loquet̉. mō adhuc ſubſequēs tēpus ad penitētiā pollicet̉. vt dum per hec mens decepta ducit̉ ab intētōe penitētie ſuipendat̉ quatinus ſic bona nulla ꝑcipiat quaꝫ mala nulla ꝯtriſtāt. ⁊ plenius obruat̉ ſupplicijs qꝛ nūc gaudet̉ etiā in deſi ctis F Et notādū ꝙ deus nr̄ cruci atibus noſtris nō paſcit̉. ſec delicto rū morbos medicamētis contrarijs medet̉. vt qui voluptatibꝰ delectati re ceſſimus. fletu amaricati redeamus. Et qui ꝑ illicita defluēdo cecidimus. et ab illicitis noſmetip̄os reſtringa mus. ⁊ qd̓ inſana leticia īfuderat. ſa lubris meſtitia exurat. et qd̓ vulnera uerat elacio ſuꝑbie. curet abiectio hu milis vite. hec greg. Per iſta igit̉ dic ta iam colligere poſſumus vnumquē qꝫ penitentem debere perfectam peni tentiam prout peccauit ſuis ſceleribꝰ adhibere. ſi deſiderat perfectā ſamīta tem anime. ⁊ veniam ſuorum criminū a domino obtinere. Filius. Uero etiā de hoc vtrum peniten tia debeat ad finem vite durare an non. Ca. II Pater G E duratōne pe nitentie ſcire dēs ꝙ penitētiā exteriorē nō oportet eſſe perpetuā. ſꝫ circa interiorē diſtinguit̉. Eſt em̄ pe nitentia interior ẜm habitum et hec de bet perpetua eſſe. Alia eſt ẜm actum et hanc non oportet eſſe perpetuam. ſem per em̄ tenetur quis ad interiorem pe nitētiā habitualē. qͣ vellet nō peccaſſe ſꝫ ad exteriorē nō tenet̉ ſꝑ H Pre terea ē alius dolor rōnal̓. qͥ eſt peccati deteſtatio. alius eſt ſenſibilis qͥ eſt paſ ſio: ⁊ primus dolor ē ⁊ ſꝑ debet eſſe in Diſt. III. Ca. II. FLiber .I. penitentia. Secundus vero nō eſt de neceſſitate I Et qͣꝫuis nūqͣꝫ ſit cer tus de peccati remiſſione. tamen ꝓp ter hoc nō oportet penitentiā exterio rem eſſe perpetuam. quia nō exigitur in talibus certitudo ſcientie. ſed ſuffi cit certitudo coniecture probabilis. vt eſt quādo homo fecit probabiliter quod ex parte ſua erat faciēduꝫ ſcꝫ do lendo. confitendo. ſatiſfaciēdo. cauen do. N De hac vero penitentia Thomas de aquino ſic dicit. Duplex eſt penitentia quedam interior alia ex terior. Interior eſt qua quis dolet de peccato cōmiſſo et talis debet peniten cia durare vſqꝫ ad finem vite. ſemper em̄ debet homini diſplicere ꝙ peccauit ſi em̄ placeret peccaſſe. iaꝫ ex hocipſo peccatū incurreret. et fructū venie per deret. Exterior eſt. qua quis exteriora ſigna. doloris oſtendit. et verbotenus peccata ſua confitetur ſacerdoti abſol uenti. et iuxta eius arbitrium ſatiſfac̄ et hāc nō oportet durare vſqꝫ ad fineꝫ vite ſed ad terminatū tempus ẜm mē ſuram peccati. Unde etiā ploratus et lacrime ad actum exterioris peniten cie pertinēt. qui nō ſolūmodo dēt eē continuus ſed etiā nec oportet ꝙ du ret ad finem vite qꝛ merces oꝑis pe nitentis eſt plena remiſſio peccati. et quantum ad culpam ⁊ quantū ad pe nam. poſt cuius conſumptionē nō eſt neceſſe ꝙ homo vlterius exteriorē pe nitentiā agat. ꝑ hoc tamē nō excludit̉ continuitas penitētie qualis dicta eſt L Propterea ſciēdum eſt hoc cū contritio quātū ad id qd̓ ē diſplicen tia quedam in appetiturōis ſit. actus penitentie virtutis nunqͣꝫ pōt eſſe ſu perfluus ſicut nec quantum ad intenſi onem. ita nec quantum ad durationē niſi ẜm ꝙ actus vnius virtutis. impe dit actuꝫ alterius magis neceſſariuꝫ pro tempore illo. Un̄ quantūcūqꝫ ho mo continue in actibꝰ huius diſplice cie eſſe poſſit magis. melius eſt duſſi modo actus aliaruꝫ virtutū vacet ſuo tempore ẜm ꝙ oportet. Sed paſſio nes poſſunt habere ſuperfluū et dimi nutum et quātum ad intenſionē ⁊ qͥn tum ad durationeꝫ. Et iō ſicut paſſit doloris. quā voluntas aſſumit. det eē moderate intēſa. ita dēt moderate du rare: ne ſi nimis duret homo indeſpe rationem et puſillanimitatē ⁊ hmoi vicia labat̉. vnde ad virtutē oportet tenere mediū in paſſionibus Triſtiti autē que in appetitu ſenſitiuo peniter tis ꝯſequit̉ ex diſplicentia voluntati paſſio quedam eſt. id circo moderāda eſt ẜm virtutem. quia eius ſupernuſ tas eſt vicioſa. quia inducit in deſpel rationem. vnde apoſtolus. Conſoſa mini ſcilicet penitentem. ne forte hi bundantiori triſtitia abſorbeatur. qu hmōi eſt et talis ꝯſolatio debet eē mō deratiua triſticie ¶ Et notāduꝫ ꝙ gaudium ſeculi impeditur per doſo rem contricionis. non autem gaudiu quod de deo eſt. quia habet doloreꝫ iī ſum pro materia. hec thomas de aqui no. Per hec igitur dicta informamur ꝙ debita penitentia et congrua. ſi ad hibetur certis exceſſibus et peccati poſtqͣꝫ perfecta fueritt ⁊ conſummata plenam remiſſionem peccatorum q tum ad culpam et quantum ad pene huiuſmodi obtinebit. poſt cuius e cutionem non eſt neceſſe. vt homo v terius agat penitenciam exteriorem N Circa quod etiam notanduꝫ ꝙ penitentia non eſt conſiderāda ciꝰ ca quantitatem temporis ſed ẜꝫ qdꝰ litatem cōpūctionis ⁊ emēdatōiſ na quāto plus qͥs compūgit̉ in fletibꝰ maiorē ꝓ ſuis reatibꝰ dolorē hꝫ. talꝰ citius a ſordibꝰ pctōꝝ purgat̉ Un vꝰ Liber .I. ¶Diſt. III. Ca. II. et petrus poſt confeſſionē et lacrimas ſtatim mundati ſunt. de hoc dicit beatꝰ aug. Dn̄s noſter nō cōſtituit peniten cie modū in temporis quantitate. ſed in compūctionis ⁊ correctionis quali tate nā dauid et petrus confeſſione ⁊ ſacrimis ſtatim mūdati ſunt et latro in in cruce cōfitēti dictū ē in ip̄o mor tis articulo. hodie mecū eris in para diſo In actōe ergo penitentie nō tam conſideranda eſt meſura temporis qͣꝫ dioris. hec aug. Un̄ ſunt nōnulli pe nſtentes qui ſtatim in exordio ſue cō ret ſionis peccata que cōmiſerunt ad mrentis oculoſ reducunt. et ſe propter iuia in fletibꝰ puniūt atqꝫ ab omni inqͥ ratione vitioꝝ cuſtodiūt. hi tales qͣn bſtequēt ius hāc peragunt pententi ami. tanto citius a ſuis criminibꝰ pur bantur. Btūs greg. de hoc in tractatu rnpet cantica exponens illud verbum Sirōe amica mea ſic di. Surgit ami ⁊tū a peccati ꝑpetratōne ſe erigit. ve nt cum per bona opera deſiderij ſanc ripaſſibus ad celeſtia tendit. Sanc retenim mens cum preterite vite tur pitudinem conſpicit. cuꝫ peccata ſua rametat̉. que fecit. mox ſecū in ꝯſcīa ctubeſcit. et quecunqꝫ in mūdo dilex tat ad odium ſibi tranſferens fletibꝰ epumit. et ipſa penitētia facta robuſti rab omni inquinatōe ſe exuit. ab om roepore negligentie excurit. vt in in mmis cogitationibꝰ. nō iaceat ſed ad etpetēda celeſtia per ſancta deſideria Tertēdat. hec itaqꝫ mēs ſurgit et venit pia a torporis infirmitate per cōpun ronem ſe etigit. et ſanctis ſiudijs ſe ceecens ad eterna pedibꝰ amoris cur cij greg. Quanto igitur valētius retibus compūgitur tanto perfecti eputaatut et quanto eſt purgatior. mo ad contemptum temporalium otioret ad deſiderāda celeſtia fit feruentior. Hec vero operatur diuina gratia. que talibus infundit̉. De hoc dicit hugo de ſancto victore. Tunc ve ro ī quibuſ malis ſumus agnoſcimus quando per infuſioneꝫ diuine gratie illuminati dulcedinem ſpiritualium bonorum aliquatinus deguſtare vale mus. Et inde eſt ꝙ poſt acceptū donū gratie continuo. mens ad lamēta ſol uitur. dolore paſcitur. fletibus delecta tur. et tanta iam impatientius. mala preſentia tolerat: quanto ardētius ē vicino amonita ad bona futura ſuſpi rat. iam nō ſolum mundum deſerit ſꝫ fugit. non ſolum poſtponit. ſed odit. Et que prius timore coacta ea que il licite poſſidebat dereliquit nunc ſalu bri dolore compuncta etiā his que hu mane conditōis infirmitas exigit ne ceſſitatibus deſeruire ingemiſcit. Et ſicut prius per timoreꝫ ab illicitis im mundicijs ſe ſequeſtrauit. ita nūc om nem mundi ſpeciem quantum poſſibi le eſt in hac adhuc mortalitate viuen ti a cogitatōne funditus excludit. hec hugo: Ecce ad quantam perfectioneꝫ perducit lacrimaruꝫ effuſio et cordis ꝯpunctio. De ipſa enim dicit beatus gregorius. Sola eſt compunctio que facit animaꝫ horreſcere pompas. deſi derare cilitium. amare lacrimaſ. fuge re riſuꝫ. magna agere. et humilia loqͥ iuſte operari et ſuper peccatis timere ac tremere hec ille. Deus auteꝫ penitē tiam hominum et ꝯpunctionem infū dendo eius conſcientiam purificat a peccatis fedis. nulla enim cōueniētia nec ꝯmāſio pōt eē lucis ad tenebras nā q̄ ꝯmunicatio diuine maieſtatis ⁊ iniqͥtatis. ſꝫ ſtatī vt ingreſſus fuerit dn̄s virtutis ſue radios īpīgit ī tene bras diſſoluēs ⁊ diſſipās īmom̄to in ictu oculi quicqͥd inuenerit feditatis qd̓ ſic cōtīgit. nā ꝑ lumē ſue pn̄tie nō ¶ Liber .I. Diſt. III. Ca. III. pōt anīa mala que cōmiſit ignorare. ſed ſtatim vt cognita fuerīt diſplicēt vehementer. que autem diſplicēt. pe nitet cōmiſiſſe. Ex dei autē p̄ſētia ſur git anime cognitio. ex cognitōe pro cedit diſplicētia. ex illa autē ſurgit ꝑ nitentia. ad quam vt ait criſoſtomus. Sine omni interuallo ſequitur indul gentia peccatoꝝ. nō em̄ poterit ſe con tinere illa benigna dulcedo et dulcis benignitas. que eſt in viſceribꝰ miſeri cordie dei noſtri. cū ex corde nos pete re et dolere cognoſcit. ſed ad gemitum offenſam in ſe commiſſam miſericor diter indulgebit. nec imputabit vt ꝓ illa ineternum puniat ſed pie relaxa bit. vnde beatus auguſtinus ſuper il lum locum. Quorum tecta ſunt pec cata .i. cooperta et abolita. Si em̄ tex it peccata noluit aduertere. ſi noluit aduertere noluit anīaduertere id ē pu nire ſꝫ ignoſcere. Ita ergo dicit a deo tecta vt deus nō videat id eſt eternali ter non puniat videre em̄ dei eſt pecca ta ad penā īputare Auertere aūt a pec catis. hoc ē ea ad penam nō reſeruare hec aug. Itē ieronimus. Quibꝰ deus dimittit peccata tegit ne in iuditio re uelentur. Ex his aperte oſtenditur. deus ipſe penitenteꝫ ſoluit a debito pe ne eterne ſcꝫ. et tūc ſoluit qn̄ intus il luminat inſpirādo veraꝫ cordis ꝯpū ctionē. cui ſententie rō ſuffragat̉ et au ctoritates atteſtant̉. nemo em̄ vere cō pūgit̉ de peccato hn̄s cor ꝯtritū ⁊ hu miliatum niſi in caritate. qui aūt cari tatē hꝫ dignuſē vita eterna. nemo em̄ ſimul dignus vita et morte. nō ē igit̉ tūc ligatus debito eterne mortis. filiꝰ em̄ ire eſſe deſijt exquo diligere ⁊ pe nitere incepit. Extūc igit̉ ſolutus eſt ab ira que manet ſuꝑ illū. qͥ nō credit. ip̄e em̄ ſolus ē q̄ tollit a ſuis fidelibꝰ et penitētibꝰ peccata ꝯmiſſa. teſtāte be ato auguſtino qui dicit. Nemo tolrit peccata niſi ſolus criſtus qui eſt agni tollens peccata mūdi. Tollit aūt di mitendo que facta ſunt. et adiuuando ne fiant. ꝑducēdo ad vitā vbi omīo ſi eri nō poſſunt. O Un̄ ex p̄ceden tibꝰ colligitur ꝙ ꝑ ꝯtritōꝫ et peniten tiam ꝑuenit̉ ad amorem dei. Cū igit inter deū et animā nō cadat medium niſi ſolū peccatū. dicente yſaia Iniqͥbi tates noſtre diuiſerunt inter vos ⁊ de um veſtrum que peccata cum fueriſt per penitentiam et ſpiritualia exerci cia de medio ſublata. ſtatim amor de tanqͣꝫ calor ab igne et tanqͣꝫ radius a ſole pertingit ad animam. ex cuius cō tactu incipit et ipſa caleſcere et vite uerſa deum vehementer diligere. vſ de beatus bernardus. Amor dei amo teꝫ anime parit et preuenit. Sicut ēī ſol radium ſuper rem obiectam pro cit et per modum reflexionis de rebo iecta calor contra ſolem reuertitur ſi deus caritas calorem ſue dilectiomi ſuper animam proicit ⁊ de anīa ad o um redit vt ſic dilecta rediligat a quo miſericorditer eſt p̄uenta. ¶ Filius Uero etiā vtrū bona oꝑa et̓ mē P ritoria ꝑ peccatū ſequēs mori ficata iterū poſſint ꝑ penitētiā ſequeᵐ tem reuiniſcere ſiue reſtaurari. gal Capituluꝫ. III Mero qd̓ bona opera et meritoria qͣꝫuis per pecca tum mortificentur. tamen per pem tentiam ſequentem viuificentur d thomas de aquino. Quidā dixerum ꝙ opera meritoria per peccatum ſe quens mortificata non reuiuiſcunt e penitētiā ſequētē ꝯfidetātes ꝙob illa nō remanēt vt iteꝝ viuificari po ſint. Sꝫ in hoc impedire nō pōt qd̓iꝰ Liber .I. Diſt. III. Ca. IIII. viuificentur ꝙ autem nō habent vim et efricatiā perducendi in vitā eternā roē prouenit ex impedimento peccati ſupueniētiſ. ꝑ qd̓ homo reddit̉ indig nus vita eterna. hoc autē impedimen tam tollitur ꝑpenitētiā. in quantum pet eam remittūt̉ peccata. Un̄ reſtat ꝓ oꝑa prius mortificata per peccatuꝫ pet penitētiā recuperāt efficaciā per ducēdi eū. qui fecit ea in vitā eternaꝫ ſuod ē ea reuiuiſcere et ita pꝫ ꝙ oꝑa mortificata ꝑ penitētiā reuiuiſcūt. vn̄ retſus Que ſub mortali bona fiūt dāt doſia terre. Cor reddūt humile minu anit tormēta gehenne Filius Q Uero vtrū aſſumpta vel perac penitētia remaneāt peccato ra teliquie per quas ad iterum peccā dum diſponātur homines Capitulū IIIIPater. Ciendum qd̓ quāuis quis agat vel per coetit penitētiā. reliquie tn̄ peccatorū dnanēt ꝓpter vicia priꝰ ꝯtracta ẜm magis et minus q̄ diſponūt ad velle rectandū quemadmodū remanet fo res poſt baptiſmū. ſꝫ tn̄ diminute ei epilitate. ita ꝙ nō poſſunt dominari dieti teſiſtere cū adiutorio dei. vnde ho. de aquino R Notandum ꝙ peccatū mortale ex ꝑte ꝯuerſiōis īor ꝯmate ad bonū ꝯmutabile quādaꝫ di poſitōꝫ cauſat in anīa vel etiā habi am ſi actus frequēter iteretur. Culpa cto mortalis peccati remittit̉. inquā im tollit̉ ꝑ penitentiā et gratiā auer ro mentis a deo. ſublato autem ab eo mod eſt ex parte auerſiōis nihilomi ms temanere poteſt id. quod eſt ex ꝑ e conuerſiōis inordinate. cū hāc ꝯtī bat eē fine illa. Et iō nichil prohibet qnt temiſſa culpa. remaneāt diſpōes a precedentibus actibus cauſate. q̄ dicuntur peccati reliquie. remanent tamen debilitate et diminute ita ꝙ ho mini nō dn̄ant̉ ⁊ hoc magis ꝑ moduꝫ diſpoſitōiſ qͣm per modū habituū. ſic et remanet fomēs poſt baptiſmū. pec catum qn̄qꝫ inducit debilē diſpoſitio nē vtpote ꝑ actū vnū cauſatā. Qn̄qꝫ aūt fortiorē cauſatā ꝑ ml̓tos Sꝫ dn̄s qn̄qꝫ tanta cōmotione ꝯuertit cor ho minis vt ſubito ꝑfecte ꝯſequatur ſani tatē ſpiritualē nō ſolū ad remiſſaꝫ cul pam ſed ſublatis oībꝰ peccati reliqͥis vt pꝫ de maria magdalena. Qn̄qꝫ au tem prius remittit culpā per gratiam oꝑanteꝫ et poſtea per gratiā cooꝑan tem ſucceſſiue tollit peccati reliquiaſ hec thomas. Un̄ ſunt nōnulli peniten tes qui forte cogitatōe a delectacioni bus carnis ſe ſeparant. nichil volūt il licitū ī ſua cogitatōe tolerare. carnis ſtimulū ꝑfecte cupiūt vincere. ⁊ ad ſū mum virtutum deſiderāt ꝑficere. ſed tn̄ adhuc de corruptione corporis cō tradictōeꝫ ſenciūt incētiua carnis ali as tempiatōes carnis tolerantes. de hoc beatus gre. viij mora. ſic di. Mēs hoīs penitētie doloribꝰ preſſa ī ſemet ipſa ꝯſtringit̉ atqꝫ a cunctis delecta tionibꝰ carnis forti cogitatōe ſepara tur ad ſummā proficere appetit ⁊ tam̄ adhuc de corruptōe corꝑiſ ꝯtradictio nem ſentit. vn̄ per iob d̓r. Circūdedi ſti me carcere. Carcere homo circūda tur. qꝛ plerūqꝫ ⁊ virtutū profectibꝰ ad alta ſurgere nitit̉ et tam̄ carnis ſue pre peditur corruptōe Sꝫ ſancti viri quo mūdiori corde celeſtium archana cō ſiderant. auctis adhuc quotidie ardo ribus anhelant et ibi iam pleni ſacia ri deſiderant. Unde adhuc parum ali quid ore contemplationis deguſtant perfecte cupiunt carnis ſtimulum vī cere nihil in cogitatione illicitum de eius iaꝫ corruptione tolerare ſꝫ quia Liber .I. Diſt. III. Ca. IIII. I ſcriptū eſt. Corpus qd̓ corrumpit̉ ag grauat animaꝫ intentōe quidem iam vltra ſemetipſos eminēt ſed tamē ad huc infirmitatis ſue incertis motibꝰ ſubditi corruptōis ſue carcere clauſoſ ſe dolent Quod ſe tamen nec a iuſtis ſuperbe requiritur. qui amore verita tis ſuccenſi. infirmitatis ſue auguſti as tranſgredi ꝑfecte cōcupiſcunt. nec ab auctore iuſtorū iniuſte diſponitur. quam electoꝝ ſuoꝝ vota differēs cru ciat. crucians purgat. vt ad percipien dum qd̓ deſiderāt qn̄qꝫ melius conua leſcant. Electi autē quouſqꝫ ab ītima quiete differūt adcor ſuū redeūt. ibiqꝫ carnis ſue tuml̓tibus abſconſi quaſi ameniſſimū ſecretariū petūt. Sed in eo ſepe temptatōis aculeos ſenciunt carnis incētiua paciūtur et ibi grauiſ ſimos labores ꝑferunt: vbi magnam requiem a labore queſierūt. hec greg. Sed penitentes vel iam per peniten ciam emūdati nō debent turbari. ſi pec cata prius ꝯmiſſa vel quecūqꝫ alia eo rum corda pulſent. aut temptent dum modo laborēt. ne cadant in opus vel conſenſum peccati. S Nam ſu ſtinere temptatōes ſine perfectione prauorum operum non eſt damnatio ſed potius occaſio agende virtutis. te ſtante hoc yſidoro qui dicit Qui adpe nitentiam cōuertuntur perturbari nō debent ſi curſum poſt emendatōꝫ relic ta vicia corda pulſent. dummodo nō crumpant in cōſenſuꝫ vel opus. Fer re enim cogitatōes ſine perfectōe vici orum nō eſt addamnatōꝫ. nec eſt occa ſio ſubeundi criminis ſed potius agē de virtutis. vtile em̄ eſt ſeruo dei poſt conuerſionem temptari. quatinus a torpore negligētie ſollicitātibus vitijſ ad opera virtutis animū exercicium preparet vitioꝝ. hec yſodorꝰ. T. Sciendum etiam ꝙ ſunt nonnulli pe nitentes qui ſe pro ſuis exceſſibus la mētis afficiūt. ſꝫ finita orōe. animuꝫ ad gaudia terrena iterū relaxāt. et ni vt ꝑ nimiū riſū hoc perdāt. qd̓ priꝰ h gemitū lucrati fuerāt. de hoc dicit bea tus gre. ſuꝑ Ezechielē. Sūt nōnuſſi qͥ iā a vitijs ſe abſtinēt ac virtutibꝰ ex ercent ⁊ maloꝝ p̄teritoꝝ ꝯſcij lam̄tis ſe in p̄cibꝰ afficiūt. ſꝫ finita p̄ce. leti ſe poralibꝰ gaudijs. negligētem animū dimittūt. ne curāt. ne in eis lacrima mēſura īmoderata gaudia tranſeat. ſitqꝫ vt bonū nimie ridēdo ꝑdant. qd̓ plangēdo lucrati fuerāt. hec gre. Su etiā nōnulli qui iā pͣua acta nō ſolū de ſerūt. ſꝫ etiā cū magnis gemitibꝰ. que ſe male egiſſe meminerūt deplorat. et tn̄ cū recordātur eoꝝ q̄ ꝯtra dn̄m pet cādo egerūt. magno timore concutiū tur. et quāuis ſe ꝑfecte ad deuꝫ ꝯuet tāt. tn̄ de ſua ſalute ſolliciti formidam nam. ad memoriam veniunt praua b pera. que perpetrauerant. Et vrrū di gne illa ꝑpetrauerint neſciunt. ⁊ ple rumqꝫ iam omnipotens deus peccat relaxat. ſed tamen afflicta mens dum valde ꝑtimeſcit de venia trepidat. ſpe tangit beatus gre. iiij moralium ſupeꝰ iob. Erit ſeruus liber a domino dices Scriptum quippe eſt. Omnis qui pee cat. ſeruus eſt peccati. quia nimirum quiſqꝫ ſe prauo defiderio ſubicit. tiqui tatis dominio dudum libera mentis colla ſuppoſuit. ſed huic dominio con tradicimus cum iniquitati. que no ceperat reluctamur. cū cōſuetudini v olenter reſiſtimus. et deſideria perne ſa calcantes contra hanc nobis ius i bertatis ingenite vendicamus cum culpam penitudine percutimuſ. ⁊ mnꝰ culas ſordiū fletibus lauamus. Pl̓ rūqꝫ aūt iā qͥdē mēs qd̓ puerſe egm ſe memimit d̓plorat. iā pͣua acta nō ſo lū deſerit. amariſſimis etiam lamen Liber ¶ Diſt. III. Ca. IIII. .I. tis punit. ſed tamen dū eorū. que egit teminiſcit̉. graui de iuditio pauore te ſſetur iā ſe ꝑfecte ꝯuertit. ſed adhuc ſe perfecte in ſecuritate nō erigit. qꝛ duꝫ quanta ſit diſtrictio extremi exanimi penſat inter ſpem ⁊ fortitudinē ſolli cita trepidat. qꝛ iuſtus iudex veniens quid de ꝑpetratis reputet quid relax ci. ignorat. nam qͣꝫ praua ꝯmiſerit me ininit ſed an cōmiſſa digne defleuerit neſcit. ac ne culpe īnianitas modū pe ſitentie trāſeat metuit Et plerūqꝫ cul pam iam veritas relaxat. ſed mens af ſticta adhuc de venia dū valde ſibi ſit ſollicita trepidat. Seruus ergo hīc iā iber nō eſt. qꝛ peccatū ſuum homo iam coetigendo et penitendo deſerit ſed ta mren adhuc diſtrictum iudicē de eius tetributione ꝑtimeſcit. Ibi ergoſer ruas a domino liber erit vbi de peccati am penia dubietas nō erit. vbi iaꝫ ſe tatam mentē culpe ſue memoria non radicit. vbi nō ſub reatu animus tre pidat. ſed de eius īdulgētia liber exul at. ſed ſi nulla ibi hō peccati ſui me oria tangitur. exeptū ſe eſſe vndiqꝫ otatulatur aūt quō largitori ſuo grati rs teferat de venia. quam accepit ſi ī ctueniente. obliuione tranſacte neqͥ le. eſſe ſe pene debitoreꝫ neſcit. Neqꝫ mr neglecte p̄tereūdū ē qd̓ pſalmiſta. vit. Uiſeri cordias domin ineternuꝫ anitabo. quō em̄ mīas dn̄i ī eternū ca at n̄ ſe fuiſſe miſerū ignorat. Et ſi mi cticoidiē trāſacte nō meminit vn̄ mi ee icordie largitori laudeſreddit. S atium querēdū eſt. quō electorū mēs vetlecta eē in beatitudīe poſſit. ſi hāc mret gaudia memoria ſui reatus tan pſt. aūt quomo do perfecte lucis clare cit gloria. quā reducta ad aīm obum reat̉ culpa ¶ Sed ſciendum eſt ſi at ſepe nūc triſtitia reminiſcunt̉ leti ⁊ tunc tranſacte nequitie ſine leſione noſtre beatitudīs recordamur. Plerū qꝫ etiā incolumitatis tꝑe ad memori am dolores preteritos ſine dolore re ducimus. ⁊ quo egros nos recolimꝰ eo nos incolumes plus amamꝰ. Exit ergo et in illa beatitudīe culpe memo ria. nō que mentem polluat ſed que le ticie arcius aſtrīgat. vt dū doloris ſui animus ſine dolore reminiſcitur. ⁊ de bitorem ſe modico verius intelligat. et eo magis acceptam ſaluteꝫ diligat quo moleſtie meminit quā euaſit X In illa em̄ leticia ſic tūc mala nr̄a ſine tedio concupiſcimus. ſicut nūc in lu ce poſiti. ſine vlla cordis caligine ani mo tenebras videmus. qꝛ ⁊ ſi obſcu rum eſt. qd̓ mente cernimꝰ de iudicio ē hoc luminis. nō de paſſione cecitatis Et in eternū ergo laudes mīe largito ri noſtro referimꝰ et nequaquā ꝯſcīe miſeria grauamur. qꝛ dū mala noſtra ſine aliquo mentis malo re ſpicimus nunqͣꝫ erit ꝙ corda laudantiū de trāſ actis iniquitatibꝰ polluant. ⁊ ſemper erit ꝙ hec ad laudem liberatoris accē dat. Hec gre. Ex his ergo dictis ſan ctiſſimi viri colligere poſſumus diffi cile poſſe homines perfectam ſecuri tatem in hac vita de remiſſione pecca torum habere. hec em̄ libertas eſt om nis ſalutis perfecta ſecuritas. que in eterna ſolum patria habebitur. Et iō laborare debemus. quatinus ꝑ penitē ciam et bona oꝑa. ad illam requiem vbi nullus timor ſed ꝑfecta ſecuritas ⁊ ſecura iocunditas eſt ꝑuenire vale amus. Et qͣꝫuis ſuperius dictū eſt. ꝙ ꝑacta congrua et decenti penitētia. nō ſit opus vt homo agat vlterius penitē ciam exteriorem. ſꝫ qꝛ incerti ſumus de ꝑfecta peccatoꝝ remiſſione. iō val de ſalubre eſt omnibꝰ. maxime tamen illis qui multa ſcelera et enormia cō miſerūt vt qͣꝫdiu ī hoc corpuſculo du m. j. ¶ Liber .I. Diſt. III. Ca. IIII. rant in penitētia exteriori qͣꝫ interiori ſe exercere ſtudeant. melius eſt ampli us facere qͣꝫ minus. vt ex hoc tanto maiorem fidutiam de venia peccatorū ac de celeſti gloria ī ſuis extremis ha beant. quanto ꝯſtantius ⁊ diutius in caſtigatōe ſui corꝑis ⁊ bonis oꝑibus modo perdurant. De hoc hugo de ſan cto victore ſic dicit. Penitentia alia ē exterior alia interior. Exterior eſt ī af flictōe carnis. Interior eſt in ꝯtritōe cordis. ꝑ exteriorē caſtigat̉ culpa pra ui oꝑis. per interiorē emundatur cul pa praue voluntatis. Scd̓m qͣꝫtitatē delicti menſura correctōis penſanda eſt. agite inqͥt fructus dignos peniten tie. aliud em̄ eſt fructus penitentie. a liud eſt ip̄a penitētia. ſi diſplicet tibi. quod feciſti. pm̄am agis. ſi perſeque ris ⁊ punis. quod feciſti. fructus peni tentie facis. Et qꝛ ẜm menſuram de licti. correctōis menſura penſanda ē ideo fructus dignos penitētie nos fa cere oportet. Si in correctōe minor ē afflictō qͣꝫ culpe delectatio fuit. nō eſt fructus dignus penitentie tue A Sed dicis mihi qūo ſcire poſſum qn̄ condigna ſit penitentia mea Quia ſci re hoc nō potes. iō neceſſe habes ſem per penitere ſatiſfacere potes. nimis facere nō potes. melius eſt vt plus fa cias qͣꝫ minꝰ. Idcirco ſollicitus eſto ſatage. da operā. ſtudium impende. vt culpa ſit cū fine. deuotio ſine fine Hec hu. Et qͣꝫuis ẜm Cri. B Sine ī ī teruallo lacrime penitētis ⁊ remiſſio peccatoꝝ ſil̓ ſint. hoc eſt veꝝ quantum ad culpam ſiue offenſam dei quaꝫ ſta tim remittit ſine mora. Sed ẜm Al bertum qui dicit ī tractatu ſuꝑ miſſaꝫ ꝙ oportet hominem per multa trahi anteqͣꝫ peccatū penitus deſtruat̉. quā tum ad maculam. Et ideo vt premiſ ſum eſt multū fructuoſum eſt ⁊ ſalubre C ꝓpter maiorem ſecuritatem vt homo ī actibꝰ penitentie ⁊ bonis operibꝰ pe ſeueret vſqꝫ in finem C Circa qͥd etiā notandum ꝙ ſunt nonnulli. quiꝝ durantes in carnis integritate cū ſe reſpiciunt minus habere. quod deſie ant ad feruorem ſpiritusᵇ ⁊ deuotōis per amorem ſe inflammare nō curam Et ſepe nonnulli poſt carnis peccata etiam enormia. ad deum ꝑ penitentia reuertentes tanto ſe bonis actibꝰ ſet uentius exercent. quanto ſe conſpici unt grauius erraſſe. Et fit plerūqꝫ vſia iſtoꝝ deo acceptior qͣꝫ illoꝝ. qui ſibi ſu ficere vite ſue innocentiaꝫ putabant De hoc dicit Beatus gre. in cura pr ſtoris. Sepe nonnulli ad deum poſ carnis peccata reuertentes tanto ſe ardentius in bonis actibꝰ exhibet qu to dānabiliores ſe de malis culpe v dent. Et ſepe quideꝫ in carnis intepe tate ꝑdurantes cū minus ſe reſpici unt habere qd̓ defleant. id eſt plene ſi bi ſufficere vite ſue innocētiaꝫ p̄ſtat atqꝫ ad feruorem ſpiritus nullis ſe a doris ſtimulis inſlammant ⁊ fit plere qꝫ deo gratior amore ardēs vita po culpam qͣꝫ in ſecuritate torpens innō centia. hec gre. Un̄ vnuſqͥſqꝫ in quodꝰ qꝫ ſtatu ſit poſitus. ne tardet̉ ꝑpenue tiā ⁊ bona oꝑa ꝯuerti ad dominū. A quis carnis integritatem in ſe nobo violauit. gratias agat deo de tanto eo nō ſibi collato ab ipſo. reuocet tn̄ ame oculos mentis ſi quid per ꝯſenſum vi delectationē carnalis peccati enatia uerit vel ſi etiaꝫ ꝑ ſpiritualia vicia ſc quecūqꝫ alia peccata deum offendetꝰ et pro illis compungatur ⁊ agat pen tentiā ⁊ ꝑ bona oꝑa ⁊ humlitateco dis integritatē ſtudeat in ſe conſetus re. nā ſi talis in caſtimonia ꝑſeuerabꝰ rit. ⁊ circa hoc timorē dei ⁊ huminſta tē habuerit. ⁊ ſe in bonis oꝑibꝰ exeᵐ Liber .I. Diſt. III. Ca. V. citauerit maiorē grām ac feruentiorē taritatē a dn̄o obtinebit. Si quis ꝟo lapſus eſt in carnalia peccata vel alia ctimina: non tamen multa. redeat ad dicientiā ⁊ ꝑ oꝑa pentētie ⁊ lacrimaſ ſa tagat ſua facinora emēdare Siquiſ iute in multa crimina eſt ꝓlapſus. ⁊ multa pct̄ā enormia ⁊ turpia ſe depre tendit ꝯmiſiſſe. ⁊ longo tēꝑe in his ⁊ in alijs vicijs quibuſcunqꝫ ꝑſeueraſſe ſſec talis debꝫ deſperare ſed ex toto cor ce ſe debet ad dn̄m ꝑ penitentiā ꝯuerte te. Et quanto ſe ꝯſpexerit ꝯtra ſuū cō bitorem magis deliquiſſe. tanto ꝑ po tiora penitentie oꝑa ac lacrimaꝝ com punctionem laboret deo ſat iſfacere. ⁊ de cetero a ſimilibꝰ cauere. ⁊ in bonis actibꝰ vſqꝫ ad finem vite ꝑſeuerare. ſi ne egerit. ꝓculdubio veniam peccatoꝝ tr gtatiam a dn̄o obtinebit ⁊ ꝯſequet̉ S Et notandū etiam ꝙ verus pe inens nihil ꝑdit de tꝑe. ꝑ ſatiſfactōeꝫ recupat tempus p̄teritum. ꝑ bona ope ra cuſtodit ⁊ tenet tempus p̄ſens. futu rm bero tempus ꝑbonum ꝓpoſitū ſeu doiuntatē. Quod ꝓbat beatus Bern̄. ſe dicens. Uerus penitens de tꝑe ni pti ꝑdat p̄teritum recuꝑat ꝑ ſatiſfacti nem. ⁊ p̄ſens tenet ꝑ bonā oꝑatōem trutuꝝ ꝑ immobilem voluntatē. Sic dit habemus de penitentia ⁊ eius ꝑti grs videlicet cōtritione. ꝯfeſſione. ⁊ vrufactione ⁊ de circūſtantijs tangen lpͥaꝫ pm̄am ⁊ eius ꝑtes Filius Onſidero vim penitētie. ⁊ quo oam tremore ꝯcutior eo ꝙ plu pemtētes poſt ꝯuerſionē ſuam ad am ꝑ introitū ordinis. habitū reli dionis aſſumentes. minus diſcrete ſe patent nam ꝑ immoderata ieiunia ⁊ ī ꝯnctētas vigilias ſeu alias caſtigatio tæ corpus ſuum nimnis affligētes non anqͣꝫ dolorē capitis ⁊ corꝑis debili rrem incutrunt pel etiā ſenſum rōnis ꝑdunt. ⁊ ꝑ ꝯſequens efficiunt̉ ſibi ⁊ a lijs inutiles. ad hoc cauendū rogo te vt de virtute diſcretionis me inſiruere velis vt in his que agenda ſunt ſꝑ cau tus ⁊ circumſpectus eſſe poſſim. ¶ Capitulum. V. Pater. E E diſcretiōe ſu per qua petis informari ſcire debes ꝙ hec virtus vicꝫ diſcre tio omni volenti deo ſeruire multū eſt neceſſaria. maxime tamen penitētibꝰ et nouiter conuerſis ad viam ſalutis. nam ſunt non nulli. qui poſt multa pec cata ſtatum religionis aſſumētes oꝑa penitentie aggrediunt̉. ⁊ ſeip̄os per abſtinentiam miniaꝫ vigilias ieiunia ac ceteras caſtigatōes corporales. in diſcrete affligūt. ⁊ ſic corpore debilita to vires ad bene agendū in ip̄is defici unt. nonnunqͣꝫ etiam ſenſus amitunt ſpiritus extinguitur ⁊ totus ſpiritual̓ profectus diſſipat̉. hec vero indiſcre tio oritur ex feruore ſpiritus. queꝫ no uelli ⁊ nouiter ꝯuerſi habent ⁊ a bona voluntate ẜm quā etiā ſepe regunt nō ẜm rationem. nam tales volētes pro ſuis exceſſibus ſatiſfacere domino ſe metip̄os ꝑ indiſcreta oꝑa penitentie afficiūt ⁊ hoc iō faciūt. qꝛ ꝑ talia fac ta putāt ſe placere ſeu obſeqͥuꝫ deo ſe p̄ſtare ſꝫ qͥcūqꝫ talibꝰ ꝑplexis laq̄is ſe circūdatū ſenſerit. ſciat eē hoc tēptaci onē diaboli ſubtilē. ip̄e em̄ hoſtis āti quus laborat. vt ꝑ vitiū indiſcretōis tollat de corde hōis dilectōꝫ dei. ⁊ bo in oꝑis effectū. F De quo. b. ber. ſic dicit. Nō hꝫ calidus hoſtis machi namētum efficacius ad tollendam de corde dilectionem. qͣꝫ ſi efficere poſſit vt in eo incaute ⁊ non cum ratione ā buletur. vbi autem vehemēs feruor et emulatio. vbi maxime diſcretio neceſ ſaria eſt. que eſt ordinatio caritatis. ni. ij. Liber .I. Diſt. III. Ca. V. diſcretio non tam virtus eſt quā que dam moderatrix affectuū ⁊ morū doc trix. Un̄ qui in diſcretōe cōuerſat̉. ſu am ip̄ius ſalutem operatur. Hec ber. Neceſſe igit̉ eſt vt cauti ⁊ circūſpecti ſimus tam in cauendis malis qͣꝫ in a gendis bonis. vt noſtra facta ſorcian tur bonum finem. Unde beatus greg. iij. morali. di. Sepe em̄ qd̓ bono ſtudi o gerimus dū diſcernere negligimus quo iudicentur fine neſcimus. ⁊ non nunqͣꝫ hoc fit reatus criminis. qd̓ pu tatur cauſa virtutis. vnde neceſſe eſt. vt nō ſolū intueamur quid agimus. ſed etiam cū quanta diſcretōe peraga mus. primū quidē. ne mala quoquo modo agamus poſtmodū vero ne bo na incaute faciamus. Hec gre. Qui cunqꝫ ergo operatur opus bonum in diſcrete vltra vires corpus ſuum af fligendo. magis peccat qͣꝫ meret̉. te ſtatur hoc beatus bernardus qui dicit. De rapina holocauſtū offert. qui ni mia egeſtate vel ſomni penuria corpꝰ ſuum īmoderate affligit. Et Caſſianꝰ in collationibꝰ patrū magis aūt pec cat qͣꝫ meretur. qui vltra vires ſuaſ bo num operatur. G Quaꝫ ſit vero periculoſum indiſcretiōis viciū di Beatus bernardus in epiſtola ad Car thuẜ. Sunt namqꝫ corporalia exerci cia in quibꝰ neceſſe eſt corpus labora re. ſicut ſunt vigilie ieiunia ⁊ alia hu iuſmodi. que ſpiritualia non impedi unt. ſed adiuuant ſi cū rōe ⁊ diſcretio ne fiant. que ſi ex indiſcretōnis vicio ſic agant̉. vt vel deficiēt ſpiritu vel ſā gueſcente corꝑe ſpiritualia īpediāt̉. qui ſic ē corꝑi ſuo faciēs afflictōꝫ. tu lit boni oꝑis effectū. ſpiritui affectum proxīo exēplū. d̓o honorē. ſacrilegus eſt ⁊ horū oīm in deo reus. tamen ali quādo affligēdū eſt corpus. ſed ꝯterē dum. qꝛ modus in omnibꝰ eſt habendus ꝓpter quod ad modicū. ſed tn̄ nō in concupiſcētijs cura carnis gerēda eſt. agenda vero ſobrie ⁊ cū ſpirituaſi quadā diſciplina vt neqꝫ in modo eſ neqꝫ in qualitate neqꝫ in quātitate ap pareat aliquid. quod nō deceat ſeruuꝫ dei. nō ſolū in hoc ſed ⁊ omnem vitaꝫ noſtram. quamuis hominibꝰ occultaꝫ exhibere debemus ſanctaꝫ ⁊ honeſtam omnē ꝯuerſatōꝫ noſtram. ſanctis an gelis ꝯſpicabilem agere ⁊ delectabile quāuis inter domeſticos parietes ſ cluſam. Hec bernar. Un̄ Abbas yſaat H Corpus infirmū ſi ſupra virtutē ad oꝑa coegeris obtenebrationē ſem per imponit anime. ⁊ ꝯfuſionē magis ſuꝑ inducit. Corpus vero forte ſi oc oſitati ⁊ requiei dederis omnis mai tia ꝑficitur in anima habitante in eo Unde maior ē omni virtute diſcretio Hec yſaac. Ex his igitur dictis con gere poſſumus ꝙ bona oꝑa magis in digeant diſcretione qͣꝫ deuotione. quāuis deuotio deum amantis terum num nō debeat habere. debet tamē ter minum ⁊ diſcretionem habere opur bene oꝑantis. De hoc dic̄. beatus grⁱ ſic. Nolo vos orare vſqꝫ ad tedium ieiunare vſqꝫ ad defectum. flectere d nua vſqꝫ ad debilitatem bona em̄ ope ra nō tam indigent deuotōe qͣꝫ diſci tiōe. Et beatus bernardus. Sicut nol lum terminuꝫ vel finē debet habere e uotio amātis. ſic ſuos terminos ad nes ⁊ vigilias dꝫ habere actio opetꝰ tis. nam virtus diſcretionis abſd ritatis feruore iacet. ⁊ vehemens ſe uor abſqꝫ tēꝑamēto precipitat. He ber. Unde quilibet homo corpus mnt cū diſcretiōe caſtigare debet. ⁊ cural apud illud negligēter quaſi circa cō. tum ſibi commendatum adhibere ao quod iterum hortatur beatus Betnꝰ dus ſic dicens. Quia omnis inſtitulꝰ Liber ..I. Diſt. III Ca. V. animalis hominis circa corpus eſt. ⁊ titca ꝯpoſitōꝫ exterioris hominis. iō docedus eſt racionabiliter mēbra ſua caſtigare. ⁊ inter carnem ⁊ ſpiritū que iſiuſceꝫ iugiter aduerſuꝫ ſe ꝯcupiſcūt ſuſtum ratōis ac diſcretōis habere iu dicium. nec alicuius eoꝝ iuditio ꝑſo ſam eoꝝ accipere docendus eſt. ſic ha cete corpuſ ſuum ſicut iumentuꝫ com iſendatum cui etiam multa volenti in utiſia ſunt neganda. vtilia vero etiaꝫ nſon volenti ſunt īiūgenda ſic vero de co agere ſicut de nō ſuo ſed eius a quo precio magno empti ſumus vt glori icemus eum in corꝑe noſtro. Hec ber. I Igit̉ ſciēdum eſt tam magnā eē diſcretōis virtutē ꝙ ſine illa virtus pot̓ ꝑfici ⁊ ī ſuo vigore ꝑmanere. nec ſuemqͣꝫ ad ſtatū ꝑfctōis ſine illa poſ ſe peruenire. De qua habet̉ ī ſcd̓a col latōe abbatis moyſi in hūc modū. Di ſccētio ſine qͣ nihil agere om̄i no ſcrip tate auctoritate ꝑmittim̄ ita vt ne ip̄ꝫ quidē ſpirituale vinū qd̓ letificat cor tominis ſine ip̄iꝰ ſinamur moderatōe ccciꝑ̄e ẜꝫ illud cū ꝯſilio omnia opera ac cunt̉ ꝯſilio vinum bibe. Et iteruꝫ icūt ciuitas muris diruta ⁊ nō circun pata. ſic eſt vir qui nō cū ꝯſilio aliqͥd Idit. Cuius priuatō qͣꝫ ꝑnitōſa ſit mo racho teſtimonij huius exēplū ac fi paca declarat dirute em̄ ac ſine muris vuans ciuitati. in hac ſapiētia. intel ectus ſenſuſqꝫ ꝯſiſtit. ſine quibꝰ nec ī ctior noſtra edificari poterit domus. rec ſpiritales poterūt. diuitie ꝯgrega raſecundū illud Cū ſapiētia edificat̉ dinus. ⁊ cū intellectu iteꝝ erigit̉. cuꝫ emſū implent̉ neceſſaria omnibꝰ di vicijs ⁊ p̄cioſis bonis. Quibꝰ maniſe mmſimē declarat̉. nullā ſine diſcretōiſ deatia ꝑfecte poſſe vel perfici vel ſtare Arciutem. Et ita tam bea. Anthonij qͣꝫ muētſoꝝ ſnia diffinitū eſt diſcretōeꝫ eſſe que fixo gradu intrepidū mona chum ꝑducat ad deum. cetereqꝫ virtu tes iugiter conſeruat illeſas. cū qͣ ad conſūmatōis excelſa faſtigia minore poſſit fatigatōe ꝯſcēdi. ⁊ fine qua mul ti etiā ꝓpenſius laborātes ꝑfctōnis nequiuerūt culmen attingere. Omni um nāqꝫ virtutū generatrix cuſtoſmo deratrixqꝫ diſcretio eſt. Hec moyſes abbas. R Notandū etiā ꝙ ſine diſcretione virtutes bone eſſe nō poſ ſunt. qꝛ ꝑ indiſcretionē ipſe virtutes virtutis nomen amittūt. Et iō ſine di ſcretione vera bona anī. que ſunt vir tutes. nec acquiri poterūt nec ꝯſerua ri. Ad ip̄aꝫ etiā ꝑtinet diligēter atten dere qͣꝫtū quiſqꝫ quottidie ꝓficiat vel deficiat ⁊ inualitudineꝫ ſui corꝑis ſeu fortitudinē ſolerter penſare ⁊ ꝓut vi res ſuppetunt ſe ad virtuoſa oꝑa extē dere. iſta ⁊ quedam alia tangitrichar dus de ſancto. victore in tractatu ſuꝑ bemam in adoleſcentulo ſic dicens. Tunc veraciter virtutes credūt̉ eſſe bone. qn̄ ſunt nō ſolū ordinate ſed eti am moderate. qꝛ dū virtutes diſcreti onis moderamen excedunt. virtutis nomen amittūt. nam timor ſepeminꝰ cadet in deſperatōꝫ. dolor minus in a maritudinem. ſpes īmoderata in pre ſumptōꝫ amor ſuꝑfluus in adulatōꝫ leticia ſuꝑuacua in diſſolutōꝫ. ira ītē ꝑata in furorē. In hūc itaqꝫ modum virtutes in vicia vertūt̉. ſi ꝑ diſcreti onē nō moderēt̉. Un̄ apparet patēter ꝙ vera bona anī ſine diſcretōe nō poſ ſunt acquiri nec ſeruari. merito ergo illa virtus diligit̉ ſingulariter ſine qͣ nulla ꝯqͥrit̉ nulla ꝯſūmat̉. L Et notādū ꝙ ml̓ta de diſcretō e legendo multa diſcimus audiēdo. verūtamen nūquā ad plenū erudimur ſine experi entie magiſterio. Primū gͦ eſt vt ſata gamus ſingul̓ virtutibꝰ ſtudiū freq̄ns m. iij. Diſt. III. Ca. VI. Liber .I. impendere. qd̓ dū facimus neceſſe eſt nos ſepius cadere. oportet nos ſepe reſurgere ⁊ ꝑ freqn̄tē lapſum addiſce re qua vigilātia. qua cautela oporteat virtutū bona acquirere vel cuſtodire. ſic dum longo vſu virtutū diſciplina addiſcit̉ qn̄qꝫ mens diu exercitata ad plenā morū diſcretionē ꝑducit̉. Quā to em̄ acrioribꝰ temptatōibꝰ vrgemur quāto crebrioribꝰ periculis exercem̄. tanto ꝑfectius ad diſcretioneꝫ erudi miur ⁊ ſepe aliarū virtutum damna. di ſcretōis ſunt lucra. Etiā ad diſcretio nem ꝑtinet diligēter attēdere. frequē ter diſcutere. quantū animus quotti die proficiat. vel quātum forte defici at. quibꝰ cogitatōibꝰ magis incurſet̉. quibꝰ affectibꝰ magis tāgit̉. debet nō ſolū vicia cordis ſed etiā inualitudi nem corporis ꝑfecte ꝯgnoſcere ⁊ ẜꝫ ꝙ vnūqd̓qꝫ ex igit ſalutis remedia que rere queſita adhibere. ip̄aꝫ noſſe opor tet nō vicia ſua. ſed ⁊ gratiarū mune ra ⁊ virtutū merita. ſed ⁊ ip̄a diligen ter diſtinguere. ⁊ que ſint bona nature vel dona gratie ſubtiliter penſare. prō ptū habere dicit̉. quibꝰ temptatōnum machinis malignus ſpiritus euꝫ im pugnet. quantis ſpiritualiū gaudiorū ꝯſolationibꝰ habūdet. qͣꝫ frequēter eū diuinus ſpiritus viſiter. ⁊ vt totū bre uiter concludam. Debet diſcretio nr̄a totū īterioris ⁊ exterioris hoīs ſtatū ⁊ hītū quātū poſſibile eſt plene ꝯgnoſce re nec ſolū qualis ſit. ſed etiam qualis eſſe debeat ſubtiliter querere. diligēter inueſtigare. Per hāc cū animus aſſi due eruditur qn̄qꝫ ꝑducitur ad plenā ꝯgnitōꝫ ſui. cūqꝫ animus diu exercita tus in virtutibꝰ in ꝯgnitōe ſui plene etuditus fuerit. ad ꝯgnitōꝫ quoqꝫ dei poterit ſuſtolli. Hec richardus. Ecce quāta eſt virtus diſcretōis que nō ſo lū ꝓuehit ad virtutū ꝑfectōꝫ. verū eti am ad dei ꝯgnitōꝫ ſiue ꝯtemplatione idcirco ab vnoquoqꝫ religioſo ⁊ volē ti in ſpirituali vita ꝑficere eſt merito diligenda. Anc diſcretōis virtutē vt audio Filius. Comni volenti ꝓficere in religio ſa vita multā neceſſariā eē ꝑpendo. ſꝫ quō quis ad illā ꝑuenire valeat vel quē modū acqͥrit̉ hec virtꝰ de hoc R to informari. Ca. VI Pater O Cire debes qd̓ virtus diſcretōis maxime ꝑ duo acquiritur. Primum eſt diligen inſpectio exemploꝝ p̄cedentiū pattu nā cum nos ſtudioſe legēdo inueſtis mus vitā ſanctorum patrū qualiter hoc mundo vixerunt. quid nobis aut quomodo agendū ſit per eoruꝫ diſcte tionem. ⁊ exēpla docemur. De hoc b atus gre. xxviij. mo. ſuꝑ illo ꝟbo qui tēdit ſuꝑ eā lineā ſic d̓t. Suꝑ hāc em terrā linea tēdit̉. qn̄ electe vnicuiqꝫ a nime ad ſūmēdi viuēdi regulā patruꝫ p̄cedētiū exēpla mōſtrāt̉. vn̄ ex vita ſi loꝝ ꝯſideret. qͥd ī ſuis actibꝰ ſeruet. q ten reſpectu iuſti limitis tramite. neº īfra minīa negligēs deficiat. nec vſtiꝰ maxīa ſuꝑbiēs tedat. nec minꝰ cōge ſupplere qͣꝫ ſufficit. nec arrpiat pluſc acceperit. Ne aūt ad mēſurā qua dꝰ queīat aut eādē mēſurā deſerēs exita limitē cadat. Anguſta quippe porta q ducit ad vitā ⁊ ille hāc īgredit̉. qͦ ī co ctis q̄ agit diſcretōis ſubtilitate ꝓpt̓e hāc ſollicite coartat̉. nā qͥ ꝑ Vſupta tes ꝓprias ſecura mēte ſe dilatat. apꝰ ſte ſibi porte aditū dānat vt ergo huia terre mēſura ẜuet̉ ſuꝑ eā diuinitus i nea tēdat̉. Quia vt noſtra oꝑa vi m nora ꝓficiāt vl̓ maiora moderēt̉. ꝑſꝰ cra eloqͥa ſubtil̓ an̄ nos ſāctoꝝ vita e panditur. et quid nobis et quantū ſ gendum oſtēſa eorū diſcretōe diffimꝰ Liber .I. Diſt. III. Ca. VI. ¶ Sciendū etiā ꝙ plerūqꝫ virtuſ cū indiſcrete tenetur amittit̉ cum di ſctēte intermittit̉ plus tenetur. Nec mirū ſi id in corporeis rebus videmꝰ Ex ſtudio nāqꝫ cū arcuſdiſtēdit̉ etiā in ſuo tꝑe cū vtilitate tēdatur qui ſi o tiū relaxacōiſ nō accipit feriēdi. vī ip ſo vſu tenſiōis perdit. Sic aliqn̄ in ex eccitatōe virtus cū ꝑ diſcretionē p̄ter iſittitur reſeruat̉ tanto plus vicia va tenter feriat. quāto a ꝑcuſſione interiꝫ prūdēter ceſſat. Subtili igitur diſcre ibe ſuꝑ hanc terrā linea tenditur. quā d oſtenſis vnicuiqꝫ anīe exemplis p̄ tedentiū patrū ⁊ vtiliter ad oꝑacōnē victus attēditur ⁊ nōnūqͣꝫ vriliter tē tetatur. Hec gre. O Secūdū eſt pet qd̓ virtus diſcretōis acquirit̉ ve ta humilitas. Oportet em̄ qui vult ad hanc virtutē ꝑuenire vt ſe humiliet ⁊ io ſolū que agenda ſunt ſed etiā cog racōēs ꝑplexas ſibi adueniētes ſemo ioo ⁊ magis expertis intimare ſtude rt. nec ſuo ſenſu adhereat ſed illoꝝ iu vicio ⁊ diffinitōi adhereat ⁊ acqͥeſcat. Qui igitur ſic egerit nō ſolum decep des dyaboli euadet. verū etiam in cū tis que agenda ſunt magis ſecurus ē ccautus īcedet. De hoc habet̉ in col atōe patrū vbi abbas moyſes in ſecū da collatōe ſua ſic ait. Uera inquit di ctētio nō niſi vera humilitate acquiri at:. Cuius humilitatis hec erit prima vrobatio. ſi vniuerſa nō ſolū que agen da ſunt. ſed etiā q̄ cogitāt̉ ſeniorū reẜ rant̉ examini. vt nihil ſuo qͥs iuditio tedens illoꝝ ꝑ omnia diffintōibus equieſcat vt quid bonū vel malū de eat iudicate. eorū trad itōe ꝯgnoſcat Que inſtitutō nō ſolū ꝑ veram diſcre ronis viam iuuenē recto tramite do coit incedere. verumētiam a cunctis caūdibꝰ ⁊ inſidijs inimici ſeruabit il ellm B Nullatenus em̄ decipi poterit quiſquiſ nō ſuo iuditio ſed ma ioꝝ viuit exemplo. nec valebit ignorā ter alias ignoratōni eius callidus ho ſtis illudere. qui vniuerſas cogitatōeſ in corde naſcētes pernicioſa verecun dia neſcit obtegere. ſed eas maturo ex amine ſenioꝝ vel reprobat vel admit tit. illico nāqꝫ vt patefacta fuerit. cogi tatio maligna inarceſcit ⁊ anteqͣꝫ di ſcretōis iudicium proferatur. ſerpēs deterrimus velut tenebroſo ⁊ ſubter raneo ſpecū virtute confeſſionis pro tractus ad lucem ⁊ traductus quodā modo ⁊ dehoneſtatus abſcedit. Tam diu em̄ ſuggeſtiones eius noxie domi nantur in nobiſ. qͣꝫdiu celantur in cor de. Etliō ſemper ſeniorū ſumma cauci on ſectanda ſunt veſtigia. atqꝫ ad eoſ cuncta que in cordibꝰ oriūtur ſublato confeſſionis velamīe deferēda. Nam ſciēdum nemineꝫ diffinitōibꝰ ſuis vl̓ iuditio ꝓprio confidentē ꝑfctōis cul men aliquādo poſſe ꝯſcendere. ſed ne dyaboli pernitioſa quidē illuſiōe non decepi. Omni igitur conatu debet di ſcretōis bonū virtute humilitatis ac quiri. que nos illeſos ab vtraqꝫ poteſt nimietate ſeruare. ad vnum em̄ finem nimietas ieiunij ac voracitas ꝑuenit. eodemqꝫ diſpendio vigiliarum īmo deratio continuata monachuꝫ quo ſō nij grauiſſimi torpor inuoluit. Nam per exceſſum continentie debilitatum quamqͣꝫ ad illum ſtatum reuocari ne ceſſe eſt in quo negligens quiſqꝫ per ī curiam detinetur. ita vt frequenter quos ꝑ caſtrimargiā decipi nō potuiſ ſe conſpeximus per īmoderatōꝫ ieiu niorum viderimus deiectos fuiſſe at qꝫ in eandem quaꝫ vicerunt paſſionē infirmitatis occaſione collapſos. vi gilie quoqꝫ ⁊ pernoctatōes irraciona les deiecerūt. quos ſuperare nō potuit Qua ꝓpter ẜm Apoſtolū per arma iu j. m. iiij. Liber .I. Diſt. III. Ca. VI. ſticie q̄ a dextris ſunt ⁊ a ſiniſtris rec to moderamine tranſeūdū eſt ⁊ inter vtraſqꝫ nimietas diſcretōe moderāte gradiēdū ē. vt nec a tradito ꝯtinēcie tramite nos acquieſcamꝰ abduci. nec rurſum remiſſione noxia in gule vene riſqꝫ deſideria cōcidamus. Itaqꝫ ſicut feſtinandū nobis eſt ne appetitu corpo ree voluptatis in diſſolutōꝫ nox iā di labamur ⁊ ante p̄ſtitutū tꝑs vl̓ cibo in dulgere vl̓ modū eius excedere preſu mamus. ita eſt eſce ſomniqꝫ refectio hora legitrima ectā ſi horreat ingeren da. Utrūqꝫ em̄ bellū aduerſarij factio ne conſurgit ⁊ ꝑnicōſius ꝯtinētia im moderata qͣꝫ ſaturitas remiſſa ſupplā tat. ab hac nāqꝫ ad mēſurā diſcretōis intercedēte ſalutari ꝯpūctōe ꝯſcendi poteſt. ab illa nō pōt. Hec moyſes Ab bas. Et quāuis corpus durius ſit tra ctandū ne rebellet. tn̄ cū diſcretōe faci endum eſt vt ſeruire deo ſufficiat. Un̄ beatus Bernardꝰ. Q Durius qͥ dem tractandū eſt corpus ne rebellet ne inſoleſcat ſic tn̄ vt ſeruire ſufficiat̉ deo qꝛ ad ſeruiēdū ſpiritui datum eſt Hec ber. Nam ꝑ abſtinētiaꝫ carnis vi cia ſunt extinguēda nō caro. iō cū mo deramine cūcta ſūt agenda. vt ſic caro nō laſciuiet ⁊ tn̄ ad bona oꝑa faciēda nō deficiat. De hoc bea. gre. dicit. xx. mo. R Per abſtinentiaꝫ quippe carnis vicia ſunt extinguēda. nō caro et tanto ſibimet quiſqꝫ debet modera mine p̄eſſe. vt ad culpā caro nō ſuper biat ⁊ tn̄ ad effectū rectitudinis in ope ratōe ſubſiſtat Hec gre. Si aūt ꝓpter aliquē defectū vel debilitatē deficiunt vires ad bene oꝑantem. bonā volūta tem habeamus ad agēdū bonū opus. et mercede nō priuabim̄ Ad hoc faciē duꝫ hortat̉ Hugo ſic di. Si deficiant vires ad opus aliqd̓ aūt ad actū. volū tatem ꝓtinus adhibeamus ⁊ affectum hec Hugo. S Unuſquiſqꝫ ergo ſuas vires penſet ac diſcutiat ⁊ ꝓui valet ſe in bonis oꝑbꝰ exerceat. ⁊ cuꝫ diſcretōe ⁊ circūſpectōe cūcta q̄ facie da ſunt bona oꝑa ꝑagat. ne in perſcū lum indiſcretōis cadat. Menſurā eti am ī omnibꝰ ſuis actibꝰ obſeruare ſtū deat. ne vno tꝑe ꝑ abſtinētiam ſe affii gat. alio vero tꝑe de cibo delicato ⁊ ſū perfluo nimis indulgeat. nam ſunt nō nulli. qui vno die abſtinētiam arripi unt. alio vero de carnibꝰ aut alijs ciba rijs delicatis ſe replent vno die in ve ſtibus vilibus incedunt. altero vero bꝰ natis ⁊ mollibꝰ veſtiūtur. hodie ꝑ ſa mentacionē ⁊ fletum ſe affligūt. cra riſus cū cachīno ꝓferunt. hodie humi les ⁊ mites. cras ſuperbi hodie qͦeti obedientes. cras turbidi ⁊ ꝯtradicio res ſed tales ſic ſe habentes ſunt rep henſibiles ⁊ virtute diſcretionis cate tes. Debet em̄ ſeruus dei in omnibus factis vnam regulam ꝯgruaꝫ ⁊ diſcie tam tenere. per quam deo poſſit pſace re ⁊ ſeipſū ac ꝓximo vtilem exhibet. De hoc tractat Effrem abbas ī omne lia ſua quinta dicēs ſic Propijciam a nobis ꝯſuetudinem malam. ⁊ quaſi veſtimento virtute anime induamūr māxime nos qui iā ꝯuerſatōꝫ anger cam ꝓmeruimus. menſuraꝫ ac rebꝰ lam illam bonā ⁊ ꝑfectam patrū no ſtrorum aſſumamus. ne hodie abſtine ciam arripias. ⁊ cras ꝯuiuia celebra re īcipias. ne hodie aque potū accit as ⁊ cras vina peregrīa deſideresˡ hodie diſcalceatꝰ eas. ⁊ craſcalciamē ta diuerſa ꝑquiraſ. ne hodie cilicina ſtem. ⁊ cras mollibꝰ induaris. ne ſo die viliſſimo habitu. ⁊ craſ comptur et ornatus incedas. ne hodie huminſe et mitis. et cras petulās et ſuperbur ne hodie quietus et obediens. cras an teꝫ turbidus et ꝯtradictor exiſtas. ue Liber .I. Piſt. III. Ca. VII. ſodie in fletu et lamētatōe. ⁊ cras cū thachinno ꝓcaciter ꝓferas. ne hodie tuper humum mūdū quieſcas ⁊ cras mollicie lecti delecteris. ſed ad vnam tegulā cariſſime te cōſtrīge ꝑ quā poſ in placere ⁊ tibimetip̄i ⁊ ꝓximiſvtilē et hibere. Hec Effcem. Et ſic patet de diſcretōis virtute. Filius. T Erpendo venerāde pater etiam multa fieri in ſancta religione. q̄ pturbant mentem meam ⁊ ſcādalizāt amimū meū. nam multos ꝯſpicio ītra te ſanctū ordinē. habentes bonū ꝓpo nſtū nec tn̄ ꝑſeuerant in bono prout ce tecunt. ſed paulatī de die in diem defi cetia ſpiritualia in eis deficiunt. ⁊ ſe ad ſecularia concupiſcēda effundunt. St qua etiā occaſione multa mala ori anitur. Inſurgūt nanqꝫ ex hoc ambi tiones officioꝝ ⁊ dignitatū diſſenſio res diſcordie inuidie inobedientia y doctiſis ⁊ diſſolucō oris ⁊ inordinatō xpter que omnia multa ſcandala fiūt nr ordine. De his omnibꝰ ⁊ alijs īcō remecijs. q̄ modo verſantur in religi ꝯmnē obſecro vt velis mihi aliqua enar tare. Cabitulum V¶I Pater U V ita heu incō Ieniētia et inordinationes qͣꝫ vſutes in ordine fiunt. vt dicis. ſed ⁊c omnia habent ortū primo a negli genti conuerſatōe incipiētiū. nam ſūt ronulli penitētes qui veniētes ad ſan ram teligionem forcia facta agere ꝓ dnūt. ſed nō ꝑſeuerant. qꝛ paulatim piētutibꝰ deficiūt. ⁊ ſancta deſideria vreis langueſcunt. de quibus per bea am Gregoriuꝫ. xix. moralium. ſic di dtut. Sunt uonnulli qui ad conuerſi rem venientes non tales quales ce reeint perſeuerant. qui pauliſper per Indmata temporum paciunt̉ detrimē ta virtutum. ſenſim quippe in eis deſi deria ſancta langueſcunt et qui robu ſta et forcia propoſuerunt debilia ⁊ in firma conſūmant. ſed electoruꝫ cōuer ſatio plus finiendo peragit qͣꝫ propo nit inchando et ſi tepidius prima in choat feruentius extrema conſūmat. Et idcirco infatigabilis in nouitate perdurat hec Gregorius. Tales igit̉ qui ſic deficiunt a bono propoſito ha bitum mutant aſſumentes veſtem re ligioſam ſed non animum neqꝫ moreſ quia vicia et acta veteris hominis nō deponentes ſolū de habitu quem ſum pſerunt fiduciam habētes. De quibꝰ dicit beatus Gregorius ſuper ezechi lem. X Sepe em̄ videmus non nullos ad vocem predicationis quaſi ex conuerſione compunctos habituꝫ non animum mutaſſe. ita vt religioſā veſtem ſumerent. ſed anteacta vicia nō calcarent. ire ſtimulis. agitari ma litie dolore. ī proximi leſione ferueſce re oſtenſis quibuſdam bonis ante hu manos oculos ſuperbire. preſentis vi te lucra inhyanter querere et de ſolo exterius habitu quem ſumpſerunt vi te ſanctis fiduciam habere. Quibus quid aliud dicenduꝫ eſt niſi hoc quod magiſter egregius quibuſdaꝫ legis ex teriora ſeruantibus loquitur dicens. Quia in criſto iheſu nec circumciſio aliquid valet nec prepucium ſed no ua creatura. Non enim magni eſt me riti ſi quid forte erga nos agitur ī cor pore ſed magnopere penſandum eſt. quid agatur ī mente. nam preſentem mundum deſpicere. tranſitoria non a mare. mentem medullitus deo ⁊ prox imo ſternere. contra illatas contume lias pacientiam ſeruare. et cuſtodita pacientia dolorem malicie a corde re pellere. egenis ꝓpria tribuere aliena minīe ābire. amicū ī deo diligere. ꝓpt̓ Liber .I. Diſt. III. Ca. VII. deum eos qui inimici ſunt amare. de af flictōe proximi lugere. de morte eius qui inimicus eſt nō exultare. Hec eſt noua creatura. ad vetereꝫ aūt homineꝫ pertinet preſentem mundum querere tranſitoria ex concupiſcentia amare. mentem in ſuperbiam erigere. paciē tiā nō habere. ex dolore malitie de ꝓx imi leſione cogitare. ſua indigentibuſ nō dare. atqꝫ ad multiplicādū aliena querere. nullum ꝓpter deum pure dili gere. inimicicias inimicis reddere de afflictōe proximi gaudere. cunctaqꝫ veruſti ſunt hominis q̄ vicꝫ de radice trahimus corruptōis. Hec gre. Hu iuſmodi aūt defectus virtutū maxime cauſantur ex hoc. qꝛ multi poſt perpe trata peccata ad deum ꝑ penitētiaꝫ re deuntes cū ceperint aliqua bona face re. ſtatim iniquitatū ſuaꝝ quas prius fecerunt obliuiſcūt̉. ⁊ mentis oculos in quibuſdā bonis operibꝰ ſuis figūt qͥ ſi timerent diſtrictōꝫ venturi iudi cis. plus metuerēt de malis ſuis. qͣꝫ de bonis minus ꝑfectis exultarent. non eniꝫ abſolutus eſt debitor. qui reddit multa ſed qui reddit omnia. Uel qͥd prodeſt bonam vitā capere. ⁊ nō perfi cere. magis quippe debemus inſpice re bona. que nōdū fecimus qͣꝫ illa que egimus De condictōe huiuſmodi ho minū d̓t Beatus gre. xxij. moralium. A Sunt nonnulli qui cū bona ali qua faciūt. iniquitatū ſuaꝝ ꝓtinꝰ ob liuiſcunt̉. ⁊ cordis oculū in conſide ratōe bonoꝝ opeꝝ que exhibent figūt. atqꝫ eo ſe iam ſanctos eſtimant. quo ī ter bona que agunt maloꝝ ſuoꝝ ī qui bo ⁊ fortaſſe adhuc multiplicati ſunt. memoriā declinant. qui ſi diſtrictōeꝫ iudicis vigilanter attenderent plus de malis ſuis metuerent. qͣꝫ de imper fectis bonis exultarent. plus inſpice rent quedam de his. que adhuc agen da ſunt quoniā debitores tenerentiſt. qͣꝫ ꝙ operantes quedam iā debiti pat tem ſoluūt. neqꝫ em̄ abſolutus eſt debi tor qui multa reddit ſed qui omna. Deniqꝫ quid prodeſt longū iter cape re ⁊ nō ꝯſummare. Qui ergo vitā etet nam querimus. quid aliud quam qui dam itinera agimus. ꝑ que ad patria feſtinamus. Sꝫ quid prodeſt ſi cath mus multa ſi ea que ad ꝑueniendū te ſtant negligimus reliqua. more ītaqꝫ viatoꝝ nequaqͣꝫ debemus aſpicere qͥ tum iam iter egimuſ. ſed quātū ſuꝑen vt peragamus. Amplius igit̉ debem inſpicere que bona necdū fecimus qꝫ ea que nos feciſſe gaudeamus. B Sed hꝫ hoc ꝓpriū humana infirmitar vt plus ei intueri libeat. quod ſibi in ſe placet. qͣꝫ qd̓ diſplicet. Plerūqꝫ emii hoc vicio etiaꝫ temptātur electi. Plt rumqꝫ eoꝝ cordi fuggeritur. vt bona queqꝫ fecerint. ad animū reuocēt et ſi curitatis iam leticia exultent. Sed ſi veri electi ſunt ab eo quo ſibi placem mentis oculos diuertūt. omnem in ſe ꝑacti boni leticiā deprimūt. ⁊ de his ſe minus egiſſe intelligūt triſticiā red runt. indignos ſe eſtimant. ⁊ pene ſo li bona ſua nō vidēt. que in ſe videdꝰ oībꝰ exēplū prebent. Hinc eſt qd̓ pau lus dū expleret in ſe bona poſtponeteⁱ et ſi ſola adhuc reliqua cogitaret qu eſſent implenda dixit Ego me nona bitror apprehendiſſe. hinc eſt ꝙ vt hi ſet ſe humiliare de bonis. que ageba ſtudebat ad animū p̄terita mala rebꝰ cere dicēs. Qui prius fui blaſphemꝰ et ꝑ ſecutor ⁊ ꝯtumelioſus. Hec grᶜ Propter talem igit̉ negligētiā. qua ſic admittimus in ſanctis virtutibus prout partes noſtri ꝓfecerūt nō pͥncꝰ mus. illos em̄ legimus de die in diem ꝓfeciſſe. nos vero vtinā poſſemus in primo propoſito per manere. vt nō mu Diſt. III CI. VII. ELiber .I. nus humiles timorati ſolliciti et mi nſus ſeruētes in medio qͣꝫ in prīcipio videremur Sꝫ hec iō nobis accidunt qꝛ ꝑ dei miſericordiā a pctīs ꝑpenitē cia liberamur. ex hac alleuiacōꝫ ī con ſcia noſtra ꝯcipimus. ⁊ ex ꝯſequēti nos ꝓpter hoc quādaꝫ leticiā ineptam enundimus. qd̓ ſatis volētibꝰ ꝓficere inſcautū eſt. Un̄ bea. ber. Nō ſine cau a cū ſint nobis cū patribꝰ eadem prī cipla. diſpar valde profectus īuemai pos em̄ de die ī diē ꝓfeciſſe legimus et curſum cōſūmaſſe. ſꝫ nūc magnus ē ſimat̉ quis qͥ ip̄a ꝯuerſiōis prīcipia coſeruet. vt nō minuſ humil̓ timortuſ ſollicitus nō minus feruens ī medio bͦ in principio videret̉. C Cau ſa aūt huius peſſime apoſtaſie hec ē. ꝙ cū ꝑ dei miſericordiā a peccatis libera mūt̓ ⁊ remiſſionē ꝯſequimur pctōꝝ ex hac alleuia cōe ⁊ exoneratōe ꝯſcīe. qͣn dam letā ⁊ iocūdam deuotionē ꝯcepi mus. quā dū introrſuꝫ in ſpiritū ꝯuer cte deberemus ⁊ ex hoc magis ac ma bis ſeruire deo. iuxta Grego. Quanto malora beneficia a deo accepimus tan d ad ſeruiēdū ei grauius obligamur. randē letam ⁊ iocundam fiduciā nō ī pititū ſed in exteriorē inepciā ꝯmi rmus qd̓ eſt iniquitās maxima a qua autos nos facit apoſtolus di. vos in ſcertatē vocati eſtis. cautū ne detis eā roccaſionē carnis. Un̄ ad omnē gra ra nobis datam trepidemus timētes re indigne operemur ī ea. ꝙ aūt quoſ dam videmus feruētes eē in ſeruicio et ⁊ in bonis operibꝰ. Quoſdaꝫ vero et ad parua faciēda ꝯpelli hoc opera de ſpiritus ſanctus q̄ habitat ī illis. mitis pero non. Teſtatur hoc beatus Set nardus ſic dicens. D Sunt ramqͣꝫ quidam in religione. qui ad ꝯmma vite neceſſaria vel exercicia nō oium ambulant. ſed ⁊ currunt. ymo volant vt eis vigilie breues ſed labo res appetibiles videant̉. alij nō ſic ſꝫ cū timore ⁊ cūpudore vix ad yma cō pellimus. Un̄ hec diuerſitas. niſi qꝛ il ios ignis diuinus inhabitat. iſtos ꝟo nō. Hec ber. E Qui vero ſic frigi di ſunt ī amore dei. illis nō ſapit lectō nō oratō. nō deuotio. nō ſilētium. non vigilie. nō ieiunia. nec cetera q̄ agunt̉ in ſancta religione eis dulceſcūt. ⁊ i deo tedet eos vita ordinata. Unde cō ſequēter ꝑ huiuſmodi tediū deſiderāt et querunt occupari exterioribꝰ offi cijs et occupationibꝰ. vt per talia tem poraliter conſolentur. quia interiora bona non ſapiunt eis. Sed quia non ſunt radicati bene in timore dei et īſan cta conuerſatione. idcirco cum ad ex teriora agenda effunduntur ſeu occu pantur. ab omni boni operis ſtatu era dicātur. valde em̄ in terrenis actibus infrigidatur animus. ſi per intima dona nō fuerit ſolidatus. De quo di cit beatus gregorius. xij. moraliū. Ni ſi em̄ prius cor longo ſtudio et diutur na conuerſatōe indeſiderijs celeſtibꝰ conualeſcat. cum ad exteriora agenda refunditur. ab omni ſtatu bon operis era dicatur. Quia ſunt nnōnulli qui poſt ꝑuerſa itinera ſanctas vias appe tunt. ſed priuſqͣꝫ in eis deſideria bona roborentur. quedam illos preſentis ſeculi proſperitas accipit. que eos re bus exterioribus implicat. et eoꝝ mē tem dum a calore intimi amoris retra hit frigore extīguit. et quicquid de vir tutum flore apparere videbatur interfi cit. In terrenis quippe actibus valde frigeſcit animus. ſi necduꝫ fuerit per intima dona ſolidatus. F Un de neceſſe eſt vt loca maiora in exte riora opera que humanis ſunt neceſſi tatibus profutura. illi exercenda ſu ſcipiāt qui hec diiudicare atqꝫ ſeme FLiber .I. Diſt. III. Ca. VII. ipſos p̄mere ex virtute intima noue runt nā cū infirmus quiſqꝫ vel ad locū regiminis vel ad exteriora agēda tra hitur. quo quaſi extra ſe ducit̉ eradi catur. Quia arbor que radices prius in altū nō mittit cicius ventoꝝ impe tu ſternit̉. ſi ſe ad altā ceruicē extollit eoqꝫ cicius ad yma corruit. quo alciꝰ ſine radice excreuit. Hec gre. Notan dū tamen qd̓ nōnunqͣꝫ etiā religioſi vi ri ꝑ officia exteriora ⁊ tꝑales curas oc cupātur. ſed hoc taciūt nō ex ambitōe alicuius vanitatis ſeu ſolatij tꝑalis. ſed ſolo timore dei ac vt ilitate ꝓximi ſeu obediētia. ⁊ iō tales nō deficiunt in bono ꝓpoſito ac ſancta cōuerſatō ne. ſed potius merētur qꝛ aliud habēt in deſiderio ⁊ aliud exercent officio: Deſiderāt em̄ ſoli deo vacare ſed tam̄ ꝓpter rimorem eius nō renuūt tꝑali bus curis ſubiacere. G Un̄ ſciē dum ꝙ aliquis pōt eſſe ī ſeculo dupli citer. vno mō ꝑ p̄ſentiā corꝑalē. alio modo ꝑ mentis affectū. Quāuis igit̉ religioſi qͥ circa oꝑa actiue cure occu pant̉ ſint in ſeculo ẜm p̄ſentiā corpo ralem. nō tn̄ ſunt in ſeculo. ẜm mentiſ affectū. qꝛ in exterioribꝰ occupāt̉ nō quaſi querentes aliquid in mundo. ſꝫ ſolum ꝓpter diuinū obſequium. Utū tur em̄ hoc mundo tanqͣꝫ nō vtētes. ẜꝫ dictū pauli. De talibꝰ be. gre. xviij. mo ta. ſic di. Cū ꝯſtet plerūqꝫ etiam bo no non terreno ſtudio terrenis ſtudijſ implicari vn̄ ſepius contingit vt qui ſolam celeſtem patriā diligūt. terre ne patrie curis ſub iacere videantur. quoꝝ tamen miniſterium a prauorum operibꝰ plerūqꝫ in actibꝰ nōnunqͣꝫ ve ro ante ſupernum iudicem ſola cogita tione diſcernitur. Pleni quippe ſuper na ſapientia ⁊ gratia diſcernunt. qua liter debeant ad aliud vacare intrinſe cus ⁊ ad aliud extrinſecus occupari. vt ſi forte occl̓ta dei ordīatōe. aliqͥd eſt nō appetentibꝰ. de huius ſeculi curis imponitur cedāt deo. quē diligūt ⁊ pꝰ more eius intrinſecus ſolam illius d ſiderent viſitatōꝫ alias viſionē. Pre timore vero eius impoſitam ſibi exiti ſecus humiliter expleant actionem. vt et deo appetāt vacare ex gratia dile ctionis ⁊ rurſum curas ſuꝑimpoſitas ex condictione expleant ſeruitutis Cunqꝫ occupationes extrinſecus pr̄e ſtrepunt. Intrinſecus in animo eor pacatiſſima quies tenet. Sicut em̄ Y gor mentis frenandis p̄eſt motibus carnis ſic ſepe ſuper impoſitos tumul tus occupationis bene regit artor qui etis. quia exteriores cure ſi peruerſo more nō appetūt̉. nō ꝯfuſo ſed ordine to animo miniſtrari queūt. Sanctie tenim viri nequaqͣꝫ eas appetunt̉ ſed di culto ordine ſibi ſuꝑimpoſitas genib et quamuis illā per meliorem intem oneꝫ fugiant. tamen ꝑ ſubditā meme portant. Quas quidē ſummoꝑe n ſice at vitare feſtinant. ſed timentes de occultas diſpenſationes tenēt. quos fugiant. ⁊ exercēt quod vitent. intra em̄ ad cor ſuū. ⁊ ibi conſulunt quid v lit occulta volūtas dei ſe ſeqꝫ ſubdiio debere eſſe ſummis ordinationibꝰ co gnoſcentes. humiliant ceruicem co dis iugo diuine diſpēſationis. A quis vero talis ē qͥ licet tumultus vſe tur extrīſecus nūqͣꝫ ad eius exteriorꝰ perueniūt ita vt agatur aliud intrimnꝰ cuſ voto. aliud extrinſecus teneat̉ om cio. Hec gre. H Debent iguo viri ſpirituales curam exteriorumo cupationum aſſumere cum defuerm alij qͥ debito modo poſſent illa admin ſtrare Unde beatus gre. xix. moramꝰ ſic dicit. Sciēdū ē ꝙ cū ꝓximoꝝ ca ſis exterioribꝰ qͥ apte deſeruiāt demꝰ dn̄t hi quoqꝫ qui ſpiritualibus done Liber .I. Diſt. III. Ca. VII. plem ſunt eoꝝ infirmitati condeſcen dete. terreniſqꝫ illoꝝ neceſſitatibꝰ in quantum decenter. valent caritatis. coſideſcentōe ſeruire. Nec tedere ani mnum debet ſi ſenſus eius ꝯtemplatōi ſpiritualium ſemper intendens. ali quando pro diſpenſandis rebus mi nimis quaſi minoratus inflectit̉ quo nam illud verbum per quod conſtant omnma creata. vt prodeſſet hominibꝰ mumpta humanitate. voluit paulo minus ab angelis minorari. Quid i bitur mirū ſi homo ſe ꝓpter hominem rtitahat dum creator hominū ⁊ ange be formam hominis ꝓpter hōieꝫ ſu cepit. Hec gre. I Et quāuis religi pſis viris timentibꝰ deū ac amātiho. nonnūqͣꝫ ſit meritoriū huiuſmodi cu tam exteriorum ſiue terrenū honoreꝫ nolte. tamen qꝛ ſenciunt ſe ꝓpter ta eæ ocupatōes in cordibꝰ ſuis in amo te cel ⁊ ſācto deſiderio p̄pediri ⁊ men es ſuas per diuerſas ſollicitudines recum temporalium diſſipari. Idcir to gemunt ⁊ cōturbāt̉. eo ꝙ nō lꝫ eis zacare ꝯpūctōi ⁊ deuotioni prout de ruetant ⁊ prius facere ꝯſueuerūt. ⁊ i. cū hec occupatō magis eſt eis quedā tenalitas ſiue afflictio qͣꝫ ꝯſolatio. Se talibꝰ ſic dicit beatus Gre v. mo. rtonens illud iob. Quare data ē mi cto lux ⁊cͣ. In ſcriptura ſacra nonnū s ſucis nomine proſperitas. noctis ntem appellatione huius mundi ad ceentas deſignatur. Unde ⁊ ꝑ pſalmi tim dicitur. Sicut tenebre eius ita ⁊ mmen elus. Quia em̄ ſancti viri ita proſpetitatem ſeculi deſpiciētes cal ant ſicut̉ ⁊ aduerſitatem eius calcan tes toletant. ⁊ ꝑ magnā mentis celſi adineꝫ mundi ſibi ⁊ aduerſa ⁊ ꝓſpe ⁊ ſubſternētes dicūt. Sicut tenebre rius ita ⁊ lumen eius. Ac ſi apercius ꝯtatur Sicut intentōnem noſtre for titudinis eius triſtitie nō premunt. ita hanc nec blandimenta corrumpunt. Sed qꝛ hec vt p̄diximꝰ bonoꝝ mentē etiā cū nō ſubleuāt ꝑturbāt. Sancti viri qui ſe in huiuſ exilij erumna miſe ros agnoſcunt clareſcere in eius pro ſperitate refugiunt Un̄ bn̄ nūc dicit̉. Quare data eſt miſero lux. Lux quip pe miſeris dat̉ qn̄ hi qͥ ſublimia ꝯtē plātes eē ſe ī hac peregrinatōne miſe ros agnoſcūt. claritatē trāſitorie pro ſperitatiſaccipiūt. ⁊ tūc valde defleāt qꝛ tarde ad patriā redeūt. tolerare in ſuꝑ onera honoris ꝯpellūt̉ amor eos eternoꝝ conterit. ⁊ gloria de tꝑalibuſ arridet. qui dū cogitāt q̄ ſint que ī īfi mis tenēt ⁊ q̄ ſint. q̄ de ſubſimibꝰ non vidēt. que ſint. q̄ ſe ī terra fulciūt. que aūt de celeſtibꝰ ꝑdiderūt ꝓſperitatis ſue merore mordēt̉. qꝛ ⁊ ſi vident neqͣ qͣꝫ ſe ab ea funditus opprimi penſant tamen ſollicite cogitationem ſuaꝫ in amore domini ⁊ in eius diſpenſatōe parriri ſtudent. Unde bene ſubditur Et vita hiſ qui ī amaritudine anime ſunt. In amaritudine quippe anīe ſūt omnes electi. quia vel punire ſe flen do non deſinunt. quod deliqueruūt. vl̓ ſe graui merore afficiunt quia longe huc a facie conditoris proiecti ī eter ne patrie gaudijs non ſunt. de quorū corde bene per ſalomonem dicitur Cor quod nouit amaritudinem anīe ſue. in gaudiū illius nō miſcebit̉ alie nus. In amaritudine ſunt namqꝫ cor da reproboꝝ. quia ip̄is etiam prauis deſiderijs ſuis affliguntur. ſed eandē amaritudinem neſciunt. quia penſare quod tolerant ſponte ſua amaritudi ne excecati non poſſunt. Ac cōtra cor bonorum amaritudinem ſuam nouit cui erūnā exilij qua proiectꝰ lacerat̉. ītelligit et qͣꝫ ſint trāquilla q̄ ꝑdidit. qͣꝫ ꝯfuſa. ī qͥbꝰ cecidit ſentit. Sed hoc Diſt. III. Ca. VII. Liber .I. amaricatū cor ad gaudium ſuuꝫ qn̄qꝫ reducitur atqꝫ in eius gaudio extrane us non miſcētur qꝛ his qui nūc ab hoc merore cordis foras ſe per deſideria eijcit ſecluſus tunc ab illa intima ſolē nitate eius remanebit Hi itaqꝫ qui in amaritudine anime ſunt mori mundo funditus ꝯcupiſcunt. vt ſicut ipſi in ſeculo nihil appetūt ita iā a ſeculo nul la obligatōe teneāt̉. R Et plerūqꝫ contingit vt iā homo mūdum mente non teneat. ſed tn̄ mundus hominem occupatōibꝰ aſtringat et ip̄e quidem iam mundo mortuus eſt. ſed ip̄i mun dus adhuc mortuus nō eſt. quaſi enim viuus adhuc mūdus eum ꝯſpicit. dū alio intentū in ſuis actibꝰ rapere con tendit. Un̄ ⁊ paulus cū perfecte ip̄e ſe culū deſpiceret et talem ſe videret ait. mihi mundus cruciſixus eſt ⁊ ego mū do. Mundus quippe ⁊ crucifixus fue rat. qꝛ hūc cordi ſuo iā mortuū nō cu cabat. ſed ⁊ ſeip̄m mūdo crucifixerat qui talem ſe ei exhibuerat vt ab eo qͣſi mortuus ꝯcupiſci nō poſſet. Quia igi tur nec paulus mundi gloriam quere bat. nec a mūdi gloria querebat̉. ⁊ ſe mundo ⁊ mundus ſibi crucifixum eſſe glorificabat̉. Qd̓ qꝛ multi appetūt. ſꝫ tn̄ vſqꝫ ad culmen extinctōis omīmo de nō aſſurgūt recte gementes dicunt Quare data eſt ⁊c̄. Uita quippe ama ricatis datur cū huius mundi gloria triſtibus gemētibuſqꝫ tribuitur. in qͣ nimirum vita pena validiſſimi timo ris ſe afficiūt. qꝛ ſi ⁊ ip̄i mūdum non teneāt adhuc tn̄ tales ſe eſſe metuunt. qui a mūdo teneāt̉ qꝛ niſi ei quantulū cumqꝫ viuerēt hos ad vſum ſuū ꝓcul dubio nō amaret ⁊ mare etenim viua corpora in ſeip̄o retinet nā mortua ex tra ſe protinus expellit. Sequit̉. Qui expectāt morteꝫ ⁊ nō venit. deſiderant quippe mortificare ſe funditꝰ ⁊ ab om ni vita glorie tꝑalis extīguere. ſꝫ occi tis ſepe dei iudicijſ vel p̄eſſe in regimi ne vel occupari iniunctis honoribꝰ cō pellūt̉. atqꝫ inter hec mortificationeꝫ pleniſſimā indeſinēter expectant. ſed expectata mors nō venit quia eorum vſus temporali glorie etiam noſens viuit. quam tamen ꝓpter diuinū timo rem tolerant. ſed intus quidem deſi derium pietatis. foras autem explet miniſterium ordinis. quatinus nec perfectione per intentionem receda diſpoſitioni conditoris per ſuperbia cōtradicant. mira etenim diuinitatis pietate agitur. cum is qui ꝑfecto cor de ad contemplationem tendit hūa nis miniſterijs occupat̉. vt etiā mitis infirmioribꝰ eius mēs ꝓfecta ꝓficia et quo ſeipſum imperfectum reſpicu inde ad humilitatis culmen ꝑfectior efficit̉. nōnunqͣꝫ enim perfecti viri v deſideriorum ſuorum detrimenta io lerant. inde maiora lucra conuerſis ꝰ lijs portāt. quia dum eis vacare vt ar petunt non licet rapere ſecū alios qdi bus admiſcentur libet. Fit ergo mnitꝰ diſpenſatione pietatis dei vt vn̄ ſe de ſpectores eſtimāt. inde locupletioreⁱ ad celeſtis patrie conſtructionem ſia gant. nō nunqͣꝫ vero idcirco ad acter ta deſideria minime perueniunt. vt ſa interueniente tarditate. ad eadem deſideria relaxato mentis ſinu diſale tur et que extenuari fortaſſe īpſeta f terant magna diſpenſatione agiturꝰ repulſa creſcant. Sic quippe morti cari appetunt vt iam perfecte ſi liceᵐ conditoris ſui faciem contemplentꝰ ſed eorum deſiderium differtur vt ꝟ ciat et tarditatis ſue ſinu innitatur creſcat. Unde bene ſpōſa ī ſponſi ſi deſiderio anhelans clamai In ſectulꝰ meo ꝑ noctem queſiui. quem dius tīa mea. q̄ſiui illū ⁊ n̄ īueni abſcodꝰ Liber .I. Piſt. III. Ca. VII. ſponſus. dum querit̉ vt nō inuentus. atdētiꝰ q̄rat̉ ⁊ differt̉ vt q̄rēs ſpon ſa capatior reddita multiplicius quā doqꝫ inueniat qd̓ querebat. Sequitur Daudetqꝫ vehementer cū inuenerit ſepulchꝝ. Sicut em̄ ſepulchꝝ locus ē en quo abſcondit̉ corpus. ita diuina coſſtemplatio quoddā ſepulchꝝ ē mē tis. quo abſconditur anima. Quaſi eī huic mundo adhuc viuimus. cū men te in eum foras agamur. ſed mortui ī repuſchro abſcondimur cū mortifica er interius in ſecreto eterne ꝯtempla tionis celamur. Sancti igit̉ viri ab ī cortunitate deſiderioruꝫ tꝑalium. a tu multū inutiliū curaꝝ. a clamore per ſcepentium perturbationū ſemetip ſos ſacri verbi gladio mortificare nō ceſinūt. atqꝫ intus ante dei faciem in mū mentis abſcondunt. De quibus Haulus dicit Mortui em̄ eſtis vos ⁊ ꝯita peſtra abſcondita eſt cū criſto in eo. Qui em̄ morteꝫ querit. gaudet cū epulchꝝ inuenit. qꝛ quo mortificare cappetit̉ valde adinuentaꝫ requiē cō Imnplationis hylareſcit. vt extīctus naſido lateat ⁊ a cūctis exteriaꝝ reꝝ rtꝑaliū ꝑturbatōibꝰ intra ſinū ſe in ami amoris abſcondit. Hec gre. Ec cquō deuoti viri ac religioſi īuiti oc rbantur cū curis rerū tꝑaliuꝫ. ꝙ ve bas occupatōes exteriores ſubeāt rolet timorē dei ⁊ obediētiam quā ſu ptioribꝰ ſuis exhibent hoc faciūt. Ecōuerſo illi timore ⁊ amore dei vtent qui ſecularibꝰ curis libenter in Iraūt. ⁊ quanto magis ꝑ exteriores ctupatōes mente diſtrahūtur tanto Adidiores ī dilectōe dei ⁊ celeſti deſi ctio efficiūtur. De hoc ꝑ beatuꝫ gre titut. Intenti em̄ curis ſecularibus anto inſenſibiliores intus efficiūtur pranto ad ea que foris ſunt ſtudioſio reniciūt̉. vſu qͥppe terrene cure a ce leſti deſid̓rio obdureſcit aīꝰ. ⁊ dū ip̄o vſu ſuo durus efficit̉ ꝑ actōeꝫ ſecl̓i ad ea emolliri nō valet. que pertinēt ad caritatē dei. Hec gre. M Qui ve ro ſic induratur ꝑ affectū inordinatū in actōibꝰ ſeculi ꝯſciētiā acquirit ꝯfu ſam. cū aūt in ſe requiē ꝓpter remorſū conſcientie inuenire nō poterit cuꝫ in tentōe foras egredit̉. ⁊ in his que fo ris ſunt hoc eſt in voluptatibꝰ carnali bus ⁊ laſciuijs ⁊ ceteris malis d̓lecta cionē querit. De hoc bea. aug. in glo ſa ſuper pſalteriū dicit Quiſqꝫ in cor de p̄mitur mala ꝯſcīa. inquietū habet cor. q̄ autem quietū non habet cor. ha bitare ī corde ſuo libenter nō poteſt ta les foras exeūt a ſeip̄is cum intētōe. et de his que foris ſunt circa corpus delectantur. quietem in nugis in ſpec taculis in luxurijs et in omnibus ma lis querunt. ⁊ qua re ſibi volunt eſſe be ne extra quia non eſt in illis intus bn̄ vnde gaudeant in conſcientia. Hec aug. N Hi tales qui ſic ſunt per concupīas ſeculi et carnis diſſipati. querunt in hoc mundo proſperari ali os rebꝰ ⁊ honoribꝰ p̄cellere. quietē q̄ eſt in monaſterio reputant laborem. Curam vero et fatigationem quā ha bent in rebus ſecularibus exiſtimāt de lectationem. Iſta tangit Beatus gre gorius. xvi. moraliū. ſic dicens Quiſ quis in hoc mundo proſperari appe tit. ceteros rebꝰ tranſcendere et hono ribus tumere. huic minirum cura ſecu laris in delectatione eſt quies in la bore. Ualde enim fatigatur ſi deſit cu ra ſecularis quā fatigat̉. peruerſe em̄ mentes inde delectabiliter paſcunt̉. vn̄ ꝑ īquietudinē īceſſāter agāt̉ Hec gre. Qui igitur ſic viuunt et talem diſ ſolutā vitā ducūt. hītum quidē religi onis deferunt ſed concupiſcentijs car nis dediti mūdo viuūt. Un̄ qn̄ eos cū Liber .I. Diſt. III. Ca. VII. ſecularibꝰ perſonis occupari vel ꝯuer ſari contigerit. habitu et geſtu ſe eſſe religioſos ſil̓ant ⁊ qꝛ n̄ ſūt qd̓ p̄tēdūt etiam in ypocriſis vitiū incidūt. quo rum ſtudiū eſt nō virtutes amare. ſed vitia palliare ⁊ tegere. De quibꝰ dic̄ beatus Ber. P Triſticia ypocri tarum non in corde ſed in facie eſt. o ues ſunt habitu ⁊ vulpes actu ⁊ cride litate lupi. Neqꝫ em̄ eſt apud eos vir tutes colere ſed celare vitia. Hec ber. Poſt ypocriſim ſequūtur etiā alia vi cia q̄ monachos tales īordinatos ap prehendunt ſcꝫ ſuꝑbia anaricia. que ī religioſis ſunt valde rep̄henſibilia. Q De ſuꝑbia eoꝝ dicit beatus ber Magis ammiranda eſt ſuꝑbia mona choꝝ qͣꝫ luciferi. ille ſuꝑbiuit in celo. iſti in cenobio. ille in delicijs. iſti ī mi ſerijs. ille oꝑtus omni lapide p̄cioſo. iſti in ſacco ⁊ cilicio. R De aua ricia vero eoꝝ dicit beatus Iero. Qui amat pecunias deum amare nō poteſt. Si peculiaritas in monachis ſit neqꝫ cōcordia neqꝫ pax in ꝯgregatōe eoꝝ ē vel erit. Quid eſt monachi habitus ni ſi deſpectio mūdi quō ergo mundū de ſpiciunt qui querūt auꝝ. vbi auꝝ ibi ⁊ viciū. placet tibi criſti militia nō que ras lucra. Poſt huiuſmōi aūt vitia iā p̄miſſa monachū inordinatū ⁊ diſſo lutū multa alia incōueniētia ſequunt̉ S Nā ſunt multi fratres inordīa ti in diuerſis ꝯuētibꝰ. quibꝰ mōaſteri um vel ambitus carcer eſt. lectio abho minatō. quies vexatō. ſilentiū tediuꝫ Hi tales rerū tꝑaliū damna gemunt ruinam vero virtutū nō plāgūt ad la crimaꝝ ꝯpunctōꝫ rudes et indocti ad recitandum fabulaꝝ nugas facūdi cū ſtant ad orandū nō plorant nec ſuſpi rant. Cū vero ſunt in auditorio rident et in cachinno exaltāt vocem ſuam. et alia qͣꝫplura ſatis rep̄hēſibilia ⁊ abho minabilia. qui ſolent exercere religio ſi inordinati et diſſoluti. Quoꝝ exe crabilem conuerſatōꝫ. Anſhelmus in quadam auctoritate tangit ſic dicens Sunt quidā in congregatōe. qui ſac unt ad oculū ſeruitium quibꝰ clauſtꝫ carcer eſt: caritas cathena eſt. ꝯt inetia ꝯpedes. lectio abhoīatio. quies ve atio. filētiū amaritudo. meditatō faſi diū. Hi tales ad diſcurrēdū hūc atth illuc ꝓmpti. ⁊ alacres ad ſedēdū. ſi clauſtro egri ⁊ debiles ad p̄candū d um bruti ⁊ muti. ad tractādū de bobui ⁊ ouibus aſtuti ⁊ acuti. damna rerum temꝑaliū gemūt ⁊ plangunt. ruinam virtutū nō dolēt nec ſentiūt ad inuciu gandū ſacrimaꝝ ꝯpūctōꝫ rudes ⁊ ſꝰ docti. ad recitādum fabulaꝝ nugas ſa cundi ⁊ faceti. Cū ſtāt ad orandū nes plorāt nec ſuſpirāt cū ſedent in aud torio in riſu ⁊ chachīno exaltāt vote ſuam Abbati adherent procibis⁊ᶠ tibꝰ potius. qͣꝫ pro vite merito aut ſa ctitate. Priorem obſequunt̉ ꝓ q m portiuncula quam exſpectāt. non ẜ ſpiritualibꝰ exercijs que ipſi nō amꝰ In pſalmodia ſtertūt ⁊ ſomniāt in cto detrahunt ⁊ diiudicant. iſti tales ſe ignorant mundum amāt. deſidetꝰ carnis adhuc ſuſpirant. ab ignoraᵐꝰ ſui oritur ſecuritas. ex concupiſcemꝰ mundi leuitas. ex deſiderio carms i perflua cura et cordis anxietas ꝓetꝰ ritas reddit eos tepidos. leuitas ꝰꝰ gos. cura diuiſos per ſecuritateꝫ ſer facti vacant per leuitateꝫ. a precer molleſcunt. per anxiam curam tuto tur ⁊ anxij fiunt. Hec anſelmus. F tus etiam Bernardus huiuſmodi ẜꝰ uerſas ac vicioſos hominum coneꝰ tiones rep̄hendēs d̓t. O homo vels ad menſam. tardus ad eccleſia h ad potādū. ſꝫ eger ad pſallēdū ꝑniʰ ad fabl̓aſ. ſōnolētꝭ ad vigiliaſ ꝓͥmi Liber .I. Diſt. III. Ca. VII. T ad loquendum. ſed inuitus ad pſallē dum. ꝓmptus ad detractōem ſed tar dus ad orōnem. inuidie amator. chri ſti ꝑſecutor. feſtucam reſpiciens ſꝫ tra cem non ꝯſiderans. alterius mala con tem nens ſed ſua non deſerens ceteros tephendis. ſed teipſum non corrigis malicie inuentor ſed diſcipline deſtru ttor. amicus vitioꝝ ſed hoſtis virtutū Hec ſunt que hoīem excecant ⁊ a deo ſeꝑant. hec ſunt que hoīem ꝯuerſuꝫ ad beritatem faciunt ꝑuerſum monachū cemonia cū. chriſtianū anti chriſtū. hec cet. Ex his igit̉ dictis iam premiſſis colligere poſſumus ad quātas inordi rationes ⁊ diſſolutōnes deuenerit ſta tus monachoꝝ. Quod iteꝝ beatus ber Aimſemorans vitam ⁊ ꝯuerſatōnem de teſtabilem quorundam modernorum mona choruꝫ ſic dicit. Quis in princi pio cum ordo cepit monaſticus ad tan am crediderit monachos inertiam de remte Oquantū diſtamus ab his qui nr diebꝰ anthonij extiterunt monachi Siquidem illi cū ſe inuicem per tem hus ex caritate reuiſerent tanta ab in vitem auiditate panē angeloꝝ ꝑcipie zant. vt corꝑis cibo penitus obliti di pſerumqꝫ totum ieiunis ventribꝰ. ron mentibꝰ tranſigerent Et hic erat edo tectus qn̄ digniori parti plus al̓s pelus ſeruiebat̉. nobis autem ꝯueniē ſeo in vnum iam non eſt dominicā ce ram manducare. paneꝫ quoqꝫ celeſtē remo eſt qui requirat. nemo qui tribiu rtmhil de ſcripturis. nihil de ſalute a nim e. ſed nuge ⁊ riſus ⁊ verba pro fe ant inter prandendum. quantum fau ce dapibꝰ tantū aures paſcunt̉ rumo d. quibꝰ totus intentus modum ne tras in edendo. interim auteꝫ fercula ceculis apponunt̉. ⁊ ꝓ ſolis carnibus quibꝰ abſtinet̉ grandium piſciū cor tora duplicant̉. tantoqꝫ acuratiore ⁊ arie cocoꝝ preꝑantur. quatenus qua tuor ⁊ quīqꝫ ferculis deuoratis prima non impediant nouiſſima. nec ſatie tas minuat appetitū. vēter quippe onē ratur dum neſcit. ſed varietas tollit fa ſtidiū. ⁊ dum iam ſtomachus crebris ructationibꝰ impletū ſe iudicat. necd̓ tamen curioſitas ſatiat̉. Infelix ergo ſtomachus cum omnia ſuſciꝑe cogit̉. oppreſſus magis obruitur qͣꝫ reficitur. ⁊ iam vero ſic ſurgentia menſa quid a liud libet niſi dormire. Si autem ad vi gilias indigeſtum ſtomachū cogeris ſurgere non cantū ſed planctū potius extorquebis. Miror etenim vnde in ter monachos tanta intemꝑantia in ci bis ⁊ potationibꝰ. in veſtimentis ⁊ le ctiſternijs. in equitaturis ⁊ ꝯſtruēdis edificijs moleſcere potuit. Ecce enim ꝑcitas putatur auaricia. ſobrietas au ſteritas credit̉. ſilentiū triſticia repu tat̉. Econtra remiſſio diſcretio d̓r lo quacitas affabilitas. eachinnatio io cunditas. mollicies veſtimentorum ⁊ equoꝝ faſtus honeſtas lectoꝝ. ſuperflu us cultus mundicia. cumqꝫ hoc alteru trum impendimus caritas appellatur Iſta enim caritas deſtruit caritatē. hec diſcretio diſcretionem ꝯfundit. talis miſcd̓ia crudelitate plena eſt. qua vi delicet ita corꝑi ſeruitur vt anma iu guletur. hec bernar. Ecce videmus quā ta indecentia diſſolutio ⁊ inordinatō per religioſas ꝑſonas modo geritur in ſancto ordine. ⁊ ideo merito dolendū T Nam quilibet qui ſic peruerſe agit in quo abrenūciauit ſeculo. Ille vocatus eſt quippe monachus ad ordi nem ꝓpter hoc vt tribulatōnem ſuſtine at. ⁊ de ſeculari leticia ipſe ſollicitus eſt. Uocatus eſt ad nuditatem. ad ſit ī ad vigilias. ad lamentatōem. ad taci turnitatē ⁊ humilitatē ⁊ ceteras virtu tes. ⁊ ipſe in omnibꝰ cōtrarium facit. n. j. Diſt. III. Ca. VII. Liber .I. Quid igit̉ talis monachus faciet cuꝫ iudicaturꝰ fuerit in extrema hora mor tis ſue. De hmōi religioſis abbas ef frem. in quadā omelia ſic dicens eſt. In quo huic ſeculo renunciaſti ſi km̄e rurſum requiē ſecularem requiris. in tribulationem quippe vocatus es. ⁊ tu de ſeculari ꝑcūctaris leticia in nudita tem vocatus es. ⁊ tu de veſtimento ſtu dium habes. In ſitim quoqꝫ vocatus es. ⁊ aquā rennuens vinum bibere de lectaris. ad p̄lium nihilominus inui tatus ⁊ ſine armis ſpūalibꝰ tu ꝯgredi cupis. Ad vigilias quoqꝫ vocatus es. ⁊ tu inercia ſomni atqꝫ pigricia reſol ueris ad fletū. ⁊ ad lamentationeꝫ vo catus es. ⁊ tu cū chachinno riſum ef fundis. In taciturnitatē vocatus es. ⁊ tu multiloquio vano delectaris in ſe ꝑatione vocatus es. ⁊ tu vicintatem negligentiū vitam ſuā non refugis. heredem te regni ſui vocauit criſtus. ⁊ tu que terrena ſunt ſapis. In manſue tudinē ⁊ humilitatem vocatus es ⁊ tu ſuꝑbꝰ ⁊ elatus incedis. In aſſiduam meditationem ⁊ collationē ꝟbi voca tus es. ⁊ tu vnius hore ſpaciū faſtidire incipis. Et qͥd ei in illa die dicturus es ſi tua vitia expurgare neglexeris. queſo dilectiſſimi ſic agite vt cū fidu cia ſimus an̄ tribunal terribilis ⁊ ma gni regis ⁊ in ꝯſpectu miliū ſanctoꝝ. hec Effrem abbas U Eſt etiā ali ud qd̓ ſatis rep̄henſibile ē in ſancta re ligione videlicet de p̄latis ⁊ ſubditis nā ſunt nōnulli p̄lati. qui ꝓpter ſtatum p̄lationis. quē hn̄t ſuꝑ alios. ſe extol lunt ſubiectos ſibi deſpiciunt. ⁊ quos poteſtate p̄cellunt etiā vite meritis ſe p̄cellere credūt. cūctis ſapiētiores ex iſtimant ſe eē. qꝛ vident ſe ceteris am plius poſſe. cū laudant̉ extollunt̉ ⁊ ta les ſe eē credunt. qͣles ſe foris audiūt X Sꝫ quilibet p̄latus ſuā fragilita tem debet aſpicere ⁊ ſe in corde ſuo hū miliare ac ꝑ humilē ꝯuerſationē ſuie fratribꝰ ſtudeat ſe ꝯformare. ⁊ tn̄ zeſo dei peccantibꝰ. ꝑ cenſuram iuſticie dꝫ obuiare De talibꝰ p̄latis beatus gres xxvj. moral̓. ſuꝑ illo verbo Deus po tētes non abijcit cuꝫ ipſe ſit potens no d̓t. In vſu vite mortalis. quedā ex ſe metipſis ſunt noxia. quedam vero e his que circa ip̄a ꝟſantur Ex ſemeti ſis quedā noxia ſunt ſicut peccata atc flagicia. quedā ꝟo nōnunqͣꝫ nobis e his que circa ipſa ſunt nocent. ſicut ie poralis potentia. magna eſt em̄ tꝑalis potentia. que apud deū merituꝫ ſuum de bona adminiſtrationē regiminis in uenit nonnūqͣꝫ tn̄ qui preminet cetet elatione cogitationis intumeſcit. ⁊ dꝰ ad vſum eius cūcta ſubiacent. duꝫ ad votū velociter iuſſa ꝯplent̉. dum oe ſubditi ſi qua bene geſta ſunt laudibuꝫ efferunt̉. malegeſtis aūt nulla auctor tate ꝯtradicunt. Dum plerumqꝫ ſab dant etiā qd̓ obiurgare debuerūt ſedꝰ ctus ab his que infra ſubdunt̉ ſupraᵏ anmus attollit̉. ⁊ dum foris im meſo fauore circūdat̉. intus veritate vatuꝰ tur. atqꝫ oblitus ſui in voces ſe ſpatoꝰ alienas. talē ſe credit. qualē interſu diſcernere debuit. ſubiectos deſpicit eoſqꝫ equales ſibi nature ordine no agnoſcit ⁊ quos forte poteſtate excen rit tranſcendiſſe etiam ſe vite meriti cūctis ſe amplius eſtimat ſapere. qᵐ bus ſe videt āplius poſſe Plerūqꝫ duꝰ ſubi ectoꝝ affluentia aīmus inflat ſn fluxum ſuꝑbie ip̄o potentie faſtigioꝰ nocinante corrumpit̉. Omnis em teſtas cauta regentis indiget vita. ne tur bene hanc exercet ille. qui ſcit ꝑ ſi lam ſuꝑ culpas ſe erigi. ſcit etiā coᵐ ceteris equalitate ꝯponi. Humana e mens plerumqꝫ extollit̉. etiam cū nꝰ la poteſtate fulcitur. quanto magis ᵐꝰ Liber .I. Diſt. III. Ca. VII. aſtum ſe exigit. ⁊ cum ſe etiā poteſtas ad iungit. Cū ergo potentie tꝑalis mi mteriū ſuſcipit̉ ſumma cura vigilan dū eſt. vt ſciat quiſqꝫ ⁊ ſumere ex illa quod ad iuuat ⁊ purgare qd̓ temptat ⁊ re equalem cuꝫ illa ceteris tenere. ⁊ ſe ir peccantibus zelovltionis preferre. Aliam diſcretōeꝫ agnoſcimus ſi pau ram imitemur. paulus bene agētibus tatribꝰ prelatū ſe eſſe neſciebat cū di cecet. Non qꝛ dominamur fidei veſtre ſed ad iutores ſumus gaudij veſtri. Atꝫ rico ſubiunxit. fide em̄ ſtatis. Ac ſi di cetet. ideo nō dominamūt fidei veſtre. ſe nide ſtatis. equales eī vobis ſumus vbl hos ſtare cognoſcimus. quaſi ſe p̄ atum fratribꝰ eſſe neſciebat cum dice tet. facti ſumus ꝑuuli in medio veſtꝝ. ros aūt ſeruos veſtros habetis per ihe mnmm chriſtū. ſed tn̄ cū culpa que corri dt cebuiſſet inuenit. ilico ſe magiſtruꝫ ne recoluit dicens Quid vultis. in ꝟ da beniā ad vos. hec grego. A De noditis etiam ſciendū ꝙ ſunt nōnul tnmtattes ꝯuentuales qui prelatos ſu ds in factis ſuis dijudicant ⁊ etiam ſu ret eos murmurant. ⁊ mores eorū per Etba indecentia corrigunt. ſe ip̄os ve din correctos relinquunt. nec aliquā diligentiā adhibent vt ꝓprium ſtatū or ement ad ꝓfectum virtutis Quādoqꝫ rram cogitant ſi in dignitate aut offi ro eſſent melius diſponere vellent qͣꝫ mm ordinare hec. ſuum autē ſtatum in Iro ſunt nec ſollicite diſcutiunt nec e nelldant. G Sed quilibet deuo ns ac teligioſus ſubditus ſuam ꝯſciē am teſpiciat. ⁊ prelatoꝝ ſuorū facta on ſudicet nec reprehendat. Et quā re ſorte fuerit in eoꝝ vita qd̓ iure re prendi poſſit. ipſi tamen ꝓpter hoc ſuc rretiori teuerentiā exhibere nō omit rt. oꝑa tamen eoꝝ ſiqua reprehenſi ꝯma ſunt imitanda non ſunt. Attēde re etiam debet ſubditus ꝙ poteſtas re giminis ſiue prelatura nō poteſt admi niſtrari ſine ſtudio cure temꝑalis. Un de ꝙ ipſivexant̉ in exterioribꝰ occupa tionibꝰ. inde ſubditi ſine omni ſollici tudīe melius vacare poſſunt in dei lau dibꝰ. Et cuꝫ ſubditus ac religioſus in ſuo clauſtro ac ambitu exiſtens bonis moribꝰ ⁊ virtutibꝰ rutilat. ſuum ſupe riorem qui cutam exteriorē gerit non accuſet. De hoc tractat beatus grego. xxv. moꝝ. ſic dicens Subditoꝝ mēs ad cuſtodiam humilitatis edomat̉. ſi infirmitas ꝓpria inceſſanter attendit̉ ſed tunc vires noſtras examinare vera citer negligimꝰ. cū de nobis fortia cre dimus. ⁊ idcirco eos qui nobis p̄ſunt diſtricte iudicamus. Quo enim noſip ſos minus agnoſcimus eo illos quos reprehendere nitimur plus videmus. Cōmunia hec mala ſunt que ſepe a ſub ditis in prelatos. ſepe a prelatis ī ſub ditos ꝯmittunt̉. qꝛ omnes ſubditos qui preſunt minus qͣꝫ ipſi ſunt ſapien tes arbitrant̉. Et rurſum qui ſubiecti ſunt rectoꝝ ſuoꝝ actiones iudicant. ⁊ ſi ipſos regimē tenere ꝯtingeret. ſe po tuiſſe agere melius putant. Unde ple tumqꝫ ſit ꝙ ⁊ rectores minus pruden ter ea que ſunt agenda videant. qꝛ eo rum oculos nebula elationis obſcurat Et nōnunqͣꝫ is qui ſubiectus eſt hoc cū prelatus fuerit facit qd̓ dudū fieri ſub iectus arguebat. Et ꝓ eo ꝙ illa que iu dicauerat ꝑpetrat ſaltem qꝛ iudicabat erubeſcit. Igit̉ ſicut prelatis curandū eſt ne eoꝝ corda ſingularis ſapīe locꝰ ſuꝑior extollat. ita ſubiectis ꝓuidēdū eſt ne ſuoꝝ rectoꝝ facta diſpliceāt. Si aūt maijſtroꝝ vita iure reprehenditur. oportet vt eos ſubditi etiā dum diſpli cent venerent̉. Sed hoc eſt ſolerter in tuendū. ne aut quem venerari nccē eſt imitari appetas. aut quem imitari den. ij. Liber .I. Diſt. III. Ca. VII. ſpicis venerari ꝯtemnas. ſubtilis em̄ via tenenda eſt rectitudinis videlicet ⁊ humilitatis. vt ſic rep̄henſibilia ma giſtroꝝ facta diſpliceāt. quatenus ſub ditoꝝ mens a ſeruanda magiſtri reue rentia non recedat. Sunt vero nōnul li qui ſi paꝝ quid de ſpiritali ꝯuerſati on inchoanti cū rectores ſuos tꝑalia agere ⁊ terrena ꝯſiderant. mox ordinē ſuꝑne diſpenſationis accuſant. ꝙ ne quaqͣꝫ bene ad regendum p̄lati ſunt. ꝑ quos ꝯuerſatōis infime exempla mō ſtrant̉. Sed hi nimirum dū tꝑare ſe a ſeniorum ſuoꝝ rep̄henſione negligunt culpe ſue negligentibus meritis ſuis vſqꝫ ad reprehenſionem ꝯditoris exce dūt. cuius profecto diſpoſitio inde ab humilibꝰ rectior agnoſcit̉ vnde ab ela tis nō recte iudicat̉. qꝛ em̄ poteſtas re giminis adminiſtrari nō poteſt ſine ſtu dio tꝑalis. Aliqn̄ oīpotens deus mi ra diſpenſatione pietatis vult tenere ſpūalium mentes a terrena cura. diſ iuncte ſunt. onus regiminis duris ac laborioſis cordibꝰ iniungit. vt tanto illi ab hoc mūdo ſecurius lateant quā to hi exterius ſollicitudinibꝰ libenter elaborant. In exhibitione quippe ſuſ cepti oneris ꝓ ipſis quoqꝫ vtilitatibꝰ ſubditoꝝ dure vie tolerande ſunt hu mane ſeruitutis. Et ſepe vt dictum eſt miſericors deus quos tenere diligit e os ſollicite ab externis actionibꝰ abſ condit. Nam ⁊ plerumqꝫ pater fami lias ad eum laborem ſeruos dirigit. a quo ſubtiles filios ſuſpendit. Et inde filij ſine vexatiōe decori ſunt. vn̄ ſerui in puluere fedant̉ C Qd̓ qͣꝫ recte in eccīa diuinitꝰ agat̉ ip̄a tabernaculi ꝯſtructione ſignat̉ Ad moyſen quippe diuina voce precipit̉ vt ad tegēda ſan cta ſanctoꝝ ex biſſo cocco atqꝫ iacīcto vela texent̉. iuſſumqꝫ eſt vt ꝓtegendū taber naculum vela cilicina ⁊ pelles extenderent̉. que nimiꝝ vel pluuias vel ventos vel puluerē tolerarent. Quid ergo ꝑ pelles ⁊ cilicia quibꝰ tabernacū lū tegit̉ niſi groſſas hoīm mentes acci pimus que aliqn̄ in eccīa occulto dei iudicio quāuis dure ſint p̄ferunt̉. qu qꝛ ſeruire curis tꝑalibꝰ non renitun oꝫ vt temptationū ventos ⁊ p̄ſimias ce contrarietatibꝰ huius mūdi portent. Quid vero ꝑ iacinctū coccum biſſum qꝫ ſignat̉ niſi ſanctoruꝫ vita tenera vel clara q̄ dū caute in tabernaculo ſub tr licijs abſcondit̉. ſua integra pulcritu do ſeruat̉. vt em̄ intra interiora tabet naculi. biſſus fulgeat coccus choruſcer iacinctus ceruleo colore reſplendeat deſuꝑ pelles ⁊ cilicia imbres ⁊ ventor ⁊ puluerē portent Qui igit̉ ⁊ magms virtutibꝰ in ſancte eccīe ſinu ꝓficium ꝓpoſitoꝝ ſuoꝝ vitā deſpicere non dn̄i cū vacare eos rebꝰ exterioribꝰ videm qꝛ hoc ꝙ ip̄i ſecuri intima penetrat e illoꝝ adiumento eſt. qui ꝯtra ꝓceſſa: ſeculi huius exterius laborāt. Quan em̄ candoris ſui grām retineret ſi bi ſum pluuia tangeret. aut qͥd fulgori ⁊ claritatis coccus ⁊ iacinctus oſten deret ſi hec ſuſceptus puluis fedatetꝰ Sit ergo deſuꝑ textura cilicij fortis ad puluerem. ſit inferius color iacm ctus aptus ad decorem. ornent eccla qui ſolis rebꝰ ſpiritualibꝰ vacant̉. te gant eccīam quos ⁊ labor reꝝ tꝑaſiuꝰ grauat Nequaqͣꝫ ergo contra rectore. ſuoꝝ exteriora agentem. murmuret ſꝰ qui intra ſanctam eccīam ſpiritaſite iam fulget. ſi em̄ tu ſecure interius bꝰ coccus rutilas. cilicium quo ꝓteget ſ cur accuſas. hec grego. D Circa hoc etiam notandū ꝙ ſunt nōnulſi ſub diti. q̄ cū ꝯſpiciunt p̄latos ⁊ ſupioreꝰ ſuos vite inordinate ⁊ voluptatibꝰ d ſeruire ac negocijs ſecularibꝰ nimmiꝰ intendere. eo audacius ad laſciuias Liber .I. Diſt III. Ca. VII. ad alia inconuenientia etiā ipſi ſolent ſcena laxare. qꝛ tanto minus timēt ex cedere ⁊ inordinate viuere quanto ma dis ꝯſiderant illos qui eis deberent p̄ eſſe viam veritatis ac diſcipline decli rate. De hoc beatus greg. in mora. ſic dicit. Sciendū eſt qꝛ qd̓ a minoribus coluptuoſe agit̉ maioꝝ diſciplina co hibet̉. Cum vero maiores ipſi volupta tr deſeruiunt nimiꝝ minoribꝰ laſciuie ſtena laxant̉. Quis enim ſub diſcipli re ꝯſtrictōne ſe retineat. qm̄ ⁊ ipſi qui tus diſcretōnis accipiunt ſeſe volupta tio telaxāt. Quia ꝯtra nos hoſtis tūc teſementius vires accipit. qn̄ ⁊ ip̄os qui ꝓ cuſtodia diſcipline prelati ſunt. ſbi ſeruire leticie cognoſcit. tanto em̄ icentius ad feriendū occupat. quāto thi qui intercedere poterant volupta tr bacant̉. Sic etiam dum ꝓ vtilitate ruoditoꝝ rectores nimis temporalibꝰ catis inſeruiunt. pleriqꝫ eoꝝ exemplo cecteſcunt. qd̓ verum valde quis eē ab reget cuꝫ curari a paſtoribꝰ terrena qͣꝫ celeſtia ſollicitius vident. hec grego. Uouere etiaꝫ forſan aliquos toteſt. cur omnipotens deus nōnullos nalpidebant̉ eſſe bone ⁊ ſancte vite et ate permittat ⁊ in pctm̄ cadere. De de ſciendū eſt ꝙ ſunt plures cauſe ꝓp et quas hoc accidere ſolet. Nam ſunt ronnulli qui aliquam virtutē habent. er etiam plures per quas innoteſcunt dminibꝰ ⁊ ideo venerant̉. ſed in qui duſdam vitijs ſiue peccatis occulte in doſuti ſunt que a ꝓximis ignorantur. deo dn̄s qui eſt inſpector cordium ronnunqͣꝫ tales in aperta vitia cadere dmmittit vt cognoſcant̉ ab alijs mani enre quales ſunt qui prius in occulto ꝯmoſi fuerunt. Eſt ⁊ alia cauſa ꝓpter naam permittunt̉ in peccatum cadere vdelicet ſuperbia vel elatio. Sunt nā d nonulli qui caſtitatis ꝟtute preemi nent ſed humilitatem cordis non ha bent. ⁊ cum occulte per ſuperbiam eri gunt̉ manifeſte in carnis facinora cor ruere permittunt̉. F Sed notan dū ꝙ nōnunqͣꝫ caſus iſtorū eſt cautela electoꝝ. nam electi cū reſpiciūt tales in quodam religioſo ſtatu eſſe. ⁊ tn̄ ꝓp ter occulta alia vitia. aut ſuꝑbiam in carnis lubricum vel alia peccata cade re. talia inqͣꝫ ꝯſiderantes incipiunt de um magis timere: ⁊ in cunctis q̄ agūt ſtudent cautiores eſſe ⁊ in humilitate perſeuerare. Iſta tangit beatus grego. xxxiij. morali. exponens illud iob. Et ſternet ſibi auꝝ quaſi lutum ſic dicēs. Mouet fortaſſe aliquem. cur miſeri cors deus ꝑmittit fieri iſta vt leuiathā iſte nunc per ſuggeſtiones validas au rum. id eſt viros ſanctitatis claritate fulgentes. quaſi lutū ſibi vitijs inqui nando ſubſternet. ſed citius reſponde bimus. qꝛ aurum qd̓ prauis eius per ſuaſionibꝰ quaſi lutum ſterni potuerit. aurū ante dei oculos nunqͣꝫ fuit. Sepe namqꝫ homo multis peccatis inuolui tur ⁊ in vna aliqua virtute magnus vi detur. ipſa quoqꝫ virtus inanis deficit. qꝛ dum innoteſcit hominibus ꝓculdu bio laudat̉. eiuſqꝫ laus inhianter appe titur vnde fit vt ipſa quoqꝫ virtus nō ſit. dum abſcondit qd̓ diſplicet. ꝓdit qd̓ placet. que vtiqꝫ eſſe merita apud deum poſſunt. quando ⁊ mala occulta ſunt ⁊ bona publicata. Plerumqꝫ em̄ vt diximus latet ſuperbia ⁊ caſtitas in noteſcit. atꝫ ideo diu oſtenſa caſtitas circa finem vite perditur. qꝛ cooperta ſuperbia vſqꝫ ad finem incorrecta reti net̉. Alius elemoſinis vacat. propria diſtribuit. ſed tn̄ multis iniuſticijs ſer uit. vel fortaſſe linguā in detractōnibꝰ exerit. Et ſit plerūqꝫ vt is qui miſeri cors fuerat. iuxta fineꝫ vite ſue ⁊ rapa citatis ⁊ crudelitatis ſtimulis inarden. iij. Diſt. III. Ca. VII. Liber .I. ſcat quod valde iuſto iudicio agitur ꝙ perdat̉ ante hoīes vnde hoībꝰ placuit qui hoc vnde deo diſplicuit corrigere nunqͣꝫ curauit. alius patientie ſtudet ſed inuidere alijs ⁊ ſeruare maliciam in corde nō cauet. Fit qn̄qꝫ impatiēs qꝛ latebat dolens. Hi itaqꝫ ꝑ aliquid aurum ſunt ⁊ per aliquid lutū atqꝫ hoc aurum quaſi lutum ſternit̉. quando oc cultis exigentibꝰ meritis etiaꝫ virtus que publice claruerat diſſipat̉. Sepe etem̄ omnipotens deus occulta quorū dam mala diutolerat. ⁊ aperta eorum bona electoꝝ ſuorum vſibꝰ profutura diſpenſat naͣm nōnulli mundū nequa quam funditus deſerentes. non per ſe ueraturi anguſtum iter aripiunt. ſed ad querendam anguſtam portaꝫ exem plo ſuo eos qui ꝑſeueraturi ſunt accen dunt Unde ⁊ plerūqꝫ ꝯtīgit vt ipſum hoc ꝙ bene vident̉ viuere non ſibi ſed potius ſolis electis viuant. dum exem plis ſuis ad bene viuendi ſtudia perſe ueraturos aut non perſeueraturi pro uocant. Sepe quoſdam videmus viā ingredi ad locum propoſitum feſtina re. quos alij quia euntes conſpiciunt ꝯſequunt̉. eundem pariter locum pe cunt̉. ſed fit plerūqꝫ vt irruente aliquo in placationis articulo. poſt ſe redeant qui preibant ⁊ hi ad locuꝫ veniant. qui ſequebant̉. Idcirco enim virtutis iter non perſeueraturi inchoant vt eis qui peruenturi ſunt. qua gradiantur viam oſtendant. quorum videlicet caſus vti litate non modica electorum profecti bus ſeruit. qꝛ illorum lapſum dū ꝯſpi ciunt. de ſuo ſtatu ꝯtremiſcunt ⁊ ruīa que illos damnat. iſtos humiliat Diſ cutiunt em̄ in ſuperni adiutorij prote ctione confidere. dum pleroſqꝫ ꝯſpici unt de ſuis viribꝰ cecidiſſe. Quando ergo bene agere vident̉ reprobi. quaſi planū iter electis ſeqn̄tibꝰ monſtrantur. Quando vero in lapſum nequicie corruunt. electis poſt ſe ꝑgentibꝰ qua ſi. cauendā ſuꝑbie foueam oſtendunt. Hec greg. De hoc etiam habet̉. xxvj. mora. vbi idem beatus grego. tracta? illud. Qui docet nos ſuꝑ iumēta terte ſic dicit. Iumenta terre ſunt. qui vſū vite carnalis yma appetunt. voluctes vero celi ſunt. qui ſuperbe curioſitatis ſtudio ſublimia ꝑſcrutant̉. illi viuen do ſe deponunt. infra qͣꝫ ſunt iſti. inqui rendo ſe eleuant vltra qͣꝫ poſſunt. illos in īfimiis voluptas deijcit carnis. iſtos quaſi in ſuꝑioribꝰ erigit libido curion tatis. illis ꝑ ſacra eloquia dicit̉ Tol te fieri ſicut equus ⁊ mulus. quibꝰ nō eſt intellectus. iſtoꝝ ſuꝑbꝰ labor incti patur cū d̓r. Altiora te ne queſieris ⁊ fortiora te ne ſcrutatus fueris Doce igit̉ nos deus ſuꝑ iumenta terre ⁊ voli cres celi. quia dum hoc qd̓ ſumus as noſcimus nec carnis nos infirmila: deijcit. nec ſpiritus ſuꝑbia eleuat. ne defluendo de ſublimibꝰ inflammamas Qui em̄ labit̉ carne. iumentoꝝ appelꝰ tu ꝓſternit̉. qui ꝟo extollit̉ mente. mo re volucrum qͣſi leuitatis penna ſubiē uat̉. Sed ſi vigilanter attendit̉. vl mētis humilitas ⁊ carnis caſtimomꝰ teneatur. cito cognoſcimus. quia ans rum cuſtoditur ex altero. nam ſepe ſu perbia luxurie ſeminarium fuit. qͥd̓ia dum eos ſpiritus quaſi in altum et e it caro in infimis merſit. Hi em̄ vi us ſecrete eleuātur ſed poſtmodū pus lice corruunt. quia dum occultis ima meſcunt motibus cordis. apertis ca dunt lapſibus corporis. Sicſic eſat iuſta fuerant feriendi retributione qꝛ ſuꝑbiendo ſe hoībꝰ p̄ferunt. luxus ando vſqꝫ ad iumentoꝝ ſil̓itudine c uoluāt̉. hō qͥppe cū in honore eē noᵐ tellexit. ꝯꝑatus eſt iumētis ⁊cͣ. Quai ſcientie eī illos in altū pēna ſubleuasꝰ Liber .I. Diſt. III. Ca. VII. tat. de qͥbꝰ paulꝰ dicebat Qꝛ cū ꝯgno aiſſent deū non ſicut deū glorificauer̄t cotatias egerunt. Quomō autem iu mentoꝝ aut pluſqͣꝫ iumentoꝝ volupta te ceciderunt ſubdit dicens Tradidit iſos deus in deſideria cordis eoruꝫ in immundiciā. Ecce caro merſit quo ſu terba ꝯſcientia ſubleuauit. ⁊ a volatu diucrum vltra appetituꝫ lapſi ſunt iu mentoꝝ. atqꝫ inde ſub ſe ꝓſtrati ſunt. oſide ſuper ſe ire videbant̉. Curandū raqꝫ eſt ⁊ omni cuſtodia mens a ſuper bie tumore ſeruanda. non enim an̄ ocu bs dei vacue tranſuolant cogitatōes noſtre. ⁊ nulla momenta tꝑis per ani nam tranſeunt ſine ſtatu retributōis vntus ergo videt deus ꝙ mentem ele rat. ⁊ idcirco foris ꝑmittit inualeſce teqd̓ deponat. intus prius extollit̉ qd̓ dris poſtmod̓ luxurie corruptōe feria nt. Occultam videlicet culpā ſequit̉ tetta percuſſio. vt malis exterioribꝰ nteriora puniant̉ ⁊ corpublice corru at qd̓ latēter tumebat. Proinde ꝑ hu mūſtatis cuſtodiam ſeruanda eſt mū picia caſtitatis. Ande. Si em̄ pie ſpi dius ſub deo premit̉. caro non illicite tet ſpūm eleuat̉. Habet quippe ſpi tus ꝯmiſſum ſibi dominiū carnis. ſi mūb domino recognoſcit iura legiti re ſetuitutis. nam ſi autorē ſuperbiē dtemnit. ⁊ iure a ſubiecta carne pre am ſuſcipit. Unde ⁊ ille primus hō rotediens mox vt ſuperbiendo pecca pudenda ꝯtexit. Qui enim ꝯtume am ſpūs deo intulit. mox ꝯtumeliam vtmis inlienit. ⁊ qui autori ſuo ſubdi ræeſſe noluit. ius carnis ſubdite quaꝫ cdebatam iſit. vt ⁊ in ſeipſo videlicet rotedient ie ſue ꝯfuſio redundaret. ⁊ ratus diſceret quid elatus amiſiſſet cemm plerunqꝫ virus libidinis de raſce naſcit̉ elatōnis. qꝛ tunc caro vi Ttu ſpūs latenter intumuit. Hinc ē enim ꝙ longa ꝯtinentia repente ſolui tur. hinc eſt ꝙ plerumqꝫ ⁊ vſqꝫ ad ſeni um virginitas ſeruata vitiat̉. E Quia igit̉ negligit̉ humilitas cordis rectus iudex deſpicit etiam integrita tem corporis. ⁊ quandoqꝫ per apertuꝫ malum reprobos annūciat. ꝙ dudum reprobos in occulto tolerabat. nā qui diu ſeruatum bonū ſubito perdit. apd̓ ſemetipſum intus aliud maluꝫ tenuit ex quo aliud malū ſubito erumpit per quod ab omnipotenti deo etiā tunc ali enus extitit. quando ſe ei per mundici am corporis inherere mōſtrauit Quia igit̉ mentis elatio ad pollutōeꝫ pertra hit carnis. reproboꝝ cor a volatu volu crum ad petulantiam labit̉ iumentoꝝ Sancti aūt viri ne appetitu beſtiali ad luxurie voraginem deuoluant̉. ſollici te cogitatōnes mentis a ſuperbie vola tu cuſtodiunt. ac ne in infima deſipien do corruant. omne quod ſublimiter ſa piunt humiliter premūt. Recte itaqꝫ dicitur. Qui nos docet ſuꝑ iumēta ter re. Sancti enim viri ſuper iumēta ter re edocti ſunt. quia quicquid in ymis poteſt ambiri deſpiciunt. quia nihil in hac vita quod preterit querunt. Suꝑ volucres quoqꝫ celi eruditi ſunt. Per omnes immundoꝝ ſpūum inſidias cō prehendunt. ⁊ poteſtates aereas quas adhuc per carnis infirmitatem tolerāt etiam vite meritis calcant. Mentes quippe ſanctorum tranſitoria cuncta deſpiciunt. ⁊ ſub ſe labi quicquid ſuꝑ bit. quicquid preterit ꝯtemplantur. ⁊ quaſi in quodam rerum vertice conſti tute. tanto ſibi omnia ſubeſſe ꝯſpiciūt. quanto ſemetipſos auctori omniū ſub dunt. atqꝫ inde cūcta tranſcendūt vn de creatori omniū vera humilitate ſub ſternunt̉. hec greg. Ex his igit̉ dictis colligere poſſumꝰ qͣꝫ cautos ⁊ hūiles nos eē oꝑteat. ſi invita religioſa ⁊ vir n. iiij. Liber .I. Diſt. III. Ca. VII. tuoſa volumus vſqꝫ ad finē ꝑſeuerare H Sed qꝛ de ſtatu inordinato qui heu modo ꝑ quoſdam exercet̉ in ordi ne tractare incepimus. reſtat vt illa ite rum ꝓſequamur. Unde ꝯſiderandum vt ſupra dictū eſt. ꝙ monaſtica diſci plina valde modernis tꝑibꝰ deficit. ⁊ a ſua ꝑfectiōe langueſcit. oēs que ſua ſunt querūt. ⁊ ſpreto celeſti deſiderio. terrena auide ꝯcupiſcūt Cur igit̉ ad il la que ꝓ diuino amore ꝯtempſimus. ꝑ malū deſideriuꝫ iterum redimus. ⁊ votum qd̓ ꝓmiſimus deo ꝑ inordina tam vitam al̓s affectionem violamus De hoc ꝑ petrum damīa. ſic d̓r Ad tā tam quippe fecem quotidie ſemetipſo deterior mūdus iſte deuoluit̉. vt nō ſo lum cuiuſlibet ſiue ſecularis ſiue eccle ſiaſtice ꝯdictionis ordo a ſtatu ſuo col lapſus iaceat. ſed etiam ip̄a monaſtica diſciplina ſoletenus vt ita dixerim re clinata ab aſſueta illa celſitudinis ſue ꝑfectione langueſcit. perijt pudor. ho neſtas euanuit religio cecidit. ⁊ facto velut agmine omnium ſanctoꝝ virtu tum turba ꝓcul abſceſſit Oēs em̄ que ſua ſunt querūt ⁊ ꝯtempto celeſti defi derio terram inceſſabiliter ꝯcupiſcūt. Et qꝛ ſub ipſo mundi fine poſt mundū inhyare nō deſinunt. quaſi poſt alta pe lagi in litus euecti terram remigio in aniter pulſant. Nos igit̉ qui mūdi ab renunciatores dicimur qui terren fru ctus naufragium euaſiſſe gloriamur. cur ad ea que ꝓ diuino amore ꝯtemp ſimus retrogradis nitentes greſſibꝰ. male eſtuanti deſiderio recolemus Et dum cautionem quam cū xp̄o pepigi mus frangimus. violate fidei potius tormenta metuere qͣꝫ p̄mia poſſumus de noſtra ꝯuerſione ſperare. hec petrus damia. I Quicunqꝫ ergo religio ſus violat fidem agendo contra votuꝫ quod ſuo ſpōpondit creatori. iure apoſtata debet cenſeri. naꝫ ſicut duobꝰ mē dis receditur a deo fide vel oꝑe in eo ce ſic duobꝰ modis efficiunt̉ hoīes apb ſtate relinquentes fidē aut praua ol agentes Unde ſi monachus agit con tra ſuam profeſſionem mortaliter ꝑe cando merito apoſtata debet nuncup ri. etiaꝫ ſi habitum deferat religionis De quo beatus grego. ſuper ezechie lem ſic d̓t Sciendum ꝙ ſicut duobur modis a deo recedit̉. ſic duobꝰ modi a deo apoſtate hoīes fiunt. Nam vnum quiſqꝫ a creatore ſuo fide recedit. au oꝑe. ſicut ergo q̄ a fide recedit apoſi ta eſt. ita qui per aduerſuꝫ opus quos deſeruerat redit ab oīpotenti deo apo ſtata abſqꝫ vlla dubietate deputabitul etiam ſi fidem tenere videat̉. hec qte go. R Notandum etiam ꝙ ſum in ſancta religione. qui ſolum glorta tur de eo ꝙ plures annos habeāt in bꝰ dine. ꝙ vero ip̄i raro vel nunqͣꝫ glor ſe vixerunt modicum ꝑpendunt. ī tales qꝛ in virtutibꝰ nondum profet runt nouicios ſe eſſe recognoſcāt ⁊ p monachos antiquos Unde beatus te nardus Si in ordine. xl. annos egin ⁊ virtutibꝰ non profeciſti ſed in pr mo graduſtas quo intraſti. ego nob cium te iudico L Eſt ⁊ aliud in o dine multum reprehenſibile videntꝰ murmurationis vitium. Quod tamꝰ beatus benedictus in regula prohite diſcretiſſime dicens Hoc ante omnꝰ ammonentes vt abſqꝫ murmutatioiꝰ ſint fratres. quod mandatum res a ſubditis minime obſeruat̉. na g reſ modicam occaſionem nōnulli frattᵍ prorumpunt in murmurationes inꝰ duꝫ cauſantes de cibo ⁊ potū ⁊ ceterꝰ minus diſcrete. Inſuꝑ dijudicat. ſuos ſuꝑiores ⁊ prelatos ac alios oꝰ ciales aſſerētes ip̄os inordinatos l minꝰ ꝓuidos aut negligētes eē ſꝫᵘlᵐ Diſt. III. Ca. VII. Liber .I. cetent tales monachi. ne ꝓpter vitium mūtmuratōnis ꝓuocent iram dei. aut ciiam ſeparent̉ de numero filioꝝ eius De hoc etiā beatus Baſilius d̓t. Non ctit de nūero fratꝝ chriſti qui murmū tate incitat̉ ob exiguum victus ſui. ve rementiſſima enim plaga anime mur nūt oſtendit̉ fore. ⁊ ſuſurratio huius pite. hec baſilius. Et quicunqꝫ delecta tut in murmure priuat ſe diuina ꝯſola tione. Unde beatus iheroniꝰ. Expers ctis ꝯſolationis diuine ſi ꝯſolatōnem tecip̄is a murmure. hec iheronimus A Et ſicut ſubditi peccant mur nūtando. ſic etiam prelati laborare ⁊ ludete debent vt non dent illis occaſi ꝯnem murmurandi. ne forte ⁊ ipſi in attant ꝓpter hoc pctm̄ ⁊ iram dei. ¶¶ Etiam ſciendū eſt ꝙ ſicut ꝓfi tentes ī nordine efficiunt̉ valde vir croni. ſic econuerſo deficientes in bo in mſoribꝰ efficiunt̉ multum vitioſi. ſetales poſtpoſito omni timore dei. fa rant ea q̄ non expediunt. ſcelera mul renormia ꝯmittendo. De hmōi re dioſis d̓t beatus auguſti. Sicut non ar mneliores qͣꝫ qui ꝓfecerunt in or e. ſic non pidi deteriores qͣꝫ qui de ftetunt ineodem. O Et noran ⁊ꝙ omnes qui in ſtatu religionis vi ant inordinate. miſerabiliores ſunt mbꝰ lominibꝰ. qꝛ nec deum habent cmundū. nam ſi explent ſuas volu vntes occulte peccando. tn̄ ſꝑtiment drehendi. ⁊ ideo freqn̄t in quadam vdis anguſtia ſunt ꝯſtituti. Et idcir culū non habent. qꝛ libere peccare preſumunt. deū etiam nō habent. reuaricando eius indignatōem in ſt. De hoc dicit beatus iheronimꝰ de mūdi ꝯtemptoribꝰ .ſ. mona alijs habitu religioſis. ſi ꝓpoſi nū teligioſe viuendo impleuerūt mmino iudices erunt. ſinaūt miſerabiliores omnibꝰ hominibꝰ. qꝛ nec de um habent nec ſeculū. hec iheronimus Non ſolū tales in hoc mūdo miſerabi liores ſunt. veꝝ etiam eterna damnatō apprehendet eos in futuro. Unde bea tus bernar. Qui in loco ordinis ſine or dine viuunt ad illum ordinē deueniūt vbi nullus ordo ſed ſempiternus hor ror inhītat. P Unuſquiſqꝫ ergo monachus ⁊ religioſus ꝑpendat ⁊ ꝑti meſcat periculum anime ſue. ⁊ abſtra hat ſe a ꝯcupiſcentijs carnalibꝰ. ⁊ ab huius ſeculi vanitatibꝰ non ſoluꝫ men te ſed etiam corpore. qꝛ ꝯuerſari inter hoīes ſeculares monachis minime ex pedit. maxime tn̄ illis qui nondum in bonō ꝓpoſito ⁊ vita religioſa ſunt fun dati. nā videndo ⁊ audiendo ea que in ſeculo gerunt̉ debilis animus faciliter ad temptatiōem trahit̉. ⁊ ideo mun dus ⁊ eius occupatōes ſunt fugiende De hoc yſaac abbas ſyrie ſic d̓t. Expe dit monacho nullatenus ꝯmiſceri op pugnantibꝰ eum. ſed ab eoꝝ aſpectibꝰ abſtinere. ⁊ elongare a ꝓpinquitate ip ſoꝝ. ⁊ hoc dico non ſolum ꝓ ventre. ſꝫ etiam ꝓ omnibꝰ in quibꝰ examinatur monachoꝝ libertas. Cum enim homo accedit ad deum fedus init cum domi no de his abſtinere. que ſunt hec. non videre faciem mulierū. non reſpicere formoſorum aſpectus. non concupiſ cere quicqͣꝫ. vel epulari delicata. orna tum veſtium non videre. non videre ho minū ſeculariū dignitateꝫ. qꝛ multas vires acquirunt vitia de ꝓpinquitate eorum. laxantium ⁊ alterantium ath lete ſapientiam ⁊ ꝓpoſitum eius. ſicut aſpectus bonorum mouet arbitriū ha bentis zelum vt inclinetur ad operatio nem ipſorum. manifeſtū eſt ꝙ ipſorū contraria potentiam etiam habent ca ptiuandi animam ⁊ ſi nihil agit plus ſolitario. ad infeſtationem tamen pre Liber .I. Diſt. III. Ca.VII. lioꝝ adducit. ⁊ infructuoſa facit men tis perturbationē. Ad vnūquodqꝫ nā qꝫ corꝑis membrum habet homo pug nam. ⁊ debet cuſtodire ſeip̄m ⁊ dimi nuere pugnam ſuam in ipſis Quam uis em̄ homo ſibi facit violentiam ad bonum. ꝑiclitat̉ tn̄ ex eis vidēdo ſem per atqꝫ ꝯcupiſcendo. hec abbas yſaac Q Ecce qͣꝫ ꝑiculoſum eſt monacho conuerſari in ſeculo. monachi em̄ off cium eſſe debet fugere turbas. amare ſi lentium. fletibꝰ inſiſtere. ſimplicitati ſtudere. innocentiaꝫ vite ac ſanctimo niam amare. Si vero oppoſitum fece rit a culpa liber non erit. Hoc tangit hugo de ſancto victore ſic dicens. Li ber a culpa non eſt qui alienuꝫ vſurpat officium Si monachus es. quid fa cis in turba. ſi amas ſilentium. cur de clamantibꝰ aſſidue intereſſe delecta ris. tu ſemper ieiunijs ⁊ fletibꝰ debes inſiſtere. ⁊ tu philoſophari q̄ris. ſim plicitas monachi philoſophia eius. Sed docere inquis alios volo. non eſt tuum docere ſed plangere. Si tamen doctor eſſe deſideres audi quid facias vtilitas habitus tui. ⁊ ſimplicitas vul tus innocentia vite ⁊ ſanctitas ꝯuer ſationis tue docere debet homines. me lius ergo fugiendo mundum doces qͣꝫ ſequendo. Hec hugo de ſancto victore Et beatus bernardus. Monachus nō habet docentis ſed plangentis officiū cui opidum carcer eſſe debet ⁊ ſolitudo paradiſus. hec bernardus Unde quili bet deuotus monachus fugiat mun dum ⁊ ea que in mundo ſunt ⁊ religio ſe viuat. ⁊ quod foris oſtendit hoībus ꝑ habitum. intus ſtudeat ſeruare corā deo ꝑ bonam vitam. Ad hoc hortatur beatus grego. ſic dicens. Monachus reuerentia ſui habitus in actibꝰ in lo cutione. in cogitatione ſemꝑ circum ſpiciat ⁊ ea que mundi ſunt ꝑfecte deſerat. ⁊ quod oſtēdit humanis oculis habitu. hoc ante oculos moribꝰ p̄tem dat. hec gregorius. Laboret inqͣꝫ mō nachus vt a vitijs ſtudeat abſtinete in virtutibꝰ ſe exerceat. ſit humiſū manſuetus ⁊ caritatiuus ⁊ timore ce ſemper pre oculis habeat. nam de mo nachis inordinatis d̓t Abbas paſio ſic. Qui queruloſus eſt qui malum malo reddit monachus nō eſt. qui mn liciam in corde ſuo retinuerit mon chus non eſt. qui iracundus eſt monꝰ chus noneſt. qui elatus ⁊ verboſus e monachus nō eſt. Qui ꝟo monachū eſt ſemꝑ manſuetus eſt. humilis cal tate plenus ⁊ timorē dei ſemper ⁊ ẜꝰ qꝫ pre oculis habet vt non peccet. H abbas paſtor. Item qualis debeat eū verus monachus d̓t Iohānes ab in tractatu de. xxx. gradibꝰ ſic. g nachus eſt qui ſolum que dei ſunt ab cogitat ⁊ loquit̉ chriſio vnitus in om ni temꝑe loco ⁊ negocio. Monacho eſt violentia nature indeſinens ⁊ cꝰ ſiodia ſenſuū indeficiēs. Uonachū eſt ſanctificatum corpus expurgato os ⁊ illuminata mens Monachus d merens ⁊ dolens anima indeſineme memoria ſe exercens vigilans ⁊ do miens. Et quiſputas eſt fidelis ⁊ dens monachus qui ſub obediētiaſꝰ bore ⁊ dolore calorem ſuuꝫ cuſtodnꝰ extinguibilem ⁊ ad ſuum exitum is igni ⁊ feruorem fernori ⁊ amoreꝫ a ri ⁊ deſiderium deſiderio ſolicituo ſolicitudini quotidie addere non cel uit. Hec iohannes abbas. De vit te ⁊ condictione deuotorum ⁊ bono mona chorum dicit. bearus bernarolꝰ ſic. Ille verus eſt monachus. qui deꝰ tionem tenet in choro. patientia i pitulo. diſciplinam in labore. medꝰꝰ tionē in lectione. feruorem in orai caſtitatē in temptatione. tolerantiaꝰ Liber .I. Diſt. III. Ca. VII. aduerſitate. humilitatē in ꝓſperitate. rec bernar R Sivero tantam per fectionem monachoꝝ que modo ꝑ ſan cios pattes premiſſa vel alibi in ſcrip tata ſegit̉ ꝓpter noſtram fragilitatem retuare nequimus. ſuppleat hoc in no dis humilitate ꝯſcientie deuotio. com pungamur quotidie in fletibus qͣꝫdiu gegrinamur a dn̄o deo noſtro ⁊ a luīe paltus eius. Accuſemus ⁊ ꝯfiteamur in perfectum noſtrum ⁊ defectus nr̄os dnſoſcentes pauꝑtateꝫ noſtram. dn̄s ſdetabit̉ nos. Ad hoc faciendū hortat̉ ros beatus bernardus ſic dicens Mag am facturā ꝓfeſſionis noſtre ſupple t pletas ⁊ deuotio ꝯſcientie humilia e Sint nobis lacrime noſtre panes prē ac nocte qͣꝫdiud̓r anime noſtre vbi t deus tuus. hoc eſt qͣꝫdiu peregrina nt a dn̄o deo ⁊ a lumine vultus eius Anūī quidem erat neceſſariū. ſed qui rec in vno figimur nec in multis ope ando ⁊ laborando exercemur. in quo ged ine ꝯputabimur. vtinā cum illo de no apoſtolus d̓t. Et qui non operatur tedenti aūt in eum qui iuſtificat im pm reputat̉ fides eius ad iuſticiaꝫ ẜm roſitum gratie dei. vtinā cum pecca pre illa cui multū dimiſſum eſt quo am dilexit multū. nam ⁊ in diligen Tceſi tettibutio magna. Sicqꝫ frēs decto non excuſemus ſed accuſem: de roſiteamur. ⁊ qui magni noīnis rorīm ⁊ ꝑſonale qd̓dam figmentū Ttlectionis apud hoīnes induimus. pnd del ꝯſcientie noſtre cognoſcen vrantettatē non vſqꝫquaqꝫ a verita cedamus ⁊ veritas liberabit nos. etnat. Et qͣꝫuis ꝓpter fragilitateꝫ electus noſtros non valeamus per te ad pet fectum ſtatū monacloꝝ. ren put toſſiunus cū aduutorio dei delo etete nosetetcere detenus. mnta etlampitium noſitaꝝ perpen damus. ⁊ ẜm ꝙ ſuppetant vires ad ex tirpanda vitia ⁊ ad virtutes inſeren das laboremus. Qui igit̉ ad ſanctum ordinem nos veniſſe gaudemus. tota noſtra intentō circa hoc verſet̉ vt mēs noſtra virtutum armis accincta in ſpi ritali certamine debellare contendat. De his ⁊ alijs ſtatum religioſorū tan gētibus petrus damiani ſic dicit. Ple roſqꝫ vidimus iam dudum in ſacro or dine conſtitutos. qui necdum norunt quid in ieiunijs. quid invigilijs quid in reliquis celeſtis diſcipline ferre ſtu dijs potuiſſent. Et cuꝫ ſcriptura dicit. qui ignorat ignorabit̉. quo pacto vel a deo cognoſci vel deū mereat̉ cognoſce re qui ſemetip̄m in eius obſequio con uincit̉ ignorare Qui ergo ſemetipſuꝫ vult vincere ſuarum virium menſurā turpe eſt noticiam non habere. Quia quiſquis in militie ſpūalis agone pro fecerit in hoc ꝓbatio eſt. ſi iam debilio rem ꝯtra ſevitioꝝ ꝯtumaciam ſentit ſi ſurgentes in ſe motus carnis facile im primit. ſi tumultuantiū cogitationuꝫ ſtrepitū minore iam labore ꝯpeſcit. ſi naſcētes carnalis illecebre ſpīas mox vt oriri ceperint reſecat. ſi tumentia ſu perbie luxurie ceterorumqꝫ vitiorum colla gladio ꝓtinus diuini amoris ob truncant. Ceterum quid prodeſt. diu quempiam ſacre intereſſe militie quē velut ſub ipſa primi tyrocinij rudimē ta remiſſis manibus ⁊ tenero pede ad huc publice videas claudicare. a qua nimirum negligentie diſſolutōne pre dicator egregius diſcipulos prohibet dicēs. Remiſſas inquit manus ⁊ diſ ſoluta genua erigite. ⁊ greſſus rectos facite pedibus veſtris. ne claudicans quis erret. Docta manus ad prelium facile venit ad triumphum. Corpus attritum lorica promptum fertur ad pugnam. Monacho nempe cui adhuc Liber ..I. Diſt. III. Ca. VII. impoſſibile eſt ſuꝑbiam premere. aua riciam cohibere. inuidie fauces extin guere. nudam mentem a luxurie petu lantia cuſtodire. qui virus malicie ad uerſus offendentem nequit expellere. qui pro ſeruanda cenſura iuſticie ſuc cumbit iniuriam ſuſtinere. quid aliud dicendus eſt. niſi qꝛ quantum ad pro feſſionem quideꝫ iam in ſacra milicia nomen dedit. ſꝫ quid ſit ſpirituale cer tamen penitus non agnouit. ymo ad ꝑ fectionem tendentibꝰ hec totis viribꝰ obſeruare neceſſe eſt vt ſalubriter rigi di magis diſcant iſta nocere atqꝫ vin cere. Pudeantqꝫ hi qui ſe mortuos ꝓ fitent̉ eſſe cum xp̄o rebelles motus car nis. ac paſſiones aīmorum adhuc in ſe procaciter viuere. Diſcat igitur mi les xp̄i dum adhuc nouus eſt manus ꝯſerere. diſcat emergentibꝰ quibuſqꝫ vitijs ꝓut res dictauerit obuiare. huc illuc circūductis viuacis experientie oculis. ꝓuidus vertat. ⁊ ſingulis qui buſqꝫ iaculis que mittūt̉ ꝯgrue defen ſionis tegmen opponat. vt ſuperbiam humilitate deijciat. gulaꝫ ſobrietate re ſtringat. manſuetudine iracundiam calcet. Auaritiam largitate refrenet. ardorem libidinis terrore perpetui ig nis extinguat. odij trabem flamma ſua uiſſime caritatis exurat Deleccat̉ cer te deus iſto certamine qui ſubtiliter ac ꝓfunde ꝯſiderat totum quicquid eſt il lud. quod verſat̉ in mente. Gratulant̉ angeli ad tale ſpectaculum. videntes ꝙ humana natura in eo ꝙ ꝯtra ſeip̄aꝫ pugnat ad eoꝝ ſe ꝯſortium vnde fue rat eiecta reformat̉. ⁊ ſibi rixando ad veram ꝓculdubio pacem tendit quaꝫ olim ſibimet ꝯſenciendo qꝛ nō repug nauit amiſit. nec cōqueramur fratres mei ſi ad votum mox cuncta non vinci mus ſi huius conflictione certaminis erumnas labores anguſtias ⁊ grauiſſi mum ſepe fluctuantis aīe tedium ſum nemus. in hoc em̄ nobis d̓ina diſpen ſatione ꝓſpicitur. ne repentina victo ria in arrogantiam animus noſtet et tollatur ⁊ de altitudine ſua ꝓfundiū corruat ſi non auctori deo ſed victo. vires attribuat. Unde fratres cat̓i mi qui ad ſacrum ordineꝫ nos venii gaudemus. hic noſtra tota intētio n ſari debet. videlicet vt mens noſtra v tutum armis in ſpirituali certami ſe ſemper exerceat. ⁊ vitioꝝ potenſi que circa nos miteſcere neſciunt. ſci uido ſpiritu debellare ꝯtendant. pa ti ſimus ſemper irruentes vitioꝝ cu os ac fremētes beſtias de agro noſtꝰ cordis eijcere. nullumqꝫ eis in ea q noſtri iuris ſunt ꝑmittamus locum ę uerſe dominationis habere. hec pettꝰ dami. S Audiuimus igit̉ nō ex premiſſis ꝯdictionem ⁊ diſſolu vitam quorundam fratrum in habi quidem religionis exiſtentium. ſed uer ſe viuentium. audiuimus et ſam uerſationem ſanctam ⁊ ordinatam ligioſorum ac deuotorum monacio. Quiſquis ergo in bono propoſitoa ſtatu religioſo ſe eē deprehenderit. eodem ſancto propoſito acꝯuerſato bona ſeu virtuoſa ſtudeat ꝓficereatr ſeuerare. vi̓ cū ſanctis ⁊ religionsᵐ nachis premium ⁊ gloriam poſt ha vitaꝫ valeat obtinere. Quiſquis le indiſſoluta inordinata ac puerſa vꝰ ſe poſitum eſſe ꝯſpexerit. timoreꝫ iꝰ tis ⁊ penam gehenne ante oculos ſ tis reducat. ⁊ penitentiā a ſuis pra actibꝰ agere non obmittat Quitꝰ ergo peruerſe agendo ꝯtra dominꝰ ſe ꝯmiſiſſe ſenſerit hoc totum ꝑ o penitentie ſuperius premiſſa videiꝰ per ꝯtritionem ꝯfeſſionem ⁊ ſatina onem delere ſtudeat. puniat inqͣꝫ ſum per cordis ꝯtritionem. lactuꝰ Miſt. .I. Ca. I. Liber .II. rundendo. per oris confeſſionem rubo tem ſuſtinendo. per ſatiſfactōnem ope ta pirtuoſa exercendo. ⁊ de cetero a ſi milibꝰ malis cauendo. Qui autem ſic repunit veniam ſuorum ſcelerum a do mino ꝯſequetur. De tali penitente di tit ceatus auguſtinus. Quid eſt homo temtens niſi homo iratus ſibi. qui vt a deo accipiat veniam ſuo iudicio de ſe pſo exigit penam. hec auguſtiꝰ. Non ſolum autem talis penitens peccatorū temam. imo etiam gratiam in preſen ti ⁊ ſi ꝑſeuerauerit gloriam in futuro. ⁊ chriſto domino obtinebit. ſed ⁊ ſta tam priſtinum religioſoꝝ monachorū tpter mala ⁊ peruerſa opera perditum tet huiuſmodi penitentiaꝫ ſe domino cdoperante reformabit Sic igitur ha emus de ſtatu incipientium qui vt ſu ped dictum eſt ꝯſiſtit in vera penitentia teſus partibus. videlicet contritōne cdonfeſſione. ⁊ ſatiſfactione. ⁊ quibuſ dam circumſtantijs tangentibus eiuſ Em penitentie partes De quibus om nous prout dominus donauit tractan Shanc materiam dicta quedam ⁊ au deſtates ſanctorum patrum in vnum coſlegi vt condictio ſiue ſtatus incipi prium ſiue penitentiū aliqualiter iſta dentibus patefiat. Explicit liber primus Malogranati. Incipit ſecundus liber qui tractat de ſtatu proficientium. Diſtinctio .I. Filius Ccepta infor matione a te pater ⁊ doctri na ſalubri de ſtatu peniten tium ſeu incipientium. nūc inſtrui de ſidero de ſtatu ꝓficientiuꝫ. ⁊ primo in quo ꝯſiſtit ſtatus ꝓficientium de hoc ꝑ te cupio edoceri. Capitulū .I. APater. T Cire de bes ꝙ ſtatus ꝓfi cientium ꝓut ſu pra dictum ē in tribꝰ ꝯſiſtit. vi delicet in pecca toꝝ ſiue vitiorū deteſtatōe. in virtutum operatiōe. ⁊ in temptationū perpeſſione. Poſtqͣꝫ igi tur peccator poſt ml̓ta flagicia ⁊ crimi na eſt ad deum ꝯuerſus per penitentiā ⁊ in eadem ſtudet domino cooperante cum omni ſollicitudine perſeuerare. hic talis ſtatum incipientiū eſt egreſ ſus U Sed neceſſe eſt vt quilibꝫ penitens ſeu deo ſeruiens incipiens ꝑ acta penitentia. vel adhuc in actu peni tentie exiſtens peccata perpetrata aut quecunqꝫ alia ſcelera nondum cōmiſ ſa ex totis viribus ⁊ cum ſumma dili gentia vitare tenet̉ omne peccatū mor tale deteſtando ſi deſiderat ſtatum pro ficientium ingredi. qui vt dictum eſt primo ꝯſiſtit invitioꝝ deteſtatione. Filius. Uid eſt peccatuꝫ quod primo deteſtari ſeu vitare debent ꝓfi cientes. Ca. II. Pater. X o. j. Liber .II. Diſt. I. Ca. II. Liberᵐ .II Eccatum a do ctoribꝰ diuerſis modis diffi nitur Primo a beato augu. ſic. Pecca tum eſt voluntas retinendi vel ꝯſequen di qd̓ iuſticia vetat Item ſic ab eodeꝫ Peccatum eſt dictum factum vel ꝯcu pitum contra legem dei. Tercio a bea to ambro. ſic. Peccatum ē p̄uaricatio legis diuine ⁊ celeſtium inobedientia mandatoꝝ. Item de eodem a beato au guſtino. ſic d̓r. Peccatuꝫ eſt ſpreto in commutabili bono. mutabilibꝰ rebꝰ adherere In qua vltima diffinitōne be ati auguſtim̉ notādū ꝙ in peccato duo ſunt .ſ. auerſio a creatore. ⁊ ꝯuerſio ad creaturam. qd̓ poteſt eſſe peccatū mor tale ⁊ nonnunqͣꝫ etiam veniale. A Ueniale ē qn̄ quis in creatura delecta tur plus debito ſed tamen citra deum Quandoqꝫ etiam poteſt quis delecta ri in creatura ſine omni peccato. vt cū delectatio naturalis eſt tm̄ ẜm ꝙ viſus delectat̉ in viridi. guſtus in dulcedine ⁊cͣ. Interdum etiam poteſt quis dele ctari in creatura meritorie quando .ſ. ad deum refert̉. Unde pſalmiſta. De lectaſti me dn̄e in factura tua Sed cum creatura diligit̉ vltra creatorem tūc mortaliter peccat̉. qm̄ peccatū mor tale eſt auerſio totalis ab incommu tabili bono ⁊ ꝯuerſio totalis ad bonuꝫ ꝯmutabile. B Peccatū aūt mor tale ab oībꝰ eſt vitandū ⁊ deteſtandū. qꝛ multa mala infert peccantibꝰ Pri mo obligat hoīem ad duo videlicet ad culpā ⁊ ad penam eternam. De hoc ri char. de ſancto victore ꝓpter pctm̄ ob ligatur homo ad duo ad culpam ⁊ ad penam. In vno obligat̉ vinculo cap tiuitatis. in altero vero debito damna tionis. cum enim homo in aliquod pec catum graue ceciderit. iam non eſt in eius poteſtate. vt per ſemetipſuꝫ reſur gere poſſit. per ſemetipſum poteſt a do mino recedere ſed per ſemetipſum nō poteſt ad dominū redire E Hinc eſt ꝙ obligatio culpe d̓r mors amie. qꝛ ſicut per morteꝫ exteriorē reſtrind tur per opera que ſunt ad vitam iſtan ſic aīa ꝑ obligationē culpe mortificat ad oꝑa que ſunt ad vitam eternā. Hec richardus Omnia namqꝫ oꝑa quan tumcūqꝫ bona ꝓdeſſe non poſſunt nec ſunt meritoria ad vitam. niſi prius a peccatis abſtineat̉. Teſte beato augbꝰ qui d̓t. ſicut omnia medicamenta nol valent ad ſanandū vulnus qͣꝫdiu fet fuerit infixum niſi ferrū extrahat. ſi omnia beneficia non ꝓderunt tibi m peccatum relinquat̉. Nihil em̄ ꝓde ieiunare ⁊ orare ⁊ alia religionis oꝑ facere. niſi mens ab iniquitate reuote tur. hec augu. Ipſa etiā peccata ſile tia ſeu amor terrenoꝝ hoīem tenebre ſum reddūt. affectum ſpiritualē a me te repellunt. ⁊ delectationem celeſti bonoꝝ in corde extingunt. De hoc te tus aug. ſic d̓t. Peccatum eſt tenebrꝰ quo intellecus obtundit̉. ⁊ totus ſo mo interior obtenebrat̉ Unde necem eſt vt tanto ſolicitius mentales ocu a peccati tenebris per ꝯpunctionis ſa crimas ꝯtinue expurgent̉. quanto an plius ꝑ has ꝯtemplationis radius oꝰ nubilat̉. Hec aug. ⁊ anſel. quaſi que rulādo de hoc d̓t. Affectus carnalis ſ fatuat in me ſaporem ſpiritualium. tentio inferioꝝ incuruauit anima m am ab intuitu ſuꝑnoꝝ. amor terreſtil extinxit in me delectationem celeſtiu vſu vitiorum euanuit in me ſenſus ve rorum bonorum. Hec anſelmus. ſolum autem peccatores proptet ſꝰ mala his bomis ſpiritualibus ⁊ et eꝰ nis priuantur verum etiam filij diab li efficiuntur. Teſte domino Qui pe uerſis iudeis dicit. vos ex patre diabꝰ Liber .II. Diſt. I. Ca. II. ſo eſtis. Et ſtatim ſubiungit cauſam ſuare dicens. Et deſideria patris ve tti pultis facere Deſideriuꝫ enim ma ſigni ſpūs eſt. vt mortaliter peccando deo recedamus ⁊ eius mēbra ſiue fi iſefficiamur. qꝛ totiens quiſqꝫ ex dya dolo naſcit̉ ſiue venerat̉ vel adorat euꝫ quot iens mortaliter peccat. Hoc affi nat beatus iheronimus ſic dicens. To ttens ex dyabolo naſcimur. quotiens nortaliter peccamus. Itē dicit. Toti cis dyabolo genuflectimus quotiēs feccamus O¶ Et notandū ꝙ om ins qui iuſte ⁊ religioſe viuit ē equus et in quo ſed et. quē regit ⁊ ad ſe ꝑdu cit. Sic omnis ꝑuerſus ⁊ vitioſus eſt cqulis dyaboli cui preſidet. quē etiam ra perditōem ducit. De quo dicit bea tus gregori. ſuꝑcanti. exponens illud Equitatui meo in curribꝰ pharaonis vinimilaui te amica mea. id eſt dum tu ſes in curribꝰ pharaonis. dū adhuc tetibꝰ demoniacis deſeruires prede tinatōe ego te equitatui meo aſſimi aui. Omnes eī qui luxurie. auaricie. nrerbie. inuidie ⁊ fallacie deſeruiunt rahūc ſub currupharaonis ſunt. id ē no tegimine dyaboli Omnis ꝟo qui nhūmilitate. in caſtitate. in doctrina ir caritate feruet. iam equus effcūs It creatoris ſui. iam in curru dei poſi ns eſt. iam ſeſſorē habet deum. Unde taſdā cui preſidebat dominus d̓r. Pu n eſt tibi ꝯtra ſti mulum calcitrare aſcitrare nō potes. iam tibi ego pre ræeo. hec greg. Et ſicut anime virtuo ſe aptet vite ſanctimoniā ſunt habitatō Tre ſocus dei in quibꝰ libenter pauſat e corda peccantiū ⁊ male viuentium mnt locus dyaboli in quibꝰ requieſcit Cuod ꝓbat beatus greg. ſuꝑezechie. ractans illud verbū. benedicta gloria dinimi de loco ſuo ſic dicit. Ibi inha Itat̉ deus vbipera pax querit̉ ⁊ interne ꝯtemplationis gloria amat̉. Nam qui ad ꝑuerſitatem defluunt locus dei eſſe ꝯtemnunt. Locus glorie dei eſt vel ſancta queqꝫ anima vel vnuſquiſqꝫ in celeſtibꝰ permanens angelicus ſpūs. ⁊ gloria domini de loco ſuo benedicit̉ cum vel ab electis hominibus vel a ſan ctis angelis autori omniū laus eterna cantat̉. Locus aūt maligni ſpūs ſunt corda peccantiuꝫ. ſed cū ſibimet ipſis irati ꝑ penitentiā redeunt ad vitā glo rie domini locus fiunt. iam enim ꝯtra ſe erigunt̉. iam penitent ie lacrimis in ſequunt̉ mala que ꝯmiſerunt. Un̄ cor da penitētiū fiūt iā dn̄o locus ſuus. q̄ prius in peccatis poſita fuerant locus alienus. Ipſi autem qui a peccatis ad dn̄m ꝯuertunt̉ non ſolum delent lacri misperuerſa que fecerunt. ſed etiā mi ris operibꝰ ad alta ꝓficiunt. vt bahita culū omnipotentis dei fiant. hec greg. De hoc etiam hugo de ſancto victore d̓t. In illis mentibꝰ dyabolus pulſat que intus a calore diuini amoris frigi de. foras aūt in fluxa carnalium volup tatum delectatione gaudent. ⁊ que ꝓ inde amaritudo ſecutura eſt non ꝓui dent. hec hugo. Et notandum ꝙ anti quus hoſtis diabolus etiam bonorum mentes nonnunqͣꝫ ingreditur illicita ſuggerendo ⁊ diuerſis temptationibꝰ fatigando. ſed in eoꝝ cordibꝰ morari non permittit̉. qꝛ immundis cogitati onibꝰ iuſtoꝝ animus viriliter reluctat̉ In reproboꝝ vero cordibꝰ malignus ſpūs ingredit̉ ⁊ morat̉. qꝛ prauas co gitationes quas ille ſuggerit libenter ſuſcipiunt. ⁊ ſic tales ad ꝯſenſum pec cati ac etiam ad opus ꝑuerſum pertra hunt̉. ⁊ ideo ꝓpter hoc in eoꝝ cordibꝰ dyabolus ingrediendo dominat̉ Hoc tangit beatus greg .xxvij. moral̓. expo nens illud dictū. Ingrediet̉ beſtia lati bulum ſuum. ⁊ in antro ſuo morabit̉. o. ij. Diſt. I. Ca. II. LIOI II. ¶ I ibe .I ſic dicens. Quis alius noīe beſtie niſi hoſtis anciquus accipit̉. Sꝫ notandū magnoꝑe eſt ꝙ hec beſtia non ſoluꝫ an trum ſuū ingredi ſed in eo morari per hibet̉ Aliquando em̄ etiam bonoꝝ mē tes ingredit̉. illicita ſuggerit. rempta tionibꝰ fatigat. rectitudinem ſpūs ad delectationem carnis deflectere cona tur. delectationē quoqꝫ ad ꝯſenſum ꝑ ducere nitit̉. ſed tn̄ reſiſtente ſuperno adiutorio p̄ualere prohibet̉. Aliqn̄ er go intrare mentes bonoꝝ poteſt. ſꝫ in eis morari nō poteſt. qꝛ cor iuſti huiuſ beſtie antrum non eſt. Quos em̄ quaſi ꝓprium antrū poſſidet. eoꝝ mentes ꝓ culdubio immorans tenet. qꝛ in eis co gitationes ad iniqua deſideria ⁊ deſi deria vſqꝫ ad nequiſſima opera ꝑducit neqꝫ em̄ ſtudent reprobi ſuggeſtiones eius. recta iudicij manu repellere. cu ius voluptatibꝰ appetunt ſubita dele ctatione ſeruire. cumqꝫ in eoꝝ cordibꝰ prauū quid orit̉. mox ꝑſtudium dele ctationis nutrit̉. ⁊ cū ſibi minime reſi ſtitur. ꝓtinus ad ꝯſenſum roborat̉. ſta timqꝫ ꝯſenſus ad opus ducitur. opus ꝟo ꝯſuetudine grauat̉. Recte ergo in antro morari ſuo hec beſtia d̓r. que taꝫ diu cogitatōnes reproboꝝ nutrit. quo uſqꝫ eoꝝ vitam etiam aculeo praui o peris ꝑforet. vnde bene ad iudeam per ꝓphetam dn̄s d̓t. Quouſqꝫ morabunt̉ in te cogitationes noxie. neqꝫ em̄ rep̄ hendit. cur veniant. ſed cur morantur. Et in bonoꝝ cordibꝰ cogitationes illi cite veniunt ſed tamen morari ꝓhiben tur qꝛ recte quiqꝫ ne captiuandam do mum ꝯſcientie prebeāt. ab ip̄o cordis limine hoſtem fugant. qꝛ ⁊ ſi quando repentinis ſuggeſtiōibꝰ vſqꝫ ad primū veſtibulum ſurreꝑit. ad ꝯſenſus tamē ianuaꝫ nō ꝑtingit. hec greg. Sūt etiā ⁊ alia ꝓpter q̄ mortalia pctā ſunt vitā da videlicet ꝓpter correptionē Prop ter reprobationem. ⁊ ꝓpter eternam damnationē. Solet namqꝫ dominus ꝓpter peccata admiſſa etiam ſuos eſe ctos in hac vita multipliciter punite eis multas tribulationes immittend vt per hoc purgent̉ a ſuis delictis Ile nōnullos d̓s omnipotens ꝓpter ſuas prauitates. qꝛ ab his ceſſare noſūt ſo let dare in reprobum ſenſum. ac in oī ſtinationeꝫ cordis irreuocabiliter tra dere. Item multi ꝓpter ꝑuerſam vitaꝫ quam ducūt ⁊ carnalia delectamenta que cito ꝑtranſeunt eterna tormenta ⁊ damnationem incurrunt. que fineꝫ habere poſſunt. Iſta tangit richar. d ſancto victore ſic dicens. Quis emni eſt tā effrenatus. qui non ſtudeat ꝯcū piſcentias malas refrenare ſi diligen ter attendat memoriterqꝫ retineat ſoleat dominus in quibuſdā electis ſn is malas delectatōnes in hac vita ſei tuplum punire. Et quiſquis non peri meſcat. ꝑuerſis ꝯſuetudinibꝰ pertina citer inſiſtere. quis ve non feſtinet p uum vſum carnis citius corrigere. co audiat quoſdam in hac vita in repro bum ſenſum dari. ⁊ in mentis obſtinꝰ tionem obligationēqꝫ peccati irrem diabiliter tradi Quis etiam tā in ſen ſate tā obſtinate mentis homo vſpſi poterit inueniri. qͥ nō exꝑaueſcat ⁊ di rino abhorreat tranſitoria carnis bꝰ lectamenta tormentis eternis meteꝰ ri. ſi diligenter inſpiciat. indeſineter qꝫ attendat qͣꝫ ſint modica ſeu etia m mentanea illa oīa carnis delectamolꝰ que ꝑtranſeūt ⁊ ſint īmania qͣꝫ ve aſto cia illa tormenta eterna. q̄ finē non h bent. nec habere pn̄t. hec richar. Eto ad quanta mala ꝑducunt pctā mori lia. priuant quippe hominem ꝯſori filioꝝ dei. efficiunt eum filium diabꝰ li ⁊ habitaculuꝫ ſpiritus maligmi ⁊ ꝰ extremum tradunt eum eternis pemꝰ ¶ Liber .II. Diſt. I Ca. III. inſerni. Oquanta ſtulticia ⁊ miſeria ꝓp̄ter voluptates carnis ⁊ terrena de rideria. ꝑpetua gaudia perdere ac eter ra tormēta incurrere. De hoc richar dus de ſancto victore ſic dicit Quis di dſſe ꝯprehendat. quis explicare ſuffi ciat quanta ſit ſtulticia. qͣꝫ infinita mi ſetia ſuntma bona ſponte deſerere. in ima bona auide querere. eterna gau diā faſtidire. tranſitoria ardenter ꝯcu plſcere. ꝓ perituris premia infinita ꝑ cete. ⁊ mala eterna incurrere ¶ Filius. Eū quanta mala vt ex predictis audio ipſa pctā ⁊ carnales volu ptates inferunt hominibꝰ vnde deſide tō pt de predictis capitalibꝰ ſiue mor alibo ⁊ eoꝝ circumſtātijs. aut quō vel tet quem modū primo oriant̉ ip̄a pec ata belis me informare. Ca. III. ¶ Pater. E Ebes ſcire qd̓ peccatū primo oritur ſiue ꝑpe tat quatuor modis in corde. videlicꝫ oageſtione. delectatio ne. ꝯſenſu. ⁊ de imonis audacia. Fit auteꝫ ſuggeſtio Eet dyabolum. delectatio per carnem. ꝯſenſus per ſpūm. defenſioīs audacia tet elationem. Eiſdem etiaꝫ quatuor rodis peccatum cōſummat̉ in opere. Pelmo enim peccatū latenter agitur. roſtmodum fine ꝯfuſione ante oculos dim teatus aperit̉. dein̄ ad ꝯſuetudi rem vitium ducit̉. vltimo obſtinatōe mēte deſperationis enutrit̉. ⁊ quan doſutius quis in vitijs per malā con retudinem immoratus fuerit tāto de mor ad reſiſtendū eius animus etiaꝫ roſuerit exiſtit. qꝛ quot vicibꝰ praue cuonis vſu aſtringit̉. quaſi tot vincu religatut. Iſta ꝯmemorat beatus gre do. iiij. mora. ſic dicens. Quippe qua ror modis perpetrat̉ peccatum in cor de. quatuor ꝯſummat̉ in opere. In cor de namqꝫ ſuggeſtione. delectatōe. con ſenſu. ⁊ defenſionis audacia perpetra tur. Fit enim ſuggeſtio per aduerſari um. delectatio per carne. ꝯſenſus per ſpūm. defenſionis audacia per elatio nem. Culpa em̄ que tenere menteꝫ de buit extollit ipſam ⁊ deijciendo eleuat ſed grauius eleuando ſupplantat. Un de ⁊ illam primi hoīs rectitudineꝫ ho ſtis antiquus his quatuor ictibꝰ fregit nam ſerpens ſuaſit. eua delectata eſt. a dam ꝯſenſit. qui requiſitus ꝯfiteri cul pam per audaciam noluit. Hoc ꝟo in humano genere quotidie agit̉ qd̓ actū in primo parente noſtri generis nō ig norat̉. Serpens ſua ſit. qꝛ occultus ho ſtis mala cordibꝰ hominū latenter ſug gerit. eua delectata eſt. qꝛ quaſi carna lis ſenſus ad verba ſerpentis mox dele ctationi ſe ſubſternit. affenſum vero a dam mulieri prepoſitus prebuit. quia dum caro in delectatōe rapitur. etiā a ſua rectitudine ſpūs infirmatus incli natur. Et requiſitus adam culpā ꝯfite ri noluit. qꝛ videlicet ſpūs quo peccan do averitate diſiungit̉. eo in ruine ſue audacia nequius indurat̉. Eiſdē eti am quatuor modis peccatuꝫ ꝯſumma tur in opere. Prius namqꝫ latet culpa agitur poſtmodū ante oculos hominū ſine ꝯfuſione. reatus aperitur. dehinc ad ꝯſuetudinem ducitur. ad extremuꝫ quoqꝫ vel falſe ſpei ſeductionibꝰ vel ob ſtinatione miſere deſperationis enutri tur. Hos itaqꝫ modos peccati qui vel in corde latenter fiunt vel patenter in opere perpetrant̉ beatus iob ꝯſiderās ait. Quare non in vulua mortuus ſum Uulua quippe peccati eſt hominis cul pa latens. que occulte peccatorem ꝯci pit. ⁊ reatum ſuuꝫ adhuc in tenebris abſcondit. Egreſſus ex vtero non ſta tim perij. Avulua exitur ab vtero cum o. iij. Diſt. .I. Ca. III. LLiber .II. peccator que in occulto ꝯmiſit hec etiā in aperto ꝯmittere non erubeſcit Qua re exceptis genibꝰ. quia nimirum cum peccator iam de iniquitate ſua nō con fundit̉. in iniquitate eadem etiam am miniculis peſſime ꝯſuetudinis robora tur. Quaſi genibꝰ pctōr fouet̉ vt creſ cat. dum culpa ꝯſuetudinis firmat̉ vt viuat Cur lactatus vberibꝰ. Quia dū prodire culpa in vſum ceperit. nimirū vel falſa ſpe diuine mīe. vel aꝑta miſe ria deſperationis paſcit. vt eo nequaqͣꝫ ad correctionem redeat. quo vel facto rem ſuum pium ſibi inordinate ſtimu lat vel hoc qd̓ fecit inordinate formi dat. Et notandum ꝙ culpa cū in vſuꝫ venerit ei aīmus etiam ſi appetat. debi lis reſiſtit qꝛ quot vicibꝰ praue frequē tationis aſtringit̉. qͣſi tot vinculis ad mentem ligat̉ Scienduꝫ quoqꝫ eſt ꝙ illi tres modi peccantiuꝫ facilius cor rigunt̉. quartus vero difficilius emen dat̉. Unde ⁊ redemptor noſter puel lam in domo. iuuenem extra portā de ſepulcro aūt lazarum reſuſcitauit Ad hūc quippe in domo mortuus iacet. qͥ latet in peccato. iam qua extra portaꝫ educit̉. cuius iniquitas vſqꝫ ad verecū diam publice ꝑpetrationis aꝑit̉. Se pulture ꝟo aggere p̄mitur. qui in per petratione nequitie etiam vſu ꝯſuetu dinis grauat̉ ſed hos ad vitam miſera tus reuocat. qꝛ plerūqꝫ diuina gratia non ſolum in occultis. ſed etiam in a pertis iniquitatibus mortuos ⁊ mole praue ꝯſuetudinis preſſos reſpectu ſui luminis illuſtrat Quartū vero mortuū redemptor noſter nūciante diſcipulo agnoſcit. nec tn̄ ſuſcitat qꝛ difficile eſt valde. vt is queꝫ poſt vſum male ꝯſue tudinis etiam ad vltimū adulantium līgue excipiunt a mentis ſue morte re uocetur de quo ⁊ bene d̓r. Sine mortu os ſepelire mortuos ſuos. Mortui mortuum ſepeliunt. cum peccatores peccatorem fauoribꝰ premunt. Quid enim eſt aliud peccare qͣꝫ occūbere. ſed qui peccantem laudibꝰ proſequuntur extinctum ſub verborum ſuorum ag gere abſcondunt F Difficile en emendat̉ peccatum. quod linguis pr uorum hominum nutcit̉. hec gregor us Unde vigilandum eſt vt ſenſus e terior maxime viſus ab inordinatō ir tuitu cuſtodiat̉. ⁊ cogitationes illici te primo cordi aduenientes valde ne ceſſarium eſt vt reſtringant̉. qꝛ ex hiꝰ duobꝰ videlicet inordinato viſu ⁊ m lo cogitatu omne peccatum ortum ſ bet. Nam cū viſus inordinatus non i frenat̉ oritur exinde carnalis ⁊ illitꝰ ta cogitatio. ex cogitatione vero cūe non reſiſtit̉ generat̉ delectatio. ex ce lectatione ꝯſenſus. ex ꝯſenſu ꝑuerſuꝫ opus. deinde ſequit̉ mala ꝯſuetudo ꝑ candi ⁊ obſtinatio in oꝑbꝰ prauis. q tandē ꝑducūt ad deſꝑationē Hec h bat beatus greg. tractās illud ꝟbū ʰ culus meus dep̄datus eſt aīam mea d̓t. Uiſum ſequit̉ cogitatio. cogitatis nem delectatio. delectationē ꝯſenſus ꝯſenſum oꝑatio. oꝑationē ꝯſuetuds ꝯſuetudinem neceſſitas. neceſſitate obſtinatio. obſtinationem deſperatio deſpecationem eterna damnatio. li gregorius. Periculoſum ergo minſtꝰ eſt non refrenare in principio temt tionis ſenſus ſuos ab illicitis ſpeciaᶜ lis ⁊ cor a cogitatōnibꝰ noxijs. ſed quiſſimum eſt mortaliter peccare. oīa hec peius eſt ꝯſuetudinē peccādi cere. qꝛ valde difficulter prape ꝯſpe dini repugnat̉ Un̄ yſidorus. Co8 tio prauā delectationē parit. delectaꝰ ꝯſenſum. ꝯſenſus actionē. actio tudinē. ꝯſuetudo nccītatē Sicqꝫ vinculis hō implicatus qͣdaꝫ catue vicioꝝ tenet̉. ita vt ab ea euelli nedꝰ ¶ Diſt. I. Ca. IIII. LLiber .II. qsꝫ valeat. niſi diuina gr̄a manū iacen tis apprehendat. vnde nequiſſimū eſt feccare. ſed peius eſt ꝯſuetudinem pec candi facere. ab illo facile eſt recedere ab hoc cū labore reſurgit̉ cum male cō ſuetudini repugnat̉. Habemus igitur et lam dictis quibꝰ modis orit̉ aut ꝑ peirat̉ peccatum. Capitulum .IIII. G Unc aūt vidē Qdum eſt de peccatis capitalibꝰ reū mortalibꝰ ⁊ circūſtantijs eorundē Beccata ſiquidē mortalia ſiue capita la ſeptē ſunt in numero. videlicet ſu tetbia. ira. accidia. auaricia. gula. in did ia. luxuria. que infinita mala cōfe tant ꝯmittentibꝰ ea. De hoc dicit hu do ce ſancto victore. Septem capita ra ſunt vitia. videlicet ſuꝑbia. ira. in ndla. accidia. auaricia. gula. luxuria. Ex his tria hominem expoliant. nā ſu retoia aufert homini deū. inuidia ꝓxi mi. ira ſeipſum. Quartū vero ſpolia um flagellat. quintū flagellatū eijcit. ectum eiectū ſeducit. ſeptimum ſedu crum ſeruituti ſubijcit. Anima em̄ ratō ralis in ſanitate ſua vas eſt ſolidū ⁊ in cox nullam habens corruptōem. quā pſtla penientia in eā hoc modo vitiant ctorrūpunt Per ſuperbiam inflat̉. ꝑ midiā ateſcit. per iram crepat. per ac ddiam frangit̉. per auariciam diſꝑgi nt. per gulam inficit̉. per luxuriā con caſcat̉ ⁊ in lutum redigit̉. hec hugo. ſ Et notandū ꝙ vnum peccatū raſcit ab alio qd̓ ſic apparet. Suꝑbia ſepuſt omnes precellere dolet ſi aliqͥs requat̉. ⁊ ſic ex ea naſcit̉ inuidia In ndus vero qꝛ de facili iraſcit̉ ei cui in videt. ideo ex eo naſcit̉ ira. ſed ira cuꝫ enon p̄t vindicare triſtat̉. id eo ex ira ralcit̉ accidia. Accidia vero ꝯſolatōeꝫ ſaetens facit auaꝝ. Auarus aūt qꝛ in tꝑalibꝰ abundat. magis exercere pōt gulā. Gula vero ꝑventris repletōnem de facili ſpumat in libidinē ⁊ ita gene rat luxuriā. Ecce quō vnum vitiū mor tale naſcit̉ ab alio Sed nōnulli docto res dicunt ꝙ ex ſuꝑbia primo uaſcit̉ inanis gloria. ex inani gl̓ia inuidia. ⁊ ſic vitia ſubſeqn̄tia ꝓut ſupra poſitum eſt. Unde per quendā ſic dr̄. Ex ſuper bia naſcit̉ inanis gloria. Superbꝰ em̄ vult ab oībus laudari vt poſſit ab om nibꝰ honorari. Ex hac aūt inuidia na ſcit̉. qꝛ dū laus appetit̉ eadem alijs in uidet̉ Ex hac iteꝝ ira. qꝛ dum mēs ex aliena felicitate torquet̉. neceſſe eſt vt oculus mentis per iracundiā turbetur. Ex ira aūt accidia. qꝛ dū mens inordi nate turbat̉ omne bonū in faſtidiuꝫ ei vertit̉. Ex accidia vero auaricia. quia dū turbata mens eſt triſtis ⁊ nullā in terius ꝯſolatōem ſentit. foris eā in ter renis per auariciam querit. Ex auari cia vero gula qꝛ qd̓ ꝯgregauit auaricia gula depaſcit. vn̄ d̓ites ſolēt eē guloſi ſicut ille qui epulabat̉ quotidie ſplen dide. Ex gula aūt luxuria. qꝛ venter ⁊ genitalia vicina ſunt. Per vicinitateꝫ membroꝝ ſequit̉ ꝯfederatio vitioruꝫ Ex his itaqꝫ vitijs ſibijpſis ꝯnexis qͣfi cathena ꝯficitur qua pctōr ligatus ad infernum trahit̉. hec ille. Beatus etiā grego. faciens mentionē de eiſdē mor talibus peccatis ſimilia ſentit. ad iun gens quaſdam deceptōes quas predi cta vitia ſuggerūt mēti ad ſeducendā eā atqꝫ peruertendaꝫ. Uā de hoc. xxxj moral̓. exponens illud. Ex hortatione ducum ⁊ vlulatuum exercitus. ſic di cit. Temptantia quippe vitia que ꝑ in uiſibile contra nos prelium regnanti ſuper ſe ſuperbie militāt. alia more du cum preeunt. alia more exercitus ſub ſequunt̉. neqꝫ em̄ culpe oēs pari acceſ ſu cor occupant̉. ſed dum maiores et o. iiij. Diſt. I. Ca. IIII. . Liber .II. II pauce neglectam mentem preueniunt minores etiā in numero ad illam ſe ca teruatim fundūt. ip̄a namqꝫ vitioꝝ re gina ſuꝑbia. dum deuictū cor plene ce perit. mox illud ſeptem prīcipalibꝰ vi cijs quaſi quibuſdā ſuis ducibꝰ deua ſtandum tradit quos videlicet duces exercitus ſequit̉. qꝛ ex eis ꝓculdubio importune vitiorum multitudines ori unt̉. Qd̓ melius oſtendemus. ſi ip̄os duces ſpāliter vt poſſumus enumeran do ꝓferamus. radix quippe cūcti ma li ſuperbia eſt. De qua ſcriptura teſtā te d̓r. Inicium oīs peccati ſuꝑbia Pri me eius ſoboles ſeptem nimiꝝ princi palia vitia. de hac virulenta tadice ꝓ deunt .ſ. inanis gloria inuidia ira triſti cia auaricia. ventris ingluuies. ⁊ lu xuria. nam qꝛ his ſeptem vicijs nos ca ptos doluit. idcirco redemptor noſter ad ſpūale liberationis noſtre prelium ſpiritu ſemptiformis gratie plenus venit. Ex his quibꝰ videlicet ſeptem quīqꝫ ſpiritualia. duo quoqꝫ carnalia ſunt. ſed vnūquodqꝫ eoꝝ tāta ſibi cog natione iungit̉. vt niſi vnum de altero ꝓferat̉. prima namqꝫ ſuꝑbie ſoboles eſt inanis gloria. qꝛ minirum. dum va ni nominis potentiaꝫ appetit. ne quis hanc alius adipiſci valeat tabeſcit In uidia quoqꝫ iram parit. ⁊ quanto in terno liuoris vulnere aīmus ſauciat̉. tanto etiam manſuetudo tranquillita tis amittit̉. ex ira quoqꝫ triſticia orit̉ qꝛ turbata mēs quo īordīate ſe ꝯcutit eo adijciēdo ſe ꝯfūdit ⁊ cū dulcedineꝫ tranquillitatis amiſerit nihil hanc ni ſi ex ꝑturbatiōe ſubſequens meror de paſcit. triſticia quoqꝫ ad auariciā deri uat̉. qꝛ dū ꝯfuſum cor bonuꝫ leticie in ſeipſo intus amiſerit. vnde ꝯſolari de beat foras querit. ⁊ tanto magis exte riora bona adipiſci deſiderat. quanto gaudium nō habet. ad qd̓ intrinſecus recurrat. poſt hec vero duo carnalia vi tia .i. ventris ingluuīēs. ⁊ luxuria ſuꝑ ſunt. Sed cūctis liquet ꝙ de ventris ingluuie luxuria naſcat̉. dū in ip̄a di ſtributione membroꝝ ventri genitaſſa ſubnixa eſſe videant̉. vnde dū inordi nate reficit̉ venter aliud ꝓcuidubio ad ꝯtumelias excitat̉ Bene aūt duces ex hortari dicti ſunt. exercitus vllulate qꝛ prima vitia decepte mēti quaſi ſub quadā ratione ſe inſerunt. ſed innume ra que ſequunt̉ dum hanc ad omnem inſaniam ꝑtrahunt. quaſi beſtiali cla more ꝯfundunt. Inanis aūt gloria de uictū corqͣſi ex ratione ſolet exhortatꝰ cū d̓t. Debes maiora appetere. vt qui poteſtate valueris multos excedere ca etiam valeas ⁊ pluribꝰ ꝓdeſſe. Inui dia quippe deuictum cor qͣſi ex ration ſolet exhortari cuꝫ d̓t. in quo illo veſ lo minores. cur ergo ei equalis vel perior non es. quanta vales. que ip non valent. nō ergo tibi aūt ſuꝑiores eſſe. aut etiā equales debent Ira et ſan deuictū cor qͣſi ex ratione ſolet exto tari dicens. Que ergate agunt̉. equi nimiter ferri nō poſſunt. Hec imo ẜꝰ tienter tolerare peccatū eſt. qꝛ ⁊ ſi nol eis cū magna exaſpiratione reſiſtit contra te deinceps ſine menſura accꝰ mulant̉. Triſticia quoqꝫ cor. quan e ratione ſolet exhortari cum d̓t. E habes vnde gaudeas cum tanta ma de proximis portas. perpende cuꝫ qͥdᵍ merore omnes metuendi ſunt. qui ſ tanto contra te amaritudinis felle ʰ tuntur Auaricia quoqꝫ cor quaſie tione ſolet exhortari cum dicit. valo ſine culpa eſt. ꝙ quedam habenda co cupiſcis. quia multiplicari non ate tis. ſed egre pertimeſcis. ⁊ quod mn le alius retinet. ipſe melius expendꝰ Uentris quoqꝫ ingluuies deuictuſꝰ corquaſi ex ratione exhortari ſolet cꝰꝰ Diſt. I. Ca. V. Liber .II. dicit Ad eſum deus mundo omnia ꝯdi dit̉. ⁊ qui bono cibo ſaturari reſpuit. ſuid aliud qͣꝫ munere ꝯceſſo ꝯtradicit Tuxuria vero deuictū cor quaſi ex ratō ſe ſolet exhortari cū dicit Cur te in vo ruptate tua modo non dilatas. cuꝫ qd̓ te ſequat̉ ignoras. acceptum tꝑus in enderijs expēdere debes. qꝛ qͣꝫ citius tettranſeat ignoras Si eī miſceri de ns ſpīes in voluptate coitus nollet. in plo exordio humani generis maſcu ſū ⁊ feminā non creaſſet Hec eſt ducū celbrtatio. que dū incaute ad ſecretuꝫ cordis admittit̉ familiarius iniqua ꝑ nadet. quā videliꝫ ex hortatōem exer dlius plulans ſequit̉. qꝛ infelix anima em el principalibꝰ vitijs capta. dum mmitis iniquitatibꝰ in inſamā vertitur ctaſi iam inanitate vaſtat̉. hec grego Capitulum V. Oſtquaꝫ dictū eſt de peccatis mortalibꝰ. ſiue pitalibꝰ in genere. nūc videndū eſt epnoquoqꝫ vitō ſeu peccato in ſpecie Et primo de ſuperbia que eſt regina oī in vitioꝝ videndū eſt quid ſit I Siiperbia vt d̓t augu. eſt peruerſe celſi na ſnis appetitus. Nam ſicut d̓t idem eatus alg. Superbia inuidet omnibꝰ tetioribꝰ .ſ. qꝛ illis non equat̉. infe doribꝰ ne illi equent̉ ei. paribꝰ. quia requant̉. Unde elatio animi eſt viti ir quo quis pati non vult prioreꝫ vel patem. ¶ Dicit̉ autem ſuperbia nriū omnis peccati triplici ratione. Hrimo ꝓpter cauſaꝫ que inuenitur in mm peccato. qꝛ in omni pctō inuenit̉ Fremptus dei qui eſt quedā cā peccati ꝯe aūt ꝯtemptus eſt auerſio a creato edē in oī pctō ē. vbi preponit̉ bonū Imnſitabile bono incōmutabili. qꝛ ſic̄ ne caritate alie ꝟtutes ſunt nihil. ita mē ſupbia alia vitia nihil ſunt. abſtra he ſuperbiam ⁊ habebis grām qꝛ deus ſuꝑbis reſiſtit. humilibꝰ aūt dat grām Scd̓o qꝛ principiū fuit peccatoꝝ. hoc em̄ in genere peccauit dyabolus in ce lo. ⁊ primus homo in ꝑadiſo. Tercio qꝛ naſcunt̉ ex ea alia vitia vt ſupra di ctū eſt L Sciendū aūt eſt ꝙ eſt qͣ druplex ſuꝑbia vicꝫ cordis. oris. ope ris ⁊ habitus. De qua beatus bernar. ad iungens quedam remedia ſic dicit. Eſt ſuꝑbia cordis. ſuꝑbia oris. ſuper bia operis. ſuꝑbia habitus. Suꝑbia cordis eſt. qn̄ in oculis ſuis homo eſt magnus. ꝯtra quam ſapiens orat di cens. Extollentiam oculoꝝ meorū ne dederis mihi. Suꝑbia oris vel lingue que ⁊ iactantia d̓r eſt qn̄ homo non ſo lum magna de ſe ſentit ſedētiā loquit̉ Unde pͣs. Diſperdat dn̄s vniuerſa la bia doloſa. ⁊ linguam magniloquam. Suꝑbia operis eſt qn̄ homo quedam ſuperba vt magnus appareat agit. De qua iteꝝ pſal. Non habitabit in me dio domus mee qui facit ſuperbiam. Superbia habitus eſt qn̄ homo vt glo rioſus appareat precioſis ſe ornat veſti bus. Unde apoſtolus. Non in veſte p̄ cioſa. U Sunt autem quinqꝫ q̄ ad remediuꝫ tam mortifere peſtis a do mino rationali anime ſunt ꝓpoſita. lo cus. corpus. temptatio dyaboli. pre dicatio xp̄i. ⁊ eius ꝯuerſatio. Locus qꝛ exilium. corpus qꝛ oneroſum. tem ptatio qꝛ inquietat. predicatio chriſti qꝛ edificat. ⁊ eius ꝯuerſatio qꝛ infor mat. His quaſi quinqꝫ ſenſibus deus humilitatem operat̉ in anima. Sicut em̄ anima eſt vita corporis. ita deus ē vita aīe Et ſicut corpus mortuū eſt qd̓ per quinqꝫ ſenſus non vegetat̉. ita ani ma mortua eſt que per hec dn̄o non hu miliat̉. hec bern. Et qꝛ vita aīe deus eſt ⁊ ſine gr̄a dei ac hoīs oꝑbꝰ aīa viuere non p̄t. id̓o ſuꝑbia valde fugienda eſt Liber .II. Diſt. I. Ca. V. ⁊ deteſtanda. qꝛ ip̄a eſt que priuat ho minem gratia dei. ⁊ effectum boni ope ris viciat impedit ⁊ interficit. De pri mo beatus bernardus ſic d̓t. Superbia inuenta ē in me ⁊ declinauit dominus in ira a ſeruo ſuo. ergo argumentuꝫ ſu perbie. gratie priuatio eſt. Subtrahi tur enim gratia interdum non pro ſuꝑ bia que iam eſt. ſed que profutura eſt. nam ſuperbo oculo veritatis non vide tur. ſincero patet ibi em̄ inuenit requi em̄ manſuetus ⁊ ſimplex vbi doloſus opprimitur ⁊ elatus. De eodem etiaꝫ dicit remigius. Iuſto dei iudicio om nis ei aufertur gratia diuini muneris qui moribꝰ execrabilis ſuperbie obru itur. ⁊ tumoris. hec remigius. N Qd̓ aūt opus bonum ⁊ virtuoſum ſit infructuoſum ⁊ infectum ꝓpter vitium elationis ac ſuperbie. probat hoc ber nardus ſic dicens Elatum cor durum ⁊ expers eſt pietatis. ignarum compū ctōnis. ſiccum ab omni rore gratie ſpi ritualis. Porro elationem fugere ſu per omnia vitia neceſſe ē. quiſquis em̄ altum ſapit opus eius ⁊ patientia va num ſapit Superbia em̄ in penitentia vel patientia non committatur Dicit em̄ de hoc damaſcenus. Nulla virtus nulla actio eluceſcere poterit. cui etiā minima ſcintilla ſuperbie dinoſcit̉ in herere. hec damaſcenus O ¶ Uigi landum eſt ergo contra vitium ſuꝑbie qꝛ omnem ſtatum ⁊ condictionem ho minuꝫ ſolet inuadere ⁊ temptare ſecu lares videlicet nouiter ꝯuerſos ⁊ etiā iuſtos. De hoc per hugo. de clauſtro a nime ſic d̓r. Suꝑbia eſt que ſeculares poſſidet ⁊ retinet. nouiter conuerſos vexat ⁊ reuocat. iuſtos vero temptat ⁊ illudit. in ſecularibꝰ apparꝫ in nouiter conuerſis notat̉. ⁊ in religioſis quan doqꝫ latet Inſidiatur ſecularibꝰ. vt in prauo comprehendat opere. Religio ſis veto inſidiatur per gloriam laudis humane. hec hugo. P ¶ Sunt na qꝫ nonnulli. qui per cordis elationeꝫ alios quadam ſuperba cogitatōe deſp ciunt. Et ſi aliqn̄ aliquos exterius le nerantur. intus tamen in cordis ſecte to in ſua cogitatione ſe eiſdem preſe runt. ⁊ ſi habent in ſe aliquod bonum etiā minimum ſtatim oculos mentis a malis. que prius geſſerūt auertumꝰ ⁊ ſolum paruum bonū. quod fecerum tota intentione aſpiciunt ⁊ ꝓpter ſpe quaſi ſanctos ſe exiſtimant. malave multa in quibꝰ diuerſi ſunt non agno cunt De talibꝰ beatus grego. xxxiij moral̓. ſuper illo ꝟbo Omne ſubſim videt ſic dicens. Omnes inqui ꝑ morem cordis elati cunctos quos ce nunt. ſuꝑbie faſtu deſpiciunt ⁊ ſi qua do exterius venerant̉. intus tn̄ in ſetis to cordis. vbi apud ſe ſua eſtimatone magni ſunt cunctorum ſibi vitam me ritumqꝫ poſtponūt. qꝛ per elatam cob tationem cordis in cuiuſdaꝫ ſe aſtuꝰ dinis arce poſuerunt. Quibꝰ bene h ꝓphetam d̓r. Ue qui ſapientes eſtiꝰᵐ oculis veſtris. Hinc etiam paulus a Holite prudentes eſſe apud voſmet ſos. hinc ad ſaulem d̓r nōne cum ẜ uulus eſſes in oculis tuis. caput te co pſ ſtitui in tribubꝰ iſrael Paruulus qͥuꝰ in oculis ſuis eſt. qui in eo ꝙ ſemen ſum ꝯſiderat. imparem ſe alienis meꝰ tis penſat. nā qͣſi grandē ſe ꝯſpicit qͥ quis. qui ſe ſuꝑ aliena merita eſato cogitatōis extenderat Pauid aūt ſci d̓ina gr̄a Saul reprobato ad regm dꝫ bernacula poſſidenda ẜuauit. ⁊ ti a qn̄te aduerſario mēte ſe hūili ſubſicꝰ nebat. cui d̓ino iudicio ſe p̄latū eēᵐ uerat. illi ſe hūiliter poſtponebat. cuiᵏ electōis grāꝫ īcōꝑabil̓r ſe nouerat̉ m liorē Diſcāt igit̉ qūo hūiliari ꝓximꝰ debeant. qͥ adhuc quo loco apd̓ debᵐ ¶ Diſt. I. Ca. V. Liber .II. teantur neſciunt. ſi ſic ſe etiā electi hu miſant̉ illis quibꝰ iam ſe per interna ndicia antepoſitos deprehendūt. hoc autem ꝓprium electoꝝ ſemꝑ eſſe ſolet ce ſe ſemper ſentiunt infra qͣꝫ ſunt. Sinc namqꝫ per eundem dauid dicit̉ Di non humiliter ſentiebā ⁊cͣ. Hinc nagiſter gentium ſuos ammonens di tipulos dicit. Superiores ſibi inuicē rtbltrantes. nam qꝛ iniquus quiſqꝫ in etiorem ſe omnē quem cogitat putat Ediuerſo iuſtus ſtudeat vt ſuperioreꝫ Inemſibet ꝓximū attendat. ac ne dum ſe alij alter humiliat iret alter in elati dnem bene vtrāqꝫ partem ammonuit oicens. Superiores ſibijnuicem arbi tantes. vt in cogitationibꝰ cordis ⁊ ab ſiſum mihi preferā. ⁊ viciſſim me re ſibi. ⁊ cum ab vtraqꝫ parte cor in tius premit̉. nullus ex impenſo ho dre ſubleuetur. Sed hanc humilita rs ſormā reprobi cognoſcere vel tene prenunt. quia ⁊ ſi quando humiles recietenus oſtendunt. humilitatia nn intrinſecus ſeruare negligūt. qui ᶻ ſepe accidit vt ſi quādo vnū quod cbonū vel minimū faciunt a malis mis omnih reſpectu mentis auertum b hoc quod vel extremū bonuꝫ fece rr tota intentione ſemꝑ aſpiciant ⁊ coō ſam ſequaſi ſanctos aſpiciāt. ob rmaloꝝ omniū que ꝯmiſerunt. vni antumodo boni meōres quod for ſſis Icere nec perfecte potuerunt. ſi relectis euenire ſolet. vt cum multa pirtutū gratia polleant. vnuꝫ eos Alenuiſſimū vitium fatigans pulſet nrenus tunc ex quadā parte ſe infit inar Iniderant. De his virtutibus in qui prenalent ſe minime extollunt. dij de infirmitate trepidant hoc quo debi fories ſunt humilius ſeruāt Se Terao reprobi per hoc ꝙ vnū vel mini bnū ſuum incaute ꝯſpiciunt. ma la multa ⁊ grauia in quibꝰ diuerſi ſunt non agnoſcunt. Et ſepe electi ꝑ hoc ꝙ tenuiſſimū malū ſuum infirmari tre pidant. mira diſpenſatōne agit̉ vt ma gna bona ad que ꝓuecti ſunt nō a mi tant. Iuſta itaqꝫ ⁊ occulta examīs mē ſura diſpoīt vt iuſtos ⁊ mala adiuuēt illos ⁊ bona aggrauent. dū ⁊ iſti ad ꝓ fectum boni vtuntur leuibꝰ malis ⁊ il li ad augmentū mali intument mini mis bonis. Iſti quippe inde perfecti us in bono ꝓficiunt vnde magis tem ptant̉. Illi autem ad maius malū de fi ciunt vnde de bono gloriant̉. Sic ita qꝫ male bono vtit̉ impius. ⁊ bene ma lo vtitur ꝓbus. ſicut ſepe ꝯtingit vt ali us ex cibo ſalutifero inordinate ſump to peſtem languoris incurrat. alius ve neno ſerpentis in medicamīe ordina te ꝯfectionis adhibito languoꝝ mole ſtiā vincat Ille ergo qꝛ cibo ſalutifero vti recte noluit inde pernicioſe morit̓ vnde alij ſalubriter viuunt. Iſte autē quia veneno ſerpentis caute vti ſtuduit inde ſalubriter viuit vnde alij pernici oſe moriunt̉. Uenenū ergo ſerpentis non ipſam nequiciā ſed ſuggeſtioneꝫ nequicie dicimus. qꝛ nolentes ſepe re nitentes temptamur. qd̓ tunc in medi camen vertit̉ cum mens virtutibꝰ ere cta circumſpectis contra ſe temptatio nibꝰ humiliat̉. Iniqui igit̉ atqꝫ ab ap probatōne interni examīs reprobi dū quelibet opera faciunt in quibꝰ virtuti bus ęnīteſcant. humilitatis ſenſum pe nitus ignorant. qꝛ nimiꝝ huius leuia than membra ſunt. de quo ſuperna ve ce dicit̉. omne ſublime videt. hec gre gorius. Q Fciendū quoqꝫ eſt ꝙ alia vitiā illas virtutes ſolūmodo im petunt quibꝰ ipſe virtutes deſtruuntur vt videlicet ira patientiaꝫ. gula abſti nentiā. libido ꝯtinentiam expugnant. ſuperbia vero nequaqͣꝫ vnius virtutis Liber .II. Diſt. I. Ca. V. Libo interemptrix eſt. ſed contra oēs virtu tes ſe erigit. vt quicquid illa inuaden te agitur. deo placere non poteſt. qꝛ ꝑ hoc ſolum vane glorie ſeruit̉. Cuius etiam mentem hec peſtis ꝯperit. clau ſo cordis oculo iudicij equitatem per dit. nam cuncta que ab alijs bene fiunt diſplicent ⁊ ſola que ip̄e egerit etiam praua placent. Aliena oꝑa ſemper de ſpicit. mirat̉ ſemꝑ que ipſe ꝑ ſe facit. ip̄a etiam ſuꝑbia alios in rebꝰ ſecula ribꝰ alios in ſpiritualibꝰ ꝯſtitutos poſ ſidet. aliter ītumeſcit in infimis ⁊ ter renis rebꝰ. aliter ſummis celeſtibuſqꝫ virtutibꝰ. Aliter hoc vitium temptat p̄latos. aliter ſubditos. prelato nāqꝫ ſuggerit in cogitationibꝰ. qꝛ ſolus vi te merito ſuper ceteros excreuit eiuſqꝫ mentē erigit. viles atqꝫ inutiles eos qui ſubiecti ſunt oſtendit. ita vt nullū iam qͣſi dignū reſpiciat. cui equanimi ter loquat̉. At ꝯtra ſubditorum corda ſuperbia inſtigat. vt ſua acta ꝯſidera re funditus negligant. ⁊ ſemꝑ tacitis cogitationibꝰ rectoris iudices fiant. qꝛ duꝫ in illo quod reprehendere debe ant importune reſpiciunt. in ſemetip ſis qd̓ corrigant nūqͣꝫ vidēt. Iſta tan git beatus Grego. adiungens etiam quedā remedia ꝯtra. hec. xxxiiij. mora li. exponens illud. Ipſe eſt rex ſuper omnes filios ſuperbie ſic dicens. Scriptū eſt initiū oīs peccati ſuꝑbia. Per hanc em̄ ip̄e leuiathan .i. diabo lus occubuit. ꝑ hanc ſequenteꝫ hoīem ſtrauit. eo etem̄ telo ſalutem noſtre im mortalitatis īpecijt. quo vitaꝫ ſue beati tudinis extinxit. vn̄ bene ſuꝑbia radix vitioꝝ eē monſtrat̉. Sic̄ em̄ inferius radix tegit̉ ſꝫ ab illa rami extēduntur exterius. ita ſuꝑbia intrinſecus celat ſꝫ ab illa protinus vitia alia pullulāt Intus namqꝫ prius ebulit in elatōne qd̓ foris poſtmodū ſpumet in oꝑe Sꝫ Tiſt. I. ( qꝛ occaſio de ſuꝑbie diſcuſſione ſe pre buit. debemus hanc ſollicitius ſubtiſ uſqꝫ diſcutere atqꝫ ad humanas mem tes quanta vel qualis veniat ⁊ quibus qualiter ſurripiat demonſtrare. All quippe vitia eas ſolummodo virtutes impetunt. quibꝰ ip̄e deſtruunt̉ vt vidi licet ira patientiam. caſtrimargia ad ſtinentiam. Libido ꝯtinentiaꝫ expus net. Suꝑbia autem quā radicem oīm vitioꝝ diximus eē nequaqͣꝫ vnius vn tutis extinctione ꝯtentam. ꝯtra cūci aīe membra ſe erigit. ⁊ qͣſi generaſꝰ ⁊ peſtifer morbꝰ corpus oē corrump vt quicquid illa inuadente agit̉. etia. ſic eē virtus oſtendit̉. Ut per hoc nō deo ſed ſoli vane glorie ſeruiat̉. qua em̄ tirannus quidā obſeſſam ciuitaſe interemit. cū mentem ſuꝑbia interto pit: ⁊ quo ditioreꝫ quemqꝫ ceperit e in dominio durior exurgit. q̄ quo am pliores ſiue humilitate agit virtuleꝰ eo lacius iſta dominat̉. Quiſquis v in ſe tirannidem huius peſtis capiſa mente ſuſceperit. hoc primum dam num patitur. ꝙ clauſo cordis ocuſoꝰ dicij equitatem ꝑdit. non cuncta qꝰ ab eis bene gerunt̉ diſplicēt. ⁊ ſola ē que ip̄e praue egerit placent Semʰ aliena oꝑa deſpicit. ſemꝑ mirat qd̓ facit. qꝛ ⁊ quicquid egerit egiſſe ſe gulariter credit. ⁊ cū in cūctis ſe fre cendere ceteros eſtimat. ꝑ lata cor tionum ſpacia ſecū de ambulans. des ſuas tacitus clamat. Nonnū ad tantam elationem mens ducit in eo qd̓ tumet. etiā ꝑ oſtentationeꝰ cutionis effrenet̉. ſed tāto faciſius ina ſequit̉. quanto apud ſe quiſchꝫ pudentius exaltat̉. Sciendū quo d ꝙ ip̄a hec de qua loquimur elatio. ꝰ os ex rebꝰ ſecularibꝰ. alios vero ex ritualibꝰ poſſidet. Alter nāqꝫ in tulꝰ cit auro. alter eloquio. alter infimū Liber .II. Piſt. I. Ca. V. tertenis rebꝰ. alter ſummis celeſtibus victutibꝰ vna tn̄ ⁊ eadem ante dei ocu ſbs agitur. qͣꝫuis ad humana corda ve nens in eoꝝ obtutibꝰ diuerſo amictu palliet̉. nam cū is qui prius de terrēa acuſtate ſuꝑbiebat poſtmodū de ſan ctitate extollit̉. nequaqͣꝫ cor eius ela ib deſerit. ſed ad eum cōſueta veniens at cognoſci poſſit neqꝫ veſteꝫ mutauit. A Sciendum quoqꝫ eſt ꝙ aliter ⁊c̄ prepoſitos. aliter ſubiectos temꝑ at. Prelato namqꝫ in cogitationibꝰ bgerit. qꝛ ſolus vite merito ſuper ce tos excreuit. ⁊ ſi qua ab eo aliquan ddene geſta ſunt. hec importune eius nmo obijcit. ⁊ cū hunc ſingulariter d placuiſſe inſinuat vt facile ſugge hſuadeat. ipſa ad teſtimoniū pote rtis tradite retributōeꝫ vocat dicēs ula niſi omnipotens deus te omnibꝰ pis meliorē cerneret. omnes hos ſub tao tegimine non dediſſet. Eiuſqꝫ mē r mox erigit. viles atꝫ inutiles eos ſi ſubiecti ſunt oſtendit. ita vt nullū tm quaſi dignū reſpiciat. cui equani ntet loquat̉ Unde mox mentis tran ſnlilitas in irā vertit̉ qꝛ dum cunctos picit. dū ſenſum vitamqꝫ omniū ſi moderamine reprehendit. tanto ſe rentenacius in iracundiā dilatat qͣn eos qui ſibi ꝯmiſſi ſunt eſſe ſibimet manos putat. At ꝯtra ſubditoꝝ cor tetoīa inſtigat. hoc ſummoꝑe agere rtnt vt ſua acta funditus ꝯſiderare caſigant. ⁊ ſemꝑ tacitis cogitationi re tectoris ſui iudices fiant. qꝛ dum Pmo qd̓ teprehendere debeant impor eteſpiciūt. in ſemetipſis qd̓ corri dant nunqͣꝫ vident. Unde ⁊ tanto acri ereteant quanto a ſe oculos auertūt. Imn hulꝰ vite itinere offendentes cur proūi alibi intendūt Etquidem pec rores ſeēſſe aſſerunt. nec tamen tan ottam noxie in regimine ꝑſone tradantur. ⁊ dum eius facta deſpiciūt dum precepta ꝯtemnunt. ad tantā vſ qꝫ infamiam deuoluunt̉ vt eū res hu manas curare non eſtiment. qꝛ ei queꝫ quaſi vite rigore precedunt eſſe ſibi cō miſſos dolent. Sicqꝫ dum ꝯtra recto rem ſuꝑbiunt. etiam ꝯtra iudicia ꝯdi toris intumeſcūt. ⁊ dū paſtoris vitaꝫ dijudicant. ipſam quoqꝫ ſapīam cun cta diſponentis impugnant. Sepe au tem rectoris ſui dictis ꝓterue obuiāt ⁊ eandem vocis ſuperbiam libertatem vocant. Sic quippe elatio ſe quaſi pro rectitudine libertatis obicit. ſicut ſe ti mor ꝓ humilitate ſuppoīt. Nam ſicut pleriqꝫ retinent ex timore ⁊ tamen ta cere ſe exiſtimant ex humilitate. Ita nonnulli loquunt̉ impatientiam elati onis. ⁊ tn̄ loqui ſe credunt per liberta tem rectitudinis. Aliquando etiā ſub diti ꝓterua que ſentiunt nequaqͣꝫ pro dunt. ⁊ hi quoꝝ loquacitas vix ꝯpeſ citur nonnunqͣꝫ ex ſola amaritudīe in timi rancoris obticeſcunt. Qui per tu morem mentis procacitatis ſue verba ſubtrahentes dum male loqui ſoleant peius taceant. quia cum peccantes ali quid de correctione audiunt. indignā tes etiam verba reſponſioīs ſuſpendūt Cum his quādo aſpere agitur. ſepe ad querele vocem de hac ipſa aſperitate ꝓ ſiliunt. Cū vero eos magiſtri ſui blan de preueniunt. de hac etiā humilitate qua preuenti ſunt grauius indignant̉ ⁊ tanto eoꝝ mens faſtius accenditur quanto ꝯſideracius infirma iudicat̉. Hi nimiꝝ qꝛ humilitatē que virtutuꝫ mater eſt neſciunt vſum ſui laboris ꝑ dunt. etiaꝫ ſi qua bona ſunt que ꝯꝑari videant̉. qꝛ ſurgentis edificij robuſta celſitudo non figit̉ que nequaqͣꝫ ꝑ fun damenti fortitudinē in petra ſolidat̉. Soli gͦ ruine creſcit qd̓ edificāt. qꝛ an̄ molē fabrice humilitatis fundamēta p. j. ¶ Diſt. j. Ca. V. Liber .II. non parant. quos bene ab intimis pro dimus. ſi pauca in exterioribꝰ oſtēda mus Cūctis namqꝫ apud ſe ſuꝑbis co gitationibꝰ tumentibꝰ ineſt clamor in locutione. amaritudo in ſilentio. diſ ſolutio in hilaritate. furor in triſticia. honeſtas in ymagine. erectio in ſenſu. rancor in reſponſione. hoꝝ mens ſem per eſt ad irrogandas ꝯtumelias vali da ad toleranda infirma. ad obīam pr gra. ad lacendū vero alios importuna ad ea que facere debet ⁊ preualet igna ua. ad ea aūt que nec debet nec preua let parata. Ad hoc aūt qd̓ latenter deſi derat querit. vt cogat̉ qꝛ dum metuit ex deſiderio ſuo vileſcere. optat vim in ip̄a ſua voluptate tolerare. Igit̉ qꝛ hu manos aīmos aliter temptari ex rebꝰ carnalibꝰ atqꝫ aliter ex rebꝰ ſpirituali bus diximus audiant illi Omnis ca ro fenum ⁊ gloria eius ſicut flos feni. audiant iſti qd̓ quibuſdam poſt mira bilia d̓r. Neſcio vos vnde fitis. Diſce dite a me omnes qui oꝑamini iniqui tates. Rurſum qꝛ aliter temptari p̄la tos atqꝫ aliter ſubditos p̄fati ſumus. audiant illi qd̓ per ſapientem d̓r. Re ctorem te ꝯſtituerunt. noli extolli. ſed eſto in illis quaſi vnus ex illis. Audiāt iſti. Obedite p̄poſitis veſtris ⁊ ſubiace te illis. ip̄i em̄ ꝑuigilant quaſi rōnem pro animabꝰ veſtris reddituri. Audi ant ſimul omnes Deus ſuperbis reſi ſtit humilibꝰ autem dat gratiaꝫ Audi ant omnes. Immundus eſt apud deū omnis qui exaltat cor ſuuꝫ Contra hu ius languoris membꝝ audiamus cun cti. quid in gratia ꝟitas doceat dicēs. Diſc ꝟite a me qꝛ mitis ſum ⁊ humi lis corde. Adhuc namqꝫ dei filius for mam noſtre infirmitatis ſuſcepit ad hūc inuiſibilis. non viſibilis ſolū ſed etiam deſpectus apparuit Ad hoc ꝯtu meliam ⁊ ludibria ⁊ irriſionuꝫ probra paſſionū tormenta tolerauit. vt ſupet bum non debere eſſe hoīem doceret hū milis deus. Quāta ergo humilitatis eſt virtus. ꝓpter quā ſolam veracitet e docendam is qui ſine eſtimatione ma gnus eſt. vſqꝫ ad paſſionem factus eii paruus Quia em̄ originem ꝑdition noſtre ſe prebuit ſuperbia diaboli. in ſtrumentum noſtre redemptionis in uenta eſt humilitas dei. Hoſtis quipꝫ pe noſter inter oīa voluit fieri elatus redēptor aūt noſter magnus manes ſuꝑ oīa. inter oīa dignatus ē fieri pꝰ uus. Sed melius ⁊ elationis cām e tegimus. ⁊ humilitatis fundament aperimus. ſi breuius ꝯmemoration ꝑſtringimus quid de mortis aucior qui de ꝯditore vite dicat̉. Ille namde dixit. In celum ꝯſcendam ſupra aſſtꝰ celi exaltabo ſolium meū aſcenda ſu altitudinem nubium ⁊ ſimilis eto atiſſimo. De auctore d̓t paulus. emꝰ in forma dei eſſet non rapinā arbſita tus eſt eſſe equalem ſe deo ſed ſemeti ſum exinaniuit formaꝫ ſerui accipie Ille nihil aliud mentes docet ſibi ſnd ditas qͣꝫ celſitudinis culmen appeter? cūcta equalia tumore mentis tramee dere. ſocietatem oīm hoīm alta eſalis ne trāſire ac ſeſe ꝯtra potentiā crea ris erigere. Iſte auteꝫ ad ſputa. tl̓ mas ⁊ colaphos ad ſpineam corduꝰ ad crucē ⁊ lanceā atqꝫ ad mortem ᵏꝫ ens. membra ſua admonet dices. quis mihi miniſtrat me ſequat̉ Qᵐ ergo redemptor nr̄a corda erigit ſ lium. leuiathan iſte rex d̓r ſupboꝝ ve te ꝯgnoſcimus. ꝙ euidentiſſimumꝰ ꝓboꝝ ſignum ſuꝑbia eſt. at ꝯtra hu litatis electoꝝ Cū gͦ qd̓ quiſqꝫ habe cognoſcit̉. ſub quo rege militer li nit̉ vnuſquiſqꝫ em̄ quaſi quendā tnoꝰ portat oꝑis. quo facile oſtendat ind ius ſeruiat poteſtate rectoris. Unᵏ Liber .II. Diſt.I. Ca. V. euangelium d̓r. A fructibꝰ eoꝝ cogno ſcetis eos. Ne nos leuiathā iſtius mē dra mira faciendo fallerent. aꝑtum ſi dnſū dominus quo dep̄hendi valeat on̄ pit dicens. ipſe eſt rex ſuꝑ omnes fili bs ſuperbie. Qui ⁊ ſi aliquando fictaꝫ tem humilitatis aſſumunt. ſemetip bs in celare in omnibꝰ nequaqͣꝫ pn̄t. ſe eoꝝ ſuperbiam diu latere non ſuſti rent. ⁊ cū ex alia tegit̉ ex alia actione enūdat̉. Qui vero ſub rege humilita tis militant. ſemꝑ pauidi atqꝫ ex om ratere circumſpecti aduerſum iacu ⁊ elationis pugnant. ⁊ quaſi ꝯtra veni ntes ictus ſolum magis in ſuo corꝑe vtulum cuſtodiūt. dum in ſemetipſis peincipaliter humilitatem tuent̉. hec dtego. in moral̓. S Notandū eſt riam ꝙ ſunt nōnulli qui licet in ſtatu pamili ſint poſiti apud ſe tn̄ in ſua eſti ralōe magni ⁊ ſuperbi eſſe nō deſiſtūt tales alijs preeſſe deſiderant. adu atioſſes querūt. fauoribꝰ intumeſcūt. enitura gaudia querunt. De quibꝰ di It ceatus grego. xxviij. moral̓. Multi ſunt ſui ꝑuuli eſſe deſpiciunt. vn̄ con ngit vt etiaꝫ in humilitatis loco im alſes apud ſe eſſe minime deſiſtant. os p̄ſerumqꝫ videmus honoribꝰ ex di. voluptatibꝰ perftui rerum multi pnicitatē dilatari. Hi ſepe nihil niſi p̄ re cetetis appetunt. a multis timeri rrarulant̉ recte viuere negligunt. ⁊ re aramā habere ꝯcupiſcunt. adulatio ſuerunt. fauoribꝰ intumeſcunt. fu ra gaudia non querunt. qꝛ qui tran deus occupatōnibꝰ obcecant̉ eterne ſeia quaſta ſit claritas neſciūt. ⁊ du Preoo tettenjs ſuꝑbiunt. celeſtis ſibi niiē aditū claudunt. Ueritatis ei renob elatis occupatiſqꝫ mentib Atondit̉. aglictis humiliatiſqꝫ reue te nec ateg. Tales igit̉ cum ad pre nonē tonorem puenunt. metū ſibi a ſubditis exigunt. ⁊ quafi deus hono rari volunt Sed ſuperbꝰ rector totiēs ad culpā apoſtaſie dilabit̉ quotiens p̄ eſſe hominibꝰ delectat̉. nec etiam pn̄t culpe numerari que in regiminibus a ſuperbis prelatis ꝯmittunt̉. qui ꝑ viti um ambitionis prelationis culmē ſub intrauerunt. T De hmōi ſuper bis rectoribꝰ beatus grego. xxiiij. mo ral̓. ſic dicit. Sepe nouimus ꝙ pleri qꝫ qui preſunt inordinatū mētū a ſub ditis exigunt. ⁊ non tam ꝓpter domi niū qͣꝫ ꝓ domino venerari volūt Intus em̄ ſe tumore cordis extollūt. cunctoſ qꝫ ſubditos in ſua ꝯparatione deſpici unt. nec ꝯdeſcendendo ꝯſulunt. ſed do minando premunt. qꝛ videlicet alta ſe cogitatōne erigunt. ⁊ equales ſe illis quibꝰ preeſſe ꝯtingit non agnoſcunt. Hunc tumorē per ꝓphetam dn̄s in pa ſtoribꝰ increpans ait. Uos aūt cuꝫ au ſteritate imꝑabatis eis ⁊ cū potentia. Ipſa enim bona que ſubditis dicūt do minando potius qͣꝫ ꝯſulendo ꝓferunt. qꝛ ſi quicquid eis videlicet quaſi ex e quo eijcerent. ſemetipſos exiſtimāt de ieciſſe. ſingularitate em̄ gaudēt culmi nis ⁊ nō equalitate ꝯditionis. ſꝫ hec tu mentia corda rectoꝝ ſubtiliter dn̄s pē ſat bene ꝯtra eos d̓r. Qui dicit regi a poſtata. vn̄ vnuſquiſqꝫ ſuꝑbꝰ rector to tiens ad culpā apoſtaſie dilabit̉ quoti ens preeſſe hoīnibus delectat̉. ⁊ hono ris ſui ſingularitate letat̉ Sub quo eī ſit non ꝯſiderat. ⁊ ꝙ equalibꝰ qͣſi non ſit equalis exultat Unde aūt hec radix vitioꝝ pullulat in corde regentiū. niſi ex imitatōe illius qui deſpectis ange loꝝ ſocietatibꝰ dixit. Aſcendā ſuꝑ alti tudinē nubiū. ⁊ ſimilis ero altiſſimo. Quia vnuſquiſqꝫ rector quotiēs extol lit̓ in eo ꝙ ceteros regit. totiens ꝑ illa pſum ſuꝑbie a ſummi rectoris iugo ſe ꝑatur ⁊ cū equales ſibi ſubditos deſpi p. ij. Diſt. j. Ca. V. Liber .II. cit. eius ſuꝑ ſe dominium ſub quo oēs equales ſunt non agnoſcit ⁊ dū domi nando p̄ſunt. exemplo ſue ſuꝑbie ſub ditos ad impietatem trahūt Ad vitā namqꝫ pietatis ducerent ſi ſubditorū oculis hūilitatis exempla mōſtrarent Dux eſt aūt impius. qͥ a tramite veri tatis exorbitat. ⁊ dū ip̄e inpreceps ru it. ad abrupta ſeqn̄tes inuitat. Dux ē impius. qui ꝑ tumoris exempla. viaꝫ oſtendit erroris Und̓ neceſſe eſt vt is qui p̄eſt. qui exempla ſubditis p̄beat. ſolerter attendat. ⁊ tantis ſe ſciat viue re. quātis p̄ēſſe. ac vigilanter inſpici at. ne in eo ꝙ prelatus eſt intumeſcat. ne iura debite poteſtatis īmoderatius exigat. ne diſcipline ius mutet̉ invigo rem ſuꝑbie ⁊ vnde a ꝑuerſitate ſubdi tos reſtringere poterat. inde magis in tuentiū corda ꝑuertat U Nō aūt debet hoīm ducatuꝫ ſuſciꝑe. qui neſcit hoīes bene viuēdo p̄ire. ne qui ad hoc eligit̉. vt alioꝝ culpas corrigat. qd̓ re ſecare debuit. ipſe ꝯmittat. hīcinde ſe gͦ qui p̄ſunt circumſpiciant vt ⁊ ſibi ⁊ ſubditis viuant. vt ⁊ bonum qd̓ faci unt intra ſinum mentis abſcondant ⁊ tn̄ ex eo ad ꝑfectū ſeqn̄tium exempla recte oꝑationis imꝑciant̉. vt ſubdito rum culpas aīaduertentes corrigant. nec tn̄ per vim eiuſdem aīaduerſionis intumeſcāt. vt quedā leuiter correpta tolerent. nec tn̄ diſcipline vincula ea dem lenitate ſoluant̉ qua diſſoluant ⁊ quedam tolerando diſſimilent. nec tn̄ ea creſcere diſſimilando ꝑmittant. la borioſa ſunt iſta ⁊ niſi d̓ina gratia fulti at. ad cuſtodiendū difficilia ſunt. Un̄ magnoꝑe curandū eſt. vt qui regēdis hoībꝰ p̄fert̉ apud ſe in ſecretario cor dis in cathedra preſideat humilitatis cūqꝫ iudicanti ei a ceteris foris aſſiſti tur. vigilanti oculo inceſſanter aſpici at. cui qn̄qꝫ iudici ipſe de his iudican dis aſſiſtat. ⁊ quāto nunc ante eū que non videt ſollicitius trepidat. tāto eb cū viderit ſecurior cernet. Penſet et go qꝛ qui ad ſatiſfaciendū diſtricto iu dici de ſua tantūmodo aīa fortaſſe vtr ſufficit. ⁊ ad regendū ſubditis preeſtꝰ reddendo rōem tꝑe iudicij quomodo apud diſtrictū iudiceꝫ ille ſufficiat v ita dicam. qui regere tot ſolus aima habet Que nimiꝝ cogitatio ſi aſſidb mentem excoquit. omnem ſuꝑbie iu morem premit. ⁊ rector ꝓuidus talo iam neqꝫ rex apoſtata neqꝫ dux imp us vocabit̉. quanto ei cogitatiōe ſol cita poteſtas que accepta eſt nō hono ſed onus eſtimat̉. nam cui eſſe iudite libet. huic tn̄ iudicem videre non ſite numerari em̄ culpe nequeunt. que ha bende poteſtatis amore ꝑpetrant̉ Tᵐᵉ ſolum vero poteſtas bene regit̉. cū no amando ſed timendo retinet̉. queꝰ miniſtrari recte valeat. oportet primꝰ vt hanc non cupiditas ſed neceſſſia imponat. Poteſtas autē nec formio ne debet deſeri. nec ex libidine amp cti. Ne in peius quis quaſi ex humiu tate ſuperbiat. dum diuine diſpenſatꝰ onis ordinem fugiendo contemſa aut eo iugum ſuperni rectoris abijdiꝰ quo eum ſuper ceteros primatus tes minis delectat. Poteſtas ergo cū e pitur. non ex libidine amāda eſt. ſ3e longanimitate toleranda. vt inde ad iudiciuꝫ ſalubriter laus ſit. vn̄ no ad miniſteriū patienter innoteſcit. ſe greg. X Qūo aūt verus p̄latᵐ ac rector circa ſubditos ſibi cōminſo ſe habere debeat Idem beatus gres xxvj. moral̓. ſic d̓t. Summus itaci cus bene regitur. cū is qui preeſt vſt potius qͣꝫ fratribꝰ dominat̉ Cunci quippe natura equales genuit. Ut ᵐꝰ alijs ad regendū alij ꝯmittāt̉. nō es natura ſꝫ culpa preponit als poſtpolꝰ ¶ Diſt. I. Ca. V. Liber .II. A vitijs aūt debent rectōres erigi. quo tam etiam cauſa preferunt̉. ⁊ cum de inquentes corrigant. ſollicite atten pant vt per diſciplinā culpas quippe utē poteſtatis feriant. ſed per humili tatis cuſtodiā equales ſeip̄os fratribꝰ ſubs corrigant agnoſcant. qͣꝫuis ple tamqꝫ dignū etiam eſt vt eoſdē quos cortigimus tacita nobis cogitatione pſeramus. illoꝝ namqꝫ per nos vitia oiſcipline vigore feriunt̉. in his vero mne ipſi ꝯmittimus ne verbi quideꝫ ab miquo inuectione laceramur. tanto er po apud deū obligatiores ſumus quā to apud hoīes inulte peccamus. Diſ plina aūt noſtra ſubditos tanto diui ro iudicio liberiores reddit. qͣnto hic x culpas ſine vindicta non deſerit. Detuanda eſt itaqꝫ in corde humili la I in opere diſciplīa. atqꝫ inter hec biſexter intuendū eſt ne dū immode tatius cuſtodit̉ virtus humilitatis ſol rant iura regiminis. ⁊ dum prelatus ſͦ plus ſe qͣꝫ deceat deijcit. ſubdi pitam ſtringere ſub diſcipline re pimine non poſſit. Teneamus ergo ex tus qd̓ ꝓ alioꝝ vtilitate accepimus iſeamus interius qd̓ de noſtra eſtīa re ſentimus. ſed tn̄ decenter quibꝰ nr erūpentibꝰ ſignis tales nos apud zeſſe ipſi etiaꝫ qui nobis commiſſi ſt non ignorent. vt de autoritate no ⁊qd̓ formident videant. ⁊ de humi rate qd̓ imitent̉ agnoſcant Seruato rtegimine ad cor noſtꝫ ſine ceſſatō ctedeanius ⁊ ꝯſideremus aſſidue ꝙ nus equaliter cū ceteris conditi nō tem poraliter ceteris prelati. Pote rs emm quanto exterius eminet. tan ymntētils debet premi ne cogitatōeꝫ Incat. ne in delectatōem ſui animum vblat. ne iam ſub ſe mens eaꝫ regere on̄ poſſit cui ſe libidine dn̄andi ſup tolut. Bene dauid regmī potentiā regere nouerat. qui elationem eiuſdem potentie ſemet ip̄m premendo vicerat dicens. Dn̄e non eſt exaltatū cor me um. quiqꝫ in eiuſdē humilitatis aug mento ſubiunxit. neqꝫ elati ſunt oculi mei. atqꝫ addidit. Neqꝫ ambulaui in magnis. qui adhuc ſemetip̄m ſubtiliſ ſima diſcutiens inquiſitōe ait. neqꝫ in mirabilibꝰ ſuper me Omneſqꝫ etiam cogitationes a fundo cordis exhauri ens ſubiungens ait. Si nō humiliter ſentiebam ſed exaltaui animā meam. Ecce humilitatis hoſtiā ab intimo cor dis oblatam ſepe replicat. ⁊ iteꝝ atqꝫ iteꝝ ꝯfitendo non ceſſat. eamqꝫ multi pliciter loquēs iudicis ſui oculis oſtē tat. Quid eſt hoc ⁊ quō iſtud ſacrifici um deo placere cognouerat. ꝙ in ꝯſpe ctu eius tanta iteratōe vocis immola bat. niſi ꝙ vicina eſſe ſuperbia potenti bus ſolet. ⁊ pene ſemꝑ rebꝰ affluenti bus elatio ſociat̉. Et qꝛ ſepe honoris abundantia duriciam dat tumoris. ni miꝝ eſt voꝝ niſi cū in ſublimiū cordibꝰ regnat humilitas moꝝ. Unde penſan dum eſt qꝛ potentes quiqꝫ cum humili ter ſapiunt culmen extranee ⁊ qͣſi lon ge poſite virtutis attingūt; ⁊ recte hac virtute dn̄m quantotius placant. qꝛ il lud ei ſacrificium offerunt qd̓ potētes vix inuenire pn̄t. Subtiliſſima nāqꝫ ars viuendi eſt culmen tenere. gloriā reprimere. eſſe quidē in potentia. ſꝫ po tentē ſe eſſe neſcire. Recte itaqꝫ de ta libꝰ d̓r. Deus potentes non abijcit cū ipſe ſit potens. Deus quippe imitari deſiderat. qui faſtigiū potentie alienis intentus vtilitatibꝰ nō ſuis laudibus inflatus admīſtrat. qui p̄latus ceteris ꝓdeſſe appetit non p̄eſſe Tumoris na qꝫ elatio non ordo ptātis in crimine ē Potentiā deus tribuit. elationē vero potentie malicia nr̄e mentis inuenit. Tollamus ergo q̄ de noſtro ꝯtulimus p. iij. ¶Diſt .I. Ca.V. Liber .II. ⁊ bona ſunt que deo largiente poſſide mus. hec greg. Omnis gͦ homo cuiuſ cūqꝫ ꝯditionis ſiue ſit p̄latus ſiue ſub ditus ſiue religioſus ſiue ſecularis hu ic ꝑiculoſo vitio reſiſtere ſtudeat. ⁊ ip ſam ſuperbiam mox vtoriri ceperit ab ſcindere feſtinet. ne dū negligenter ad mittit̉ ipſa vſu in corde roboretur. Ad hoc hortat̉ beatus greg. xxiiij. moral̓. ſic dicens. Uitiū ſuꝑbie ab ipſa mox cadice ſecanduꝫ eſt vt cū latenter orit̉ tunc vigilanter abſcindat̉. ne vſu ro boret̉. Difficile em̄ quiſqꝫ in ſe inue teratam ſuꝑbiam dep̄hendit. qꝛ nimi rum hoc vitiū quanto magis patimur tanto minus videmus Sic quippe ſuꝑbia in mente ſicut in oculis caligo generat̉. quo hoc ſe lacius dilatat. eo vehementius lumen anguſtat Pauliſ per ergo elatio in precordijs creſcit. ⁊ cū ſe vaſtius extenderit. oppreſſe men tis oculum funditus claudit. vt capti uus aīmus elationis typum pati poſſit ⁊ tn̄ id qd̓ patit̉ videre non poſſit. hec greg. Et niſi tumor elationis ſtatim cū in corde orit̉ ſuffocet̉. coram deo om ne meritum noſtre actionis extinguit̉ De quo idem beatus grego .xxvj. mo ral̓. ſic d̓t. Ante ſubtile veritatis exa men. ſecuri omnino non ſumus. ſi etiā humano iudicio qd̓ in nobis rep̄hen di debeat. non habemus. Nam plerū qꝫ negligentius cogitantes elatione pulſam̄. quam tamen tacentes premi mus. ſed tamen niſi retractione conci ta tumor occultus in ip̄o cubili cordiſ in quo orit̉ ſuffocet̉. coraꝫ diſtricto iu dice omne merituꝫ actionis noſtre ex tinguit̉. Hinc ergo penſanduꝫ eſt illa cordis elatio. quanta aīaduerſione dā nabitur. que vſqꝫ ad audaciā vocis nu trit̉ ſi neqꝫ hec eſt excuſabilis. q̄ in cor de latenter oboritur. Conſiderandum quoqꝫ qualis intrinſecus regnet. que eo vſqꝫ ſetuata eſt vt etiā foras erumpe nō erubeſcit. hec gre. A Sciendū etiam ꝙ quatuor ſunt ſpecies ſuꝑbie Prima eſt cum homo a ſe ip̄o eſtimar habere. quod habet. Secunda ſi deſuꝑ datum credit ſuis meritis hoc ſe acce piſſe putat. Tercia cū iactat ſe habete quod non habet Quarta qn̄ ceteris de ſpectis ſingulariter vult videri. hos qͦ tuor modos tangit beatus gregorius. xxiij. moral̓. ſic dicēs. Quatuor quip pe ſunt ſpecies quibꝰ omnis tumor al rogantie demonſtrat̉. Cum aut bonuꝫ a ſeipſis habere ſe eſtimant. aut ſibi da tum deſuꝑ credunt. ſꝫ pro ſuis hoc me ritis ſe accepiſſe putant. aut certe cum ſe iactare ceperint. de his que non ha bent. aut deſpectis ceteris ſingulariteꝰ videri appetūt. bonū habere. quod ha bent. hec greg. B Funt etiam ym beatum bernardū .xij. gradus ſuꝑbie Qui ſunt curioſitas. mentis leuitas. inepta leticia. iactantia. ſingularitae arrogantia. preſumptio. peccatoriꝰ defenſio. ſimulata ꝯfeſſio. rebellio. bertas peccandi. ꝯſuetudo peccati. vꝰ merus iſtoꝝ ſic accipit̉. homo per ſut biam deo iniuriat̉. cui debet eſſe ſubꝰ ctus. hoī cui debet eſſe par. ⁊ homiū cui debet eſſe inferior. Sex primi bꝰ dus determināt̉ ẜm iniuriā ꝓximi. c debet eē par. Quatuor alij ẜm imutꝰ que ſit homini ſuꝑiori. Duo vltimi s termināt̉ ꝓprie qͣꝫtum ad iniuria. qꝰ deo immediate fit. hoc ideo d̓r qꝛ ipꝑ riores gradus in deum redundāt. ſ mediante ꝓximo Gradus aūt voca qꝛ a minore fit ꝓgreſſio ad maius: ſ mus em̄ malus. ſecūdus peior. ⁊ nͤ cendendo inuenit̉ ꝙ vltimus eſt he mus. Un̄ iniuria q̄ eſt reſpectu patᵐꝰ minor. illa vero que eſt reſpectu ſuꝑ oris eſt maior. ſed illa que eſt reſt dei eſt maxima. propter quod ⁊ taniꝰ Liber .II. Diſt. I. Ca. VI. iſti gradus ordinant̉. Notandum eti im ꝙ iuſticia iuncta ſuperbie peccato tuſicta humilitati ſuperat̉. qꝛ vitiū ſu tetbie ab ipſis celis p̄t deprimere. hu mmiſitas vero de abiſſo reatuum poteſt biem ſublimare. De hoc criſo. ſuꝑ il ſo perbo Deſcendit hic iuſtificatus in dinū ſuam ab illo. ſic dicit. Gemīas autigas ⁊ duas bigas ī ſtadio poſitas ret̓mo pn̄s ꝓponit. in altera quideꝫ iu ticiā cum ſuperbia. in altera peccatuꝫ thumilitatem. Et vides bigā pecca y ſuperat iuſticiā non ꝓprijs viribꝰ. ſed humilitate ꝯiuncta. illam vero de lictam non fragilitate iuſticie. ſꝫ mo te ⁊ tumore ſuꝑbia. nam humilitas ſi cu ꝓpter ſui eminentiā peccati pondꝰ pat ⁊ ſaliens attingit̉ deū. ſic ſuꝑbia do ſui molem de facili iuſticiam depri nit. Unde faſtus ſuperbie ab ipſis ce rs poteſt deprimere. humilitas vero ⁊ abiſſo reatuū hoīem ſublimare. Si do iuxta debita humilitas tam faci currit vt ſuperbiā iuſticie tranſeat. ſuſticie ꝯiunxeris eam quo nō ibit. rſſiſtit enim tribunali diuino in me bangeloꝝ cum fiducia multa. Rul as ni faſtus ꝯiunctus iuſticie eā depri rete potuit. ſi ꝯiunctus ſit pctō in qͣn am detrudet̉ gehennam Hoc dico nō niegligamus iuſticiā. ſed vt faſtū vi nus. hec criẜ. Omnes ergo fideles deant vitare vitium ſuꝑbie. ⁊ ſpēs atādus eiuſdem peccati. qꝛ ipſa po dit anigelos decipere. quantomagis ⁊ tagiles hoīes valet corrumpe. ⁊ in p dtionē adducere. Nam ſuꝑbia ex an delis demōes fecit. humilitas ꝟo ſan tie angelis ſimiles reddit Ad hoc ho deatus grego. ſic dicens. Uitanda nobis ſuperbia que etiā angelos va decip̄e. quanto magis ⁊ homines Imbatē. Superbia ex angelis demo s facit. humilitas aūt ſanctis angelis ſimiles reddit. hec greg. Unde val de eſt miſeꝝ ac ſtultum ꝙ homo cuꝫ ſit puluis ⁊ cinis ⁊ poſt paululū in pulue tem ſit redacturus p̄ſumit ſe in corde ſuo per vitium ſuꝑbie ſuper alios ele uare. Tales quippe hoīes ſic mēte ela tos obiurgat beatus bernar. ſic dicens Quid ſuꝑbis cinis ⁊ puluis cuius cō ceptus culpa. cuius naſci miſeria. vi uere pena. mori anguſtia ē. Cogita vn devenis ⁊ erubeſce vbi es. ⁊ ingemiſ ce qui vadis ⁊ ꝯtremiſce. hec bern. Er go vnuſquiſqꝫ ſapiens ac timens deū ſtudeat ⁊ conet̉ reſiſtere vitio elatōnis ⁊ ſuperbie ne ꝯtingat eum pati pericu lum anime ſue. Filius Oſt explanatōem factam de pec cato ſuperbie. nunc de vana gl̓ia cupio edoceri. Et primo quid ſit vana gloria. Capitulū. .VI. Pater. Ana ſiue īanis gloria eſt inordinatus motus animi quo quis deſiderat ꝓpriam excel lentiā. vt alios ſuo honore precellat C Eſt aūt differentia inter ſuꝑbi am ⁊ vanā gloriā. qꝛ licet vtrobiqꝫ ſit appetitus ꝓprie excellentie. tn̄ ſuperbꝰ apparet ſibi magnus intra. ſꝫ vamglo rius appetit in ore alioꝝ apparere ꝑ lau dem ab extra. Qui igit̉ ſeruire deo de ſiderat. bonū qd̓ agit ꝑ hoc non hoībꝰ ſꝫ ipſi dn̄o placere ſtudeat. De hoc d̓t beatus greg. Qui bona agit ⁊ ꝑ hec nō deo ſed hoībꝰ placere cupit. intentio nis faciē deorſum premit. ille em̄ ſolū mō deo ſeruit qui ſtudio placendi deo bonū qd̓ exhibet facit. hec greg. Quic quid ergo boni homo fecerit cauſa va ne glorie eterna dei mercede ſe priuat teſte beato ihero. qui d̓t. Quicqͥd egeri mus cā vane glorie. hec merces tua. ſi humanā laudē querimus diuinā amit p. iiij. Diſt. j. Ca. VI. Liber .II. timus. Dicit ⁊ beatus augu. Studen dum eſt. vt bene viuamus. ſed a laude hoīm cauendū. ſi hic laus querit̉. illic remuneratio amittit̉. hec ille Eſt mirā dum ꝙ ſunt nōnulli religioſi. qui poſt contemptum auri ⁊ argenti ſuam pau ꝑtatem provili p̄cio. hoc eſt vana glo ria venalē faciunt. de hoc d̓t beatus ber nardus. Miꝝ eſt vt qui auꝝ ⁊ argentū ꝯtempſimus. ⁊ neglectis illis glorio ſis. ſordibꝰ intumeſcimus ⁊ theſaurū pauꝑtatis vili p̄cio populari aure ve nalem facimus. hec bern̄. Nemo ergo querat laudari invita iſta. ſed oīs glo ria vniuſcuiuſqꝫ religioſi intus in con ſcientia debet eſſe. nō extra Ad hoc hor tat̉ beatus bern̄. etiam quibuſdā aſꝑis verbis ſic dicens Fratres nemo veſtrū velit laudari in iſta vita. quicquid fa uoribꝰ captas. qd̓ ad deū non retulis ipſi furaris. vnde tibi gloria putrida puluis. Quid nequius ſeruo vſurpan ti ſibi gloriam domini ſui. ꝓpterea oīs gloria ſanctoꝝ intra nos foris eſt. hec bernar. Unde fugiēda eſt vana gloria qꝛ ſicut vermis ligna corrodit. ſic hoc vitiū aīam corrodit ⁊ ꝯſumit. Nā in grediendo cor oīa que intus ſunt bona aufert. teſte criſoſtomo qui d̓t. Sicut vermis lignū corrodit. ⁊ erugo ferruꝫ ita vana gloria nutrientem ſe ꝑdit aī mam. ideo multo ſtudio opus eſt vt hanc deſtruamus paſſionem. nam oc culte ingredit̉ cor. ⁊ omnia que intus ſunt inſenſibiliter aufert. hec criſoſto mus. Cum igit̉ pulſatur aliquis vana gloria. ad memoriam reducat mala a cta. que contra dominum fecit. ⁊ reco gnoſcat ſe puluerē eſſe. ⁊ eo citius hec vitioſa peſtis in corde ꝯquieſcet Und̓ beatus grego. Cum bona fratres agi tis. ſemꝑ ad memoriam acta mala re uocate. vt dum caute culpa agnoſcit̉. nunqͣꝫ de bono oꝑe animus leuet̉. Un̄ etiam beda. vicium vane glorie meſi us caueri non poteſt. qͣꝫ vt ad ꝯſcīas noſtras redeamus. noſqꝫ puluere ens ꝯſideremus. ⁊ ſi quid boni nobis in eſſe dep̄hendimus. non nobis ſed deb aſcribamus. hec beda. Unde bonum o pus qd̓ agimus ⁊ abſcondendum eſ ꝓpter vitiū vane glorie. ⁊ tn̄ aliqn̄ pub licandū ꝓpter edificationem alioꝝ. qt ſuad et beatus ambroſius ſic dicēs Pl na noſtra que agimus ⁊ ꝓpter timore vane glorie aliquando debemus abſco dere. ⁊ ꝓpter alioꝝ vtilitateꝫ nōnunqꝫ ꝓpalare. hec ambroſius. Ille nāqꝫ qͥuꝰ iam humilitate firma fundatus eſt. ce bet alijs qd̓ agit ꝓpter edificationem ꝓ palare illi vero qui adhucvexant̉ ami re vane glorie bona ſua opera in occu to agant. ne mercedem ꝓpter hmōi vo nitatem ꝑdant. vnde yndorus Ille ee bet publicare bonū qd̓ agit qui ꝑfecia humilitate fundatus eſt nulla iam ei tione ꝯtinget̉. nam is qui ſe intelſis amore adhuc laudis pulſari facta be na in occulto agat. ne forte qd̓ eget ꝑdat. Interdū namqꝫ etiā viri ſantꝰ tangunt̉ elatione. ſꝫ ab huius ſurreſ onis malo humilitatis ꝯpūctione pm gant̉. hec yſido. Si igit̉ vt d̓t criſoſi in alicuius cor cogitatio vana aſcedꝰ deſiderans apparere hoībꝰ. aīa aūt ſn telligēs ꝯtradixerit. ille non ꝓpter ſo mines feciſſe videtur. qꝛ qd̓ cogitam paſſio carnis eſt. qd̓ elegit iudiciū to nis eſt. hec criſoſto. Dicit beatus fuis In operibꝰ bonis ſi te laudet huma lingua. tu laudē a ſolo deo deſidera. n fiet vt dū laudeꝫ ab hoībꝰ nō queſietꝰ deus laudet̉ in oꝑibꝰ tuis Et notandꝰ ꝙ vana gloria faciliter ꝯtemnit̉. dᵐᵐ non offertur. cum vero oblata fuetꝰ difficulter ei reſiſtitur. teſte beato an guſtino qui ſic dicit. Facile eſt ſaᵐ dem non cupere. dum non negalotꝰ Liber .II. Diſt. I. Ca. VI. bifficile tamen eſt ea non delectari cū bnertur. hec augu. Ueruntamen ꝓpter tales incurſus ſeu temptatōnes vane diorie bonū opus ſiue ſit predicatio ſi ne qd̓cunqꝫ aliud per qd̓ ꝓximus edifi tati poteſt non eſt obmittendū. ſed hu tuimodi vitio cum mentē pulſauerit. ſortiter eſt reſiſtendū. qꝛ repugnando cceſiſtendo quibuſcūqꝫ vitijs merces ⁊ deo copioſa acquirit̉. De hoc dicit tettus damiani. Oportet vt dum ani maꝝ fructus per predicatōnem acqui tit. non humana laus. non aliqua ho noris reuerentia mentis intentōe que tat̉. ꝙ ſivltimo oblatus honor volenti dus nobis ingerit̉. nccārium eſt vt in pauimento cordis ſub diſtricto diſci pſine pede calcet̉ ⁊ velut venenatus ſer rens in ſe ipſo ſuggeſtionis capitelictū rentiat̉. ne nos qd̓ abſit in extremo bo bꝑationis calcaneū mordere preſu t. Hectn̄ ob id eſt animaꝝ vtilitas retenda. ſed vt reuera ſtrennui bella ees dū noſmetipſos humilitatis cli teo ab iniecto elatōis telo ꝓtegimus. pcimos noſtros ad fortiter agendum ſcte exhortatōnis vocibꝰ excitemus ſe nimiꝝ nobis duplex merces acc tut dū ex ipſo caritatis officio quod pie ximis noſtris impendimus. belli rs labor orit̉ quē repugnando vinca ms. nā quo valentior ictus impingi vt eo nobis locupletius peracta victo ra premiū cumulat̉. hec petrus dami. o igit̉ dictum eſt de predicatiōe. fic Tomnibꝰ virtutibꝰ accipiēdum eſt ꝑ mas ꝓximus poteſt edificari. Notan dimmi etiā ꝙ pia corda cum ſe laudari mreſſigunt de his que ipſi non habent requaqͣꝫ ꝯſentiunt. cū vero laudant̉ de dono qd̓ forte habēt. toto tn̄ niſi huiuſ rodī faliorē a ſe repellere ſtudent Un̄ atus bern̄. de hoc d̓r. Qui humanas s ꝑ̄fecte ꝯſueuit ꝯtemnere. cuꝫ ſe laudari percipit de eo quod in ſe nouit nō eſſe. nullatenus acquieſcēs illud ſi bi ꝯmemorat. Cū vero laudari ſe ꝯpe rit de bono qd̓ ſe fortaſſe habere ꝯgno ſcit. nihilominus quantū in ſe eſt ſcu to veritatis curat a ſe repellere iaculuꝫ fauoris dans gloriā deo ⁊ dicens. gr̄a dei ſum id qd̓ ſum. hec ber. Laborem⁊ igit̉ vt bona oꝑa exerceamus. nec ta men per illa fauorē hoīm requiramus ſed ſoli deo qui eſt inſpector cordium placere ſtudeamus. nec de noſtris vi ribꝰ preſumamus. ne forte hoc qd̓ ab illo accepimus amittamus. Bonū eti am qd̓ ab ipſo habemus caueamus ne per noſtrā negligentiā perdamus. Il lud vero qd̓ nondū habemus rogemuſ humiliter vt habeamus. Iſta ꝯmemo rat beatus augu. ſic dicens. Frēs qua les haberi volumus in laude hoīm. ta les in operibꝰ eſſe ſtudeamus. nec id̓o bonos nos exiſtimemus ſi boni p̄dica mur ſed nos potius noſtro ⁊ nō alieno iudicio diſcernamus. nemo em̄ meli us poteſt ſcire quis ſit qͣꝫ ipē qui ſibi cō ſcius eſt. Et quidem beatus eſt qui lau des hoīm trāſcēdit. ⁊ id ſolū cū recte viuit intuet̉. ⁊ ei placere nitit̉ qͥ ꝯſciē tie ſolus inſpector eſt. de cuius ꝯſcien tie puritate qͥcquid ꝓcedit tanto ē lau dabilius qͣꝫto laudes hoīm nō affectat Un̄ nihil de nobis tāqͣꝫ de nr̄is ꝓprijs viribꝰ p̄ſumamus. ne nr̄m facientes qd̓ ab illo eſt etiā qd̓ accepimus amit tamus Magis etiā cogitare debemus quid nobis deſit. qͣꝫ quid nobis aſſit. Qd̓ habemus caueamus ne ꝑ̨̄damus qd̓ nōdū habemus ſupplicemus vt ha beamus. Inquātū minores ſumus no bis cogitandū eſt non inquantū maio res. hec aug. Sciendū etiam ꝙ ſunt nonnuli qui de ſcīa ſeu intelligētia qͣꝫ uis bona oꝑa non faciant ſolent ſe in mente eleuare. Et ſunt nonnulli quos Diſt. j. Ca. VI. Liber .II. quidem ſcientia non eleuat ſed tn̄ bo na oꝑatio quā exercēt exaltat Et ſunt nonnulli quos ꝓpria oꝑatio nō extol lit ſed tn̄ cū laudari ab hominibꝰ ꝓ bo na oꝑatione quā exercent ceperint. de uicti fauoribꝰ hoīm ſe quafi magnos in ſua cogitatione eſtimant. atqꝫ men tis oculos intranſitorium fauorem de figunt. Sunt etiam nōnulli. qui cū fo ris ꝓ ſuis bonis actibꝰ audiūt ſeꝯmen dare. intus in corde quandā ꝑnitioſaꝫ elationē ex hoc ꝯcipiunt. ⁊ qͣꝫuis de fa uore hoīm in aīmo gaudeant. non tn̄ ſe extra oſtendendo effundunt Et ſunt nōnulli. quos ita laus vane glorie in flat vt etiam ad verba elationis pertra hant̉. qꝛ dū vane glorie eoꝝ mens nō reluctat̉. ad hoc vſqꝫ ꝑducunt̉. vt ipſi met hoc laudent qd̓ faciunt. vnde ma gno metu ac circūſpectione opus eſt. vt nunqͣꝫ noſtra mens de ſuis laudibꝰ coram hominibꝰ vel etiam tacita letet̉ ne mercede eterna apud dominuꝫ pro ſuis bonis oꝑbꝰ priuet̉ Sed ſuperba mens etiam cū de ea falſa bona dicun tur exultat. qꝛ non apud deuꝫ qualiter viuat. ſed apud homines qͣliter inno teſcat excogitat. At contra cor veraci ter hūile. bona que de ſe audit aut mi nime recognoſcit. vel qꝛ falſa dicunt̉ metuit. aut certe ſi adeſſe ea ſibi veraci ter ſcit formidat. ne ab eterna retribu tione ſint ꝑdita quando hec conſiderat hoībꝰ diuulgata. vnde plerūqꝫ agit̉. vt ſicut iniuſtus de laude polluitur. ita vir iuſtus audita ſua laude purgetur. Iſta oīa iam p̄miſſa ⁊ quedā alia tan git beatus grego .xxij. moral̓. ſic dicēs Sciendū ꝙ ſunt nōnulli. qui in elati onē corruunt. qui ꝑ ſubtilem intelligē tiam que nō faciunt bona cognoſcūt. Et ſunt nōnulli quos intelligētia qui dem non eleuat. ſed habita oꝑa exal tant. qui dū actiones reſpiciūt. apud mentem ſuam ſibi ceteros dedignadꝰ poſtponunt Et ſunt nōnulli quos net oꝑatio ꝓpria extollit. ſed cum laudatꝰ ab hoībꝰ ꝓ hac eadem oꝑatione boſ ceperint. ipſi hoīm fauoribꝰ deuicti ſi magnos ſe quoſdā in ſua cogitatio ne ꝯſpiciunt. atqꝫ cordis cuſtodia dꝰ ſoluunt̉. qꝛ ſemetipſos neſcire incip unt. dū mentis oculos in tranſitoriū fauorē defigunt. Sic aūt ꝓfectus e hoīm. ſicut incrementū ꝯſpicimus et arbuſtoꝝ. Uis quippe future arborit in ſemine eſt. poſtmodū in ortū. ad ex tremū ꝓducit̉ in ramis. Sic nmitu vniuſcuiuſqꝫ virtus ꝯualeſcit oꝑant ſeminat̉ namqꝫ intelligentia. orū oꝑatione. atqꝫ ad vltimū ꝯualeſcitꝰ qꝫ ad ꝓfectus magni latitudinē. Sº cū quēqꝫ ſua intelligentia extollit. p terat in ſemine putrifieri Cū vero po oꝑationem bonā elationis peſte cor pitur. quaſi iā orta ſiccat̉. Cuꝫ aūt ne oꝑatio currūpit. ſed excreſcente mab nitudine dū fauor laudantiū ſequitui atqꝫ a ſtatu ſuo bene oꝑandi aīm eud tit. linguaꝝ vētos arbor ꝑtulit. ⁊ oē q ī ea robuſtū excreuerat. tēpeſtas fal radicitus euulſit. quo eī arbor altiꝰ vo ſuꝑiora ſurrexerat. eo vētoꝝ vim ve mētius ſētit. qꝛ quo qͥs ī bōa oꝑa alis lit̉. eo ampliori ab ore laudantiū na fatigat̉ Si adhuc itaqꝫ arbor in ſe ne eſt. metuendū eſt. ne ip̄a ſcīe cos tio putrefiat Si aūt ad virgultū pdꝰ curandū eſt. ne hāc manus elatōis ſꝰ gat. atqꝫ a viriditate ſue actōis arenꝰ Si āt valēte labore etiā ad alta ſe leuet. valde formidandū ē. ne hac a motus laudis vētus grauiorradiciꝰ euellat. D Sed inter hec ſcii dum eſt quia ne immoderatis landꝰ bus erigamur. plerumqꝫ miro reciꝰ ris noſtri moderamine etiam detracꝰ onibꝰ lacerari permittimur. vt cū noꝰ Liber .II. Diſt. I. Ca. VI. tox eleuat. lingua detrahentis humili et. qꝛ ⁊ arbor ſepe que vnius venti im pulſū ita impellit̉ vt pene iam erui poſ ſepideat̉. alterius venti flatu erigitur. que iam ex ꝑte vna inflectōnem ꝑtu ſit. ab alia ad ſtatū redit. Unde ⁊ illa rtbor alte radicata quaſi inter aduer antes ventos fixius ſieterat qui dice pal̓. Per gloriā ⁊ ignobilitatē. per in famīa ⁊ bonam famā. Sepe aūt laus ceſſe agentis auribꝰ inſolenter admo aa dū foris ſermonibꝰ perſtrepit intus ſuandā mentis ꝑnicioſam elationis tem peſtateꝫ gignit. ſitqꝫ ad hoc ꝙ ani nus qui de humanis fauoribꝰ gaudet non facile exterius extendat. ſi tn̄ cor tuptionis vim non tenuerit exterius rentiat. Et ſunt nōnulli quos ita laus mat vt̄ vſqꝫ ad verba elationis pertra at. qꝛ inconſiderata mens dum tran norio fauore non renitit̉. ad huc vſqꝫ rettrahit̉ vt laudet ipſa qd̓ facit. Qui M beto vt prediximus hocipſum pa teracere ꝙ eleuant̉ erubeſcunt. atqꝫ au ditui ſui preconijs extollant̉. ſed tam̄ eſqꝫ ad elationis verba non exeunt. ⁊ pauidere in talibꝰ non oſtendunt vel cu ſodiunt. Magno ergo metu ⁊ circū rectione opus eſt ne mens noſtra vn s de ſiuis laudibꝰ tacita letet̉ Quiſqͥs pmmi famē ſue magnitudinē cōſpicit. rot in occulto mentis gaudium facit. anr ſite niſi autori ſuo ſe p̄tulit cuius de mumm vt bene operet̉ percipit. ⁊ tamen r eſus mūere de gratia ſue laudis hi ateſcit. Deſpecto em̄ honore ſui cōdi tdeis ſemetipſum plus amare ꝯuinci nt cuius preconijs letat̉. Quāuis nō ranqͣꝫ etiā ſancti viri de bona ſua opi none gaudeant. ſed tamen per hāc ad reſſora ꝓficere gaudētes penſant. nec am de opinione ſua. ſed de ꝓximoruꝫ baudēt vtilitate. qꝛ aliud eſt fauores q̄ ctē ⁊ aliud de ꝓfectibꝰ exultare. Qua in re nccē eſt vt cum audientiū vtilita ti non ꝓficit. mentē nrām fama lauda bilis non eleuet ſed faſcinet. Cū enim humane lingue atteſtatōne laudamur occulta pulſatōe requirimur qͥd de no bis ſentiamus. Suꝑba em̄ mens etiā cū de ea falſa bona dicunt̉. exultat. qꝛ non apud deū qualiter viuat. ſed apd̓ hoīnes qualiter innoteſcat excogitat. Iudiciū enim de ſe omnipotētis dei de ficiens. ⁊ ſolummō hoīm quotiens in ter auditas laudes attollit̉ aduertit iu diciū. At ꝯtra ſi corveraciter humile ē bona que de ſe audit minime recogno ſcit. ⁊ qꝛ falſa dicant̉ metuit. aut certe ſi adeſſe ea ſibi veraciter ſcit. eoip̄o for midat ne ab eterna dei retributōe ſint perdita. qꝛ hec ꝯſiderat hoībus diuul gata. Precauetqꝫ vehementer ne ſpes futur ī muneris in mercedē ꝑmutetur tranſitorij fauoris. qꝛ ex re agit̉ vt ele ctoꝝ animus magno laudū ſuaꝝ igne cruciet̉. atqꝫ ab omni torporis ſui rubi gine merore cogitationis excoquitur. cauta em̄ ꝯſideratōne trepidat. ne aut etiā de his in quibꝰ laudat̉ eleuetur. ⁊ ſibi ꝯpetens premiū ꝑdat. Un̄ pleꝝ qͣꝫ ſit vt ſicut imuſtus de laude polluit̉. ita vir iuſtus audita ſua laude purget̉. nā dū bona que agit ab hoībus ꝓferri co gnoſcit. ſubtile ꝯtra ſe vt dictum eſt ex trem iudicij examen metuit. ac trepi dus ad ꝯſcīam recurrit. ⁊ quicquid il li ineſt reprehenſibile corrigit. dū em̄ bona ſua innotuiſſe formidat. ſubtilē ſecutuꝝ examinis ſnīam ꝑtimeſcens. ſi que in ſe mala occulta ſunt amputat Pauet nāqꝫ ſi ſaltē talis deo non oſtē ditur. qualis ab hominibꝰ putat̉. ⁊ ne qꝫ ꝯtentus eſt. vt in quo potuit innote ſcere. in hoc debeat remanere. iā em̄ de bonis ſuis quaſi retributōeꝫ ſibi factā eſtimat. niſi eis ⁊ alia que ab homībe neſciunt̉ adiungat. hec grego. E Liber .II. Diſt. j. Ca. VI. Unde deuoti viri vt vane glorie reſiſte re valeāt ad ſeipſos redeūt. ⁊ quicqͥd ſibi mali ineſſe cognoſcunt ſibimet ip ſis aſcribunt. Quicquid ꝟo boni in ſe eſſe dep̄hendunt. diuine gratie donum hoc eē recognoſcunt. qui ⁊ premendo ⁊ ſubſequendo conceſſit eis bonum o pus facere quod volunt. Qd̓ idem bea tus grego. affirmat dicens ſic Sancti etem̄ viri ſciūt poſtprimi parentis lap ſum de corruptibili ſtirpe ſe editos. ⁊ non virtute ꝓpria ſed preueniente ſuꝑ na gratia ad meliora ſevota ꝯmutatoſ ⁊ quicquid ſibi mali ineſſe cognoſcūt meritum. quicquid vere boni in ſe cō ſpiciunt immortalis gratie cognoſcūt donuꝫ. eiqꝫ accepto munere debitores fiunt qui ⁊ p̄ueniendo dedit eis bonuꝫ velle quod voluerūt. ⁊ ſubſequendo de dit bonū poſſe qd̓ volunt. Unde aucto ris gratiā ille negare ꝯuincit̉ quiſquiſ ſibi tribuit. quod oꝑat̉ Liquet em̄ ille ꝙ illum negat cuius deſpecta gratia ſi bi vires boni operis arrogat. ⁊ eſt ini quitas maxima. qꝛ omne peccatum qd̓ ex infirmitate eſt. ſpem nequaqͣꝫ ꝑdit. qꝛ a ſuper nō iudice veniam requirit. Preſumptio aūt virtutis ꝓprie tanto grauius in deſperatione eſt. quanto lō gius ad humilitatem reſpicit Cūqꝫ vi res ſibi tribuit oꝑis. ad adiutoriū nō recurrit auctoris. ſitqꝫ vt eo grauius peccator pareat. quo ⁊ ip̄m hoc qꝛ pec cator eſt ignorat. Hec grego. De hoc etiam ꝑ ſalomonem d̓r. Sicut ꝓbatur in ꝯflatorio argentum ⁊ in fornace au rum. ſic ꝓbat̉ homo ore laudantis qd̓ beatus grego. .xxvj. moral̓. exponit ſic dicēs. Laus quippe ſua ſuos cruciat. Iniquos exaltat. ſed iuſtos dū cruciat purgat iniquos dū letificat. reprobos monſtrat. Iſti em̄ ſua laude paſcunt̉. qui auctoris ſui gloriā nō requirūt. il li auctoris ſui gloriam querūt. qui ſua laude cruciant̉. ne non ſit intus quod foris d̓r. ne ſi eſt etiā quod d̓r ante dei oculos ip̄is fauoribꝰ euacuet̉. ne hū mana laus robur mentis emolliat. al qꝫ in ſui delectatōne proſternat. ⁊ que adiumentum debet eſſe augendi oꝑis iam retributio ſit laboris Cum ꝟo ſua preconia in dei laude tendere ſentium ea etiam deſiderabiliter amplectunt Scriptum quippe eſt ſic videant̉ oꝑ veſtra bona vt glorificent patrē veſtū ⁊cͣ. viaꝫ ergo hominibꝰ ſe faciūt. quo tiens in ſe aliquid ꝙ cognoſcat̉ oſten dunt. qꝛ non ſtudēt in ſe humanaꝫ ſas dem figere ſed querunt ꝑ eam meliui ad auctoris gloriam tranſire. Arrob tes auteꝫ humanis laudibꝰ mollia to da proſtituunt. qꝛ ſuis moribꝰ corru punt̉. hec grego. Et notandum dilis ter ꝙ malignus ſpūs cum pro carna aliqua vanitate mentē per vanam dꝰ riam pulſauerit. ⁊ repulſus fuerit. ſta tim ſub virtutis ſpecie reſiſtenteꝫ acie pugnantem animum temptate ſoſei nam quem non poteſt ſub ſpecie ſpieᵐ dide veſtis ſuggerende vanā gloriaſ decipere. pro vili ⁊ inculta veſte ſab rat illam inferre. Et quem non ppie per honorem deijcere humilitate ꝯte dit ſupplantare. Quos etiam non ẜ ꝑ ſcientiam ⁊ locutionē extollere. ẜ grauitatē ⁊ taciturnitatem ſolet ꝓ nere. nam ſi quis ieiunat in palaꝫ ria vanitatis pulſat̉. Si vero illud o temnendo glorie cā ꝯtexerit. eodeꝰ vitio elationis obtunditur. Et quamꝰ quis vitauerit mundum amplius. ia to eū acrius inſequit̉. De hoc ⁊ de hꝰ ius vitijs dicit Caſſianus in quadꝰ collatione patrū ficꝰ F Certameꝰ eſt nobis habendum contra ſpirſti xenodoxie multiformem atqꝫ ſubti tantoqꝫ eſt pernitioſior ad confliciuꝰꝰ quanto obſcurior ad cauendum Diſt. I. Ca. VI. Liber .II. Qui cum ꝓ elatōne pulſauerit mentē Iruerit repulſus. rurſus priori habi ta perſonaqꝫ mutata ſub virtutum ſpe tie pictorem iugulare temptat. ex om in parte occurrēs ⁊ in habitu ⁊ in for ma. in inceſſu. invoce. in opere. invig js. in ieiunijs. in oratione. in remo tione. in lectione. in ſcīa. in taciturni ate. in obedientia. in humilitate cona rat. nam cui ſub ſpecie ſuccincte veſtis re intide xenodoxiam non potuerit ge retare per ſqualida ⁊ inculta conat̉ in ctte. quem non p̄t per honorē deijcere tet humilitatē ſupplantat. quem ſcīe trocutionis ornatu nequiuit extolle te. grauitate taciturnitatis elidit. Si tunet in palā gloria vaītatis pulſat̉ vt illud ꝯtemnende glorie cā ꝯtexe t. eodē vitio elationis obtundit̉. ne palſe glorie ꝯtagio maculet̉ orōnes ꝓ ttius ſub fratꝝ vitat celebrare ꝯſpec vit ꝙ eas latēter exerceat non effugi raculeos vanitatis. In ſolitudinem mnoqͣꝫ moraliū cunctoꝝ ꝯſortia glorie a lugientē perſequi non deſiſtit Quā quis vitauerit mundū amplius tan deū acrius inſequit̉. Hanc multifor rem beſtiam tali remedio poterimus radere. vt cogitantes quia dn̄s diſſi pat eoꝝ oſſa qui hominibꝰ placent pri nius nihil inanis glorie capiēde gra a nos facere ꝑmittamus. Deind̓ ea mnē bono initio fecerimus obſeruare. relaboꝝ noſtroꝝ fructus poſt irrepēs rorbꝰ euacuet. ⁊ ea que nos pn̄t inter cretos etiā reddere notabiles ac vel olis facientibꝰ laus apud hoīes ſu fuitenda vitemus. Conſideremus on̄ ſolū fructū laboꝝ noſtroꝝ nos pe pms amiſſuros quoſcunqꝫ xenodoxie vonto fecerimus. ſed etiā reos mag ceriminis factos eterna ſupplicia ve vactilegos ſoluturos vtpote qui ad retiam dei opus qd̓ eius obtētu nos oportuerit agere. hominuꝫ gratia ma luimus exercere. hec caſſianus. Sci endū etiam ẜm yſaac abbatis dictum ꝙ quibꝰ mundus mortuus eſt hi ſuſti nent aduerſitates. quibꝰ mūdus eſt vi uus hi nequeūt iniuriā ſuſtinere. ſꝫ va na gloria moti ira turbant̉. ſeu etiam triſticia occupant̉. hec yſaac. G Notandum etiam ꝙ inanis glorie he ſunt filie. videliꝫ. inobedientia. ꝯten tio. iactantia. pertinacia. nouitatū pre ſumptio. arrogantia. inſolentia. ꝯtu macia. irreuerētia. ypocriſis. H Primo aūt inobedientia eſt ſuo prela to ī iniunctis nō obedire ne inferior vi deat̉. qd̓ fieret ſi faceret mandatū. I Contentio eſt velle vincere cū cla more. ⁊ ꝑ hoc apparere. N Iactā tia eſt qua quis enumerat bona ſua vt laudabilis appareat. L Pertina cia eſt que dictū vel factū ſuū maluꝫ de fendit ne erraſſe videat̉. ¶ No uitatū preſumptio ē qua quis noua di cit vel inuenit vt laudet̉ Arro gantia eſt animi motus quo mouetur quis ad iactandū ſe habere qd̓ non ha bet 1 O Inſolentia eſt que extra cō munem vſum quaſi ceteris deſpectis verba. facta. habitūqꝫ ſpecificat E Contumacia eſt autoritati maioris ex ꝯtemptu obuiare. Q Irreueren tia eſt debitam reuerentiam maioribꝰ denegare. R Ipocriſis auteꝫ eſt que querit hominibꝰ in exterioribꝰ ap parere. Sed quia hoc vitio videlicet ypocriſi multi temptant̉ ⁊ decipiunt̉ neceſſe eſt vt de hac materia latius lo quamur. S Unde primo ſcien dum eſt ꝙ ſtudium ypocritarum ſolet eſſe. vt quod ſunt abſcondant. ⁊ hoc quod non ſunt eſſe hominibus innote ſcant. Sanctivero etiam hoc quod eē meruerunt innoteſcere alijs fugiunt. De hoc em̄ beatus Gregorius. xviij. ¶ Liber .II. ¶ Diſt. I. Ca. VI. moral̓. loquit̉ ſic dicens Studiū ypo critaꝝ eē ſolet. vt ⁊ qd̓ ſunt preſumūt ⁊ hoc qd̓ nō ſunt eſſe ſe hoībꝰ innoteſ cunt quaſi menſuram ſuam per eſtima rioneꝫ tranſeant. vt preire ſe ceteros actionis nomine oſtendant. refugiunt videri quod ſunt ⁊ ante oculos homi num ſuperducta quadam innocentia honeſtate ſeveſtiunt Quo ꝯtra omnes veraciter ſancti non ſolum gloriam ſu pra modum ſuū omnino non appetunt ſed etiam hoc ipſum videri refugiunt quod eſſe meruerunt. Scienduꝫ tamē ꝙ ſancti viri morem ſui creatoris imi tantes nonnunqͣꝫ quedam de ſe vt au dientes inſtruant. vt ip̄i proficiant manifeſtant. ⁊ tunc in his alta conſide ratione ſe cuſtodiunt ne dum alios a cerrena intentione erigunt ip̄i interne laudis appetitione mergant̉. Sed cō tra ypocrite quod iuſte agunt ad vtili tatem proximi. hoc faciunt ad extenſi onem nominis ſui. hec grego. Notan dum etiam ꝙ ypocrite ad bona opera facienda infuſionem quidem ſuperne gratie percipiunt. ſed in cūctis que a gunt exteriores laudes appetētes a fru ctu percepte gratie inaneſcunt. ypocri tarum etiam opera ſepe ante tempus deficiunt. qꝛ plerumqꝫ tales ſpecie vir tutis aſſumunt. ⁊ ꝓpter hec queſiti ad honoris culmen promouent̉. ſed cum ſibi a cunctis reuerentiā impendi con ſpexerint. ſtatim ſe in laſciuiam volup tatis effundunt. ⁊ bona que ipſi in cor de prius ꝟaciter nō tenuer̄t cito ꝓpter huiuſmodi delectamenta dimittunt. ſed ſpes illorum quaꝫ in temporali ho nore ⁊ gloria depoſuerunt velociter ꝑi bit. qꝛ oīs laus vana ⁊ honor terrenus ac voluptates carnales terminum ha bent. ⁊ ad finem feſtinant. Plerumqꝫ etiam ypocrite mira ſe abſtinentia af fligunt. corpus atterunt. ſed ſolum vt hominibꝰ placeant hoc faciunt. Unde tales corpus quidem ꝑ abſtinentiam afficiunt. ſed tn̄ per amorem vane gie rie mundo viuunt ⁊ ideo mercedema mittunt. Nonnūqͣꝫ etiaꝫ ypocrite poſi qͣꝫ prauas vias deſerunt. ſanctitatis quidem habitum ſumūt. ſed mox vt i bono opere naſci ceperint obliuiſcunt eoꝝ que fecerunt. ⁊ affligi iam ꝑ penꝰꝰ tentiam de ꝑpetratis nequitijs nolum laudari de incognita iuſticia appetum preeſſe ceteris etiam melioribꝰ ꝯcui ſcunt. quos plerūqꝫ dum iuxta denqꝫ rium eos preſens proſperitas ſequiꝰ multo qͣꝫ prius fuerunt peiores num nam occupati diuerſis vanitatibꝰ no ſolum perpetrata minime deploramꝰ Sed adhuc que defleant̉ cumulam Hec ⁊ alia de ſtatu ac ꝯditione ypotꝰ tarum ſatis Beatus greg. diffuſis bis in. xviij. moral̓. ꝯmemorat dicer Notanduꝫ ꝙ ypocritarum vita ad bꝰ na opera infuſionem quidem ſupel muneris ꝑcipit. ſed in cūctis que ab exteriores laudes appetent a fructū ẜ cepte infuſionis inaneſcit. Sepe nam qꝫ mira oꝑa faciunt. ſed tn̄ ꝑ accepi bona in ſuis laudibꝰ ſe eleuāt. ⁊ ſh muneribꝰ ꝯtra largitatē pugnāt. Ind ꝯtra dantē ſuꝑbiūt. vnde ei humi amplius eſſe debuerunt. ſed eo actiu eos poſtmodū diſtrictio ſententie pt cutit quo nūc ſuꝑna bonitas ⁊ ind tis largius infundit. ſitqꝫ ei āplitud muneris incrementum damnatioſꝰ Inter hec ſciendū ꝙ iuſtoꝝ bona qꝛ corde incipiunt vſqꝫ ad pn̄tis vite io minū creſcūt Ipocritaꝝ ꝟo oꝑꝰ. q. quaqͣꝫ ſunt in occulto radicata. ſep deficiūt qͣꝫ pn̄s vita finiat̉. qꝛ pletbꝰ aſſumpte ſpeciem maturitatis one dunt. quiete ſilencij longanimitatꝰ patientieqꝫ ꝟtute decorant̉. ſꝫ cū p q̄ſiti culme hōris attigerint. cuch Diſt. I. Ca. VI. Liber .II. tam reuerentia a cunctis impendit̉. ꝓ tmnus ſe in laſciuiā voluptatis fundūt coona ſe ex corde non tenuiſſe ipſi ſi pt teſtes ſunt qui hoc cito dimiſerunt. ſed ſpes ypocrite peribit. Quid em̄ in canctis ſuis operibꝰ ypocrita ſperat ni rronoris reuerētiam. gloriā laudis. a mmelioribꝰ metui. ſanctus ab omnibꝰ dcati. ſꝫ permanere ſpes ypocrite nō valet. qꝛ eternitatē non querēs. fugit dō tenet Nequaqͣꝫ quippe mētis eius ntentio in illa gloria figit̉ que ſine fi re poſſidetur. ſed cū tranſitorijs fauo bꝰ inhiat perdit ꝑcipiendo qd̓ labo at. peritate atteſtante q̄ ait. Amendi o tobis receperunt mercedē ſuam. ſꝫ ⁊tc ſpes recipiēde mercedis tēeri diu pn pōt. qꝛ pro oſtēſis etiam laboribꝰ r tribuit̉. ſꝫ vita ad terminū vrge at. ſalides reſonant. ſed ad fineꝫ cum audibꝰ temꝑa feſtinant. Nemo nāqꝫ palet mobilia diligere ⁊ ip immobi rs ſtate. qui em̄ tranſeuntia amplecti t. eoipſo ad curſum ducit̉ quo decu Intibꝰ implicat̉. qꝛ humana laus qͣꝫ gis laboribꝰ videri appetit. impul tempoꝝ momentis decurrit. No ndū etiam ꝙ ypocrite plerūqꝫ ſacre dis etuditionibꝰ fulciunt̉. doctrine etda ꝓferunt. omne qd̓ ſentiunt teſti nonijs attingunt. nec tn̄ per hec vitam radientiū ſed ꝓprios fauores querunt qꝛ cꝓferre illa nouerunt que audi fo corda ad repellendas laudes excu ſt. non aūt que ad lacrimas accen nt. Uens quippe ꝯcupiſcentijs ex bribus occupata igne diuini amo non calet. ⁊ idcirco ad ſupernū de tum inflammare auditores ſuos nelit. verba quoqꝫ frigido corde ꝓ ſt. neqꝫ em̄ res que in ſeipſa non eeit aliud accendit. Etiam ſciendū ctūqꝫ ypocrite mira ſe abſtinētia maunt. de robur corꝑis atterunt ⁊ ī ſi carnis vitam funditus in carne vin centes extinguunt. ſed adhuc huma nos oculos querunt. admiratōnis glo riam appetunt. veritate atteſtante que ait. Exterminant facies ⁊cͣ. Nam ora palleſcunt. corpus debilitate quatitur pectus interrumpētibꝰ ſuſpirijs vrge tur. ſed inter hec dum ab ore ꝓximoꝝ ſermo admiratiōnis querit̉ nihilqꝫ tā to labori aliud niſi eſtimatio humana cogitat̉. Omnis em̄ ypocrita corpus quidem ꝑ abſtinentiā afficit. ſed tn̄ ꝑ amorē glorie mundo viuit. Quo ꝯtra per paulum d̓r. Qui aūt ſunt xp̄i car nem ſuam crucifixerunt cū vitijs ⁊ cō cupiſcentijs. qd̓ tunc digne ſit ſi ſic gu ſam reſtrīgimus vt iā de mūdi gloria nihil queramus. nam qui corpus ma cerat ſed honoribꝰ anhelat crucem dn̄i intulit. ſed mundo per ꝯcupiſcentiam peius viuit. quia ⁊ ſepe ꝑ ſanctitatis ymaginem locuꝫ regiminis indignus aſſequit̉. qui niſi aliquid virtutis in ſe oſtenderit nihil premij mereret̉. Sed tranſijt qd̓ delectabiliter obtinet. ⁊ pe naliter qd̓ ſequitur manet ſanctitatis nunc fiducia in ore hominū ponit̉. ſed cum internus apd̓ ſe iudex ſecreta co dis examinat. teſtes vite exterius nō querunt̉. qꝛ nihil ei in iudicio atteſta tio hūanaͣ ſuffragat̉. qꝛ eandē laudeꝫ quā poſt in teſtimoniū exigit prius in munere recepit Sed viri ſancti neqͣqͣꝫ hic remuneratōem rectitudinis ſue q̄ runt cū recta faciunt. cū vero a preſen tis mundi laboribꝰ exeunt ad eternaꝫ patriam venientes expectata retributi one perfruunt̉. At contra ypocrita. qꝛ mox vt in bono oꝑe naſcit̉. pn̄tis mū di recipere gloriam conat̉. qꝛ pro eo ꝙ bene viuere incipit querit ſtatim vt a cunctis honoret̉. Sepe namqꝫ non nulli aperte prauitatis viam deſerunt ſanctitatis habitum ſumūt. moxqꝫ vt ¶Liber .II. Diſt .j. Ca. VI. prima limina bene viuendi ꝯtigerint. obliti que fecerint affligi iam ꝑ penitē tiam de ꝯſummatis nequicijs nolunt. laudari de incognita iuſticia appetunt. p̄eſſe ceteris etiam melioribꝰ ꝯcupiſ cunt. quos plerūqꝫ iuxta votū preſens ꝓſperitas ſequit̉. multo qͣꝫ prius fue rant. de ſanctitatis habitu peiores fiūt nam rebꝰ multiplicibꝰ occupati non ſolum ꝑpetrata minime deplorant ſed adhuc que defleant̉ exaggerant. Qui em̄ mundū deſerunt. ad exteriora offi cia prouehi non debent. niſi ꝑ humili tatem diutius in eiuſdem mundi con temptu ſolident̉ Citius namqꝫ bona depereūt. que hominibꝰ ante tꝑs inno teſcunt. qꝛ ⁊ arbuſta plantata prius qͣꝫ fixa radice ꝯualeſcant. ſi manus ꝯcuti ens tangit arefacit ac ſi in altuꝫ radix figit̉ ⁊ terre humoribꝰ ꝯſperſa ꝯſolide tur. Hec ⁊ manus impellit ſed non le dit. hec ⁊ ventoꝝ flatus inflectendo cō cutiunt ſed non euertūt. Ne ergo eru atur vita cepti operis. diuac robuſte. in alto hūilitatis figenda eſt radix cor dis. vt cū ab humano ore detractiōis aura vel fauoris flauerit ⁊ ſi in qualibet parte vtrūqꝫ incuruat̉ animum fundi tus non elidat ſed ad ſtatum ſuū proti nus poſt inflexionem redeat ſi apud ſe fortis in radice ꝑdurat. Quid in rebꝰ excreſcentibꝰ abiete ſurgente robuſti us. Qui tn̄ ſi dū ꝯſtruit̉ impellit̉. ſta tim ſine labore deſtruit̉. ſi aūt ꝑ ſpaci um tꝑis ab humore ſuo exiccari ꝑmit tit̉. ſepe attritum ictibꝰ minime qͣſſa tur. Sic videlicet bona nr̄a ⁊ intem peſtiue maīfeſtata depereūt. ⁊ diutius occultata ſolidant̉. qꝛ humane occu pationis manus cū incipiētem noſtre ꝯuerſationis vitam ꝯtigerit. qͣſi recep tam abietem impellit. eamqꝫ facile de ſtruit. qꝛ adhuc humorem ꝓprie fragi litatis non amiſit. Cū vero longa quie tis ſue abiectione ſe animus ꝯprimit. qͣſi more exiccati abietis obdureſcat Sepe aūt noue ꝯuerſationis primor dia adhuc ex carnali ſunt vita ꝯmixta ⁊ idcirco innoteſcere citius nō deben ne cū laudant̉ bona. que placent. deti ptus laude ſua animus deprehendete in eis nequeat mala que latent. Undē quicqͥd forte ⁊ boni incipimus ad ſpe amorem intimi iudicis in ara cordi īmolemus. quod ab illo proculdubi tanto libentius accipit̉. quanto ⁊ aꝰ hominibꝰ occultatuꝫ nulla laudis ma culat̉ appetitione. Intus ergo ſerua da ſunt. que agimus ſi ab interno alo tro vicem recipere noſtri operis ex ctamus. Hinc eſt ꝙ veritas d̓t Ueſci at ſiniſtra quid faciat dextera tua Dt culta ergo ſint q̄ agimus ne hec in hi ius vite itinere incaute portantes ſa trocinantium ſpirituū incurſione ꝑ damus. cum d̓t dn̄s. Uideant ope veſtra bona ⁊ glorificent patrem venia qui in celis eſt. Sed aliud eſt ꝑfecioꝫ cum in oſtenſione oꝑis. gloria queti largitoris. aliud cū laus priuata ꝯt piſcitur de dono largientis Undei ſum d̓t. Attendite. ne iuſticiam veſ faciatis coram hominibꝰ vt videamꝰ ni ab eis. Opus ergo veſtrum cū hoſ nibꝰ oſtendit̉. in cordis prius exa natione penſandum eſt. ꝑ eiuſdē one ſionis ſtudium quid querat̉. Si emꝰ dantis gloriā querimus etiā pubiſe ta noſtra. in conſpectu illius. occuſiꝰ ta ſeruamus ſi ꝑ hoc noſtram laudeꝰ queramus foras ab eius ꝯſpectu ſa ſa ſunt. etiā ſi a multis ignorant. valde ꝑfectoꝝ eſt. ſic oſtenſo opere a ctoris gloriā querere. vt de illata ſa de neſciat priuata exultatōne gaudꝰ Tūc ſolū nāqꝫ hoībꝰ innoxie lauda le opus oſtendit̉. cū ꝑ deſpectū metꝰ veraciter laus impenſa calcat̉ Quᵐ iſt. I. Ca. VI. Liber .II. de infirmi quiqꝫ perfecte cōtemnendo ion ſuꝑant. neceſſe eſt vt bonū qd̓ op tant abſcondant. Sepe enim ab ipſo onenſionis exordio ꝓpriam laudē que tant. ſepepero in on̄ſione operis auto tis gloriam patefacere cupiunt. ſed ex teptis fauoribus in laudis ꝓprie cupi oſtatem rapiunt̉. Cumqꝫ ſemetip̄os dnūdicare interius negligūt. ſparſi ex ceius ignorāt̉ qd̓ agāt. eoqꝫ opus ela ſom ſue militat. atqꝫ hoc ſe impende te obſequio largitoris putant. hec gre bo. in mora. Ipocriſis ergo vitiū mul dm deteſtandum eſt. qꝛ ſimulare ſe iu rum ⁊ teligioſum exterius ⁊ non eſſe pltuperabile eſt. Qd̓ beatus Aug. mul tam teprehendit ſic dicens. Simula equitas non eſt equitas ſed duplex nquitas Simulatores namqꝫ qͣꝫuis peaua agētes. ſub falſe tn̄ ſanctitatis tolore de ſe humana iudicia querunt. erauidem vane glorie ꝯcupiſcunt. ſed amn tales permittente deo per flagella reccut iunt̉ iniquos ſe ꝓdere refugiūt. eſancti ⁊ religioſi ab alijs videri cō deuetūt. Unde hmōi ſimulatores eti rin extrema neceſſitate aut mortis ꝯſtituti. qͣꝫuis etiam duci ad eter la pplicia non ignorēt. tn̄ deſiderāt reſtimatione hominū tales remane cauales ſe prius oſtendere ſemꝑſtu gnetunt. Iuſto aūt dei iudicio ſimula zres excecati ſemetipſos intueri ⁊ ſi vt ſunt deprehendere omnino nō pn̄i endem ſuoꝝ meritoꝝ in atteſtatione toſſerunt oris aliem. ⁊ dum teſtimo nū falſe laudis ꝯſpiciunt. remedium ete ꝯfeſſionis amittunt. ⁊ ideo miſe ſe ſanctos eē etiam cum moriunt̉ in rfeccatis putant. Detalibꝰ beatus gre do. xxvj. mora. exponens illud dictuꝫ ᵗ ſeqꝫ clamabunt cum victi fuerint. ſic T. Omins iniquus qui cū iniquus ſit Teius. videri non appetit. in flagello percuſſionis deprehenſus fateri qꝛ ini quus ſit nō erubeſcit. Qui vero iniqua agit. humana de ſe iudicia ſub ſpē ſan ctitatis recipit ⁊ cum flagello percuti tur. iniquū ſe ꝓdere refugit. qꝛ ſanctuſ videri ꝯſueuit. Si quomo aut graui ter coartat̉. imquū ſe vix ſuꝑficietenꝰ ꝯfitetur. qꝛ interna ſua detegere vera ci ꝯfeſſione ꝯfundit̉. Quaſi liberi vero ſumus cū nulla correctōe caſtigamur. quaſi vincimur cū flagello ꝑcuſſionis aſtringimur. vincti aūt clamamus al tius. quando in percuſſione poſiti pec cata ꝯfitemur. Apud aures quippe dei vox valida eſt ꝯfeſſio deuota. Quia er go ſimulatores quoſqꝫ ⁊ cum ꝑcuſſio nis flagella corripiunt. ad ꝯfeſſionem ſimplicē non perducunt. Cognoſci eī peccatores refugiunt. qꝛ ſancti omni opinone ferebant̉. Quamuis em̄ ad extremum flagella feriant. qͣꝫuis duci ad eterna ſupplicia non ignorēt. tales tamen cupiunt apud humana iudicia remanere quales ſe ſtuduerant ſemper oſtendere. Igit̉ quiqꝫ tales dū iuſtos ſe ante humana iudicia ſimulent. duꝫ actiones ſuas laude dignas intuēdis oculis oſtētant. occulta tamen cuꝫ eis iuſticia agitur. vt quo nitunt̉ foris ali os fallere. eo de ſe interius ⁊ ipſi fallā tur. nam omnē circa ſe ſollicite inue ſtigationis oculū perdūt. Uitam enim ſuam diſcutere ⁊ perſcrutari diſſimu lant. ⁊ tales eſſe ſe quales audiunt pu tant. ſanctoſqꝫ ſe eē non qꝛ ita viuunt. ſed qꝛ ita dicuntur exiſtimant̉. ſubtili autē dei iudicio ſeipſos intueri negli gunt. qꝛ fidem ſui meriti in atteſtatio ne ponunt oris alieni. Cum vero ſubi ta percuſſione feriunt̉ iniquos ſe vel ve raciter fateri. vel ſicut ſunt deprehende re omnino non pn̄t. qꝛ vicꝫ ſanctos ſe humana ꝓfeſſione crediderunt. Bene ergo dicit̉ Neqꝫ clamabunt cū vincti q. j. Hiſt. I. Ca. VII. Libo .II. Liber. .I fuerint Sepe et em̄ tales cū ſe ante ſuꝑ num iudiceꝫ venire ꝯfidunt. quales ſe hominibꝰ innotuiſſe cognoſcunt ſeqꝫ ip̄os miſeri nec in tormētis apprehen dunt. ⁊ dū teſtimoniū falſe laudis cō ſpiciunt. remedium vere ꝯfeſſionis a mittunt. qui etiam vincti ducunt̉ non clamant. qꝛ humane laudis importuni tate ſuꝑati ſanctos ſe miſeri ⁊ cum in peccatis moriunt̉ putant. quibꝰ bene ꝑ ꝓphetam d̓r. Red ite p̄uaricatores ad cor. Si em̄ ad cor redirent ꝑ exterio ris atteſtationis verba ſe non ꝯfunde rent. Nam quid vicinius eſt nobis cor de noſtro quid vicinius eſt nobis are ē intra nos eſt. ⁊ tn̄ cum emittit̉ niſi ciri us reuertat̉ ſiue retrahat̉ homo morit̓ Sicut cū per prauas cogitatiōes ſpar gitur a nobis cor noſtrum. longiuſqꝫ euagat̉ ita niſi celerius ad deum ſeu in deum retrahat̉ ⁊ reuocet̉ perit ⁊ mori tur. hec grego. Unde ſūmoꝑe laboran dum eſt nobis. vt vane glorie ⁊ ypocri ſi ac ſimilationi fortiter reſiſtamus ⁊ opus bonum qd̓ domino largiente a gimus. cum humilitate ⁊ ſimplicitate faciamus. ne mercedem a deo nobis repromiſſam ꝓpter hmōi vitia amitꝰ tamus Sic igit̉ habemus devitijs va ne glorie ⁊ quibuſdā adherentijs eius aliqualem declarationem. Filius Abita informatione de vitio ina enis glorie nūc de peccato inuidie ⁊ quid ſit inuidia cupio edoceri Ca. VII. Pt̄. T Cire debes qd̓ inuidia vt ait auguſti. Eſt odi um aliene felicitatis Uel ſic ẜm iohā nem damaſcenū. Inuidia eſt triſtitia de alienis bonis Uel ſic Inuidia eſt do lor ex aliena felicitate naſcens. aīm torquens Dicitur aūt inuidia a nō vi dendo. qꝛ non poteſt videre bona alio rum. Eſt autem inuidia filia ſuperbie ſiue inanis glorie. qꝛ in vtroqꝫ vitio eſt appetitus ꝓprie excellentie. ꝙ vero ſn uidia ſit filia ſuꝑbie teſtat̉ beatus aug ſic dicens U Inuidia eſt filia ſu perbie ſed iſta mater ſuꝑbie neſcit eē ſterilis vbi fuerit ꝯtinuo parit. ſuno ca matrem ⁊ non erit filia. hec auguſti nus. X Et ſunt due ſpecies inui die. exultatio in aduerſis proximi. triſticia in proſperis. ipſa namqꝫ inb dia felicitatem odit aliorum quantuꝫ ad inferiores. quantum ad equaſesꝰ quantum ad ſuperiores. De hoc d̓ici beatus auguſtinus in quodam ſermo ne ſic. Inuidia eſt odium felicitatis a liene reſpectu inferiorū. ne ſibi equa tur reſpectu equalium qꝛ ſibi equam reſpectu ſuperiorum qꝛ eis non equat Unde Chayn inuidit. Abel proſpetꝰ tati Rachel Lye fecūditati Saul Di uid felicitati. Per inuidiam prochlꝰ tus eſt lapſus mundi ⁊ mors. hec alibꝰ ſtinus. A Et notandum ꝙ hotꝰ tium ꝓprie dyabolo aſſimilat̉. Ono ſapiē. ij. dicit̉. Inuidia diaboli mos intrauit in orbem terrarum. imitam autem eum qui ſunt ex ꝑte eius. Ao teram diabolus parentes noſtros duxit. qꝛ inuidebat eis regnum ce rum. quod ipſe ꝑdiderat. ⁊ ꝓptet ho cauſam adhuc homines impugna Unde inuidia eſt ſignum quo diae lus ab alijs ſuos diſcernit. Nam ns xp̄s d̓t. In hoc cognoſcēt oēs. qͦꝛ eſtis diſcipuli ſi dilectionem habū tis adinuicē. Sic diabolus ſuis dᵐꝰ pulis dicere p̄t. In hoc cognoſcet o nes qꝛ mei eſtis diſcipuli ſi inuolꝰ habueritis adinuicem. ꝙ aūt inmd vitium ſit diabolicum. Beatus abe in libro de doctrina criſtiana ſic di uidia vitiū diabolicū eſt. quo ſolb ꝰ Diſt. I. Ca. VII. Liber .II. abolus reus ē ⁊ inexplicabiliter reus ?ſon enim dyabolo d̓r vt damnet̉. ad piterium ꝯmiſiſti. furtum feciſti. villā alienam rapuiſti. ſed homini intantuꝫ nūidiſti. hec auguſt. Et ſciendum ꝗ buis per omne peccatū perpetratū hu nao cordi antiqui hoſtis virus infun oſtut. in hac tn̄ nequicia totam ſuam naliciam infundit ⁊ imprimit. ⁊ cuꝫ muidia mentē poſſederit. cūcta que in renerit bona ꝯſumit. De hoc vitio lo quit̉ beatus gregorius. atqꝫ de eius re nedio exponens illud dictū Et paruu am occidit inuidia. ſic dicit. Inuide enon poſſumus niſi eis quos nobis raliquo meliores putamus. Paruu ſns eſt ergo qui liuore occidit̉. qꝛ ip̄e ſi ot teſtimoniū perhibet ꝙ eo minor eſt tuſus inuidia torquet̉. qꝛ niſi ipſe in ctior exiſteret. zelo alterius non ſerui ct. Sed inter hec ſciendū eſt ꝙ qͣꝫuis tet omne vitium qd̓ perpetrat̉ huma d cordi antiqui hoſtis virus infundi ſt. in hac tn̄ nequicia tota ſua viſcera etrens ꝯcutit. ⁊ imprimēde malicie tetem pomit. de quo nimiꝝ ſcriptū eſt vnuidia dyaboli mors intrauit in or em terraꝝ. nam cū deuictum cor liuo raputtedīe corruperit. ipſa quoqꝫ ex ce ſora indicant qͣꝫ grauiter animū ve rma inſtigat. Color quippe pallore af cit. oculi deprimunt̉. mens accendi pt. ⁊ membra frigeſcunt. ſit in cogita rone rabies. in dentibꝰ ſtridor. cumqꝫ matebris cordis creſcens abſcondu calum Dlore ceco cribrat ꝯſcientiam ninus incluſum. nil letum de ꝓprijs li et. qꝛ tabeſcenteꝫ mentē ſub pena ſau rat quā felicitas torq̄t aliena. Et ſciē dij ꝓ inuidia cū mentem tabefecerit. facta q̄ inuenit bene geſta ꝯſumit. Un tet ſalomonem d̓r. Putredo oſſiuꝫ nuidia Et quid per oſſa niſi fortia ac rngnant̉. per liuoris vitium autē an te oculos pereunt etiaꝫ fortia facta vir tutum. Sꝫ cur hoc de inuidia dicimꝰ ſi non ⁊ qualiter eruatur intimemus. Difficile namqꝫ eſt vt homo alteri nō inuideat quod adipiſci alter exoptat. qꝛ quicquid temporaliter percipit̉ tan to fit minus ſingulis quāto diuiditur in multis. ⁊ idcirco deſiderantē men tem liuor excrutiat. qꝛ hoc quod appe rit aut funditus alter accipiēs adimit. aut a quantitate reſtringit. Qui vero hac liuoris peſte plene carere deſide rat illam hereditatem diligat. quā co heredū numerus non anguſtat. que eſt ⁊ omnibꝰ vna ⁊ ſingulis tota. que tan to largior eſſe oſtendit̉ quanto ⁊ hanc percipientiū multitudodilatat̉ Inmi nutio eſt gͦ liuoris affectus inſurgens interne dulcedīs. ⁊ plena eius mors eſt perfectus amor eternitatis. Nā cū mens ab huius rei appetitu retrahitur que accipientiū numero partit̉ tanto magis ꝓximum diligit quāto minus ex ꝓfectu illius ſua damna ꝑtimeſcit. que ſi perfecte in amore celeſtis patrie rapit̉. plene etiam in ꝓximi dilcōe ſo lidat̉. quia cū terrena nulla deſiderat. nihil eſt quod eius erga ꝓximū carita ti ꝯtradicat. Que nimiꝝ caritas quid aliud eſt niſi oculus mentis. qui ſi ter rem amoris puluere tangit̉ ab interne lucis mox intuituleſus reuerebat̉. qꝛ autem ꝑuulus eſt qui terrena diligit. magnus qui eterna ꝯcupiſcit. Paruu lū ergo occidit inuidia. qm̄ huius pe ſtis labore non morit̉. niſi qui adhuc in deſiderijs mundi infirmat̉. hec gre go. Et qꝛ vitiū inuidie nullam delecta tionem ꝯfert homini. ſed potius mole ſtiā atqꝫ torturam infert menti. nccē ē vt inuidie ac odio reluctet̉ aīmus. nā tāto facilius hmōi vitia vinci poſſunt quanto nullaꝫ voluptatem ſed magis penam ſuſtinentibus inferūt. De hoc q. ij. ¶ Liber .II. Diſt. I. Ca. VIII. perbeatum ambro. ſic d̓r. Quid oro ci bi inuido delectatōnis preſtat inuidia quid alter ab odio mercedis accipit. quid iracundo furor ſuus ꝯfert. ſimili ter curre ꝑ ſingula ⁊ inuenies tot aīme cormenta. quot vitia que vtiqꝫ eo faci lius vinci poſſunt. quo nulla nos alli ciūt voluptate. hec ambro. B Et notandū ꝙ vitiū inuidie. has habet fi lias. Prima eſt odiū. Secunda ꝯtra ctio. inſurrium. deprauatio Ingratitu do. comp̄ſſio. mali inuentio. inuiden tia. Odium quippe eſt velle malū ali cui ⁊ nolle bonū Detractio eſt bonoꝝ alioꝝ denigratio. qꝛ talis intēdit meli or apparere illo. cui detrahit. Suſur rium eſt inter amicos diſcordiā ſemi nare Deprauatio eſt bona alterius ꝑ uertere. vel mala memorari. Ingrati tudo eſt de beneficijs gratias nō agere Compreſſio eſt alterius bonum latere Inuentio mali eſt ad inuenire nouū ge nus peccati. Inuidentia eſt bonos ſuc ceſſus alterius nolle videre ſic igit̉ pa tet de vitio inuidie. Filius. Ccepta informatōne de vitio in uidie nūc de pctō ire ⁊ quid ipſa ſit cupio īſtrui Ca. VIII. Pr. C Ra vt ait bea tus auguſti. eſt vlciſcendi libi do. Et ẜm hug. de ſancto victore. Ira eſt irrationabilis perturbatio mentis Eſt etiam ira aīmi tēpeſtas. qua quis aliū in aduerſitate monet. Notanduꝫ aūt ꝙ oꝫ mentē valde eſſe quietā. que ipſum deū vel donū eius hoc eſt gratiā ſancti ſpūs in ſe ſuſciꝑe debet. teſte bea to iheronimo qui d̓t ſic. Nihil quieti us nihil purius ea mente debet eſſe. q̄ in dei habitaculū preparanda eſt. Ira vero cor hominis ac mentē valde per turbat. ⁊ inquietam facit. ideo in tali corde ſeu mente ſpūſſanctus dedigna tur inhabitare. De hoc d̓t beatus gre Dum ira animum pulſat turbat ſpit tum ſanctū. non ſolū qꝛ eius ymagine diſſipat ſed ymaginem diaboli loco eius collocat. qd̓ multuꝫ diſplicet deo manſueta enim ymago dei eſt. que ſeſ per in nobis tranquilla fuit ſed illa ſt diſſipat. q̄ multis ꝟtutibꝰ priuat me tem ⁊ dū quietē mentis tollit ſpūſſam ctus ibi non requieſcit. hec grego. ẜ cit etiam de hoc iohannes abbas mō tis ſynai. Si ſpūſſanctus pax aīe dꝰ finit̉ ⁊ eſt. Ira vero cordis ꝑturbatis eſt atqꝫ d̓r. igit̉ nihil ita ipſius ſpūſſa cti aduentum in nobis ꝯtriſtari ſoletꝰ ⁊ non ſinere ꝑticipare naturam vt ſi ror. hec ille. Neceſſe eſt ergo qui gratꝰ am ſpirituſſancti habere deſiderat. vꝰ paſſionibꝰ iracundie fortiter reſiſtatꝰ ⁊ motus impatientie inſurgentes ᵛ riliter cohibeat. Ad hoc hortat̉ beatus ambroſius ſic dicens. Aīmus quit rōnis capax non eſt ſuarum paſſiono dn̄s ſed repreſſor. neqꝫ em̄ fieri polꝰ facilis ad iracundiā non iraſcat̉ ſꝫ ta tatione ſe tꝑet. indignationem co beat a puniendo ſe reuocet ſicut ꝓ pi nos docet dicēs Iraſcimī ⁊ nolite ſe care. Conceſſit qd̓ nature eſt. nes qd̓ culpe eſt Preclaruꝫ em̄ eſt motū tꝑare ꝯſilio nec minoris ꝟtutis dr̄ᵇ hibere iracundiā indignatiōemqꝫ? peſcere. qͣꝫ oīno non iraſci qͣꝫuis pꝰ qꝫ illd̓ leuius iſtud fortius eſtimate lemus. Unde reſiſte ire ſi potes. ced ſi non potes ſi p̄uenerit ⁊ preoccup rit mentē tuam iracundia. ⁊ aſcendꝰ rit in te. non relinquas locum tuū. iꝰ cus tuus patientia eſt. hec ambronbꝰ Laboremus gͦ vt nullas lites ani iſ tiones cū proximo habeamus ne ſoꝰ ira noſtra in odiū tranſeat Si velo fragilitate noſtra per aliquod ꝯmeiꝰ offenderimus proximum. ſtatim t Diſt. I Ca. VIII. Liber .II. humilitatem ſeu per humilem ſatiſfa ctionē ſtudeamus curare hoc qd̓ in ꝓ rimū deliquimus. vt oratōnes noſtre putē poſſint eſſe in ꝯſpectu domini. qͣs p teatibꝰ noſtris ac alijs neceſſitatibꝰ dram illo fundimus. Ad hoc facien pum monet beatus auguſt. ſic dicens. ltes aūt nullas habeatis. aut qͣꝫ celer time finiatis. ne ira creſcat in odium. titabem faciat de feſtuca. ⁊ animā fa rat̉ ſpmicidam. Sic em̄ legitis Qui ddit ſrēm ſuum homicida eſt. Quicū bauitio pel maledicto vel etiam crimi ns obiectū aliquē leſerit. meminerit atiſfactionē quantorius curare qd̓ fe t. ⁊ ille qui leſus eſt ſiue diſcepta di nttēte. ſi aūt ſe inuicē leſerint. inui eſibi debita relaxare debebunt ꝓpter cdes veſtras quas vtiqꝫ quanto cele calores habetis tanto ſanctiores habe ebetis. hec auguſt. D Et notā ꝓvitiū ire multa mala infert ho ſam per iram māſuetudo amit ſuperne ymaginis ſimilitudo itur. Per iram etiam iuſticia re ſait. quia perturbata mens omne ſuror ſuggerit rectū putat. Per membroꝝ domina mēs captiua tut̉. que cum fuerit furore ſuccēſa in mēbra exteriora videlꝫ manus as ſiue percuſſiones ꝓximorum Et ſi manus in percuſſiones nō cet. ſinguam tamen ꝓtinus in ma ctionis verba vertit. fratriſqꝫ inte m a deo precibꝰ expoſcit. ſitqꝫ vt vo dce homicidiū peragat etiam cuꝫ nſone ceſſat. Hec ⁊ alia de vitio ire s grego. v. mora. exponens illuo mn. Uiꝝ ſtultum interficiet iracū ne ꝯmemorat dicens. Cū ſcriptū rautē domine cum tranquillitate cas. Sciendū nobis magnopere eſꝭ ſuotiens turbulentos animi mo ancte manſuetudinis virtute reſtringimus. redire ad ſimilitudinem conditoris conamur. nam cū tranquiſ litatē mentis ira diuerberat. dilaniatā quodammō ſciſſamqꝫ perturbat. vt ſi bimetipſi non ꝯgruat. ac vim intime ſimilitudinis amittat. Quanta ſit ira cundie culpa penſemus per quam dū manſuetudo amittitur ſuper ne ymagi nis ſimilitudo vitiatur. Per iram ſapi entia perditur. vt quid quove ordine agendum ſit omnino neſciat̉. Sicut ſcriptum eſt. Ira in ore ſtulti requieſ cit. Quia minirum intelligentie lumē ſubtrahit cum mentem ꝓmouendo cō fundit. Nam ꝯfuſus anmus nequaqͣꝫ explet etiam ſi intelligere aliquid pru denter valet. Per iram iuſticia relinq̄ tur. ſicut ſcriptū eſt. Ira viri iuſticiam dei non oꝑatur. quia dum perturbata mens iudicium ſue rationis exaſperat omne quod furor ſuggerit rectum pu tat. Per iram luxveritatis amittitur. ſicut ſcriptum eſt. Sol non occidat ſu per iracundiā veſtram. que cuilibet mē ti iracunda ꝯfuſionis tenebras incutit ⁊ huic deus radiū ſue cognitionis ab ſcondit. Per iram em̄ ſpūſſancti ſplē dor excludit̉. nam dū ira quieteꝫ men tis ſubtrahit. ſuam ſpūiſancto habita tionē claudit. Cuius receſſione animꝰ vacuus ad apertam mox inſaniā duci tur. nam ire ſue ſtimulis cor accenſum palpitat. corpus tre mit. lingua ſe pre pedit. facies igneſcit. exaſperant̉ ocu li. ore quidē clamorē format. ſed ſen ſus quid loquant̉ ignorant. Unde fit plerumqꝫ vt vſqꝫ ad aꝑtas manus ira ꝓſiliat. ⁊ qꝛ ratio longe recedit. auda cior exurgat. ſeqꝫ ipſuꝫ animus retine re non valet qui factus eſt poteſtatis a liene. ⁊ eo furor mēbra foras in ictibꝰ exercet. quo intus ipſam membroruꝫ dominā mentem captiuam tenet. Ali quando autē manus non exerit. ſed in q. iij. Liber .II. Diſt. I. Ca. VIII. maledictionis iaculo linguam vertit. fratriſqꝫ interitum precibꝰ expoſcit. ⁊ hoc deū ꝑpetrare expedit. qd̓ ip̄e ꝑuer ſus homo vel facere metuit vel erubeſ cit. Fitqꝫ vt voto ⁊ voce homicidiū per agat. etiā cū a leſione proximi manibꝰ ceſſet. Plerūqꝫ ira ꝑ ſilentium clauſa intra mentem vehemētius eſtuat. ⁊ cla moſas tacita ita voces format ⁊ verba ſibi. quibꝰ exaſperet̉ ⁊ obijcit quaſi in cauſa examinis poſita durius exaſpera ta reſpondet Sicqꝫ ſit vt perturbatus animus maiorem ſtrepitum ſui ſilen cij ſentiat. eumqꝫ grauius clauſe ire flā ma ꝯſumat. Sciendū vero eſt ꝙ non nullos ira citius accendit faciliuſqꝫ de ſerit nōnullos quidem tarde ꝯmouet. ſed diutius tenet Alij aūt qd̓ eſt nequi us ⁊ citius iracundie flammas accipi unt ⁊ tardius deponūt. Nonnulli vero has tardius ſuſcipiūt ⁊ citius amittūt In quibꝰ nimiꝝ quatuor modis liqͥdo lector agnoſcit qꝛ ad trāquillitatis bo num vltimus plus qͣꝫ primus appro pinquat. ⁊ malum ſecundū tercius ſu perat E Sed quid ꝓdeſt ꝙ iracū dia quomodo mentē teneat dicimus ſi non ⁊ qualiter ꝯpeſci debeat exprima mus Duobꝰ em̄ modis fracta poſſide re aīm ira deſueſcit Primus vt mens ſollicita anteqͣꝫ agere quodlibet incipi at. omnes ſibi quos pati poteſt ꝯtume lias preponat. quatenus re demptoris ſui ꝓbra cogitans aduerſa ſe preparet que nimiꝝ venientia tanto fortius exci pit. quāto ſe cautius ex p̄ſciētia arma uit. Qui em̄ improuidus ab aduerſita te dep̄hendit̉. quaſi ab hoſte dormiens inuenit̉ eūqꝫ inimicus eius citius ne cat qui non repugnantem ꝑforat. naꝫ qui mala imminentia ꝑ ſolicitudineꝫ prenotat. hoſtiles incurſus qͣſi in inſi dijs vigilās expectat. ⁊ inde ad victo riā valenter accingit̉. vnde neſciens deprehendi putabat̉. Sollerter gͦ amꝰ mus an̄ actionis ſue primordia cūcia debet aduerſa p̄meditari. vt ſemꝑ ſec cogitans ſemꝑꝯtra hec theorace pati tie munitus ⁊ quicquid acceſſerſt dus ſuꝑet ⁊ quicquid nō acceſſerit ſū crum putet. Scd̓s aūt ſeruande ma ſuetudinis modus eſt vt alienos exte ſus aſpiciamus. noſtra ī quibꝰ man exceſſimus delicta cogitemus Coſ derans em̄ infirmitas ꝓpria mala eſt ſat aliena. patienter nāqꝫ illatā imu am tolerat. qui pie meminit ꝙ forſa habeat ip̄e tolerare ⁊ quaſi aquā ſid extinguit̉. cū ſurgente furore cum ſ cuiqꝫ ad mentē culpa reuocat̉ qꝛ etꝰ beſcit peccati non ꝑcere. quibꝰ vel e vel proximo ſepe ſe recolit ꝑcendo ſꝫ caſſe. F Sed inter hec ſollertet l? endū eſt ꝙ alia eſt ira quā īpatienꝰ excitat. alia quā zelꝰ format. illa et tio iſta ex virtute generat̉. Si emī la ira exvirtute ſurgeret diuineal uerſionis īpetū phinees ꝑ gladit placaſſet De hoc ꝑ pſalmiſtā d̓rꝰ cimini ⁊ nolite peccare. Quod inb nō recte intelligūt. qui iraſci nos bis tantūmodo nō aūt ꝓximis deꝰ qn̄tibꝰ volūt. ſi em̄ ſic ꝓximos vi amare p̄cipimur. reſtat vt eoꝝ fe ſicut noſtris vicijs iraſcamur iteꝝ pſalmiſta d̓t. Turbatus eſt ſ oculus meus Ira quippe ꝑ viriū cat mētis oculū Ira aūt ꝑ zelū tulꝰ qꝛ quo ſaltem recta emulatione tur eoqꝫ niſi tranquillo corde ꝑt ꝯtemplatio diſſipat̉ Ipſe nāqꝫ rectitudinis qꝛ in egritudine me exagitat. eius mox aciem obſcu altiora in commotione nō videa, bene prius tranquilla cernebat inde ſubtilius ad alta reducit. ad tempus. ne videat reuerebat ipſa recti emulatio. eternam ponᵏ Diſt. k Ca. VIII. ¶ Liber .II. rulum tranquillitatem aperit. que hic anterim per ꝯmotōem claudit. ⁊ vnde mens turbat̉ ne videat. inde ꝓficit vt ad hidendū melius clareſcat. Nonnū Stero ꝯmotioni ꝯtemplatio iungitur rec preualet mens perturbata conſpi cete ad qd̓ vix valet tranquilla inhīa E Sed cū per zelū anmus mouet̉ cu tandū ſummopere eſt ne hec eadeꝫ que tmtrumento virtutis aſſumit̉ mēti ira dminet̉. ne quaſi dn̄a preeat. ſꝫ velut ancilla ad obſequiū ꝑata a rōis tergo reduaqͣꝫ recedat. etem̄ robuſtius ꝯtra vſtia erigit̉ cum ſubdita rationi famu at. Nam quantūlibet ira ex zelo recti ndinis ſurgat. ſi immoderata mentē vicerit rationi ꝓtinus ſeruire ꝯtemnit ranto ſe impudentius dilatat. quan o impatientie vitiū virtutē putat. vn E neceſſe eſt vt hoc ante omīa qui zelo ectitudinis mouet̉ attendat. ne ir a ex ta mentis dominiū tranſeat. ſed in vl rone peccati modumqꝫ ꝯſiderans ſur dente animi ꝑturbatōem ſubtilius ꝑ ractando reſtringat. aīoſitatēqꝫ repri rat. ⁊ motus feruidos ſub eqͥtate diſ tollat. ⁊ eo fiat iuſtior vltor alterius no prior extitit victor ſuus. qͣtenus ccuipas corrigat delinquentiū vt an̄ equi corrigit per patīam creſcat. ⁊ torē ſuū tranſcēdendo dijudicet. ne rpanter excitatus ipſo zelo rectitu mē ſonge a rectitudine aberret. Hec vtēd. In his igit̉ dictis ſanctiſſimi vi rolplicē iram eſſe audiuimus. Unā patientia excitet. Alia quam zelus Anat Prima eſt vitioſa. ſcd̓a eſt me ſoria. ſti actus ſuos cum diſcretione more dn̄ ꝓſecuta fuerit. nam ſi ze te defuerit. nec doctrina ſufficiet. rtimina ꝯpeſcent̉. ⁊ non ſolū ma e ſed etiā nonnunqͣꝫ bonos ad ma mninultat Teſtat̉ hoc beatus criſoſto neſūtet mnath. ſic dicens. Ita nāqꝫ ſi non fuerit. nec doctrina proficit. nec iuſticia ſtat. nec crimina cōpeſcuntur. Itaqꝫ qui cū cauſa occurrit ſi non ira ſcit̉ peccat. Patientia em̄ irrationabi lis vitia ſeminat. negligētiam nutrit. ⁊ non ſoluꝫ malos. ſed bonos ad ma lum inuitat. hec criſo. G Scien dum ꝙ ſunt nōnulli qui quidē diuer ſis virtutibꝰ ſunt prediti. ad zelum tn̄ anmaꝝ nimis ſunt pigri ⁊ peccantes quoſqꝫ quaſi ob cuſtodiā humilitatis increpare non preſumunt. vel ne cari tatem ꝑturbare videant̉. deliquentes arguere metuunt. Econuerſo ſunt nō nulli qui hoc qd̓ agunt in ſpū furoris agere ſe arbitrant̉ ſpū rectitudinis. ⁊ que veraciter exequunt̉ odio hoīm ex ercere ſe putant vel ſimulant odio viti oꝝ. De talibꝰ richardus de ſancto vi ctore in tracta. ſuꝑ benya. ſic d̓t. Quā multos videmus ſpū pauꝑes. ſpe gau dentes. caritate feruentes. multuꝫ ab ſtinentes. ad modū patientes. ad ze lum tn̄ animaꝝ nimis tepidos. multū qꝫ torpentes. Alij quaſi ob cuſtodiam humilitatis delinqn̄tes increpare nō preſumunt Alij ne caritatē fraternam ꝑturbare videant̉. peccantes arguere metuunt. Econtra multi qd̓ abſqꝫ du bio agunt in ſpū furoris agere ſe arbi trant̉ zelo rectitudinis. Et que veraci ter exequunt̉ odio hoīm exercere ſe pu tant. vel ſimulant odio vitioꝝ. Sed q̄ ſo ſeipſos interrogent. vtꝝ inveritate diligant quos quaſi inſtigante zelo tn̄ acerbe caſtigant. Illi em̄ pietate potiꝰ qͣꝫ crudelitate delinqn̄tes ꝓſequi cre dendi ſunt. qui interna illa gaudia ad que eos tot doloribꝰ inuitant per exꝑi entiā nouerunt. Mens aūt que carita tis adhuc ⁊ interne ſuauitatis exꝑs eſt rectitudinis normā in ſuo zelo mīme ſeruare poteſt Caritas enim docet quō tractare oporteat quos zelus caſtigat. q. iiij. ¶ Liber .II. ¶ Diſt. I. Ci Hec richardus. Iotandum etiam ꝙ reddere malū ꝓ malo eſt fragilitatis ſicut fecit ioab qn̄ interfecit abner in terfectorem fratis ſuis azahel. Sꝫ red dere malum ꝓ bono eſt ꝑuerſitatis. fi cut fecit iudas tradendo dn̄m Redde re aūt bonū pro malo eſt ꝑfectionis. ſi cut fecit ſcūs ſtephanus qn̄ pro inimi cis orauit. Reddere vero bonū ꝓ bo nō ē equitatis. ſicut fecit aſſuerus qn̄ mardocheum honorauit. P Sciē dū vltimo ꝙ filie ire ſunt he. viꝫ imꝑa cientia. diſcordia. rixa: ꝯtumelia. in iuria. ꝓteruia. malicia. maligītas. fu ror. clamor. indignatio. blaſphemia. homicidiū. Impatientia aūt eſt impe tuoſum animi motum non refrenare. Diſcordia vero eſt aliquoꝝ diſſenſio. quos prius amoris vinculū colligaue rat. Diſcordia aūt vel litigare valde ē rep̄henſibile. qꝛ ẜm beatū augu. Nihil eſt ſimilius actibꝰ demonū qͣꝫ litigare Rixa eſt motus ex diſcordia factus. Contumelia eſt voluntas ſe vindicās ꝑ exprobationem maloꝝ. vel ꝑ ꝟborū iniuriaꝫ. Iniuria eſt verbo vel facto cū aliquo iniuſte facem Proteruia ē ſubi caneo motu in verba obiecta obrumpe re vel ꝓrumpere. Malicia ē qua quis damnum alicui mollit̉. Malignitas ē mala voluntas hoīs cū vltra non poſſit Furor eſt intemꝑata tempeſtas animi rōnem ꝓhibens Clamor eſt voluntas ſe vindicans in exaltando vocem per vituperium ad alioꝝ aures ꝑueniens. Indignatio eſt voluntas ſe vindicans ꝑ ſignum moleſtie exterius declarata. Blaſphemia eſt voluntas ſe vindicans. ꝑ obprobriū deo ⁊ ſanctis oblata. Ho micidium eſt actuali volūtate in mor tem alterius moliri. Sic igit̉ patet ⁊ ⁊ habemus de vitio ire. Filius. Diſt. I. q. IX. Oſt explanationem de vitio ite nunc de vitio accidie ⁊ quid ſp ſit cupio informari. Ca. IX. Pater. I Ccidia ut dicit̉ beatus greg. eſt de virtute ſal dabili exercitō vtr iuſqꝫ hoīs languida deiectio Itē ẜm hugonē de ſctō victo Accidia eſt in ꝯfuſione mētis nata ſu ſticia ſiue tediū ⁊ amaritudo aī imme derata. qua iocūditas ſpūalis extibꝰ tur ⁊ quadaꝫ deſꝑatione in ſemetipi ſubuertit̉ Eſt aūt accidia animi torſꝭ quo quis aut bona negligit inchoate aut inchoata implere faſtidit. R Sunt aūt duo nomina huius vitij. ſ triſticia ⁊ accidia. quorum nominum hec eſt ratio. qꝛ in peccato iſto eſt au ſio a ſpūali bono. qd̓ eſtimat̉ graue ſ cut ieiunare vigilare ⁊ hmōi ⁊ rōe ſꝰ ius d̓r triſticia. Eſi etiam ibi ꝯuet ad creaturam .ſ. ad quietem. que eſt mat̉ leuis. ⁊ rōne huius d̓r accidia Patet ex his ꝙ hoc vitium ꝓnt̓ vocꝰ tur triſticia opponit̉ leticie ſpūali. qͥꝰ eſt in exercitio ſpirituali ſed prontus catur accidia opponit̉ fortitud im e conſiſtit in aggrediendis arduis ⁊ꝰ ſtinendis aduerſis. qꝛ per ea habetꝰ nima tediuꝫ de omni ſpirituali dimꝰ li. L Circa quod notandum a aliquis volūtarie ſe ſubdit obediemꝰ ⁊ precepto ⁊ tamen triſtetur de aſiqͥs opere afflictiuo. ⁊ laborioſo. eo ꝙ ter hoc ſentiat aliquā corporaleᵐ ᵍº uitatem ſicut contingit in ieiunijs. gilijs ⁊ ceteris caſtigationibꝰ corꝑ Sed tamen prout valet qͣꝫuis cū di cultate illa que prius voluntarie ſp perat exequitur. talis triſticia non o accidia. quia non eſt de interiori be ſed de exteriori malo. vnd̓ etiā ⁊ maꝰ res dicunt̉ in lacrimis ſeminaſſea ¶ Liber .II. Diſt. I Ca. IX. ſtatur hoc beatus thomas de aquino ſic bicens. Si quis voluntarie implens boīam vel p̄ceptū triſtet̉ de aliquo op te afflictiuo vel laborioſo. talis triſtici ⁊ non eſt accidia. qꝛ non eſt de interio ti bono ſed de exteriori malo. Unde ⁊ martires dicunt̉ in lacrimis ſeīaſſe vt augu. exponit. Nec illa triſticia paſſio ins eſt accidia. qꝛ nō eſt de interiori bo no ſed de exteriori malo Hec tho. Si alt preualente triſticia ex aliqua neg ndētia ſeu incuria hoīs nequaqͣꝫ oppri iſit affectus ⁊ deliberato animo ⁊ non tenſtēte omittit̉ bonuꝫ opus ad quod ſuis tenet̉. tunc talis triſticia fiue ac cidia habet culpā. ¶ De hoc idē binas d̓i Triſticia d̓r oē aggrauans ndūantū opprimit affectū ne inſurgat ra cene operandum. ⁊ hec aggrauat io tuticie in bonis magis hꝫ rōnem cul te qͣꝫ pene. qꝛ eius principiū ex nobis Ir. hecthomas. Un̄ reſiſtendū eſt acci ęle. nec ꝓpter hmōi vitiū obmittendū ropus bonū ⁊ illa que ꝑtinent ad ſa rem. Nam per pctm̄ ꝓuocat̉ deus ⁊ mumm ſue gratie ſubtrahit his qui ad cleſtia regna querēda fuerint accidi Ceſtat hoc beatus fulgē. qui dicit. gant̉ angeli. irritat̉ deus. ſubtrahi Et munus. duꝫ animus humanus celeſtia accidioſus fuerit ⁊ infirmꝰ Dec ille. Qui igit̉ vult aſſequi premi rrūturē glorie excutiat pigriciā ſeu idiā a ſe ⁊ in bonis operibꝰ ſe exer qꝛ multi ſunt qui regnare quidē ſetant cum xp̄o. ſed laborē nolūt ꝓ xp̄o. De talibꝰ beda ſic dicit ſt ⁊ nonpult piger. Recte pigri vo ſo denotat̉. qui vult regnare ⁊ nō tate ꝓ deo. delectant p̄mia cū pol ¶r. deterrēt certamina dum terrē Et beatus bernar. dicit de eodē. qͣꝫ ꝯnci poſtteo pn̄e ire volunt. cum ta ⁊ te peruenite nemo ſit qui nolit. hec ſcientibꝰ cunctis ꝙ delectationes ſunt in dextera tua vſqꝫ in finem. ⁊ ꝓp terea volunt omnes te frui. ac non ita te imitari. ꝯregnare cupiunt ſed non ꝯꝑati. non curant querere que tn̄ deſi derant inuenire. cupientes ꝯſequi ſed non ſequi. hec bernar. Cupientes igit̉ efficaciter has ꝓmiſſas dn̄i delectatio nes. tunc cauenda eſt valde accidia. qꝛ de ipſa ꝓcedit tepiditas que hoīem ad multa incongruentia perducit. nā tepidoꝝ eſt leticia remiſſa. breuis ⁊ ra ra ꝯpunctio. tepida ꝯuerſatio. obediē tia ſine deuotione. oratō ſine cordis in tentōe. lectio ſine edificatōne. amant enim terrenas ꝯſolatōnes ⁊ ſuas affe ctiones raro in deū dirigunt. Und̓ ber nardus. Pernicioſa tepiditas id̓o fu gienda. nam tepidoꝝ remiſſa ē leticia puſillanimis triſticia. quoꝝ breuis ra ra ꝯpunctio. animalis cogitatio. tepi da ꝯuerſatio. quoꝝ obedientia ſine de uotōe. ſermo fine circūſpectione. ora tio ſine cordis intentōe. lectio ſine edi ficatōe. Quos deniqꝫ vt videmus vix gehenne metus inhibet. vix pudor co hibet. vix frenat ratio. vix diſciplina coercet. Huiuſmodi autem ſi diu ita permanſerint ſub onere. aut opprimū tur ⁊ ſuccūbunt. aut quodam modo in inferno ſunt ⁊ nunqͣꝫ ad plenum reſpi rant in luceꝫ miſerationū domini. nec in libertatem ſpūs. qui ſolum facit iu gum ſuaue ⁊ onus leue. Inde autē per nicioſa tepiditas emanat. quia volun tas eorum nōdum purgata eſt. nec bo num ſic volunt vt nouerunt a ꝓpria ꝯcu piſcentia abſtracti ⁊ illecti Amant em̄ in carne ſua terrenas ꝯſolatiūculas. inde eſt ꝙ raro affectōes ſuas in deuꝫ dirigant. ⁊ eoꝝ ꝯpūctio nō eſt ꝯtinua ſed horaria. Impleri aūt viſitatōnibꝰ dn̄i anima que his diſtractionibꝰ ſub iacet non poteſt. ⁊ quanto magis illis Diſt. I. Ca. IX. .Liber .II. euacuabit̉ tanto amplius iſtis imple bit̉. Non em̄ ſpūs ⁊ caro ⁊ tepiditas in vno domicilio ꝯmorant. preſertim cū ip̄a tepiditas ſoleat domino vomi tum ꝓmouere. hec beatus bernardus. N De triſticia etiam ſciendum ꝙ valde periculoſa eſt naͣm cuꝫ animum occupat multa mala inducit. Oratio nes namqꝫ explere cū alacritate nō ſi nit. ſacre lectioni intendere ꝓhibet. trā quillū ⁊ mitem fratribꝰ eſſe non patit̉ ad cūcta oꝑa virtuoſa impatientem ⁊ aſperū reddit. Interdū etiā nullis cau ſis ex igentibꝰ quodam merore depri mit. Sed huic vitio reſiſtendum eſt ſi cut fornicationi vel ceteris vitijs. que tot mala eam patientibꝰ ſolet inferre De hoc d̓t caſſianus in quibuſdā col lationibꝰ patꝝ. Edaces triſticie ſtimu li retundendi ſunt. que ſi paſſim ꝑ ſin gulos incurſus ⁊ incertos ac varios caſus obtendendi aīm nr̄m habuerit facultatem. ab omni nos ſeꝑat diuine ꝯtemplationis intuitu. Non orōnes explere cū ſolita cordis alacritate per mittit. non ſacraꝝ lectionū remedijs incumbere. tranquillum quoqꝫ ac mi tem fratribꝰ eſſe non patit̉ ⁊ ad cūcta oꝑationuꝫ vel religionis officia impa tientem ⁊ aſperū reddit. Interdū etiā nullis exiſtentibꝰ cauſis inimici ſubti lis inſtinctu magnoꝑe repente mero re deprimit̉ O Eſt etiaꝫ aliud de teſtabile te iſticie genus. qd̓ deſperatio nem aīe mittit delinquēti. qd̓ nec cha yn fecit poſt fratricidium penitere. nec iudam poſt traditionem domini ſed il la triſticia que pm̄am ad ſalutem ſtabi lem oꝑat̉. obediens ē. ⁊ affabilis mā ſueta ⁊ humilis ac patiens vtpote ex caritate dei procedens. Quapropter abſqꝫ illa que ꝓ pm̄a ſalutari vel ꝓ ſtu dio ꝑfectionis ſeu ꝓ deſiderio ſuſcipi tur futuroꝝ. oīs triſticia tam qͣꝫ ſeculi ⁊ que mortem infert equaliter repellen da eſt ſicut fornicationis ſpūs ſeu ph̓i largie vel ire. hoc em̄ mō vniuerſarum triſticiarum genera valebimus ſuꝑate cum eternaꝝ rerum ac futuraꝝ intuſta ſemꝑ leti nec caſibꝰ deiecti preſentibꝰ nec ꝓſperis fuerimus elati. vtraqꝫ ve lut caduca ⁊ mox tranſeūtia ꝯtempi tes. hec caſſianus. Dicit de hoc ioha nes abbas montis ſinai. Qui cecidi mus. ꝯtra triſticie demonem pre oībꝰ pugnemus. ip̄e em̄ tempore oratioſꝰ aſſiſtens. ab oratōe euacuare nos vni Beatus etiaꝫ bernardus. triſtitiam. puſillanimitatem. que ex illa orit̉ mo net caueri ſic dicens. Oportet punſia nimitatem ⁊ triſticiā in oībꝰ. queas da ſunt tolerandam caueri. quia hy rem datorem diligit deus Nec turte quis puſillanimitate ſpūs. hoc em̄ qua tum p̄t laborat aduerſarius noſtet holocauſium noſtrum deuotionis pis uedine euacuet̉. ⁊ vt minus acceptū ſit deo. ⁊ conſcīa noſtra ſpiritualisꝰ dio minus exhileret̉. ſicqꝫ de punu nimitate tolerantie etiam conſcient puſillanimitas generetur. hec berna dus. P Sciendū ꝙ accidia hꝰ bet plurimas filias vt ſunt iſte. torp animi. deſidia. pigricia. puſillamiꝰ tas. negligentia. īprudentia. inciteo ſpectio. ignauia. rā cor. deſꝑatō. endbr tio mentis circa illicita. Corporat eꝰ quo qͥs aut bona negligit inchoare aꝰ inchoata implere faſtidit Deſidiaq legnities qͣ qͥs bona aggredi ſormidꝰ Pigritia. c mētis inertia vel aī fatiꝰ tio qͣ qͦs ꝯſūmare faſtidit īchoatu ꝙ ſillanimitas ē aī anguſtia. qͣ qͦs timꝰ aggredi magna Negligētia eſt tor animi. quo quis minus diligens eſc equi. quod deberet Imprudētia eſt tis obtenebratio. qua quis miſſū ꝓuidus in preuidendo preterita vs Liber .II. Diſt. I. Ca. X. tuta. Incircumſpectio eſt animi vitiū quo quis minus caute diſcernit ꝯtrari ciate vitioꝝ. vt ſi quis vitans auarici am incidit in ꝓdigalitatē. Ignauia ē pitiū animi quo quis in nullo oꝑe ad hibet debitā diſcretionē. Rancorē in deteratū odium. Deſperatio eſt diffi centia de d̓ina miſcd̓ia ꝓpter defectuꝫ metitoꝝ. Diffidentia aūt meritorum nater eſt diffidentie premioꝝ Euaga tio mētis eſt circa illicita. qn̄ homo ab ſorptus eſt triſticia ⁊ non habens in ſe bſide delectet̉ euagat̉ ad omnia q̄rens celectatōem. ⁊ ſic pꝫ de vitio accidie. Filius. Oſtqͣꝫ informatus ſum de vitio Medoceri. accidie. nunc de peccato auaricie Ca .X. Pater. O Cire debes qd̓ auaricia vt ait tullius. eſt im noderatus amor habendi. Item aua cicia ẜm beatum bern. eſt quarum libet teꝝ inſatiabilis ⁊ inhoneſta cupido. Eſt etiā auaricia peſtis cum cupidita te acquirendi vel retinendi diuitias. tbnores ⁊ ſcīam Itēm auaricia ſcd̓m apoſtolū d̓r ydoloꝝ ſeruitus. qꝛ homo catus exhibet creature quod debet cre atori .ſ. fidem. ſpem ⁊ dilectioneꝫ. hoc cmm auari exhibent pecunie In hoc er do ſpecialiter reprehendunt̉ iſti qui rei piſiſſime amore ſuum exhibent .ſ. pe cume que de terra tollit̉. quā creaturā ceus infimā ordinauit. De hoc Inno tentius et iā ſic dicit. Auaricia ẜm apo ſolum eſt ydoloꝝ ſeruitus qꝛ ſicut ydo rarria ſeruit ſimulacro. ſic auarus the auto. nā ille cultū ydolatrie libenter amn pſiat ⁊ iſte cumulū pecunie libenter augmentat. Ille cū omni diligētia co nt ninulacꝝ. ⁊ iſte cum oī cura theſau ram cuſiodit. ille ſpem ponit in ydola tria. ⁊ iſte ſpem ꝯſtituit in pecunia. ille timet mutilare ſimulacꝝ. iſte timet mi nuere theſauꝝ. hec innocen. Et notan dum ꝙ auaricia non ſolū eſt in appeti tu auri ⁊ argenti. ſed in omnibꝰ rebus que inordinate cupiunt̉ debet intelligi Unde beatus aug. Auaricia quippe nō in ſolo argento ⁊ auro vel in nummis ſed in omnibꝰ rebꝰ que cupiunt̉ inor dinate intelligenda. Ubicunqꝫ plus oīno vult quiſqꝫ qͣꝫ ſatis eſt. hec autem auaricia cupiditas eſt. cupiditas vero improba voluntas eſt. ergo improba voluntas maloꝝ omniū eſt cauſa. Hec ambro. De eodē etiam dicit yſaac ab bas ſyrie. Qui cupiditate ligatus eſt ſeruus vitioꝝ exiſtit Et ne putes ꝙ ſit cupiditas queſtus tm̄ modo auri ⁊ ar genti. ſed oīs rei cuiuſlibet in qua volū tas tua pendet. hec yſaac. Accē eſt aūt vt animus huic vitio viriliter reſiſtat anteqͣꝫ preualeat. qꝛ quē auaricia poſ ſidet hic ſatiari nunqͣꝫ diuitijs p̄t. Un de auguſt. Auarus vir inferno ſimilis eſt. Infernus em̄ quantoſcūqꝫ deuora uerit nunqͣꝫ dicit ſatis eſt. Sic ⁊ ſi om nes theſauri ꝯfluxerint in auaꝝ. hec au gu. Tales igit̉ auari qui ſic res tranfi torias diligunt tanto magis affligun tur cū eas perdunt. quanto validius ⁊ tenacius eas prius amauerūt. Quod ꝓbat yſidorus ſic dicens. Qui pluſqͣꝫ oportet res tranſitorias diligunt. ma iorem ſibi ingerunt dolorem res abla te qͣꝫ amorem prebebant poſſeſſe. Gra ui enim dolore amittunt̉ que cum mag nō amore habent̉. minus aūt carendo dolemus que minus poſſidendo diligi mus. hec yſidorus. Unde calcanda eſt auaricia ſiue cupiditas que ſuos ama tores ita affligere ſolet. ⁊ ſe diligētes vt ita dicā magis vorare qͣꝫ portare cō ſueuit. De hoc beatus auguſt. ſic dicit Preſens ſeculū eſt quaſi mare. ventus Liber .II. Diſt. ſ. Ca. X. magnus et tempeſtas valida. in mari vnicuiqꝫ ſua cupiditas eſt. Amas deū ambulas ſuꝑ mare ſub pedibꝰ tuis eſt ſeculi timor. Amas ſeculū abſorbet te. amatores em̄ ſuos vorare nouit nō por tare Sed cū cor tuū fluctuat cupidita te inuoca xp̄i diuinitatem. Cupiditas aūt nihil aliud eſt niſi amor reꝝ tranſe untium Cupiditatis vero minuēde in icium eſt deum timere. qui ſolus time ri ſine amore non poteſt regnat aūt car nalis cupiditas. vbi non eſt dei cari tas. hec augu. Amoueamus ergo a no bis cupiditatem. vt deo adherere vale amus ꝑ caritatē. qꝛ vt d̓t. beatus greg. Auctori noſtro aliter inherere nō vale mus niſi cupiditatem a nobis que eſt omnium maloꝝ radix abſcindamus. hec grego. Tanto nāqꝫ vnuſquiſqꝫ diſ ſimilior eſt deo quanto fuexit in rebus tꝑalibꝰ cupidior. qꝛ ſicut caritas facit hominem ſimilē deo ſic cupiditas diſ ſimilem. Quod ꝓbat beatus augu. ſic dicens Quanto homo ſimilior eſt deo tanto fit ei propinquior qꝛ nulla eſt a lia ab ip̄o longinquitas qͣꝫ eius diſſi militudo. tanto autē eſt ei diſſimilior anima quanto reruꝫ temporalium mu tabiliumqꝫ cupidior. R Ex hoc dicto excipiunt̉ duo documenta. Pri mum eſt ꝙ ꝑfectio humana ꝯſiſtit in aſſimilatione diuina Secundum ꝙ cupiditas opponit̉ caritati. qꝛ ſicut per caritateꝫ homo fit deo ſumme ſimilis ita ꝑ cupiditatem maxime diſſimilis Quicūqꝫ etiaꝫ laborat ꝓ temporalibꝰ diuitijs vt poſt adeptionem illarum ſe libere poſſit tradere luxurie ⁊ alijs la ſciuijs. hic talis efficit̉ habitaculū ſpi ritus maligni. probat hoc beatus gre gorius ſic dicens. Demonum habita culum fit quiſqꝫ in hoc ſeculo. qui ꝓp ter diuitias ⁊ honores laborat. quas poſtqͣꝫ conſecutus eſt. tradit luxurie. vt que auaricia ꝯgregauit luxuria conſu mit. hec grego. Princeps aūt huius mundi videlicet diabolus eijcit̉ foras quando ex toto corde renunciat̉ huit mundo. qꝛ vincunt̉ inuiſibiles poteſta tes .ſ. maligni ſpūs qn̄ in nobis vin cunt̉ viſibiles cupiditates De hoc di beatus auguſti. ſic. Princeps huius mundi miſſus eſt foras ab animis eoꝝ qui coherent verbo dei ⁊ non diligum mundum. cuius ille princeps non. t ipſe dominus eſt huius mundi. Sed princeps cupiditatis earum. quibꝰ co cupiſcit̉ oē quod tranſit. vt ei ſubiati ant qui negligunt eternum deuꝫ A pli inſtabilia ⁊ viſibilia ⁊ mutabilia. Na dix eſt eī oīm maloꝝ cupiditas. miti tur diabolus foras. quādo ex toto tor de renunciat̉ huic mundo. ibi vincum tur inimici nobis inuiſibiles poteſta tes. ibi vincunt̉ viſibiles cupiditateꝫ ⁊ ideo qꝛ ſi in nobi ſmet vincimus ie poralium rerum cupiditates ncc̄e eū vt in nobiſmetip̄is vincamus ⁊ illb qui ꝑ illas cupiditates regnat in hpie hec augu. Unde reſiſtendū eſt auariciꝰ ne dominet̉ ſed potius vt ancilla ſub dita ſit rōni. Un̄ ſeneca. Pecume b imꝑare non ſeruire. Pecunia ſi vti ſt as ancilla eſt. ſi neſcis domina. Sieᵐ am pecuniā habueris neceſſe eſt. vt io metip̄m aut pecuniaꝫ vilē habeas. ſeneca. S Dicit̉ etiā in eccleſiaſūꝰ co. ꝙ auro nihil eſt ſceleſtius ⁊ hoc ꝑ ter quatuor cauſas. Primo qꝛ ommiꝰ fere ſcelera ꝑauaritiā ꝑpetrant̉. vtꝰ ta ⁊ homicidia ⁊ hmōi. Secūdo ꝯtꝰ legem eſt nature Unde d̓r luce. Qle cūqꝫ vultis vt ſaciant vobis hoīes neꝰ Tercio qꝛ contra legem ſcriptam d de luce. Eſtote miſericordes ſicut ⁊ ẜ ter veſter celeſtis miſericors eſt. Oꝰ to quia eſt contra legem vniuerſale que eſt in omnibꝰ rebus. que ꝯpellulꝰ Liber .II. Diſt. Ca. XI. ſe date. Auarus vero captiuas detinei tes ne ſe ꝯmunicare poſſint. T Altimo notandū ꝙ he ſunt filie auari dle. videliꝫ ſymoma. vſura. furtū. per rutiū. mendaciū. rapina. inquietudo. pſolētia. dolus. fallacia. fraus. prodi tio. obſtinatio. iniuſtum iudiciū Sꝫ noma eſt ſtudioſa cupiditas emendi cei vendendi ſpūale vel ſpūali annexū Aſura eſt ſtudioſa cupiditas recipiē er aliquid vltra ſortem vel vbi ampliꝰ teduitit̉ qͣꝫ datur. Furtū eſt vſurpa dſo ſatentis rei inuito dn̄o. Periu tiū eſt mendaciū iuramento firmatū. ſo ſepe ſit in emptione ⁊ venditōne. Sſendaciū eſt vocis falſe ſignificatio tam intentōe fallendi. Rapina eſt pſolenta predatio rei aliene Inqui tindo eſt alicuius iniuſta ꝯmotio. Ui eletia eſt que ſit alicui nocendo palaꝫ tet acta mala. Dolus eſt fraudulē ⁊ deceptio Fallacia eſt q̄ ſit per ver roeceptionis in occulto. Fraus ē eteptio per facta que fit in pn̄tia illi edūi decipit̉. Proditio eſt idē qd̓ ptio q̄ ſit in abſentia decepti. doſtinacio eſt pertinacia in malo. muſium iudiciuꝫ eſt iniuſte ſnīe ꝓla Fet timore pel cupiditate pecume ꝓ e Filius. cbita informatione de pctō aua ticie. nunc de peccato gule cupio Et primo quid ſit gula. XI. Pater. U Ula ut dicit be vanlas. Item em bugonem de atis auguſti. eſt immoderata rrolicer?. Sula ē immoderatuis reutus edendi Item gula vorax eda ematutē ſribꝰ nōꝯtenta Notan Inalt ꝙ himnana natura tene qui ne nto cendia piet hoſipa enitis imagnā miſeriam cecidit. ⁊ ꝓpter hoc multis neceſſitatibus oppreſſa. nihil in hac vita niſi vt affli geret̉ inuenit Unde cū neceſſitatibus noſtris pluſqͣꝫ expedit deſeruimus mē tis curam negligimus. ⁊ miſerie nr̄e infirmitatis ſuꝑaddimus ſqualorem culpe. Ande ſancti viri in oī qd̓ agunt ſeipſos ſtudioſe diſcutiūt. ne quid ab eis pluſqͣꝫ nature ſue infirmitas requi rit ex igant. At econtra praui non ſolū in nature neceſſitatibꝰ non ſunt ꝯten ti ſed victi delectatōe carnali etiam in voluptate gule ac ceteris vitijs ſe im mergūt De hoc beatus gre. xx. mora. ſic dicit. Natura igit̉ humana bene cō dita ſed ad infirmitatē vitio volupta tis lapſa in calamitatem cecidit. quia preſſa innumeris neceſſitatibꝰ nihil ī hac vita niſi vnde affligeretur inuenit Sed tamen eiſdeꝫ nature neceſſitati bus plerumqꝫ plus qͣꝫ expedit deſerui mus. mentiſqꝫ curam negligimus ex miſeria negligentie infirmitati noſtre addimus ſqualorē culpe. Neceſſitateſ namqꝫ naturales hoc habere valde pe riculoſum ſolent. ꝙ ſepe in eis mīme diſcernit̉ quid circa illas ꝑ vtilitatis ſtudiū quid per voluptatis vitiū occur rat. crebro em̄ occaſione ſeductōnis in uenta dum nccītati debita reddimus voluptatis vitio deſeruimus. ⁊ infir mitatis velamine an̄ diſcretōis ocl̓os excuſatio nr̄a palliat. ac qͣſi ſub patro cinio explēde vtilitatis occultat. infir mitatē vero nr̄e nature per negligētiā laxare nil aliud eſt qͣꝫ calamitatis mi ſeriā addere. ac vitioꝝ ſqualorē ex ea dem miſeria multiplicare. Un̄ ſancti viri in oī qd̓ agunt ſtudioſiſſima intē tōe diſcernunt. ne qͥd ab eis plus natu re ſue infirmitas qͣꝫ ſibi debeat̉ exigat. ⁊ ne ſub nccītatis tegmine in eis viti um voluptatis excreſcat. Aliud enim ex infirmitate. aliud ex tēptatōis ſug Liber .II. Diſt. I. Ca. XI. geſtione ſuſtinent. ⁊ quaſi quidam re ctiſſimi arbitris inter neceſſitatem vo luptatemqꝫ ꝯſtituti hanc conſulendo ſubleuant illā premendo frenant. Un de ſit vt ⁊ ſi infirmitatis ſue calamita tem tolerant tamen ad ſqualorem mi ſerie ꝑ negligentiam non deſcendant. at econtra praui gaudēt in his corrup tionibꝰ ſuis ac neceſſitatibꝰ que nimi rum eos ad vſum voluptatis retorquēt cū enim reficiendis cibo corporalibus nature ſeruiunt pro delectatione gule in voluptatis ingluuie deſcenduntur. Cum regendis membris veſtimenta querunt. non ſolum que tegūt ſed etiā que extollunt appetunt ⁊ ꝯtra torporeꝫ frigoris non ſolum que per pinguedi nem muniant ſed etiam que per molli ciem delectent. Et non ſolum que per molliciem tactum mulceant ſed ⁊ que per colorem oculos ſeducant. hec gre gorius X Sciendum etiam eſt ꝙ nequaqͣꝫ aliquis ad ſpiritualis a gonis certamē ꝯſurgere poteſt. niſi ho ſtis prius interior videlicet appetitus gule fuerit edomatus Quia niſi quis ex ea que magis ſunt vicina ꝓſternat. ad ea que longius ſunt expugnāda nō preualebit. Nec merebit̉ grauiores pugnas nequitiaꝝ celeſtium experiri. ſi carnem fragilem reſiſtentē ſpiritui nequiuerit ſubiugare. qui em̄ gule ſu ꝑfluos appetitus cohibere nō pōt. quo modo valebit carnalis cōcupiſcentie eſtus extinguere. Et qui nō valēt paſ ſiones hmōi cōpeſcere. qualiter pote rint occultas temptationes debellare qͣꝫ plures em̄ ordinem certaminis ig norantes edomare gulam negligūt. ⁊ tn̄ ad ſpūalia bella ꝯſurgunt. qui aliqn̄ etiā multa q̄ magne fortitudinis ſunt faciunt. ſed dominante gule vitio. per carnis illecebra oē qd̓ fortiter egerunt ꝑdunt. Et dum venter non reſtringit̉ ꝑ carnis ꝯcupiſcentiam videlicet per luxuriam ſimul cuncte virtutes obtu untur. De hoc beatus grego. xxx. mo ral̓. exponens illud dictum Clamore exactoris nō audit ſic aitꝭ. Quis ini ligi exactor alius niſi diabolus poteſt qui ſemel iam paradiſo hoī male pe ſuaſionis nummum ꝯtulit. ⁊ quotidie ab eo huius debiti exigere reatum qu rit. huius exactoris ſermo ē ꝑſuaſion male inchoatio. huius exactoris cia mor eſt iam nō leuis ſed violenta tem ptatio. hic exactor .i. temptator lodꝰ tur cū leuiter ſuggerit. hic exactor cu mat cum fortiter temptat. Clamore exactoris non audire eſt violēter tem ptationum motibꝰ minime cōſenti audiret em̄ ſi ea que ſuggerit faceter cum peruerſa agere deſpicit recteꝰ tur clamorē exactoris nō audiet. ſ nulli vero hoc loco ꝑ exactorem veniꝰ intelligi volunt. ip̄e nāqꝫ a nobis q dam debitum exigit. qꝛ quotidiano fructum ſibi humani laboris impen etiam ꝑ naturaꝫ querit. Abſtinen igit̉ viri. qui dum violentia gule dꝰ deria reprimunt. quaſi clamantis actoris ꝟba ꝯtemnunt. ſed cū ꝯtineꝰ viro contra innumera vitia muſta tutum certamina ſuppetunt. cur ſus actoris clamore cōtempto de ſoloꝰ ventre d̓r ꝙ eius impetū impulſulꝰꝰ reſtrīgit. niſi ꝙ nullus palmā ſi certaminis apprehendit. qͥ nō in ſ ipſo prius ꝑ afflictā mētis vel veᵐ ꝯcupiſcentiā carnis incentiua beꝰ rit. Neqꝫ em̄ ad ꝯflictum ſpūalisꝰ nis ꝯſurgit̉. ſi nō prius intra no ip̄os hoſtis poſitus gule viꝫ al edomat̉. qꝛ ſi nō ea q̄ viciniora nꝰ ſunt ꝓſternimus. nimiꝝ īaniter a q̄ lōgius ſunt īpugnanda tranni Incaſſum nāqꝫ ꝯtra exterioresⁱ cos in cāpo bellū gerit̉. ſi intra ip Liber .II. Piſt. I. Ca. XI. els menia cuius infidiās habet̉. mens uoqꝫ ipſa certantis ſub graui ꝯfuſio nrs de decore a ſpiritalis certaminis cō oteſſione repellit̉. qn̄ infirma in car replio gule gladijs ꝯfoſſa ſuperatur. am cū ſe paruis ꝓſterni ꝯſpicit. ꝯftli pete maioribꝰ erubeſcit. Nonnulli ꝟo vedinē certaminis ignorantes edoma dulam negligūt ⁊ ad ſpiritalia bella ꝯlutgunt. qui aliqn̄ etiam multa que ndne ſunt fortitudinis faciūt. ſed do mmāte gule vitio per carnis illecebra ꝯmē qd̓ fortiter egerint perdūt ⁊ dū entet non reſtringit̉ per carnis ꝯcupi rentiā ſimul cuncte virtutes obruent̉ ande ⁊ nabuchodo noſor vincēti ſcri t. princeps cocoꝝ deſtruxit muros ctuſalē Quid enim per muros iheru ne ſignificans ſcriptura exprimit ni tpittutēs anime q̄ ad pacis viſionem erdit. Aut quis cocorū princeps niſi entet accipit̉. cui diligētiſſima a co rentibꝰ cura ſeruit̉. Muros igit̉ ihe malē princeps cocoꝝ deſtruit. qꝛ vir res anime dū non reſtringit̉. venter tait. Hinc eſt ꝙ paulus ꝯtra meni a ulalē decertanti vires cōcor prin pmūbttahebat cum diceret. Caſtigo ſus meū ⁊ in ſeruituteꝫ redigo ⁊cͣ. Incetiam ꝓmiſit dicens. Sic cur mon quaſi in incertū. ſic pugno non raetē perberans. qꝛ cum carnē ip ctt ingimus ꝯtinentie noſtre icti dnon aētē ſed immundos ſpūs ver anus. Et cū hoc qd̓ intra nos ē ſub tus. extta poſitis aduerſarijs pu poē damus. Hinc eſt ꝙ tex babilo etu ſiccendi ſornacē iuberet. napte ſti picis ⁊ malleole miniſtrare cō berꝭ precepit. ſed tn̄ abſtinentes ꝑue elociale mlmneꝯſimit. quia anti mē ſoſtis licet innumeras ciboꝝ cō vicētuas noſitis obturibꝰ opponat. dd ſibidiinis ardor creſcatin bonis mentibꝰ ſpūs ſuperni gratia inſibilat. ⁊ a carnalibꝰ ꝯcupiſcentie eſtibꝰ ille ſe ꝑdurant ⁊ ſi vſqꝫ ad temptationem cordis flāma ardeat. vſqꝫ ad ꝯſenſum tamen temptatio non exurgat. hec gre gorius. De hoc dicit caſſianus in col lationibꝰ patrum. Impoſſibile inquit eſt extingui ignita corꝑis incētiua pri uſqͣꝫ ceteroꝝ quoqꝫ principalium viti orum fomites radicitus excidant̉. pri ma nobis calcanda eſt gule ꝯcupiſcē tia. ⁊ eouſqꝫ extenuanda mens non ſo lum ieiunijs veꝝ etiam vigilijs. lectōe quoqꝫ ⁊ crebra ꝯpunctōne donec eiuſ modi meditationibꝰ occupata ꝑiter ⁊ poſſeſſa ipſius ſibi refectōne non tam iocunditati ꝯceſſam qͣꝫ oneris vite ſi bi impoſitam recognoſcat. illud enim eſt cunctaꝝ luctaminū fundamentum vt primitus carnaliū deſiderioꝝ incē tiua perimant̉ Non enim merebimur mentis robore ꝯquiſito grauiores pu gnas nequiciaꝝ celeſtiū experiri ſi car nem fragilem reſiſtentem ſpūi noſtro ſubiugare nequimus. Qui enim gule ſuperfluos appetitus inhibere nō potu it. quomō eſtus carnalis ꝯcupiſcentie valebit extinguere. ⁊ qui nequiuerint paſſiones huiuſmodi ꝯpeſcere. quali ter occultos nulloqꝫ hominū teſte pru rientes poterit debellare. non enim eſt nobis aduerſarius extrinſecus formi dandus. in nobiſipſis hoſtis eſt inclu ſus. inteſtinū nobis quotidie ingerit̉ bellum. deuicto eo omnia que forinſe cus ſunt reddent̉ infirmi ac militi xp̄i vniuerſa ꝑata erunt ⁊ ſubdita. De vi tio gule etiam dicit Iohannes abbas montis ſinai in tractatu de. xxx. gradi bus ſic. Gula eſt preparatio deliciarū delectantiū. ꝯditrix delectatōis fons libidinis Gula eſt ciboꝝ ſatietas. pa ter fornicationis. tribulatio vero ven tris. ꝯculcatio eſt caſtitatis. Qui ſuū Liber .II. Diſt. I. Ca. XI. ventrem fouet ⁊ nutrit ⁊ ꝯtendit ſpiri tum vincere fornicationis. ſimul eſt vo lenti cū oleo incendiū extinguere S ſpōpondiſti xp̄o iheſu auguſtam ⁊ artā ambulare viaꝫ. anguſta ventrē. Mēs ieiunātis orat vigilanter ⁊ ſobrie. nō abſtinentis vero replet̉ ydolis īmun dis in menſa alimentoꝝ recumbēs ad refectionem affer in mediū memoriā mortis ⁊ iudicij poculum bibens. xp̄i regis dn̄i fellis ⁊ acceti non ceſſes me morari. ⁊ penitus aut abſtinebis aut ſuſpirabis aut ſapere magis humile facit. hec iohannes A Notandū vero eſt ꝙ quinqꝫ modis peccat̉ circa gulam Primo cum quis horam com edendi p̄uenerit ⁊ hoc ſepius fit ꝓpter impatientiam expectandi tempus de bitum. Secundo cum quis querit ci baria p̄cioſa ⁊ delicata. de quibꝰ Oui dius. Eſt virtus placitis abſtinuiſſe cibis ⁊ ſic peccauit diues ille. qui epi labat̉ quotidie ſplendide. Tercio qn̄ qͥs menſurā excedit .ſ. nimis ꝯedendo Pro quo ſciendum ꝙ hoc quod vni ē menſura debita hoc alteri eſt exceſſus Un̄ mcſura nō conſtat in cibi quātita te. ſed in comedētis qualitate. Quar to quando quis nimis ardenter vel fe ſtinanter comedit. nō em̄ ciboꝝ vſus ſed concupiſcentia in vitio eſt. Quin to qn̄ nimis ſtudioſe quis preꝑat ſua cibaria. Unde bernardus. Non ſapo res ſed fames excitet appetitum In omnibꝰ his ſumenda ſunt duo nō que voluntas ſed que requirit neceſſitas. Contingit etiam eſſe peccatuꝫ circa di minutionem cibi ſicut circa ſuꝑfluita tē. hec ⁊ alia de vitio gule Beatus gre gorius. xxx. moral̓. commemorat ſic d̓t. Sciendum ꝙ quinqꝫ modis vitiū gule temptat. Aliquando namqꝫ indi gentie tempora preuenit aliquādo ꝟo tꝑs non preuenit. ſed cibos lauciores querit. aliqn̄ cū quelibet ſumēda ſum prepatari accuratius expetit Aliqua do aūt qualitati ciboꝝ ⁊ tempori co gruit. ſꝫ in ip̄a quātitate ſumendi ſ ſuram refectionis excedit Nonnunt vero ⁊ abiectus eſt cibꝰ quē deſideta ⁊ tn̄ ipſo eſtu immenſi deſiderij detcl us peccat Mortis quippe ſm̄aꝫ pati ore ionathas meruit. qꝛ in guſtū ſ lis ꝯſtitutum edendi tempus antete ſit. Ex egipto populus eductus in remo occubuit qꝛ deſpecto manna. bos carnium pecijt quos laucioreᵍ tauit. Et prima filiorū hely culpa ſ orta eſt. ꝙ ex eoꝝ voto ſacerdotis pu non antiquo more coctas vellet de crificio carnes acciꝑe ſed crudas: acuratius exhiberet. Et cum iherulꝰ d̓r hec fuit imquitas zodomē ſorbꝰ tue ſuperbia ſaturitas panis ⁊ habꝰ dantia. aperte oſtendit̉ ꝙ idcirco ſa tem ꝑdidit. qꝛ cū ſuperbie vitio ſ ſuram moderate refectionis excem Et primogenitorum gratiam e ſaꝰ miſit. qꝛ magno eſtu deſiderij vilem bum .i. lenticulam concupiuit. qͥdꝰ dum emens etiam primogenitis ẜ lit quo in illā appetitu anhelaret cauit. Neqꝫ em̄ cibꝰ ſed appetitus vitio. Unde ⁊ lauciores cibos pioꝰ qꝫ ſine culpa ſumimus. ⁊ abiectio non ſine reatu ꝯſcīe deguſtamus hꝰ quippe quem diximus Eſauprimꝰ per lenticulam perdidit. Et helyas heremo virtutem corporis cat̓nei do ſeruauit. Unde ⁊ antiquus ſo qꝛ non cibum ſed cibi ꝯcupiſcentꝰ eſſe cauſam dam nationis inteſlidꝰ primum ſibi hominem non catu pomo ſubdidit ⁊ ſcd̓m non carneh ne temptauit. hinc eſt plerumch pa ꝯmittit̉ etiam cū vilia ⁊ abſe uide ſumunt̉. Ea vtiqꝫ ſumenda que nature neceſſitas requitit. ⁊ ſ Diſt. I. Ca. XI. Liber .II. L que edendo libido ſuggerit. Sed ma bnus diſcretionis labor ⁊ huic exacto tr. ⁊ aliquid impēdere ⁊ aliquid dene date. ⁊ non dando gulam reſtringere. coando naturā nutrire. Que fortaſſe piſcretio ſubinfert̉ cum d̓r. Clamoreꝫ et actoris non audit. Sermo nāqꝫ hu tas exactoris eſt nccāria poſtulatio na tute. Clamor vero eius menſurā neceſ itatis trāſiens appetitus gule Hic ita s huius exactoris ſermonē audit. cla nore non audit qꝛ diſcretus vir ac cō tmens ⁊ vſqꝫ ad tꝑandam nccītatem tentrem reficit ⁊ voluptatē reſtringit. B Sciendū vero eſt ꝙ ſic volup as ſub nccītate ſe palliat vt vix eā ꝑ rectus quiſqꝫ diſcernat. nam dū ſolui cebitū nccītas petit. voluptas explere enderiū ſuppetit. ⁊ tanto gula ſecuri re inpreceps rapit. quāto ſub honeſto role nccītatis explende ſe ꝯtegit. Se te aūit in ipſa edendi via furtiua adiū da ſubſequit̉. nōnunqͣꝫ vero impuden ce ſibere etiā preire conat̉. facile autē or dephendere cū voluptas eius ncc̄ita In puenit. ſꝫ valde difficile eſt diſcer cte cuꝫ ipſa in eſu nccārio ſe occulta rolunalt. nam qꝛ p̄euntis nature ap teritū ſequit̉ quaſi a tergoveniens tar ne videt̉. ctō enim tꝑe quo nccītati doltū fſolult̉. qꝛ per eſum poluptas ſe mrūt ignorat̉. Sepe vero vt diſcerm mu e qui vtrumqꝫ ſibi ꝯiunctū noui cin hoc ꝙ extra metas rapimur pt ſciendo fallamur. Et dum ſibi rs ex nccītate blandit̉. ex volupta pit̉. Scriptum quippe eſt. Car nis ta ne feceris in deſiderijs. Que Irin denidētio fieri ꝓbibent̉. in ncci Tratedunt̓. Seq ſepedū incaute no matiadeſcendimus deſidetus de mē nollil qpro dū deſidetus in etulls abutateritimut. nccita mntcliataenus. ſcerim nere et vt artē quiſqꝫ ꝯtinentie teneat. quate nus nō carnē ſed carnis vitia occidat. nā plerūqꝫ dū plus iuſto caro reſtrin git̉. etiā ab exercitatōe bomi operis e neruat̉ vt ad orōnem vel predicatōem nō ſufficiat. dū incentiua vitiorū in ſe funditus ſuffocare feſtinat. Ad iutoreꝫ quippe habemus intentionis interne. hunc hoīem quē exterius geſtamus. ⁊ ipſi inſunt motus laſciuie. ipſi effcūs ſuppetunt actionis bone. Sepevero in illo hoſtē inſequimur. etiā ciuem quē diligimus trucidamus. ⁊ ſepe dū qua ſi ciui ꝑcimus ad preliū hoſtem nutri mus. eiſdē namqꝫ alimentis vitia ſu ꝑbiunt quibꝰ virtutes nutrite viuunt. Et cū virtus alit̉. plerūqꝫ vires vitijs augent̉ Cū ꝟo īmenſa ꝯtinētia vitioꝝ vires extenuat. etiā ꝟtus deficiens an helat. vt nccē eſt vt interior homo no ſter equus quidē arbiter preſideat int̓ ſe ⁊ eū quē exterius geſtat. quatenus ei homo ſuus exterior ⁊ ſꝑ ad debitum miniſteriū ſeruire ſufficiat. ⁊ nunqͣꝫ ſu perbe libera ceruice ꝯtradicat. nec mo ueat ſi quid ſuggerendo ſubmurmurat dummō eum ſꝑ ſuppoſita calce dn̄atō nis premat. ſicqꝫ ſit vt dum rep̄ſſa vi tia reniti quidē nobis patimur. ⁊ tam̄ hec aggredi nobiſcū ex equo ꝓhibemꝰ nec vitia ꝯtra virtutē preualeant. nec rurſum virtus cū vitioꝝ omnimoda ex tinctione ſuccūbat. qua in re ſola ela tio extinguit̉ funditus. qꝛ qͣꝫuis victo rie ſeruiat. ad edomandā tn̄ cogitatio num ſuꝑbiam ꝯtinua nobis pugna ſer uat̉. Unde bene hic qꝛ vnuſquiſqꝫ vir ꝯtinens ⁊ debite neceſſitati ꝯgruit. ⁊ violenti voluptati ꝯtragredit̉ voce do minica d̓r. Clamorē exactoris non au dit. hec greg. C In quibꝰ dictis ſanctiſſimi viri inter cetera colligere poſſumus. ꝙ etiā precioſiſſimo cibo diſcretus quiſqꝫ ac ſapiens ſine vitio r. j. Diſt. j. Ca. Xl. ¶ Liber .II. vti poteſt. Indiſcretus ꝟo ac inſipiēs etiam in viliſſimo cibo ꝑ vitiū gule et rare poteſt. Un̄ ⁊ beatus aug. d̓t. Fieri etiā poteſt. vt ſine aliquo vitio cupidi nis vel voracitatis precioſiſſimo cibo ſapiens vtat̉ Inſipiens aūt fediſſime gule flamma in viliſſimum ardeſcat: Et ſanius quiſqꝫ maluerit more domi ni piſce veſci. qͣꝫ lenticula more eſau aut ordeo more iumentoꝝ. nō ꝓpterea ꝯtinentiores nobis ſunt pleriqꝫ. qꝛ vi lioribꝰ alunt̉ eſcis. nam in oībꝰ hmōi rebꝰ non ex eaꝝ reꝝ natura quibꝰ vti mur ſed ex cā vtendi ⁊ modo appeten di vel ꝓbandum eſt vel improbandum qd̓ fecimus. hec augu. D Et ẜm criſoſto. Uoluntas non in natura cibo rum. ſed in deſiderij vigore ꝯſiſtit Ca uenda igit̉ eſt diligenter voluptas gu le qꝛ ſunt nōnulli etiaꝫ religioſi qui re lictis quidē grauioribꝰ culpis ac pec catis. vitio tn̄ crapule applaudūt ⁊ tā in cibis qͣꝫ in potibꝰ ſuꝑfluitatem exi gunt. que certe ꝑfectionem religioſoꝝ ac pm̄am agentiuꝫ grauiter impediūt nam tales gulam ſectantes ẜm carneꝫ ambulāt ⁊ nō ẜm ſpiritum. quoꝝ etiā deus venter eſt. De quibꝰ beatus bern̄. ſatis duris ſermoībꝰ ſic d̓t. Cauete ne blandiente vobis carne inſana huius ſeculi delectatio necat Ad ꝑficiendaꝫ carnis curā in deſiderijs aīm denuo re uocetis. qd̓ eſt auerti a ꝓpoſito. vnde ſunt nonnulli. qui grauioribꝰ relictis turpitudinibꝰ. crapule tn̄ applaudāt ⁊ tam ciboꝝ qͣꝫ potuum exigunt ſuꝑflui tatem. que ꝓfectum penitentis graui ter impediunt ⁊ tales ẜm carnem am bulāt. Quicūqꝫ em̄ in carne ſunt ſiue in habitu ſiue extra habitū religionis ſi verax eſt imo qꝛ verax eſt apoſtolus Deo placere non pn̄t. multū em̄ citra ꝑfectum ꝓficit imo multuꝫ imꝑfectū vehemēter deficit. cuius gula domina tur Item ꝙ guloſoꝝ hoīm ſit deus ven ter teſtat̉ paulus apl̓s ſic dicens Quo rum deus vēter eſt. E De hoc et ſa hugo de ſancto victore in libro de cia ſtro anime ſic. Solent dijs templa cō ſtrui. altaria erigi. miniſtri ad ſeruidꝰ dum ordinari. īmolari pecudes. ti ra ꝯcremari. deo ſiquidē ventri tepi eſt coquina. altare mēſa. miniſtri co īmolate pecudes cocte carnes. fum incenſoꝝ odor ſapoꝝ. nec audiuntur guloſis luctus ⁊ ſingultus in oratioiꝰ ſed eructationes carnis ingurgitatꝰ non ſunt in iheruſaleꝫ ſed in habilolꝰ quia deus eoꝝ venter ⁊ gloria ī ꝯfl ne. hec hugo. F Unde ẜm eundꝰ hug. Tria ſunt in cibo ꝯſideranda delicet quid qn̄ ⁊ quantū ꝯmedamꝰ .ſ. cibi ſpecies hora ⁊ menſura. ne in citum aut extra horā aut extra memꝰ ram aliquid ſumamus. vetitū ꝯmeo adam. aut expellit̉ extra horam Soᵐ thas ⁊ a patre maledicit̉. poputur iſrahel ad ſepulcra ꝯcupiſcentie vttꝰ menſurā occidit̉. hec hug. Diſcamūꝰ ergo ne in ſumendis alimētis corꝑ gule magis qͣꝫ nccītati ſeruiat̉ nolꝰꝰ da nāqꝫ eſt caro. vt in bono nobis pere famulando ſufficiat non aūt veꝰ ſacietatē ad iniquitateꝫ turpitud inꝰ prorūpat. Ad qd̓ hortat̉ beatus gtes ſuꝑ ezechielem ſic dicens Diſcamꝰ ſatiari. ne in ſumendis alimentis cꝰ poris gule magis qͣꝫ neceſſitati ſerꝰ tur. plus em̄ concupiſcentia qͣꝫ ne tas petit. Et ſepe dū carnis ino tiſfacere curamus. voluptas ſubꝰ ⁊ modum refectionis excedit. 8 ſit vt culpa tranſeat ad penam. qer rumqꝫ inde alia temptatio carma lꝰ citur. dum carni immoderatius in fectione ſeruit̉. Caro enim nobi quādo adiutrix eſt. in bono ope. a autem ſeductrix in malum. Si is Diſt. I. Ca. XII. LLiber .II. pſuſqͣꝫ debemus tribuimus carni hoſtē nuttimus. ⁊ ſi nccītati eius que debe nus nō reddimus ciuē necamus Sa tranda itaqꝫ eſt caro. ſed adhuc vſqꝫ vi ir bono nobis oꝑe famulando ſuffici at. ſia quiſquis ei tantū tribuit vt ſuꝑ biat ſatiare penitus ignorat. ars nāqꝫ magna eſt ſatiari. ne vnuſquiſqꝫ ꝑ ſati crate carnis ad iniquitatē ꝓrūpat tur pitudinis. hec greg. O FFilie aūt dule ſunt iſte. videliꝫ Scurrilitas. in ptā leticia. immūdicia. ebetudo men rs. immodeſtia. inhoneſtas. crapula torletas. inſuſtinētia. inuerecundia. mnmoderātia. vaniloquiū. Scurrili as aūt eſt que mouet ad ꝟba ſcurrilia mnepta leticia ē laſciuia carnis ſiue ge tas corꝑis inordinatus laſciuiā men rs demonſtrās. Immūdicia eſt q̄ ſo puenire ex gula. vt ſunt vomitus ⁊ tuctatōes ſetide ac luxuria. Ebetudo Iſtis eſt ſubuerſio rōnis. Immode a eſt corꝑis ſuꝑfluitas. Inhoneſtas riautiora fercula querere ⁊ operā da cerapilla eſt exceſſus in cibo. Ebri re eſt exceſſus in potū. Inſuſtinētia ratutū tꝑs p̄uenire in comedendo. mētecūdia eſt feda verba ⁊ turpia ꝓ Tre. Immoderātia. ciboꝝ minus ap etitus. Ganiloquiū eſt ocioſa ꝟba ex ꝓferre Ultimo ſciendū ꝙ gula ctit .ſ. comeſatōem. ebrietatē. ⁊ ſoquēdo ꝑſimonia opponit̉ come n. ⁊ ſobrietas ebrietati. ¶ Filius. Oſt informatōem de vitio gule rmnataut. cipio eruerri. nunc de peccato luxurie. Et quid XII. Pater. H Cire debes qd̓ luxuria ẜm hugonē de ſancto da elocipia expienderoluptatis anē inmlici Itē luxutia eſt ex im mundis deſiderijs veniens lubrica car nis ⁊ mentis ꝓſtitutio. Eſt etiā luxu ria incontinentia corꝑis de pruritu li bidinis naſcens Notandū autem ꝙ peccatū luxurie eſt valde ꝑiculoſuꝫ. qꝛ hoc facinus plus qͣꝫ cetera vitia mentē quam ceꝑit ꝓſternit ⁊ eneruat. Unde hugo in libro de clauſtro anime Nihil mentē citius eneruat qͣꝫ cum aliquis ad luxuriā affectū cordis inclinat. Et hugo de ſancto victore. Luxuria eſt im moderata carnis petulantia. dulce ve nenū. importuna lues. ꝑnicioſa potio. que humanū corpus debilitat. ⁊ viri lis animi robur eneruat. hec hugo. Un̄ reſiſtendū eſt viriliter huic vitio. qꝛ ni hil ita vaſtat corda hoīm ⁊ ſubijcit ſuo dominio cū preualet quemadmodū li bido. Quod teſtat̉ beatus augu. qui ſic dicit. Felicius ſeruit̉ homini qͣꝫ libidi ni. qꝛ libido ſeuiſſimo domīatu vaſtat corda mortaliū. Et iſtius ſeruitutis a trocitas declarat̉ dupliciter. Primo cū voluntas noſtra ſit ita libera vt non poſſit ab aliqua creatura citra deū cō pelli. tn̄ ſeruitus libidīs ita ipſam ſub iugat ſucceſſiue. vt poſtqͣꝫ fuerit ei per ꝯſuetudinem ſubmiſſa. teneat eam ſic captiuam vt vincat̉ faciliter ab omni malo ⁊ pareat quaſi cocta Scd̓o decla rat̉ qꝛ in ceteris dominijs q̄nto facili us ⁊ melius ſeruit quiſqꝫ. tanto mitiꝰ tractat̉ ⁊ remunerat̉ a dn̄o ſuo. in iſta aūt tyrannide qua voluptas ꝯpellit̉ ad preter eundū libidinē quanto perfecti us exequit̉ eius preceptū. tanto feroci us in fine oꝑis excruciat̉. Peſſima ex go hec peſtis vicꝫ vitiū luxurie cū men tem ꝑfecte inuaſerit totaliter cor hoīs excecat. nullūqꝫ bonū cogitare ꝑmit tit. nā ipſe amor carnalis ⁊ libidino ſus eſt inſatiabilis. cū em̄ extinctus fu erit iteꝝ reaccendit̉. ⁊ poſt expletōem turpis voluptatis. iteꝝ inopiā patit̉. r. ij. Liber .II. Diſt. I. Ca. XII. ihe L nec ſaciat̉ ⁊ exceptis paſſionibꝰ quas patit̉. eam nihil aliud cogitare ꝑmit cit. Iſta ꝯmemorat beatus iheroni. ſic dicens Cum luxuria mentem inua ſe rit nullum bonum cogitare permittit. Amor em̄ mulierū ſemꝑ inſaciabilis eſt. qui extinctus reaccendit̉. ⁊ poſt co piam iterum inopiam patit̉ animum qꝫ virilem effeminat. ⁊ excepta paſſio ne quam ſuſtinet. aliud cogitare non ſinit. omnia bona nature ꝯſumit qꝛ na turales vires corporis eneruat rōnem ꝑturbat ingeniuꝫ ebetat nec rōni paret que impetu ducit̉. qui etiam luxuriat̉ viuens mortuus eſt. ⁊ ferreas mentes luxurie domat libido Und̓ amor eius inſaciabilis inferno ꝯparatur. hec ihe ronimus Bene igitur luxuria inferno comꝑatur. qꝛ ipſa cum gehenne fami liarem quandā habet ſimilitudinē Te ſtatur hoc beatus bern̄. qui ſic d̓t. Luxu ria eſt peſtis. que cum gehenna famili arem habet ſimilitudinem. In gehen na em̄ ſunt tria .ſ. dolor fetens. ꝟmis ꝯſcientie vrens. flamma ꝑurens. ſic luxuria fetet ꝑ infamiam. vrit per ꝯſci entiā. ꝑurit pꝯcupiſcentiam Luxuria eſt peſtis omni monſtro damnioſior. que corpus eneruat. animam comma culat. famam ꝑdit. ꝓximum offendit deū amittit De eodē etiam d̓t beatus iheronimus O infernalis luxuria cu ius materia gula. cuius flamma ſuper bia. cuius ſcintille prauum colloquiū cuius laus infamia. cuius cibꝰ inopia cuius finis gehenna I Et notandū ꝙ ſicut mundicia cordis ac corporis efficit hominem membrum chriſti. ſic fornicatio ⁊ libido facit membrū me retricis Teſte apoſtolo qui dicit Neſ citis qm̄ corꝑa veſtra mēbra xp̄i ſunt. tollens gͦ mēbra xp̄i. faciam membra meretricis. abſit Neſcitis qm̄ qui ad heret meretrici vnum corpus efficit̉. cum ea. qui adheret deo vnus ſpiritus eſt. fugite fornicationeꝫ. omne em̄ fe catum quodcunqꝫ fecerit homo extꝰ corpus ē. qui autē fornicat̉ in corpur ſuum peccat. Ex quibꝰ verbis ſanct poſtoli colligere poſſumus. ꝙ mar mum ſcelus ſit fornicatio. que temp dei videlicet hominem ita turpitetꝰ olat. Et ꝑ ꝯſequens facit membrū ſ retricis R Unde yſidorus for catio eſt maximū ſcelus. qꝛ per catmꝰ immundiciam templum dei violat. tollens membruꝫ xp̄i facit meretricꝰ Et d̓t innocentius de eodem. O eti ma libidinis turpitudo. que non ine tem effeminat. ſed ⁊ corpus enerua non ſolū maculat aīam ſed fedat ꝑ nam ſemꝑ illā p̄cedunt ⁊ ardor ⁊ h lantia. ſemꝑ comitat̉ fetor ⁊ immūo cia. ſemꝑ ſequit̉ dolor ⁊ penitentia. ⁊ innocentius. Audientes igit̉ ex pr ctis tot ꝑicula huius vicij. neceſſe vt huic peccato videlicet luxurie a mus in prīcipio viriliter refiſtat. q admittit̉ ⁊ in ꝯſuetudinē ducit̉ etiꝰ in quandā nccītatem peccādi ꝯuetꝰ Un̄ beatus aug. Ex volūtate ꝑuetſa cta eſt libido ⁊ dū ſeruit̉ libidim fae eſt ꝯſuetudo. ⁊ dū ꝯſuetud ini nō ren tur facta eſt nccītas. hec augu. Cuᵐ hec mortifera peſtis menteꝫ ſic obrꝰ rit. nocte ac die hominē quieſcete pͥmittit. Quod teſtat̉ beatus ambro ſic dicens Seruus criminū ſtimulꝰ libido eſt. que quietū nūqͣꝫ manete titur affectū. nocte feruet. die anſeiꝰ Hec ambroſius Nec miꝝ ſi hoc viꝰ faciat ſemper animū inquietum. q qui prauo ac laſciuo amore ardet talis mente ac corꝑe langueſcit nunqͣꝫ quieſcit. De hoc d̓t oroſius Qui dilectione praua eſtuat. P dubio mente ⁊ corpore egrotat. 6 maligni ſpiritus qͣꝫuis de omni ſ Liber .II. Diſt. . I. Ca. XIII 3 tato gaudeāt cū nos lapſos in aliqua pitla intellexerint. tn̄ maxime de for ncatione letant̉. qꝛ hoc facinus vali dius qͣꝫ cetera vitia corda ⁊ corpora ho iminū occupat ⁊ vaſtat. Unde dic̄ glo a. Cum demones de omni pctō gaude ant. precipue tn̄ gaudent de ſornicatō re ⁊ ydolatria. L Et notanduꝫ q Aita hunc peſtifeꝝ morbū. videliꝫ lu rutīe vitiū triplex poteſt eſſe remediū rimū eſt mortis frequens meditatō ande beatus greg. Ad reſtringenduꝫ tatins illecebram ⁊ luxurie feditatem mriantū valet qͣꝫ ſi frequenter cogite nus ꝙ eadē caro non lōge poſt vermi dis ſcaturiet ⁊ in fetidā materiā con tiet. hec greg. Secundū remedium bmo debet fugere occaſiōes hmōi iū. vicꝫ familiaritatē mulieꝝ ⁊ om na alia que pn̄t mentē ad hoc peccatū ſelinate. Unde beatus ambro. ſuꝑ i q dictū apoſtoli. Fugite fornicatōeꝫ cait Cum alijs vitujs p̄t expectari cō vctus. ſed hanc fugite. ne approxime ſe non poteſt vinci. Et beatus Ihe fethe dyaboli eſt luxuria. ſi quis ipit̉ non cito ſoluit̉. In iſto tam etiui ⁊ periculoſo prelio nemo p̄t vin inſi fugiat. nemo p̄t firmiter ꝑdu ſſi carnē domet abſtinētia ⁊ ieit ec ihero. Terciū remediū eſt ꝙ o3 primos motus carnales cuꝫ Fin ſeipſo refrenare anteqͣꝫ ꝑtra mnentē ad delectatōem ⁊ ꝯſenſuꝫ tl. Unde beatus bernide vitio gu ſo eſt qd̓dam incitamentū luxurie Notandū ꝙ ardor libidinis ſua parua occaſione excitatur. ⁊ ſco reſpūat̉. ſubito totū corpus at eſtuat vrit ⁊ incendit. prinſo eractam modicū titillat. deinde tratione turpi mentē maculat. ad renū petꝯſenſum prauitatis men nei nduealt. Uude p̄o. iii. Fil. hominū vſqꝫ quo graui corde ⁊ pingui corꝑis vt quid diligitis vanitatē. ⁊ ve ritatē negligitis. pinguedo carnis. de licie corporis. ſaturitas ventris aut an te mortem vos deſerent. aut vos illa in morte relinquitis. hic caro vermibus illic anima ignibꝰ deputat̉. donec rur ſus infelici collegio collegati in torm̄ tis penalibꝰ ſocient̉ qui ſocij fuerūt in vitijs. Una nāqꝫ pena implicat quos vnus amor in crimine ligat O delica te qui delicijs ⁊ d̓itijs circumfuſus es ꝯfuſionē expectas ⁊ mortē. non eſt re gnū dei eſca ⁊ potus. nō purpura. non biſſus. qꝛ diues ille vtrūqꝫ circumda tus in puncto ad inferna deſcendit. Quid ad hoc dicitis vos guloſi ⁊ luxu rioſi quoꝝ deus venter eſt. quoꝝ vſus oīs aut inventre aūt ſub ventre eſt. qui in luxuria nutriſtis corda ⁊ corpora ve ſtra. Audite qꝛ eſca ventri ⁊ vēter eſcis deputat̉. deus aūt ⁊ hunc ⁊ has deſtru et. Calix demomoꝝ eſt ſuꝑbia. detrac tio ⁊ inuidia. crapula ⁊ ebrietas. q̄ cū impleuerint mentē vel ventrem. xp̄us ibi non inuenit locū. Quō ignis ⁊ a qͣ ſimul eſſe non pn̄t. ſic ſpūales ⁊ carna les delicie in eodē ſe non patiunt̉. vbi crapulam ructantis inter pocula ſenſe rit xp̄s. vina ſua dulciora ſuper mel ⁊ fauū menti ꝓpinare dedignat̉. vbi cu rioſa ciboꝝ diuerſitas paſcit ventrem celeſtis panis ieiunam deſerit mentē. hec bernar. O Qd̓ autē gula ſiue ebrietas occaſio ſit libidinis. de hoc d̓r beatus hiero. Uenter mero eſtuans ci to ſpumat in libidinē. Uenter enim ⁊ genitalia vicina ſunt. ⁊ vnū alteri ſub miniſtrat. ex vicinitate enim mēbrorū ſequit̉ ꝯfederatio vitiorum. N Sciendum etiam ꝙ ſunt ſeptem ſpe cies luxurie. videlicet fornicatio. adul terium. inceſtus. ſtupꝝ. raptus. ſacri legium. vitium ꝯtra naturam. Formr. iij. Diſt. l. Ca. XII. ¶ Liber .II. catio eſt omnis vſus meretricū .i. vidu arū ⁊ ꝯcubinaꝝ Adulterium eſt alieni thori violatio. Inceſtus eſt ꝯſanguine arum ⁊ affinium abuſus Stuprum eſt virginū illicita violatio. Raptus eſt cū puella a domo patris educit̉ vt cor cupta in vxorem habeat̉. Sacrilegiuꝫ eſt quo ꝯtinentia deo ſacrata ledit̉. vt in religioſis ⁊ clericis in ſacris ordini bus ⁊ in his qui emiſerunt votum ꝯtī nentie Uitium ꝯtra naturā eſt quo na turalis vſus coeundi ꝑuertit̉ qd̓ tam malum ⁊ deteſtabile eſt vt non de faci li nominet̉ qꝛ pctm̄ ſodomīe ſeu con tra naturā oē vitiū ſuꝑat. nam hoc fla gicium mors eſt corpoꝝ exterius inte ritus aīaꝝ ſpm̄ſanctum de corde eijcit Intentoreꝫ diabolū introducit hoc vi tium. oīa maculat. oīa polluit. ⁊ nihil purum aut mundū eſſe ꝑmittit. ad ex tremū a deo ſeꝑat ⁊ diabolo ꝯiungit. De hoc vitio petrus dami. ſic d̓t. Uici um ſane contra naturā oīm immaīta tem ſuꝑat vitioꝝ. hoc ſiquidem vitiuꝫ mors eſt corpoꝝ. interitus eſt aīaꝝ. car nem polluit mentis lumen extinguit. Spm̄ſanctum de templo humani cor poris ⁊ pectoris eijcit. intētorem luxu rie diabolū introducit eunti laqueos parat. cadenti puteū ne egrediat̉ opi lat. infernum aperit. paradiſi ianuam claudit Celeſtis iheruſalē ciuem tarta ree babilonis facit heredeꝫ. abſcindit membrū eccīe. in ip̄m vorax ꝓijcit ge henne eſtuantis incendiū. hoc vitiū ſu perne ciuitatis muros conat̉ euertere. ⁊ rediuiua exuſte zodome ſatagit me nia reꝑare. hoc eſt em̄ qd̓ ſobrietatē vi olat. pudiciciam necat. caſtitatem iu gulat. virginitatem ſpurſiſſime cogita tionis mucrone trucidat. oīa fedat oīa maculat. oīa polluit. ⁊ quantū ad ſe ni hil puruꝫ. nihil a ſordibꝰ alienū. nihil mundū eſſe ꝑmittit. a deo aīam etiam ſeꝑat. vt demonibꝰ ꝯiungat. hec peſiſſe tiſſima ſodomoruꝫ regina ſue tiranni dis leges obſeqn̄tem hoībꝰ turpem deo reddit odibilem. Infelici quippi aīe poſtqͣꝫ hic venenatiſſimus colutel dentes ſemel infixerit. illico ſenſus ad imitur memoria tollit̉. mentis acier obſcurat̉. immemor dei obliuiſcit ſp hec peſtis fidei fūdamēta euacuat. ſꝫ robur eneruat. caritatis vinculū di pat. iuſticiā tollit. fortitudinem ſubi it. temꝑantiam eximit. prudentie ad men obtundit Quid amplius dica qn̄quidem oīm virtutum cuneū dei ria humani cordis expellit. omniuꝫ cioꝝ barberiem. velut euulſis poria repagulis intromittit. nimiꝝ. qꝛ d hec atrociſſima beſtia cruentis ſem faucibꝰ deuorata cūctis bonis op quibuſdā ſuis v̓inculis obligat. ps nequiſſime prauitatis abrupta ptꝰ tāter effrēat. mox nāqꝫ vt qͥſqꝫ īʰ ace treme ꝑditiōis abyſſum fuerit ſapi a ſuꝑna patria exul efficit̉. a xp̄ſco pore ſeꝑatur totius eccīe auctorna ꝯfundit̉ oīm ſanctoꝝ patrum iudie ꝯdemnat̉ inter hoīes in terra deſh a celeſtium ciuium ꝯtubernio repro tur qꝛ ⁊ nūc humane irriſionis obẜ brium. ⁊ poſtmodū dam nationis coo tur ꝓferre tormentū. hec petrus dꝰ ani. Sed ne quis ꝓpter hmōi tam di ue ſcelus etiam poſt lapſum tā ima facinoris in deſperationē corrual petrus damiam. ad penitentiam ſpem habendā de diuina miſericorꝰ etiam de hoc ſcelere ſic inuitat dic Quiſquis huius zodomitice tutu dinis ſe contagione fedauerit. mi ctuo ſe penitentie ſatiſfactione ẜ nts tus fuerit nunqͣꝫ habere poterit gtꝰ dei. nunqͣꝫ xp̄i corpore ⁊ ſanguine ꝰ nus erit. nunqͣꝫ celeſtis pattieᵐᵐᵐ intrabic Ande exurge queſubꝰ ¶Liber .II. Diſt. I. Ca. XII. ad penitentiam. qui in huius miſerie toluptatis ſopore deprimeris. reuiui ſce tandem qui letali coram inimicis nis gladio corruiſti. Caue ergo ne te patatꝝ deſperationis abſorbeat. mens ſduicialiter ex diuina pietate p̄ſumat. re ꝓ magnitudine crimīs impenitens bodureſcat. non eſt peccatoꝝ deſpera te ſed impioꝝ. nec magnitudo crimi rum in deſperationē adducit animuꝫ. ed impietas. ſi em̄ tantum potuit dy roolus vtte in huius vitū ꝓfunda ſub rergeret. quanto magis virtus xp̄i te toterit ad deum de quo lapſus es verti te teuo care. nunquid qui decidit non radciet vt reſurgat cecidit aſinus car ſs tue in lutum ſub pondere. eſt ſtimu e pemtentie qui pungat. eſt manus dus que viriliter extrahat Non ergo cet dine miſerationis largitate diffi re. ſi tn̄ infatigabiliter in penitentia enetare ꝯtendas. hec petrus dami. toſtolus etiam paulus inter cetera prla de hoc ſcelere enormi ad chorin. ctibens mentionē facit. ⁊ tales vitio de in huiuſmodi crimine collapſos re damnandos ſic ꝯmemorat di. An eſcitis qꝛ iniqͥ regnū dei n̄ poſſidebūt Ine ettatē. neqꝫ fſornicari. neqꝫ vdo ſeletulentes. neqꝫ adulteri neqꝫ mol vineqͣꝫ maſculoꝝ ꝯcubitores. neꝫ fu e neqͣꝫ auati. neqꝫ ebrioſi. neqꝫ ma nict. neqꝫ rapaces regnum dei poſ debunt Soſtqꝫ pero apoſtolus ſos Iminoſos enumeraſſet. non ſolū ab entionem ſeu delectationem hoꝝ vi t ſed etiam iuſtificatōem ⁊ ſancti dideꝫ tales eſe ꝯſecutos demoſitat vredielteja. Ettecaliuus mē. ſed abluti eſtis. ⁊ ſanctificati re in ſomine dm̄ noſter ieſu chriſtu Inipū dei noſtti Exhis ergo dictis In premiſis colligere poſſumus ꝙ malin hocpeccatumpidelicer cotra naturam verumētiam omnīa crimi na ꝑ pm̄am poſſunt deleri. dummodo homo de facinoribꝰ ſuis ꝯmiſſis dole at. peniteat. ac de cetero a fimilibꝰ ca ueat. quia multum diſplicet deo itera tio peccati. nam ipſe dominus ad mu liereꝫ in adulterio deprehenſam dixit. Quis te ꝯdēnauit mulier. que reſpon dit. Iemo domine. Et dixit. Nec ego te ꝯdemnabo. vade amplius noli pec care. In quibꝰ verbis magna fiducia lapſis in peccata tribuitur. qui poſt la pſum per pm̄am reſurgentes. ⁊ in ip̄a perſeuerantes ſe poſtmodū a ſimilibꝰ cuſtodiunt. O Poſtmodū ſcien dum ꝙ filie luxurie ſunt iſte. videlicꝫ Impudentia. cecitas mentis. incon ſideratio. inconſtantia. amor ſui. pre cipitatio. odium dei. affectus preſen tis ſeculi. deſperatio futuri ſeculi. Im pudentia eſt exterioribꝰ ſignis luxuri am demonſtrare. Cecitas mentis eſt inconſideratio mortis ⁊ infermi. quia ẜm beatum auguſtinū. In opere luxu rie tota ratio abſorbetur. Inconſtātia eſt ad cogitandum ⁊ ꝯſiderandū nunc illud nunc iſtud. Amor ſui eſt quo ali quis deſiderat longam vitam vt exple at voluptates ſuas. Precipitatio eſt qͣ quis p̄cipitanter currit ad peccādū. ex ponens ſe ꝑiculo mortis ꝓpter ſuxuriā faciendā. Odiū dei eſt qd̓ ſit cū d̓s ab ſtrahit ſe ⁊ punit eos qui ſequunt̉ car nis delicias ad qͣs inclinat luxuria. Al fectus pn̄tis ſcl̓i eſt appetitus honorū. diuitiaꝝ. ſanitatis fortitudīs ⁊ hmōi ꝑ que luxurioſus homo finē ſuū ꝯſeqͥt̉ Deſꝑatio futuri ſcl̓i eſt diffidētia gl̓e vel venie ꝯſeqn̄de ⁊ hec eſt filia luxurie ꝯſummate. Sic hēmus de pctō luxu rie ⁊ de ceteris capitalibꝰ pctīs ⁊ cete ris vitijs ꝓut dn̄s donauit expoſitum. Sequit̉ qn̄ talia .ſ. pctā predicta ſunt mortalia vel non Filius r. iiij. I iber. IMiſt. 1. Ca. XIII. .XIIII. I iber. IMiſt. 1. Oſtqͣꝫ informatus ſum de ſeptē vicijs capitalibꝰ ſiue mortalibꝰ nunc ſcire deſidero qn̄ p̄dicta peccata ſint mortalia vel qn̄ poſſint eſſe venia lia. Ca. XIII. Pater P Mnīa uitia pre dicta qͣꝫuis ſemꝑ ſint peccata non tn̄ ſemper ſunt mortalia. Q Un̄ vana gloria mortale pctm̄ d̓r du pliciter. Primo rōne finis. ꝓpter quē laus appetit̉ Sic illi faciunt qui bona oꝑa ad hūc finē oꝑant̉ vt aliqd̓ lucruꝫ tꝑale videlicet pecuniā vel aliaꝝ quali umcūqꝫ reꝝ ab hoībꝰ ꝯmodū cōſequi valeant. Scd̓o rōne oꝑis in quo laus appetit̉. qd̓ fit qn̄ homo bonum opus operat̉ ad hūc finē vt laudē ⁊ fauorem capiat ab hoībꝰ. ⁊ ſuum aīm totaliter laxat in eandē laudē ⁊ fauorē ꝑ inor dinatā ⁊ nimiam delectationē R Circa primū ſcienduꝫ ꝙ quadruplici fine laus appetit̉ Primo ad vitanduꝫ malum infamie. ſic Samuel ſe lauda uit .jͣ. regum. Secundo ꝓpter vtilitatē aliquā ſpūalem vt eſt gloria dei vel e dificatio proximi ſicut paulus ſe ꝯmē dauit. ad chorin. ij. Tercio ꝓpter lucꝝ auaritie ſicut phariſei qui deuorabant domos viduaꝝ. ſimulantes longā orō nem. Quarto ꝓpter actū alicuius pctī venialis ſicut qn̄ quis laudari vult. eo ꝙ venialiter in laude delectet̉. primuꝫ eſt ꝓuidentie. ſecundū eſt caritatis de ⁊ ꝓximi. terciū eſt mortale peccatum. qꝛ ꝓpter auariciā fit ⁊ lucrum tꝑale vt dictum eſt. quartuꝫ eſt veniale. Sequi tur ſecunda cauſa quare vana gloria ſit peccatum mortale ſ. ratiōe operis per quod laus querit̉. Hoc aūt etiam poteſt fieri tripliciter qꝛ laus quando qꝫ requirit̉ per opera illicita. quando qꝫ per opera quedam alia. quandoqꝫ ꝑ opera virtutum. Si primo modo ſic Ca. XII eſt tale peccatum quale eſt illicitum. mortale vel veniale. Si ſecundo ſic en peccatuꝫ veniale vt habere diuitias ſe veſtes precioſas. Uerūtamen ſi taſſa de ſe ſint īordinata vt ſint occaſio mō talis peccati. vt quando mulier orſa tu meretricio ad capiendas aīas prꝭ parat̉. ⁊ ſimilia tunc eſt peccatuꝫ mo tale. Si tercio modo id eſt ſi laus qu̓ ratur ꝑ opera virtutum. hoc eſt dupi citer. qꝛ appetitus laudis adiungit d peri virtutis tantum. ſicut ꝯtingit ſn cantu vel predicatione quandoqꝫªᵏ quibuſdam alijs operibꝰ virtuoſ tunc eſt peccatum veniale vel laus eſt nis principaliter preſtitus operi vſtiꝰ tis ⁊ operanti. ita ꝙ ſibi ꝯſtituit finem vltimum ſe totaliter fundens ſuꝑ hū iuſmodi delectationeꝫ vane glorte ſic eſt peccatū mortale quia tunc ine tet ei vt fini vltimo: ¶ Sequitur de inuidia ¶ Ca. .XIIII. ꝙ Quidia enī e ſuo genere eſt mortale petlꝰ tum qꝛ cū inuidia ẜm remigium ni o lor de alieno bono ꝯtrariat̉ directes ritati. que non emulat̉ ſed congauoꝰ veritati Caritati vero nihil eſt coniꝰ rium niſi mortale peccatū. tn̄ illus ex genere ē mortale poteſt eſſe ve in quantum vel in primo motu ⁊ vel extra rationem ſuam trahitut. lor ergo de alieno bono ē quadtat qꝛ vel eſt primo primus motus ex no ra veniens. ſicut q̄dam naturaſite uidi ſunt. ⁊ hoc nullum eſt peccatū cum nullo modo in noſtra ſit poteſꝰ Uel eſt ſecundo primus motus. q do .ſ. appetitus ſine completa deſſo tione tali paſſioni afficit̉ ⁊ ſic eſt v le peccatum. vel eſt actus voluntadꝰ deliberatiue. ⁊ hoc ſit cū hō voſbtal LLiber. II. ¶ Diſt. j. Ca. XV. XVI. XVII teſiberato animo admittit ⁊ ꝯſentit vi tio inuidie. ⁊ ſic eſt mortale pctm̄ Uel ſtahit̉ per intentōem extra rōnem ſuā vt qn̄ dolor ſurgit ex cā bona. ſicut qn̄ bolet aliquis de bono tꝑali alterius qꝛ videt illud redundare in detrimentuꝫ ale illius vel etiam in detrimentū com munitatis. ⁊ dolor talis bonus eſt. qꝛ llis bonū eſt magīs appetendū Capitulum XV. T Ra ex ſuo genere ē mortale pctm̄. qꝛ ẜm caſſiodoꝝ. Ira ē notus animi ꝯcitatus ad penam ꝓuo tanti inferendā. Talis aut motus ꝯͣri rtūt caritati que non irritat̉. nec cogi at malum. jͣ. ad Chorin. U Eſt ſt ira triplex. Prima eſt remiſſus af cetus ꝯtra ꝓximū per quē nō dolet de mlo ꝓximi. nec gaudet de bono eius ca ſt ei indifferens. ⁊ ſic nō eſt pctm̄ etale. ſed eſt imꝑfectio caritatis. tda eſt actualis impatientia. abſqꝫ et itu vindicte. ⁊ talis motus etiaꝫ eniceratiuus eſt veniale pctm̄. qꝛ hꝫ in Inpletā tatōem ire Tercia eſt imꝑa crſa cū aperitu vindicte. Et hoc tri ꝯnicitet. Qn̄qꝫ em̄ ira eſt ex natura. ſi m melancolis in quibꝰ ẜm phūm ꝯmuē mordet̉ natura. ꝓpter qd̓ ſemꝑ nr rutbulenti. ⁊ ſic nullū eſt peccatū nt motus naturalis Qn̄qꝫ eſt ab ap etitū deliberato ⁊ tunc eſt veniale ſicut nprimi motus. qn̄qꝫ aūt eſt a volun edeliteratiua. ⁊ tunc eſt peccatum ortal Cipim XVI. X Ccidia ex gene ce ſuo eſt veniale peccatū. quia dali. Accidia eſt tediū eterni bomi int nō opponit̉ caritati ſed facit mttꝫ ſetioris catitatis. in quo vtoē pctmpeniale Illud ergo tedium vel eſt motus naturalis ⁊ ſic nullū eſt pctm̄. vel eſt motus appetitus ꝯtri ſtati de oꝑe ſpūali laborioſo. ⁊ ſic eſt pctm̄ veniale. Cū vero tediū redundat in omiſſionē que ſunt nccāria ſaluti. vel obmittunt̉ ea ad que tenet̉ quis vt eſt horas canonicas ꝑſoluere. ad quas obligati ſunt qui ſacros ordines p̄ce perunt. tunc eſt pctm̄ mortale. A Unde thomas de aquino. Sicut inui dia que eſt triſticia de bono ꝓximi eſt pctm̄ mortale in ſuo genere inquantū ꝯtrariat̉ caritati quantū ad dilectōeꝫ ꝓximi. Ita accidia q̄ eſt triſticia boni ſpūalis diuini eſt pctm̄ mortale ex ſuo genere inqͣꝫtum ꝯtrariat̉ caritati quan tum ad dilectiōem dei. ⁊ hoc verificat̉ in omībus pctīs que ſunt mortalia ex ſuo genere. ſed motus imꝑfecti in ge nere taliū pctōꝝ non ſunt pctā morta lia. que .ſ. ſunt abſqꝫ deliberatōe ratio nis. vn̄ tales motus accidie ſunt pctā venialia. nam etiā in viris ꝑfectis pōt eſſe imperfectio motus accidie ſalteꝫ in ſenſualitate. ꝓpter hoc ꝙ nullus eſt ita ꝑfectus in quo nō maneat aliqͣ cō trarietas carnis ad ſpūm Sed qn̄ affe ctus carnalis ita p̄ualet rōni vt ex deli beratiōe homo triſtet̉ de bono ſpūali ⁊ diuīs manifeſte. talis motus eſt pctm̄ mortale. hec tho. Si aūt illud qd̓ fit ex obmiſſione bomvel difficultate aggre diendi bonū ducit in deſꝑatōem. tunc iā accedit ad pctm̄ in ſpūmſctūm. Et qn̄qꝫ illud tediū ita creſcit ꝙ etiaꝫ du cit in tediū vite. intantū ꝙ inijciat ſibi manus. tunc iam ſimilis erit iude qui laqueo ſe ſuſpendit. XVII. ¶ Capitulum. varicia dicitur dupliciter. Uno modo ſecun dum ꝙ eſt oppoſitum iuſticie. ⁊ hoc modo ex ſuo genere eſt mortale Liber .II. Diſt. I. Ca. XVIII. peccatum. ſic em̄ ad auariciā ꝑtinet ꝙ aliquis īiuſte accipiat vel retineat res alienas qd̓ ꝑtinet ad rapinam vel ad furtuꝫ. que ſunt mortalia. Alio modo poteſt accipi auaricia ẜm ꝙ opponitur libertati alias liberalitati ⁊ ẜm hoc im portat inordinatū amorem diuiciaꝝ. Si ergo in tantum amor diuitiaꝝ cre ſcit ꝙ p̄ferat̉ caritati. vt .ſ. ꝓpter amo rem diuitiaꝝ aliquis non vereat̉ face re ꝯtra amorem dei ⁊ ꝓximi. ſic auari cia erit peccatum mortale. Si aūt ho mo qͣꝫuis ſuꝑflue diuitias amet. non tn̄ prefert amorem eaꝝ amori diuino. vt .ſ. ꝓpter diuitias nō velit aliquid fa cere ꝯtra deū ⁊ ꝓximum ſic auaricia ē pctm̄ veniale B Et qꝛ auaricia eſt immoderatus amor ſiue appetitus ha bendi ſciendum ꝙ ſi aliquis appetit a liena apperitu ꝯpleto. qui etiam ꝓcede rit in opus ſi facultas adeſſet ſic eſt pec catū mortale Item ſi quis appetit illi cita voluntate ꝯpleta vt ſi aliquis indi gnus conat̉ beneficiū eccleſiaſticū adi piſci. ſic eſt iterū peccatū mortale. Itē ſi quis apperit talia ſiue ſint aliena ſiue illicita cū voluntate cōditionata .ſ. ſi poſſet habere ſine offenſa dei ac iniuria ꝓximi. ⁊ tūc vel nullū vel veniale pctm̄ eſt Item ſi quis ſimpliciter appetit ha bere ſuꝑflua ⁊ hoc appetitu ſuffocante mentem a cura ſui ⁊ a ꝯſideratione di uinoꝝ. hoc eſt peccatū mortale. Iteꝫ ſi quis ſuꝑfluo amore inheret tꝑalibꝰ tn̄ infra amorē dei. hoc eſt peccatū morta le. Item ſi quis retinet ea que ad nccī tatem ſuam ⁊ ſuoꝝ pertinent vel ad ꝯſi derationem ſui ſtatus ⁊ ſuoꝝ ẜm quod decet ſuam dignitatē. hoc nō eſt pctm̄ Item ſi quis retinet ſuperflua reſpectu vtriuſqꝫ iā dictoꝝ ⁊ hoc tꝑe nccītatis extreme alicuius. ⁊ ſic eſt pctm̄ morta le. Item ſi quis retinet ſuperflua citra extremam neceſſitatem ex inſaciabili cupiditate ſic etiam eſt peccatum mo tale. Precipuum aūt ſignū talis ano ctus eſt. ꝙ em̄ quis potius res putten ri ſinit qͣꝫ vtiliter alijs diſpenſaret. ⁊ aūt vitiū auaritie ydolatrie ꝯpetut. hoc thomas de aquino ſic ait. Apoſtolus nō d̓t ꝙ omnis ſimplicits auarus non habeat partē in regno xi ⁊ dei ſed addit qd̓ eſt ydolorum ſeto tus. illa em̄ auaritia a regno xp̄i exe dit̉. que ꝯꝑat̉ ydolatrie. eo ꝙ honorꝰ deo debitū exhiberet creature. inqua tū in tꝑalibꝰ bonis finem ꝯſtituſt. ſoli deo debet. nā cupiditas extindu caritatē eſt illa. que finem cōſtituſt temporalibꝰ bonis. illa aūt que nne non conſtituit qͣꝫuis ſupercedit debꝰ modum non extinguit caritatem ſa impedit eam in ſuo actu. hec thoma Ex quibus dictis colligere poſſumꝰ ꝙ nō oīs auaricia ſit ydoloꝝ ſerumꝰ vel peccatum mortale. ſed ſolū illa ti extinguit totaliter caritatē Undea ritia poteſt eſſe peccatum veniale ineꝰ tis caſibꝰ vt premiſſum eſt. Ca. .XVIII. P Ula eſt imme deratus appetitus edendiꝰpoteſt eē qͣtuor modis. Primo ſnꝰ ſolus appetitus cibi ⁊ hoc nūqͣꝫ eᵖ nec etiā delectatō in cibū ꝯn̄s eſt in quantū ordinat̉ ꝯta defectu ni trariuꝫ. hec em̄ pure ſunt natutal quibꝰ nō eſt meritū neqꝫ demerſis cundo ſi appetitui nccītatis adipꝰ appetitus delectatōis. ⁊ volupia cibo. hoc ē veniale pctm̄ Tercio ſi trāſgreſſio p̄cepti vt cū aliquis n ceſſitate ſoluit ieiuniū eccīe. veſ ta oſus comedit carnes. cū hoc in ſnꝰ dine ſit prohibitum ſub precer eſt pctm̄ mortale. Quarto ſi al Liber .II. ¶ Diſt. I. Ca. XIX. comedendi eſt cū libidine. vt quando inmīo ⁊ finali affectu inheret delectati bom cibi ⁊ nimis ingurgitat ſe. ⁊ hoc ē feccatū mortale De hac gula thomas ce aquino Uitium gule ꝓprie ꝯſiſtit in ꝯtupiſcentia inordinata. Si ergo in bedinatio accipit̉ in gula ẜm auerſio nem a fine vltimo. ſic gula erit pecca tam mortale. quod quideꝫ ꝯtingit qn̄ celectationi gule inheret homo tanqͣꝫ im ꝓpter quem deū ꝯtemnit. paratus b otta precepta agere vt delectatōes bulus aſſequat̉. Si vero invitio gule intelligat̉ inordinatio ꝯcupiſcētie tm̄ tm ea que ſunt ad finem. vtpote qꝛ ni nis ꝯcupiſcit delectationes ciboꝝ. nō amen ita ꝙ ꝓpter aliquid faceret ꝯtra dem dei ⁊ eſt peccatū veniale. hec thoE De vitio etiam ebrieta re ſciendum ꝙ culpa ebrietatis con mt in immoderata ⁊ inordinata cō apſſcentia ⁊ vſu vini vel alterius potꝰ rar inebriare poteſt. Hec autem ebri rs aringit eſſe tripliciter. Uno mo Inc ꝙ neſciat potum eſſe immodera amn ⁊ inebriare potentē. ⁊ cum neſcit mnſorritudinem. ⁊ ſic ebrietas poteſt ne ſine peccato. ⁊ ſic nōe creditur in alatus fuiſſe. Alio modo ſi aliquis. prat̉ potum eſſe immoderatū. non ta enr exiſtimat potum eſſe potentē ine rate. ⁊ ficebrietas poteſt eſſe cuꝫ pec temali. Tercio modo poteſt ꝯtin ꝓ quis bene aduertat potum eſſe mnoderatū ⁊ inebriare potentē ⁊ tn̄ ſs pult ebrietatē incurrere qͣꝫ a po rinete. ⁊ talis ꝓprie d̓r ebrius ⁊ eletas eſt pctm̄ mortale. qꝛ volēs cſciens priuat ſe in ſenſu rōnis ipitulum XIX. ſ. xuria ex ſuo genere eſt pctm̄ mortale. qꝛ cō ſud preceptum. non mechaberis Concupiſcentia vero luxurie diſting uit̉ ſeptē modis Primus eſt cum ꝯcu piſcentia cōſiſtit in primo motu tm̄. ⁊ ſic veniale peccatū. Secundus eſt cum ſequit̉ ꝯſenſus in delectatōem. licꝫ nō in opus velit procedere ſic eſt mortale peccatū. Tercius cum ꝯſentit in opus ita ꝙ velit carnaliter peccare ſi occur ceret oportunitas. ⁊ ſic iteꝝ eſt peccatū mortale. Quartus modus eſt cum nō ſolum tenetur corde. ſed paſcit̉ viſu. ⁊ ſic iteꝝ eſt peccatum mortale. Unde d̓r Math. v. Qui viderit mulierē ad ꝯcupiſcendū eam ⁊cͣ. id eſt animo ⁊ fi ne intendit mulierē vt eam ꝯcupiſcat. qꝛ ẜm auguſtinū hoc iam non eſt titil lari ſed plene ꝯſentire libidini. Bene autem d̓r ad ꝯcupiſcendum eam. qꝛ ſi aliquis videret mulierem vt rem pul cram ⁊ vlterius non ꝓcederet. tunc vel nullum eſſet peccatū vel ſolum peccatū curioſitatis. Quītꝰ modus ē in ſtulti loquio. vt cū quis mulierē ꝓcatur ⁊ ꝓp ter libidinē habet cū ea familiaria col loquia. qꝛ ⁊ hoc eſt mortale peccatum. Sextus modus vocat̉ ab apoſtolo tur pitudo. vt in oſculis. in amplexibꝰ. ⁊ tactibꝰ laſciuis. ⁊ hoc eſt pctm̄ morta le. ⁊ tanto grauius quanto magis per talia libido accendit̉ ꝓpter nimiam ap ꝓximationē ad ignem. Notandū ꝟo ꝙ tangere mulierē preter malā inten tionē non eſt peccatū. ſimiliter cuꝫ in tentione boni ex nccītate. ſed tangere ex libidine. vel oſculari ad ſe non per tinentē eſt mortale peccatum. Septi mus modus eſt cum ꝯcupiſcentia ꝓce dit in opus. ita ꝙ ꝑficit opus luxurie hoc eſt ſꝑ peccatū mortale niſi excuſet̉ per matrimonium. G De moti bus aūt ꝯcupiſcentie carnalis nicola us de lyra in glo. ſuper illo verbo. Om nis qui viderit mulierē ad concupiſcē dū. ſic ait. Uidere abſolute mulierem Diſt. I. Ca. XX. KLiber .II. non eſt malum. ſed quantū ex eo ſequi tur ꝯcupiſcentia interior. ⁊ iſta ꝯcupi ſcentia primo ꝓcedit ſic qꝛ primo ex aſpectu mulieris cauſat̉ ꝯcupiſcentia in appetitu ſenſitiuo. qui d̓r ſenſualitaſ ⁊ preuenit actum rationis. ⁊ ſic nō eſt mortale. nec veniale peccatū. cuius ra tio eſt. quia talis motꝰ ſenſualitatis non eſt in poteſtate hoīs ⁊ ꝑ ꝯſequens non eſt pctm̄. ſed retentio huius ꝯcu piſcentie poſtqͣꝫ ꝑcepta eſt bene eſt pec catū. vnde d̓t aug. Non eſt in poteſta te noſtra quatenus viſis nō tangamur ſed in ptāte noſtra eſt reſpuere vel ac ceptare. Et ſic patet ꝙ predictus mo dus ſenſualitatis non eſt pctm̄. ſed eſt materia exercende virtutis ſi ei reſiſta tur ꝑ rationem. ſi aūt teneat̉ ꝑ delecta tionem moroſam abſqꝫ ꝯſenſu tūc eſt peccatū ſed veniale. Si autem ſequat̉ ꝯſenſus in aīo. tunc eſt mortale pctm̄ anteqͣꝫ exprimatur facto vel ſigno. Et ideo de tali ꝯcupiſcentia que eſt ꝯſen ſus d̓t ſaluator. Iam mechatus eſt in corde tuo. Et hec de luxuria. Sic igit̉ habemus. qn̄ pctā capitalia ſunt mor talia ſiue venialia Filius. H Cire etiā deſidero vttū ſint plu ra pctā criminalia ſiue mortalia exceptis iſtis ſeptem capitalibꝰ vitijs que modo premiſſa ſunt Et etiam que ſint peccata venialia ⁊ que remedia va lent delere pctā venialia. de his cupio informari. Ca. .XX. Pater. Cire debes qd̓ etiaꝫ ſunt alia qͣꝫ plurima cri mina exceptis ſemptem principalibꝰ vitijs. que mortalia peccata dicuntur nam omnes tranſgreſſiones decalogi ⁊ mortalia ſunt peccata I Hume rus aūt. decem preceptorum ſic ſumit̉ quia quedam ordinant nos ad deum. quedam ad proximū. quod deus inſi nuare voluit. quando in duabꝰ tabū lis illa dedit In prima tabula tria pr cepta ꝯtinent̉ que pertinent ad deum quorum primū pertinet ad patrem q eſt de diuina vnitate. Secundum ad filium. qꝛ eſt de iuramēti veritate po cium ad ſpiritum ſanctū qꝛ de ſpirnbꝰ li vacatione. In ſcd̓a tabula fuerut ptem p̄cepta ad proximum ꝑtinentꝰ quorum primum eſt de exhibendis bꝰ nis vt eſt illud. Honora patrem ⁊ m trem. Reliqua ſex ſunt de cauendꝰ malis que inferri poſſunt corde ore l opere. Opere ledimus proximūaꝫ quod dant̉ tria precepta Primū no occides. Secundum nō mechabeti Tercium non furtuꝫ facias Ore qꝫ ledimus ⁊ contra hoc eſt illud. ſ dices contra proximum tuum teſtil nium falſum. Corde ledimus ꝓxmꝰ dupliciter. quandoqꝫ em̄ reſpectuꝰ rationalis de hoc d̓r non concupſſee vxorem ꝓximi tui. Quandoqꝫ reſ ctu rei irrationalis. Unde d̓r. 1j ꝯcupiſces rem proximi tui. R Rimum prece Ca. .XXI. ptum decalogi tres habet ciꝰꝰ ſulas. Prima eſt. Non habebis deꝰ alienos coram me. vbi ꝓhibemutꝰ rare creaturā ſpūalem .i. angeſor cūda ē. Nō facias tibi ſculptile. i. ᵐnꝰ gines fictas que nullius rei natutalꝰ repreſentatiue ſunt Tercia nec omꝰ ſimilitudinē .ſ. ymaginem rei natuꝰ lis. Et ſequit̉ que eſt in celo deſuꝑ ſolis ⁊ lune ⁊ que in terrā deorſum hominis bouis ⁊ ſimilium. neqꝫ eorꝰ que ſunt in aquis ſub terra .i. pli Nō adorabis .ſ. actu exteriorⁱ nee les ſcilicet affectu interiori L his patet ꝙ nō reprehendunt̉ crubꝰ LLiber Diſt. I. Ca. XXI .II. qui faciunt ymagines non quidem ad adorandū ſed ad memoranduꝫ. honor aūt qui exhibet̉ ſanctis nō latrie ſꝫ du re. prima clauſula on̄dit iudeos ⁊ ſa tacenos eſſe ydolatras qꝛ deos habent alienos. Iudei quidē meſſiam ⁊ anti tpm. ſaraceni machometū. Contra ſe tundā .ſ. non facias tibi ſculptile faci ant heretici qui non credūt in deo niſi Id de ymaginatōe ⁊ fantaſia ꝯfingunt ontra terciam faciūt mali xp̄iani. qꝛ nterbꝰ colit ſimilitudinē eorum que int in celo deſuꝑ. nam ſuꝑ omnia di pit prelaturā. Auarus colit ſimilitu pine eoꝝ que ſunt in terra. Uoluptuo rcolunt ſimilitudinem eoꝝ que ſunt nraquis hoc eſt delicias. ¶ Se tandū preceptum eſt. Non aſſumas dmē xei tui in vanum. Hic ꝓhibet̉ iu mentū qd̓ fit ſine cauſa ⁊ periurium Aletqꝫ enim. ꝓ nihilo iurans ⁊ falſo vtans aſſumit nomen dei invanū. qꝛ vaimus ſine cauſa noīat ſummam veri rem. ſecundus aūt ꝯtemnit. Tribꝰ dalequis peccat in ꝑiurio. vel iurā Talta ꝯſcīam. vel iurando illicitum. eremend ꝯtra iuramentum. N eciū eſt. Memento vt diem ſabba anctiſices. non facies omne opus. Ii de precepto qd̓dam eſt morale vi tatio que eſt ad deū orando. dolēdo. raltand. qd̓dam eſt cerimoniale vi reratio diei ſeptime. que figurabat rolodice ceſſatōnem a peccatis. al dorlce quiētem corporis xp̄i in ſepul anſagogice requiē eternā in celo A Iſtud ergo preceptū triplici decipt pot. Primo generaliter vt emnūeapltjs. Scd̓o ſpecialitet vo ealunt hacatōem ad deum. Tercō etalimtinept eſtinpitis ꝯtemplati retabonibo nundanis ſepaten ſatalt deopacent. Prīa pacatio ē nccāria. ſcd̓a eſt debita. tercia ꝑfecta. Scd̓m ergo ꝙ ſabbatū d̓r requies ſi ue vacatio ad deū. ſic dies dn̄ica p̄t di ci dies ſabbati. ⁊ quelibet dies ſtatuta ad diuinā veneratōem. in quibꝰ ceſſan dū eſt ab oꝑe ſeruili .i. a pctō ⁊ ab oꝑe impediente vacatōem ad deū. oꝑa em̄ ſeruilia dicunt̉ ab eccīa oꝑa mechani ca. agricultura. mer catura. plantatio. P Quartū preceptū. Hōra pa trem tuū ⁊ mrēm tuam. Huic precep to addit̉ ꝓmiſſio .ſ. vt ſis longeuus ſu per terrā. qꝛ ꝯgruū eſt vt ꝯſeruatio vite aliene mereat̉ ꝯſeruatōem vite ꝓprie. Pater d̓r in hoc mandato qui eſt prin cipiū per generatōem quo ad eē natu re vt pr̄ carnalis. vel qui eſt principiū per miniſtratōem regenerationis quo ad bn̄ eſſe vt prelatus ſpūalis Honor hic intelligit̉ dupl̓r .ſ. exhibitio corpo ralis in ſuſtentatōe. ⁊ ſpūalis in reue rentia ⁊ obīa. Sed obedientia diuerſi ficat̉ ẜm diuerſificatōem patꝝ. qꝛ pa tri ſpūali debemus tm̄ obedire in ſpūa libꝰ. p̄lato ſeculari .ſ. regi in tꝑalibus reipublice. carnali in diſpoſitōe rei fa miliaris. Q Quintū preceptuꝫ eſt. Ion occides. Hic explicite ꝓhi bet̉ homicidium. ſed implicite oīs mo tus ire ꝯtra ꝓximuꝫ. ſiue ille ſit cordis tm̄ vt ira. ſiue oris vt contumelia. ſiue operis vt percuſſio citra mortē vel de pilatio. R Diſtinguit̉ homicidi genus dupl̓r .ſ. veꝝ quod d̓r corporale ⁊ interpretatiuū quod d̓r ſpūale. Ho micidium ſpirituale duobꝰ modis fit. Uno modo obmittendo. vt cum quis videt alium in extrema neceſſitate. ⁊ non ſubuenit ei. interpretatiue d̓r eum occidiſſe. Alio modo ſit ꝯmittendo. ⁊ hoc qn̄qꝫ corde. ſcilꝫ odiendo. Iohan. Qui odit fratrem ſuum homicida eſt. quandoqꝫ ore. ſcꝫ detrahendo. quia il le cui detrahit̉ occidit̉ in ꝯſcīa illius. Diſt. I. Ca. XXI. Liber .II. qui audit detractionem. in qua prius viuebat ꝑ bonā famā. qn̄qꝫ oꝑe .ſ. ma lo exemplo alicui occaſionē ruine pre ſtando. ⁊ tūc d̓r interpretatiue illū oc cidere S¶ Sextū p̄ceptū eſt Non mechaberis in quo p̄cepto vt d̓t aug. prohibet̉ omnis illicitus cōcubitus ⁊ oīm membroꝝ oīs illicitus vſus. T Septimū eſt. furtū nō facies. vbi ẜm auguſti. ꝓhibet̉ oīs ꝯtrectatio rei alie ne ex cupiditate U ¶ Octauū p̄cep tum eſt. non loqueris contra ꝓximuꝫ tuū falſum teſtimoniū. hic ꝓhibet̉ oē genus mendactꝭ. vt d̓t augu. qd̓ ter mi nat̉ ꝑ tres differentias X¶ Eſt em̄ mendaciū ꝑmtioſum. qd̓ nocet. offici oſum qd̓ ꝓdeſt. iocoſum qd̓ delectatur Includit em̄ in hoc p̄cepto taciturni tas veritatis tꝑe neceſſitatis. tn̄ cauſa ⁊ oportunitas facit ip̄am taciturnitatē eſſe licitam A ENonū ⁊ decimum precepta. non ꝯcupiſces domū proxi mi tui. nec deſiderabis vxorē eius ne ſeruum nec ancillā nec bouē nec aſinū nec oīa que illiꝰ ſunt P ¶ Duo ꝓhi bent̉ hic .ſ. ꝯcupiſcentia carnis in vx orē ꝓximi ⁊ ꝯcupiſcētia oculoꝝ in re aliena. nam ad hec duo maxime incli natur natura corrupta. ad vnum ꝓpter ꝯſeruationeꝫ ſuijp̄ius indiuidui. hic non ꝓhibet̉ appetitus. qui ex corrupti on fomitis vel a ſenſualitatis delecta tione orit̉. qꝛ impoſſibile eſt ꝙ ille ꝯcu piſcentie nō ſint in nobis. ſed ꝓhibet̉ appetitus qui eſt ex conſenſu rationis. Quamuis ad iſta duo determinet̉ tan tum. tamen d̓r ibi ꝓhiberi vniuerſali ter oīs ꝯcupiſcentia male voluntatis Et hec breuiter de decem preceptis di cta ſunt. C ¶ Item quedaꝫ pctā nu merant̉ ab apoſtolo ad romanos pri mo .ſ. ydolatria vitium contra naturā iniquitas. malicia. fornicatō. auaricia nequitia. inuidia. homicidium. ꝯtentio. dolus. malignitas. ſuſuratio. e tractio. contumelia. ſuperbia. elatio inuentio malorum. inobedientia. ſ ſipientia. ⁊ incompoſitio. quibus ad iungit illos qui ſunt ſine affectiōe abꝰ qꝫ federe ⁊ fine miſericordia Poſt ſe omnia ſubiūgit apoſtolus ꝙ qui tal faciunt. digni ſunt morte ſcilicet etꝰ na. Item ad galathas quinto de buſdam facinoribꝰ ſic ait. Mamſel autem ſunt opera carnis. que ſunt ſo nicatio. immūdicia. luxuria. auatie quod eſt ydolorum ſeruitus venentꝰ inimicicie. contentiones. emulatioeꝰ ire. rixe. diſſenſiones. ſecte. inuio homīcidia. ebrietas. comeſſatione ⁊ his ſimilia. que predico vobis no predixi quia qui talia agunt regnˢ non conſequentur. Ex quibꝰ dictis poſtoli colligere poſſumus p̄miſſa ꝑ cata eſſe mortalia. quia dicit agemꝰ huiuſmodi ſcelera dignos morte s na. nec poſſe tales conſequi rebꝰ dei. Et pro intelligentia horum vitꝰ rum. notandum ꝙ malicia eſt qͥnaꝰ aliquis damnū molitur alicui li tia eſt temeritas. quando quis a quod nequit. Uel ſic Nequitia ē temꝑātia ſui. Suſurratores ſum inter amicos diſcordias ſeminai Inuentores malorum ſunt. qui genus cuiuſcunqꝫ mali inueniuntꝰ bo vel facto Inſipientes ſunt nō cernentes inter bonum ⁊ maſum ꝯpoſiti habitu ⁊ inceſſu quia intꝰ ſitio corporis indicat qualitateꝫ i tis. Sine affectione id eſt ſine d one proximi. abſqꝫ ſedere id eſt ſocietate ⁊ pace. ſine omni miſetit dia quia non compatiuntur miſelꝰ Immūdicia eſt que nō eſt ꝯtra na Impudicitia eſt nō pudice viuere xe ſunt qn̄ ex ira ſe aliqui ad inple ꝑcutiūt Piſſentiōes ſūt qn̄ aliqͣ a LLiber .II. ¶ Piſt. I. Ca. XXII. omſſentientes faciūt in eccleſia. Secte ſue gͥrece dicunt̉ hereſes. Ebrietates aſidue. comeſatōes ſuꝑflue veneficia ſant incantatōes. Cetera vero vitia ī etoſtolū ſuꝑius premiſſa ſuꝑius ſunt crtonita qn̄ de mortalibus peccatis ⁊ corundē filiabus eſt tractatu. Beatus riam aug. plurima pctā mortalia enu retat cū dicit. Mortalia ſunt homici dium. ſacrilegiū. adulteriū. fornicatio nium teſtimoniū. rapina. furtum. ſu abiā inuidia. auaricia. ⁊ ſi lōgo tem tore teneat̉ iracundia. ⁊ ebrietas ſi a ralia fit ꝯputat̉ in eoꝝ numero. quicū galiqd̓ de iſtis pctīs in ſe dominari ꝑ mētit niſi digne peniteat in eterno ig ecticiabit̉. hec aug. Sic ptꝫ de pec s mortalibus. Capitulum .XXII E penialibꝰ ve to pctīs ſciendum eſt ꝙ ſunt di ſa. ⁊ longū eſſet omnia replica e quibꝰ beatus aug. mentionē fa ſue ꝯmemorans ac dicens D re aūt ſunt minuta pctā licet omni nota ſint. tamen qꝛ longum eſt vit ma teplicent̉. opus eſt vt ex eis ali nominemus. Quotiens aliquis do ⁊ potū plus accipit qͣꝫ nccē eſt. mnuta pct̄a nouerit ꝑtinere. Quo re pſus loquit̉ qͣꝫ expedit. quotiēs gem importune petenteꝫ exaſꝑat. mens cū ſit corꝑe ſanus alijs ieiu tio ipēprandere voluerit. aut ſom caitus tardus ad eccleſiam ſurgit onens excepto filioꝝ deſiderio vꝫ mam cognouerit. quotiēs in car eronum tacdius tequiſierit. infi in taedius viſitauerit. ſi diſcordes cordiam teuocare neglexerit. Si reiūtptimū aut vxorem aut flium rriū eta heraierit qꝫ oportet n vne nettdhandius qꝫ oporiet ſi cuicunqꝫ maiori ꝑſone exvolūtate aut neceſſitate adulari voluerit. ſi ſe aut in eccleſia. aut extra eccleſiā fabulis ocio ſis de quibꝰ in die iudicij ratio reddē da eſt occupauerit. ſi dum iocantes in caute iurauerimus. ⁊ tn̄ hoc ꝑ aliquā neceſſitatē implere non potuerimus. vtiqꝫ ꝑiuramus. ⁊ cū omni facilitate maledicimus. hec auguſt. In quibus iam memoratis peccatis minutis ſiue venialibꝰ poſſumus colligere etiā om nia alia ſimilia eſſe pctā venialia. quia longū eſſet ſingula talia explicare. E Et notandū ꝙ omnis culpa ſeꝑa rat a deo. Hec aūt ſeparatō ꝑfecte qui dem ſit per pctm̄ mortale. Im perfecte vero per pctm̄ veniale. Per pctm̄ enim mortale omnis mens auertit̉ a deo per pctm̄ aūt veniale retardat̉ affectus ho minis ne ita ꝓmpte ferat̉ in deum. ſed vtrumqꝫ pctm̄ per pm̄am deletur Et ſi cut mortale pctm̄ remitti nō p̄t. qͣꝫdiu voluntas pctō inheret. ita etiā nec pec catum veniale. ſed ad remiſſionē pecca ti mortalis ꝑfectior exigit̉ pm̄a. ad pec catum autem veniale requiritur actua lis quedā diſplicentia. Et ſciendum ꝙ homo in gr̄a cōſtitutus poteſt vitare oīa pctā mortalia. ⁊ ſingula pctā veni alia. ſed non oīa. Unde pm̄a de pctīs mortalibꝰ requirit vt homo ꝓponat ab ſtinere ab omnibꝰ ⁊ ſingulis mortali bus peccatis. Sed ad pm̄am venialiū peccatoꝝ requirit̉ ꝙ homo ꝓponat ab ſtinere a ſingulis. non tn̄ ab omnibus Iſta tangit beatus thomas de aquino ſic dicens Notandum ꝙ culpa ſeꝑa rat a deo. ſed hec ſeparatio ꝑfecte qui dem ſit per peccatum mortale. imper fecte aūt per pctm̄ veniale. Nam ꝑ pec catum mortale mens omnino a deo a uertit̉. vtpote contra caritatem agēs. Per peccatum autem veniale retarda tur affectus hominis. ne ita prompte er .II. Diſt. j. Ca. XXII. Qib in deum feratur. Et ideo vtrumqꝫ pec catum per penitentiam quidem remit tit̉. qꝛ ꝑ vtrumqꝫ deordinat̉ voluntas hoīs. ꝑ immoderataꝫ ꝯuerſionem ad bonum creatum. Sicut em̄ peccatum mortale remitti non poteſt. qͣꝫdiu vo luntas peccato adheret ita etiā nec pec catū veniale. qꝛ manente cauſa manet ⁊ effectus. Exigit̉ aūt ad remiſſioneꝫ peccati mortalis ꝑfectior penitentia. ſcilicet vt mortale ꝯmiſſuꝫ deteſtet̉ quā tum in ipſo eſt. vt ſcilicet diligentiam adhibeat ad rememorandum ſingula peccata mortalia vt ſingula deteſtetur ſed hoc non ad remiſſionem venialiuꝫ requirit̉. tn̄ actualis quedā diſplicen tia. puta cum aliquis hoc modo in de um fett̉ ſcd̓m affectum ⁊ res diuinas ⁊ quicquid ſibi occurreret. qd̓ eum ab hoc motu retardaret diſpliceret ei. ⁊ doleret ſe hoc ꝯmiſiſſe. etiam ſi actu de illo non cogitaret qd̓ tamen non ſuffi cit ad remiſſionem peccati mortalis. niſi quantum ad peccata oblita poſt di ligentem inquiſitioneꝫ. qꝛ de quolibet peccato mortali tenet̉ homo ſpeciali ter conteri. vnde debet homo recogita re ad inueniendū peccatum ꝯmiſſum. Si peccatum omnino a memoria exci derit. tunc ex impotentia ſaciendi ex cuſat̉ a debito. ⁊ ſufficit generalis con tritio de omni eo in quo deuꝫ offendit Sed quando impotentia tollit̉. ſicut cum ad memoriam peccatum reuoca tur. tūc tenet̉ ſpāliter ꝯteri homo. Etiā ſciendum ꝙ homo in gratia conſtitu tus poteſt vitare omnīa peccata morta lia ⁊ ſingula. poteſt etiam vitare ſingu la peccata venialia ſed non omnia. Et ideo pm̄a de peccatis mortalibꝰ requi rit ꝙ homo ꝓponat abſtinere ab oībꝰ ⁊ ſingulis pctīs mortalibꝰ. ſed ad pe nitentiam venialium peccatoꝝ requiri tur ꝙ ꝓponat abſtinere a ſingulis. nō tamē ab omnibꝰ. qꝛ infirmitas huſuꝰ vite hoc nō patit̉ Debet tn̄ habereaꝫ ſitū ſe preꝑandi ad venialia pctā m enda. alioquin eſſet ei ꝑiculum dene endi. cum deſereret appetitum ꝓnc di ſeu tollendi impedimenta ſpbdiꝰ ꝓfectus. q̄ ſunt venialia. hec thoma De remiſſione etiam venialiuꝫ f ſciendum. ꝙ oīa venialia pctā toſſū per diuerſa remedia videlicet per s chariſtie dignam ſumptionem. xt tremam vnctionē. ⁊ per generaſemꝰ feſſionem. ꝑ tunſionem pectoris. dominicam orationē. per epiſco benedictionem. per aque benedicie perſionem. Per hec igit̉ remittunt nialia peccata. non tn̄ ſemꝑ remiuū totaliter quantū ad penam. qꝛ ſi ne qui eſſet omnino immunis a p̄ctō tali aſꝑſus aqua benedicta ſtatimꝰ laret ſed reatus pene remittit̉ ẜm tum feruoris in deū. qui per preoꝰ excitat̉ ẜm magis ⁊ minus Di thomam de aquino ſic d̓r. Notam ꝙ triplici ratiōe aliqua cauſant te ſionem venialium pctōꝝ. Uno ind in quantū in eis infunditur gratꝰ ꝑ infuſionem gratie tolluntūt ve peccata. ⁊ hoc modo per euchati ⁊ extremaꝫ vnctionem. ⁊ vmneꝰ ter per omnia ſacramenta noue ſes in quibꝰ ꝯfert̉ gratia. peccata be remittuntur Secundo in quamū cū aliquo motu deteſtationis pec rum. ⁊ hoc modo confeſſio geᵐ tūſio pectoris. ⁊ oratio dominis rant̉ ad remiſſionem venialiū h Tercio modo in quantū ſunt co reuerentie ad deuꝫ ⁊ ad res dibl hoc mōbenedictio ep̄alis. ⁊ q ſreꝰ que benedicte oꝑant̉ ad remiſſſo nialiū pctōꝝ Et quidē ꝑ p̄dicta lo tur venialia pctā quantuꝫ ad ciẜ virtute illius ſanctificatiōis nō pꝰ iber .II. Piſt. 1. Ca. X. I. ctiam virtute caritatis citius motus Predicta excitat̉. Non aūt per qd̓libet predictoꝝ ſꝑ tollit̉ reatus pene. qꝛ ſic Int eſſet oīno immunis a pctō morta raſperſus aqua benedicta ſtatim auo atet. Sꝫ reatus pene remittit̉ per pre victa em motum feruoris in deū. qui tet predicta excitat̉ qn̄qꝫ magis qn̄qꝫ mnus. hec thomas F Notandū ras ꝙ peccatū cum per pm̄am citius enetalt. alt peccatū eſt. aut cā pec vm aūit peccatū aut pena peccati. nam ebno vitio ſubſequens culpa oritur. Aibſum ſuo pondere mox in alid̓ tra It. et quo cteata mēs ducit̉ vt peius talio liget̉. Et cum pctm̄ ex peccato At am non pctm tm̄modo. ſed pecca mn eſt ⁊ pena peccati. qꝛ iuſto iudicio mrotens deus cor pctōris obnubi t precedentis peccati merito etiā mnd cadat. nam plerūqꝫ vnū idēqꝫ In ⁊ peccatū eſt ⁊ pena peccati. Od̓ relendi p̄t clentris namqꝫ ingluut netuorē luxurie plenitudine car migat. perpetrata aūt luxuria ſe feriurio aut homicidio tegitur. hūiuſinodi peccato puniat̉. Iſta notatteatie gteg. xxv. mora. ſ. re Omne quippe peccatū qd̓ cuꝫ temtendo non tergit̉ aut pecca rait cā peccati. aut peccatum ⁊ cccati Sctm̄ namqꝫ qd̓ penitē diſuit. ipſo ſuo pondere mox in rabit. Unde ſit vt non ſoluꝫ ſit Fracal xicciuiacultip. Et illo quippe vitio culpa ſubſe peit ex quo cecata mens ducit ger̄ alio liget̉. Sed cum pecca pctō oritur. non iam pctm̄ tan ſed eſt ⁊ pena peccati. qꝛ iuſto mnnipotens deus cor pctōris diat et peccedenuis xccirime am in allud cadat. Quē enim rat. Ee ctepp pcuſi. vu XII. ergo immerito pena peccati d̓r ꝙ iuſte de ſuꝑ irrogata cecitate ex precedētis peccati vltōne ꝑpetrat̉. qd̓ videliꝫ agi tur diſpoſitōe ſuꝑius ordinata. ſed in ferius in iniquitate ꝯfuſa. vt ⁊ p̄cedēs culpa ſit cauſa ſubſequentis. ⁊ rurſuꝫ culpa ſubſequens ſit pena p̄cedentis. Unde ⁊ de infidelibꝰ ⁊ lubricis ſctūs paulus dicit. Qui cū cognouiſſent de um non ſicut deū glorificauerunt. aut gratias egerunt. Et paulo poſt. ꝓpter qd̓ tradidit illos deus in reprobū ſen ſum. in deſideria cordis eoꝝ. in immū dicias. vt ꝯtumelijs afficiant corpora ſua in ſemetipſis Quia em̄ recognoſ centes deum pctm̄ ſuꝑbie ꝯmiſerunt. cecant̉ etiam ne intelligant qd̓ ꝯmit tunt. ⁊ qui intelligentiā ſequi nolunt in pctō ⁊ cauſa peccati ſunt. ⁊ ipſuꝫ lu men intelligentie ꝑdant in pctō ⁊ pe na peccati. Prioris ergo peccati meri to pctōrum ſequentiū fouea tegit̉. vt qui malum ſciens ꝑpetrat deinceps iu ſte in alijs etiam neſciens cadat. Hoc quippe agit̉ vt culpis culpe feriantur. quatenus ſupplicia fiant peccantiū ip ſa incrementa vitioꝝ. Naꝫ qꝛ omnipo tens deus ad pm̄am tempus indulget qd̓ humana malicia ad vſum ſue iniqͥ tatis retorquet. nimiꝝ iuſto dei iudico augeri culpa ꝑmittit̉ vt ad feriendum artius qn̄qꝫ cumulet̉. Hinc enim etiā de quibuſdā Paulus dicit. Peruenit ira ſuꝑ illos vt impleant pctā ſua ſem per. Hinc voce angelica Iohanni d̓r. Qui nocet noceat adhuc. ⁊ qui in ſor dibꝰ eſt ſordeſcat adhuc. Hinc dauid dicit. Appone iniquitatē ſuꝑ iniquita tem eoꝝ. ⁊ non intrent in iuſticiam tu am. Corquippe dn̄s duꝝ prioribꝰ me ritis aggrauatū iuſte ꝑmittit etiā ſub ſequentibꝰ malignoꝝ ſpūum ꝑſuaſio nibꝰ falli. quia cū digne in culpa tra hitur. reatus eius in pena cumulatur. s. j. ¶Liber .II. Diſt. I. Ca. XXIII. habent iam quideꝫ vnde fieri merean tur ſed ſuſtinet̉ tn̄ adhuc peccatū creſ cere vt peccantes poſſit atrocius pena cruciare. iam meret̉ ſuppliciuꝫ pena ⁊ cauſa pctī expectat̉ adhuc. vt augmen ta ſupplicij ſubroget pctm̄ ⁊ cauſa pctī Plerūqꝫ vero vnū idemqꝫ peccatum ⁊ pctm̄ eſt ⁊ pena peccati ⁊ cā peccati. qd̓ melius oſtendimus ſi res ip̄as in me diū deducamus. Effrenata quippe ven tris ingluuīes in furorem luxurie ple nitudinem carnis inſtigat. ꝑpetua aūt luxuria ſepe aut ꝑiurio aut homicidio tegit̉. ne humanaꝝ legū vltione puni atur. hec grego. Unde neceſſe eſt. ſi qͥs lapſus fuerit in aliqd̓ pctm̄ graue vt ꝑ pm̄am quanto citius poterit ab hoc vt tio reſurgere ſtudeat. ne in grauiora peccata ꝓpter tale facinus eum cade re contingat ¶ De duodecim abuſionibꝰ. Ca. .XXIII. G Cienduꝫ quod ẜm beatū ciprianū duodecim ſunt abuſiones ſeculi ⁊ ſunt he videli cet. Sapiens ſine bonis oꝑbꝰ. ſenex ſine religione. adoleſcens ſine obīa. di ues fine elemoſina. femina fine pudi citia. dn̄s ſine virtute. criſtianus ꝯten tioſus. pauꝑ ſuꝑbꝰ. rex iniquus. ep̄s negligēs. plebs fine diſciplina. popu lus ſine lege. Quibꝰ. xij. abuſionibꝰ ſe culi ſuffocant̉ diſciplina ⁊ iuſticia. hec ciprianus. Et qꝛ pn̄s tractatus maxi me requirit̉ ⁊ tractat de ſtatu religio ſoꝝ ⁊ clauſtraliū. Ideo notandū ꝙ eti am ſunt duodecim abuſiones clauſtra liuꝫ. quibꝰ tota religionis ſumma cor rumpit̉ Et ſunt iſte videlicet. Prela tus negligens Diſcipulus inobediēs Iuuenis ocioſus. Senex obſtinatus. Monachus curialis Monachus cau ſidicus. Habitus precioſus. Cibus exquiſitis Rumor in clauſtro. Lis in capitulo Diſſolutio in choro Irreue rentia circa altare. Immoremur etde in ſingulis ⁊ de ſingulis pauca diſſet⁊ mus H Sunt quidā qui ſciunt pn̄t ⁊ volunt preeſſe. quidā qui ſcium ⁊ pn̄t ⁊ nolunt p̄eſſe. quidā qui nec ſci unt nec pn̄t nec volūt. ſed ⁊ ſunt quidꝰ qui nec ſciūt nec pn̄t ſed volunt. re vero ⁊ poſſe ⁊ velle eſt ſuꝑbie vel ca tatis. Scire ⁊ poſſe ⁊ nolle eſt hum tatis vel inertie Nec ſcire nec pon velle ē cupiditatis ⁊ ſtulticie. Nec ſe re nec poſſe nec velle eſt diſcretioni prouidentie. Qui em̄ ſciunt ⁊ poſſo ⁊ volunt preeſſe ſi velint ꝓdeſſe cal tis eſt. alioquin ſuperbie Qui veto unt ⁊ poſſunt ſed nolunt hūilitatise qd̓ rennuit. inerrie ꝟo cū ſciunt ſi dꝰꝰ nino deſiſtūt Qui aūt nec ſciūt nec po ſunt ſed volunt cupiditatis eſſe vſ qd̓ volūt eſſe ſtulticie ſi velint qd̓ necꝰ unt nec pn̄t. illi ſi quidē qui nec ſciꝰ nec pn̄t nec volūt prudēter agut. ma em̄ diſcretio eſt nolle qd̓ nō ppl̓ꝰ I Sciendū aūt ꝙ oues paſtoꝰꝰ ſequunt̉ ad vitam ſi diligens. ad ſ tem ſi negligens precedat. debet en cedere vita ⁊ doctrina. vt qd̓ dobe bis factis impleat Tenere etiam e vnitateꝫ cū grege qd̓ fit qn̄ nō diulꝰ a ſubiectis ꝑ precioſiorem hab vel ꝑ delicatiorē cibū dū ſit vnus ꝯpaſſionem. cum infirmis. ꝑdiꝰ ſationem. cū delicatis vt cū apit re poſſit. oībꝰ omnia factus ſuꝫ. ẜ vero negligens fugit. Sunt em prelati. qui onera importabilla nūt ſubditis ⁊ ea digito mouete ſ fugiunt quod precipiunt. fugi remoti a ꝯuentu ſub ocio viuumtꝫ praua agunt. ⁊ reprehendi nōſpiꝰ male viuūt ⁊ ſubiectos bene viuꝰ gunt exrantes xeuo cant ſedtuᵖ̉ Liber. II. Diſt. j. Ca. XXIIII. XXV. L cidunt. reuocant verbis. ſed occidunt bperibꝰ que operant̉ ipſi que alijs lici ta non putant. ſubiectos cogunt ⁊ ipſi ī nemine cogi volunt. Capitulum XXIIII. E diſcipulo ino bediente. Inobedientie mor bus ex ſuꝑbie tumore ꝓcedit. ſicut ſa nes ex vulnere. Hoc morbo primus como languit qui beſtijs terre prepoſi tus iuit. per inobedientie culpā ſuppo ſtus etiā cuꝫ muſcis ⁊ culicibꝰ per po letos ſeruit. Hoc aūt tribꝰ modis me eti ſolet. emplaſtro .ſ. vnguento ⁊ fer pri. exemplo boni operis. verbo ꝯmo romis. diſciplina correctionis. aſſuīt ur inobedientia nomen obedientie p̄ epto. facto ⁊ loco. Leue em̄ eſt preci tete ſed labor implere. Locus ꝟo qn̄ bpſacet. aliqn̄ diſplicet. Placet qui pidā. non qꝛ abundat ſratribꝰ ſed p dloō. placet qꝛ famulis abundat ⁊ ſa mmē. ⁊ ſic ſit vt pocet̓ obedientia cuꝫ dnſt. Hanc multi deſiderant vt ex ra obedientiam eſſe queant. Multis m modis hec obedientia queri ſolet prtentuꝫ exactōe ſeu fratꝝ ſeductoris delatōe vel etiam boni operis ſimu drla on̄ſionē. Eſt ⁊ alia ſpēs inobedi nequē tn̄ obedientia vocat̉. de qua ſulā obed iſti voci vxoris tue plus q̄ ſed de obedientia vera per pͣs. d̓r. ſalam quid loquat̉ in me dn̄s deus mnnquid dyabolus caro aut mūdus r ptoris. xox catris ſcꝫ voluptas. rnundibaritas. vox draboli iniq Trot̓ dei bonitas. Eſtaūt vox crea e ad ſubiectos de prelatis dicens redicunt facite. que aūt faciunt no entetē. vbl etiā maleopantitꝰ ob relumt. vt ſc ingtediatis ⁊ cored decū dalid. cū ſule a eundē ſono Ttet teprobū cum ſamuele. nec bo nis tn̄ obedias in malum. nec ꝑuerſis ꝯtradicas in bonum. Capitulum XXV. L E iuuene ocio ſo. Ocium ſtulticiā. labor ſci entiam generat. Labor hominis iteri or labor ſcīe. labor exterior exercitiū operationis. Scīe labor in tria diui ditur. in puericia labor diſcipline. in iuuentute exercitij. in ſeno doctrine. vt ſcilicet ille qui neſcit. in puericia diſcat que didicit in iuuentute ad v ſum ducat. que ad vſum duxerit in ſe nio doceat. Sed cū homo interior ia cet in lectulo voluptatis dū ſomno tor peſcit inertie ⁊ ſomnis deludit̉ curioſi tatis. vocat ⁊ ex hortat̉ exteriorem ho minē vt inclinet aurē rumoribꝰ. loqua tur vana. induat̉ mollibꝰ. mane come dat. cantus galli cene terminet lectio nem. euntibꝰ dormitū ſurgentes ad vi gilias obuiant frēs. vigilantibꝰ illis dormiant. redeuntibꝰ a vigilijs ſurgāt Sed melius forſitan eſſet ſi nihil dice rent qͣꝫ ſi ſubtractis ſillabis aut dictio nibꝰ oſſitando pſalmos decantarent. Laboret gͦ interior homo ⁊ exterior ne dicat̉ eis Quid ſtatis hic tota die oci oſi Audiant tn̄ prelati cām ocij. nemo inquiunt nos conduxit Non ep̄i. non preſbiteri populū. non abbates nō pri ores ꝯuentū. Ad hunc laborem diuer ſi veniunt ⁊ diuerſis tꝑibus. mane pu eri. meridie iuuenes. veſꝑe ſenes. ſo la tamē iuuentus pondus portat diei ⁊ eſtus. portat materialiter pondus la boris ⁊ eſtus ſolis. Moraliter pondꝰ carne fragilitatis ⁊ eſtū libidins. La bore igit̉ manuū annihilat̉ pondus tē ptationū. Iuuenis aūt in ocio eſt qua ſi iumentū ſine iugo. qui dū nō tenet̉ obīe vinculo. qͣſi bos laſciuiēs diſcur rit ꝑ deſideria ꝓprie voluntatis. s. ij. CuXVXVII. Liber. II. iſt. I. Liber. II. iſt. I. Ca. XXVI. G E fene obſtina to Inter abuſiōes ſola maior eſt ſenis obſtinatio. qui morti ꝓximus mortis aduentū non abhorret. qui qua ſi ad oſtium mundi huius poſitus fo ras ſpectat. nec tn̄ vite pn̄tis egreſſuꝫ nec ingreſſum future conſideret. audit nūcios mortis. ⁊ credere non vult eis Caſus mortem nūciat latentem. infir mitas apparentem. Sed forſitan ſum culus triplex quo ligat̉ ſenex difficile rumpit̉. dū em̄ a pueritia in mentē ſe nis ꝑ cogitationem ſemitā fecerit vo luptas. in ſermone vanitas. in oꝑe per uerſitas. quid alid̓ agit̉ niſi ꝙ in ꝯſue tudinē quaſi in funē. hec tria torquēt̉/ Eſt aūt laqueus in fune. dulcedo tꝑa lis in ꝯſuetudine. circumdatio funis. impedimenta ſunt carnis. dulcedine igit̉ decipimur. conſuetudine ligam̄. Ca. .XXVII. O Emonacho cu riali ⁊ cauſidico Cum autē mōachus d̓r curialis ex adiuncto deſi gnat̉ aliquid leuitatis. ordo clauſtri ⁊ ordo curie diuerſus. ibi ſedes in inſi dijs cū diuitibꝰ in occultis. hic audis non ſedi cū ꝯcilio vanitatis ⁊cͣ ibi dex tera tua repleta eſt muneribꝰ. hic la uas inter innocentes manus tuas. ibi pauperum res violēter auferunt̉ Hic a pauꝑibꝰ ſponte offerunt̉. Ibi lauda tur peccator in deſiderijs aīe ſue. Hic aūt benedicit̉ iuſto. Contingere enim quādoqꝫ ſolet vt monachi qui curias ſrequentant. cauſas audiant. iudicia perquirant. ament decreta ꝯſiliorum non ſecreta miſteriorum. laudari appe tunt. qꝛ pro multis loquunt̉ ſed mona chi multum loquentes multis diſpli cent. de incertis iudicant. teſtantur ſe Ca. XXVI. X piſſime quod ignorant Si vero res ad effectū ꝑuenire non valeat monachiꝰ cauſidicus iter parat vt quod alibi eri non potuit. rome fiat Pro printꝰ pe ergo ſeculi alpie frigus ytalie caſo res libenter patitur qui ꝓ magiſtro ſi rituali multo leuiora inuitus forſita pateret̉. Oueratus cartulis auctor tatibꝰ fultus reuertitur ponit dieꝫ ta ſe. ꝑſonas inducit. que parate ſunt ſ rare quod eſt. ⁊ ſi velis iteruꝫ iuret q non eſt. Quid ergo dicam nonne mnꝰ gis amas monache cauſidicus eſſe ſimul diſcumbentibus cum herodē tb in vinculis ⁊ carcere teneri cū ioham Ca. XXVIII ē ꝑeſtitu ſupeᶠ bo monachoꝝ ait apoſtona Non in veſte precioſa que molliciei cioſiorem veſtem negat putaſne moꝰ cho precioſiorem habitū ꝯcedit. ſ amat terrenus ſponſus ſponſe caſti tem. qͣꝫ precioſam veſtem. plus ſimt citatem qͣꝫ tortum crineꝫ. Sic inſi talis ſponſus criſtus plus amat inꝰ oreꝫ habitū. qͣꝫ exteriorē. molles lia querunt. elati precioſa. delicati cioſa. Exterior em̄ ſuperfluitas am nunciat vanitatē qꝛ vt d̓t beatus ted Nemo precioſas veſtes niſi ad inalꝰ gloriam querit. Unde peccatū eſtꝰ rere precioſum veſtitum dicente tedꝰ gregorio. Nullus eſtimet in fluxu cioſarum veſtium peccatum deen ſi hoc peccatum non eſſet nullo mō dominus Iohannem de veſtimel ſperitate laudaret. non enim veſti puritas mentis ornatum facit mn chum vel clericum. Unde beatusꝰ ronimus. Non tenera veſtis. ſed dicia mentis ornatum facit clet e Ipſe namqꝫ celeſtis ſponſus ch cum ꝯſpexit animam virtulibꝰ adꝰ Liber. I Diſt. I. CAAA. XXX. am eius decorem concupiſcit ⁊ in am piexuꝫ illius volat. Unde ⁊ petrus da miani. Inuiſibilē quippe ſponſum in niſibilis oblectat ornatus. ⁊ cū ſctām annimā ꝯſpicit enitere virtutibꝰ in eiuſ imſico volat amplexus. cui dicit. Pul cta es aīca mea. ſuauis ⁊ decora ſicut tretuſalem Sicut iheruſalē ait. non ſi cut babilon. Babilon ſane dyabolus. retuſalē inhabitat xp̄s Ille luxurian tis amictus vanitate reficit̉. hic aſpe tis ⁊ humilibꝰ ſi cordis non deſit hu nilitas non delectat̉. hec petrus. Un̄ ſotandū ꝙ non ſolū in veſte precioſa. ed etiā invili amictu poteſt eē iactan a: Ceſtebeato auguſtino. Non ſolum rterū corporeaꝝ nitore atqꝫ pompa. ed etiam in ipſis ſordibꝰ eſſe poſſe ia rantiā. ⁊ eo periculoſiorē quo ſub no mmnē ſeruitutis decipit. Et philoſo vhus dicit ꝙ ⁊ ſuꝑabundantia ⁊ defe ms inordinatus ad iactantiam perti et. Unde de beato auguſtino legit̉ ꝙ enes nec nimis precioſas nec nimis ries habere polebat. qꝛ in vtroqꝫ hoī re ſua querunt. Si autē hoc aliquis rhimilitate facit ꝓpter maceratōem rtms vel humiliatōem ſpūs ad virtu ntemꝑantie pertinet. ſed medium rete in hmōi magis eſt ſalubre. Un̄ creeatis tet. Hec aſſecuate ſordes reraliſie mundicie ꝯueriunt xp̄ia no Itideo peſtimentū tale nobis eli eaū ett quo poſit nuditas operiti. ⁊ eltiadrie aliqꝫ omne quod extrinſe eledltatceti. vt in die honeſtuꝫ ap ar fr⁊ in nocte nccītatem expleat. pl̓m Q XXIX. ¶ cibo exquiſi to. Cum autē legas deliqͥſſe ran in guſtu mellis. eſau in edu riue dedenins in fatutitatepa pilamē eſſe ſine periculo tot carnis ferculis. tot piſcium generibꝰ. tot frixuraꝝ diuerſitatibꝰ delectari. non ne ſic differt pallacium a refectorio ſi cut egiptus a deſerto Si ergo in deſer to ſumus. mirandū non eſt ſi ollas car nium ſemꝑ habent. adhuc inquit eſce in ore ipſoꝝ ⁊ occidit pingues eorum Occidit enim pingues quoꝝ deus vē ter eſt. qui nutriebant̉ inquit in croce is amplexati ſunt ſtercora. Cxocus in oriente naſcitur. colorat ⁊ ſaporat In croceis ergo nutriunt̉ qui in initio cō uerſionis interius ſapore virtutum re ficiunt̉. exterius vero boni operis exē plo conantur. Sed hi amplexant̉ ſter cora. dum poſt ſobrietatis ⁊ abſtinen tie vitam reuocat eos ventris cura. Et ſit quandoqꝫ vt qui in ſua domo an̄ cō uerſionem ſobrie vixerant. poſtmodū in monaſterio guloſi fiant. placat̉ eo rum venter deus diuerſorum hoſtijs ſerculoꝝ. inclinat aurem rumoribus excitat̉ ſapoꝝ generibꝰ. demulcet̉ con fabulatione. non oratione ſꝫ ocio gau det. ſomnolentia delectat̉. Per ſimili tud inē ergo deus ventro aſſimilat̉ dū ei tota deuotōe per omnia ſeruit̉ Sa. XX. R Erumoribus ī clauſtro affluētia ciboꝝ ꝯcita ri ſolet. inundatio verboꝝ ſaturitatem ventris ſequit̉ leuitas oꝑis ⁊ vanitas mentis. Sedit populus manducare ⁊ bibere ⁊ ſurrexerunt ludere Ludere in quit. non legere. Sunt enim quidam poſt delicati cibi diuerſa fercl̓a qui cū in clauſtro ſedeant non lectioni ⁊ ſilē tio. ſed rumori ⁊ curioſitati vacāt. qui locū ⁊ tempus nuſqͣꝫ ⁊ nunqͣꝫ ſeruant. ſed inſtabiles ⁊ ocioſi. nunc hos. nūc illos ad colloquium vocant. Pone in quit pſalmiſta cuſtodiam ⁊ oſtium cir cumſtantie labijs meis. Oſtium dixit s. iij A XRL. IIl. Liber. II. Diſt. l. non murum ſed hoſtium ponit̉ qd̓ tem pore ⁊ loco claudit̉ ⁊ aperit̉. Eſt tꝑus ⁊ locus tacendi ⁊ loquendi. aꝑit̉ itaqꝫ hoſtium in clauſtro hora conſtituta le ctioni in capitulo. ꝯfeſſioni in eccleſia orōni in oratorio. claudit̉ iteꝝ in clau ſtro ꝯfabulationi. Hi aūt rumores de bent eſſe clauſtralium. ad quos non ꝑ tinent bella principū ſeculariū. ſꝫ pug ne temptationū. delectare gͦ kariſſime his rumoribꝰ non exterioribꝰ. gaudēt em̄ multi clauſtraliū dū de regibꝰ fabu lant̉. dū caſus militū narrant. dū ꝓ il lis loquunt̉. a quibꝰ ip̄i nō agnoſcun tur. multorum partes defendunt. pro multis iraſcunt̉. pro multis litigant. ignorant tamen quod negant ⁊ affir mant. Si aūt de regibꝰ ſermo ē. docet lectio clauſtri certamina regū ⁊ caſus euentus belloꝝ. qūo moriebat̉ ſaul. ⁊ quis eius mortē nūciauit dauid Audi re forſitan velles rumores pacis. non belli. ꝯcordie. non diſcordie. Regina ſaba nouit rumores hmōi que audita ſapientia ſalomonis a finibꝰ terre ve nit. Ca. .XXXI. S E lite in capitu lo Infirmitati mortaliū oīpo tens deus pater benigne ꝓuidēs. in ec cleſijs inſtituit tria .ſ. medicos. loca. ⁊ remedia. medici ſunt p̄lati. loca ca pitula. modi pm̄e remedia. Attende igit̉ in ſamaritano preſatum in ſtabu lo capitulum in infuſione vini ⁊ olei. fomentum ꝯſolationis. ⁊ aſperitatem correctionis. hec eſt piſcina ꝯpunctio nis. in qua ſanatus eſt infirmus poſt ꝯmotionem vere ꝯfeſſionis. nec tn̄ ſa nabit̉ niſi vnus. niſi em̄ ſit vnitas deē ſanitas. qui gͦ amant litem deſtruunt ſanitatem. Intolerabilis igit̉ eſt hec abuſio. vt ibi litiges. vbi te accuſare debes. vt ibi auget̉ culpa. vbi deleri p̄t Ca. 2X. X. vt ibi ꝯtemnes xp̄i vicariū. ꝯtemnee chriſtum. Sed forſitan d̓t aliquis tꝰ ligioſoꝝ. poſſum pati magiſtrum. ſe cum negligentiam prelatorum ꝯno ro obed ire ꝯtemno. cum video fraſte meipſo deteriores. accuſationes ip pati nolo. Cum dicis fratres teip deteriores deterior factus es quateᵈ temnis magiſtrum an neſcis xp̄m o ram pilato iudicatum. tulit crucem peccatis tuis. non pro ſuis. ⁊ tubite renuis flagellari. ille non erubini e ram populo flagellari ⁊ tu dedignatꝰ ſpoliari coram magiſtro. accuſat ⁊ e cet accuſaris ⁊ litigas. ſi in hoc pl res. in deū peccas. igit̉ in loco tem ſionis inducis litem contradictio hic eſt locus pre ceteris diabolo bꝰ ſus. hic amittit quos alibi acquiſſoꝰ hic eſt eī locus ſpūiſancto ꝯſecraluꝰ officina ſpirituſſancti. in qua fiiūꝰ congregant̉. vt ei reconcilient. eſſe frater ſicut ſathan inter filios Sathan eſt. qui magiſtro ꝯtradicꝰ fratribꝰ aduerſat̉. Noli queſo eſſe capitulo ſicut ſathan ⁊ ſicut ada paradiſo. an neſcis ſathan expunꝰ a capitulo celi Adam a capitulo h diſi Iudam a capitulo xp̄i. In ẜⁱ culpa ſuperbie In ſecundo inobeo tie. In tercio auaricie. Luciſer noꝰ tendens dignitatē creatoris camꝰ queſiuit ſedem elationis. Sic qͥb̓ꝰ clauſtralium dum generis nobiniꝰ preminent. dum literaruꝫ ſcientio lent. dum ꝓpria virtute ad labora preualent. dū vocis modulatione cent. dum in qualibet facultate ab ceteros fratres precellunt. elatiolꝰ dem petunt Et qui ex dono tanti ſi ris humiliores eſſe deberent. comi biliores ⁊ illiteratos ſuperbi imꝰ Capitulum XXXII. Liber. II. Diſt. I. Ca XXXII. XXXIII Ediſſolutōe in choro. In eccleſia cum ad o pus qd̓ inuentū fuerit accedit̉. humi titatis honeſtas diligentius obſeruet̉ ne qui in eccleſia ante ꝯſpectum dei ve mus ibidē deteriores ſimus. Sun em quidā qui mente vagi. attoniti ocu il. hitu diſſoluti. plana parietū ꝓſpici ctes pluſtrant. aliud cantant. alid̓ co bitant. in choro ſunt corꝑe. ſed in foro mente. Sunt etiam alij voce diſſoluti nui hocis ſue dono gloriant̉. nec tantū daudent de dono gratie ſed alios ſper rant tumentes elatione. aliter cantāt s libri habeant. fortaſſis vt placeam ropulo magis qͣꝫ deo. qui ſic cantāt nō cantant in choro cū maria ſorore moy ſed in palacio cū herodiade vt pla cant herōdi ⁊ ſimul diſcūbentibus. de etiant̉ enim altitudine vocis. Nemo raitius cantat eo quē dominus audi olueuit de monte ſancto ſuo. nemo reius qͣꝫ cui inclinat aurem ſuā dn̄s Aoce mea inquit ad dn̄m clamaui. ⁊ ralidiuit me de monte ſctō ſuo. Eſto pt in palle humilitatis. vt in monte rncio audixi merearis. ſed ſi ſic can rebt ab alijs laudem queras. vocem abendis ⁊ facis eam non tuā ſed ali ram. caue ne monaſteriū vertas in the rhabes in ptāte tua vocem. habeto riam. frangis vocē frange ⁊ volunta In ſetuas ꝯſonantiā vocum. ſerua a cordiam moꝝ. vt per exemplū ꝯcor dbtimo. perpoluntatē deo. per obe priā magiſtto. hec eſt ꝯcordia. ſpitulum XXXIII. U Eirreuerentia vetim abiſoibꝰ clauſiti dicuutus ac circa altare. Ultimo de du d auimē ſoluꝫ inter ceteros in hac renealioentiorem tepetio. qui licet ablutis manibꝰ. lota facie. albis veſti bus indutus accedā ad altare tn̄ ꝑuer ſus oꝑe. pollutus ore. immundus cor de. xp̄i corpus nō ꝑtimeſco manibus tractare. accedo elatus ad humilē. ira tus ad mitem. crudelis ad miſericor dem. ſed tamen patit̉ humilis elatum mitis iratū. crudelē miſericors. Acce do ſeruus ad dn̄m non amore ſꝫ timo re. non deuotōe ſed vſu. accedo igit̉ ad altare vanus curioſus vanitati ſubdi tus Sunt etiā multi alij in ſeculo qui non tm̄ vani curioſi ⁊ voluptuoſi. ſꝫ eti am cum ambitōe non cum deuotōe ac cedunt ad menſam xp̄i. qui etiam nō accederent. niſi ſe aliquid recepturos ſꝑarent. Acceſſit ad ieſum petrus ⁊ iu das. acceſſerunt diſcipuli. acceſſerūt ⁊ milites crucifigētes. accedūt ⁊ quo tidie ad corpus xp̄i religioſi. accedūt ⁊ peruerſi ſacerdotes. ex quibꝰ multi terrenis inhiant. terrena ſapiunt. non nulli aſſidui in plateis. in eccleſia ra ri. tardi ad inueſtigandū culpam pec catoris. parati ad inquirenda veſtigia ſeporis. velociores ad ꝯgregandos ca nes qͣꝫ ad ꝯuocandos pauperes. liben tius porrigunt panem cani qͣꝫ pauperi plures ſeruiunt eis ad mēſam. ad miſ ſam nullus. Hi ſunt quoꝝ thalamus ornatior eſt qͣꝫ eccīa ſua. menſa ꝑatior altari. ciphuſ calice p̄cioſior. equus ca rior miſſali. cappa caſula pulcrior. ca miſia delicatior alba. Ecce quō obſcu ratū eſt auꝝ fuligine peccatoꝝ. mutatꝰ ē color optimus decoris ⁊ ſanctitatis in ſeditateꝫ vitioꝝ. lapides ſanctuarij ſunt diſperſi in capite omnium plate arum. qꝛ dum per vitam mundā ⁊ ora tionem intus in ꝯtemplatione dei eſſe debuerant. per vitam reprobam foris paſſim vacant. Ecce iam pene nulla ſe cularis vite actio quam ſacerdotes cri ſti non admīſtrent. nulla mundi nego s. iiij. Liber .II. Iſſ. I. CX. II cia. in quibꝰ miniſtri altaris ſe non oc cupent. nulla reꝝ improbitas. qua mo nachalis ordo ſe non īplicet. pene nul la illecebris vite blandicies. qua ſe ca ſtitas ſanctimonialium non comma culet. Sanctuarij igit̉ lapides diſper ſi ſunt in plateis. cū religioſi quiqꝫ la ta mundi itinera ſectant̉. ⁊ non ſoluꝫ in plateis. ſed in capite oīm platearū diſꝑgunt̉. qꝛ ⁊ iacent ꝑ miniſteriū ope ris. ⁊ honorari volūt de ymagine ſan ctitatis. Igit̉ prelati ſubditos diligē ter cuſtodiant. ſubditi prelatis obedi ant deuoti ſint ſenes. laborioſi iuue nes. ſit honeſtas in habitu. med iocri tas in victu. in clauſtro aſſidui. in cu ria rari. vt non ſint curiales ſed clau ſtrales. ſint intenti pſalmis nō cauſis in clauſtro non ſit rumor ſed lectio. in capitulo non lites ſꝫ ꝯfeſſio ſit. in cho ro ſerena ſimplicitas. circa altare re uerentie honeſtas Ex his obſeruantie mandatis pendet ſumma totius religi onis ⁊ ſic pꝫ de. xij. abuſionibꝰ clauſtri 5 Sed ⁊ hoc ſciendū ꝙ ſunt nō nulli fratres in ſancta religione. q̄ val de proni ſunt ad detrahendū. ⁊ ad iu dicandum alios qd̓ multuꝫ in religio ſis reprehenſibile ⁊ ꝑiculoſum eſt. De tractio aūt ẜm qd̓ d̓t hugo. eſt locutio ex inuidia ꝓcedens. bona illoꝝ deni grans. Un̄ ille detrahit. qui bona ꝓxi mi. inquantū poteſt minuit Sunt aūt plurimi. qui ꝓpter hoc alijs detrahunt vt ex vituꝑatione aliorum ipſi lauda biles appareant. quod prohibet beatus iheroni. ita dicens. Fulli vnqͣꝫ omni nō detrahas. vt vituꝑatione aliorum te laudabilem videri velis. hec iheroni mus. Hoc igit̉ vitium valde eſt cauē dum qꝛ detrahens ⁊ libenter detractio nem audiens. ambo malignū ſpiritū in lingua portant Teſte beato bern̄. qui dicit. Detractor ⁊ libēs auditor vter Du. .I. Ca. XXX qꝫ diabolum portat in lingua. Eſt eti lingua detractoris. qͣſi vipera infeci ua. ⁊ lancea acutiſſima tres penetta ictu vno videlicet detrahentem aud tem detractionē. ⁊ cui detrahit̉. quo idem bern̄. ſic ait. Nūquid non vip eſt lingua detractoris ferociſſima. ꝑ ne nimiꝝ q̄ tā letāter inficiat flatū v nūquid non lancea eſt lingua iſta cto acutiſſima. que tres penetrat ſt vno. hec bern̄. Tales ꝟo viꝫ detratꝰ res multū odit deus. ꝓut apl̓s adꝰ ma. d̓t. Detractores deo odibiſes ideo ab vnoquoqꝫ hoc vitiū eſt valo deteſtandū Et ſicut nr̄o ſtudio nō o mus materiā dare alijs detrahendi ꝑ maliciā ꝯtra nos excitatos debemꝰ patienter ſuſtinere. vt nobis metioꝰ creſcat. de hoc d̓t beatus greg. Tinbꝰ detrahentiū ſicut noſtro ſtudio nō o mus excitare ne illi ꝑeant. ita ꝑ ſpꝰ maliciā excitatas dēmꝰ eqͣmmiter lerare vt nobis meritū creſcat. pndꝰꝰ rum nāqꝫ derogatio vite nr̄e eſt ap batio. qꝛ iā on̄dit̉ aliquid iuſte noꝰ bere. ſi diſplicere incipimus iſlis deo nō placēt. hec greg. A cio quidē incauto ꝓximoꝝ ſciendo Q dubia mala q̄ dicūt̉ de ꝓximis inꝰ meliorē ꝑtem interp̄tanda. ⁊ nnu debet aliū dijudicando ꝯtēnere m tionabili cauſa. vnde vbi non ape maīfeſta ſigna de malicia alicuius bemus eū vt bonū hēre in meliore ē qd̓ dubiū eſt interp̄tando vn̄ d̓t qͥd glo. ſuꝑ illud apl̓i. Qui nō mandꝰ manducantē nō ſpernat ⁊ iudicet. e hoc nāqꝫ ꝙ aliquis habeat opimo de aliquo abſqꝫ ſufficienti cā im ei ⁊ contemnit ip̄m. Tiullus abt̓ o aliuꝫ contemnere vel nocumeno liquod inferre abſqꝫ cauſa cogemꝰ ideo vbi non apparent manifeſta cia de malicia alicuius. debemus eꝰ Liber. II. Diſt. j. Ca. XXXIII. Ca. XXXIII. bonum habere. in meliorē ꝑtem inter pretando qd̓ dubium eſt Et melius eſt ꝙ aliquis freqn̄ter fallatur habens bo nam opinionē de aliquo malo homīs. s tarius fallat̉ habens malam opinio rem de aliquo bono. qꝛ ex hoc fit iniu tia alicui. non aūt ex primo. Unde ca tendū eſt ne quis ſit aliene ꝯuerſatio ns temerarius iudex. ⁊ etiam ſi quid ſorte dep̄hendat in ꝓximo reprehenſi pile. non tn̄ ſtatim iudicet ſed potius xcuſet. ⁊ ſi non poteſt excuſare opus ct cuſet intentionē. Ad qd̓ faciendum brtat̉ beatus bernar. ſic dicens. Caue aniene ꝯuerſatōnis eſſe aut curioſus ex brator. aut temerarius iudex. etiam tetperam actum ſit qd̓ deprehendas rec nc iudices ꝓximum. magis auteꝫ ecuſa intentionē ſi opus non potes. puta ignorantiā. puta ſurreptionē. pu ataſum. ꝙ ſi omnino diſſimulaōem et certitudo recuſet. ſuade nihilomi ſs ip̄ſe tibi. ⁊ dicito apud temetip m. pehemēs fuit nimis temptatō. qͥd nē illa feciſſet ſi in me ſimiliter ac pſet poteſtatē. hec bernar. Si vero dua ſuſpitio de ꝓximo ex fragilita enobis ſubreperit debemus illi reſiſte ta diffinitiua ſnīa huiuſmodi iudi ꝯtinere Unde thomas de aquino ſuipitōes vitare non poſſumus qꝛ les ſumus. iudicia tn̄ firmaſqꝫ ſen ſtias ꝯtinere debemus. hec ille. Et notandū ꝙ qui per ſemetip̄m prenſibilis eſt non debet iudicare a e: qꝛ per hoc magis ſeipſum ꝯdem. rrelidebeatus ambro. Cum graue ræ alicto iudicate. ille de alterius c Indicet qui in ſeipſo non hꝫ qd̓ con Innet. ne dum de alio iudicat. in ſe ꝯlim ſuīam ferat. hec ambro. Unde muits palde cautus detet ſibi eſſe detendoel audiendo iudicium de ratlitione pximnoꝝ. qꝛ ſunt nonnula li qui forte leſi ſunt. vel offenſi per ali quos. Cū vero de eiſdē fama nō bona exorta fuerit ſtatim ad iudicandum ta les qui eos offenderunt ꝓſiliunt ⁊ qd̓ ſe putant zelo caritatis agere. hoc non nunqͣꝫ faciunt zelo inuidie. ⁊ ideo pec cant. Et ſunt nōnulli qui qͣꝫuis nō ſint offenſi per aliquos tn̄ cū audiunt ma lam famā de aliquo ſtatim ſe aſſerunt eſſe ſcandaliſatos ⁊ quandā moleſtiā atqꝫ diſplicentiā in corde ꝯtra ꝓximū ꝯcipiunt ꝑ que caritas ſedit̉. Et ſunt nōnulli qui cū aliqua mala de ꝓximiſ audiunt. non ſolū dedignant̉ illis. ve rumētiā ſuꝑ eiſdem in ſua cogitatōne preponunt eo ꝙ ſe exiſtimant talia ma la nō admiſiſſe. Unde nccē eſt vt in ta libꝰ cauti ſimus. ⁊ cū aliquid incōue niens factū de ꝓximo audimus. nō fi mus ꝓni ſtatim ad iudicandū. ſed ma gis ad ꝯpatiendum. qꝛ forte in ſil̓ia vel maiora aliqn̄ lapſi ſimꝰ vel labi poſſu mus ſi lapſi non fuimus. Et qͣꝫuis cō paſſio circa ꝓximos ſit habenda. non tn̄ vitia eoꝝ ꝓpter hoc ſunt nutrienda. ſed ex zelo caritatis ſiue iuſticie. ⁊ nō ex zelo odij ⁊ inuidie ſunt arguenda. Unde cū aliquis publice peccat. dꝫ in publico corrigi vel corripi vel emenda ri vt ceteri metū habeant. ſi aūt occul tum eſt pctm̄. ⁊ ad noticiam alicuius deuenerit. debet ꝓximū ſuum in ſecre to monere vt ab hoc malo deſiſtat. nec ſtatim eum ꝓdere ne ſua fama ledatur ſi autem noluerit ſe corrigere adhibe at vnum vel duos. ⁊ coram illis corri piat̉. quem ſi nec ſic correxerit. tunc ꝯtemnenda eſt eius fama. delicta illi us ac vitia ſunt in publicū ꝓpalanda ⁊ per ſuꝑiores corrigenda ſeu puniēda. De hoc ſic dicit quedā gloſa. Notan dū ꝙ pctā publica ſunt in publico ar guēda vt ceteri metū habeant. ſꝫ quan do ſunt ſecreta tūc debet fieri primo in Liber .II. Diſt. I. Ca. XXXIII ſecreto. Debet igit̉ temptare ſi poſſit frattem ſuū emendare abſqꝫ detrimen to ſue fame. qꝛ fama ꝯputat̉ inter ma iora bona hominis circa virtutes. ⁊ i deo corrigens fratrem debet quantum poteſt ꝯſeruare eius famam. Alia cau ſa eſt qꝛ amiſſa fama vel leſa. efficitur homo inuerecundus ⁊ per ꝯſequens minus a peccato retrahitur. qͣꝫ prius. C Eſt ergo debitus proceſſus in correctione caritatiua. vt homo corri gat fratrem ſuū inter ſe ⁊ ip̄m ſolū. vt ſic poſſit eū ſaluare cū omni integrita te fame ſue. ſi autem non audierit ad hibeat̉ vnus vel duo. qꝛ em̄ fama ē mi nus bonū. qͣꝫ ſit bona vita. ſi non poſſit ſeruari vita bona fratris ſine detrimē to fame ſue. tūc ꝓcedēdū eſt ad ſalutē bone vite cū aliquali leſione ſue fame. ⁊ ideo adducendus ē vnus vel duo ad ſciendum fratris delictū. vt coraꝫ eis arguat̉. ⁊ ſi ſe non correxerit. tūc ſim pliciter ꝯtemenda eſt eius fama. vt ꝯſeruet̉ bona vita vel ſaltem ordo iuſti cie ad terrorem alioꝝ. ⁊ tūc teſtes ſunt inducendi ad facti ꝓbationē. qui pri us fuerant inducti ad fratris ſecretaꝫ correctionem. hec glo. Unde cū proxi mum audimus vel ꝯſideramus nō cu rare. non debemus eū iudicare ſed cō paſſionem erga ipſum habere. ⁊ ꝓ il lius correctione dn̄m exorare. ⁊ cum corripiendus eſt proximus aut emen dandus pro ſuis exceſſibꝰ. ꝑ ſuum ſu periorem hoc prelatus debet ex carita te ⁊ zelo ordinato facere. Sic igit̉ ha bemus de peccatis mortalibꝰ ⁊ eoꝝ cir cumſtantijs ac alijs vitijs ꝓut dn̄s do nauit expoſitū. que oīa a volētibꝰ in ſta tu religioſo ꝓficere ſunt deteſtanda ac fugienda. qꝛ vt dictuꝫ eſt ſupra ſtatus ꝓficientiū ꝯſiſtit primo in peccatoruꝫ ac vitioꝝ deteſtatione. neceſſe eſt enim valde oībꝰ maxime tn̄ ꝓficere volenti bus. vt vitijs reſiſtāt ac pctā deteſtent qꝛ pctm̄ multa mala īfert homini. D quo etiā d̓t beatus aug. Peccatum eſ priuatio glorie. corruptio nature. db̓ probriuꝫ fame. elongatio dei. appro matio diaboli. amiſſio regni. obliga tio inferni. hec auguſt. Et beatus berni Qui pctō cōſenſerint manebit in eis horror in exitu. dolor in trāſitu. pudo in ꝯſpectu magni dei. hec bern̄. Et ficū virtutes faciunt hoīem ſeruum deſ. m peccatū ẜuū diaboli Teſte beato aus qui d̓t Oīs nimiꝝ peccator ſeruus eſt tot demonioꝝ. quot fuerit vitioꝝ. ſec augu. Non ſolum autem fugiendū et pctm̄. ſꝫ d̓ p̄teritis facinoribꝰ ꝯmiſſū ſemꝑ dolendū. nam ſunt nonnulli. qu non ſolum nō dolent de pctīs aliqͥn̄ ꝑ petratis. verūetiam cū ad memorſan eadē reducūt. quandam laſciuaꝫ ex ᵍ tationem de illis in mente concipioꝰ quod valde diſplicet deo. ⁊ multū ad hominabile eſt coram dn̄o Un̄ beatu auguſti. Nullum ſcelus eorū deo tan abhominabile eſt. qͣꝫ peccata preternꝰ vnicuiqꝫ noſtrū dimiſſa reminiſcendꝰ De eis gaudere ⁊ inde exultare. Hi aug. Unde vnuſquiſqꝫ metuꝫ mortꝰ ante mētis oculos habeat. ne in aliqͦa pctā ruat. qꝛ ẜm qd̓ d̓t beatus iheroſꝰ Audacter peccant. qui de morte nō c gitant Maxime etiam valet ad renꝰ dum vitijs a peccatis timor gehene amor dei. Nam qui perfecte perteꝰ dit eterna inferni ſupplicia. que per tua ſunt omnibus peccantibus ⁊ ᵐ que agentibꝰ. ⁊ eterna gaudia iuſtoꝰ ac ſocietatem ſupernorum ciuiuꝫ: qꝰ priuant̉ omnes vitioſe ⁊ nequitet uentes. vtiqꝫ talis pertimeſcat f pl agrere ⁊ peccare. De quo ꝓſper ncꝰ Nulla res ſic nos ab omni malo ſerus immunes. ſicut timor ſupplicij ⁊ abꝰ dei Ad penam que peccanti debet mꝰ Liber .II. Diſt. II Ca. I. inteqͣꝫ peccet aſpiciat. ⁊ nulla eum ad feccandū delectatio carnalis inclinat cogitate quale maluꝫ ab illo gaudio piuine ꝯtemplationis excludi. beatiſſi na oīm ſanctoꝝ ſocietate priuari. mo tipite eterne ⁊ morti viuere ſempiter ſe. ꝓfundo gehenne fluctuanti immer bi. edaciſſimis vermibꝰ ineternū dila nari. nec finiri. hec ⁊ ſimilia cogitare ſibil aliud eſt qͣꝫ vitijs omnibꝰ repudi atē ⁊ oīa carnalia blādimēta refrena te. hec Proſper. Sic igit̉ pꝫ primum inquo ꝯſiſtit ſtatus ꝓficientiū. vicꝫ in reccatoꝝ ac vitioꝝ abſtinentia ⁊ dete latione. Sequit̉ diſtinctio ſecunda ſecunde ptis Malogranati. ¶ Filius. Oſtquā infor matus ſum de pctīs capita libꝰ ſiue mortalibꝰ. ⁊ alijs dinerſis vitijs ⁊ circumſtantijs eoꝝ a ſulbꝰ primo debent abſtinere ꝓficien es. Hunc de ſcd̓o videliꝫ de virtutuꝫ oꝑatione qd̓ pertinet ſcd̓o loco ad ꝓfi rentes. ⁊ primo quid ſit ꝟtus de hoc tibio epoceri. Ca. II. ¶ Pater. D Cire debeſ fili primo ꝙ nequaqͣꝫ in vita ꝟtuoſa poterit quis delcāri qͣꝫdiu fue rit in pctīs ⁊ vitijs in rolutus. Une d̓t boe. Conſtat ꝙ anīa feccatis obnoxa in nullo eoꝝ que dei ant. aūt que ad beatā vitam ꝑtinent. roterit delectari. Et beatus auguſtinꝰ. bens non p̄t habere regnū virtutū. mi riugum prius excuſſerit vitioꝝ. Nec tram ẜm beatū greg. bonū meritorie dit̉. niſi prius malum deſerat̉. Unde receſſe eſt volenti in virtutibꝰ ꝓficere vt abſicahat ſe a quibuſlibet vitijs. ſta tim cum ſentit ſe aliquo eoꝝ interius pulſari vel exterius occupari. non ſolū a maioribꝰ veꝝ etiam leuioribꝰ .i. ab o cioſis verbis. a iocis. ab actionibꝰ in fructuoſis ⁊ maxime a cogitatōnibus vanis ⁊ affectōnibꝰ vanis ⁊ vitioſis ⁊ carnalibꝰ ꝯcupiſcentijs q̄ nec ad horā debemus in corde ꝑmittere morari ne offendamꝰ deū ⁊ ſcōs āgelos pn̄tes no biſcū. ⁊ ꝯſcīaꝫ ſordamꝰ. ⁊ bona q̄ poſ ſemus cogitare ⁊ agere interim negli gimus. Sic abrahā quondaꝫ iubente deo ſacrificia offerens deſcendētes ſu per ea volucres ad lacerandū vel fedan dū ſollicite abigebat. Et nos ne aliqn̄ in ꝯſpectu dei appareamus vacui cū ſa crificia ei offerimus bone voluntatis. bone actionis. bone locutionis. ſacre meditatōis ⁊ pie affectōnis volucres malaꝝ cogitatōnū ⁊ affectionū ſtatim abigere debemus. ne ea nobis diſſil̓an tibꝰ aliquatenus nos maculent. ⁊ deo ingrata efficiant. ⁊ nobis inefficacia ad meritū ad vitam ſpūalem ꝓficiant Qui ergo bonū hoſpitē xp̄m non vult effugare de hoſpitio cordis ſui. inimi cos eius .i. vitia ſecū nō hoſpitet. Dꝫ ergo quilibet ꝓficere volens ꝯtra vitia ſe armare ⁊ viriliter reſiſtere. ⁊ ad bo nū ſeu fructuo ſuꝫ opus qd̓ ex alterius ammonitōe vel ex diuina inſpiratōne intelligit faciendū ſtrennue ſe habere. multū em̄ ꝓfectū negligimus tam me ritoꝝ qͣꝫ premioꝝ. eo ꝙ ſepius tedeat nos bonis ſtudijs inſiſtere. ex horrore habemus difficultatē. aut ſi voluntatē faciendi habemus qd̓ tunc etiā de tem pore in tꝑs differimus ⁊ ꝓcraſtinamq et interim irrecuꝑabiliter perdimus tempus ⁊ premiū quod lucrari potera mus. aut ita deſidioſe ⁊ indeuote faci mus. ꝙ nec deo eſt valde gratum. nec ꝯſcientie noſtre meritorium vel conſo latorium. imo corroſiuum quod etiaꝫ Liber III. Diſt. II. Ca. I. inde puniri timemus. ⁊ ex inſipidita te tedet nos laboris ⁊ feſtinamus inde cito ſolui. ⁊ tedet nos aliquid ſimile inchoare. de hoc beatus betn̄. ſic d̓t. Re cordare viaꝝ tuaꝝ. ⁊ vide quantū in ter ſe diſtet viā ꝑ quā hactenus ambu lare oꝫ ad deum. ⁊ vide quantū diſtet ortus ab occidente. ſic vias a ſe diſco: dare. cū via ꝑ quā ambulaſti ſit plena leuitate ocio diſſolutione corruptōne vanis quibuſdā delectationibꝰ. cuꝫ te non lateat ꝙ qui mollis eſt ⁊ diſſolu tus ſemper ſit ſua tꝑa diſſipans. ⁊ ꝙ vere oꝑa eius in eo non vigeant ſed po tius diſſipant̉. ꝯfateor quideꝫ nōnun qͣꝫ cogitans mores velle corrigere car nalibꝰ deſiderijs plus ⁊ plus velle reſi ſtere. dei laudibus inuigilare ꝓponis hec quidem nunqͣꝫ vel rariſſime video a te effectui mancipari. imo ſi qn̄qꝫ in cipis ſic miſere deſinis. vt ab immicis tuis merito tibi illud dicat̉ hic cepit edificare ⁊ non potuit ꝯſummare. nō nūqͣꝫ cum debes orōni vel meditationi inſiſtere torpore grauaris. ſomno de primeris. cogitatione ſuperflua ſedu ceris ⁊ nonnūqͣꝫ vt tempus orationis expendas in deſiderijs carnis ⁊ ſi qua tibi confortatio gratie tribuenda eſſet hanc tibi ſubripit carnis pigritia. ita vt ip̄a ꝯfortet̉. ſpiritu debili ꝑmanen te. O ꝟe impia mīa ⁊ dura crudelitas anc illam domine ſubſtantiam volup tuo ſe conſumere ꝑmittis domina fa melica ꝑmanente. hec bern̄. Reſtat. et go imminente pugna. vt a fortiori in firmior ſuperet̉. Neceſſe igitur eſt qui viam virtutū ingredi deſiderat vt con ſtantiā mentis ⁊ bonū ꝓpoſitū habeat qd̓ ex dono dei perceperit in virtutibꝰ ⁊ bonis oꝑbꝰ illud viriliter exerceat naꝫ ſunt nonnulli. qui deū ſequentes poſt eū ambulant. alij currunt alij for titer currūt. De quibꝰ grego. ſuꝑ can̄. exponens illud dictū Curremus in o dore vngentoꝝ tuoꝝ ſic d̓t. In odore vngentoꝝ dei currimus. cū doms ſp ritualibus afflati in amoreꝫ viſioni eius inhiamus. vnde in eo ꝙ hoīer deū ſequūt̉ alij ambulant. alij currum alij fortiter currūt. Poſt deū ambuſla qui tepide ſequit̉. currit qui freq̄niei ſequit̉. ꝑfecte currit qui ꝑſeuerantet ſequit̉ Hic autem non motus ſed cū ſus d̓r. qꝛ non ſufficit vt ſequamur mi etiam deſiderando curramus ꝙ vto neqꝫ currere ſufficit niſi etiā ꝑfecte cui rat̉ Paulus d̓t Sic currite vt ꝯp̄ſe ſ datis. hec grego. E Primo ſcier dū quid ſit ꝟtus Uirtus vt ait beatus auguſt. eſt bona qualitas mentis qui bene viuit̉. quā nullus male vtit̉ qua ſolus deus in homine oꝑat̉. Item viu yſidoꝝ. Uirtꝰ eſt animi habitus nata re decus. viteratio. moruꝫ pietas. ca tus diuinitas. honor hoīs. et erne beatꝰ tudinis premium. Ethimologia etſa virtutis hec eſt. d̓r em̄ virtus quaſi bis intus Et hec vis ꝯſiſtit in aggreſſſonꝰ arduoꝝ. ⁊ in tolerantia aduerſoruꝫ: in abſtinentia placitorum. Uidendo igit̉ nunc eſt de effectu virtutum I quo ſcienduꝫ ꝙ ſicut corpus ꝓpter ſi gus honoreꝫ ⁊ decorem veſtimentis ſi duit̉. ſic aīa virtutibꝰ veſtitur. vt ꝯtīa impugnantia vitia per virtutum inda ctionem defendat̉. Unde beatus abdꝰ ſtinus Sicut corpora ꝓpter algoreꝫlꝰ borem. honorem. ⁊ decorem veſtibꝰ in duūt̉. ſic ꝓpter eaſdē cauſas aīme vi tutibꝰ veſtiunt̉. ita videlicet vt cū ſim multa malorum genera. nos impo nantia. per virtutum inductionē a m gulis defendamur. Sed ſciendum a humana fragilitas ad vitia ꝑ̄pert an da prona eſt. ⁊ faciliter inclinatur. ad virtutes vero exercendas cū difficui tate aſſurgit Unde d̓t yſido. Ad vitꝰ Liber .II. Diſt. II. Ca. I. tes difficile ꝯſurgimus. ad vitia ſine labore dilabimur. iſta enim ꝓna ſunt. nia ardua. Et petrus dami. Naturali ret hoc modo humana laborat infirmi tas vt aꝯtinētie rigore facile corruat. nū pirtutum vero ſtatū diſciplināqꝫ vi rendi difficulter aſſurgat. hec petrus damiani. Unde nccē eſt vt laborē ſub cat ille qui cupit virtutes adipiſci. nā At dicit beatus ambro. nulla ſine labo te eſt virtus. qꝛ labor ꝓceſſus eſt ꝟtu ſs. Et beatus bern̄. Uirtus doceri vult tum humilitate. queri cū labore. habe ti cū amore. F Et notandum ꝙ pelmo multum graue eſt aliqd̓ virtuo ram facere opus. ſi aūt quis aſſueſcat nnbirtutibꝰ ſe exercere nō eſſet graue. paulo poſt ſi ꝑſeuerauerit leue ſentiet. ſtimo etiam delectabit. Quod ꝓbat ceatus bernar. dicens. Non natura ꝟ tutes ſed vſus facit. primū tibi impor abile videbit̉ aliqd̓ virtuoſum facere raſlſueſcas iudicabis non adeo graue paulo poſt nec ſenties. paulopoſt etiaꝫ cectabis. hec bern̄. Sed ſunt nōnul rqui quidem virtutibꝰ deſiderant di ti. ſed laborem ⁊ dolorem ꝓ eis obti rendis nolunt ſubire. volunt a paſſio roo carnalibꝰ temporalibꝰ temptari. atnis caſtimoniā poſſidere. ſed neqͣ broſunt dolores neceſſarios ꝓ eiſdē eſctutibꝰ ſuſtinere. De hoc dicit caſſi mus in collationibꝰ patꝝ. Eſt volun rs que virtutum doloribꝰ non acquie eit. ſic querens a paſſionibꝰ temptari renalibꝰ vt nequaqͣꝫ velit dolores ne ſatios ſuſtinere. ſine quibꝰ deſid̓ria ns nequeūt poſſideri. abſqꝫ caſtiga dnſe carnis caſtimoniam deſiderans dorinere. ſine vigiliaꝝ labore acquire puritatem. cum requie carnis ſpūa duis exuberare virtutibꝰ. abſqꝫ vllius aſperatōe ꝯuitij patientiā poſſidere amilitatē xp̄i fine honoris mundam exercere iactura. religionis ſimplici tatem cū ſeculi ambitōne ſeruare. xp̄o cum hominū laude ac fauore ſeruire. poſtremo ſic vult futura cōſequi bona vt non amittat preſentia. hec caſſianª Non ſolū aūt eſt habendus labor in ac quirendis virtutibꝰ veꝝ etiam omnis induſtria ⁊ ſtudiū eſt adhibendum. vi homo ſcire poſſit ac valeat cum dei ad iutorio in operibꝰ virtuoſis ſe exercere ⁊ hoc ipſum tn̄ totum non ſibi ſed gra tie dei attribuet. Unde etiam paulus quaſi gloriando dicit. Scio humilia ri ⁊ abundare ⁊ penuriam pati Qd̓ be atus grego. exponens ſuper ezechieleꝫ ſic ait. Nunquid non fratres ars eſt a liqua humiliari ⁊ abundare. ſatiari ⁊ eſurire. ⁊ penuriam pati. vt ꝓ magno ſe ſcire iſta tantus predicator inſinuet Ars omnino ⁊ mire diſcipline ſciētia que toto nobis cordis deſiderio eſt di ſcenda. quem enim penuria ſua nō frā git. a gratiarumactōe non retrahit. in reꝝ temporalium deſiderio non accen dit. ſcit humiliari. hoc enim in loco a poſtolus humiliari dicit penuriā pati Nam ſtatim ſubiunxit. ſcio ⁊ abunda re. Qui enim acceptis rebꝰ non extol lit̉. qui eas ad vſum vane glorie nō re torquet. qui ſolus non poſſidet qd̓ ac cepit. cum hoc cū indigentibꝰ miſeri corditer diuidit ſcit abundare Qui ve ro acceptis alimentis non ad gurgita tem ventris ſed ad temperatōem virtu tis nec plus carni tribuit qͣꝫ nccītas pe tit ſcit ſatiari. Qui alimentoꝝ inopiā ſine murmuratione tolerat. nec ꝓ nccī tate victus agit aliquid vnde aīa pecca ti laqueū incurrat ſcit eſurire. Quem ergo nec in abundantia ſuꝑbia eleuat nec ī nccītate cupiditas irritat. nouit abūdare ⁊ nouit penuriā pati. Qui cū ſtatī ſubderet Oīa poſſum. ne elatōis ꝟba crederemus eē adiūxit in quo. in t. j. ¶Liber .II. Diſt. II. Ca. I. eo qui me ꝯfortat. Ecce in altū ramus prodijt ſed qꝛ in radice ſe tenet. in vi riditate ꝑmanſit. in altū em̄ ſurgens areſceret. ſi ſe a radice diuiſiſſet Sibi em̄ a radice nihil tribuit. qui oīa ſe poſ ſe nō in ſe ſꝫ in eo qui ſe ꝯfortat fatet̉ hec greg. Laborandū igit̉ eſt. ⁊ ſtudio ſe agendū. ꝓ adipiſcendis ꝟtutibꝰ. qꝛ ip̄e nobilitant hoīem ⁊ reddunt ama bilem deo ⁊ hoībꝰ. Un̄ beatus iheroni. Summa apud deū libertas eſt clarere ꝟtutibꝰ. ſolus em̄ ille nobilis eſt. quē nobilitat ſua ꝟtus. Sūma etiaꝫ apud deū nobilitas eſt non ſeruire peccatis Un̄ ⁊ tulius d̓t. Si quid optimū volu mus adipiſci. ꝟtuti oꝑa danda eſt. ni hil em̄ ꝟtute amabilius. nihil qd̓ ma gis alliciat ad diligendū cū ꝓpter vir tutū nobilitatē ⁊ ꝓbitatem etiā quos nūqͣꝫ vidimus diligamus. hec tulius. Hoc igit̉ attendendū eſt ꝙ ſancti viri oēm diligentiā adhibuerūt qūo inte riorem hoīem ſuum. viꝫ aīam ꝟtutibꝰ decorarent. ſciētes nihil acceptius eē deo. qͣꝫ in hmōi bonis ſe freqn̄ter exer cere Unde beatus bern̄. d̓t. Oīs cura ſanctoꝝ ſpreto ornatu cultuqꝫ ſuꝑfluo exterioris ſui hoīs. qui certe corrūpi tur oī ſe diligentia prebuit ⁊ occupa uit extollendo ⁊ decorando interioreꝫ illū hoīem. qui ad ymaginē dei eſt ⁊ re nouat̉ de die in diē. certi em̄ ſunt. deo non poſſe eē quicqͣꝫ acceptius ymagi ne ſua. ſi ꝓprio fuerit reſtituta decori. quem videlicet decorē nō niſi ꝟtutibꝰ ꝯſequunt̉. hec bern̄. Qui igit̉ deſiderat habitaculum ſui creatoris effici ador net lectulū ſue ꝯſcīe decore ꝟtutuꝫ. q. nequaqͣꝫ mentē ſeu cor alicuius ingre dit̉. niſi fuerit ꝟtutibꝰ decoratū. quod ꝓbat beatus bern̄. ſic dicēs. Deus qui dn̄s ꝟtutum d̓r nequa qͣꝫ thalamū mē tis ingredit̉. ſi non fuerit lectulus cō ſcientie virtutibꝰ adornatus. quantū cūqꝫ te affligas. quantūcūqꝫ te cruci es. non ſui copiam tibi tribuit deus. niſi fueris ꝟtutibꝰ decoratus. hec berſi Et notandū ꝙ ſicut deus. qui creauit hoīem ad ymaginē ſuam eſt caritas. bonus. mitis. miſericors ⁊cͣ. q̄ de et legunt̉. G Ita homo creatus eſ vt bonus ⁊ patiens mitis ⁊ ꝟtuoſus eſſet. quanto quis in ſe ipſo ꝟtuoſiorē tanto ꝓpinquior eſt deo. ⁊ maioreꝫ ſu creatoris gerit ſimilitudinē. De hoc in libro de ſpiritu ⁊ anima d̓r ſic Zſcū creator qui hoīeꝫ creauit ad ymagine ſuam. ē caritas. bonus. mitis. iuſtur ⁊ miſericors ⁊ cetera ſanctorum innis nia ꝟtutuꝫ. que de eo legunt̉. ita homo creatus eſt vt caritatē habeat ⁊ bonus ſit ⁊ mitis iuſtus patiens ⁊ māſuetus quas virtutes quanto quiſqꝫ in ſeip plus habet. tanto ꝓpinquior eſt debꝰ maiorem ſui conditoris gerit ſimuli tudinē. Si vero quod abſit aliquis ſꝫ deuia vitioꝝ ab hac nobiliſſima ſut e ditoris ſimilitudine degener oberter tunc fiet de eo qd̓ ſcriptum eſt. Vomꝰ cum in honore eſſet non intellexit ⁊c Quis maior honor poteſt eſſe hoīs: c ꝙ ad ſimilitudinem ſui conditoris ee deret̉. ⁊ eiſdē virtutum veſtimētis v ſtiret̉ quibꝰ ⁊ conditor. de quo ſegit a Dominus regnauit decorem indulus eſt .i. omnium ꝟtutum ſplendore ⁊ to tius bonitatis decore ornatus. vel q maius pōt eſſe homini dedecus aut ſn ſeria qͣꝫ vt hac ſimilitudine ſui cond toris amiſſa ad informem ⁊ irrationa bilem brutoꝝ iumentorum ſimilitus nem dilabit̉. Quapropter quiſqꝫ diꝰ gentius attendat prime ꝯditionis ſuc excellentiam. ⁊ reuerende ſancte ttmꝰ tatis ymaginem in ſeip̄o agnoſcatꝰ noremqꝫ diuine ſimilitudinis. ad quꝰ creatꝰ eſt nobilitate moꝝ ⁊ exetcitatꝰ ne ꝟtutū dignitate meritor habereꝯ Liber .II. Diſt. II. Ca. I. bat. vt qn̄ apparebit tunc ei ſimilis ap pareat qui eū mirabiliter ad ſimilitu pine ſuam in primo hoīe ꝯdidit. mira biſiuſqꝫ in ſcd̓o .i. in ſeipſo reforma uit. Hec in libro de ſpū ⁊ anima. Ecce quo per virtutum decorem ꝓmouemur ad dei ſimilitudinē ⁊ vnimur cū ipſo. cefficimur filij dei. ⁊ denominamur. ipter hoc etiam dij ſumus. non quidē raturaliter ſed per gratiam ⁊ adoptiue Se hoc per quendam ſic d̓r Sāctimo ma pīte ſiue virtutes animā deuotā ꝓ nolient ad dei aſſimilationē. Aſſimi atio aūt dei perficit homini dei denoī ratōem vt homines dicant̉ dij ſicut ip ceus eſt dictus. non tn̄ naturaliter. ſed adoptiue. hec ille H Unde in tebo humanis principale bonū eſt vir as que deo ſemꝑ inherere facit. Econ tat io vero peccatuꝫ a deo nos ſeꝑans nalo dyabolo facit copulari. Qd̓ te ſat Theodorus abbas in ſua collatōe ſe dicēs. Nihil in rebꝰ dumtaxat hu mams principale bonū credenduꝫ eſt imn ſola virtus animi que fide ſincera ros ad diuina perducens illi incōmu abili bono facit iugiter inherere. Et contrario nihil malum dicendum eſt in pctm̄ ſolum qd̓ a bono deo nos ſe tans malo facit dyabolo copulari. cc theodorus in collatōe ſua. Feſtina eego debemus cum omni diligentia ū ceſiſtendū peccatis ac vitijs ⁊ adhe teūdum virtutibꝰ. qꝛ ſicut virtutes ſu raamatores pulcros ⁊ ſplēdidos red ent in futuro ſeculo. ita vitia ad illaꝫ tethennē manſionē tenebroſos ac im reclectos tranſmutent. Unde pafun cius abbas in ſua collatōe ſic dicit. Fe tinate debemus omni inſtantia vt in ctior quoqꝫ noſter homo vitioꝝ diui ras quas in anteriori ꝯuerſatōe ꝯtra At bniuerſas abijciat atqꝫ diſpergat q̄ vetori atqꝫ anime iugiter coherentes ꝓprie noſtre ſunt. ac niſi adhuc in hoc corpore ꝯſtitutis a nobis abiecte fue rint ⁊ abſciſe. etiā poſt exceſſum nos non deſinent ꝯmunicari virtutes. vel ipſa caritas que eoꝝ fons eſt in hoc ſe culo ꝯquiſita poſt fineꝫ huius vite pul crum ac ſplendidū amatorem ſuū red dent. Ita vitia ad illam perhennē com moratōem obfuſcatā mentem quodā modo coloribꝰ totam infectāqꝫ tranſ mutent Pulcritudo enim vel difformi tas aīme virtutū vel vitioꝝ gignit̉ qua litate. ex quibꝰ quidaꝫ attractus colo: aut ita ſplendidam eam reddet vt a ꝓ pheta mereat̉ audire. Et ꝯcupiſcet rex decorem tuum. Aut certe tetram feti dam atqꝫ deformē. ita vt fetoreꝫ ꝓprie turpitudinis ipſa ꝯfiteat̉ ⁊ dicat. Cō putruerunt ⁊ corrupte ſunt cicatrices mee a facie inſipientie mee. Et id cir co he ſunt ꝓprie noſtre diuitie que cum anima iugiter ꝯmorant̉. quas nobis regum nullus hoſtium nec ꝯferre pote rit nec auferre. he ſunt ꝓprie diuitie no ſtre quas nec ipſa morsʸ quidem vale bit ab anima ſeꝑare. hec pafunciꝰ. Un̄ vere d̓itie nō ſunt res terrene. ſꝫ virtu tes quas aīa poſt hanc vitam ſecum de fert vt in eternū viuere poſſit Teſte be ato bern. qui d̓t. Uere ſunt diuitie qͣs fidelis aīa ſecū portat vt ineternuꝫ vi uat I Ad amorē etiam virtutum hortat̉ Iohannes abbas montis ſinai ſic dicens. Sit tibi pater ſpūs dei qui ad onus peccatoꝝ tuoꝝ tecū collabora re vult ⁊ etiam p̄t. mater vero tua ſit cō punctio a ſordibꝰ lauare valens. Fra ter vero qui ad curſum ⁊ viam ſupernā tecum collaborat ⁊ coartat̉. Poſſide vxorē ineuulſibilē memoriā mortis. Filij vero tui dilectiſſimi ſint. ſuſpiria cordis ⁊ gemitus. Seruū poſſide cor tuum. amicos vero ſanctas virtutes. que quidem in tempore exitus tibi ꝓt. ij. Liber .II. Diſt. II. Ca. II. deſſe poſſunt. ſi tibi amice fuerint Hec eſt generatio querentiū dn̄m. hec iohā nes. Et notandū ꝙ ille ꝟtutibꝰ pollet qui ex alia ꝑte vitijs nō ſubiacet naͣm ꝟtus vna. ſine alia. aut oīno nulla eſt aut imꝑfecta. hec tangit beatus grego. xxij. moral̓. ſic dicens. Quiſquis vir tute aliqua pollere d̓r. tūc veraciter pol let. cū vitijs ex alia ꝑte non ſubiacet. nam ſi ex alia ꝑte te vitijs ſubdit̉. nec hoc eſt ſolidū. vbi ſtare putabat̉. vna queqꝫ em̄ virtus tanto ſola minor eſt. quanto deſint cetere. nā ſepe quoſdam pudicos quidem vidiſſe nos ꝯtingit. ſed non miſericordes. quoſdā qͣſi mi ſericordes. ſed nequaqͣꝫ iuſtos. quoſ dam ꝟo qͣſi iuſtos ſed in ſe potius qͣꝫ in domino ꝯfidentes Certū eſt. qꝛ nec ca ſtitas in eius corde vera eſt. cui humi litas deeſt. quippe qꝛ ſuꝑbia ſe intrinſe cus corrūpente ſemetipſum diligens a diuino amore fornicatur. nec humili tas vera eſt. cui mīa iuncta non eſt. qꝛ nec humilitas dici debet. que ad paſſi onē fraterne mīe neſcit inclinari Nec mīa vera eſt. que a rectitudine iuſticie aliena exiſtit. qꝛ que poteſt ꝑ iuſticiam pollui. neſcit ꝓculdubio ſibijpſi miſe reri. nec iuſticia vera eſt. que fiduciam ſuā non ꝯditore oīm. ſed in ſe fortaſſe aut in rebꝰ ꝯditis ponit. qꝛ dū a creato re ſpem ſubtrahit. ip̄e ſibi principalis iuſticie ordinem ꝑuertit. vna itaqꝫ vir tus ſine alia aut oīno nulla eſt aut imꝑ fecta. hec gregorius. Sed ⁊ hoc ſcien dum ꝙ magna eſt virtus ꝟtuoſum exi ſiere. ⁊ tn̄ vanam gloriam. que ex hoc venit contemnere Unde beatus augu ſtinus. Uirtutes habenti magna vir tus eſt contemnere vanam gloriam. contemptus em̄ eius in conſpectu dei eſt. nam recte viuere ⁊ nolle laudari. quid aliud eſt. qͣꝫ inimicum eſſe rebus bumanis. pertinet ad oculum mundū non intueri. in recte faciendo laude hominum non habet ſimplex cor id eſt mundum cor. niſi qui tranſcendit hūa nas laudes ⁊ illum ſolū intuet̉ cui te cte viuit. qui ꝯſcientie ſolus inſpecto eſt. nihil conſequentius ſiniſtra vide ſignificare. qͣꝫ ip̄am delectationem ſau dis. neſciat ſiniſtra .i. ſe non immiſce at conſcientie tue laudis humane ab titio. hec auguſtinus. Et ſic habemuꝫ de virtutibꝰ ⁊ eius effectibꝰ. ¶EFilius Cire cupio que virtus ſit prima quam ꝓficientes debent aggredꝰ vt ad ceteras virtutes ſequentes veni re poſſint. Capitulum .II. Pr̄ I Ebes ſcire q̄ prima virtus ⁊ per quā ꝑuemi ad alias ꝟtutes eſt timor domini. F quo per pſalmiſtam. Initium ſaplen tie timor domini. ip̄e em̄ timor totia religionis eſt exordium. ſine quo nu lum bonum poterit pullulare vel mnꝰ nere. Teſte beato bernardo qui ait. ne timore que gratiarum prima eſt. totius religionis exordiuꝫ nullum bo num pullulare poterit vel manere. biꝰ ne em̄ virtutuꝫ edificium vergit in pͥr cipitium. ſi huius gratie amiſerit ſu damentum. Quid plura ꝯnexa ſunt ꝰ mor ⁊ religio nec alterum ſine aſtere poteſt remanere. ꝑ timorem em̄ mōdꝰ renunciamus. noſmetipſos abſes mus. crucem noſtram poſt dominolꝰ portamus. hec bern̄. Naꝫ timor dn̄i e pellit peccatum ab homine. ⁊ nihit co ſeruat ita a vitijs immunes ſicut ſe virtus Unde ꝑ ſapientem d̓r. Timo domini expellit peccatum. Nam qui ꝰ ne timore eſt nō poterit iuſtificari d de beatus iheronimus. Nulla res ꝰ omnni peccato ita nos ſeruet immuneꝰ ELiber .II. Diſt. II. Ca. II. ncūt timor dn̄i ⁊ mors ſupplicij. hec ihe to. Qui enim fidē dei habent timēt ſuꝑ pliciū. qui timent ſuppliciū ꝯtinent ſe feccatis. ⁊ ꝯſequenter a terrena af fectōe ſe diſiungūt. De quo per maxi in inū ſic d̓r Qui credit dn̄o timet ſuꝑ pliciū. qui vero timet ſupplicium abſti ſſet ſe a vitijs. ſuſtinet tribulatiōem. qͥ teto ſuſtinet tribulatōnem habebit in deo ſpem. ſpes aūt in deo ſeꝑat ab om̄i tectena affectōe. ab hac vero mens ſe kata habebit circa deū caritatem. hec mnaximinus. Per timorē etiaꝫ dn̄i ad pͥmam agendā. ad bene operandū cō pulgimur. ⁊ ad mundū relinquendū amnmamur. Qd̓ affirmat quedā gloẜ. ſe dicens. Per timorē quippe ſanctū ad bene operandū ꝯpungimur ⁊ ad o biū omniū viſibiliū ⁊ ꝯcupiſcibiliuꝫ ⁊ tprij corporis ⁊ ꝓprie voluntatis inui tamur. ⁊ ad agendā penitentiam ⁊ ad nundū relinquendū animamur. ⁊ ſol fſicitudine implemur ad ſeruiendū d̓o me negligētia die ac nocte. hec gloſa iui igit̉ iuſticiam deſiderat ⁊ legem cei cuſtodire ac ꝯſeruare timorē eius famorē ſtudeat habere. qꝛ difficulter ſmne timore poterit quis iuſticiā ac pre pta illius cuſtodire. De quo baſiliꝰ Sifficile iuſticia ſine timore cuſtodit̉ nbn illum timorē qui tꝑalia bona ſi bi ſubtrahi ꝑtimeſcit. quē perfecta di ſectio foras mittit. ſed timorē dn̄i ſan ctū qui ꝑmanet in ſecl̓a. quo iuſtus de in quanto ardentius diligit tanto ſo ectius offendere cauet. Dicit ⁊ inde anſlodorus. Cum audis ꝙ dn̄s tuus pnicis eſt. attende quid diligas. Cum andis rectus attende quid timeas. vt amore ⁊ timore dei exercitatus legem crus cuſtodias. Et ẜm beatum auguſt. Conſiderandū eſt ꝙ per timorē plene dona vita retinet̉. per bonā vitam bo Aſcientia ꝯꝑatur. per bonam ꝯſciē tiam nulla pena timetur. diſcat time re qui non vult tremere. hec auguſtinꝰ Unde notandū ꝙ ipſe timor locū pre parat caritati. cū aūt caritas ceꝑit in corde hominis habitare expellit timo rem qui prius locum caritati preꝑaue rat. quantū enim caritas creſcit timor decreſcit. ⁊ quanto caritas ſit in corde ſeruentior. tanto feruentius timor fo ras pellit̉. Neceſſe ē ergo vt intret pri mo timor per quem veniet caritas. oc cupet cor vt inducat caritatē. De hoc beda ſuper illo verbo iohannis Timor non eſt in caritate. ſic dicit. Quid di cemus de illo qui cepit timere dieꝫ iu dicij. ſi perfecta in illo eſſet caritas nō timeret. perfecta em̄ caritas ꝑfectaꝫ fa ceret iuſticiam ⁊ non haberet quare ti meret. imo haberet quare deſideraret. vt tranſeat iniquitas ⁊ veniat regnum dei. Et ergo timor non eſt in caritate. ſed in qua caritate non inchoata. in qͣ ergo non ꝑfecta. qꝛ perfecta caritas in quit foras mittit omnē timorē. Ergo incipiat timor. qꝛ initium ſapīe timo: dn̄i. Timor quaſi locū preꝑat caritati cum aūt ceꝑit caritas habitare. pellit̉ timor qui ei preꝑauit locum. quantuꝫ em̄ creſcit illa: ille decreſcit. ⁊ quantū illa fit interior timor pellit̉ foras. ma ior caritas minor timor. mīor caritas maior timor. Opus eſt gͦ vt intret pri mo timor per quē veniet caritas Occu pet gͦ cor tuū vt inducat caritatē. iā fa cta ſecuritate per caritatē in aīo quale gaudiū nobis ē vel in hoc vel in futuro ſeculo. quis nobis nocebit plenis cari tate. Uidete quō exultet apl̓s de ip̄a ca ritate. quis nos inqͥt ſeꝑabit a caritate xp̄i. tribulatio an anguſtia. hec beda L Sciendū ꝙ ſpēs timoris ſunt ſex Primus eſt timor naturalis quo timꝫ quilibet natural̓r nociuū nature. iſte ti mor nec eſt bonus nec malus. qꝛ non t. iij. Liber .II. Diſt. II. Ca .II. Liber .II ſubeſt libero arbitrio. Scd̓us timor eſt hūanus. quo timet quis pelli ſue plus debito. hic eſt malus ⁊ qn̄qꝫ venialis ⁊ qn̄qꝫ mortalis ẜm ꝙ amor huius vi te ex quo orit̉ minor vel maiorē. Mor talis vt cū qͥs potius peccaret morta liter qͣꝫ amitteret vitā ſuam Uenialis vt cū quis faceret prius veniale pctm̄ qͣꝫ mitteret ſe occidi. Tercius timor ē̄ mundanus quo timet aliquis nimis rebꝰ ſuis hic ſimiliter malus eſt. naſ cens ex amore reꝝ temꝑaliū ⁊ eſt qn̄qꝫ mortalis. qn̄qꝫ venialis penitus eodeꝫ modo quo dictū eſt de humano Quar tus eſt timor ſeruilis quo quis timet peccare ꝓpter gehennā principaliter. De quo timore d̓t hugo de ſancto vi ctore. Seruilis timor eſt ꝓ euitanda pena abſtinere a malo. retenta mala vo luntate. qd̓ beatus augu. confirmat ſic dicens. Quando tm̄ pene non amore iuſticie ſit bonū. non ſit in corde qd̓ fi eri videt̉ in oꝑe. qn̄ homo mallet non facere ſi poſſet impune. hec aug. Quin tus eſt timor initialis. quo timet quis ⁊ gehennā ⁊ dei offenſam ⁊ habet qua ſi duos oculos vnū ad penā alteꝝ ad deū ⁊ hic eſt prīcipalior. De quo dicit hugo de ſctō victore. Initialis timor eſt pro euitanda pena cū ꝑuerſo opere etiam ꝑuerſas cogitationes reſecare. Sextus timor ē filialis quo timetqͥs principaliter offenſam dei vel ſeꝑatio nem a deo. De quo d̓t hugo de ſancto victore. Filialis timor eſt bono firmi ter inherere eo ꝙ illud amittere nolit qui ex ſuccedente caritate naſcit̉ vt ip ſum timere nihil aliud ſit. qͣꝫ deguſtatū in caritate bonū iā nolle amittere. Et hic quidē timor aliquid pene adiūctū hꝫ. dū in incerto ambulamus. ⁊ p̄t in vtramqꝫ ꝑteꝫ adhuc declinare ſtatus vite ſue mutabilis Sed cū mutabili tas nulla erit tūc nulla ex incerto ſuſpi cionis pena inerit. ⁊ timor quodamo do ſine timore erit. vbi ⁊ de ſtabilitate certi erimus ⁊ tn̄ reuerentiā creatori exhibere nō deſiſtemus. hec hug. U Et notandū ꝙ coīter hoīes vocantut primo ad ꝯuerſionē ꝑ timorē ⁊ ꝓceſſū tꝑis per amorē iuſtificant̉ Teſte beato bern̄. qui d̓t timore vocamur amore ia ſtificamur. nam principiū noſtre ſalū tis eſt timor dn̄i. de quo naſcunt̉ cel re virtutes. quouſqꝫ ad caritatē ꝑuem at̄. De hoc d̓t caſſianus principium nr̄e ſalutis atqꝫ ſapientie ẜm ſcripiū ras timor dn̄i eſt De timore em̄ domi naſcit̉ ꝯpunctio ſalutaris. de ꝯpuntiꝰ one cordis ꝓcedit abrenūciatio .i. co temptus oīm facultatum. de nud ſta le humilitas ꝓcreat̉. de humilitate mo tificatio voluntatum generat̉. de mor tificatione extirpāt̉ atqꝫ marceſcutꝰ tia. de vitioꝝ expulſiōe ꝟtutes fructu cāt atqꝫ ſuccreſcūt De ꝟtutū pulluſat one puritas cordis acquirit̉. pet co dis puritatem apoſtolice caritatis fe fectio poſſidet̉. hec caſſianus Sciendū ꝙ ſicut invita huius ſecui N audacia fortitudinē ꝑit. ita in via de audacia debilitatem. ⁊ ſicut in via ſe culi timor debilitatem. ita invia der mor fortitudinem gignit. Hec tandꝰ beatus gregorius. x. moral̓. ita dices Uia dei a timore incipit̉ vt ad fortuꝰ dinem deueniat̉. nam ſicut in via ſecꝰ li audacia fortitudinem. ita in via c audacia debilitatē parit. ⁊ ſicut in viꝰ ſeculi timor debilitatem ita in via pl timor fortitudinem gignit. Saloms ne atteſtante qui ait. in timore domiꝰ fiducia fortitudinis Timorquippe d mini eſſe fiducia dicitur fortitudims quia nimirum mens noſtra tanto vo lentius terrores rerum temporalioꝰ deſpicit. quanto ſe auctori earundelꝰ temporalium veracius per fortitudꝰ Liber .II. Diſt. II. Ca. II. nem ſubdit. que in timore domini con itituta non inuenit extra quod metuat qꝛ dum recto metu ꝯditori omniū iun bit̉. poteſtate quadam ſuꝑ omnia ſub reuat̉. hec grego. Iuſti etiam viri cuꝫ initente ꝯſiderāt quomō aſſiſtere opor teat coram diſtricto iudice valde ꝑti neſcunt. reducunt nāqꝫ ad memoriaꝫ praua oꝑa que fecerunt. ⁊ qualiter di irticta illa deus dijudicat attendunt ⁊ fetituros ſe abſqꝫ dubitatōe preſciūt iſ temota pietate reducent̉ Qd̓ idem beatus grego. viij. mora. tangit dicēs duſtoꝝ mens ſꝑ ſollicita venturo exa imnim intendit. omne namqꝫ qd̓ agunt metuunt. dū caute ꝯſiderant qui ante quantū iudicem ſtabunt. intuent̉ potē tiam illius magnitudinis: ⁊ pēſant qͣn co teatu ꝯſtricti ſint ꝓprie infirmitatis cnnumerāt mala ꝓprij operis ⁊ ꝯtra hec adgregantur bona ꝯditoris. ꝯſiderāt peaua que diſtricte iudicet. bona oꝑa s ſubtiliter penſet. ⁊ ꝑituros ſe abſqꝫ rinbiguitate preſciunt ſi remota pie tate iudicent̉. qꝛ hocip̄m quoqꝫ iuſte bidemur viuere culpa eſt. ſi vitā no itam cū iudicat hanc apud ſe diuina mmicd̓ia non excuſet. Hinc in eodem ſioro ſcriptū eſt Aſtra non ſunt mūda nōſpectu eius. qꝛ apud deuꝫ diſtricte indicāti ipſi quoqꝫ maculas inquina tionis habent qui per mundiciaꝫ ſan ctitatis lucēt. Contemplant̉ igitur qͣꝫ dintrictius iudex veniat qui dum vi im menſe magnitudinis cordiū ſecreta il raminat. om̄es ante oculos culpas re ducit penſant quanta illi ſit verecūdia Nꝯſpectu tūc totius generis humani Indeloꝝ omniūqꝫ archangeloꝝ ꝯfun bi perpendunt. qui poſt ꝯfuſionē cruci rrus maneat ⁊ deficienter carnem ge ⁊ nina ꝯſumat. hec greg. Penſant eti amn electi ⁊ iuſti viri a quanta beatitu dinſe ad quantā corruptionis ſue miſe riam ceciderunt. perpendunt nāqꝫ nō que in hac vita tolerant. ſed metuunt ne poſt hanc vitam grauiora patiant̉. lugent qꝛ in hoc exilio ⁊ ſeculo detinē tur. timent ne ⁊ cum exilium relinqui tur mors eterna ſubſequat̉. Sed ele ctoꝝ animus debet talem metum ⁊ do lorem a ſe excutere ⁊ ad ſola eterne pa trie deſideria ſe extendere pondus for midinis abijcere. ⁊ in virtute amoris dei ſe exercere. Iſta ꝯmemorat beatus grego. xij. mora. exponens illud Iob. Indignatio ſagittaruꝫ domini ebibit ſpūm meum. ſic dicit. Sagittaꝝ indi gnatio ſpūm bibit. qꝛ ſuper ne ſentētie electos quos in peccatis inuenit dum voluerit immutat. vt duriciā ſuā trāſ fixa mēs deſerat. atqꝫ ex ſalutifero vul nere ſanguis ꝯfeſſionis currat. Pen ſant namqꝫ vnde lapſi ſunt. penſant a quanta beatitudine. ad que corruptio nis ſue tormenta ceciderunt. ⁊ non ſo lum gemunt in his que ſuſtinent. ſꝫ in ſuꝑ metuūt hoc qd̓ diſtrictus iudex de linquentibꝰ de gehenne ignibꝰ minat̉ Unde ⁊ recte per iob ſubdit̉. Et timo res tui militant ꝯtra me. Iuſtoꝝ mēs non ſolum perpendit qd̓ reſtat. videlꝫ qualia in hac vita patit̉. metuit. ne pꝰ hanc grauiora patiat̉. luget. qꝛ in hu ius cecitatis exilio a ꝑadiſi gaudijs. ti met ne ⁊ cum exilium relinquit̉ mors eterna ſubſequat̉. Iam ergo ſententi am tolerat in pena. ſed minas adhuc venturi iudicis timet ex culpa. Hinc pͣs. ait. In me tranſierūt ire tue ⁊ ter rores tui ꝯturbauerūt me. Interni q̄ꝑ pe iudicis poſtqͣꝫ ire pertranſeunt etiā terrores perturbāt. qꝛ iam aliud de dā natōe patimur. ⁊ adhuc aliud de eter na vltione formidamus. Unde dicit̉ Et terrores tui militant contra me. ac ſi aperte diceret. percuſſus quidem de preſentibus doleo. ſed in hoc dolor ſit t. iiij. Liber .II. Diſt. II. Ca. III. grauis quia in pena poſitus adhuc ſuꝑ plicia eterna ꝑtimeſco. Debet tn̄ a me tu ⁊ dolore aīmus excuti ⁊ ad ſola eter ne patrie deſideria extendi. Tunc em̄ nobilitatē noſtre regenerationis oſten dimus. ſi patrem diligimus. quē nūc ſeruili mente vt dominū formidamus Unde per paulum d̓r. Non accepiſtis ſpiritum ſeruitutis. iteꝝ in timore ⁊cͣ Pondus itaqꝫ formidinis mēs electi poſtponat. in virtute ſe amoris exerce at. reuocationis ſue dignitatem deſide ret. ad ꝯditoris ſui ſpem anhelet. queꝫ quouſqꝫ ꝯſpicere nou valet eternitateꝫ eius neceſſe .i. vt intimum cibum ſuū eſuriens expectet. hec gregorius Qui igit̉ in ꝑuerſa vita ſe ꝯſtitutum conſi derat. timeat incidere in gehennam ⁊ ideo vitam ſuam emendando ⁊ penitē do corrigat. Qui vero iam virtuoſe vi uit ⁊ in ſtatu proficiendi eſt timeat ne ab eodē ſtatu. per ſuam negligentiam corruat. Oportet em̄ ẜm apoſtolum vt cum timore ⁊ tremore noſtram ſalutē exerceamus ac iugiter in tali ſalubri metu perſeueremus. Sic igitur habe mus de timore. Filius. Elleꝫ ſcire que virtus primo ori tur de timore. Ca. .III. Pater. O Ebes ſcire qd̓ ex timore dn̄i procedit ſiue o cītur bona voluntas. qui em̄ timet pro ſuis exceſſibꝰ damnari ſeu a deo ſeꝑa ri. mutat voluntatem ſuam prauam in bonā ⁊ ſicut timor eſt initiū oīm virtu tum ſic etiam bona voluntas eſt origo ⁊ mater oīm bonorum. Hoc ꝓbat be atus bernardus ſic dicens. Bona volū tas in aīo eſt origo oīm bonoꝝ ⁊ oīm mater virtutuꝫ. ſicut econtrario mala voluntas eſt origo oīm vitiorum ⁊ ma lorum ideo cuſtos anime ſue valde ſol licitius eſſe debet. circa cuſtodiam vo luntatis ſue. hec bern̄. Unde magnum ⁊ principale donum dei eſt bona voſū tas. quia quicquid agit̉ non poteſt eē bonum. niſi ex bona volūtate procedat ſine qua etiaꝫ nemo ſaluari poteſt Vſ richardus de ſancto victore. Inter omnia bona que ad ſalutem hominis ſpectare vident̉ primum ⁊ principa ſe donum bona voluntas eſſe cognoſcit. per quam in nobis diuine ſimilitudi nis ymago reperitur quicquid homo agat bonum eſſe non poteſt niſi ex bo na voluntate fiat. ſimiliter malum en non poterit. ſine bona voluntate oīn ſaluari nō potes. cū bona volūtate pelꝰ re non potes. hec richardus. I Et notandum ꝙ volūtas corrupta ſeu inordinata ⁊ ꝯſuetudo mala plurima ſepe vitia quaſi naturalia in negiecia conſcientia efficere ſolet. Remiſſa na qꝫ voluntas generat mentis leuitatem ex qua prodeunt inconſtantia morum leticia vana. cordis laſciuia ⁊ muſta a lia. ⁊ in hunc modum omnia genet viciorum ex aliquo male voluntatis e fectu vel male conſuetudinis ſuam fiſ gula ducūt originem. Iſta commemo rat beatus bernar. in epiſtola ad cartut ſienſes ſic ait. Sicut magno aliqual do labore ⁊ ſtudio perſeuerante viti i tes trahūtur in affectum ⁊ mentem be nam. ſic vicia leuiſſima remiſſioris ſi centie oportunitate tranſeunt in col ſuetudinē. ⁊ quaſi naturalia efficium ſed nullum vitium eſt naturale. Om nis vero virtus naturalis eſt. Conſue tudo tamen vel corrupte vel inaſite n gligētie plurima ſepe vitia quaſi nati ralia in neglecta ꝯſcīa efficere ſolꝫ. ſ remiſſa volūtas facit leuitatē mentis ex qua ꝓdeūt inſtabilitas mētis. inco ſtantia morum vana letitia ſepe vſch̓ ad laſciuiam carnis vel multa alia in Liber .II. Diſt. II. Ca. III. negligentiam vel tranſgreſſionē ꝓpoſi iſex leuitatis vitio venientia. in hunc mnodū omnia genera vitioꝝ ex aliquo mnaſe voluntatis affectu vel male ꝯſue tudinis vſu ſuam ſingula ducunt ori dinſem. que quanto diutius menti ino lita eſt. tanto fortius heret ⁊ fortioribꝰ tem edijs indiget. etiam curā inquirit biligentiorē. hmōi enim peſtes vitio tum vſqꝫ in vltimam ſolitudinē ſolita tiū perſequunt̉. ⁊ ſicut bene ꝯcreta vir tus ⁊ fideliter animo inſidēs poſſeſſo tem ſuum in nulla deſerit multitudīe ſe vitium ꝯſuetud inis poſſe ſſorē ſuuꝫ ſſbeꝝ eſſe non patit̉ in qualibet ſolitudi re. nam niſi ꝑtinaci ſtudio ⁊ prudenti ſabore expugnata fuerit ꝯſuetudo ſu tetati al̓s non poteſt. vinci vix poteſt. quomōcunqꝫ ſe ꝯponat animus herꝫ tin quauis ſolitudine ſecretum vel ſi entiū eſſe non patit̉ cordis. hec bern. caborare igit̉ debemus vt noſtram vo tuntatē ſi praua ē aut remiſſa corriga mus. qꝛ ſi inquantum in nobis eſt veli nus vires ad bene operandū appone tei ꝓmpta fuerit noſtra voluūtas. ni pli ppterit nos auxiliante dn̄o a virtu eac bonis operibꝰ ꝓhibere. Unde cri bit. Goſſibile eſt iuſſa dei implere ſi in beſimus. Si em̄ inqͣꝫtum in nobis ſt pires pelimus apponere. maximuꝫ eus adiungit auxiliū. qꝛ ſi ꝓmpta fu tit̉ in nobis volūtas. nihil erit quod ros a virtute poſſit ꝓhibere. hec criſo. Et ſciendū eſt ꝙ voluntas bo ra ꝓdeſt ad ſalutem hoīm etiam ſi effe ttū boni operis non habuerit. qꝛ quio ndid vult homo ⁊ non poteſt perficere. de deus ꝓ facto reputat. ſi enim nihil abet quis dare. det voluntatē quā ha ei ⁊ totuꝫ dedit. De hoc primo dicit eatus ihero. Uoluntas ꝓdeſt. q̄ ſi effe rū non habuerit. tn̄ premiū nō amit ſt Item beatus ambro. Affectus tuus operi tuo nomen imponit. quicqͥd vis ⁊ nō potes deus ꝓ facto reputat. Et be atus augu. Bona voluntas cui non eſt facultas oꝑis. ſufficit ſibijpſi. ſufficit etiā deo. ſi nihil dare habes. da volun tatē quam habes ⁊ totū dediſti. Om nia eī impleuit qui qd̓ potuit fecit. hec auguſt. Unde qui habere vult magnū meritū magnā habeat voluntatem. qꝛ quantū creſcit bona voluntas tantum creſcit ⁊ meritū. De hac voluntate di cit beatus bern̄. Bona voluntas nec da ri p̄t inuito. nec auferri niſi volenti. et go totum meritum hoīs eſt in bona vo luntate. Quantū creſcit vo luntas tua tantum creſcit meritū tuum. tantū me reris quantū vis. fac magnā volunta tem ſi vis habere magnū meritū. ita de us pijſſimus ⁊ miſcd̓iſſimus in eo no ſtram redemptōem in quo nullus niſi velit egere p̄t. Amare namqꝫ equal̓r ⁊ diuites ⁊ pauꝑes poſſunt. licet equali ter dare pecuniā non poſſint. Volun tas tn̄ bona nō eſt. ſi non operet̉ quod poteſt. hec bern̄. De hac voluntate etiā notandū ꝙ ſicut voluntas ſi fuerit viti oſa in hoīne facit aīam vitioſam. ita ⁊ bona voluntas ſi affuerit efficit animā bonā. R Que etiā hꝫ qͣtuor gra dus Primus gradus eſt volūtas recta Scd̓s voluntas valida Tercius deuo ta. Quartus volūtas plena. In quibꝰ bone volūtatis gradibꝰ dꝫ aīa deuota de die in diē ꝓficere ⁊ ſe in illis exerce re. De hoc per beatū ber. ſic d̓r. Sermo dei duo operari debet. ⁊ animas vitio ſas ſanare. ⁊ bonas ammonere. vitio ſas dixerim non ad omnes quibus in eſt vitium. ſed que vitio ex voluntate conſentiunt. nec reſiſtunt quantuꝫ poſ ſunt. Bonas dico animas non ſolum perfectas. ſed etiam incipientes. que licet vitium habeant. tamen nullo mo do conſentiunt ſed repugnant. Et ta Liber .II. Diſt. II. Caʳ .IIII. les aīe licet ex infirmitate vel ignoran cantia ſepe cadant. tn̄ ꝑ bonā volunta tem quā habent reſurgūt Hec eſt enim que bonā facit aīam Si ꝟo voluntas fuerit vitioſa. vitioſam facit aīam Si qꝛ homo ſicut iob ait. Nunquam in eo dem ſtatu ꝑmanet. aut em̄ deficit aut ꝓ ficit ꝓficiendū eſt in hac voluntate. qꝛ ipſa eſt de qua ꝓpheta ait. hec eſt via dn̄i ābulate in ea. primus gradus hu ius vite eſt recta. Secundus valida. Tercius deuota. Quartus plena volū tas. In primo gradu aīa mēte legi dei ꝯſentit. ſed carne repugnante bonum qd̓ diligit ꝓficere non inuenit. ſed ſepe malū qd̓ odit ꝑ infirmitateꝫ facit. In ſcd̓o gradu aīa non ſolū malū qd̓ non agit odit ſed etiā bonū qd̓ diligit licet cū grauedine fortiter tn̄ ꝑficit. In ter cio gradu iaꝫ dilatato corde currit viā mandatoꝝ dei. ⁊ delectat̉ in eis ſicut in oībꝰ diuicijs In quarto gradu ſunt angeli qui ea facilitate qua ſemper vo lunt plenarie ꝓficiūt. hūc gradū deſi derare quidem p̄t. aſcendere nō p̄t ob hoc qd̓ corpore grauat̉. Qui igit̉ non dū voluntateꝫ rectam habet. ſciat qꝛ impedit eū intentio carnalis. qui ha bet rectā ⁊ non validam. ſciat qꝛ impe dit eū mala ꝯſuetudo. qui hꝫ deuotam ⁊ non plenā ſciat. qꝛ impedit eū terre na inhabitatio Cuius vitioſa eſt volū tas oret ⁊ dicat. Fiat volūtas tua ſicut in celo ⁊ in terra. ſe intelligens in ter ra. In celo illū autē qui rectam hꝫ vo luntatem. qꝛ quantū diſtat celū a terra tantuꝫ diſtat voluntas recta a vitioſa. Item etiā oret qui hꝫ voluntatē rectaꝫ ſe intelligens in terrā illum aūt qui in voluntate valida ē celū. ita de ceteris vt ſemꝑ intendat aīa ꝓficere. qꝛ ſicut damnatus eſt. qui ſemꝑ in vitioſa per manet voluntate. ita rep̄henſibilis eſt qui in alijs non ſtudet proficere. Hec bern̄. Sed ⁊ hoc cira voluntatē ſcien dum. cū em̄ vult bonū agere qd̓ poten laudāda eſt Cū ꝟo plus vult qͣꝫ poten corrigenda eſt. cū aūt facere non vuſt qd̓ p̄t. excitanda eſt. Iſta cōmemdrat beatus bern̄. ſic dicēs. Bona voluntat cū vult qd̓ poteſt laudanda eſt cū vui qd̓ non p̄t corrigenda eſt. cū non vur qd̓ poteſt excitanda eſt Hec bern̄. ⁊ nt patet de voluntate. Filius. Cire aūt deſidero que virtus ſe quat̉ bonam voluntatem. Ca. .IIII. Pater S E hoc ſcire de bes. ꝙ ex bona voluntate ꝓte dit ſuijpſius diſcuſſio ſiue dijudita tio. omnis namqꝫ voluntas bona od malum ⁊ diligit bonū. homo vero ha bens bonā voluntatē ad ſemetipſuꝫ to uertetur ac ſemetipſum diſcutit. ac in greditur ſecretum conſcientie ſue. io qꝫ omnes defectus. omnes conſuelo dines. omnes affectiones. omnes s perationes. omnia peccata. tam pre rita qͣꝫ preſentia diligenti conſideta one examinat ⁊ examinando inſpicꝰ ⁊ ſi quid minus rectum apud ſe inus nerit ſtatim penitendo punit. Necem eſt enīm vt homo in ſuis operibus in prouidus ⁊ circumſpectus ⁊ quotio ſa na diſcuſſione cogitationes locutoeꝫ pariter ⁊ facta ſua examinet. Quano etiam ad bona agenda ſolito ſit alacꝰ or ⁊ quantum ad temptamenta vinte da ſit inſtantior. penſet etiam quanto in virtutibus ꝓficiat. vel quantum d ficiat ⁊ qualis ſit in affectibꝰ ⁊ quauiꝰ in moribus diligenter attendat Un̄ d hugo de ſancto victore. Neceſſaritꝰ eſt vt homo in omnibus operibus io is ſit circumſpectus. ⁊ prouidus e Liber .II. Diſt. II. Ca. IIII. quotidiana diſcuſſione cogitationes ſocutōnes pariterqꝫ facta ſua apud ſe metipſum examinet. per ſingulos di cs pitam ſuam ad iudiciū vocet. mane qn ſurgere debet ꝯſideret quid egerit ꝑ nſoctem. In veſpere qn̄ cubatum vadit ꝯſideret quid egerit per diē. quantuꝫ ad bona agenda ſolito alacrior ſit. et quantū ad mala vincenda ſolito ꝯſtan tior. vel ſi quod ex his que agenda nō ctant preſumpſit. hec hugo. Dicit et i amn beatus bernardus Integritatis tue ns curioſus explorator. viam tuā quo tidiana diſcuſſione examina. attende diſigenter quantum ꝓficis vel quantū cencis. qualis ſis in affectibus ⁊ qua ſis in moribꝰ. qͣꝫ ſimilis deo. ⁊ qͣꝫ diſſi milis. qͣꝫ ꝓpe. qͣꝫ longe. non locoꝝ in tetuallis ſed moꝝ affectibꝰ. Stude a dnloſcere temetipſum. qꝛ multo meli de ⁊ laudabilior es ſi te cognoueris qͣꝫ r te neglecto cognoſceres ſydeꝝ cur ſus. vires herbaꝝ. ꝯplexiones hoīm. raturas animaliū. ⁊ haberes omnium teleſtium ⁊ terreſtriū noticiam ⁊ ſciē tiam. Redde ergo te tibi. ⁊ ſi nō ſem ret aūt ſepe. ſaltē interdum rege tuos afrectus. dixige actꝰ. corrige exceſſus Ante deū nihil remaneat in te indiſci pſinatū. qꝛ ipſe nihil dimittit impuni tam. pone omēs tranſgreſſiones tuas ante oculos tuos. ſtatue te ante te tāqͣꝫ dſium ⁊ ſic temetipſum plange. plora inquitates tuas ⁊ peccata quibꝰ deuꝫ onendiſti. indica ei miſerias tuas. on̄ e maliciam aduerſarioꝝ tuoꝝ. hec ber rat̉. Iultum nāqꝫ placet deo diſcuſ no pite noſtre. teſte beato auguſtīo qui picit Scio dn̄e ſcio ꝙ nihil tibi tantū placeat in me ſicut diſcuſſio vie mee. Sed ſunt nounulli qui ad co dnſoſcendā vitam alienā multum ſunt ſtud ioſi. ad ꝓpriam vero vitam corrigē dam deſidioſi. Un̄ ꝯtingit ꝙ tales ali ena ſcientes ſe neſciant. ⁊ quanto ma iores exploratores fuerint aliem meri ti. tanto magis efficiuntur ignari ſui Unde beatus aug. Curioſuꝫ eſt genus hominū ad cognoſcendam vitam alie nam. deſidioſum ad cognoſcendā ſu am. Et beatus gregorius Graue nam qꝫ curioſitatis eſt vitium. qui dū cuiuſ libet mentem ad inueſtigandā vitam ꝓximi exterius ducit ſemꝑ ei ſua inti ma abſcondit. vt aliena ſciēs ſe neſci at. ⁊ curioſi animus quanto etiam pe ritus fuerit aliem meriti. tanto fiet ig narus ſui. U Neceſſe igit̉ eſt qui vult humilitate ⁊ in ceteris virtutibꝰ ꝓficere vt ſemetipſum dijudicet ⁊ nō alium. Magis quippe namqꝫ debet cō gitare quid ſibi deſit de bonis moribꝰ. qͣꝫ quid abſit alteri. qui enim cogitat quantū preceſſerit alium. tumore ſuꝑ bie inflat̉. qui vero cogitat quantū ſibi adhuc deeſt ingemiſcit ⁊ humiliatur. Unde beatus bernardus. Si te ad lu menveritatis intus in animo ſine pal patōe dijudices. non dubito quin hu milieris tu in oculis tuis. ⁊ quanto al tius ꝓfeceris. tanto amplius inueīes qd̓ te humiliat. Dicit etiam beatus au guſtinus. Magis cogitare debetis qͥd vobis deſit qͣꝫ quid vobis aſſit. qd̓ ha bes vide ne ꝑdas. qd̓ non habes ſuppli ca vt habeas. In quantis ſis minor ti bi cogitandū eſt. non in quātis ſis ma ior. ſi em̄ cogitas quantuꝫ preceſſeris aliū time tumorē. Si vero cogitas qͣn tū tibi adhuc deeſt ingemiſcis. ⁊ cum ingemiſcis curaris. humilis eris. tu tior ambulabis. nō p̄cipitaberis. non inflaberis. hec aug. X Quiſquis aūt deſiderat ad cogntiōem ſuijpſius ꝑuenire tria dꝫ attendere. oīa namqꝫ pctā ⁊ mala qͥ ꝯmittunt̉ aut ꝑ neglige tiam. aut per concupiſcentiam. aut ꝑ nequiciam perpetrant̉. Circa iſta tria Liber .II. Diſt. II. Ca .V. debet vniuſcuiuſqꝫ verſari cogitatio. debet em̄ quiſqꝫ recordari qͣꝫ negligen ter cor ſuū qͣꝫ negligenter tempus ſuū expenderit. qͣꝫ malū finē operi ſuo im poſuerit. Hec eī tria cū ſumma diligē tia ſunt obſeruanda. vt .ſ. cor bene cu ſtodiat̉. tꝑs vtiliter expendat̉. ⁊ finis bonus ⁊ debitus in omni tꝑe prefigat̉ Item debet recogitare qͣꝫ negligens fuit in orōne. qͣꝫ negligēs in lectione. qͣꝫ negligens in operis executione. in his em̄ tribꝰ dꝫ vnuſquiſqꝫ ſeip̄m dili gentiſſime exercere ⁊ excolere. ſi vult fructum bonū facere ⁊ dare in ſuo tꝑe Itē debet recogitare. qͣꝫ negligens ſit vel fuerit ad penitendū qͣꝫ negligēs ad reſiſtendū. ⁊ qͣꝫ negligēs ad ꝓficiēdū debet em̄ cū ſumma diligentia deflere mala ꝯmiſſa. repellere temptamēta di abolica. ⁊ ꝓficere de vna ꝟtute in aliā vt poſſit ꝑuenire ad p̄mia eterna. Se cundo dꝫ homo recogitare ſi in ip̄o vi geat vel viguerit ꝯcupiſcentia volupta tum curioſitatū ⁊ vanitatum Certe tua ꝯcupiſcentia voluptatis viget in reli gioſo hoīe. qn̄ appetit dulcia viꝫ ciba ria ſaporoſa. qn̄ appetit mollia .ſ. veſti menta delicioſa. qn̄ appetit carnalia vi delicet oblectamēta luxurioſa. Certe tūc viget ꝯcupiſcentia curioſitatis in dei famulo. qn̄ appetit videre pulcra. qn̄ appetit habere cara Certe tūc viget ꝯcupiſcentia vanitatis. qn̄ appetit ho minū fauorem quando querit huma nam laudem quando deſiderat hono rem humanum. Iſta oīa debet ſeruus xp̄i tanqͣꝫ venenuꝫ fugere. qꝛ ſunt iudi ces oīs mali Tercio recogitare debet homo diligenter qui cupit noticiā ha bere ſuijp̄ius ſi in ipſo vigeat vel vigu erit nequitia iracundie. nequitia inui die ⁊ nequitia accidie. Certe tūc in re ligioſo homine viget iracūdia. quan do anima in corde vel affectu ſigno vel verbo vel clamore quātumcūqꝫ modi cam indignatōem ⁊ ex corde rancore ꝓximo ſuo oſtendit. tūc aūt in hoīe te gnat inuidia. qn̄ gaudet de ꝓximi ad uerſitate. ⁊ triſtat̉ de eiuſdē ꝓſperſta te qn̄ letat̉ de malis ꝓximi ⁊ tabeſcit de bonis ip̄ius. Tūc etiam accidia vi get ī religioſo qn̄ fuerit tepidus. ſom nolentus. ocioſus. tardus. negligeꝫ remiſſus. diſſolutus. indeuotus. tt i ſtis ⁊ tedioſus. hec oīa ſeruus xp̄ſ deꝰ bet deteſtari ⁊ fugere. qꝛ in his vitijs. alijs ſupra memoratis ꝯſiſtit perdino corporis. inquantum aūt magis qͥbi qꝫ in illis que p̄miſſa ſunt ſuam ꝯſclaꝰ diſcuſſerit tanto ꝑfectior in ſuijpnus cognitione ⁊ noticia erit. Oſt diſcuſſionem ꝯſcīe ⁊ cogͥm Filius tionē ſuijpſius quā ꝯſequit̉ ho mo ex diligenti ſui dijudicatione deſi derio nūc informari que virtus ſit que comitat̉ hanc virtutem. Ca. V. Pater A Ebes ſcire qd̓ humilitas eſt. que hanc vitia tem ſequit̉ videlicet cognitionem ſuipſius. quia quāto magis homo ſeme ip̄m diſcuſſerit ⁊ ꝓprias defectus ame cordis oculos reduxerit. ac congnoaꝰ rit tanto hūilior erit Nā certa nontiꝰ ſuoꝝ defectuū hoīem ſibijp̄i vilē reddꝰ Un̄ primo ſciendū qͥd ſit hūilitas ei aūt hūilitas ẜm bern̄. Uirtus qua ſo mo ꝟiſſima ſui ꝯgn̄itiōe ſibup̄i viteꝰ cit Et beatus aug. Humilitas eſt er l tuitu ꝓprie ꝯdictionis. ⁊ ſui ꝯditoriꝰ volūtarie mētis inclinatio Iteꝫ tet Humilitas eſt ꝯtemptus ꝓprie ex cel lentie. Notādum aūt eſt ꝙ humilitaꝫ eſt fundamentum omnium virtutolꝰ bonorum operum. omnis namqꝫ ſta ctura bonorum operum ac virtutumꝰ LLiber .II. Diſt. II. Ca. V. ne hoc fundamento ſubſiſtere non p̄t. Ande qui vult edificiū atum bonorū orex ꝯſtruere. dꝫ prius fundamentuꝫ tete humilitatis ponere. Unde criſo. emo ꝯſtruet celſitud inē bonoꝝ ope tum ⁊ virtutis niſi prius iaceantur fun damenta vere humilitatis. Dicit etiā de hoc caſſianus. Nullo modo poterit iſt anima noſtra virtutū ſtructura ꝯſur dete niſi prius iacta fuerint vere humi ſitatis fundamēta. ſine qua etiam hu militate nec purgatio peccatoruꝫ. nec cinendatio moꝝ. nec ꝯſummatio vir tatum poterit apprehendi. Beatus eti am augꝰ. ſic dicit. Magnus vis eſſe in cire a minimo. cogitas fabricā erige te ceſſitudinis. de fundamento cogita bumilitatis. hec aug. In hoc gͦ fundo tete humilitatis erigamus edificium buale vt creſcat in tēplum ſanctū do imnino. Unde ẜm dictum beati bern̄. bo rus fundus eſt humilitas in quo om̄e cdificium ſpūale ꝯſtructum creſcit in nplū ſanctum dn̄o. hec ber. Humili as etiam eſt caput omniū virtutū ⁊ ob met principatū que ceteras virtutes nrſuo vigore ꝯſeruat. ⁊ ſuſtinet totum dinciū fouens corpus bonoꝝ operū. eſtat̉ hoc beatus augꝰ. qui dicit. Hu mitas eſt caput omniū virtutū. ⁊ ob met primatū ⁊ principatum ceteraꝝ anqͣꝫ ipſaꝝ ꝯſeruatrix. in eo ꝙ ipſa e tet ſeuerātie ꝓpria coadiutrix. De hoc riam dicit ambro. Humilitas virtu in omniū caput eſt. que fouet ⁊ ſuſti toonoꝝ opeꝝ totum corpus. hec ille Hec igit̉ virtus multum diligēda eſt e palde gratos facit hoīes eſſe deo ip pumilitas. teſte beato augu. qui d̓t. ſmpil nos ita gratos deo efficit ſicut amilitas. ip̄a namqꝫ trahit ad ſe cle rentiā dei. nam corda humiliuꝫ ipſe cus libenter inhabitat. Unde dicit be rus ternar. O felix humilitas que d̓i ad ſe trahit clementiam. ⁊ eius ligat omnipotentiā. magna ergo virtus hu militas. cui dei maieſtas tam facile ſe inclinat. Et beatus auguſti. Excelſus es domine ⁊ humiles corde ſunt domꝰ tua. Qui igit̉ vult eſſe templum dei ⁊ habitaculum ſpūſſancti cum omni ſtu dio ⁊ diligentia exerceat ſe in virtute humilitatis. Ipſa namqꝫ eſt que pre parat locum diuine caritati ⁊ gr̄e ſpi rituſſancti. ꝓpter qd̓ dicit beatus augu ſtinus. Quanto ſumus a tumore ſuꝑ bie nrinores. tanto ſumus dilectione pleniores. qꝛ ſicut aqua ꝯfluit ad val les. ſic gratia ſpūſſancti ꝯfluit ad hu miles. Unde caſſiodorus. In vallibꝰ quippe humilium animaꝝ fontes ma nant ⁊ tranſeunt celeſtium gratiarum qui vero humilis non fuerit gr̄a ſpiri tuſſancti in ipſo habitare non poterit De quo beatus auguſtiꝰ. Si humilis ⁊ quietus non fueris nec pōt in te ha bitare. nec habere gratiam ſpūſſancti. Fode ergo in te fundamenta humili tatis ⁊ peruenies ad faſtigium carita tis. hec auguſtinus. Quia dum mēs humana humilitati innitit̉ ꝓfecto ip ſa in amore celeſtium inflammat̉ Nā ẜm caſſianum. Amor celeſtium nō al titudini ſublimiū. ſed humilitati infū ditur animaꝝ. ipſa namqꝫ humilitas ꝓut dicit Richardus de ſancto victo re. ſola eſt que mentē diuino accendit lumine. celeſtiqꝫ inflammat deſiderio ⁊ amore. hec richardus. Non ſolum autem humiles obtinent a deo gratiā in preſenti. veꝝ etiam gloriam magnā ꝯſequunt̉ a domino in futuro. ad quā gloriam ſiue patriam celeſtem non po teſt aliquis peruenire. niſi prius viam humilitatis ſtud̓at ambulare. De hoc dicit beatus Auguſtinus. Excelſa eſt patria. humilis auteꝫ eſt via. ergo qui querit patriam quid recuſat viā. Am T Liber .II. Diſt. II. Ca. V. bula igit̉ per xp̄i humilitatē vt venias ad eius eternitatem. vis capere celſitu dinem dei. prius cape humilitatē. Al tus eſt dn̄s. ſi te erigis non tanges illū ſi te humilies deſcendet ad te. hec aug. Oportet gͦ vt ꝑ humilitateꝫ aſcendat̉ ad celi ſublimitatē. ⁊ qui deſiderat ha bere primatū celeſtem. neceſſe eſt vt ſe quat̉ humilitātem terreſtrem. Un̄ bea tus bern̄. Per humilitatē aſcende ad ſublimitatē. qꝛ hec eſt via ⁊ nō eſt alia preter ip̄am. qui aliter vadit cadit po tius. qͣꝫ aſcendit. ⁊ criſo. Quicūqꝫ de ſiderat primatū celeſtē ſequat̉ humili tatem terreſtrē. Dicit etiam de hoc yſi dorus. Homo deſcendas humilitate vt exalteris ne exaltatus humilieris humilitas aūt caſum neſcit. lapſuꝫ nō nouit. humilitas nūqͣꝫ lapſuꝫ paſſa ē. hec yſidorus B Et notandū ꝙ tri plex eſt hūilitas .ſ. magna maior ma xima. Magna eſt humilitas. qn̄ ſe ho mo apud ſemeip̄m veraciter ꝯtemnit Maior vero qn̄ ſe ꝯtemni ab alijs non deſpicit. Maxima aūt qn̄ homo ꝯtem ptum ſuum non ꝯtemnit. ſed ad modū ꝯcupiſcit. hos tres modos tangit Ri chardus de ſancto victore ſic dicens. Humilis nāqꝫ eſt. qui ſeip̄m apud ſe metip̄m veraciter ꝯtemnit. hūilior aūt qui ſe ꝯtemni ⁊ ab alijs nō refugit Hu milimus ꝟo qui ꝯtemptū ſuū nō ſolū non ꝯtemnit ſed ad moduꝫ ꝯcupiſcit. hec ille. De quo d̓t etiam beatus bern̄. Uerus humilis vilis vult reputari nō humilis p̄dicari. gaudet de ꝯtemptu ſui. Sed ſunt nōnulli. qui quidē pec catores ſe eſſe fatent̉. pctōres ab alijs eſtimari nolunt Quod redarguit bea tus bernardus adducēs in exemplum dn̄m noſtrum ſic dicēs. Qui peccatū non fecit. non dedignatus eſt peccato rem ſe reputari. Et nos eſſe volumus ſed nolumus reputari Hec bern̄. Sed qui veraciter ſunt humiles. de ſua de ſpectione gaudent ⁊ cū ſe viles in alſe nis oculis ꝯſpiciūt. de hoc intra ſemet ipſos gratulant̉. De talibꝰ d̓t beatus gregorius. Qualis quiſqꝫ apud ſe la teat. contumelie illate probant Nam ſicut ſuꝑbi honoribꝰ ſic plerumqꝫ ho miles ſua deſpectione gratulant̉. cūch ſe in alienis oculis viles ꝯſpiciunt id circo gaudent. qꝛ hoc iudicium conn mari intelligunt quod de ſe ⁊ ip̄i haba erunt. hec gregorius Unde ſancti vi ri magna quidem agunt. ſed per humꝰ litatem in corde ſuo infimi ſunt. quod multum acceptum eſt deo. Teſte beaio iheronimo qui d̓t. Nihil eſt quod nos deo ⁊ homībꝰ ita gratos faciat qͣꝫ ſi vi te merito magni ⁊ humilitate infimꝰ ſimus. hec iheronimus. C Sed hec virtus valde rara ē. vt magna qͥd dem operantem ſe tn̄ nō magnum en mare. mirabileꝫ in virtutibꝰ corama lijs apparere. ⁊ tamen ꝯtemptibilenꝰ ſe reputare. Unde beatus bernardus. Magna ⁊ rara virtus vt magna ſit e operātem magnum te neſcias. ⁊ mal feſtam oībꝰ tuam te ſolum latere ſa ctitatem. mirabilem te apparere ⁊ co temptibileꝫ te reputare. hec beatus de nardus. Perfecti etiam viri ⁊ veratꝰ ter humiles ſemper ſtudent in virtuiꝰ bus proficere. ⁊ hanc humilitatem ꝰ bi ſeruant vt ſemper ⁊ in bono prone ant ⁊ tn̄ nec perfectionis inicia ſe hacꝰ re credant. de hoc richardus de ſanciꝰ victore cū admiratōne quadam ſic̄ al O virū perfectum ſummaqꝫ humſt tate fundatum. qui ſemper poteſt ⁊ ſc ſtinando proficere. ⁊ proficiendo feſiꝰ nare. ⁊ hanc ſibi humilitatē ſemꝑ ſe uare. vt ſemꝑ in bono ꝓficiat. ⁊ tn̄ ntꝰ ꝑfectionis initia ſe habere credat. ſe. richar. D Et notandum ꝙ ne mo dꝫ fiduciā hr̄e de aliquo bono or Liber .II. ¶ Diſt. II. Ca. V. te. ſed ſolum ꝯfidere de humilitatis ꝟ tute. Ande dicit iohānes abbas mon lis ſinay. Noli fiduciā habere in teip ſo etiam ſi poſſides mundiciā. ſed ma dis ad humilitatem multam accede ⁊ amplius fiducialiter ages. Nempe fi dmnnē ſcalam virtutū ſcandens aſcen biiti ꝓ remiſſione peccatoꝝ exora. De code etiam dicit beatus bernar. Inſi plens ⁊ inſanus eſt quicunqꝫ in alijs pite meritis qͣꝫ in ſola humilitate con ſdit. Unde mater domini noſtri iheſu tp̄i hanc ſolam virtutem in ſe dn̄o pla culſſe ꝯmemorat ſic dicens. Reſpexit pumilitatē ancille ſue ⁊cͣ. Quanto nā bbnaqueqꝫ aīma ꝓpter amorē ſui cre dioris eſt de ſpectior in oculis ſuis tan to eſt precioſior ⁊ acceptior corā ocu rs ſumme maieſtatis. ⁊ econuerſo q̄ precloſior eſt ſibi. tanto vilior deo. ande beatus grego. Tanto nāqꝫ vna meqꝫ aīma ſit precioſior ante oculos ei. quanto ꝓ amore veritatis deſpecti de ſuerit ante oculos ſuos. tanto ergo quiſqꝫ vilior deo. quanto precioſior ſol. tanto precioſior deo. quanto vili peſibi ꝓpter eum. qꝛ humilia reſpicit. talta a longe cognoſcit E Et ſci ndū ꝓut dicit richardus de ſancto vi tore. ꝙ eſt differentia inter humilita In ⁊ humiliatōem. Humilitas ē vir squa quiſqꝫ ſibi vileſcit interius co in oculis dei. Humiliatio vero eſt ⁊ ntis effectus quo quiſqꝫ ſeip̄m abijci tterius in oculis ꝓximi. Aliud ē hu mē eſſe. aliud ē humiliter ſe habere. t ꝑtinet ad diſciplinam mentis. iū ad diſciplinā corporis. illud eſt militatis. iſtud eſt humiliationis. ctichar. Hanc igitur virtutem vere damilitatis nobis aſſumere debemus e ip̄ſa eſt origo ceteraꝝ virtutum. ⁊ il tpictus in nobis veraciter pullulat ō rtadice ꝓpria .i. in humilitate perdu tat. Sed ſunt nōnulli qui etiam in ho noribꝰ poſiti de ſe humilia ſentiunt. ⁊ ſe cinerē eſſe perpendūt. ſed tn̄ coram hoībus eſſe viles apparere re fugiūt Et ſunt nōnulli qui quidem viles. videri ab hominibꝰ appetunt. ſed apud ſe in trinſecus quaſi ex ipſo merito oſtenſe humilitatis intumeſcunt. que vtraqꝫ elationis genera a quolibet deuoto hoī ne ſunt repellenda. De hoc beatus gre go. xxviij. moral̓. exponens illud. Nō audebunt eum ꝯtemplari omnes qui ſibi vident̉ eſſe ſapientes. ſic d̓t. No tandū ꝙ non ait. Et non audebunt eū ꝯtemplari ſapientes ſed qui ſibi vidē tur eſſe ſapientes. Quibꝰ videlicꝫ ver bis non peritos quidē ſed arrogantes inſinuat Uiri namqꝫ arrogantes ⁊ do cti cū recte non viuunt ſed tn̄ recte di cere doctrine impulſionibꝰ ꝯpelluntur ipſi damnationis ſue aliquo mō preco nes ſunt. qꝛ dum ea que agere reſpuūt predicantes inſinuant. ſuis vocibꝰ dā nantes dānant. Unde ſumma cura eſt ꝓuidendum ne accepta ſapientia cuꝫ ignorantie tenebras illuīat lumen hu militatis tollat. ⁊ ipſa ſapīa eſſe neq̄ at. q̄ ⁊ ſi virtute locutionis fulgeat. ela tōis tn̄ velamīe cor eloqn̄tis obſcurat. Quia ꝟo origo oīm virtutū huīlitas ē illa in nobis virtus veraciter pullulat que in radice ꝓpria .i. in humilitate ꝑ durat. A qua nimiꝝ ſi abſcidit̉ areſcit qꝛ viuificantem ſe in intimis humorē caritatis perdit. Intueri libet quanta virtutum munera dauid perceperat at qꝫ in his omnibꝰ qͣꝫ fortis humilitati ſeruiebat. quem em̄ non extolleret ora leonum frangere. deſpectis prioribus fratribus eligi. reprobato rege ad reg ni taber nacula vngi. vno lapide goly am ſternere. ⁊ cetera que geſſit. ⁊ tam̄ cum archam dei iheruſalem reuocat. qͣ ſi oblitū ſe prelatū omnibꝰ admixtus ¶ Liber .II. Diſt. II. Ca. populis ante archam ſaltabat Et quia coram archa ſaltare vt creditur vulgi mos fuerat. rex ſe in diuino obſequio pſaltando rotat. Ecce quē dn̄s cūctis ſingulariter p̄tulit ſeſe ſubdendo ⁊ ab iecta exhibendo ꝯtemnit. non ptās re gni ad memoriam reducit̉. non ſubdi toꝝ oculis ſaltando vileſcere metuit. non ſe honore p̄latū ceteris an̄ eius ar cham qui honorem dederat recognoſ cat coram deo egit debilia ⁊ extrema. vt illa ex humilitate ſolidaret. que co rā hoībꝰ geſſerat fortia Quid de eius factis ab alijs ſentiat̉ ignoro. Ego da uid ſaltantem plus ſtupeo. qͣꝫ pugnan tem. pugnando quippe hoſtes ſubdit. ſaltando aūt corā dn̄o ſeip̄m vicit. quē michol Saul filia adhuc ex tumore re gij generis inſana cū humiliatū deſpi ceret dicēs Quā glorioſus fuit hod ie rex iſrahel diſcooꝑiens ſe ante ācillas ſeruoꝝ ſuoꝝ ⁊cͣ. ꝓtinus audiuit viuit dn̄s. qꝛ ludam an̄ dn̄m ⁊ vilior fiam pluſqͣꝫ factus ſum. eroqꝫ humilis in o culis meis ac ſi aꝑte dicat. Uileſcere coram hoībꝰ appeto. qꝛ ſeruare mihi coram deo ingenuitatem ꝑ humilita tem quero. Sunt ꝟo nonnulli. qui de ſemetipſis humilia ſentiunt qꝛ in ho noribꝰ poſiti nihil ſe eſſe niſi cinerem ſauillamqꝫ ꝑpendūt. ſed tn̄ corā hoībꝰ viles apparere refugiūt Et ſunt nōnul li qͥ viles videri ab hoībꝰ appetūt atqꝫ omne qd̓ ſunt deiectos exhibendo ſed ꝯtemnunt. ſe tamē apud ſe introrſus. quaſi ex ip̄o merito hūilitatis ⁊ vilita tis intumeſcunt ⁊ tanto magis in cor de elati ſunt. quanto amplius in ſpecie humilitatis vel vilitatis elatione pre munt quę vtraqꝫ elationis vnius bella circūſpectione magna dauid dep̄hen dit mira virtute ſuꝑauit. qꝛ em̄ de ſeip ſo intus humilia ſentiens honorē exte rius non querat inſinuat dicens. Tu dam ⁊ vilior fiam plus qͣꝫ factus ſum Et qꝛ ꝑ hoc ꝙ vilem ſe exterius p̄bbſt. nequaqͣꝫ exterius intumeſcat ad iugli. Eroqꝫ humilis in oculis meis ac n̄ di cat Qualē me exterius deſpiciens e hibeo. talē me interius attēdo. bene et go d̓r. Non audebūt ꝯtēplari omnes qui ſibi vident̉ eē ſapientes Contem plari em̄ dei ſapientiā nō poſſunt. qd ſibi ſapientes vident̉. qꝛtāto ab eſus luce longius ſunt. quanto apud ſeme ipſos humiles non ſunt. qꝛ dū eorum mentibꝰ tumor elationis creſcit. aci ꝯtemplationis claudit. ⁊ vnde ſucere ſe pre ceteris eſtimant. inde ſe lumine veritatis priuāt. Si ꝟo veraciter ſab entes eſſe atqꝫ ſapientiam ꝯtemplatꝰ appetimus. ſtultos nos humilitet te cognoſcamus. relinquamus nox iam ſapientiam. diſcamus laudabilē fatu tatem. Hinc quippe ſcriptū eſt. Stus ta mūdi elegit deus vt ꝯfundat ſapie tes. Hinc rurſum d̓r. Si quis vſde inter vos ſapies eſſe. in hoc ſeculo. nui tus fiat vt ſit ſapiens. hec greg. Et notandū ꝙ virtus humilitatis va de neceſſaria eſt p̄latis. qui p̄ſunt ſpe ditis ⁊ cū aliquis temptat̉ vitio ela onis. ꝑ humilitateꝫ cordis debet tep mere faſtum tumoris. Unde ſanctiꝰ ri cū p̄ſunt ceteris ꝑ hoc non gaudem hoībꝰ preſſe ſed ꝓdeſſe ⁊ cuꝫ timeti ſubditis appetunt. ideo hoc faciūt. q ip̄os ſubditos deū minime timere d prehendunt vt ſaltem humana formꝰꝰ dine peccare metuant. qui deū offens re non formidant Cuꝫ vero deeſt a ſpt ditis vitium. quod corrigat̉. non ſol ab eis metui ſꝫ honorari pluſqͣꝫ necei ſe eſt refugiunt. ⁊ qͣꝫuis hos hoībꝰ h latos gloria poteſtatis oſtendat. interꝰ us tn̄ per merorem ſecretū ſacrificiu domino ꝯtriti cordis offerūt. De la bus poteſtatibꝰ beatus gregorius. tr Liber Diſt. II. Ca. V. .II. mora. ſic dicit. Potentibꝰ viris mag na eſt virtus humilitas ꝯſiderata eqͣli tale ꝯditionis. omnes namqꝫ homīes ratura equales ſumus. ſed acceſſit di tenſatorio ordine vt quibuſdā prela tri pideamur. Si igit̉ hoc a mēte depri imimus qd̓ temporaliter acceſſit inue remus citius qd̓ naturaliter ſumus. Hlerumqꝫ enim ſe animo accepta po teltas obijcit. eumqꝫ tumidis cogitati bmnbꝰ fallit. manu igit̉ humilime con ſdetatōis deprimendus eſt tumor ela roms. naꝫ omnes hoīes natura equa es genuit. ſed varietatē meritoꝝ ordi realijs. alios diſpenſatio occulta poſt romit. Ipſa aūt diuerſitas q̄ acceſſit ex pitio recte eſt diuinis iudicijs ordīata At qꝛ omnis homo iter vite non gradi . alter ab altero regat̉. Sancti aūt pitī cum preſunt non in ſe poteſtatem dedinis ſed equalitatē ꝯditionis atten rant. nec preeſſe gaudent hominibus ſed ꝓdeſſe. homo quippe animalibꝰ ir ationabilibꝰ. non aut ceteris homini prelatus eſt. Unde d̓r. terror veſter emor ſit ſuꝑ cuncta animantia ter ⁊ idcirco ab animalibꝰ. non aūt ab pminibꝰ timeat̉. qꝛ ꝯtra naturā ſuper dite eſt ab equalibꝰ velle timeri. qͣꝫuis pietumqꝫ a ſubditis etiam ſancti viri meri appetunt. ſed qn̄ ab eiſdem ſub pitis deū deprehendunt minime time l pt humana ſaltē formidine peccare retuant qui diuina iudicia nō formi rant. Nequaqͣꝫ ergo prepoſiti ex hoc q̄ ro timore ſuꝑbiunt in quo non ſuam pſoriam ſed ſubditoꝝ iuſticiā querūt. reo ꝙ mētuꝫ ſibi a ꝑuerſe viuentibꝰ crgunt̉. quaſi non hoībus ſed brutis nmalibꝰ dominant̉. qꝛ videlꝫ ex qua ate beſtiales ſunt. ex ea etiam debēt fo id ini iacere ꝓſtrati. Cum vero deeſt tium quod corrigat̉. non de excellē oteſtatis. ſed de equalitate ꝯditio nis gaudent ⁊ non ſolum ab eis metui ſed etiam plus qͣꝫ nccē eſt honorari re fugiunt. Item per eundē ⁊ de eodem xx. mora. ſic d̓r. Miro enim ordine v no eodemqꝫ temꝑe ꝯuenire in actibus bonoꝝ ſolet ⁊ foris honor culminis. ⁊ intus afflicte meror humilitatis. qui ⁊ ſi hos prelatos hominibꝰ gloria pote ſtatis oſtendat. interius tamē merore ſuo ſecretum ſacrificium domino ꝯtri ti cordis offerunt Sciunt electi quiqꝫ ꝯſideratione intima cōtra exterioris excellētie temptamenta pugnare. qui ſi ad exteriorē felicitatē ſuam cor ap ponerent. iuſti ꝓfecto non eſſent. Sed qꝛ cor humanū non poteſt de ipſis pro ſperitatibꝰ reꝝ quantulacunqꝫ gloria in nullo temptari ꝯtra ipſam ꝓſperita tem ſuam. ſancti viri intrinſecus dimi cant. non dico ne in elatōe ſed ſaltem in eius amore ſuccūbant. cui valde ſuc cubuiſſe eſt captiuā mentem eius deſi derijs ſubdidiſſe. hec grego. G Sciendū etiam ꝙ multū valet ad hu miliādū ſe. peccatoꝝ preteritoꝝ recor datio. ⁊ qui etiam fragilitatem ſuam ſollicite reſpicit. de donis a deo perce ptis ſe non extollit. Sed ſunt nonnul li qui quidē nihil virtutis agere ſtudēt attamen cum alios peccare ꝯſpiciunt iuſtos ſe in eoꝝ ꝯparatione ſuſpicant̉ Et ſunt nonnulli qui quibuſdam vi tijs ſuperbia videliꝫ vel auaricia depri munt̉. ſed cum alios in luxuriā vel irā ꝯſpiciunt incidiſſe. ſe meliores illis deputant. atqꝫ apud ſemetipſos quaſi ſe de iuſticia extollunt quia negligunt penſare ſua vitia quibꝰ grauiter tenen tur. At ꝯtra illi qui ad altam virtutem ꝯſcendere veraciter appetunt. mox cū alienas culpas audiunt. mox cor ad ꝓ prias virtutes reducūt. ⁊ poſtpoſito iu dicio de alienis culpis ſuas veraciter plangunt. Iſta ꝯmemorat beatus grev. j. Diſt. II. Ca. .V. Liber .II. gorius. iij. moral̓. exponens illud v̓bū Sedens in ſterquilinio ſic d̓t. In ſter quilinio qͥppe ſedere eſt vilia de ſe quē piaꝫ ⁊ abiecta ſentire. In ſterquilinio nobis ſedere eſt ad ea que illicite geſſi mus mentis oculos penitendo reduce re at cū ante nos peccatoꝝ ſtercora cer nimus. omne qd̓ in aīa de elatione ſur git inclinemus In ſterquilinio ſedet. qui infirmitatē ſuam ſollicitus reſpi cit. ⁊ ſeſe de bonis. que ꝑcepit non ex tollit An non apud ſe in ſterquilino a brahā ſederat. qui dicebat. loquar ad dn̄m meuꝫ cū ſim puluis ⁊ cims. aper te em̄ cerminus. in quo ſe apud ſe loco poſuerat. qui puluerē ⁊ cinerē ſe etiaꝫ qn̄ cum deo loqueret̉ eſtimabat Si igi tur ſe ita deſpicit. qui vſqꝫ ad honoreꝫ diuine locutionis aſcendit. ſolicita in tentione penſandū eſt. qua pena illi fe riendi ſunt. qui ⁊ ad ſumma nondū ꝓ ficiunt ⁊ tn̄ de minimis extollunt̉. naꝫ ſunt nōnulli. qui cū praua agunt de ſe magna ſentiunt. in altum mentē ſub leuant. ⁊ preire ſe ceteris ꝟtutum me rito putant. hi nimiꝝ apud ſe intror ſus humilitatis ſterquiliniū deſerunt. ⁊ elationis faſtigia aſcendūt. illū imi tantes. qui primus ſe apud ſe extulit. ſed eleuando ꝓſtrauit qui dixit in celū aſcendam. ſuꝑ aſtra celi exaltabo ⁊cͣ. Etiam ſciendum ꝙ ſunt nōnulli. qui nihil quidem virtutis agere ſtudent. ſed tn̄ cū alios peccare ꝯſpiciūt iuſtos ſe in eoꝝ ꝯꝑatiōe ſuſpicant̉ Neqꝫ em̄ corda oīm vna vel ſimilis culpa tranſ figit Hunc namqꝫ ſuperbia illaqueat. illū forſitan ira ſupplantat Hunc aua ricia exccuciat. illuꝫ luxuria inflāmat Et plerūqꝫ ꝯtingit vt is quem ſuꝑbia deprimit. alium reſpiciat. qualiter ira ſuccendat. Et qꝛ ſe ira non citius inſti gat. meliorem ſe iracundo iam depu tat. atqꝫ ſemet ip̄m quaſi de iuſticia ex tollit. qui penſare negligit vitiū. quo grauius tenet̉. plerūqꝫ cōtingit. vt ſa quem auaricia ſauciat. aliū luxurſe to ragine merſum cernat. ⁊ qꝛ ſe a poſſu tione carnali alienum reſpicit. quibꝰ ip̄e ſordibꝰ ſpiritalis veneni intrinſe cus polluat̉ non attendit. dūqꝫ in alio penſat malū qd̓ ip̄e non hꝫ. in ſe nedi git ꝯſiderare qd̓ hꝫ. ſicqꝫ ſit vt duꝫ ad aliena dijudicanda mens ducit̉ ꝓpt iudicij lumine priuet̉. ⁊ eo duxius co tra aliena ſuꝑbiat. quo ſua negligenti us ignorat At ꝯtra. hi qui ad alta viꝰ tum ſurgere veraciter appetūt cū aſie nas culpas audiūt. mox cor ad ꝓpriaꝰ reducūt ⁊ tāto recrius illas dijudica quanto verius iſtas deplorāt Quia is tur electus quiſqꝫ infirmitatis ſue col ſideratione ſe ꝯprimit dicat̉ recte a vir ſanctus in ſterquilimo dolens ſ det. qui em̄ vere ſe humiliat ꝯtinue ꝯ derationis oculo quibꝰ circumſet ſit delictoꝝ ſordibꝰ ꝓficiens pemal hec grego. H Eſt etiā aliud qd̓ vª let ꝯtra vitiū elationis videlicet. vt oo na que agimus ſciendo neſciamus quatenus ad cuſtodiam hūilitatis ſee ⁊ recte eſtimemus. ⁊ in ip̄is nihil etīa nobis virtutis tribuamus Sed bonꝰ que facimus de miſericordia noſtei co ditoris eē agnoſcamus. De hoc ceꝰ tus greg. in libro moral̓. ſic d̓t Plalꝰ qꝫ em̄ ſi ſcimus bona. que agimusn elationem ducimur Viaꝫ ſi neſcimoꝰ minime ẜuamus. qͣs em̄ audita vtdlꝰ ꝯſcīa non quantulū cunqꝫ ſuꝑbiat. ad qͥs curſum bonū in ſe cuſtodiat qd̓ ſis norat Sꝫ ꝯtra vtrāqꝫ quid ſuꝑeſtᵐ vt recta q̄ agimus ſciendo neſciamꝰ vt hec ⁊ rcā eſtimemus ⁊ minima: d̓ nus ad cuſtodiam ſui ſi ſentiat aimd ſcīam rectitudinis. vt in tumore ſo eleuet hūilitas eſtimatōis Et qbᵐꝰ ſe hūilia ſentiat aīmus iuſtoꝝ. eª jſ Liber Diſt. II. Ca. V. .II. dunt̉ ꝙ quō ſint recta ꝯſpiciunt. ſed ē eoꝝ rectitudine non preſumūt. Il cetiam verā deo exhibet orōnem. qui emetip̄m qꝛ puluis ſit humiliter vi el. qui nil ſibi ꝟtutis attribuit. qui bo a que agit de mīa ꝯditoris cognoſcit Eſt namqꝫ magnū ꝯturbati ſolaciū vi pſiſatis vitijs cū ſe quaſi nudari ꝟtu ro ꝯſpicit. ad ſolam miſcd̓ie ſpem re attat. ⁊ eo nudari non ſinat. quo ſe a Actutibꝰ humiliter nudū putat. Qui Sn fortaſſe aliqua virtute in temptati ꝯne detegit̉ infirmitateꝫ tn̄ ꝓpriam ag bſcens ipſe melius humilitate veſtit̉ yaide robuſtius qui ſteterat cum ſibi me ad iutorio diuīo ceſſat tribuere qd̓ idet. hec grego. I Notandū eti ꝙ ad humilitatem veram ꝯſequen in maxime valet exemplū noſtri re mnptoris qui ſe humiliauit ꝓ nobis ſiem aſſumēdo ⁊ in eadē multa op poria ⁊ paſſiones ſuſtinendo. vt nos Itetet ſuo exēplo qui puluis ſumus ſbn alta ſapere ſed timere ⁊ humiles e. De hoc dicit beatus ber. O homo ruere humilitatis ⁊ manſuetudinis reculum dn̄m noſtꝝ iheſum xp̄m vni tle creature factorē. tremebundū iu bilioꝝ ⁊ mortuoꝝ. ante pedes eti ribīs traditoris ſui genua incuruā oīſce qꝛ mitis eſt ⁊ humilis corde rundete in ſuperbia tua. erubeſce in patlentia tua. Quid em̄ magis mi rdū. quid amplius deteſtādū. quid nſus puniendū. qͣꝫ ꝙ videns filium ſummū in regno celoꝝ nouiſſimū mn in tegno hoīm. apponat tn̄ ad nagnificare ſe homo ſuper terram cit etiam beatus aug. Ecce hēmus mſitatis exemplū. ſuꝑbie medica mrū. quid igit̉ intumeſcis o homo. is morticina quid extenderis. E res fetida quid inflaris. princeps ehumilis ⁊ tu ſuꝑbis. caput hu mile ⁊ membꝝ ſuperbum. hec aug. Ui demus igit̉ ꝙ magna ſit virtus humi litatis. ꝓpter quā edocendā tanta ſu ſtinuit dei filius De qua ſic d̓t beatus bern. Quanta ꝟtus humilitatis ꝓpter quā edocendā is qui ſine eſtimatione magnus eſt vſqꝫ ad paſſionē factus ē ꝑuus. hec ber. Si vero non poſſumus ſequi exemplū noſtri redēptoris eo ꝙ ipſe ſit deus ⁊ homo ⁊ dn̄s virtutū. ſe quamur ſaltē veſtigia ſeruoꝝ ſuoꝝ hoc eſt precedentiū patꝝ qui fuerūt hoīes ſicut ⁊ nos. ⁊ tn̄ extiterūt in ſanctimo nia vite ꝑfecti. ⁊ in ꝟtute humilitatis preclari. qꝛ qui aliorū bona veraciter penſat. ſua oꝑa magno humilitatis ra dio illuſtrat. De hoc beatus gre. ſic d̓t Ille nāqꝫ cordis ſui oculū per elatōis ſue tenebras extinguit. quicunqꝫ cū re cta agit ꝯſiderare melioꝝ vitam negli git. At ꝯtra magno humilitatis radio ſua oꝑa illuſtrat qui alioꝝ bona ſubti liter penſat. qꝛ dū ea que ipſe fecerit fa cta foris ⁊ ab alijs ꝯſpicit. eum qui de ſingularitate intus erumꝑe nitit̉ tumo rem ſuꝑbie p̄mit. magna quippe q̄ agi mus qͣſi minima ducimus cū hec ꝑ for tia exēpla penſamus. ſed tunc apd̓ de um creſcunt ꝑ meritū cū apud. noſmet ipſos ꝑ humilitatē decreſcūt. hec gre. R Unde nccē eſt ꝙ qui in ꝟtute humilitatis ꝓficere deſiderat. vt exē pla ſanctoꝝ viroꝝ ꝯſpiciat. atqꝫ in eo rum ꝯꝑatione ſe penſans. ſe pctōrem eſſe deprehendat. Si em̄ plene intelli gere appetit qͣlis eſt. talis nimiꝝ dꝫ cō ſpicere qualis non eſt vt ex bona ⁊ ſcā ꝯuerſatōe alioꝝ colligat quantū ipē a vita ꝟtuoſa atqꝫ ꝑfecta diſtat. Iuſtoꝝ gͦ debemus ꝯſpicere vitā vt ſubtil̓r dep̄ hendamus noſtrā. qd̓ quidē facere ele cti nō ceſſent. melioꝝ nāqꝫ vitā ꝯſide rant ⁊ idcirco ſe hūiliant. ⁊ ſi qͥd pra uitatis dep̄hendūt in ꝑfectā ꝯſideratō v. ij. Liber .II. ¶ Diſt .II. Ca. .V. nem mutant. Iſta tangit beatus greg. xxiiij. moral̓. exponens illud. Reſpi ciet hoīes ⁊ dicet peccaui ſic d̓t. Nul lus ſe peccatorē cognoſceret. ſi iuſtici am nō haberet. Nemo quippe fortitu dinem ſuā niſi cū rectus eſſe ceperit de p̄hendit. nam qui omnino ꝑuerſus eſt nec hoc poteſt videre qd̓ eſt. qui ꝟo pec catoreꝫ ſe intelligit. iam ex ꝑte aliqua iuſtus eē inchoauit. atqꝫ id qd̓ non iu ſtus fecerat. ex eo ꝙ eſt iuſtus accuſat. qꝛ accuſatione ſua deo inherere incho at. dū rectū ꝯtra ſe iudicium ꝓferens hoc in ſe qd̓ illi ſentit diſplicere ꝯdem nat. Recepta ergo iuſticia ſua. dicat homo iſte peccaui. Et notādū ꝙ dicit̉ vel p̄mittit̉ reſpiciet hoīes Et tunc in de ſubiungit̉ ⁊ d̓t peccaui. ideo em̄ nō nulli peccaſſe ſe neſciūt. qꝛ hoīes nō at tendunt. nam ſi ꝯſiderarent hoīes citi us cognoſcerent. quantū peccando in fra hoīes cecidiſſent L Sed notā dum ꝙ hi ſolummodo vocantur hoīes qui iuſticie rōne ſuffulti ſunt. ⁊ irrati onabilia iumēta noīant̉ hi. qui carna li delectationi deſeruiūt Recte de quo libet peītēte d̓r Reſpicit hoīes ⁊ dicet peccaui. ac ſi dicat̉ ſanctoꝝ viroꝝ exē pla ꝯſpicit. atqꝫ eoꝝ ꝯꝑatione ſe pen ſans iniquū ſe eē dep̄hendit. qui eī ple niſſime intelligere qualis eſt appetit. tales nimiꝝ debet ꝯſpicere. qualis non eſt vt ex bonoꝝ forma mētiat̉. quantū ip̄e. deſerto bono. deformis ē. Ex his quippe quibꝰ pleniſſime bona aſſunt ꝑ pendit. que ſibi minus ſunt. atqꝫ in il loꝝ pulcritudine conſpicit feditatem ſuā quā in ip̄o ⁊ p̄t perpeti ⁊ ſentire nō p̄t Lucem namqꝫ d̓r ꝯſpicere. qui vult de tenebris iudicare. vt in illa videat. quid de tenebris eſtimet. ꝑ quas vide re ꝑpendit̉. Heccator namqꝫ ſi incog nita vitā iuſtoꝝ ſemetip̄m ꝯſpicit. pec catorē ſe nullatenus dep̄hendit Uidere em̄ ſe non p̄t. qꝛ fulgorē lucis neſci ens cū ſeip̄m ꝯſpicit quid aliud qͣꝫ te nebras attendit. Iuſtoꝝ igit̉ ꝯſpice re debemus vitam vt ſubtiliter depſeſ damus noſtrā. illoꝝ viꝫ ſpēs quaſi qͥne dam nobis forma imitanda ꝓmittit M Uiua lectio eſt ſanctoꝝ vita ſi ſtorum ⁊ bonoꝝ Un̄ non immerito h ideꝫ iuſti in ſacro eloquio libri noīa tur. ſicut ſcriptū eſt. Libri aperti ſne ⁊ alius liber aꝑtus eſt. qui eſt vite ⁊ ſu dicati ſunt mortui. ex his que ſcript erant in libris. Liber nāqꝫ vite eſt ipſ viſio aduenientis iudicis. in quo quꝰ ſi ſcriptū eſt oīe mandatū qꝛ quiſqua eum viderit mox teſte ꝯſcīa. quicquis non fecerit intelligit Libri etiā apetiꝰ referunt̉. qꝛ iuſtoꝝ vita tūc ꝯſpicit. m quibꝰ mandata celeſtia oꝑe impreſ cernuntur. ⁊ iudicati ſunt mortui e his que ſcripta erant in libris. quia in oſtenſa vira iuſtoꝝ quaſi ex paſſione brorum legunt bonum. quod agete ſi noſuerunt. atqꝫ ex eorū que fecetul bonum ꝯꝑatione damnant̉. Ne et s vnuſquiſqꝫ tunc vidēs eos. qd̓ non cit defleat quod quidē electi facere ſs ceſſent meliorum namqꝫ vitā conſioē rant ⁊ deteriores vſus ꝑꝯuerſatione mutāt Electigͦ vt aſſequi ſumma val ant inſpecta odorifera ⁊ cādida vitā ꝰ ſtoꝝ ſaciant̉ Iam quidē videre deuꝰ fit iunt. iam de eius cōtemplatione ſ ciari caritatis eſtibꝰ inardeſcūt. ⁊ d̓ in hac vita poſiti nec dum valent i precedentium ſanctorum viam intꝰ dere. interim ꝑ patrum exempſispr cunt̉. tamdiū quippe refici iuſtorbꝰ eꝰ empla indigemus. donec pn̄tis viꝰ mortalitatis vmbras eterno die al rante trāſeamus. cū em̄ huius tpalꝰꝰ tis vmbra trā ſacta ac mortalitatis ꝰ erit inclinata. quia ipſius diei ime num lumē cernimus nequaqͣꝫ iam d Liber .II. Diſt. II. Ca. V. fetimus vt ad amorem eius per alioꝝ templa flagremus. nunc autē qꝛ nec dam eum intueri poſſumus ſummoꝑe ſeceſſe eſt vt eoꝝ qui eum perfecte ſecu riunt ꝯſpectis actionibus imitemur. yntueamur ergo qͣꝫ pulcra ē agilitas equentium. ⁊ videamus qͣꝫ turpis ſit tetūdo pigroꝝ. Statim namqꝫ cum eſſe agentiū geſta reſpicimus noſmet bſos ꝯfuſione intima vlciſcente iudi camſius. mox verecundia mentem ꝯcu it. mox iuſte ſeuiens reatus addicit ⁊ eremēter hoc etiā diſplicet qd̓ adhuc detaſſe turpiter libet. Un̄ bene ad eze pielem d̓r Fili hoīs oſtende domui il tareſ templū vt ꝯfundant̉ ab iniquita roo ſuis ⁊ metiant̉ fabricā ⁊ erubeſcāt ⁊omnibꝰ que fecerunt Templū quip te dei filijs iſtahel ad ꝯfuſione oſtendi eqn̄ vniuſcuiuſqꝫ iuſti anima quā in ptando deus inhabitat quāta ſancti reſulgeat ad ꝯfuſionē ſuam peccan do demonſtrat̉. vt in illa bonum qd̓ dſigunt videant. ⁊ in ſeipſis malū boperant̉ erubeſcant. Metiri vero fa ntam eſt penſare ſubtiliter vitam iu ſot. ſed dū metimur fabricam nccē ē ret cunctis que fecimus erubeſcam. ebonoꝝ vitam quanto ſubtilius pen vrdo diſcutimus. tāto ſeuerius in no reomnia iniq̄ geſta reprobamus Be eaūt̉ ꝓhete d̓r vt oſtendat templum remm iuſtoꝝ rectitudinem peccato. rdetatē diſſimulat. ſaltem ad vocem caſcantis agnoſcat. Templū quip feccatori on̄dere eſt ſponte ſua ꝯſi rte. nolentibꝰ opera rectoꝝ narra tui itaqꝫ ſicut diximus ꝑduci ad na deſiderant ſuꝑeſt vt melioribꝰ deetit intendāt. quatenus tanto di tmls in ſe culpas dijudicent quan tilis altius qd̓ ammirent̉ vidēt. cra quid iſta de peccantibꝰ dicimus bſosquoqꝫ oꝑatores iuſticie tā ta ꝓuehi diſpenſatione videamus Ali us namqꝫ habet donum ſcīe. ⁊ tn̄ ad ꝟ tutē mire abſtinentie non ꝑtingit. A lius magne abſtinentie virtutē attin git ⁊ tn̄ ſumma ſcīe ꝯtemplatōne non dilatat̉ Alius ſpiritu ꝓphetie valꝫ oīa futura prenoſcere. ſed tn̄ per curatōis grām nō valet preſentis moleſtie ma la ſubleuare. Alius per curationis gra tiā mala preſentis moleſtie ſubleuat. ſed tamen quia ſpūm ꝓphetie non ha bet quid ſequat̉ ignorat. Alius indigē tibꝰ multa iam ꝓpria largiri poteſt. ſꝫ iniuſte agentibꝰ obuiare libere non p̄t Alius iniuſte agētibꝰ audacter ꝓ deo obuiat. ſed tn̄ indigentibꝰ que hꝫ tri buere recuſat. Alius iam ſe ab ocioſo ſermone reſtringēs. lingue laſciuiam ſuꝑat. ſed tn̄ adhuc inſurgentes ire ſti mulos perfecte non calcat. Alius īſur gentē iram edomat. ſed tn̄ adhuc lin guā ad leticiam relaxat. Quid eſt hoc ꝙ iſte eo bono indiget quo alius pol let. ⁊ ille cū multis polleat habunde. alijs bonū adeſſe ꝯſiderat qd̓ ſibi de eē ſuſpirat. niſi ꝙ mira nobiſcū diſpenſa tione agit̉. vt per hoc qd̓ alter hꝫ ⁊ iſte non habet. vnus alteri melius oſtēdat quatenus tanto ardentius ad humili tatē quiſqꝫ ꝓficiat. quanto ex bonis q̄ non habet inferiorē ſe hec habentibus penſet. ſicqꝫ ſit vt dum ille in iſto. atqꝫ hic in illo reſpicit qd̓ ammiret̉ diſtin cta bona eos ⁊ ab altitudine elatōis reprimant ⁊ ad ſtudium ꝓfectus accē dant. magna namqꝫ ſollicitudine ad curā noſtre melioratōnis attingimus qn̄ id virtutis in alijs cernimus qd̓ nō habemus Unde ⁊ ezechiel ꝓpheta cuꝫ volantia animalia deſcripſiſſet. adiun xit. ⁊ vocem alaꝝ animalium percuti entium alteram ad alteram. Quid nā qꝫ alas aīmaliū niſi virtutes debemus ſentire ſanctoꝝ. qui dū terrena deſpi Liber .II. Diſt. II. Ca. .V. ciunt ad celeſtia volando ſubleuantur volantia itaqꝫ aīalia alis ſuis ſe viciſ ſim feriūt. qꝛ ſanctoꝝ mentes in eo ꝙ ſuꝑna appetunt ꝯſideratis inuicem al terius ꝟtutibꝰ excipiunt. excitantur. Ala em̄ ſua me ꝑcutit. qui exēplo ſan ctitatis ꝓprie me ad melius accēdit. ⁊ ala mea vicinū aīal ferio. ſi aliqn̄ alte ri opus bonū qd̓ imitet̉ oſtendo Sed qꝛ ſanctoꝝ vitam ſanctificare iſtis aīa libꝰ diximus. libet in ipſo volatu aīali um oculos mentis attollere ⁊ quanta viciſſim alarum ꝑcuſſione ſe excitent ſubtili ꝯſideratione penſare. Paulus namqꝫ cū ceteroꝝ ſanctoꝝ ſollicitudi nem in predicatione robuſtius labo rando tranſcenderet. vt ab elatione ſe premeret. ⁊ vires ſuas in humilitatis gremio nutriret. crudelitatis ſue anti que nō immemor apoſtoloꝝ oīm inno centiā ꝯtemplatus ait. Ego em̄ ſuꝫ mi nimus apoſtoloꝝ qui non ſum dignus vocari apoſtolus. qꝛ perſecutus ſum ec cleſiam dei. ⁊ tn̄ eorundem oīm apoſto lorum primus quaſi accepti principa tus oblitus ac ſi minus ip̄e aliquid ſa pere in paulo mirabat̉ ſapientiam di cens Sicut ⁊ cariſſimus frater noſter paulus ẜm datam ſibi ſapientiam ſcri pſit vobis. in quibꝰ ſunt quedā diffici lia ītellectu. Ecce paulus in apoſtolis mirat̉ innocentiam. ecce apoſtoloruꝫ princeps mirat̉ in paulo ſapientiam: Quid eſt hoc niſi ꝙ ſancti viri dū vir tutum ꝯſideratione viciſſim ſibi alios preponunt volantia aīalia alarum ꝑ cuſſione ſe tangunt. vt eo ad volatum ſe altius excitent. quo humilius alter in altero qd̓ ammirat̉ videt. hinc ita qꝫ colligendum eſt quanta debeamus ſolicitudine meliorum vitam conſpi cere qui in infimis iacemus ſi ⁊ hi qui iam tanta ſanctitate ſublimes ſunt. vt humilitatis greſſu ad maiora ꝓficiāt adhuc querunt in alijs qd̓ imitante: admirentur. ſed hec reprobi neſcium qꝛ mentis oculum ſemper in infunis premunt. qꝛ ⁊ ſi qn̄ in via domini vemi unt nō ad melioꝝ veſtigia intuenda ſꝰ ad prauorum exempla vertunt̉. Uled eorum ꝯſiderāt vitam. quibꝰ ſe hum liando poſtponant ſed quibꝰ ſe ſupeto endo preferant. Deteriores nam qꝫ ta ſpiciunt. quibꝰ meliores ſe eē glorſe tur Et idcirco ꝓficere ad meliora i poſſunt quia hoc ſibi ſufficere eſtima ꝙ peſſimos antecedunt O miſeri vi corruptam ꝑgunt ⁊ integrū reſpicimꝰ per ſpeciē quidem quaſi ante ſe pedelꝰ ꝓferunt. ſed ꝑ ꝯſiderationem prano hoīm poſt ſe oculos tendunt̉. recte vl dere appetunt ſed ad immundos tola regulam ſumunt. Si em̄ ſemetipſoⁱ quales ſunt congnoſcere cupiunt no deteriorum ꝯſpicere ſed melioꝝ et ciꝰ pla debuerāt. id circo ergo peccatorꝰ ſe eſſe non intelligūt. qꝛ hoīes non a tendūt. nam ſi hoīes attenderent dꝰꝰ tum peccando diſtarent a bonis ſols inuenirent. hec grego. Studeamus go pre omnibus humiliari ⁊ hummu ti inſiſtere. ſi volumus ad perfectio ceterarum virtutum peruenite. qui c virtutes fine humilitate ꝯaretat. d ſi inventum puluerē portat̉. Undē le tus grego. Perijt omne qd̓ agit̉ n̄ s ſollicite in humilitate cuſtodiat. a em̄ virtutes ſine humilitate cōgteoꝫ quaſi puluerē inventuꝫ portat oīs ꝰ qꝫ labor ſine hūilitate vanitas eſi. ꝰ cit etiā de eodē effrem abbas ẜm ꝰ omnibꝰ humiliari ſtude quod eſt o virtutum ſublimius. vt ad perſedꝰ nis faſtigium poſſis ꝯſcendete. S cte enim conſtitutiones non aſitel per humilitatem implentut ⁊ mdlꝰ temporum labores pet ſuperbia nihilū reputabūt̉ Uit hūilis eſt e Liber Diſt. II. Ca. V. .II. mmlis. ⁊ in templo pectoris ſui geſtat tum. Superbꝰ aūt cū ſit deo odibilis cit dyabolo ſimilis. Humilis licet in pitu videat̉ viliſſimus. glorioſus ē tn̄ npirtutibꝰ. ſuperbꝰ homo licet deco tis pideat̉ in aſpectu ⁊ clarus. ſꝫ inu rem eum manifeſtant oꝑa ipſius ⁊ ꝑ nceſſum ⁊ motus dinoſcit̉ ſuperbia ⁊ cuitas ipfius. cupit ſe ſꝑ laudari ab ꝯnmbꝰ ⁊ virtutes quibꝰ alienus eſt de predicare. non ſe patit̉ cuiqͣꝫ ſubie ru. ſemꝑ cupit primatū. ⁊ ad maiorē ptādū conat̉ ſe immergere qd̓ ex meri ceobtinere non p̄t. Humilis ecōtra doteſpuit oēm honorem terrenū. ⁊ vl mū ſe eſſe iudicat cunctis hominibꝰ. am ⁊ ſi mediocris in vultu appareat. mmens apud deū inuenitur. cū ꝯſum renerit omne mandatū nihil ſe feciſ ereſtat̉. ⁊ omnes virtutes anime ſue date feſtinat. ſꝫ diuulgat deus omnia ea eius ⁊ ꝓfert in mediū mirifica ge alilius ⁊ exaltabit eum ⁊ claꝝ effici mmum. ⁊ in temꝑe precum ſuarū qd̓ tolulat impetrabit. hec effrem abbas Sed ⁊ hoc ſciendū ꝙ ſunt nō mmi qui humilitatis cauſa mentiun aſlſerentes ſe eſſe pctōres vltra ꝙͣꝫ bel ſe hoc feciſſe qd̓ non ꝯmiſerūt tneceſſitate cogente virtutes habi abſcondendo. vel negando celare. oreccatum eſt ⁊ ſatis reprehenſibile releſte beato auguſtino qui dicit. Cū pmilitatis cauſa mentiris ſi nō eras Fecatoranteqͣꝫ mentireris. mentien Temicieris. vnde non ita caueat̉ ar dantia vt veritas relinquat̉. Et bea dtego .xxvj. moral̓. idem ſentit di mrs. Incaute ſunt huīles. qui ſe mē ciō illaqueant dum arrogantiaꝫ vi ſt. imo mentiendo ſuꝑbiunt qui cō ceritatē ſe erigunt quā relinquunt tem nccītate vrgente vera bona de oauit̉. tanto magis humilitati iun gitur. quanto ⁊ veritati ſociat̉ An pau lus humilis non fuerit qn̄ emulatōne veritatis cōtra falſos apoſtolos tot de ſe diſcipulis fortia geſtauit. qui nimi rum veritatis inimicus exiſteret ſi ab ſcondendo ꝓprias virtutes predicatō ne preualere permiſiſſet. hec gregori. Notandū etiam ꝙ malignus ſpūs cū ſibi humilitatē dominari ꝯſpexerit ho minem talem de alijs facinoribꝰ nō ci to temptare preſumit Unde hilarius Cum hoſtis noſter antiquus humilit̓a tem ſibi dn̄ari cōſpicit. de alijs vitijs temptare hoīem non preſumit. hec hi larius. O Sūt etiā tres gradus humilitatis. Primus eſt ꝙ homo hoc qd̓ eſt .i. vilem. infirmū. inopem oīs boni. vitioſuꝫ ac pctōrem fuiſſe vel ad huc eſſe ⁊ ſi quos alios defectus hꝫ ag noſcat ⁊ ſciat. ⁊ non mentiat̉ ſe ſibi eē maiorē in quacunqꝫ dignitate aut ſta tu ſit. ⁊ nō eleuet ſe ſupra ſe vel alios inſolenter. nec vanas hominū laudes vl̓ honores ⁊ ſi aliqn̄ delectet aliquod iſtoꝝ ſemetip̄m redarguat. caſtiget. qͣi deceptū ⁊ in quo veritas nō ſit. Scd̓s gradus poteſt dici vt non ſolū ſeipſuꝫ agnoſcens homo ſe ſpernat ꝓ vilitate ſua. ſed etiam ab alijs ſi ꝓpter hmōi ſu os defectus ſpernat̉ patienter hoc ſuſti neat. imo qꝛ veritatem amat etiam ab alijs deſideret talis reputari. qualeꝫ ſe reputat. videliꝫ vilē. vitioſum ⁊ igno bilē. ⁊ qualē ſe nouit eſſe. Hōres eti am ſibi exhibitos non ſolum faſtidiat ſed etiā ipſos vilipendat. Iſte aūt gra dus eſt altus ſatis. ⁊ rari ſunt qui euꝫ aſcendūt etiam inter religioſos Und̓ nō eſt miꝝ ſi inopes ſumus virtutuꝫ ⁊ gratiaꝝ cum matrem ⁊ cuſtodē virtu tum humilitatē tam alienam a nobis ſentiamꝰ. Qui gͦ cito deſiderat culmē virtutis attingere ſtudeat in humilita tis ꝓfundo ſolidari. qꝛ ſicut deus ſuꝑ v. iiij. ¶ Liber .II. Diſt. II. Ca. VI. bis reſiſtit eos deprimendo. ita humi libꝰ dat grām magnis ꝟtutibꝰ attollē do Tercius humilitatis gradus eſt qn̄ etiā in magnis virtutibꝰ ⁊ donis ac ho noribꝰ homo nihil extollit̉. nihil ſibi ex hoc blandit̉ ſed totū illi attribuens ⁊ integrū reſtituens. a quo fluit oē bo num. talis fuit beate ꝟginis hūilitas. qꝛ cū ſe electam ſciret vt mater dei fie ret. ancillā eius ſe hūilem recognouit dicens. Reſpexit hūilitatē ancille ſue Talis eſt hūilitas angeloꝝ ⁊ ſanctoꝝ ī gloria. qui cū ſint pleni ſummo bono ⁊ ſummo honore ſublimati nullū mo tum de hoc habent ſuꝑbie ſꝫ ſunt in ſe humiliores quo altiores in deo. ꝓpte rea hec eſt humilitas ꝑfectoꝝ. qꝛ quā to maiores ſunt tanto magis ſe humi lient in oībꝰ in ſenſu in affectu in ꝟbo in actione in habitu. ſi em̄ humiliat̉ ⁊ deſpicit ſe quaſi nō habet vn̄ gloriet̉. ſed multa habet vnde ꝯfundat̉ licet bo na ſit humilitas iſta. ſed tn̄ non eſt hu militas hec miranda. Itē ſi pauperem ſe reputet pauper. ⁊ ab alijs vult pau per agnoſci veritati ꝯſentit in iſtis ſed non in āmiratione talis hūilitas. Si ꝟo diues pauꝑibꝰ ſe ꝯformet ⁊ altus nihil altū ſapit ⁊ glorioſus nihil ſibi de gloria attribuit Sed totū refundit in eū a quo hꝫ vnde glorioſus videtur hic eſt humilis non cogēte neceſſitate ſed veritatis caritate. Un̄ beatus bern̄: Non eſt magnū eē humilē in abiecti on. magna ꝓrſus ⁊ rara virtus eſt hu militas honorata. hec bern̄. P No tandum etiā ꝙ vera humilitas ẜm di ctū beati grego. eſt qua quis de ſe pra. ua eſtimat ⁊ bona alterius ſine īuidia ⁊ liuore ꝯmendat. hec greg. Hanc igi tur nobiliſſimā ꝟtutē ⁊ multū neceſſa riam ac fructuoſam oī volenti ꝓficere debet quilibet religioſus valde dilige re ⁊ ſe in illa cū ſummo ſtudio exercere. qꝛ ip̄a humilitas eſt regina ꝟtutuꝫ ſancti ſpūs receptaculū ⁊ ſancte trm tatis hoſpitiū. De cuius ꝯmēdatioſ beatus bern̄. ſic d̓t. Humilitas eſt tes na ꝟtutū. mors vitioꝝ nutrix diſcit ne. radix ſcīe. religionis vigor. vits nitatis decor. ſpūſſancti receptacuſuꝰ trinitatis hoſpitium. hec bern̄. Sed hoc notandū ꝙ ſancti viri quanto mnꝰ gis ꝓficiunt in ꝟtutibꝰ tanto minur ſe putant ꝓfeciſſe. qd̓ gratia diuins let in eis ad ꝯſeruandā humilitatelꝰ oꝑari. vnde beatus greg. Sancti vi quo altius ꝟtutum dignitate ꝓficiuꝰ eo ſubtilius indignos eē dep̄hendblꝰ Dicit etiā beatus bern̄. Ptimituꝫ ſolē pietas ꝯſeruande humilitatis de ordinare. vt quanto plus quiſqꝫ a fici at. tanto minus ſe reputat̉ ꝓfeciſſe bern̄. Quantūcunqꝫ eriaꝫ quis in viꝰ tibꝰ ꝓficiat ſemꝑ tn̄ ſe debet humina re ⁊ ſe peccatorem recognoſcere. pe gratiā ⁊ ꝟtutes a deo acceptas ꝑda Unde beatus aug. Quicūqꝫ hic vio quantūlibet iuſte viuat ve illi ſi cū in intrauerit in iudiciuꝫ deus. noli ets iudicio ꝯtendere. da operā eſſe imſuꝰ ⁊ quantum cūqꝫ fueris iuſtus comte te peccatorē ſemꝑ. ſpera mīam. ſetꝰ auſti. Sic igit̉ patet de virtule humꝰ litatis Abita informatione de humſuꝰ p Filius te. nūc que virtus ſequat̉ vtne humllitatis de hoc cupio edocerꝰ Q Ca. VI. Pater. Ebes ſcire qͦ de humilitate naſcitur vit patientie. hec enim ordinat nos a itionem ſumme pacis. nihil nl pati moleſtie eſt pacem habere. fit duobꝰ modis. ſcilicet aut nolꝰ Liber .II. Diſt. II. Ca. VI. noleſtiam ſentiendo. qd̓ erit tm̄ in pa teia. aut moleſtias non moleſte feren d qd̓ eſt magnanimoꝝ etiaꝫ invia. ⁊ ⁊c eſt patientia. Magnanimus eſt em̄ ſui ad vniuerſa ſuſtinenda patiēs eſt. ſe mihil paſſionibꝰ perturbat̉. Patien ra aūt reſpectu eterne glorie volūtaria tinſuperabilis perpeſſio laboꝝ. De qͣ Aſcit̉ iullius Patīa eſt virtus ꝯtume rax ⁊ omnis aduerſitatis impetus eqͣ imſiter portans. Patientia etiaꝫ ẜm ptes. eſt aliena mala equanimiter ꝑpe rtontra eum quoqꝫ qui mala irrogat llo dolore morderi R Et notā um ꝙ patientia alia eſt nccītatis. a ſmulationis. alia virtutis. Simu ſonis eſt qn̄ aūt ꝓ humana laude a mnis in aduerſis ſe patientē oſtēdit. ſcū interim diſſimulat iniuriā quā eaūt vt in aliud tꝑus oportunū diffe pſtionem. Unde greg. Qui mala tum ita tolerat vt tn̄ intrinſecus do ra tp̄s tribulationis exquirat. pati rnon exhibet ſed on̄dit. Patien receſſitatis eſt cū aliquis id̓o in ad ſs vſciſci ſe non preſumit. qꝛ non bel non audet. timens ex hoc ma bi imminere periculū vel ꝯmodū itē. vt ſerui a dominis verberati. rupes a diuitibꝰ obiurgati. prīa ſa eſt ⁊ meret̉ ſupplicium. ſecūda bt euadat tꝑale diſpendium. ter ſctūo ſa ⁊ meret̉ grām in preſenti elam in futuro. Notandū vero yſunt nōnulli qui quidē diuerſis tibꝰ ſunt adornati. ad virtuteꝫ tn̄ ſtie minus ydonei. nā plures vi ꝯcaſtos. abſtinentes. pauperes ehumiliantes. elemoſinas faci brationibꝰ inſtantes. fide ꝯſtā T paucos admodū in ꝯtumelijs actionibꝰ ac deſpectionibꝰ humi patientes. Un̄ qualis quiſqꝫ ē in tet tribulatōes ⁊ iniurias manifeſtatur. De quo per beatum auguſt. d̓r. Perfacile eſt veſtem ꝯtemptaꝫ ha bere. inclinato capite incedere. velum ſuper oculos mittere. ſed veꝝ humileꝫ patīa oſtendunt iniurie. Dicit etiā be atus grego. Sicut vnguenta redolere latius neſciūt niſi ꝯmota. ita ſancti vi ri omne qd̓ de virtutibꝰ redolent in tri bulationibꝰ innoteſcunt. Et ſicut gra num ſinapis niſi ꝯterat̉ nequaqͣꝫ vis ꝟ tutis eius agnoſcit̉. ſic vnuſquiſqꝫ vir ſanctus cum non pulſat̉ tribulatione lenis aſpicit̉. ſi qua vero illum tritura ꝑſecutionis opprimat. mox qualis ſit oſtentat. Nam donū qd̓ in tranquilli tate a dn̄o percipit̉ in tribulationibus manifeſtat. Cum igit̉ virtutū manda ta perficeret. vnū eī deerat. vt etiaꝫ fla gellatus gratias referre ſciret. Notuꝫ erat quia ſeruire deo inter dona noue rat. ſed dignum fuit vt diſcretōe ſeue ritatis inquireret. vtꝝ deuotus deo in ter flagella ꝑmaneret. pena quippe in terrogat ſi quietus quis ꝟaciter amet Hec gregorius. S Sed multuꝫ dolendum eſt ꝙ modernis temporibꝰ non ſolum ſeculares. verumētiam re ligioſi pro modica cauſa rapiūtur ad impatientiam. ⁊ interdum pro modi co cōuitio. vel etiam ꝓpter ſignum vel verbum ita derelinquunt caritatem vt per plures dies nec loqui nec amicici am erga ꝓximos velint habere. Unde beatus auguſtinus. Nimis dolendum eſt ꝙ cum apoſtoli nec horribilibꝰ tor mentis poterant a caritate dei ſepara ri. nos interdū ocioſis fabulis. ⁊ ſepe ob paruiſſimū ꝯuitium. imo quādoqꝫ per ſignū ita derelinquimus caritatē. vt non ſolum multis diebꝰ. ſed etiam menſibꝰ nec loqui nec amiciciam ha beamus. hec auguſti. Ualde autem re prehenſibile eſt in nōnullis religioſis qui poſt ſeculi abrenunciatōnem ma Diſt. II. Ca. .VI. FLiber .II. gis impatientes exiſtant in clauſtro. qͣꝫ prius fuerunt in ſeculo. De quibꝰ beatus bern̄. dolenter ſic ait. Uideo ꝙ multū doleo poſt ſpretā ſeculi pompā nōnullos magis addiſcere ac ſub alis mitis humiliſqꝫ magiſtri grauius in ſoleſcere. ⁊ impatientes amplius fie ri in clauſtro. qͣꝫ fuiſſent in ſeculo. qd̓ qꝫ magis ꝑuerſuꝫ eſt. pleriqꝫ in domo dei non patiunt̉ haberi ꝯtemptui. qui in ſua domo non niſiꝯtemptibiles eſſe potuerūt. hec betn̄. Qui igit̉ in ꝟtutibꝰ ꝓficere deſiderat ⁊ ad ſtatum ꝑfectum ꝑuenire. ſtudeat in ꝟtute patientie ſe exercere. naꝫ qui ꝓximoꝝ mala impa tienter tolerat. ip̄e ſibi ꝑ impatiētiam teſtis eſt. ꝙ a vita ꝟtuoſa longe diſtat De quibꝰ beatus grego. xx. moral̓. ſic dicit. Nullus quippe perfectus eſt. qui inter ꝓximorum mala patiens nō eſt. qui em̄ equammiter aliena mala nō to lerat. ip̄e ſibi ꝑ impatientiā teſtis eſt. qꝛ ab omni plenitudine longe diſtat. Abel quippe eſſe rennuit quem Chayn malicia nō exercet Sic intritura aree grana paleis p̄muntur. ſic flores inter ſpinas ꝓdeunt ⁊ roſa que redolet creſ cit cū ſpina que pūgit. qꝛ ſic iuſto pec cator cum malicia iungit̉. Sic in for nace auro palea cū igne ſociat̉ vt quo ardet palea purget̉ aurum: Hi ergo veraciterhoni ſunt. qui in bonitate per ſiſtere inter malos poſſunt. hec grego. Item. v. moral̓. de eodē d̓r. Ilſe vere ꝑ fectus eſt. qui erga ꝑfectionem ꝓximi impatiens non eſt. nam qui alienam imꝑfectionē ferre non valens deſerit. ip̄e ſibi teſtis ē ꝙ ꝑfecte nōdū ꝓfecit. hinc veritas d̓t. In patiētia veſtra poſ fidebitis aīas ⁊cͣ. Quid eſt enim aīam poſſidere niſi ꝑfecte in oībꝰ viuere cun ctis mentis motibꝰ ex ꝟtutis artes do minari. Qui igit̉ patiētiam tenet ani mam poſſidet. qꝛ inde ꝯtra oīa aduerſa fortis efficit̉ vnde ſibi ⁊ ſe ip̄m vin cēdo dominat̉ Ex quo ſe laudabilite frangit. infractū ſe fortiter exerit quiꝰ cū in ſuis ſe voluptatibꝰ ſuꝑat. ſeſe ac ꝯtraria inuictū parat nam illi veratꝰ ter recri ſunt. qui amore ſuꝑne pattꝰꝰ ad cūcta p̄ſentis vite aduerſa prepa tur. nam qui ꝓ eternis bonis mala pr ꝑpeti metuunt recti veraciter nō ſum hec grego. T Uera aūt patientia hec eſt. vt illū amet quem tolerat ſi vo odit illum quē ſuſtinet non eſt vitir patientie. ſed velamen rancoris Fel beato grego. qui d̓t. Patientia vera ei que ⁊ ip̄m amat que portat. naꝫ tolciꝰ re ⁊ odiſſe non eſt virtus manſuetudꝰ nis ſed velamen furoris. hec greg. O de mala que patimur niſi patientet lꝰ ſerant̉ celeſti mercede priuant̉ dnbꝰ origenes. Cuncta quidem mala. cꝰ homo aliquis paſſus fuerit in hacꝰ ta ſi abſqꝫ perfecta ferant̉ patientia ꝰ celeſti premio ſunt penitus aliena. ve origenes. Beati ergo ſunt illiqui m la pn̄tis vite patienter ſuſtinent. dꝰ les celeſtem gloriā poſſidebūt in ip ro Unde d̓t hugo. Beatos illos cttꝰ mus. qui mala queuis ꝑferūt in imi tientiā tn̄ non prumpunt. celeſuis ꝰ qꝫ illos expectabit gloria. in quibꝰ na hec vera inuenta fuerit patientia ⁊ b cta. hec hugo. U Et notādum a ſi quis ꝑfectam patientiam in adde ſis habere non valet. agat tamen quꝰ tum valet motus impatientie reſꝰ do ⁊ mercede ac merito non prinbl De hoc thomas de aquino ſic dicꝰ Quamuis flagella nō ſint omnino ꝰ poteſtate noſtra tamen quantū ad quid ſunt vt .ſ. patienter refiſtat elꝰ ſic homo facit de neceſſitate vittmeꝰ Unde ⁊ meritoria ⁊ ſatiſfactoria e poſſunt. hec thomas X 3 igit̉ tribulatōeſ patiēter ſuſtinete ᵐ Liber Diſt. II. Ca. VI. .II. pſe aduerſitates ⁊ tribulationes cum palſenter ſufferunt̉ reddunt homineꝫ remoꝝ xp̄i ⁊ celeſtis regni faciunt he tede. Unde petrus damiani. Cum hō acit bona ⁊ mala tolerat. tunc ſe ꝓcul dioīo numerari intra mēbra xp̄i con ſaat. Quiſquis enim recte viuens fla deſſis atterit̉. ſicut xp̄i nunc in vtroq elligia ſequit̉. ita poſtmodū eius con detio non priuet̉. Dicit beatus augu ſequaqͣꝫ ad regnū celoꝝ ꝑtinere ſe iu Atet qui hic in area triture non tūdi at tribulatōe. nec mēbra xp̄i ſe iudi ont qui caput ſuum ſpinis coronatuꝫ paſſionibꝰ non ſequunt̉. Nullus eī ctulis xp̄i ſine tribulatōe eſt. ſi putas cnon habere ꝑſecutōnes nondū cepi reſſe xp̄ianus. hec aug. Qd̓ autē om totens deus hereditatem celeſtis pa cttibulationē in pn̄ti vita ſuſtinen pate diſpoſuit. de hoc beatus gre ſin correctis deus hereditateꝫ da toneret. erudire eos per moleſti mon curaret. electoꝝ namqꝫ eſt hic cti pt ad premia debeant eterne here atis erudiri. noſtꝝ eſt hic flagella ꝑ tete quibꝰ ſeruat̉ de eternitate gaude te grego. An̄ qui deſiderat non ex di ab hereditate ⁊ ꝯſortio filioꝝ dei della ⁊ tribulatōes a ſe non abijciat pellat ſed patiēter ſuſtineat. Ad aciendum hortat̉ beatus auguſ. ſic mis. Fili ſi ploras ſub patre plora en de plangis medicicina eſt non altigatio non damnatio. Noli tellēte ftagellū. ſi non vis repelli ab itate. noli attendere quam penaꝫ as in flagello ſed quē locum in te rento. nunquid ſunt felices qui ad re non tangunt̉. imo infeliciſſimi ſuibꝰ permittit̉ hic omnia perſua piuere ⁊ omnia deſideria ſua ꝓli ſuo implere. ſed aduerſitate non t. qꝛ tali modo vt arida ligna ad ignem nutriunt̉ Econtra ſunt feliciſ ſimi qui a ſuis deſiderijs arcent̉ ⁊ mul tis aſperitatibꝰ exercent̉. qꝛ modo ad regnū vt filij flagellis erud iunt̉ Unde d̓r. Flagellat deus omnē filiū quē reci pit. Si igit̉ exceptus es a paſſione fla gelloꝝ. exceptus es a numero filiorū. Quid ergo miꝝ ſi flagellat paruulos dominus quos grādes querit heredes vnde non timeas flagellari. ſꝫ exhere ditari. hec aug. Et notandū ꝙ diuer ſa ſunt genera paſſionū ⁊ tribulatōnū Unde dominus dicit. Qui vult venire poſt me abneget ſemetipſum. Qd̓ di uerſimode accipi p̄t. nam ꝓmptū ani mū habere patiendi mortem ꝓ xp̄o. ⁊ mortificato vitioꝝ ⁊ patientiā habere in aduerſis ſuſtinendis eſt tollere cru cē ſuam ⁊ ſequi ipſum. Qd̓ teſtat̉ bea tus baſilius ſic dicēs. Appetitus mor tis tolerande ꝓ chriſto ⁊ mortificatio membroꝝ que ſunt ſuꝑ terram ⁊ virili ter diſponi ad omne periculū ſuſtinen dum ꝓ chriſto hoc eſt tollere crucē ſu am quaꝫ quotidie tollere ⁊ ea ſumpta dn̄m ſequi iubemur qui crucē ꝓpriā ba iulauit. hec baſilius. A Eſt etiam ẜm gregorium triplex martirium ſine ſanguine. ſcilicet patientia in aduer ſis. Unde dicit. Sine ferro martires eſſe poſſumus ſi patientiā in anima ve raciter cuſtodimus. Item compaſſio afflictorum. vnde dicit. Qui doloreꝫ exhibet in aliena afflictione ⁊ neceſſi tate crucem portat in mente. Item di lectio inimicorum. Unde dicit. Ferre cōtumelias ⁊ odientē ſe diligere mar tirium eſt in occulta cogitatione Hec gregorius. Si igitur tormenta q̄ ſan cti martires pertulerunt pati nō poſſu mus. ſaltē perſecutionē ꝓ iuſticia pa tiamur. vitijſqꝫ ac ꝯcupiſcentijs virili ter reſiſtamus. in premio martiꝝ non priuabimur Unde beatus auguſtinus Liber .II. Diſt. II. Ca. .VI. Uartir quippe teſtis interp̄tat̉. quicū qꝫ vero pro veritate teſtimoniū dederit ⁊ omnes cauſas cum iuſticia iudicaue rit quicquid ꝓ teſtimonio veritatis vel iuſticie ꝑtulerit totum ei dominus ꝓ martirio ꝯputabit. habet em̄ pax mar tires ſuos. nam iracundiam mitigare libidinem fugere. iuſticiam cuſtodire auarit iā ꝯtemnere. ſuperbiam humili are. pars magna martirij eſt. Dicit etiam de hoc maximus. Si tormenta que ſancti martires ꝑtulerunt ſuſtine nere non poſſumus. ſaltem contra ma las ꝯcupiſcentias pugnemus ⁊ qꝛ nō deſunt quotidiana peccata non deſint etiam quotidiana remedia. hec maxi mus. Poſſumus ergo ex p̄dictis col ligere ꝙ patientiā in aduerſis exhibe re viriliter. ⁊ vitijs reſiſtere eſt magnā ꝑtem martirij poſſidere. nam genera crucis ac martirij ſunt diuerſa qꝛ abſti nere a delectamentis carnalibꝰ videli cet a gula luxuria ⁊ a ceteris volupta tibꝰ carnis. Item reſiſtere ire ſuꝑbie auaricie ⁊ alijs vitijs ſpūalibꝰ ⁊ cū il lis ꝯftictū in repugnando habere glo rioſa crux eſt in ꝯſpectu dei Teſtat̉ hoc beatus aug. in quodam ſermone ſic di cens. Due ſunt abſtinentie ⁊ crucis genera. Unum corꝑale aliud ſpiritua le vnuꝫ eſt a potū atqꝫ epulis tꝑare ap petitum gule: et a delectationibus ac molliſſimis ſuauitatibꝰ cohercere ab his que tactu guſtu vſuqꝫ decipiūt ſen ſum viriliter abſtrahere. Alterū abſti nentie ⁊ crucis genus eſt p̄cioſius atqꝫ ſublimius motus aīmi regere ⁊ ꝑtur bationes illius modeſta tranquillita te placere. ire ⁊ ſuꝑbie impetus quaſi feram beſtiam refrenare litigare quoti die ꝯtra vitia. ⁊ rixam quodammodo cū homine interiore ꝯſerere. precioſa hec ē ī ꝯſpectu dei ⁊ glorioſa crux cogi tationes malas in ptāteꝫ redigere. vo luntates ꝓprias abnegare. eaſqꝫ inte riori examinatione diſcutere ⁊ regem tis imperio ſubiugare a ſermone atti opere. quo aīa ledit̉ tanqͣꝫ a cibis nox is abſtinere. Item beatus grego. De quamur kariſſimi diſtrictā ⁊ aſpetam redemptoris viam. de ſpiciamus culꝰ cta preſentia. nulla etem̄ ſunt que tra ſire poſſunt. turpe ſit nobis diligete qd̓ ꝯſtat citius ꝑire. non nos terrena rerum amor ſuꝑet. non ſuꝑbia iniol non ira dilaniet. non luxuria poſſnal non inuidia ꝯſumat. amore em̄ noſut redemptor noſter occubuit ⁊ nos amns re eius diſcamus vīcere noſmetip qd̓ ſi ꝑfecte agimus non ſolū immin tes penas euadimus ſed etiam glor cū martiribꝰ remunerabimur nam uis occaſio ꝑſecutionis deſit haber i ⁊ pax noſtra martiriū ſuum qꝛ ⁊ n̄ ca nis colla ferro non ſubdimus. ſpitis li tn̄ gladio carnalia deſideria in me te trucidamus. hec grego. Unde qͥꝰ nō poſſumus ꝓ xp̄i nomine morte eꝰ nis ſubire ac ſanguinem fundere. qd tidiana tn̄ afflictione videlicet in ſelꝰ nijs vigilijs ⁊ in ceteris caſtiga tomꝰ ac vitioꝝ diuerſoruꝫ repugnatione tribulationū ac aduerſitatum perte one ſtudeamus nos exercere vt ctuc poſſimus etiā in pace eccleſie poſtoꝰ ſtum baiulare. De hoc ꝑbeatum teriꝰ ſic d̓r. Eſt martirij genus ⁊ effiſio hi uinis in quotidiana corꝑis affuenꝰ ſic quippe infirmis ⁊ puſillis cordeſꝰ ceſſe eſt. vt quem ſemel nō ſufficiutꝰ nere mitiori ſed diuturniori martit ſanguinem fundant. qꝛ quāto minꝰ habent de acuta paſſione tāto pſoaꝰ bent de ꝯtinuatione ⁊ ſic longitudi reparat̉ amaritudo Dicit etiā o petrus damiani. Qui pro defemꝰ fidei mori nō poſſumus. ſaltem tu ctaꝝ ꝯuerſatiōe ꝟtutum viuere ſibdꝰ ¶Liber .3II. Piſt. II. Ca. VI. nus. pudeat nos ſub ignauie torpore ſangueſcere qui martires cernimus ꝑ drmenta ad celū peruenire. Et quidē ſobis minor eſt labor. cum tn̄ ꝯmune ſt premiū. Quis em̄ neſciat incomꝑa bſſiter eſſe difficilius gladio ceruiceꝫ luodete. qͣꝫ gule illecebram cohibere. mnis nō mallet eſtuare laboribꝰ vel nu ptate frigeſcere qͣꝫ flammaꝝ furentiū ncendia ſuſtinere. quis nō leuius ſen rat eſurite fitire. qͣꝫ radi vngulis vel be naꝝ morſibꝰ tradi. an non periculoſi geſi ſemetip̄m morti vltroneū trade e. qꝫ poluptates ꝓprias ⁊ carnis deſid̓ ⁊ teſrenare. Cū itaqꝫ minus laborā dad eandem beatitudinē tendimus vt decertantes in ſtadio imitari neg dimus vt ꝯſortes in patria victoribꝰ cntete paleamus Pugnemus igitur taſtes ⁊ infeſtantiū nos vitioꝝ illece cas amputare curemus. nō eī iuxta ruſi hocē poſſumus hic gaudere cum no. ⁊ illic regnare cum xp̄o Et qui in deatos martires cū membris dya dimicare cognoſcimus. nos aūt pio iniquoꝝ capite infederabilis pu dre ſuctamen habemus. illi vicerūt eū bra ſua minaciter ſeuienteꝫ. nos ate precipimur ſub inſidiaꝝ frau Vlatītantē. Quiſquis igitur amat ꝯttitiū exhibeat ſe martirio dignū. actixij ꝓculdubio ꝯſequet̉ premiū ſon p̄t quis ſanguinē fundere poteſt bmn pͥm̄e telo percutere ⁊ in cordis citione mactare. Studeamus igit̉ rus ſeculi blandimenta deſpicere. temꝑaliū affluentiā deuitare. car nncentiua reprimere. crucē poſt cri tiam in pace eccīaſtica baiulare. ralenus qui nunc ſanctoꝝ ſequimur mr cū ipſis poſtmodū deſiderabilē Trdicamut ad gloriā. hec petrus da 39 E Notandū etiā ꝙ multū et ad ſuſtinendas diuerſas paſſiones aduenientes ⁊ ad patientiam ha bendam in aduerſis recordatio paſſio nis domini noſtri Iheſu chriſti. Unde dicit beatus auguſtinus. Nihil dulci us in preſſura tribulationū qͣꝫ memo ria dominice paſſionis Quantūcunqꝫ preſentis vite premat afflictō parum patimūr. ſi recordet̉ quantuꝫ bibit ad patibulū qui nos inuitauit ad celum. Dicit etiam beatus grego. Si paſſio domini ad memoriā reuocet̉ nihil ad̓o duꝝ qd̓ non equo animo toleret̉ Et be atus bernar. Habeto xp̄m ſemper non retro in humeris ſed ante pre oculis. ⁊ videntes anguſtias domini. leuius veſtras portabitis. nam ſanat omnes amaritudines mentis dulcis recorda tio in cruce pendentis. hec bernardus Et diligenter ꝯſiderandū eſt ꝙ ſi xp̄s qui in hunc mundū ſine peccato venit tanta ſuſtinuit. quanta nos miſeri pa ti debemus qui in hunc mundū cū pec cato venimus. ⁊ multis criminibꝰ in uoluti ſumus De hoc dicit beatus gre go. Si xp̄s hinc ſine flagello non exi uit qui ſine peccato venit. quomodo fla gellis digm non erunt qui hūc cū pec cato venerunt. hec greg. C Unde reprehenſibile valde ⁊ iniuſtum eſt. ꝙ ꝓ amore noſtri redēptoris nec detra ctiones nec quicqͣꝫ aduerſitatis volu mus pati. cū ille qui cum ſit deus tan tas imurias perpeſſus ſit ꝓ nobis. quo modo ergo illum amamus ſi ꝓ illo mi hil ſuſtinere valemus. Unde btūs ihe ro. corripiendo ⁊ hortando ſic dic̄. Sa tis eſt impiū ſi ꝓ dei nomine nec detra hi patiaris qui ꝓpter te tanta ꝑpeſſus eſt. cur ergo graue ſit ꝓ domino ſuſtīe re omnia que aduenerint in hac vita ſi ue damna ſiue derogatōes. ſuſpitōes detractiones vel cetera hmōi. quando ille qui cum deus ſit ⁊ dei filius ꝓ ſalu te tua opprobria omnia ⁊ inurias ſuſti x. j. Liber .II. ¶ Diſt. II. Ca. VI. nuit. valde ab eo alienus eſt. qui nec detractiones ſaltem ſuſtinere ꝯtentus eſt. nā qūo amare eū dicimus ſi pro ip ſo nihil ſuſtinere parati ſumus. ꝙ ſi ī nobis eſt ip̄ius dilectio. quecumqꝫ ꝓ eius noīe qͣꝫuis grauia irrogēt̉ ex igua cenſemus. ⁊ dicimus parua ſunt iſta. que patimur. maiora ille ꝓ ſalute no ſtra ꝑpeſſus eſt. nobis nihil dignū pro eius noīe irrogat̉ ꝙ ſi ſententie eius memores ſumus ⁊ intelligimus. ait em̄ Fon eſt diſcipulus ſupra magiſtꝝ Et patrem fam ilias beelzebubvocaue runt quāto magis domeſticos eius Et nos ſi domeſtici ſi diſcipuli xp̄i ſumuſ debemus obprobria ⁊ detractiones li benter amplecti ⁊ equo aīmo oīa ferre que pro nobis dominus ⁊ magiſter nr̄ ꝑtulit. Qui ꝟo hec ſuſtinere non vult. nec diſcipulū ſe approbat eſſe. nec ſer uum nec filiū nec domeſticū. Nos er go detrahentibꝰ cūctis ⁊ vituꝑantibꝰ ſimus patientes humiles ⁊ pudici. ⁊ deum ſemꝑ in mente habeamus. ⁊ lex eius in noſtro ſemꝑ ſit pectore. hec ihe ronimus D Oportet igit̉ ſi volu mus conregnare cū xp̄o vt patiamur ꝓ xp̄o. vnd̓ d̓t apoſtolus petrus. Criſtus paſſus eſt ꝓ nobis vobis derelinquēs exemplū vt ſequam in veſtigia eius. nam tribulatio ꝑua ꝓ xp̄o ꝑpeſſa me lior eſt magnoꝑe. qd̓ fit ſine tribulati on. hec teſtat̉ yſaac abbas ſyrie ſic di cens Tribuſatio parua ꝓ deo facta melior eſt magnoꝑę. qd̓ ſine tribulati on ꝑficit̉. qꝛ ſpotanea tribulatio ꝓba tionē fidei ⁊ caritatis facit oriri. ⁊ iō in tribulationibꝰ probati ſunt ſancti pro caritate xp̄i. ſꝫ non in refrigerijs. qm̄ opus quod fit ſine labore iuſticia eſt ſecularium ꝑſonarum. que exterio ribꝰ faciunt elemoſinam tu aūt o paſſi onis xp̄i ſectator ſtude in temetip̄o. vt dignus fias guſtare gloriā eius. quod ſi ꝯpatimur ⁊ ꝯglorificamur .i. nō gio rificat̉ mens cū xp̄o iheſu niſi patiatū corpus ꝓ xp̄o. hec d̓t yſaac abbas Nullus gͦ poterit regnū celoꝝ ⁊ ad feſ citatē ꝑhenniū bonoꝝ ꝑuenire niſi ꝑ io lerantiā tribulationum ⁊ paſſionum. nec valet aliquis hic gaudere cū ſecu lo ⁊ poſt ea regnare cū xp̄o. De hoc o beatus bern̄. In mundo iſto quaſi in ſi dio certaminis poſiti ſumus. vbi xp̄. mortuus eſt. Qui gͦ hic liuorem ⁊ pra gas non ſuſceperit. in futuro iuditꝰ miles inglorioſus apparebit. nimſipe em̄ ad regnū celorum ⁊ ad illā abin oīm voluptatum peruenire poterit. mm ꝑ amaritudinem paſſionū. neqꝫ emꝰ le qui de celo venit iheſus xp̄s ad ceſbꝰ redire voluit. niſi per viam amatin me paſſionis. vn̄ d̓r luce vltimo. ne oportuit pati xp̄um ⁊ ita infrate ſ gloriam ſuam. Et beatus iher ominus Uis regnare cum xp̄o patiaris cū ri Si dominū xp̄m oportuit pati ⁊ ſtī trare in gloriam ſuam quam fiduciꝰ habemus nos intrare ſine labore. & qͣꝫ ſtulti ſumus ſi volumus hic gaudeꝰ cū ſeculo ⁊ poſtea regnare cū minus nudus ingredit̉ ſeruus ſuꝑ V tate onuſtus veſtium auri ⁊ gemmalꝰ fui intrabit ille ieiunus. ⁊ iſte crapula luxuria plenus. ille in cruce ꝓ nobꝰ moriēs. iſte in lecto delicato dorime Hec iheronimus F Et notand ꝙ ſingularis eſt retributrix pabenꝰ paſſionis xp̄i. talia em̄ ſtudet ſomo prehendere qualia ab ip̄o accepit. dolores noſtros portauit. Et hec er gularis leticia ſanctorum in itibnu one patientium ⁊ gaudentiū. ꝙ n caſionem habent ⁊ oportuntatem dꝰ quo modo tribuēdi deo ꝓ illa ina caritate qua ꝓ nobis animam po ſaltem aliquid ſuſtinendum. qꝛ doꝰ tum noſtroꝝ nō iudiget vt aliauo Liber .II. Diſt. II. Ca. VI. bate de noſtro poſſimus Cum ergo in tudicio veniens oſtendet indicia paſſi dins ſue omnibus. magna erit cōfuſio iſis qui nihil pati ꝓ xp̄o voluerunt. ⁊ agna gloria illis qui ꝓ xp̄o multa ⁊ ragna ſuſtinuerunt. Signū etiam di ectionis ſpecialis videt̉ cui dominus eat̉ aduerſa pati. vt quaſi imꝑtiri ei penet̉ partem oneris ſui portandi. ſi cat iſle ſymon cyreneus crucē domini a portauit. Solent em̄ ſocij in via cū alant̉ rogare eos quibꝰ plus ꝯfidunt quos ſpecialius diligunt vt partem ꝯneris ſui ꝓ ſe ad horam ferant vt hoc ſuan indiciū ſit illis ꝙ maiorē de eo im dilectione habeant fiduciam qui bn̄era ſua imponunt portanda. qͣꝫ eiſlis quibꝰ quaſi formidāt impone e forte nollent equo animo porta lc ⁊ dn̄s qui nobiſcum omnibus bꝰ in via hac qua ambulamus laſ bſqꝫ ad mortē labore paſſionis tit quis noſtꝝ velit ei ꝯꝑati ⁊ vnus pulationū ſuaꝝ qd̓ adhuc in corꝑe mmiſtico qd̓ eſt eccleſia ſuſtinet ſecū Aatē. qꝛ hanc paſſionē quaꝫ caput ſe ꝓ nobis ſuſtinuit in carne diuiſit tet ominia membra fideliū ſuoꝝ. vt ſi tortebat xp̄um pati. ⁊ ita intrare dſoriam ſuā. ſic membra eius ſi ca prindelitet ꝯpatiant̉ ⁊ ꝯglorificent̉. ꝯtur inquit ſocij paſſionum eſtis ait ęrulus. lia ⁊ reſurrectionis eritis. qui paſſus xp̄o plus fuerit. etiam ei ꝓ dregnabit. G ¶ Etiā notand̓ nmpotēs deus ſuos electos in hac tagellat. diuerſas tribulationes nmittendo. ⁊ hoc facit vt ptales tntates eoꝝ peccata deleāt̉ ac ſic nr ſuā corrigant: ⁊ in virtutibꝰ ꝓ f. De hoc dicit beatus ber. Quic hac vita humana fragilitas to pe pius ꝯditor quantum in bo ſua eſt vel ad correctionē noſtrā ⁊ noſtre prauitatis. vel ad ꝓfectuꝫ no ſtre virtutis diſpenſat Nunquid deus qui ſumme bonus eſt ⁊ ſumme nos di ligit gaudet in ꝑturbationibꝰ noſtris delectat̉ in tribulationibꝰ. Abſit hoc a clementia diuina. ſed ideo vult vt fla gellemur vt a peccatis purgemur. Di cit etiam beatus ihero. Quilibet iuſtus debet flagella domini patienter tolera re. quia aūt ad purgationē aūt ad ꝓba tionem tolerat. H Et ſciendum ꝙ quanto quis altius in virtutibꝰ ꝓfe cerit. tāto maiores huius ſeculi aduer ſitates ſuſtinebit. ſi autē patienter fla gella ⁊ tribulatōes preſentis mūdi to lerauerit. poſt hanc vitam in celeſti pa tria ſublimatus regnabit. Unde bea tus greg. Quanto em̄ quiſquis altius ꝓfecerit. tanto in hoc mundo inuenit qd̓ durius portet. qꝛ cum a preſenti ſe culo mentis noſtre delectatio deficit. eiuſdē ſeculi aduerſitas creſcit. Hinc eſt enim ꝙ pleroſqꝫ cermmus ⁊ bona agere. ⁊ tn̄ ſub graui tribulationū faſ ce deſudare. terrena nāqꝫ deſideria fu giunt. ⁊ tn̄ flagellis durioribꝰ fatigā tur. ſed cū patienter ⁊ humil̓r flagella ſuſcipiunt poſt flagella ad requiē ſub limiter ſuſcipiunt Si quis ergo appe tit plene vitia vincere ſtudeat humil̓r purgationis ſue flagella tolerare vt tā io poſt ad iudicē mundior veniat. quā to nunc eius rubiginē ignis tribulatō nis purgat. hec greg. Unde gaudere de bent fideles in diuerſis tribulationibꝰ ꝯſtituti. nam ſi quis iuſtus eſt ꝑ aduer ſa ꝓbatur. ſi vero peccator eſt non ſolū a peccatis mundat̉. ſed etiam poſt hoc ſeculum remunerabit̉. Beatus augu. Gaudeat xp̄ianus in aduerſis. qꝛ aut probatur ſi iuſtus eſt. aut ſi peccator eſt emundatur Contriſtet̉ ſane quem cor rigere flagella non poſſunt diuina. ti meat iudicium futurum. qui preſens x. ij. ¶ Diſt. II. Ca. .VI. Liber .II. iudicis ꝯtempſerit remedium. gaude at pctōr cū in iſto ſeculo contriſtat̉. vt poſt hoc ſeculū cū xp̄o remuneret̉. hec aug. I. Unde ꝑiculoſum valde ē ꝙ peccator in ſordibꝰ vitioꝝ exiſtens ꝑ aduerſa non flagellat̉. nam aīa cum peccat a deo ſe diuidit. ⁊ ꝑſeuerando in peccatis ab eo longe recedit. Si ꝟo poſt pctm̄ proſpetitas ſequitur ⁊ nulla diſciplina aut tribulatio tūc talis aīa a deo repudiat̉ ideo deus hic parcit re probis vt ineternū puniat. electos ꝟo ſuos hic ferit vt ineternū parcat ⁊ eter nam patriā eis tribuat. Unde beatus grego. Anima que peccat a deo ſe diui dit ꝙ ſi pctā cōtinuauerit a deo longe recedit ſi ꝟo poſt peccatum ꝓſperitas ſequitur ⁊ nulla diſciplina increpatio ne reuocat̉ in diuiſione quaꝫ inter ſe ⁊ deum fecit etiam libellum repudij acci pit. vt iam velut aliena derelicta faciat mala que vult. Un̄ neceſſe eſt vt pecca tores quoſqꝫ ꝯſideremus tanto ampli us miſeros quanto eos ꝯſpicimus in ſua culpa ſine flagello derelicios. ideo em̄ deus ſic parcit hic vt eos in ꝑpetuū feriat. ideo aūt quoſdam hic ferit non parcendo vt ineternū parcat. R Et notandū ẜm dictum criſoſtomi ꝙ malus non poteſt in oībꝰ eſſe malus ſꝫ habet aliqua bona neqꝫ bonus in oībꝰ eſſe bonus ſed habet aliqua peccata Quando ergo ꝓſperitatem habet ma lus ꝓ illis paucis bonis retributioneꝫ hic accipit. illic etiam plenius puniet̉ Et iteꝝ beatus eſt ille maxime qui pu nit̉ vt̄ omnia exꝑians delicta ꝓbatus ⁊ purgatus hinc exeat. ⁊ in nullo ob noxius. hec criſo. Unde electi vt eua dere poſſint eterna ſupplicia ⁊ ꝑuenire ad ꝑhennem gloriam neceſſe eſt vt hic flagellent̉. quatenns purgati in futu co iudicio inueniāt̉. De hoc d̓t beatus grego. vj. moral̓. Electus quiſqꝫ vt eterna ſupplicia euadat ⁊ vt ad ꝑhenne gloriam aſcendat debet hic aſſiduis na gellis atteri quatenus in iudicio vaſe at purgatus inueniri. ip̄o namqꝫ inſit mitatis noſire pondere deorſum duc mur. niſi mira manu artificis ꝑ ſubit nientie flagella reuelemur. Unde hit d̓r beatus homo. qͥ corripit̉ a dn̄o Pr ma ꝟtus ē ne ꝑpetrari debeant pct̄ā ſ vitari Secūda aūt ꝑpetrata cortis re ſed plerūqꝫ culpas non ſolū immi nentes minime vitamus. verūetia ne cōmiſſas recognoſcimus. ⁊ pctōrit mens tanto altius tenebreſcit. quamd nec damnū ſue cecitatis intelligit di de fit plerūqꝫ diuini muneris ſars te vt culpam pena ſubſequatur. ⁊ ſia gella oculos delinqn̄tis aꝑiant. quos inter vitia mētis ſecuritas cecabat. io pens quippe aīmus ꝑcuſſione tandie vt excitet̉ quatenus qui ſtatū ſue tedꝰ tudinis ſecurus ꝑdidit. afflictus ꝯſo ret quo iacet. Hinc itaqꝫ ipſa aſt tas correctionis origo eſt luminis o ꝑ̨̄paulū d̓r. Omne qd̓ arguit̉ a ſumꝰ ne manifeſtat̉. argumentū em̄ ſaſuiꝰ eſt vis doloris. Et dn̄s in apocatip Ego quos amo caſtigo ⁊ arguo. qͦꝛ f hoc ꝙ peccator dolore correptiomꝰ mitur qn̄qꝫ ad beatitudinem: que ſ fine eſt. interuentu doloris erudit lꝰ grego. Et quanto duriora ⁊ gramdꝰ quis in preſenti pro xp̄o toletat. talꝰ feruidiorem ſpem ⁊ certiorē de po endo futuro premio ac gaudio pr̄s bit. Unde idem beatus gregorſus t moral̓. de hoc ſic d̓t Sanctiviti d medullitus diligunt. in infimis do patiunt̉ ſed in fine gaudij lumen mdꝰ niunt. quod habere hoc ſpacio ꝑemtꝰ tis vite contemnunt Unde bn̄e drc quaſi meridianus fulgor conſuts g bi ad veſperum. peccatoris aūt lume in die eſt obſcuritas in veſpere. ꝰ Diſt. II. Ca. VI. Liber .II. preſenti vita felicitate attollatur. ſed aduerſitatis tenebris in fine deuorat̉. vuſto aūt meridianus fulgor ad veſpe tum ſurgit. qꝛ quanta ſibi claritas ma reat̉ cum iam occumbere ceperit agno cit. Hinc namqꝫ ſcriptum eſt. Timē ⁊r deū bene exit in extremis. Et ſciend̓ ꝟbonoꝝ mēs quo duriora ꝓ veritate toierat. eo eternitatis premia certius tetat. Tanto namqꝫ ſpes ſolidior in cum ſurgit. quanto quiſqꝫ ꝓ illo gra rora pertulerit. qꝛ nequaqͣꝫ retributō rs gaudium de eternitate colligit̉. qd̓ ſon hic pia tribulatōe ſeminat̉ Hinc ret p̄s. dr̄. Qui ſeminant in lacrimis rexultatione metent. Hinc paulꝰ ait Ber multas tribulatōes oportet nos nitate in regnum celorū. Qui igitur anc per tribulatōem ſerit̉ vt poſt gau paſtuctus metat̉ tanto maiori fiducia rentem roborat. quanto hanc fortio. Fteritate afflictio anguſtat. Un̄ pau re dicit. Bonum certamen certaui. rat enim ꝯtra mala tranſeūtia ſine de cctū certauerat. de manſuris nimiruꝫ daudijs ſine dubietate p̄ſumebat. hec dtedo. Unde perfecti viri ſicut fuerūt ractites ⁊ ſimiles omnia aduerſa ⁊ a rata que eis occurrebant dulcia eſtīa cant. quia per hec ad eterna gaudia ī emte non deputabant. De talibꝰ per catum gregorium. vij. moral̓. ſic dici re. Mens ſi in deo forti intentōne di roit̉ quicquid ſibi in hac vita amarū dulce eſtimat. om̄e quod affligit re pem pulat. Cumqꝫ eterne patrie qͣn pnt dulcedo ꝯmemorat ꝓ eo pn̄tis vi tamaritudines ardenter amat. Trā te etiam per mortē appetit vt obtine cpſtam plenius poſſit. funditus in in mmis extingui deſiderat quo verius ad umma ꝯſcendat. hec gregorius Debe ms etao exemplo ſanctoꝝ patruꝫ tri eationes nobis adueniētes ⁊ flagel la dei patienter ſufferre. ⁊ non iudicia dei occulta ſuper nos reprehendere vt poſſimus ab ipſo miſcd̓iam ꝯſequi ⁊ a noſtra iniuſticia liberari. Nam vt bea tus hieronimus dicit. Qui tribulatio nem ſibi ꝓ ſuis peccatis adueniſſe eſti mat dei miſcd̓iam ad amplius bene fa ciendum ſibi ꝓuocat. Dicit etiam de hoc beatus gregorius. Quiſquis ꝯtra flagella dei ſemetipſum defendere ni titur. flagellantis iudicium euacuare conatur. nam qui ꝓ ſua culpa feriri ſe denegat. quid aliud qͣꝫ iuſticiā accuſat Unde magna ſatiſfactio percuſſionis eſt volūtas iuſta conditoris. que cum iniuſtum nihil facere ſolet iuſta agno ſcit̉. ⁊ ſi latet. Nam cum ꝓ iniuſticie peccato ꝑcutimur ſi in percuſſione no ſtra diuine voluntati ꝯiungimur. mox a noſtra iniuſticia ipſa ꝯpunctōne libe ramur. C Et notandū ꝙ valde in felices ſunt qui in preſenti vita per ad uerſa non flagellantur. qꝛ cū deus pec cantes ꝓ ſuis exceſſibꝰ non flagellat. in futuro damnat. Unde beatus bern̄. Crudelior eſt omni indignatione iſta miſericordia. qua peccanti parcat de us. nec corripit per flagella. Illi nam qꝫ iraſcitur deus quem peccantem nō flagellat. Nam quem flagellando hic non emendat. in futuro damnat Hec bernardus. Un̄ diuina pietas electis ſuis iraſcit̉ ⁊ non parcit in hoc ſeculo vt poſtmodum parcat ⁊ non iraſcatur in futuro. teſte beato auguſtino qui d̓r. Diuina bonitas ideo maxime iraſcit̉ in hoc ſeculo ne in futuro iraſcat̉ ⁊ mi ſericorditer adhibet temporalem ſeue ritatem. ne inferat iuſte eternam vltio nem. Et beatus ambroſius. Quaꝫ mi rum alijs deus miſericorditer parcit. cum aduerſa hic tribuit ⁊ qͣꝫ ſeuere ira ſcit̉ cum ꝓſpera elargit̉. Nam d̓t Ful gentius Qui ꝯſolatōem nunc in pn̄ti ¶ Diſt. II. Ca. .VI. Liber .II. recipit ꝯſolatōis d̓ine eternal̓r exꝑs exit tribulatus aūt in hoc ſeculo. ſolus ꝯſolationē recipit in futuro. hec fulgē tius. Neceſſe igit̉ eſt oībꝰ fidelibꝰ ad vitam eternā volentibꝰ ꝑuenire ac deſi derantibꝰ vt flagella dei ac tribulatio nes patiēter ſuſtineāt ⁊ ſint grati deo patri ꝯſolāti ⁊ flagellanti. cū em̄ adeſt pn̄tis ſeculi felicitas vtant̉ illa in do mino ⁊ gratias agant deo. cū vero de eē viderint iuſticie dei iteꝝ gratias agāt. ⁊ deū ſemꝑ diligant ſiue blandiat̉ ſiue minet̉. De hoc beatus aug. ſupra pſal miſtā ſic d̓t Multa mala ſunt in iſto ſe culo intus foris prorſus non ceſſant. habundant ſcandala. nemo illa ſentit niſi qui graditur viam dei. ⁊ talibꝰ d̓r in omnibꝰ diuinis paginis vt tolerēt pn̄tia ſperent futura. ament que nō vi dent. vt amplectent̉ cum viderint. Et ſi amamus nunc quem non videmus qūo amaturi ſumus cū viderimus deſi deriū noſtꝝ creſcat criſtiani nō ſumus niſi ꝓpter futuꝝ ſeculū. nemo pn̄tia ſpe ret bona nemo ſibi ꝓmittat felicitatē mundi qui xp̄ianus eſt. ſed vtat̉ felici tate pn̄ti in dn̄o cū adeſt ⁊ cōſolationi dei gratias agat cū deeſt iuſticie d̓i gra tias agat vbiqꝫ ſit gratus nunqͣꝫ ſit in gratus ⁊ patri cōſolanti ⁊ blandienti gratus ſit. ⁊ patri emendanti flagellā ti ⁊ diſciplinam dāti gratus ſit. amet eum ille ſemꝑ ſiue blandientē ſiue mi nantem. vnde in doloribꝰ exigit a no bis patientiā ſed poſt dolores ꝑmittit ſalutem ſiue etiam tribulamur ⁊ angu ſtemur ſiue letemur ⁊ exultemus. ille blandus eſt. qui ⁊ in tribulationibus erudit ⁊ in leticia ꝯſolat̉. Laus em̄ dei a corde ⁊ ore xp̄iani recedere nō debet non vt laudet in ꝓſperis ⁊ maledicat in aduerſis. ſed quēadmoduꝫ pſalmi ſta ait. Benedicā domino in omni tꝑe ſemper laus eius in ore meo. Gaudēs agnoſce. patrem blandientem tribula ris agnoſce patrem emendanteꝫ nue blandiat̉ ſiue emendet. cum erudit cu parat hereditatē. hec auguſtinus. Se endum etiam ꝙ omnipotrens deus ei ctis ſuis in hac vita īter aſperum faci ⁊ eos ꝑ diuerſa flagella ⁊ tribuſatis nes durius affligit ne delectati temt ralibus oblectamentis obliuiſcemu eorum que ſunt in celis Unde beat gregorius. Electis ſuis deus iter aſt rum facit. ne dum delectent̉ in via o liuiſcant̉ eorum que ſunt in patria. v de tribulationes. que nos hic premo ad deum ire compellunt Dicit etiā s hoc yſidorus. Durius circa ſuos eſe ctos deus in hac vita agit. vt dum ſo tioribꝰ flagellis ſtimuliſqꝫ feriumutꝰ nulla oblectamenta preſentis vite o lectent. ſed celeſtem patriam vbi cel ta requies eſt. indeſinenter deſidetem Beatus etiam auguſtinus de eodē ſ ait. Cum moleſtie in huius vite ſtad litate crebreſcunt. et ernaꝫ requie no deſiderare ꝯpellunt. mundus piculo or eſt blandus. qͣꝫ moleſtus ⁊ in idꝰ cauendus eſt. cū ſe allicit diligi qꝫ ammonet cogitqꝫ ꝯtemni. hec audin nus. Si igit̉ homo ſemꝑ eſſet in ⁊ ris ⁊ nunqͣꝫ tribulationes ⁊ adueti tes pateretur. poſſet obliuiſci ſut cie toris ⁊ tranſitorias delectationes p ferre ſummis bonis ⁊ eternis. ⁊ io deus immittit ſeruis ſuis amaritod nes tribulationū in iſta vita. vt ea ſalubriter bona ⁊ dulcia ſunt. ſtudio requirant. Unde beatus auguſtinꝰ Ip̄e mundus dum tot amaritudinꝰ cruciat. dum tot calamitatibꝰ indtlꝰ nat. quid aliud niſi vt nō amet̉ ciaſꝰ niſi tribulationes eſſent deū homine obliuiſcerent̉ bonis temporalibꝰꝰt ti. Si em̄ deus ſemper in iſtis proſꝰ ritatibus faueret nobis. vt omna Diſt. II. Ca. VI. Liber. D .II. bis habundarent. nullamqꝫ in tempo te iſto mortalitatis noſtre preſſurā an duſtiaſqꝫ pateremur. nō diceremus ni riſta eſſe ſumma bona q̄ preſtat deus ſetuis ſuis. ⁊ maiora non deſiderare nus. Ideo autē huic vite male dulci imſcet amaritudines tribulationū. vt ſia que ſalubriter dulcis eſt requirat̉ ec alig. ¶ Un̄ ſancti viri plus aduerſis gaudent qͣꝫ ꝓſperis. qꝛ illos menos reputant a deo quibꝰ ipē mun dis ad omne ꝯmodū tꝑale ꝓſperatur. Reſtat̉ hoc yſidorus dicens. Ea que ſe taſi amatoribꝰ cara ſunt. ſancti velut ruuerſa fugiunt. pluſqꝫ aduerſitatibꝰ nundi gaudent. qͣꝫ ꝓſperitatibꝰ dele eſt. alienos reputant eſſe a deo qui das ſpē ſeculū ad omne ꝯmodū ꝓſꝑa Seruis aūt dei huius ꝯtraria cō gunt. vt dum iſta aduerſa ſentiunt ra celeſte deſideriū ardentius exciten vt. E lagna apud deū refulget gratia. in huic mundo ꝯtemptibilis fuerit. a teuera necē eſt vt quē mūdus odit ngat̉ a deo. Tunc etiam iuſtis gau da eterna diſponunt̉ cum pn̄ti tribu vtōe ꝓbantur. hec yſidorus. Debet eti n quilibet qui ſe cōſpicit in diuerſis pulationibꝰ ꝯſtitutum. ſiue ſit tribu atio corporis ſiue anime ad dn̄m ꝯfu petē. nec debet xp̄iano aliud refugium ſeqͣꝫ ſaluator eius ⁊ deus eius Y n̄ter omnes tn̄ tribulationes ani re nulla maior eſt qͣꝫ vulneratam con ram pet pctm̄ habere. nam talis aīa qs tequiē inuenit. Unde in iſta tri atōe ⁊ in alijs quibuſcunqꝫ aduerſi do ad deū eſt ꝓ ꝯſolatione ꝯfugien . Unde beatus aug. ſuper pͣs Mul mmi ſunt tribulatōes ⁊ in omni tri atde ad deum ꝯfugiendū eſt ſiue ſit dollatio in familiari te. ſiue ſit in ſa re corpis. que ſit in periculo cariſſi ex. ſiuē in aliqua re tn̄ ad huius vite ſuſtentaculū neceſſaria. omnino ali ud refugiū non debet eſſe xp̄iano qͣꝫ ſal uator eius qͣꝫ deus eius. Uerū tn̄ inter oēs tribulatōes aīe humane nulla eſt maior qͣꝫ ꝯſcīa delictoꝝ. nā ſi ibi vult non ſit. ſanumqꝫ fit intus hominis qd̓ cōſcientia vocat̉. ſi aūt alibi vbicunqꝫ paſſus fuerit tribulatōes. illuc fugier. ⁊ inueniet deū. ſi aūt ibi requies nō eſt ꝓpter abundantiā iniquitatis. quoni am ⁊ deus ibi non eſt. quid faciet hō. quo fugiet cū cepexit pati tribulatōes nam quocunqꝫ fugerit ſequit̉ tribula tio. hec aug. O Habenda eſt etiā patientia intribulatōe. qꝛ cum tribu latis ⁊ patientibꝰ freqn̄r eſt deus. Te ſte pͣs. qui ait. Iuxta eſt dn̄s his q̄ tri bulato ſunt corde. ⁊ humiles ſpū ſal uabit Et beatus bern̄. Quantum cunqꝫ ſeuiat tribulatio non putes te dereli ctum. ſed memineris ſcriptū. Cuꝫ ip ſo ſum in tribulatōe. Unde idem bea tus bern̄. vt ſemper poſſet dn̄m ſecum habere freqn̄r deſid̓rabat tribulari. ita dicens Da mihi tribulatōes domine vt ſemꝑ poſſis eſſe mecū. Domine fi mecū eris in tribulatōe ſemꝑvolo tri bulari vt te ſemꝑ mecum habeam. hec bernardus. Quante etiam virtutis ſit tribulatio cū patienter ſuffert̉ ⁊ qͣꝫ ne ceſſaria eſt. videliꝫ incipientibꝰ. ꝓfi cientibꝰ ⁊ ꝑfectis. de hoc per quendaꝫ d̓r ſic. Tribulatio eſt nutrix humilita tis. doctrix patīe. cuſtos ꝟginitatis. ꝯparatrix eterne felicitatis. Tribula tio hec ita eſt adeo ſalutifera. vt vix ſit qui ab eius ſe abſcondat bonitatis aſ ꝑgimine. ſiue ſit de incipientiū nume ro vel ꝓficientium vel perfectoꝝ. Ru biginem etiam aufert peccatoꝝ. incre menta preſtat virtutum. ⁊ vbertatem ꝯfert gratiarum Quid hoc theſauro p̄ cioſiſſimo vtilius. ipſa namqꝫ pecca pellit ta tollit. purgatorium minuit x. iiij. Liber .II. Diſt. II. Ca. .VI. temptationes. extinguit carnalitates ſpiritum reuocat. ſpem roborat. vultū exhilarat ꝯſcīe. Fert ⁊ interioꝝ gau dioꝝ ꝯtinuā p̄ſtat vbertatē. ip̄a eſt po tio ſanitatis. herba ſalutifera ſuꝑ oēs paradiſi terreſtris. corpus corruptibi le caſtigat quidē ſed aīam vegetat im mortalē. aīa deuota ſaginat̉ tribulati one ſicut roſe ac lilia ſecundant̉ celeſti tore. ip̄a tribuit ſapientiā. adducit cir cūſpectionem ⁊ hoīem inexꝑtum exer citaciorem facit. Qui nō aduerſa paſ ſus eſt quid ſcit Qui non eſt tēptatus qualia ſcit. ip̄a eſt donū dei electū vir ga amoroſa plaga paterna. ip̄a volun tarios inuitat vel īmutat ⁊ rebelles ad ſe trahere ꝯſueuit volūtates homini pa tient ī eque ſubſeruiunt taꝫ aduerſa qͣꝫ ꝓſpera. amici ⁊ inimici eqͣliter famu lant̉. hec ille. P Notandū etiam ꝙ qui patientiā in aduerſis habere de ſiderat. neceſſe eſt vt laudes hoīm ꝯtē nat. qꝛ quanto quis in pn̄tis vite glo ria ſeu vanitate delectat̉. tanto magis ꝯtra eius iniurias ꝑturbat̉ ⁊ īpatiens efficit̉. Unde criſoſto. quāto aliquis letat̉ de laude hoīm ⁊ de vituꝑatione triſtat̉. Qui ꝟo gloriam cōcupiſcit in celo. obprobria nō timet in terris. d̓t etiam de eodē yſaac. Pro certo niſi ho mo odio habuerit vitā ſuā in hoc mun do. ꝓpter affectū future vite tribulatio nes ſuſtinere non p̄t. Et beatus grego. x. moral̓. ſic d̓t. Quiſquis pn̄tem glo riā querit ꝓfecto deſponēter metuit qꝛ qui ſemꝑ ad lucra inhyat. ſemꝑ dāna formidat ⁊ quo magis ꝑituris inheret eo longe in īfimis ab arte ſecuritatis iacet Ac ꝯtra quiſquis in ſolo eternita tis deſiderio infigit̉. nec ꝓſperitate at tollit̉ nec aduerſitate quaſſat̉. qꝛ nihil habet qd̓ in mūdo appetat. nihil eſt qd̓ de mundo ꝑtimeſcat. Hinc ſalomon ait. Non ꝯtriſtabit iuſtū quicquid acciderit ei. nam quanto quiſqꝫ. a ſe ple nius pauorē qui ex mundo eſt abijcit. tanto in ſe verius mundi ꝯcupiſcent ia vincit. hec grego. Un̄ ſancti viri vt ppl ſent exultare in aduerſis ⁊ in obpro brijs patientiā habere ſtuduer̄t glorſa ⁊ vanitatē mūdi ꝯtemnere. De hoc ꝑ rabanuꝫ ſic d̓r Neſcio quis noſtrū po ſit implere vt laceret̉ obprobrijs fama noſtra ⁊ nos exultemus in dn̄o. qui ctat̉ vanam gloriaꝫ implere nō potelt Hec rabanus. Perfecti tn̄ viri qui ſi am ꝯtumeliā gloriā reputātes. ⁊ di poſitionē exaltationē in tribulatomoꝰ gloriant̉ ſed paucoꝝ eſt iſta virtus ẜo ſte beato bern̄. qui ait. In tribulatoſt gloriant̉ qui ꝯtumeliam gloriam teps tant obprobrium deſpectionum exar tationem pauci ſunt qui hoc ſpiritu re plent̉. hec bernardus. Neceſſe eſt etſ ꝙ illata ꝯuitia a proximis patimūt ꝰ mala perpetrata ad memoriam reube mus. vt eo facilius iniurias ſuſtinetꝰ poſſimus. quanto conſpicimus pemꝰ eſſe hoc quod meruimus. Unde tea tus gregorius. Tunc em̄ illata cons tia bene toleramus cum in ſecreto m tis ad mala perpetrata recurrimus: ue quippe videbit̉ ꝙ iniuria ꝑcutimꝰ dum in actione noſtra ꝯſpicimus. s peius eſt quod meremur. hec gregoꝰꝰ us. Q Sed ⁊ hoc confidetanol ꝙ magna eſt conſolatio in tribuſatis ne conſtitutis ſi dona ſui conditorꝰ ad memoriam reuocent vt cum tutoꝰ tur ex flagello. ex donis a deo p̄ceptꝰ ꝯſolent̉. De hoc d̓t beatus gregori. m moral̓. exponens illud. Si bona ſuſt pimus de manu domini. Magna co ſolatio tribulationis eſt. ſi cum adbe ſa patimur auctoris noſtri ad memꝰ riam dona reuocemus. nec frangit d ex dolore obuiat. ſi mēti citius fē dꝰ ex munere ſubleuat occurcat̉. Hlᵐ Liber Diſt. II. Ca. VI. .II. namqꝫ ſcriptum eſt. In die bonorum re immēor ſis maloꝝ. ⁊ in die maloꝝ ne immemor ſis bonoꝝ Quiſquis em̄ dona ꝑcipit. ſed donoꝝ temꝑe nequa betiam flagella pertimeſcit in elatio rem per leticiā corruit. Quiſquis aūt ra gellis atterit̉ ſꝫ flagelloꝝ tꝑe neqͣqͣ cex donis que eū ꝯtingit accepiſſe cō ſolat a ſtatu mentis omnimoda deſꝑa rone deſtruit̉. Sic enīm vtraqꝫ iungē da ſunt vt vnum ſꝑ fulciat̉ ex altero. nnatenus ⁊ flagelli penā memoria tē retet doni. ⁊ doni leticiam mordeat ſu picio ac formido flagelli. hec grego. Notandū etiam ꝙ ꝟtuti pati ntie iungenda eſt caritas. vt videliꝫ nralos quos quiſqꝫ tolerat ac etiaꝫ ſu mendo amēt. Qd̓ tangit beatus gre Tmorali. ſic dicens. Uens quippe anctoꝝ in hoc temptationuꝫ prelio ⁊ numta patīe clipeo. ⁊ gladio amoris ctincta ad perferēda mala ſumit for iūdinē. ad prebenda bona exerit bo natem. quatenus ⁊ odioꝝ tela poten ct excutiat. ⁊ amoris iacula valenter daat̉. nequaqͣꝫ quippe ad bella arma ſi tergit qui aut clipeum ſumens gla vo vtit̉ non mutato clipeo. Un̄ ⁊ mi re dei aduerfitatis gladio dep̄henſus ſcutum patīe d̓r anteferre ne pereat amnoris iacula inferre vt vincat. Cu rs armaturā ſummā breuiter inſinu paulus dicens. Caritas patiens eſt lj ngna eſt ⁊cͣ Cum vero vnū ex vtroqꝫ uerit caritas non eſt. ſi videlicꝫ ma de abiqꝫ benignitate tolerās nō amat tutſum ſi ſe ſine patīa exhibens ne erdit tolerare quos amat. Ut ergo a dole catitas teneat̉ neceſſe eſt quate s ⁊ lemanitati patīa. ⁊ rurſum beni ras patīe ſuffraget̉ vt magnum qd̓ Ir in corde noſtro edificiū ꝯſiruens enanitatis arcem patīa ſolidet. ⁊ nentie fundamenta edificata benie nitas exornet. hec gregorius. S Et ſciendum ꝙ valde ſtultum eſt illis placere qui deo non placent. qꝛ dei aī cum ſe eſſe denegat qui eius placet ini mico. Und̓ ſancti viri eos ad ſua odia excitare non metuūt quos deū non di ligere cognoſcūt. De hoc beatus gre ſuꝑ ezech. ſic ait. Stultū valde eſt ſi il lis placere querimus quos non place re dn̄o ſcimus. nam peruerſoꝝ deroga tio vite noſtre eſt approbatio. qꝛ iaꝫ on̄ dimur aliquid iuſticie habere. ſi illis diſplicere incipimus qui non placent deo. Nemo em̄ poteſt in vna eadēqꝫ re omnipotenti dn̄o atqꝫ eius hoſtibꝰ gra tus exiſtere. nam ſe deo amicum dene gat qui eius placet inimico Un̄ ſancti viri in voce libere increpationis accen ſi eos ad ſua odia excitare nō metuūt. quos deū diligere non agnoſcunt. Et ẜm dictū beati bern̄. Melius eſt odiuꝫ ꝓpter deū qͣꝫ amicicia que eſt ꝓpter ꝓxi mū. cum amamur ꝓpter deū debitores eius ſumus. cū odio habemur ꝓpter ip ſum eū nobis reddimus debitorē. hec bern̄. T Sciendū etiam ꝙ ẜm be atum greg. tribꝰ modis virtus patiē tie exerceri ſolet Alia namqꝫ ſunt que a domino. alia que ab antiquo aduer ſario. alia que a ꝓximo ſuſtinemus A ꝓximo namqꝫ perſecutiones. damna ⁊ ꝯtumelias. ab antiquo auteꝫ aduer ſario temptamenta. a deo autē flagel la toleramus. Sed in omnibus his tribus vigilanti oculo ſemetip̄m mēs debet conſpicere. ne contra mala pro ximi pertrahat̉ ad retributōnem mali ne per temptamēta aduerſarij ſeduca tur ad delectationem vel ꝯſenſum pec cati ne contra flagella opificis ad ex ceſſum proruat murmurationis. per fe cte enim aduerſarius vincit̉. quando mens noſtra ⁊ inter temptamēta eius a delectatōe atqꝫ conſenſu ⁊ inter con Diſt. II. Ca. .VI. ¶ Liber .II. tumelias ꝓximi cuſtodiat̉ ab odio ⁊ inter flagella dei ꝯpeſcit̉ a murmurati on. nec agentes hec retribui nobis p̄ ſentia bona requiramus ꝓ labore pa tientie bona ſperanda ſunt pn̄tis vite vt tūc premium noſtri laboris incipi at qn̄ labor oīs iā funditus ceſſat. hec grego. U Sunt etiam tres gra dus ſiue ꝓfectus patientie Primus ē vt diſcat homo motus ire ⁊ patientie cohibere ⁊ reprimere ne erumpant fo ras in verba ⁊ facta illicita ſicut ignis ſuffocatus ſub fumo extinguit̉ ſi non cohibet̉ creſcit ⁊ oīa attingēte pōt cre mabilia incendit. Secundus gradus patientie eſt cū ex longo vſu peccandi impatientiam refrenandi homo didi cerit iam nō terreri vel ꝑturbari in ad uerſis ſed in loco munito inconcuſſus circūcurſantes aduerſarios intuetur. quos nihil ſibi nocere ꝯfidit. tam diu aūt homo aduerſis terret̉. qͣꝫ diu dili git aliquid tꝑale in ſe vel iuxta ſeip̄m qd̓ timet ꝑ̨̄dere vel dolet vt corpus res honores amicos vel ꝓpriam voluntatē Qui aūt iſta inordinate nō diligit nō valde delectat̉ in eis non ita grauiter ꝯtriſtat̉ pro eis vnde corꝑis leſioneꝫ reꝝ ⁊ amicorū amiſſiones offenſas ⁊ ꝯfuſiones patienter ſunt tolerāde. qd̓ maxime dicit̉ vſu. ſepe talia ſuſtinen do. vix em̄ in hac vita tam aſperum eſt qd̓ vſu ⁊ ſtudio patiētie non fiat aīmo leuius ad portandū. iuxta illd̓. Quod male fers aſueſce ⁊ feres. ī iſto gradu nec ꝑturbat̉ homo in aduerſis nec gau det proſperis ſed ſuſtinet ⁊ tacet. Ter cius gradus patientie ē gaudere in tri bulationibꝰ ⁊ gloriari cū aſſunt. ⁊ deſi derare cū deſunt. qd̓ eſt ꝑfectoꝝ. ſicut facit nobilis tiro. gloriat̉ cum debet ti rocinium ꝯtra alium nobileꝫ exercere talis erat paulus cum ait. Complaceo mihi in infirmitatibꝰ. in ꝯtumelijs. in neceſſitatibꝰ. in auguſtijs. in ꝑſecutio nibꝰ pro criſto. Nam ẜm beatū grego Maioris eſt meriti aduerſa patiem e tolerare. qͣꝫ bomis operibus inſudate. Qui igit̉ ex deſiderio patiendi ſibi al qua infert aduerſa caſtigando corpu ⁊ mentē merore ⁊ ꝯtritione afficiedi cur etiam non ſuffert cū ab alio infete ei occaſio patiendi vnde vel corpur affligit̉ vel animus humiliat̉. cū man ris ſit meriti hec pati equanimitet ad alio. qͣꝫ a ſeipſo vnde qui ſe ip̄m vſlem ⁊ rep̄henſibilem indicat patientet e bet accipere. qn̄ alius idē de ip̄o ſenti Uera em̄ humilitas ſic gaudet ab aſi humiliari quomodo a ſe. ⁊ vera palꝰ tia ita ſuſtinendo libenter aduerſa ad alijs illata ſicut a ſe procurata. Et notandum ꝙ qͣꝫuis aliqua dinet tia videatur eſſe inter fortitud inem patientiam ⁊ ꝯſtantiam ⁊ magnam tatem. mititatē ⁊ manſuetudine nc ex eoꝝ diffinitionibꝰ colligit̉ tamenꝰ pe vnum pro alio poſitum inuenius Patientia em̄ eſt honeſtatis cauſa te difficilium voluntaria perpeſſio. for titudo eſt immobilis inter aduerſa nimi laborum ⁊ ꝑiculorum equa ſuie ptio. Conſtantia eſt inter fluctuame cauſas nulla mentis trepidatione to cuti. Magnanimitas ē difficiliū ſi tanea ⁊ rōnabilis aggreſſio Conadi mitas eſt ſpes cuꝫ longa expectatioꝰ bonoꝝ. Uititas eſt quem aſperitas amaritudo non afficit. Manſueiudꝰ eſt animi tranquillitas alterius nō s dens improbitati. Poſſunt etiam ꝰ gula iſtorum ſingulis ſanctis adedꝰ ri. Patiens em̄ eſt qui dolores etlꝰꝰ nimo tolerat. vt iob ⁊ tobias yo. queꝫ temptationū certamina nō uant vt ioſeph. Conſtans eſt qbeꝰ bores ⁊ terrores non puſillam ine ciūt vt machabei. Magnanimus diꝰ Liber .II. Diſt. II. Ca. VII. aequa ⁊ difficilia aggredi non expaue ſcit. vt iohannes bapti. ⁊ dauid. Con dammis eſt quē lōga expectatio a ſpei teſiderio non frangit. vt abrahā. Mi tis eſt qui odientiū iaculis nō irritat̉. At ꝓͥ malo malū reddat. vt Moyſes ⁊ paulus. Manſuetus eſt qui corde trā nuliſus ⁊ moribꝰ foris tractabilis eſt at ſohēs euangeliſta Iſtoꝝ ⁊ aliorum ranctoꝝ exempla debemus reſpicere ⁊ tiollatōes nobis aduenientes patiē et folerare. qꝛ quāto plura ꝓpter amo tem noſtri ꝯditoris paſſi fuerimus. tā dmnaior merces nobis a dn̄o recōpen roit. Andebeatus aug. Multa ſuſti rentibꝰ in terris. multa merces ſerua vt in celo. Et ꝓut beatus greg. d̓t. Si nic dulcia appetimus. nccē eſt vt hic mata toleremus. Un̄ per multas tri onlatōes oꝑtet nos intrare in regnuꝫ el. ſed tn̄ paſſiones ⁊ tribulatōes qͣs vatimur in pn̄ti vita non ſunt ꝯdigne dn̄ ſolum ꝓpter pct̄ā preterita que re mtunt̉ nobis. ſed etiam ꝓpter futurā ſoriā que ꝓmittit̉ ⁊ donabit̉ nobis. Indebeatus bern̄. Non ſunt cōdigne pamliones huius tꝑis ad preteritā cul pam que temittit̉ nobis non ad pn̄tis Aſolationis grām que infundit̉ nobis on ad futurā gioriam que ꝓmittitur dols. hec betn̄. Parientiā ergo in ad cens ⁊ tribulationibꝰ habeamus. vt cena gauidia poſt hāc vitam percipe reteamut ac valeamus. Sic igit̉ nus de virtute patientie. Filius. Oſiqͣꝫ edoctus ſum de virtute pa tientie nunc que virtus eā ſequa oc cupio a te informari. l̓m VII. Pater A Cire debes qd̓ virtutem patientie ſequit̉ ſilē niue taciturmtas qꝛ verus patiēs poſt illatas ſibi inurias ſilentiū tenet. nec per impatientiam malis ſibi irro gatis ꝯtradicit. ſed tacendo patienter tolerat ac ſuſtinet. Et notanduꝫ ꝙ multum valet homīni religioſo virtuſ ſilentij. qꝛ ſicut in multiloquio non de erit peccatuꝫ. ſic breuiter ⁊ raro loqui ad hoc valet vt homo caueat ſibi a pec cato. Et ſicut ex nimia loquela frequē ter ſequit̉ inuidia tam d̓i qͣꝫ ꝓximi. ſic ex filentio nutrit̉ iuſticia. ex qua velut ex quadam arbore colligit̉ fructus pa cis. Unde cuꝫ clauſtralibꝰ pax ſit ſum me nccāria. valde neceſſarium eſt eis ſilentiuꝫ per qd̓ pax tam cordis qͣꝫ cor poris ſeruatur. Propterea yſaias vir tutem ſilentij ꝯſiderās ait. Exit opus iuſticie pax ⁊ cultus iuſticie ſilentium quaſi diceret. Tante virtutis eſt filen tium ꝙ in homine ꝯſeruat dei iuſticiā ⁊ inter ꝓximos pacem nutrit ⁊ cuſto dit. Niſi em̄ homo valde diligēter ori ſuo adhibeat cuſtodiam bona gratui ta cito diſſipabit. ⁊ in multa mala cor ruet. nam ex lingua ſi negligēter cuſto diat̉ ꝓdeunt blaſphemia. murmuratō defenſio peccati. periurium. mendacie um. detractio. adulatō. maledictio cō uitium. contentio. prauum conſilium rumor. iactantia. multiloquium. ſcur rilitas. De hoc per Iohannem abba tem montis ſinay ſic dicitur Multilo quium eſt vane glorie cathedra ꝑ quā ſeipſam manifeſtare. ac pompatice ꝓ palare naturam habet. Multiloquiuꝫ eſt inſipientie argumentum detractio nis porta. manuductor ſcurrilitatis. mendacij miniſter. compunctionis re ſolutio. acuitatis intelligentie diſper ſio. accidieqꝫ conditor. diſſipatio me roris. caloris ⁊ feruoris frigefactio. orationis obſcuratio. Hec Iohānes abbas. Unde religioſus ille fruſtra gloriat̉ de poſſeſſione virtutis in corde Liber. .II. Diſt. II. Ca. .VII. qui diſſipat diſciplinam ſilentij ꝑ in quietudinem multiloquij Si quis em̄ teſte ſcriptuta putat ſe religioſum eſſe nō refrenans linguā ſuā ſed ſeducens cor ſuū huius vana eſt religio. qꝛ cū o cioſa ꝟba cauere negligimꝰ ad noxia queqꝫ dilabimur. nā primo de alienis factis libet aliquid loqui poſtmodū vt incauta locutione ad ꝟba detractoria ꝑuenit̉. De inde oriunt̉ rixe. accendū tur odia. pax tota cordium ꝯfundit̉. ⁊ ab omni ſtatu rectitudinis euertit̉ De hoc beatus greg. vij. moral̓. ſic d̓t. E Notandum etiā ꝙ ſepe dū ab ocioſis ꝟbis nequaqͣꝫ lingua ꝯpeſcit̉ ad teme ritatē quoqꝫ ſtulte increpationis effre nat̉. Quibuſdā em̄ ruine ſue gradibꝰ deſidioſa mens in foueā lapſus impel lit̉. nam cū ꝟba ocioſa cauere negligi mus. ad noxia ꝑuenimus. vt prius lo qui aliena libeat ⁊ poſtmodū detractio nibꝰ eoꝝ vitam de quibꝰ loquit̉ lingua mordeat. qn̄qꝫ aūt vſqꝫ ad aꝑtas ꝯtu melias ꝓrumpat. hinc ſemināt̉ ſtimu li pax tota extinguit̉ cordiuꝫ. Unde ⁊ bene per ſalomonē d̓r Qui dimittit a quam caput eſt iurgiorum Aquā quip pe dimittere ē linguā in fluxa eloquia relaxare. quigͦ dimittit aquā caput eſt iurgioꝝ qꝛ qui linguā nō refrenat con cordiam diſſipat Un̄ ꝑ ſemetip̄am ve ritas nos ammonet dicens. De omni ꝟbo ocioſo qd̓ locuti fuerīt hoīes reo dent rōnem in die iudicij. Ocioſum quippe ꝟbū eſt qd̓ aut rōne iuſte neceſ ſitatis. aut pie vtilitatis caret intenti on. Si ergo rō de ocioſo ſermone exi git̉. penſandū eſt valde que pena mul tiloquium ſequat̉. in quo etiā ꝑ ſuper bie ꝟba peccat̉. Sciendū quoqꝫ eſt ꝙ ab omni rectitudinis ſtatu depereūt. qui ꝑ noxia ꝟba dilabunt̉ Unde ſcri ptum eſt. Sicut vrbs patens ⁊ abſqꝫ muroꝝ ambitu ita vir qui nō poteſt in loq̄uendo ſpiritum ſuū cohibere Qui em̄ murū ſilentij nō habet. patet immi ci iaculis ciuitas mentis ⁊ cū ꝑ ſe vo extra ſemetipſam eijcit aꝑtaꝫ ſe ad ne ſario oſtendit. quam tanto ille nn labore ſuperat. quanto ⁊ hec eadē qui vincit̉ ꝯtra ſemetipſam ꝑ muſtilo um pugnat. hec greg. C Unde lentiū diſcretum multū eſt diligend quia conſeruat vnumquemqꝫ reſigii ſum in diſciplina. ⁊ in ſtatu virtutuꝰ ⁊ bonorum operum. niſi enim hec vi tus ſilentij in ordine inuenta ⁊ ſtatu fuiſſet. religio in ſuo vigore perma re non poſſet. De cuius commenda one ⁊ virtute Iohānes abbas moma ſynai ait. Silentium eſt mater oratꝰ mis. ignis cuſtodia. epiſcopus cos tionum. intentio pugnatorum. ſuclꝰ colligatio. amicicia lacrimarum. m morie mortis operator. pene eterne ctor. iudicij eterni diligens inquimo meſticie miniſter. confidentie prop. inimicicia. tranquillitatis cōiugaſꝰ conuictus. non apparens profecius Silentij amicus appropinquat ceꝰ latenter colloquens a deo illuminatꝰ congnoſcens delicta tenuit lingus qui vero multiloquus eſt nondum dꝰ gnouit ſeipſum ſicut oportet. Sl tus de exitu circumcidit ſermones. qui luctum anime poſſidet quan ſisꝰ auertit multiloquium. ⁊ quietem tudinis diligit os ſuum recludit dꝰ nouit odorem ignis altiſſimi fugit s mines quaſi apis fumum. hec̄ iopo nes abbas. Sciendū tamen ꝙ tio eſt habenda in filentij obſeruantꝰ diſct nam ſunt nonnulli qui vitia ſinddeꝰ caute figentes deterioribus cogibꝰꝰ nibus in cordis ſecreto implicamꝰ ⁊ dum a colloquijs immoderate ſe ſtinent. graue multiloquium in te tolerant. Et ſunt nonnulli qu Liber .II. Diſt. II. Ca. VII. ſentium obſeruantes alios loquentes aip̄ſciūt ⁊ infirmos iudicantes ſemer pſos ꝓpterea in ſuꝑbiam erigunt. Et ſunt nonnulli nimis taciti. qui cū iniu ſe aliqua patiunt̉ eo acriorē dolorē ſu ſinent quanto ea que tolerant non lo nuunt̉. nam ſi illatas moleſtias loquē d tranquille dicerent. ſuē ꝯſcīe dolo tem alleuiarent. Et ſunt nonnulli qui dum quorundam ſuoꝝ mala ꝯſpiciūt nendo peccatoꝝ vulneribꝰ medicam̄ a ſubirahunt. ⁊ ideo mortis autores atendo fiunt. Unde cū magna diſcre tione ſingua frenanda eſt. ne nimis lo ſuendo invitiū defluat aut nimis tacē dab vtilitate torpeſcat. De hoc biūs steg. vj. mora. ſic dicit. Scienduꝫ eſt ꝓ cū pauore nimis a locutōe reſtringi Int interdū pluſqͣꝫ ncce eſt intra clau nſentij coartamur. ⁊ dum̄ lingue ꝯtſa incaute fugimus. occulte deteri Ꝙ implicamur. nam ſepe dum ab ioquio immoderate ꝯpeſcimur. gra muſtiloquiuꝫ in corde toleramus. eo plus cogitationes in mente fer cant quo illas violenta cuſtodia in pcteti ſilentij anguſtat. ⁊ plerūqꝫ tan bſatius defluunt quanto ſe eſſe ſecuri res eſtimant. qꝛ foris a reprehenſori dre nonvident̉. Unde mens nōnun bin ſuperbiā tollit̉ dum eos quos lo rentes audit quaſi infirmos ꝯſpicit deb os corporis claudit quantū ſe vi ſuperbiendo aperiat non agnoſcit. nraliam etenim premit. cogitatōnem roit. ⁊ cum ſe per negligentiam mi me ꝯſiderat. tanto apud ſe cunctos ctius quāto ⁊ ſecurius accuſat. Ple qꝫ aūt nimis taciti nonnulli iniu patiunt̉. ⁊ eo in acriorē dolorem ꝓ ant quo ea que ſuſtinent non loquū rrnam ⁊ ſi illatas moleſtias līgua di tent tranquille a conſcīa dolor ema ret. vulnera em̄ clauſa plus cruciāt qꝛ cum putredo que intrinſecus feruet eijcit̉ ad ſalutem dolor aperit̉. Plerū qꝫ nimis taciti dum quorundaꝫ mala ꝯſpiciunt ⁊ ſilentio linguā premunt. quaſi ꝯſpectis vulneribꝰ vſum medica minis ſubtrahūt ⁊ eo mortis autores ſiunt quo virus qd̓ poterant eijcere lo quendo noluerūt. Un̄ ⁊ immoderatū ſilentiū ſi culpa non eſſet ꝓpheta nō di xiſſet. Ue mihi. qꝛ quid ergo inter hec niſi ſtudioſe lingua ſub magni modera minis libratione frenanda eſt. nō inſa lubriter obliganda ne aut laxata in vi tium defluat. aut reſtricta etiā ab vtili tate torpeſcat. Hinc per quendā ſapi entē d̓r. Sapiens tacebit vſqꝫ ad tꝑs vt nimiꝝ cū vt oportunū ꝯſiderat poſt poſita cenſura ſilentij loquendo q̄ con gruunt in vſum ſue vtilitatis impēdit. Hinc ſalo. ait. Tꝑs tacendi ⁊ tꝑs lo quendi. Diſtricte quippe viciſſitudi nū penſanda ſunt tꝑa. ne autē cum re ſtrīgi lingua debet ꝑverba ſe inutiliter ſoluat cū loqui vtiliter poſſit. ſemetip ſum pigre reſtringat. Qd̓ bene p̄s ꝯſi derans breui poſtulatōe ꝯplexus eſt di cens. Pone dn̄e cuſtodiam ori meo. ⁊ oſtiū circūſtantie labijs meis. Oſti um namqꝫ aperitur ⁊ claudit̉. Qui er go ori ſuo nequaqͣꝫ poni obſtaculū ſed oſtium petijt. aperte docuit ꝙ ⁊ per di ſciplinam retineri lingua debeat. ⁊ ex neceſſitate laxari. quatenus os diſcre tum ⁊ ꝯgruo tꝑe vox aperiat. ⁊ rurſuꝫ ꝯgruo temꝑe taciturnitas claudat. O Sed notandū ꝙ raro inueni tur aliquis qͣꝫuis etiam perfectus qui in verbis ocioſis non excedat interdū Unde dicit̉ vnuſquiſqꝫ culpas ſuas lingue tegere meritis vite. ⁊ etiā pon dere bonoꝝ operum premere immode rata verboꝝ Unde gregorius .xxij. mo ralium exponens illud Iob dicentis Manum meam poſui ſuper os meum. Diſt. II. Ca. .VIII. Liber .II. ſic dicit Uſu ſacri eloquij in manu ope ratio in ore locutio ſolet intelligi. ma num ergo ſuꝑ os ponere eſt ꝟtute boni oꝑis culpas regere incaute locutionis quis em̄ inueniri poteſt qui qͣꝫlibet per fectus ſit. de ocioſo tn̄ ſermone nō pec cet. ſed ſancti viri ante dei oculos ſtu dent culpas lingue tegere meritis vi te ſtudent pondere bonoꝝ operum pre mere immodetata ꝟboꝝ Unde in ſan cta eccleſia manus ſupponit̉ dum in ele ctis eius quotidie ocioſe locutionis vi tium ꝟtute bone actionis oꝑit̉ Scrip tum quippe eſt. Beati quorum remiſſe ſunt iniquitates ⁊ quoꝝ tecta ſunt pec cata. Sed rurſum cū ſcriptū ſit. Oīa nuda ⁊ aꝑta ſunt oculis eius qūo tegi poſſunt que eius cui cuncta nuda ſunt abſcondi oculis nequaqͣꝫ poſſunt. Sꝫ qꝛ hoc qd̓ tegimus inferius ponimus atqꝫ hoc vnde tegimur nimiꝝ ſuꝑduci mus vt qd̓ eſt ſubterpoſitū tegamus te gere pctā dicimus. que quaſi ſubter ponimus duꝫ abdicamus eiſdem atqꝫ aliud ſuperducimus dū bone actionis opus ad hoc poſt eligimus vt prefera mus. Qui ergo priora mala deſerit ⁊ bona poſterius facit ꝑ hoc qd̓ facit ad dit qꝛ tranſactam nequitiam regit cui boni operis merita ſuꝑducit. hec gre Debet ergo quiſqꝫ religioſus amare ſi lentium ⁊ raro loqui ⁊ cū loquit̉ pau ca ⁊ rōnabilia ⁊ edificatoria ꝟba ⁊ de p̄ceptis dei tractantia loquat̉. Unde ꝑ ſapientem d̓r. Omnis narratio tua ſit de p̄ceptis altiſſimi. magna aūt vti litas eſt ꝟtus ſilentij vna eſt. qꝛ addu cit ꝯpunctionem. homo nāqꝫ cū tacet cogitat vias ſuas ⁊ locum hꝫ cogitan di qͣꝫ ml̓tiplex ſit ſuus defectus. qͣꝫ mo dicus ꝓfectus ⁊ ex hoc ſurgit ꝯpuctio Und̓ d̓t pſalmiſta. Obmutui ⁊ ſilui a bonis ⁊ dolor meus renouatus ē Alia vtilitas ſilentij qꝛ hoīem demonſtrat eſſe celeſtem. nam qui eſt in mundo mūdana non loquit̉ euidenter demoſ ſtrat ſe nō eſſe de mūdo. qui em̄ de tel ra eſt de terra loquit̉ Nihil aūt tm̄ ba let hoīm religioſo ad ꝯſeruandū inc tium ſicut fugere ꝯſortia hoīm ⁊ vſta ducere ſolitariā. ille em̄ homo qui ſa leuauit ſe ſupra ſtatū hoīm. non dꝫ bere conſolatorē ⁊ collocutorē niſi ſol deum ⁊ id̓o dꝫ eſſe ſolitarius ⁊ tacetꝰ exquo em̄ deū hꝫ pro ſocio nō dꝫ cut re de humano ꝯſortio ꝓpterea d̓r in ſe rentio. Sedebit ſolitarius ⁊ tacebi qꝛ leuabit ſe ſuper ſe. Sedebit inc litarius ꝯſortia hoīm fugiendo. ⁊ ta bit de celeſtibꝰ meditādo. ⁊ leuabu ſupra ſe. celeſtem dulcedinē deguſa do. Sic igit̉ patet de ſilentio. Filius Oſt explanationē filentij ⁊ eiu informatōem. que ꝟtus nunt quat̉ de hoc deſidero edoceri. Ca. . VIIIPater. 6 Cire debes fil ꝙ de patientia ⁊ ſilentio vtus obedientie naſcit̉ qꝛ veraciter patiele ⁊ ſilentiū amantes ad queqͣꝫ iuſſa perioꝝ ſunt obediētes. F 1iſ aūt videndum eſt quid ſit obīa. Qo dientia eſt ꝓprie voluntatis ſubietlꝰ arbitrio ſuperioris ad licita ⁊ fondiꝰ Obedientia eſt exhibenda ſoli deo a ter ſe cuius ſerui ſumus ꝓprie vel oꝰ ture rationali vice dei angelopeſ rolꝰ ni in his que deus requirit a nobis que ad deū conducunt O Si aūt obīe triplex eſi. Una ꝙ oīs ctce ra ita ordinata eſt a deo ꝙ licet il̓ nibꝰ ⁊ fingulis preſit ita vt ab ip̄o ſo accipiant quid ſunt. habent ⁊ poſiuꝰ tamen propinquiora ſibi nō loco ſe ſimilitudine plenius accipiuntadꝰ ſo quod inferioribus ⁊ ſibi propͥmꝰ Liber .II. ¶ Diſt. II. Ca. VIII. .II. bribꝰ influunt ⁊ illa iteꝝ ſuis inferiori dus vſqꝫ in infimū vt inferiora ſuperi deibo ſubdita ſint. ⁊ ſuperiora inferio crio preſint ⁊ ea regant. vt ſumma me das. ⁊ media preſint ymis. ſic angeli nblores inferioribꝰ preſunt. Et de ho mibꝰ ſublimioribꝰ ſimiliter inferio lob paulus dicit. Omnis aīa poteſta do ſubdita ſit Subſtantia em̄ diuina reſt eleuata ⁊ ſegregata ab omni cre ꝓ inferiora immediate motū eiuſ mlinere non pn̄t niſi mediātibꝰ ſupe roribus cū ipſe tn̄ immotus oīa in ſe rouet ⁊ gubernet. ita vt nihil ſit omni is eo preſentius ⁊ nihil incompre emibilius. Scd̓a ratio eſt. cum non onnibꝰ datū ſit eē docibiles dei ne ig r ati errent a via dei qua nccē eſt eoē reruenite ad celeſteꝫ gloriam. expedit A ſequantur doctrinā ſanctoꝝ doctoꝝ ſeūt dat cecus manū ductori ne cadat impinget vel erret. Tercia ratio. vl dino qui noluit deo ſubeſſe peccando ra ſuꝑbiendo gloriā dei perdidit. ſa mrciat ei ſubijciendo ſe hoī ꝓpter deū ta humilitatis meritum grām dei cuperet quā amiſit. quanto autē ma de ⁊ purior fuerit humiliatio ⁊ ꝓmp de tanto plenior erit recuꝑatio. Ma ontūdo pero humiliatōnis attendit̉ in Imnicultate operis iniūcti. puritas in mnplicitate intētionis ꝓmptitudo in actitate executionis H Eſt eti rrriplex obīa. nccītatis. cupidita e ⁊ caritatis. Heceſſitate obedit qui pait inultus ⁊ libenter eēt liber ſi poſ ⁊rrel audetet. Cupiditate obedit qui reccede terrena vel ꝯmodo corꝑis Aſolatōe exteriori libenter facit qd̓ nungit̉. Obedientia vero caritatis ē ret catltate dei ⁊ ꝓpter diuinā remu crationē obedit̉. Et notandū ꝙ obe rentia eſt genitrix omniū virtutū. per ram plta omniū fideliū bene ordinatur ⁊ regitur. De qua dicit ihero. Obe dientia eſt ordo quo oīm vita fideliuꝫ ordinat̉. genitrix omniū virtutū. cibꝰ omniū ſanctoꝝ. virtus omniū viuenti um. hec ihero. Sine hac virtute nullū opus bonū poteſt placere deo. nec pote rit acceptū eſſe illi omne qd̓ inquina tum fuerit ꝓpria voluntate. Un̄ beatus bernar. Nec ſtudiū bone actionis. nec ocium ſancte ꝯtemplationis. nec lacri me penitentis extra obedientiā accep ta poterunt eſſe deo. Unde grāde ma lum eſt ꝓpria voluntas. qua fit vt bona tua bona tibi non ſint. Nihil omnino qd̓ ꝓpria voluntate inquinatū eſt guſta bitis qui paſcit̉ inter lilia. Quid aūt ſit ꝓpria voluntas dicit idē beatus ber Propria voluntas eſt que non eſt ꝯmu nis cum deo ⁊ hominibꝰ ſed noſtra tm̄. qn̄ qd̓ volumus non ad honorē dei nec ad vtilitatem ꝓximi facimus. ſꝫ ſatiſ facere cupimus ꝓprijs motibꝰ animo rum. Quid em̄ odit deus aut quid pu nit preter ꝓpriam voluntatē. ceſſet pro pria voluntas ⁊ infernus non erit. hec dicit bernardus. Unde ab omni viro religioſo cauenda eſt inobedientia. qꝛ hoc vitium ade perdidit ꝑadiſum ⁊ in obedientibꝰ angelis tulit celuꝫ Teſte beato auguſtino qui dicit. O qͣꝫ enor me vitium eſt inobedientia. que ange lo perdidit celum. ade ꝑadiſum: ſauli regnum iſrahel. ſalomoni amorem dei ⁊ celū inobedientibꝰ. hec auguſtinus. Nec etiam chriſtus dominus obedien tie amator dabit illis gratiam ⁊ copi am ſui qui vitio inobedientie deſerui unt. qꝛ ipſe mori potius qͣꝫ non obedi revoluit Unde beatus bernar. Non da bit inobediēti copiam ſui tantus obīe amator. vt mori qͣꝫ non obed ire malue rit. Quis ergo nō erubeſcat obſtīatus eſſe in ꝯſilio ſuo. quando ipſa ſuum ſa pientia deſtruit. Un̄ in euāgelio Luce Liber Diſt. II. Ca. IX. .II. inaure obtulit quia profecto redemp tori noſtro nō obedit. qui innocens nō eſt. ⁊ innocens nō eſt qui ei obediri cō temnit. ⁊ obediētia nō ſeruili metu ſꝫ caritatis affectu eſt. quia caritas virtu tes omnes quaſi optimū aurum cete ra meralla tranſcendit. hec Greg. Ex his igitur dictis colligere poſſumus ꝙ neqͣqͣꝫ valet aliquis virtutē obediē tie perfecte adimplere. niſi prius ſtude at ꝓſpera mundi deſpicere. ⁊ aduer ſa queqꝫ paciēter tolerare. Un̄ Rich ardus de ſancto victore. Duo ſolent perfectōꝫ obedientie p̄pedire. id eſt ne cogamur vel amata deſerere. vel aſpe ra tolerare ſed ſi ſemel amore abſtinē tie animus vel pacientie ꝑfecte incalu erit. ꝓtinus ad omnem obediētiā abſ qꝫ vlla ꝯtradictōe ſe ſubdit. Qui em̄ tam aduerſa ꝑpeti qͣꝫ in ꝓſperis nō de lectari apud ſemetip̄ꝫ ſtatuit. que diffi cultas eius obediētiā vlterius minue re potuerit. Hec richardus. Sic igit̉ patet de virtute obediētie. Filius Abita iam informatōe de obedi I entia que virtus ſequatur hanc de hoc cupio edoceri. Capitulum. IX Pater M Cire debes qd̓ de obediencia oritur contemp tus diuiciarū ſiue paupertas. qꝛ q̄ frā git voluntatem ꝓpriā humiliter ſuperi oribuſ obediēdo promptior erit ad cō temptū rerū tranſeuncium pauperta tem amando. Paupertas aūt ẜm di ctum Iohannis Abbatis montis ſi nai eſt ſollicitudinū depoſitio. cure vi te pretereuntis priuatio. itineratio ſi ne impedimento. fundamentū pacis. mundicie ſemita. ⁊ qui guſtant ſuper na faciliter inferiora contempnunt. qͥ vero illa nō guſtant ⁊ in poſſeſſionibꝰ exultāt. hec Iohannes abbas. Et notandum ꝙ paupertatis virtus ad pe fectionis integritatē ī tātū eſt neceſſa ria vt nullus omni no ſine ea poſſit e perfectus. teſte domino qui dicit. ⁊ vis ꝑfectus eſſe vade ⁊ vende omma que habes. ⁊ da pauperibꝰ. cū em̄ ſumꝰ ma euangelice ꝑfectōis conſiſtat in e cellētia paupertatis. quō ſe credit a prehendiſſe ꝑfectōis apicem. qui n dum particeps factus eſt euangent paupertatis. ait nāqꝫ Hugo de ſane to victore. Quicquid ꝑfectōis eſt īlꝰ ligioſis. inueniri non pōt. nec tn̄ inu nitur ꝑfectōis integritas. niſi diſis tur paupertas. Sunt duo que queꝰ libet religioſuꝫ mouere debent ad pertatis amorem. primum diuino e emplū qd̓ eſt irrep̄henſibile. Secundū eſt diuinū promiſſuꝫ quos eſt inenarrabile. primo mouere ee ad amorem paupertatis exemplū dꝰ noſtri iheſu criſti. ip̄e em̄ pauꝑ fuſt ſ ſcendo. pauper ꝯuerſando. pauꝑo riendo. De cuius paupertate diᵏ ſtolus. Scitis gratiam domini noſ iheſu criſti. qui cum diues eſſet proꝰ bis egenus factꝰ eſt. vt eius inopla s uites eſſemus. ꝙ auteꝫ dedit nobis e empla paupertatis ⁊ terrena ꝯtemꝰ di. Dicit beatus Auguſtinꝰ. Omꝰ terrena ꝯtēpſit deus homo vt ab di nibus hominibꝰ ꝯtemnēda demoſuꝰ ret. ⁊ omnia aduerſa ſuſtinuit vt ſplꝰ nēda doceret. vt nec in illis querete felicitas. nec in iſtis timeretur adbe ſitas. Beatus etiā Ber. de criſti pabꝰ̓ tate ſic dicit. Uide pauperem crmo natum ſine hoſpicio. iacenteꝫ inter oꝰ uem ⁊ aſinum in preſepio. inuoſbli in vili panniculo. fugientem in edꝰ tum. ſedentem in aſino. pendente nꝰ dum in patibulo. qͣꝫ magna abuſio d et nimis magna vt diues eſſe velitee miculus vilis ꝓpter quem deus ma Diſt. I Ca. IX. Liber .II. ſlatis ⁊ dn̄s ſabaoth pauper voluit fie ti. hec ber. Secundū qd̓ ad amorē pau tectatis nos mouere debet eſt diuinuꝫ promiſſuꝫ qd̓ eſt ineſtimabile. quis eī toteſt digne exprimere verbis. corde concipere. manu ſcribere illā celeſteꝫ bioriaꝫ. quā deus pauperibꝰ ⁊ mundi cotemptoribꝰ ſe datuꝝ ꝓmiſit. ip̄i enī iptet pauꝑtatem voluntariā merebū at glorie ꝯditoris aſſiſtere ⁊ intrare tentias dn̄i. ī illa eterna taberna cnia. in illas lucidiſſimas manſiōes. ſcꝫ regni celeſtis. Unde ip̄e dn̄s ait. Seati pauperes ſpiritu. qm̄ ip̄oruꝫ eſt dnū celoꝝ. Dicit ⁊ hoc beatus bern. Sitior eſt criſti paupertas cūctis opi dus cunctiſqꝫ theſauris. quid hoc pre tionus inuenitur qua nimirū regnum cioꝝ emit̉ ⁊ diuina gratia acquiritur als obtinere celum paupertatē āple rete ⁊ tuum erit. Non aūt paupertas Attus reputatur ſꝫ paupertatis amo Seatus etiam Ambro. de hoc ſic dicit tai ꝯtempſerit ſecularia ip̄e merebi nt eterna. nec pōt quiſqꝫ meritū reg rceleſtis adipiſci qui mundi cupidi rte poſſeſſus. emergendi nō hꝫ facul ttem. Et ẜm beatum Augu. Qui ter eliā diligēti cura cuſtodit. celeſtis pa re phennem theſauꝝ amittit. quem autuꝫ nullꝰ homīnū habere poteſt rdui pauperibꝰ ſolatia prebet. aut ret ſeip̄ꝫ pauper eſt. hec Augu. Unde nr deſiderat poſſidere vitam eternaꝫ mittat̉ tꝑalia ⁊ caduca. naꝫ qui dili pt cteaturā offendit creatorē. ⁊ amit teum qui creauit omnia. nemo eniꝫ dieſt in hoc ſeculo gaudere. ſimul ⁊ ī dinino. vn̄ beatus Augu. Non amāt inctiſtum. qui aliquid plus amāt qͣꝫ rmiuꝫ. Andē dn̄s. Qui diligit patre vrmattē plus qͣꝫ me. non eſt me dig s Si vis ergo tenere qd̓ non ha ⁊ dimitte qd̓ habes vt amor criſti ſit in corde tuo. Ecce petis a deo ⁊ di cis domine da mihi. quid tibi dabit. qui aliunde manus tuas videt occupa tas. Ecce dominus vult dare que ſua ſunt. ⁊ nō habet vbi ponat. Dimitte gͦ quod tenes ⁊ accipies quod queris. dimitte temporalia ⁊ caduca ⁊ accipi es eternam ⁊ ꝑpetuam vitam. auarus em̄ amat aurū plꝰ qͣꝫ animā ſuā. tu cri ſtiane ama criſtum plus qͣꝫ amimā tuā ille feruet in amore auri. tu ferue in a more criſti. Impius dū diligit creatu rā offendit creatoreꝫ. ⁊ amintit eū qui creauit omnia ex nihilo Nemo pōt in ſeculo gaudere ⁊ in domino. qn̄ enim gaudet in domino nō gaudet in ſecu lo. eꝯtra vincat gaudiū in dn̄o donec finiatur gaudium in ſeculo. gaudiū in dn̄o ſꝑ augeat̉. gaudiū in ſeculo ſem per minuat̉. donec finiatur. non iō iſta dicantur quoniam cum ſumus in hoc ſeculo gaudere nō debemus ſed etiam in hoc ſeculo conſtituti iaꝫ in domino gaudeamus. hec Augu. O Et no tandū ꝙ pauꝑtas ⁊ abdicatio ꝓprieta tis maxime pertinet ad religioſos. nā cum mundo renunciant. ipſum deum ſuam ꝓprietatem eſſe conſtituunt. vt ipſi illius ꝓprietas ꝯſequēter effician tur Unde monachus debꝫ abicere nū mum vt poſſit in corde ſuo recondere criſtum. nō ſolum autē debet eſſe pauꝑ habitu nihil ꝓprietatis habendo. ſed etiā affectu nihil hoꝝ que in mūdo ſūt cōcupiſcendo. Cedat terrena pecunia vbi celeſtis theſaurus admittit̉. vacet domus cordis a cupiditate vt celeſti bus bonis valeat adimplere. tales ſe religioſi ꝑ obſeruātiā pauꝑtatis ⁊ cō tēptū mūdi exhibere ſtudeāt. vt parſ ⁊ porcio illoꝝ poſſit eſſe criſtus. De hoc beatus Iheronimus. Tales ſe debent exhibere monachi vl̓ clerici vt poſſide ant dn̄m. ⁊ ip̄i a dn̄o poſſideāt̉. Qui y. ij. ¶ Diſt. II. Ca. IX. Liber .II. em̄ poſſidet dominuꝫ et cum propheta dicit. Pars mea dn̄s nihil extra doī num habere poteſt. ꝙ ſi quippiam alid̓ habuerit p̄ter dominum pars eius nō erit dominus. verbi gratia ſi aurū vel argentū ſi poſſeſſiones ſi variam ſup pellectilem cū iſtis ꝑs dn̄s eſſe dedig natur. Dicit hoc etiā petrus damiani. Qui ad ea que reliquit terrena queli bet ꝯgregando reuertit̉. ſicut alienus eſt a ſeculo quod decreuit excutere. ita etiam regno dei vltra aptus nō eſt qd̓ ī dubitāter acceptū voluit poſſidere. cū em̄ mundo renūciauimꝰ. ꝓprietatē no ſtram deum eſſe ꝯſtituimus. ⁊ nos il lius ꝓprietas ꝯſequēter effecti ſumus vt ille eēt porcio ⁊ nos peculiariſ here ditas ſua. Dicimus em̄ porcio mea do mine. Et ille nobis. Opus manuum mearum tu es hereditas mea iſrahel. Si ergo porcio noſtra ip̄e omnipotēs deus eſſe dignat̉ quid rogo diuiciarū genus quippiā valebit acquirere. qd̓ ſu per hunc ſingularē theſauꝝ merito de beat cumulare. Theſaurus nāqꝫ ille hu iuſmodi. vt ſi ſolus ſit om̄es ī illo di uicie valeant veraciter poſſideri. in pec tore nāqꝫ iheſu omnes theſauri ſapien tie ⁊ ſcientie ſunt abſconditi. Si vero alienas ac peregrinas diuicias ſuper hunc is q̄ potit̉ ꝯſtipare voluerit illi co vilis ⁊ ignobilis copie dedignatur omnino ꝯſorciū ⁊ īdigni ꝯtubernalis īpaciēs dū retineri putat̉ amittit̉. at qꝫ hoc mō exfruſtrati auolat manibus poſſeſſoris nemo em̄ pōt deo ſeruire ⁊ māmōe. qͣ ꝓpter O monache vis ī tuo loculo recōdere criſtū. excute priꝰ nū mū. neqꝫ em̄ in vno receptaculo ꝯgrue ſociāt̉. nā ſi vtrumqꝫ ſimul īcluſeris. alteꝝ ſine altero vacuus poſſeſſor inue nies. Quanto quippe in egenis mūdi lucris copioſior fueris. tāto a veris di uicijs erūpmoſius inaneſcis Nūmus ſi eſt. in aliena ꝓtinus iura cedat vt va cuam tui pectoris archaꝫ criſtus īueni at magnus nāqꝫ hoſpes ī diuerſorij tu querit anguſta deſcēdere. atqꝫ idcit eo ſolus vult ⁊ ſine conſortibus habitate Quem em̄ celi terreqꝫ non valet vaſti tas capere. quo pacto ī exiguo tui cor dis āgulo niteris illi peregrinos ad eo habitādū ſocios adhibere. Cedat tel rena pecunia. vbi celeſtis theſautus admittitur. vacet excedra cordis qͥ te leſti mercimonio poſſit impleri. Pl deat ergo te o miles criſti ꝑitura ī ſpe ſeculo facultate diteſcere. ne in futut. cogaris nudus et inops mendicate Hec petrus damiani. Pauci ergo ſū tales qui ita renūciant ſeculo vt criſis poſſint poſſidere. oportet nāqꝫ valdeꝰ lienū illū eſſe a peccato ⁊ a mundi co piditatibꝰ ac ceteris vicijs. cuius fo cio debet eſſe criſtus. vnde dicit beatu Ambroſius. Quā rarus interris qͥp poſſit dicere porcio mea dn̄e. qui alſe nus a vicijs. qui ſegregatus a labe cati. qui nihil habeat commune cuꝫ culo. qui nihil ſibi mundi vendicet a nō ſit corporaliū poſſeſſor cupiditati quem nō inflammat libido. nō ſtima lat auaricia. nō etiaꝫ luxuria d̓coſolꝰ nō ſternat ambitō. nō maceret īuiolꝰ nō negociorum ſeculariū aliqua colꝰ ſollicitet. hec Ambro. Qui vult deulꝰ poſſidere renūciet vicijs ⁊ mundo ſit deus eius porcio ac poſſeſſio. ⁊ talꝰ ſe exhibeat ꝑ vite ſanctimoniaꝫ. vtꝰ us delectātur habitare in eo qꝛ neſꝰ poteſt poſſidere deū niſi ip̄e prius ſideatur a dn̄o. De hoc dicit bea. ride Ille quem poſſidendi delectat amd tio. deum qui poſſidet omnia qde eꝰꝰ auit. expedita mēte poſſideat. ⁊ inꝰ habebit qd̓cūqꝫ habere ſancte dei rat. Sed qꝛ nemo poſſidet deū mꝰ poſſidetur a deo ſit ip̄e primitꝰ pol Liber .II. Diſt. I Ca. IX. nō dei ⁊ efficiat̉ ei deus poſſeſſio ⁊ por tio Et quid pōt eſſe felicius eo cui effi titur ſuūs ꝯditor cenſus. ⁊ hereditas cſe dignatur ip̄a diuinitas. Deinde Ili vltra querit cui om̄ia ſuus ꝯditor iſt. aut qͥd ei ſufficit. cui ip̄e nō ſufficit Hunc poſſidebat ⁊ ab eo poſſidebat̉ ſiſe qui dicebat in ſpiritu porcio mea oſſe Et dn̄s pars hereditatis mee ⁊ ca ſcis mei Sꝫ ⁊ ip̄e cū dicit filij leui nō habebūt ꝑtem inter fratres ſuos. ego bſis porcio eoꝝ. ibi ſatiſ oſtendit ꝙ hi ſui terrenas hereditates ꝯtempſerūt porcioneꝫ domini mereantur ſpeciali et poſſidere. cuius ditati muneribus omima que p̄clara habētur in hoc mū d faſtidiunt ⁊ ip̄ꝫ poſſidere ⁊ ab ip̄o poſſideri. eo ſolo ꝑfrui atqꝫ illa adhi tete inſeparabiliter concupiſcūt. Un̄ atur intelligi. ꝙ qui bona tꝑalia ⁊ ſe cali gaudia peritura ſectatur. ac dili pit. que ⁊ quanta ſit diuine dulcediniſ nūltītudo nō didicit. Ergo q̄ vult de inn poſſidere. renunciet mundo. vt ſit eus eius poſſeſſio. Propterea enim deſuſt cultores ſuos deus omnibꝰ reni rate. ꝓpter que diligitur mundus. v tciuſa mūdi cupiditate. diuina ī eiꝰ rtitas poſſit augeri l̓ ꝓficere. hec Au. P Oportet ergo illū hominē amo in teꝝ tꝑaliuꝫ vincere. qui in deo de fetat delectari. qꝛ quanto quis vali ns ꝑ affectum inordinatū inclinar t ad īſima. tanto magis frigeſcit ad mma. Affirmat hoc beatus gre. xvii ro. ſic dicēs. Qui terrenaꝝ reyamo vincit̉ in deo nullatenus delectatur ſe ſinē delectatōe anima nō pōt. naꝫ t in infimis delectatur aut in ſūmis equanto altiora ſtudeo exercet̉ ad ſū ra tanto maiori faſtidio torpeſcit ad mma. quantoqꝫ acriori cura inarde et ad īſima. tanto tepore dānabili fri deſcit a ſummis. vtraqꝫ em̄ ſimul ⁊ equaliter amari nō poſſunt. hec grego. Ut ergo amor diuinus robuſtius ī cor de accendatur. neceſſe eſt vt omnia ter rena ꝑ ꝯtemptum a mente excludāt̉ vn̄ bea. Auguſtinus. tunc diuini amo ris in vnum collecta incendia felicit̓ roborātur ſi vno ſolo adamoto. cetera omnia cōtemptui habita excludātur. Q Notandū etiā ꝙ ꝓſpera huius mundi ſunt timenda nā ſucceſſus reꝝ tꝑaliuꝫ eſt eterne dānatōis indicium qꝛ difficile eſt vt p̄ſentibꝰ quis ⁊ futu ris ꝑfruatur bonis. vt dicit bea. greg. Succeſſus iſte tꝑaliū eſt eterne dāna tōis indiciū. Boni aūt ꝑ aſpera veniūt ad patriam. Et bea. Iherommus. Diſ ficile eſt ymo impoſſibile. vt p̄ſentibꝰ quis ⁊ futuris ꝑfruatur bonis. vt de delicijs tranſeat ad d̓licias vt illic ven trem illic mentē impleat. vt in vtroqꝫ ſeculo ſit primus ⁊ in vtroqꝫ appareat glorioſus. hec Iheronimus. Un̄ cuꝫ deeſt ſubſtantia corporalis. nō eſt do lēdum ſed magis gaudendum. qꝛ tan to liberius ad celeſtē patriā ꝑuenimuſ quanto minus reꝝ tranſeunciū ponde re grauamur. vn̄ bea. gre. Cū deeſt ſub ſtātia terrena. de qua eterno iudici ra cionē ponamꝰ. liberius ad patriā ten dimus. qꝛ quaſi in via pondere care mus. hec gre. Si quis igit̉ vult ſeqͥ ve ſtigia criſti. vendat ſubſtātiā terrenaꝫ ſi quā habet ⁊ nudus nudū ſeqͣtur cri ſtum Ad hoc hortatur bea. heronimus ſic dicens. Si habes ſubſtantiam va de ⁊ vende ⁊ da pauperibꝰ ſi nō habes graui onere liberatus eſ ⁊ nudū criſtū nudus ſequere durum grande diffici le. ſed magna ſunt premia hec Ihero. Qui etiaꝫ vult ⁊ vincere temptamēta maligni ſpiritus diligat pauꝑtatē vt expeditus ab omni onere ⁊ imped im̄ to faciliꝰ poſſit ſuꝑare tēptatōnē. De quo dicit beatus gre. Hudi cuꝫ nudo y. iij. Diſt. II. Ca. IX. .Liber .II. nos luctari oportet. nam ſi veſtitus qui libet cū nudo luctatur. ad terrā deicit̉. qꝛ habet vnde teneat̉. quid auteꝫ ſunt ter tena oīa. niſi q̄dam corꝑis veſtimē ta. Qui ergo ꝯtra alterū ad certamen ꝓperat veſtimenta abiciat ne ſuccūbat Beatus eſt ergo ẜm dictum beati bern̄. Qui poſt illa nō abijt que poſſeſſa one rant. amata inquinant. amiſſa cruciāt quia dum tranſeūtia appetunt deſideri orū ſuorum ſe pondere affligunt. San cti aūt qui tꝑalia non amant. nulla pō dera deſideriorū terrenorum tolerant De hoc beatus grego. vj. mor̄. ſuꝑ illd̓ verbum. homo ad laboreꝫ naſcitur ſic dicens. In hac itaqꝫ vita homo ad la borem naſcit̉. qꝛ carnalis quiſqꝫ dum tranſeuntia appetit. deſideriorū ſuorū ſe pōdere affligit. grauis quippe labor eſt. hanc ipſam pn̄tis vite gloriaꝫ que rere. queſitam qn̄qꝫ ꝑcipere. ⁊ ꝑceptā circūſpectione cuſtodire. Grauius la bor eſt cū hoc magna fatigatiōe appre hendere. qd̓ is qui apprehenderit. noue rit diuſtare nō poſſe. Sancti aūt viri qui tranſeuntia nō amant. non ſolum nulla tꝑalium deſideriorū pondera to lerant. ſed ⁊ ſi qua aduerſa ꝯſurgunt. ī ipſis ſuis preſſuris ⁊ languoribꝰ non laborant. Quid em̄ flagellis durius. et tamen de flagellatis apl̓is ſcriptum eſt ibant gaudentes ⁊cͣ. Quid ergo eo rū mentibus labor eſt. quibꝰ ⁊ pena ver berū labor non eſt. Homo ergo ad la borem naſcit̉. qꝛ ille huius mundi ve raciter mala ſentit. qui eius bona inhi anter appetit. nam cuius mens ad alta ſuſpendit̉. ſub ipſo eſt quicqͥd exteriꝰ ꝯtra ipſam mouetur. hec grego. Unde magna eſt ſecuritas mentis nihil ꝯcu piſcentie habere rei ſecularis. qꝛ ſi ad terrena adipiſcēda coranhelat. tranqͥſ lum eſſe nullatenus poteſt. Qd̓ tāgit beatus. Gregorius xxij moralium ſic dicens Uagna eſt ſecuritas cordis m hil ꝯcupiſcentie habere rei ſeculatis nam ſi ad terrena adipiſcenda cor tm hyat tranquillū eſſe nullatenus poten quia aut nō habita ꝯcupiſcit vt habeat aut adepta metuit ne amittat. vt dimm in aduerſis ſperat proſpera. in proſti ris formidat aduerſa hūc illucqꝫ qua ſi in quibuſdam fluctibꝰ voluitur ac ſꝫ modos varios rerū alternantiū mula bilitas verſatur. Si vero ſimul in ate ticione ſuperne patrie forti ſtabiſitale animus figitur. minus reꝝ tꝑaliū ẜ turbatōe vexatur. a cunctis quin ternis motibꝰ eādem intentōnem ſu eē quaſi quendam ſecreriſſimuꝫ ſecemꝰ pecijt. ibiqꝫ incōmutatibili inheres mutabilia cuncta tranſcēdens ip̄a ſta quillitate qͥetis ſue in mūdo extra mna dumeſt. Excedit profecto yma omia intētōe ſummoꝝ in cunctis rebꝰ. qua nō appetit. libertate quadaꝫ ſupeſſen ſentit. nec tempeſtates rerū tꝑaliuꝫ ii tus ſuſtinet. quas intuet̉ foras. qꝛ ts rena omnia que concupita mente dr̄ primere poterant. deſpecta ſubia cenꝰ Un̄ ꝑ ꝓphetam dicit̉. Statue tibi ſp culum vt dum quiſqꝫ ſpeculatur ſuma ſuꝑemineāt infima. hinc eciaꝫ ribbꝰ cuc. dicit. Super cuſtodiam meaꝫ ſt bo. Stat quippe ſuꝑ cuſtodiā ſuaꝫ q ē ſolerciaꝫ diſcipline terrenis deſidet a nō ſuccumbit. ſed ſuꝑeminet vt doſ ſemper ſtantem appetit eternitate ia ſit ei omne qd̓ tranſit hec greg. Tªᵐᵐ namqꝫ qui terrenis rebꝰ ꝑamorem ꝰ ſubiacet cum ſubtrahūtur aut amiio tur nō dolet. qui ꝟo eas diligit cuꝫ d late fuerint gemit. vn̄ bea. greg. Vl dolore amittitur quicquid ſine amdꝰ poſſidetur. Que vero ardenter dins mus. habita. grauiter ſupiramus ꝰ lata. nam quāto magis terrena quiꝰ diligit. tanto priuari vehemencius ᵏ Liber ¶Diſt. I Ca. IX. .II. timeſcit ⁊ quāto mens in aſpectu cele ſtiuꝫ fortius figit̉. tanto minus rerum tkalium ꝑturbatiōe vexatur. Dicit eti an de hoc proſꝑ. Boni tꝑalis amiſſio ſt iuſti exercitiū. ⁊ iniuſti ſupplicium. ſꝛ ⁊ iuſtus celeſtium deſiderio captus dinma tꝑalia ſiue habeat ſiue amittat: bimnmno nō ſentit. ⁊ iniquus qd̓ cuꝫ de lectatiōe habuit ſine dolore nō perdit. S facinus inauditum ſuaui iugo xp̄i ꝯtempto ferreū cupiditatis imperiuꝫ coluntaria mentiū indignatōe ſuſcipi nus. ⁊ abiecto dn̄i noſtri leui onere. dō ſubi ectos nō onerat. ſed honorat. n̄ ceprimit omīno ſed ſubleuat. plumbe ani pondus ceruicibꝰ noſtris aggrega mus. quod citius deponi p̄t qͣꝫ ferri qꝛ pſa cupiditas ꝯtemni pōt. facilius qͣꝫ cxp̄ſeri. hec proſper Cauenda eſt ergo ꝯtupiſcentia diuitiarū qꝛ diuitie poſ enſores ſuos non ſaciant ſed magis ir tuant ⁊ cruciant. Und̓ dicit valerius diuitie nō ſaciant ſed magis irritant toſſidentē. Et damaſus nulli eſt dubi mn. qn̄ maior ſit cruciatus auari oīa toſſidētis qͣꝫ pauꝑis penitus nihil ha entis. De eadem pauꝑtate etiam di It ſeneca. Poneſta res eſt ⁊ leta paup .qui cū pauꝑie bene ꝯuenit. diues ē ?ſon qui parū habet ſed qui multa cu pſt pauꝑ eſt. Que ſunt maxime diui re. nō deſiderare diuitias. Quis plu mū habet. is qui minimū cupit. Que raxima egeſtas. auaritia. pecunie im zate oportet nō ſeruire. Utendū eſt di ius nō abutendū. Fortior eſt qui cu ꝯditatē vincit qͣꝫ qui hoſtem ſubijcit. tem difficillimum ſeipſum vincere recuma nō faciat auariciā ſed irritat. do ſemꝑ indiget pecunia. mihi crede totes eſſe diues ⁊ felix. Scire vti va liptate maxima felicitas eſt. Mul reſt nō corrūpi diuitiarū ꝯtubernio. dagnus eſt ille. qui in diuitijs pauꝑ eſt FIemo alius eſt deo magis dignus qͣꝫ qui opes cōtēpſit hec Seneca. In felix ergo eſt qui inheret diuicijs ⁊ re bus tranſitorijs que diu cū homine ꝑ manere nō poſſunt. nam fallaces ſunt ⁊ ſe diligentes decipiūt. vn̄ bea. greg. Fallaces diuicie ſunt. q̄ nobiſcū diu permanere nō poſſunt fallaces ſunt. q̄ mentis noſtre īopiā nō expellūt. So le autem diuicie ſunt. que nos diuiteſ virtutibꝰ faciūt Si fratres cariſſimi diuites eſſe cupitis. veras diuicias a mate hec greg. R Uere auteꝫ di nicie ſunt ſancte ꝟtutes. que homineꝫ in ꝯſcīa diuiteꝫ faciunt. De talibꝰ di uicijs dicit beatus aug. Bona conſciē tia. iuſticia. miſericordia. caſtitas ⁊ ſo brietas. qui talibꝰ rebꝰ plenus eſt. di ues erit. etiaꝫ ſi de naufragio nudus exierit. hec aug. Et beatus Bernardus Filij Adam. genus auaꝝ ⁊ ambitioſū audite. qͥd vobs cuꝫ terrenis diuicijs et gloria tēꝑali que nec vere nec veſtre ſunt. Uere diuicie nō opes ſunt ſꝫ vir tutes. quas ſecum portat conſcīa. vt ī perpetuum diues fiat. hec Ber. Tales igitur diuicie nobis deſiderande ſunt que animam ornant. id eſt ꝟtutes ſunt quibꝰ nemo habūdare poteſt niſi priꝰ renunciet carnalibus diuicijs De hoc dicit Proſper. ille nobis ābiēde ſunt diuicie. que nos ornare poſſint. vt ſūt diuitie virtutū. patrimonium em̄ cor dis diuicie ſunt incorruptibiles moꝝ quibꝰ non habundant niſi qui carnali bus dinicijs ex corde renunciāt. hec ꝓ ſper. He ſunt diuicie videlicet ꝟtutes quas debet vnuſquiſqꝫ cū diligenti ſtu dio ꝯquirere qꝛ ẜm dictum beati Ber Nulla paupertas ꝑnicioſior eſt qͣꝫ pe nuria virtutum. vn̄ valde cauenda eſt auaricia. que homines agitat ⁊ nulluꝫ quietum eſſe ꝑmittit. qꝛ nō habentes diuicias cupiditate torquentur. poſſi y. iiij. ¶Diſt. .ij. Ca. IX. Liber .II. dentes vero eas ſollicitudine cruciāt̉. Idcirco amāde ⁊ requirēde ſunt vir tutes. qui ſe poſſidentes beatos effici unt Un̄ maximus. Cūctos quippe ho mines. quos agitat auaricia. nullū de his quietū eſſe ꝑmittit. Hi em̄ qui ni hil habent cupiditate torquent̉. illi qͥ diuiciaſ poſſidēt. ſollicitudīe cruciāt̉ Quid igit̉ fratres putatis habere auri diuicias. Ego dixerī maiores eſſe di uicias. nō hr̄e aurū. Precioſior enim mens eſt. que auꝝ deſpicit qͣꝫ que auꝝ requirit. Maiores plane ſunt diuicie nō habere auꝝ. ſed auꝝ hn̄tibꝰ emine re. Qui em̄ ꝓprijs habūdat bonis ſecu litheſauros nō requirit. Bona em̄ pro pria. honeſtas. ſobrietas. miſericor dia. caſtitaſ. que bona om̄ia auro ſunt magis p̄cioſa. quibꝰ argēti vaſa com parari nō poſſunt. Honeſtas vero non emit̉ ſed acquirit̉ qꝛ nō ꝯſtat p̄cio ſꝫ virtute hec Maximus. Un̄ diues in conſcīa ſecurius quieſcit ī terra qͣꝫ di ues in purpura teſte beato Aug. ¶ S Notādū ꝙ tripl̓x ē abrenūciatō quā deſcribit hugo. de ſancto victo. Expo nens illud. Exi de terra tua et de cog natōe tua ⁊ de domo patris tui ⁊c̄. ſic d̓t De terra noſtra eximꝰ qn̄ ea q̄ foriſ poſſident̉ terrena bona derelīquimꝰ. De ꝯgnatōe noſtra eximꝰ qn̄ vicijs q̄ in nobis ⁊ ex nobis nata ſunt renūcia mus. De domo patris noſtri eximus qn̄ mundū omneꝫ ⁊ ea que in mundo ſunt. ꝓrſus a cogitatōe noſtra ſeq̄ſtra mus. ⁊ omnē anī intētōꝫ ī ſola eter na defigimus. hec Hugo. hec auteꝫ tri plex abrenūtiatio ſpecialiter ꝑtinad monachos ⁊ ad religioſas ꝑſonas. in qua virtute tenēt̉ ſe exercere ⁊ cū om̄i ſtudio ꝓut valēt et dominꝰ donauerit ad impſere. vnd̓ pafuncius abbas in collatione ſua ſic dicit. De abrenūtia ciouibus diſſerētiū ꝯdiciones tres eē et patrū traditio. ⁊ ſanctaꝝ ſcriptuta tuꝫ demōſtrat anctoritas. quaſqꝫ vnū quēqꝫ noſtrū om̄i ſtudio oportꝫ ad im plere. Prīa eſt. qͣ corꝑal̓r vniuerſas diuicias mūdi facl̓tateſqꝫ ꝯtēnimus Secūda qua mores et vitiā affectuſc priſtinos animi carniſqꝫ reſpuimus Tercia qua mētem noſtrā de p̄ſentibꝰ vniuerẜ ⁊ viſibilibus euocātes futūt a tm̄mō ꝯtēplamur. ⁊ que ſunt inuinb lia ꝯcupiſcimꝰ Que tria vt ſil̓ ꝑficiat ec̄ Abrahe legimus dn̄m p̄cepiſſe cū d̓t ad eū Exi de terra tua ⁊ d̓ ꝯgnatōe tua ⁊ d̓ domo patris tui Primū dix i d̓ terra hoc ē de facl̓tatibꝰ mūdi hui ſe pibꝰqꝫ terreīs. Scd̓o de ꝯgnatōe tua id eſt conuerſatiōe tua ⁊ moribus ve cijſqꝫ prioribꝰ. que nobis a noſtra ſa tiuitate coherentia velut affinitate eſ daꝫ ⁊ ꝯſanguinitate cognati ſunt ved cio de domo patris tui. id eſt omni mm moria huius mūdi. que oculoꝝ occut rit obtutibꝰ. quod ita fit. cum mortuiꝰ cati cū criſto ab elementis mundi ho ius ꝯtemplamur ẜꝫ apoſtolū iā nō ea que vident̉ ſed que nō vident̉. que em vident̉ tꝑalia ſunt. que aūt nō videi tur eterna ſunt. Et exeuntes corde oꝰ hac tꝑali ac viſibili domo in illā qͦ ia mus ꝑmanſuri noſtros oculos meme qꝫ dirigamus. qd̓ tunc implebimus cū in carne ambulantes nō ẜm catu militare ceperimus dn̄o. iam beatra poſtoli ſententiā oꝑe ac virtute clama tes noſtra cōuerſatio in celis eſt. Heē pafuncius. Qui igit̉ vult frui eciamꝰ in preſenti vita dulcedīe dei ⁊ ī ſeme ipſum ſpiritum ſanctū ſuſcipere. no ſolū debet om̄e terrenū ⁊ qd̓ delectatꝰ ſeculo ꝯtemnere. verū eciā ſeipſuꝫᵐꝰ negare ac cōtemnere. de hoc dicit der Augu. ꝓcedat ſpiritus ſanctus in m diuꝫ ⁊ dicat amatori ſuo. vis me ſtp volo ꝯſemne qu̓ cūqꝫ jexrerū cuſbi ¶Diſt. I Ca. IX. Liber .II. patum feciſti. quid amplius. ꝯtemne quodcūqꝫ delectat. ꝯtēpſi. adhuc pa tum feciſti. Et dixit amplius ꝯtemne te ip̄ſum. ꝯtempſi. iā ml̓ta feciſti. ſic nnueniſti me hec Aug. valde nāqꝫ pla cei deo talis humiliatio. quādo homo ipter deū ꝯtēnit ſeipſum vnde Beda t ſullas deo gratas hoſtias ymmola nus. niſi libi in ꝯtemptu noſtri ac vi ipenſione humili placeamꝰ. dicit de roc fortunatus Ad hoc vt criſto digne ctulam. digne viuā neceſſe eſt. vt pro celſto me viuaciter totaliter ꝯtemnam ſe ſiemo criſtum ſequit̉. niſi carnē ſuā ctucifigat. nemo autē ſe crucifigit ho mnū niſi ꝑ ſuijpſius felicē ꝓbabilēqꝫ ꝯlemptū hec fortunatus T Unde ſni ꝑfectus monachus eſſe deſiderat portet vt nō ſolū renūciet omībꝰ que toſſidet. ſed eciam vt moriat̉ mundo riemetipſum abneget. teſtat̉ hoc bea lus Sheronimus qui ſic dicit Si qͥs ꝑlſigit criſtū. ſi quis verus eſt criſtia s ſpecialit̓ ſacerdos ⁊ monachus quo tamqͣꝫ in ſpeculo relucꝫ ꝑfectio Inn ſolum renūciet omnibꝰ. que poſſi prt ſed eciā abnegꝫ ſemetipſum ita vi rortuls ſit toti mundo. oportet nāqꝫ dininem. qui capere vult ꝑfectioneꝫ rrenere. ita mortuū eſſe mūdo vt tā q̄ rortuus nichil de rebꝰ ſecularibꝰ ſer vt. ita vt cū apl̓o dicat Noſtra ꝯuer no in celis eſt Itaqꝫ nos oportꝫ per rtas tribulatoēs acq̄rere regnū dei rtant in via qui ꝑ diuicias ⁊ deliti eſellinant ite. Signū manifeſte dā tionis eſt in hoc mundo ſua bn̄ pla aliquem aſſequi. ⁊ a mundo dili gi cIheronimus Circa qd̓ Scien n ꝙ qͣꝫuis ꝯtēptores mūdi ⁊ ꝑfec li. v ſorem qraciā ⁊ habūdācioreꝫ ꝯſola ꝓpter excellentiam meriti copi lo piritualis dulcedīs a dn̄o p̄cipi r ꝓpter hoc tamen nō priuant̉ eciā minus ꝑfecti. qꝛ peccatores poſt emē dationem vicioruꝫ. poſt executionem bonoruꝫ operuꝫ. conſolationem anīe ſue ⁊ graciam eciam ipſi ꝯſequuntur a domino. Minor tamē eſt illo qui ſe per contēptū mundi ⁊ tꝑaliuꝫ rerū ſe gregat a mūdo. De hoc yſaac abbas ſirie ſic dicit. Eſto liber a multa ſolli citudine corꝑis. rerūqꝫ ꝑturbatōe. vt delectabilem deguſtatiōꝫ in anīa tua deguſtes per dulcem ꝯſideratōꝫ. que exuperat omnem ſenſum. ⁊ ſenciat eā anima perſeuerando in ipſa. niſi enim homo deſtruat a corde ſuo ſollicitudi nem ſecularium preter neceſſarium v ſum nature. ac dimittat dominū cura re de ipſis. ſpiritualis ebrietas in ip ſo non mouebitur. ⁊ conſolatōnem il lam non ſenciet de qua erat apoſtolus conſolatus quando dicebat. Noſtra conuerſatio in celis eſt. Et iteꝝ Uiuo ego iam non ego. viuit vero in me cri ſtus. Hec autem dixi. non ſuccidens ſpem ita videlicet ꝙ niſi quis attīgat ſummitatem perfectōis non prome reatur graciam dei aūt ſibi conſolati onem inueniat occurrentem. In veri tate em̄ cum aliquis cōmiſſa publica uerit ⁊ ab eis ſe elongauerit omnino. et acceſſerit conſtanter ad bona in mo dico tempore ſenciet auxilium. ꝙ ſi ꝑ ſeuerauerit aliquantulum inueniet cō ſolationem anime ſue. et remiſſioneꝫ peccaminum conſequetur. ⁊ habūdā ciam recipiet bonorum. et gratia dig nus fiet. Uerumtamen minor eſt illo in comparatione apud perfectionem qui ſeipſum ſegregat a mundo. et īue nit in anima ſua beatitudinis ſecretum et cōprehendit illam rem pro qua cri ſtus aduenit hec Hſaac Abbas U ¶ Unde notandum ꝙ duo ſunt geneta iuſtoꝝ Sunt nāqꝫ nōnulli qui ſic celeſtia appetūt vt tamē a terrenoꝝ Liber Diſt. II. Ca. IX. .II. Lib ſpe minime diſtant patrimonia ⁊ res ſi bi a domino traditas ad neceſſitatem ſibi poſſident. et tamen ad res ipſas quas poſſident ex deſiderio non obli gantur. Et ſunt nonnulli qui ad ꝯpre hendēdū culmē ꝑfectōis accinctiter rena derelinquunt. rebꝰ habitis ſe nu dant ⁊ ꝯſolatiōꝫ de exterioribꝰ habere nolunt. De talibꝰ beatus gre. viij. mo. exponens illud. Deſperaui neqͣqͣꝫ vl tra iam viuam ſic ait. Sunt nonnulli iuſtoꝝ. qui ſic celeſtia appetunt. vt tam̄ a terrenorū ſpe nō frāgātur. largita di uinitꝰ patrimonia ad neceſſitatis ſub ſidiuꝫ poſſidēt. honores tꝑalit̓ īpen ſos tenēt. aliena nō ambiunt. ſuis lici te vtuntur qui tn̄ ab eiſdem rebꝰ quas poſſident alieni ſunt qꝛ adhuc ipſa q̄ poſſidēt ex deſiderio nō tenēt. Et ſunt nōnulli iuſtoꝝ qui ad ꝯp̄hēdendū cul men ꝑfectōis accincti dum altiora ī terius appetunt exterius cuncta derelī qunt. qui rebꝰ habitis ſe nudant. glo ria honoris expoliant. qui in terreno rum deſiderio ꝑ aſſiduitatē ſe anī me rore afficiunt. habere de exterioribus conſolatōꝫ nolunt. qui ī terrenis gau dijs dum mente appropinquunt. vitā in ſe funditꝰ corꝑe delectatōis necant talibꝰ namqꝫ ꝑ pauluꝫ dicit̉. Mortui em̄ eſtis ⁊ vita veſtra abſcōdita eſt cū criſto in deo. Hoꝝ voces pſal. expreſſe rat cū dicit. Concupiſcit ⁊ deficit ani ma mea in atria dn̄i. Concupiſcit em̄ ſed nō deficit qui iam quidem celeſtia appetit ſꝫ adhuc a terrenoꝝ delectatōi bus minime laxat̉. Concupiſcit ꝟo et in dei atria deficit qui cū eterna deſide rat in amore tꝑaliuꝫ nō ꝑduxat. hinc veritas dicit. Si quis vult venire poſt me abneget ſemet ip̄m. Bene ergo di citur. Deſperaui ⁊cͣ. Iuſtiſ quippe pro prium eſt deſperare pn̄tis vite bona. electōꝫ deſerere. manſura querere. ⁊ ī rebꝰ tꝑalibꝰ fiduciā nō habere qui ſec agens neqͣqͣꝫ ſe vltra viuere aſſerit. qͥꝛ vicꝫ viuificatrice morte quotidie a v ta ſe paſſionis occidit. hec gre. Et qͥdꝰ verbis colligere poſſumus ꝙ viriqꝫ ſa ſti placent deo ⁊ retinēt licita terrena quibus tn̄ ꝯceſſum eſt vt ſecularibus vel alijs dūmodo illas nō p̄ponat deo vel qui ꝯtem nūt ꝑfecte mundū ⁊ abte nunciant ꝓprietati. vt ſunt monachiꝰ om̄es religioſi. qui fugiētes ſeculo ſo lum deum ⁊ celeſtia diligūt. multo mꝰ gis tn̄ acceptiores ſunt deo iſti. qͥ ꝯte nentes ⁊ relinquentes omnia ſecuꝰ ſunt criſtum. qͣꝫ illi q̄ poſſidentes tel renā ſubſtāciā ⁊ elemoſinam faciete ⁊ a prauis oꝑbꝰ ſe cuſtodiētes vſndꝰ ⁊ ꝯuerſantes in ſeculo. qꝛ qu̓i ſauda dabiliter conuerſantur in hoc ſecuo amici dei ſunt. Qui ꝟo ꝯtemnūt mulꝰ dum ⁊ ea que in mūdo ſunt ⁊ ſoli ce adherere ꝑ amorem ⁊ vacare ꝑ comꝰ platōꝫ deſiderant. cariſſimi dn̄i nōdꝰ pantur ⁊ ſunt. Et iſta tangit bea s. ſuꝑ cantica exponens illud dictū. 6 medite amici ⁊ bibite ⁊ inebriamin cariſſimi ſic dicit. Qui comedūt al ci qui vero bibunt ⁊ inebriantur cat ſimi eſſe ꝑhibent̉. In quibꝰ verbis t telligi dat̉ ꝙ in hoc loco ꝯmedetes num eſt. ſed bibere ⁊ inebriari ami bonum eſt. Sunt nimiꝝ quidā in ial cta eccleſia. qui ſic diuina audiumt ꝰ celeſtia pluſqͣꝫ terrena amare diſca pro eoꝝ deſiderio multa pauperibꝰ ſꝰ buant. a prauis ſe operibꝰ cuſtodiam nulla aliena violenter rapiant eccleꝰ predicatōꝫ libenter audiāt. Fide ſe ſ ſtruāt quam ⁊ operibus ſanctis ex oiꝰ tāt ⁊ cū vxores habeāt. ꝑ ignora na ant ⁊ ſuas res diligāt. qͣꝫuis his diꝰ deū p̄ponant. Hi profecto ꝯmedoꝰ amici ſūt. ⁊ ſcrāꝫ ſcripturā audicis tl̓eꝫ t̓ſctōꝫ ſibi aſſumūt vt fiad iplꝰ ¶ Diſt. II Ca. IX. Liber .II. mam refectōis adhuc nō reſurgūt. ta inen ẜm modū ſuum ꝑfecti in p̄ceptiſ biuſnis ſine crimine viuūt. Sunt ꝟo dſū qui tanta auiditate ſcripturaꝫ au diūt vel legūt vt protinus cūctis operi dus abdicatis ſola celeſtia ambiāt pa tentes. vxores. dn̄os. filios ⁊ omnia tanſitoria abijciunt. ſolūmō criſtum equi ⁊ amplecti ꝯcupiſcūt. eius deſi cetio ſe affligūt ieiunijs. afficiūt lacri ms. exercent meditatōibꝰ diuinis. ſo ⁊que ſunt eterna cogitāt. ꝯtēplatōi dis vacant ad hoc laborātes vt ea que cito ſunt obliuiſcētes in āteriora ma dis ſe extēdāt. quo ꝓfecto iſti qͥd alid̓ rdunt niſi bibētes īnebriāt̉ vt dū om ra terrena ꝑ deſideriū obliuiſcūt̉. iu ⁊ ſponſo celeſti non tm̄ amici vocari nſeteāt̉ ſꝫ ec̄ km̄i hec gre. X Tales rraꝫ piri ꝯtēptores mūdi ⁊ ſequaces tiſūi qui ꝓpter amorē dei in hoc ſecu magnā penuriā ſuſtinent ⁊ aduerſa paciunt̉ in extremo cū dn̄o iudices ve eiit̉. ⁊ ceteros cū dn̄o iudicabunt. de teatus gre. x. mo. exponens illud. ammpas ꝯtempta apd̓ cogitatōes di nſic dicit. Sepecōtingit vt iuſtus nū eternā felicitatē ducit̉. cōtinua caduerſitate deprimatur nō hūc re urhabūdantia fulceat. nō dignita dſoria honorabilē oſtendat. nulla oſequenciū frequēcia ſuppetat. nl̓ dē hūanis oculis veſtiū pōpa ꝯpo a cunctis ꝟo deſperatus cernitur. pulus mūdi gratia īdignus eſtima ſ⁊ cuꝫ an̄ occultis iudicis oculos roꝰ emicat. vite meritiſ choruſcat rotari metuit. deſpici non refugit. bus ꝯtinētia afficit. ſola in anīo di pigueſcit mētē ſꝑ ad parīaꝫ p̄ꝑat ꝑ ſuſticia de ꝑceptis ꝯtūelijs exul anlictis ex corde ꝯpatit̉. de bono pſperitatibꝰ quaſi de ꝓprijs letat̉. pabula in mēte ſolicitꝰ rumi nat. ⁊ inquiſitus a quolibet eloqui dul citer nō ignorat. Dene ergo iuſti ſim plicitas ⁊ lampas eſſe d̓r ⁊ ꝯtempta quia interius lucet. ardet flāma carita tis. foris nulla gloria reſplēdet deco ris. Lucet ergo ⁊ deſpicit̉ qꝛ flagrans virtutibꝰ ab eis non eſtimatur. Men tes quippe carnaliuꝫ penſare bona nō valent niſi que carnaliter vident. Sꝫ notanduꝫ qd̓ ſequitur. parata ad tem pus ſtatutū. Statutū quippe contemp te lampadis. tempus eſt extremi iudi cij p̄deſtinatus dies. quo iuſtus quiſqꝫ qui nūc deſpicitur. quāta poteſtate ful geat demonſtrat̉. Tunc em̄ iudices cū dn̄o veniunt. qui nunc ꝓ deo in iuſteiu dicantur. tunc eoꝝ lux tanto lacius e micat. quanto eos nunc manus per ſe quentiū durius anguſtat. tunc repro boruꝫ oculis pateſcet ꝙ celeſti poteſta te ſubnixi ſunt. qui terrena ſponte om nia reliquerūt Un̄ electis ſuis veritas dicit. Uos qui ſecuti eſtis me ⁊ cetera Quia quiſquis ſtimulo amoris diui ni excitatus hec poſſeſſa reliquerit. il lic proculdubio culmen iudiciarie po teſtatis obtinebit. vt ſimul iudex cum iudice veniat qui nunc conſideratōne iudicij ſeſe ſpontanea pauꝑtate caſti gat ⁊ tales veritas iam nō famulos ſꝫ amicos denunciat dicens. Iam nō di cā vos ſeruos ſed amicos meos. Quo ciens itaqꝫ nūc pro amore veritatis ſe ſe humilient libenter tot tunc in iudi tio lampades choruſcant. Dicat igit̉ lampas ꝯtempta ⁊ cetera. quia vniuſ cuiuſqꝫ anima velut abiecta contemni tur. dum degener inferius gloriam nō habet. ſed admirabilis cernitur duꝫ de ſuꝑ fulget. hec gre. A Hotādū ec̄ ꝙ ſūt q̄ ſūt paꝑes rebꝰ ⁊ non ſpiritu. qͥ li benter diuites eſſent ſed non poſſunt vt ſunt pauperes mundi ⁊ tales non ſunt beati qꝛ qͣꝫuis pauperes ſūt ī ſub Diſt. II. Ca. IX. Liber .II. ſtantia terrena. auariſſimi tamen ſunt in inordinato affectu. De talibus ſic dicit baſilius. Non omnis quem pau ꝑtas premit beatus. ſed qui criſti pre ceptū mundanis pretulit opibus. plu res em̄ ſunt pauꝑes in ſubſtantia. aua riſſimi vero ẜm affectū. quos nō ſaluat pauꝑtas. ſed affectus damnat. hec baſi lius. Unde illi ſunt ſoluꝫ beati. qui eſu riem ⁊ pauꝑtatē patiunt̉ ꝓpter regnū celoꝝ. teſte beda qui dicit Qui ꝓpter di uitias hereditatis chriſti. ꝓpter paneꝫ vite eterne. ꝓpter ſpem celeſtiū gaudi orū fletus eſurieꝫ pauꝑtatemqꝫ deſide rat. beatus eſt. Multo aūt beatior. qui has virtutes īter aduerſa amplecti n̄ trepidat. hec beda. Qui igit̉ pauꝑes eſ ſe veraciter volunt. neceſſe eſt vt hūili tatem pacientiāqꝫ in ſua penuria habe ant. qꝛ ſicut hūilitas facit diuites pau ꝑes ſpiritu. ita ſuꝑbia facit pauꝑes di uites ac ſuꝑbos mentis affectu. Unde dicit beatus aug. Pauꝑ in multis diui cijs ē. diues humilis ſpiritu. nihil ha bens quaſi diues pauꝑ ſuꝑbus mentis affectu. Dicit etiā de hoc caſſiodorus Pauꝑes dei ſunt qui mūdana ſuꝑbia derelicta. humilitati ſe ꝑ omnia tradi derunt. Nam ⁊ ſi pauꝑ ſuꝑbiat. nō eſt dei pauꝑ. ⁊ ſi locuples humilitatē di ligat nō eſt ſeculi diues Uolūtates em̄ taliū ſunt inſpiciēde nō noīa. hec caſ ſiodorus B Un̄ habere diuitias n̄ eſt pctm̄. ſed ſeruire diuitijs ꝑ affectuꝫ inordinatū eas diligere. De hoc dicit quedam gloſa habere diuitias licitum eſt ſed nō ſeruire. diuitijs eī ſeruire eſt deū negare. Et beatus greg. Non eſt cē ſus in crimīe ſed affectus qui ergo poſ ſidet diuitias terrenas ⁊ nōdum valꝫ eas relinq̄re. vtatur illis licite ad glo riā dei. ⁊ nō apponat animū. vt illas di ligat ꝑ inordinatuꝫ affectum. Ad hoc hortatur. beatus greg. ſic dicens. Foli te fratres poſſidere ꝑ deſideriuꝫ que ę vſum adhuc minime reliquiſtis. ſt in ſolo redemptore figite. ad eternam patriam mente trāſite. Si em̄ nihit ſn hoc mundo amando poſſidētis. etiaᵐ poſſidenda cuncta reliquiſti. hec greo. Nam qui poſſidet diuitias. nec tamꝰ cor apponit. vt illas amet ſꝫ potius ſu ſe calcet eas ſuum affectum ab illisꝰ mouendo. hic talis in corde ſuo ſobꝰ facit deo ſuo. Un de beatus augu. Dio tie ſi affluant nolite corapponere. diꝰ tie ſi abundāt. calca eas. ⁊ ſuſcipe ſy ex deo tuo. cum enim eas ſubter habꝰ ris ⁊ ex illo ꝑpenderis cuꝫ fuerint ſu tracte. non cades. Abſtinemus et s nos fratres a poſſeſſiōe rei priuate a ab amore. ſi non poſſumus a poſſen ne. ⁊ facimus locum domino. nihit e gratius ei poſſumus offerre. qͣꝫ vt diꝰꝰ mus ei illud yſaie. poſſide nos. ſec d gu. Et ſicut malis diuitie impedime ta ſunt ſalutis. ita bonis ſunt adiuꝰ ta ſalutis. quia probis omnia cobe tur in bonum. Und̓ beatus ambro cut diuitie impedimenta ſunt repiꝰ bis. ita probis ſunt iumenta vittulꝰꝰ De hoc dicit quedā gloſa. Si temt lia bona iuſtis ſubtrahuntur. ad h bationem eſt. ſi dantur ad gͣratiato actōnem eſt. quia bonis omīa cobe tur in bonum. hec gloſa. Quicunc go habuerit diuitias. cui tamē coneꝰꝰ ſe ſunt habere. vtatur illis ad nemꝰ tem non ad voluptatem ⁊ hoc in tmꝰ re dei ⁊ magis ſtudeat dirigere antꝰ tū ſuū ſemꝑ ab diligenda eterna bo vt eo expeditius deo poſſit per amo adherere. quia vt dicit origenes: ⁊ us non dilectionem horū quē in mo do ſunt. ſed vſum hominibus de Dicit etiaꝫ beatus aug. Non facus ueniunt̉ qui diligūt bona interior id eſt ad interiorem hominem ptine ¶ Liber ¶ Diſt. II Ca. IX. .II. que ſola diligenda ſunt. ceteris auteꝫ ad neceſſitatē vtendū nō ad gaudiuꝫ aituendū. nā ſi anīa dedita tꝑalibus dolūptatibꝰ ſemꝑ exardeſcit cupidita caſſec ſaciari pōt. ⁊ multiplici erum iola cogitatōe diſtenta ſimplex bonū Aidēte nō ſinitur Un̄ amatores eterni alis eſſe debemus. ſi vni deo ⁊ dn̄o no ſto cupimus inherere. Et ſciēdū ꝙ di t quedam gloſa. Non valent ſimul tanſitoria ⁊ eterna diligi. ergo qui e intatē diligit. tꝑalia in vſu nō ī af ccrū poſſidet hec gloſa. Debet ergo qͥſ d cutam adhibere diligētē. ne tꝑalia dona diligat nec etiaꝫ in eiſdem q̄ ad ꝯum habet fidutiā ponat. nec etiam ī s que ſibi habundāter aſſunt vanā nciam habeat De hoc beatus grego. cr mora. ſic ait. Prius iraqꝫ curan m eſt. ne quiſqꝫ tꝑalia diligat ac de mē ne in eiſdē tꝑalibꝰ q̄ nō ad delec bꝫ ſibi ſꝫ ad vſum retinet fiduciam dalat̉. qꝛ ſunt pleriqꝫ qui ⁊ ſi in rebꝰ cutibꝰ fidutiā neq̄qͣꝫ ponāt. cū tn̄ net ad vſuꝫ neceſſaria habūde aſ tmente tacita letant̉. qͣ in re dubi ſo eſt. qꝛ qͣnto quiſqꝫ minus dolet cint eterna. tanto magis gaudet. nunt tꝑalia ⁊ qui minuſdolet ꝙ de trꝑalia cercius expectat vt aſſint e ena. hec gre. Un̄ ſancti viri deſiderā videte ſpēꝫ ſui ꝯditoris. omnē p̄ s ſeculi habūdantiam inopiā eſti qꝛ menti veraciter querenti deuꝫ eſt in rebus creatis quod ei extra ſaff iciat̉. Qd̓ bea. gre. xxij. mora. ngit dicens. Sancti quippe viri ꝯmus ꝑegrinatōis erūna. qui eam mrappetūt̉. ſui adhuc ꝯditoris ſpe ꝯtemplari minīe finūt̉. omnem pitę copiā inopiā deputāt qꝛ inhil extra deū ſufficit mēti. q̄ cit̉ deū querit. Et plerūqꝫ eis ſua latia ſit vehementer oneroſa. qꝛ hocip̄m grauiter tolerant qd̓ feſtinan tes ad patriam in itinere multa portāt Un̄ ſit vt hec cū indigētibꝰ ꝓximis de uote ꝑtiant̉. electi gͦ de ml̓ta habūdā cia minīe letant̉. quaꝫ vicꝫ ꝓ amore ce leſtis patrimnoij aut largiēdo diſper gunt aut deſpiciēdo deſerūt. hec greg. C Et notandū ꝙ ſunt quidā paupe res ſpiritu ⁊ nō ībꝰ vt qui libēter eēt pauꝑes rebꝰ ſꝫ nō ꝑmittūt̉ qui diuici as nō ꝓ eaꝝ amore poſſidēt ſꝫ ꝓ amo re dei vt cultū dei ꝑ eas amplificēt vel amori ꝓximi ī deo vt ꝓximis in̄ ſub ueniāt vl̓ ꝓ obediētia iucti prīcipatus vt beatus papa Gregori. Et alij ſaucti epiſcopi qui pauꝑes elegerūt eſſe ſed iuſſu diuino aliter ordinatū ē. vt prī cipes terre ꝯſtituerēt̉ ⁊ diſpenſatores reꝝ eccleſiaſticaꝝ ꝓ alijs. ⁊ in ſe pau pertatis ꝓpoſitū nō abiciētes tāto lau dabiliores pauꝑtatis ſectatores. quā to etiam in diuicijs ab eius amore nō ſunt ſeparati. Un̄ dn̄s noſter loculos habebat cui angeli miniſtrabāt nobis per hoc condeſcendens. vt ſicut nos mouendo excitabat ad ſumma. ita no bis etiam cōpateretur ad infima. De hoc dicit beatus Auguſtinus. Quare criſtus habuit loculos cui angeli mi niſtrabant. niſi quia eccleſia ipſius lo culos erat habitura. oportebat em̄ vt vnus mediator dei et hominum ſicut nos excitauit ad ſumma ita nobis con pateretur ad infima. habebat enim do minus loculos ⁊ a fidelibus oblata cō ſeruans in ſuorum neceſſitatibus. ⁊ a lijs indigentibus tribuebat. tunc pri mum eccleſiaſtice pecunie forma inſti tuta eſt. vt intelligeremus quod prece pit non eſſe cogitandum de craſtino. non ad hoc fuiſſe p̄ceptū vt nihil pecu nie ſeruaretur a ſanctis ſed ne ideo ꝓp ter iſta ſeruiatur ei. et propter inopīe rimorem iuſticia deſeratur. hec beatus Liber .II. Diſt. II. Ca. IX. Auguſtinus. Ex quibꝰ verbis collige re poſſumus ꝙ ſerui criſti nō ſolū poſ ſidebunt celeſtia ſꝫ etiā in p̄ſenti terre na ꝓ vſu neceſſario. ⁊ iō vtuntur his rebꝰ. tāqͣꝫ nō vtentes. qꝛ in gloriaꝫ dei omnia faciunt. qd̓ ꝓbat beatus Bern̄. ſic dicens. non putent diuites huius ſeculi fratres criſti ſola poſſidere cele ſtia. qꝛ ſola ea audiunt in promiſſione poſſident ⁊ terrena. ⁊ quideꝫ tāqͣꝫ ni hil habentes ſed omnia poſſidētes nō mendicātes vt miſeri ſed vt deū poſſi dentes. eo pro certo magis deuꝫ quo minus cupidi. Deniqꝫ fideli homini totus mundus diuiciaꝝ eſt totus pla ne. cui tā aduerſa qͣꝫ ꝓſpera ipſius eq̄ omnia ſeruiunt ei ⁊ cooꝑantur in bo nuꝫ. Ergo auarus terrena eſurit vt mē dicus. fidelis ꝯtemnit vt dn̄s. ille poſ ſidendo mendicat. iſte ꝯtemnēdo ſer uat. Si habere contingat argētū ⁊ au rum non vtere ꝓ libito ſed pro tꝑe. ſic eris vtens illis quaſi nō vtens hec ber. Nam ſecundū dictū cuiuſdam docto ris nihil habere interdū eſt res neceſ ſitatis. nihil autem cupere eſt res vir tutis. mirabiliꝰ em̄ eſt non inherere re bus poſſeſſis qͣꝫ omnia relinquere hec ille. Hotandū etiā ꝙ ſunt quidaꝫ pau peres ſpiritu ⁊ rebus qui diuicias nō habent nec habere vellent. qui omnia ꝓpter criſtū ꝯtēpſerunt ⁊ reliquerunt. hi tanto feliciores ſunt. quanto a laq̄o cupiditatis elongati. hec igit̉ virtus vicꝫ voluntaria pauꝑtas eſt. quoddā genus martirij. reſte beato Bernardo qui dicit. Felix voluntaria paupertas relinquencium omnia ⁊ ſequētiū te do mine Iheſu. vere martirij eſt genus vo luntaria pauꝑtas Quid mirabilius a liquod martirij genus quid grauius ē qͣꝫ inter epulas eſurire interveſtes ml̓ tas ⁊ p̄cioſas. algere. pauꝑtate p̄mi ī ter diuicias. quas offert mūdus. quas oſtendit malignus. quas ꝯſiderat nō ſter appetitus. an̄ nō coronabit̉ qui nc certauerit hec Ber. D Sed ⁊ toe Notādum ꝙ multū valet ad ꝯtemp tum mūdi ac reꝝ terrenarum ſcequeⁱ memoria mortis. ⁊ meditatō futut o rum tormentoꝝ ſeu gehenne. qꝛ in po iuſmodi qui diligenter meditatus ſu erit de facili cuncta ꝯtemnit Unde s cit beatus Iheronimus. facile cōtem nit omnia. qui ſe ſemper cogitat mot turum. Dicit etiā de hoc Iohannes. abbas montis ſinai ī tractatu de. rr gradibꝰ In veritate xp̄m Iheſum dꝰ ligēs ⁊ in corde ⁊ corꝑe portans. mn ꝰ ritate futuꝝ regnū ꝑtīcipare inquiteꝫ in veritate dolorē de peccatis ſuis ⁊ o fenſionibꝰ ſuis habes. in veritate mne moriaꝫ tormentoꝝ ⁊ iudicij eternt po fidens. in veritate ſui exitus memo. am reaſſumens. nō vlterius cutadꝰ vel ſollicitus erit. nō de pecunijs. de poſſeſſionibꝰ. nō de parētibꝰ. nō o gloria vite p̄ſentis. nō de amicis: de fratribus. nec de terrenis aliquibꝰꝰ vniuerſaliter. ſed omnē ſuā habitus nem ⁊ affectōꝫ omnē ad aliquid psiꝰ onem. omnē de his ſollicitudine exo ciens. ⁊ odiens. inſuꝑ ⁊ ſuam ip̄io carnem nudus ⁊ ſine ſollicitudine abſqꝫ pigritia ſeq̄t̉ criſtū. ad celū ſel per inſpiciet ⁊ inde auxiliū inuocabꝰ ſcd̓m pſalmiſtā. qui dixit. Adheſit al ma mea poſt te. Sed ꝯfuſio maxia c iſtit vniuerſis predicta relinquetio poſt vocationē. ad quam vocauit̉ dedꝰ et nō homo. de aliquo ſollicitari ⁊ ca rare non valent. nobis vtilitatem ſe cere et ꝓdeſſe in hora neceſſitatis no ſtre vicꝫ exitus nēpe iſtud eſt qd̓ diꝰ dixit. Conuerti et aſpicere retto noꝰ eſt aptum inueniri ad regnū celoruſꝰ hec Io. abbas. Ex iſtis igit̉ vbis co ligere poſſumꝰ paucoſ eē mōderno CLiber Diſt. I Ca. IX. .II. qui tes temporales ac mundi gloriā retaciter ꝯtemnant. qꝛ pauci modo re petiūt̉. qui deuꝫ ꝑfecte diligūt ⁊ mor tem corꝑis ſeu tormenta eterna pecca deibꝰ p̄parata veraciter an̄ mentis o tulos ponant̉. nā ſi deum veraciter dili decent ⁊ obitū ſuum ac gehennā ignis ret̓m ꝑfecte attēderent. ꝓfecto res ter enas ⁊ gloriā mūdi ꝯtemnerent nec mmatent. Un̄ quāto quis ꝑfectius di bit̉ deū ⁊ diligencius attēdit ſuū oc aſum ⁊ futuꝝ iudiciū. tanto expedici otemnit mundū. ⁊ ea que in mūdo ant. Quanto vero quis tepidior eſt ī et amore. ⁊ in ceteris iā p̄miſſis. tan detiam negligentior ac tepidior eſt ī Temptū reꝝ tꝑaliū ac ceterarū vani Sciēdū etiā ꝙ pauperta s ſtes ſunt ſpēs. Sunt em̄ qui rebꝰ ealibꝰ egent ſed inuiti. ⁊ hec ſolet vo edeſtas. egent em̄ rebꝰ ⁊ egent bo coſuntate. qua dicius nihil pōt eē ſem dicius bona volūtate. Sed ⁊ rqui rebus habundant ſunt tn̄ pau prtēs ⁊ hec eſt aurea pauꝑtas qꝛ licet uant diuicie. corda tn̄ nolunt appo nec ⁊ illa ꝑiculuꝫ habent. ſapiēs n periculum vitat. Salomon au ſapiens erat. qui nōdeſiderabat tertatem. aliaꝫ qͣꝫ illam que daret tut̉ neceſſaria. que ē illa mediocri Eſt etiā adhuc tercia ſpecies hanc tant phī. frugalitatē. Unde Sene repiſtolis ad lucilluꝫ cū laudaret eruptatē voluntariaꝫ. ſic ait Frugali tem eſt ꝙ voluntaria paupertas. ſunt tres vie ⁊ tres gradus Ege mmed iocritas. diuicie. qui gradi pet illas. pauper. mediocris. ⁊ s. Mediocritas ē via media que rua eſt. qꝛ ducit ad ciuitatē ſum mi bis. a dextris vero ⁊ a ſiniſtris aeſtas ⁊ diuicie. mediocritas tri mul id eſt pauꝑi mediocri ⁊ diuiti meabil̓ ē ⁊ ꝑuia. ī alijs vero dua bus nō ē ſic. in vna em̄ āguſtat̉ ꝑ ege ſtatē. ī alia ꝟo errat̉ ꝑ ſuꝑbiā. nō dico tn̄ ꝙ qͥcūqꝫ diuicias poſſidēt. vel qͥ la borāt egeſtate ad ciuitatē ſūmi regis ꝑuenire neq̄ant. ſꝫ dico qꝛ ſecurior eſt mediocritas tenētibꝰ illā qͣꝫ ſint diui cie vel egeſtas. In p̄cioſa em̄ veſte ſuꝑ bia. In pānoſitate ꝟo aliene rei ꝯcupi ſcētia timetur. mediocritaſ vero quaſi menſura q̄dā ē. Utamur gͦ mediocri tatis mēſura. De hoc fixtꝰ ſic dicit. Si vis cū leticia viuere. noli ml̓ta col ligere. oīe qd̓ plꝰ ē hōi qͣꝫ neceſſe ē ini micū ē illi. Nō amplius poſſideas qͣꝫ vſus corꝑis poſcit. Sufficiēciā ſtude ſeruare. ꝯtētus eſſe mediocribꝰ ſtude hec Sixtus. Sed qꝛ paupertas ē con temptꝰ mūdi ſpecialiter ꝑtinet ad mo nachoſ ⁊ ad ꝑſonas religioſaſ. qͥ abre nūciauerūt ꝓprie volūtati ⁊ fecerūt vo tū paupertatis ⁊ nihil ꝓprij hn̄di nccē eſt. vt qͥlibꝫ religioſus ſtudioſe īuigi let. qtenq hoc qd̓ vouit deo diligenter ad īpleat. volūtariā pauꝑtatē obſeruā do. ⁊ ſe ab omni ꝓprietate cauēdo. vt poſt hāc vitā regnum celoꝝ poſſit poſ ſidere. De quo dicit dn̄s. Beati pauꝑ es ſpiritu qm̄ ip̄oꝝ eſt regnū celoꝝ F Sed notandum ꝙ ſunt nōnulli religi oſi. qui quidem pauꝑes eſſe volūt ſed tamen ſine omni defectu qd̓ ſatis rep̄ henſibile eſt. De quibꝰ d̓r bea. bernar. Uidemus aliquos pauperes. qui pau peres eſſe volunt eo tamē pacto. vt ni hil eis deſit. et ſic diligunt paupertatē vt nullam paciantur inopiam hec ber. Et ſunt nonnulli religioſi qui in rebꝰ paruis vel alijs quibuſcunqꝫ a prela tis ipſorum eis conceſſis vtputa libel lis cultellis veſtibus et ornamentis a lijſqꝫ diuerſis etiam in ſpiritualibus rebus delectacionem inordinataꝫ ha bent ⁊ in talibus ſuperfluitatē diligūt FLiber .II. Diſt. II. Ca. X. quorum affectus per huiuſmodi vanī tates viciatur. quia ſicut aurū habere nō eſt viciū ſed auri cupiditas; ſic ha bere cultellum vel aliam rem non eſt vi cium ſed appetitus inordinatus illaꝝ rerum eſt vicium Un̄ beatus bernardꝰ Non multū diſtat q̄cūqꝫ ſubſtancia vi lis vel p̄cioſa requiratur. dūmodo eqͣ liter ſit corruptus affectus nō cultellꝰ vicium eſt ſed cultelli appetitus. nec aurum vicium eſt. ſeruari cupiditas hec Bernardus. Unde quilibet religi oſus nūc vigilare debet vt nō ſolū ſit pauper habitu ſed eciaꝫ ſpiritu omnē cupiditatē quarūcūqꝫ rerū a ſe exclu dendo vt regnū celoꝝ aſſequi valeat. a domino repromiſſuꝫ. Sic igit̉ habe mus de ꝯtemptu mundi ⁊ de virtute paupertatis. Filius Abita nunc informatōe de ꝯtēp tu mundi et de virtute pauperta tis. que iam virtus ſequatur pauper tatem de hoc cupio edoceri Capitulum X Pater G Cire debes qd̓ poſt ꝯtemptū mundi ſeu pau pertatem ſequitur virtus ſobrietatis quia qui pauper eſt in rebꝰ. ſobrius ē in victu. nam inopes ꝓpter defectum facultatum alimenta delicata ⁊ ſuper flua habere nō poſſunt et iō ſobrie vi uunt. maxime tn̄ hi hoc faciunt. q̄ ꝓp ter criſti amorem diuicias ſeculi ꝯtē pſerunt. Notandū aūt ꝙ ſobrietas eſt virtus. qua corporis alimenta cū mo deratōe admittimꝰ in cibo potū ⁊ ſom no. Sumit̉ etiā pro moderamine ab omni ſuperfluitate. ⁊ in tꝑancia men tis ⁊ corporis. vn̄ dicit̉. Sobria mēſ et ſobrius ſenſus. ſed prout accipitur pro reſtrictiōe alimentorum. illa eſt q̄ et ꝑſimonia vel abſtinentia dicitur. et opponitur vicio gule vel caſtrimargie. que eſt ventris ingluuies. Eſt autem ſobrietas alia medicine. a lia auaricie. alia ypocriſis. alia pauꝝ tatis. alia religioſitatis. medicinam ſit ꝓpter ſanitatem corꝑis ꝯſeruande vel recuperandā. Auaricie. ad ꝑcendo expēſis. ypocriſis pro humana lanoꝰ paupertatis ꝓ neceſſitate pecume te ligioſitatis vero pro virtute ob̓tinei da. ꝓvicio calcādo. ꝓ penitentia ab̉ da. ꝓ edificatōe ꝓximorum. ꝓgiorꝰ eterna ꝓmerenda. pro arduo intene ctu in ſapientia inquirenda. naꝫ ſicd feneſtra obſtructa lino. obtenebramiꝰ vt ſepe videmus. ſic ꝑ ſuꝑhabūdataꝰ intellectus obſcuratur. ꝓpter quod ſ brietas eſt p̄eligenda. Sobrietas ad ſicut omnis virtus tunc ſolū eſt cordeo meritoria. ſi ꝓpter deum principꝰ liter fiat ⁊ ẜm deum. Et Notandūꝫ a homo interior debet regere homninei exteriorem id eſt corpus ꝓprium ⁊ i debet ei ꝓuidere prudenter vt necelꝰ ria ꝓuideat nec aliquid ſupernui m pendat vt nō deficiat ante tempus c penuria vel labore nec laſciuiat et pꝰ bundancia et quiete. Debet aūt imc cio hominis ſollicite circa ſtudium ꝰꝰ brietatis ⁊ diſcretōis inuigilate: q non ꝓpter corpus anima eſt crealaꝰ ui corpus ꝓpter animam. vt illi ſctula cooꝑetur ad ꝓfectum ſalutis ⁊ vitꝰꝰ tis. anima vero ꝓpter deum creata ci vt ei inhereat ⁊ inherēdo ſuauitale ꝓ ſius fruatur. ⁊ in fruendo ſit beata. Et ſciendum ꝙ ſobrietas in tribꝰ toꝰ ſiſtit vicꝫ in quantitate qualitate ⁊ m do. In qualitate vt nō delicata ⁊ p̄dꝰ ſa et ſumptuoſa requirat ſꝫ ſimꝑ 1 quibus valeat ſuſtentari natula noſ ritari et que de facili poſſunt haberꝰꝰ In quātitate vt nō nimis nec ſepuꝰ qͣꝫ decet ſed tēperate vt ſit tefecuodꝰꝰ poris non onus In mado pulʳ Liber Diſt. II. Ca. X. .II. tune requiratur nec impetuoſe aut in diſciplinate ⁊ inordīate ſumat̉ ſꝫ mo ceſte mature ⁊ religioſe vt decꝫ mona trbs et religioſos. R Et Notādū ad ꝯſeruandam ſobrietatem mul ra palet ieiuniū. q̄ virtus ieiunij valde eit diligenda qꝛ ſaluti hominū eſt ml̓ ; p̄ficua naꝫ ꝑ ieiuniū peccata remit atūt. pena eterna euaditur ⁊ gratia. a ꝯmino ꝓmeretur. Unde dicit beatuſ etnardus Bonū ⁊ ſalutare eſt ie iuni mn quo redimuntur eterna ſupplitia. dam tedimunt̉ peccata ⁊ nō ſolum eſt rololutio peccatoꝝ. ſed extirpatio vi tiorum et nō ſolum obtinet veniā ſed retetur graciam. nō ſolū delet pecca preterita. que ꝯmiſimꝰ ſed ⁊ repel rutura. que ꝯmittere poteramꝰ. hec cenardus. Nam virtus abſti nſtle carnem ſpiritui ſubicit ardorē ſoidinis tefrenat ⁊ extinguit. cogita ones prauaſ remouet. ⁊ bonas inge ret cor ꝯtritum ⁊ humiliatuꝫ facit. loc dicit Augiſtinus. Ieiumum pat̉ mentem ⁊ ſubleuat. carnē ſpi at ſūbicit. cor facit contritū ⁊ humi rum. ꝯcupiſcētie nebulas diſpergit dinum ardores extinguit. caſtita cto lumen accendit. Dicit ⁊ de e m ꝓſper. Temperātia facit abſti heccato. ſobriū. moderatū. pu l. facitū. ⁊ verecunduꝫ. hec virtus ramna habitat libidines frenat. ctus malos tꝑat. deſideria ſancta tiplicat vicioſa caſtigat. omnia in bs ꝯfuſa ordinat. cogitacōes pra temouet. ſanctas infert. ignē libi ſe poluptatis extinguit mētē trā tate placitā ꝯponit. ⁊ ſemper to d omni vicioꝝ tempeſtate defen piper. Qui igitur vult vince ncetilla carnis. ⁊ tēptamēta diuer raboli. abſtinentie ac ieiunijs infi ceet qꝛ dyabolus gulo ſos ac lux urioſos aggredit̉ ⁊ oppugnat. ieiunā teſ vero fugit ⁊ pertime ſcit. Unde bea tus Augu. Caſtra em̄ ſunt ieiunia criſti anis. que eos a dyabolica impugnati one defendunt. Murus igitur quideꝫ eſt criſtiano ieiunium inexpugnabilis dyabolo. intranſgreſſibilis inimico. Quis em̄ vnqͣꝫ criſtianoꝝ ieiunando captus eſt. quis ſobrius victus eſt. tu muſentum aggredit̉ dyabolus. luxu rioſum oppugnat inimicus. vbi auteꝫ ieiunium viderit fugit. metuit. per: i meſcit. terret̉ pallore. debilitatur me diāte debilitate qꝛ infirmitas criſtia no fortitudo eſt. tunc eſt fortis infirmi taſ. qn̄ caro tabeſcit ieiunijs. anima pu ritate pingueſcit. quātū em̄ illi ciborū ſuccuſ ſubtrahitur. tantū huic iuſticie virtus augetur Tūc igit̉ hō ībec illis quidē ē ad ſecularia oꝑa. ſed fortis ē ad diuina hec Aug. Et ſcd̓ꝫ dictū pro ſperi ardentes dyaboli ſagitte. ieiunio rū ac vigiliarū frigore reſtringēde ſūt De abſtinentia etiā dicit ſic ſydonius Abſtinentia vitā prolongat. caſtitatē conſeruat. deū placat demones expug nat. intellectū illuminat. mentē corro borat vicia domat. carnē exuperat. cor ipſum in dei amorem pertrahit ⁊ īflā mat. hec ſydonius Unde ſaturato ven tre lux diuina videri nō pōt qꝛ radi ns gratie dei nō infunditur. niſi abſti nentibꝰ ⁊ caſtis hominibꝰ nā amor di uinus ī ſobria ⁊ caſta corda ⁊ corpora ſe ingerit ⁊ totaliter infundit. Un̄ di cit damaſcenus. Sane nobis abſtinē tia inducitur. nam ſaturato ventre lux diuina neqͣqͣꝫ cernit̉. Et bea. Dioniſiꝰ Nulli ꝓrſus lucet diuinus radius. nī ſi abſtinētia quis fuerit ⁊ caſtitate pre ditus. Et be. Ambro. ꝑ abſtinētiā lux celica mēti ingruit. dulcedo dei influ it. amor diuinus ſe ingerit ſapor ſuꝑ nuſſe inſerit. totaqꝫ diuinitaſ ſe īmer z .j. Liber .II. Diſt. II. Ca. X. git. Et ſecundū dictū beati bern. Ubi curioſa ciboꝝ diuerſitas. celeſtis paīſ deſerit mētē. ꝓpterea abſtinentia ⁊ ie iunium multum ſunt amanda qꝛ inici um ſunt ſpiritualis certaminis ⁊ ſplē dor caſtitatis ac mater oratōis. nec va let a ꝯcupiſcentia mala ſeduci. qͥ cor pus ſuum ꝑ diſcretū ieiuniuꝫ caſtigat De hoc dicit yſaac abbas. Ieiunium eſt ꝓtectio omnis virtutis. ⁊ iniciuꝫ certaminis. ⁊ corona ꝯtinētiū. ſplen dor caſtitatis. principiū vie criſtiani tatis. ⁊ mater oratōis. ſicut imitatur ſanos oculos deſideriū lucis. ita ſeqͥt̉ ieiuniū. qd̓ cum diſcretōe fit deſideriū orationiſ. cū ſigillum ieiunij ſupponit̉ ori hominis in ꝯpunctōe meditatur. et cor eius ꝓducit fructus oratōis. et male cogitatōes longe ꝓlongātur ab ipſo. et ꝯcupiſcentiaꝝ ⁊ inamum col loquioꝝ ē inimicus. nūqͣꝫ vidit aliqͥs ieiunantem cū diſcretione a mala con cupiſcentia redactū in ſeruitutem. hec yſaac abbas. Et notādū ꝓut dicit ihe ronimus. ꝙ ieiunio paſſiones corpo ris. oratione vero ſanande ſint peſtes mentis. Iſte etiam virtutes vicꝫ ieiu nium ⁊ oratio ſibi inuicem ſuffragant̉ nam ieiuniū orationi deuotionem pre ſtat. oratio vero īpetrat ieiunandi vir tutem. Unde dicit beatus ber. Ieiuni um orationi deuotōnē ⁊ fidutiā donat oratio virtutem impetrat ieiunandi ⁊ ieiunium gratiam meretur orandi. Ieiunium orationē roborat. Oratio ſanctificat ieiuniū ⁊ repreſentat domi no. ¶ Ieiuniū aūt laudabile eſt ſic̄ ſcribitur a beato iheronimo. Sint pura caſta ſimplicia ⁊ non ſuꝑſticioſa ieiunia. pura vt ieiunās ſit abſqꝫ mor tali peccato. caſta vt bona ītētiōe fiāt ſimplitia vt non querātur delitie. Itē eſt ieiunium bonuꝫ. melius ⁊ optimū Bonum eſt quod ſit cū caritate ad ſa tiſfaciendū ꝓ peccatis. Melius qd̓ m ad honorem dei ⁊ ꝓximi vtilitateꝫ. vi videlicꝫ cōtumeliā dei in ſuo corppt vindicet. et pauperibꝰ tribuat qd̓ no ſubtrahit. Optimū ieiuniuꝫ eſt quos homo ex vna parte abſtinet. ⁊ ex ant parte bona agere nō ceſſat. et etiamꝰ vicijs ſe continet. Unde dicit yn do rus. Hoc eſt perfectum et racionabꝰ le ieiunium quando noſter homo exa rior ieiunat. ⁊ īteriororat. Et bealut Ieronimus. Tunc preclara eſt apd̓ᵍ um abſtinētia corporis. cū animus ꝰ iunat a vicijs. Quid prodeſt extenbꝰ ri corpus abſtinentia. cum animus lꝰ tumeſcit ſuperbia. hec iheronimus N Et notandū ꝙ quamuis corpuꝰ abſtinentia ſit affligendum nō tameꝰ eſt conterendum. modus em̄ in om bus eſt habendus. Unde cura catuꝰ habenda eſt. ſed non in deſiderijs: c go ſiue comedamus ſiue bibamus ue aliud quid facimus. omnia in ns mine domini facere ſtudeamus. ⁊ ſꝰ pie ſancte ⁊ religioſe ac ſobrie. qͥꝛ f ſobrium cibū ſequitur etiam ſobeia ſomnus. ⁊ talis ſalubris obſeruamꝰ multū valet ꝓ religioſis ⁊ ſanctumd dinem ꝓfitentibꝰ. De hoc beatus ee in epiſtola ad carthuſ. Anligendumꝰ aliquando corpus. ſed non contele dum quia modus in omnibꝰ habens eſt. ꝓpter quod ad modicum ſed nō concupiſcentijs cura carnis agendꝰ Agenda ꝟo eſt ſobrie ⁊ cuꝫ quada i rituali diſciplina. vt neqꝫ ī modo d neqꝫ in qualitate neqꝫ in quātitate d pareat aliquid. quod nō deceat ſctud dei nō ſolū in hoc ſꝫ ⁊ omnē vitam lo ſirā. quāuis hominibꝰ occuliā exhibꝰ re debemus ſanctā ⁊ honeſtā omne co uerſatōꝫ noſtrā. ſanctis angelis dn cabilē agere. ⁊ delectabilē. quāuis ter domeſticos parietes incluſam ⁊ Liber .II. Diſt. II. Ca. X. de ergo ꝯmedamus ſiue bibamus ſi de aſiud quid facimus omnia in nomi ne domini facimꝰ pie ſancte ac religio e. Si māducas mēſaꝫ tuā ꝑ ſe ſatis ſobriam ſobrietas tua ꝑornet. ⁊ cum maducas neqͣqͣꝫ totus māduces. ſꝫ cor tore tuo ſuā refectioneꝫ procurante. nens nō omnino ſuam negligat ſꝫ de memoria ſuauitatis dn̄i vel ſcriptura ram aliquid qd̓ etiā paſcat meditādo et ſaltē memorādo ſecum ruminei ⁊ oigetat ⁊ ip̄a neceſſitas nō ſeculariter ron carnaliter expleat̉ ſed ſicut decet monachū. ſicut ꝯuenit ſeruo dei. nam riam ad ſanitatē corꝑis cibus quam bneſtius ⁊ ordinatius ingerit̉. tā to facilius ⁊ ſalubrius digerit̉. Ob tuandus eſt ergo ſumēdi modus. vt ron effūdat qui comedat aninā ſuā ſu pec cibū p̄uemendo tempus. nec ante l. Qualitas qͣ quelibet vtit̉ ꝯmu ſtaternitatis. excepta cauſa ma te infirmitatis: De condimētis ſufficit obſecro vt ꝯmeſtibiles fi ibi noſtri. ⁊ nō ꝯcupiſcibiles vel fabiles. ſufficit em̄ ꝯcupiſcentie tia ſua. que vix aut nullo modo ꝑ ſr pōt ad finē explende neceſſita rit viam quātecūqꝫ delectatōis cide ſicut de cibo ſic ⁊ de ſomno di dū eſt. Caue inqͣꝫ ſi potes ſerue dei utus aliqn̄ obdormias: ne ſit ſom atuus nō requies laſſi ſed ſepultu coruis ſuffocati. nō reꝑatio ſꝫ extīc piritus tui. Iturus ergo ī ſomnū pet aliquid defer tecuꝫ in memo t cogitatōe in qua placite obdor s quod nōnūqͣꝫ etiā ſomniare iu naod etiā euigilātē te excipiēs in in heſterne intentōis reſtituat. ſic rox ſicut dies illuminabit̉ ⁊ nox minatio tua in delitijs tuis. placi Coormias ⁊ in pace requieſces fa ligilabis ⁊ ſurgens facilis ⁊ agilis eris ad redeūdū in id vn̄ nō totꝭ diſceſſiſti. ſobriū em̄ cibū ſobriūqꝫ ſen ſum ſequit̉ ſobrius ſomnus De quo poſt congruā quietē facile ſenſus cor poris ⁊ mentis euocare. ⁊ quaſi ſer uos domus patriſfamilias ad oꝑa ne ceſſaria ſpiritui ſuſcitare ⁊ remittere. Sic em̄ prudēs anīq ⁊ deo deditꝰ habe re ſe dꝫ in ꝯſcīa ſua. ſicut prudēs pa ter familias ī domo ſua. nō habeat mu lierem litigioſam carnē ſuaꝫ ſꝫ ad ſo brietatem morigeratā ⁊ aſſuefactā ad obediētiā ⁊ ad laborē paratā vbiqꝫ in ſtitutam. ⁊ eſurire ⁊ ſaciari. ⁊ habun dare ⁊ penuriā pati. hēat ſēſꝰ exterio res nō duceſſꝫ ẜuiētes Interiores ſo brios ⁊ efficaceſ habeat omnīo domū ſuam vel familiā cogitatōnū ſuaruꝫ ſic ordinatā vt dicat huic vade ⁊ vadat. ⁊ alij veni ⁊ veniat ⁊ ſeruo ſuo corꝑi ſuo ſac hoc ⁊ faciat abſqꝫ ꝯtradictōe. Qui ſic ſemetip̄ꝫ regit ⁊ ordinat in ꝯſcien tia ſua. bn̄ ſtat. hec ber. O Scien dū etiā ꝙ neceſſaria ē pugna ꝯtra gu lā ⁊ delectatōꝫ ciboꝝ. ne ſurrepat Un̄ ſic ad alimēta accedēdū ē ſicut adme dicamēta. Et tn̄ cū ſalutis cauſa cor pus reficit̉. ad iungit ſe in ipſo eſu pe riculoſa quedā iocūditas ⁊ inordina ta delectatio. ⁊ homo excedit mēſurā neceſſitatis. ꝓpter ānexā voluptatem. nā qd̓ neceſſitate ſatis iā eſſet. delecta tōi paꝝ ē. Un̄ etiā deuoti ⁊ ſancti viri cū reficiūt corpus extra mēſurā neceſ ſitatis nōnūqͣꝫ in cibo vel potu rapiūt̉ Iſta ꝯmemorat bea. Aug. in libro cō feſſionū quaſi gemēdo ſic di. Refici mus dn̄e deꝰ quottidianas ruinas cor poris edendo ⁊ bibēdo. priuſqͣꝫ eſcas ⁊ ventrē deſtruas. cū occideris indigē tiā meā ſacieate mirifica ⁊ corruptibi le hoc indueris corruptōe ſempiterna Nunc aūt ſuauis eſt mihi neceſſitas. et aduerſus iſtam neceſſitatē pugno. 3º ij. ¶ Liber ¶ Diſt. II. Ca. X. .II. ne capiar. ⁊ quottidianū bellum gero in ieiunijs ſepius in ſeruitutē redigēs corpꝰ meū. ⁊ dolores mei voluptate pel luntur. nam fames ⁊ ſitis quidē dolo res ſunt. vrunt ⁊ ſicut febris necāt. ni ſi alimētoꝝ medicina ſuccurrat q̄ qm̄ preſto eſt ex ꝯſolatōe muneꝝ tuoꝝ in qͦ bus noſtre infirmitati celum ⁊ terra ⁊ aque ſeruiunt. calamitates delicije vo cātur hoc me docuiſti vt quēadmodū medicamēta ſic alimenta ſumpturus accedam. ſed dū ad quietē ſacietatis ex indulgentie moleſtia tranſeo in ip ſu tranſitu inſidiat̉ mihi laq̄us ꝯcupi ſcētie. ip̄e em̄ tranſitus voluptas eſt et nō eſt altius qua trāſeat̉ qͣꝫ quo trāſire cogit neceſſitas. Et cū ſalus ſit tā edē di qͣꝫ bibendi. adiungit ſe tāqͣꝫ pediſſe quā periculoſa iocūditas ⁊ plerūqꝫ p̄ ire conat̉. vt eius cauſa fiat qd̓ ſalutiſ cauſa me facere vel dico vel volo. nec ī dem modus vtriuſqꝫ eſt. nam qd̓ ſalu ti ſatis eſt. delectatōi paꝝ eſt. ⁊ ſepe in certum fit. vtrū adhuc neceſſaria cor poris cura ſubſidiū petat. an volunta ria cupidatis fallatia miniſteriū ſuppe tat. ad hoc incertū hylareſcit infelix a nima. ⁊ in eo p̄parat excuſatōis patro cinum gaudens nō apparere. quid ſa tis ſit moderatōi valitudinis. vt obtē tu ſalutis obumbret negociū pietatis voluptas. his tēptatōibꝰ quottidie co nor reſiſtere. ⁊ īuoco dexterā tuā ad ſa lutē mea. ⁊ ad te r̄fero eſtus meos. qꝛ ꝯſiliū mihi de hac re nōdū ꝯſtat. au dio vocē iubētis dei mei. Nō grauēt̉ corda veſtra in crapula ⁊ ebrietate. Ebrietas eſt longe a me. miſereberis ne appropīq̄t mihi. Crapula aūt non nūqͣꝫ ſurripit ſeruo tuo. miſereberis vt longe fiat a me. nemo pōt eē ꝯtinens niſi tu dederis. Cōforta me vt poſſim. Audio quēdam rogantē. Aufer ame inquit ꝯcupīas ventris vn̄ oportꝫ ſan cte deus meus te dare. cū ſit qd̓ impeti as fieri. Sꝫ in his tēptatōibꝰ poſitus certo quottidie aduerſus ꝯcupiſcetia māducādi ⁊ bibendi. n̄ eſt em̄ qd̓ ſemet p̄ſcidere ⁊ vlterius nō attingere deceꝰ nam itaqꝫ freni gutturis tꝑata laxatu on ⁊ ꝯſtrictōe tenende ſunt. Et quis eſt dn̄e qui nō rapiet̉ aliquantuſuꝫ ex tra metas neceſſitatis. quiſqͥs eſt. me gnus eſt. magnificet nomē tuuꝫ. cde autem non ſuꝫ qꝛ homo peccator ſum ſed ego magnifico nomē turaſi ⁊ inid pellat te ꝓ peccatis meis qui vicit ſecꝰ lum numerans me inter firma mebr corporis ſui. qꝛ imꝑfectōꝫ eiꝰ videtuꝰ oculi tui ⁊ in libro tuo omnes ſcritel tur. De illecebra odorū nō ſatago m mis cū abſunt nō t̄quiro. cū aſſunt no reſpūo paratus eis. etiaꝫ ſemꝑ catete ita mihi videor forſitā fallor. ſunt eſ ⁊ iſte plangēde tenebre. ī quibꝰ mē i tet facultas mea. que in me eſt. vt al mus meus de viribꝰ ſuis ip̄e ſe interte gans. nō facile ſibi credendum exi met. qꝛ ⁊ qd̓ ineſt plerūqꝫ occuſtum niſi experientia manifeſtaret̉. ⁊ nemꝰ ſecurus eſſe debet in iſta vita. que ſolꝰ temptatio nominatur. hec Augu. P Unde ſtudioſe debent īuigilatꝰ religioſi vt cum ſumunt alimenta. m nimietate ciborum obruantur. qꝛ noꝰ prodeſt ieiunium. vbi nimia ſacietaꝰ ventris fuerit ſubſecuta. vnde hndꝰ rus. Non reputanda eſt abſtinentie quam ſacietas ventris fuerit ſubſeto ta. Dicitur de eodem in quodam ſe mōe ſic. nihil ꝓdeſt tota die lōgū fra iſſe ieiunium ſi poſtea ciboruꝫ nimieiꝰ te obruatur illico mens repleta torl̓ ſcit. ⁊ irrigata corꝑis noſtri terta ii nas libidinum germinabit. Sit ets temperatus cibus. ⁊ nunquam vemie nimium repletus. ⁊ plus ſemper ee c ho cordis q̄ꝫ te cibo co ppria cvt Diſt. II. Ca. X. Liber .II. mus qꝛ intus in homine interiori fac ti ſumus ad ymaginē dei. in corꝑe au tem de limo terre facti ſumus. Notā dum etiā ꝙ facile eſſet ſobrie ⁊ ſecun dum naturam viuere. ad iuncto tn̄ con dimento diuine gratie ſi noſtra carna nras ⁊ fragilitas admitteret. Un̄ bea. et. Facilimū quippe ⁊ delectabile eſ ſet ad iuncto amoris dei ꝯdimento ſe tandū naturā viuere. ſi inſania noſtra nos ꝑmitteret. Hec bern. Q Et ſciendū ꝙ ſobrietas ad ml̓ta vtilis eſt peimo em̄ valet ad ſatiſfactionē ꝓ pec talis vt ſicut corꝑis voluptate pecca vmus ita caſtigatōe emēdemus. Itē zalet ad carnis laſciuiā reprimēdam. At que impinguata inſolens facta eſt. nracerata diſcat ſpiritui obedire. Iteꝫ zaſet ad multaꝝ virtutū abilitationē. bbrius em̄ agilior eſt ad bonū ⁊ ca lior. cautior in lingua. ꝓmptior ad de rotionē ⁊ purior in affectu. Item va ct ad ſapiētiā inquirēdam. qꝛ magis enſum vigilem facit ſubtilem. ⁊ me otiam tenacē. Item valet ad aliorū ainicatōꝫ. qui cū exteriora vident or pmata ⁊ tꝑata ꝯijciunt quid de interi abo eſtiment que nō vident̉. Itē va ct ad meritū glorie recte ꝓ ſeip̄a qͣꝫ ꝓ tutibꝰ ſibi cōnexis. qꝛ quo magis nobis de voluptate ſubtrahimus magīs ⁊ hic ſpiritualibꝰ ⁊ illic ce otibus delicijs habundamus. A dmnſiderādum etiā eſt ꝙ tres ſūt gra crs lobrietatis. Primus eē pōt a cra prla ⁊ ebrietate cauere. ⁊ debita tꝑa ⁊ eas in ꝯmedendo ſubire. ne ieiunia atuta leuiter frāgāt̉ vel tꝑe īcōgruo pulis ⁊ potibꝰ temere inſeruiat̉ ⁊ ne ragis ad luxuriā qͣꝫ ad nature refecti ꝯne edendo ⁊ bibēdo ſtudeat̉. Scd̓s vtadus eſt etiā a quibuſdaꝫ licitis ab mētept ā carnibꝰ ⁊ vino ⁊ ceteris de ctabilibꝰ ⁊ frequencius ieiunare. ſicut deuoti religioſi ⁊ penitentes facere ſolent. Tercius gradus eſt ſic domuiſ ſe gulam ⁊ ſic docuiſſe palatū vt ſoluꝫ ſit ꝯtentus. que extreme ſufficiant ne ceſſitati. in qͣlitate cibi ⁊ potus vt quo ſimplicior victus. eo magis diligat ⁊ ſi aliqn̄ delicata ſumere oporteat. non delectatōeꝫ in eis ſed ſolam neceſſari am refectōꝫ requirat ẜm dictū. Apo. carnis curam ne feceritis indeſiderijs Poteſt etiam eſſe alia diſtinctio de ꝓ fectibꝰ abſtinētie ⁊ ſobrietatis S Primus vicꝫ gradus eſt paciēter ca rere cū nō pōt haberi cibus vel potus delectabilis. ⁊ nō cōtriſtari qn̄ nō ha bentur deſiderata interdum. ſicut qui dam cū qn̄qꝫ nō hn̄t in menſa qd̓ deſi derant ꝯtriſtāt̉ dedignāt̉. murmurāt verecūdiam abiciunt nec cogitāt pro feſſionē ſuam ⁊ ꝙ aliqn̄ diuites ſecl̓i non habent omniū copiā que cupiūt quanto magis religioſi ⁊ monachi. qͥ pauperes eſſe decreuerūt. Secundus gradus abſtinentie eſt velle abſtinere pro deo etiam ab illis que haberi poſ ſunt amore ſobrietatis ac pauꝑtatis et boni exempli. Tercius gradus ab ſtinētie eſt poſſe ſine difficultate abſti nere ab habitis delectatōibꝰ vel tantū inde ſumere puram neceſſitatē ⁊ hoc non amore delectatōis ſꝫ recreatōnis ⁊ quamuis quo ad pauꝑtatem maior virtus ſit non habere qd̓ cupias tamē quo ad fortitudinē abſtinentie maiuſ eſt appetitum retrahere ab vſu vel delec ratōe preſentis voluptatis. qͣꝫ abſen tem non deſiderare. caucius tamen et ſecurius eſt fugere corporales delecta ciones. quia ſepe victi ſunt ī certamīe qui nimis voluerunt eſſe ſecuri. ⁊ qui ex preſumptione ſibi victoriā ſpopō deruūt victi ⁊ ꝯfuſi didicerunt qͣꝫ ſtul tū eſt ſe committere perculis prelioꝝ vbi pōt oportune vitari. facilius eniꝫ 3º. iij. Liber .II. ¶ Diſt. II. Ca. X. in litore nō ſubmergeris qͣꝫ ī gurgite aquaꝝ. T Notandū etiaꝫ diligē ter circa eſum carniū. nam vti carnibꝰ ⁊ vino poteſt fieri abſqꝫ peccato de ſe tamen eſt actus imꝑfctōis. ſit īqͣꝫ abſ qꝫ peccato. vn̄ dicit beatus aug. Qui cupiūt domino abſqꝫ impedimēto ſer uire. ꝯiugia nō appetāt. a carnibꝰ ⁊ vi nō abſtineant. quātum corꝑis valitu do ꝑmittit. Nō ꝙ peccatū ſit aut ꝯiu gem habere aut carnem ⁊ vinū ꝑcipe re. hec Aug. De ſe tn̄ eſt actus imꝑfec tōis. vn̄ ⁊ bea. Iheronimus Concedū tur quidem nuptie carniū vſus ⁊ vinū ſed hoꝝ abſtinētia cōſilio ꝑfectōri ſua detur. Hec iheronimꝰ. Patet ergo ꝙ abſtinere a carnibus alijſqꝫ delicatis actum eſſe conſonū ꝑfectōi ⁊ econtra his vti imꝑfectōꝫ quandam importat quantum de ſui generis natura eſt ni ſi ad ꝑfectōꝫ reducatur ꝑ circūſtanti am ſuperadditam. U Et hoc fie ri p̄t tripliciter Primo requirit neceſ ſitas ſuſtētatōis. Proprie ꝓpter egri tudinem vel debilitatē qd̓ etiā cōcedit regula ſancti Benedicti vbi admittit̉ ꝙ īfirmi ⁊ omīno debiles poſſunt car nibꝰ vti ꝓ recuperatōe virium. Secū do cū ſit ꝑ caritatē cōdeſcenſiuā ſicut faciunt boni prelati. qui huiuſmodi ci bo nō ꝓpter ſe ſed ꝓpter alios vtūtur. ⁊ hoc ſobrie faciunt ⁊ cum timore dei. Tercio cuꝫ aliquis abſtinet a cibo car nium vel ꝓponit abſtinere. ⁊ tamē tē pore ⁊ loco cū ocurrerit cauſa raciona bilis vicꝫ cum veniunt hoſpites reue rendi vel cū eſt ꝯſtitutus in alieno mo naſterio cauſa viſitandi vtit̉ huiuſmo di cibarijs ſobrie. ⁊ hoc de licentia ſu perioruꝫ. qui in talibꝰ diſpenſare poſ ſunt non impedit ꝑfectōꝫ. qꝛ deus in tuetur bonum ꝓpoſitum ⁊ bonam vo luntatem hominū vbi tamen ſub intel ligendum eſt de illis p̄latis vel ſubditis. qui poſſunt licite talibꝰ vti vel da re licentiam alijs talibꝰ vtendi. vt ſbi moderno tꝑe abbates Eiſtercien. qui habent ex indulto dn̄ i pape Benedie ti. qui in talibꝰ cū eiſdem diſpenſaue ꝙ poſſunt in domo ſua talibꝰ vti ⁊ ali os huiuſmodi alimento recreare. X Ex p̄dictis ergo eluceſcit ꝙ tam abſtinentia a carnibꝰ ⁊ vino qͣꝫ his vi poteſt quis perfecte vel imꝑfecte. ſed vnū ſcꝫ abſtinentia ſit ꝑfecte ex ꝓprio genere. Alteꝝ ꝟo ratione circumſtam cie adiuncte. vt p̄miſſum eſt. cum ex ſe tamen magis declinet ad imꝑfectone Hec tamen nō ideo dicunt̉ ꝙ cibꝰ in culpa ſit. cum dicat. Apoſtolus. cſtꝰ vos nō cōmēdat deo. Glo. ſumpta le non ſumpta. Et beatus Auguſtiſi ce doctrina criſtiana ſic ait. Quid ſocis ⁊ tꝑe ⁊ perſonis conueniat diligemeꝰ attendendum eſt ne temere flagicia te prehendamus fieri em̄ poteſt vt nneꝰ liquo vicio cupiditatis vel voracitati precioſiſſimo cibo ſapienſ vtatur im piens viliſſime gule flamina in viſmiꝰ mum ardeſcat ⁊ ſanius quiſqꝫ potetꝰ more domini piſce veſci qͣꝫ lētici̓a mo re Eſau. aut ordeo more iumentoto Hec auguſtinus. ¶ Sciendum e ro eſt ꝙ ſunt nōnulli in ſctā religioꝰ qui ab eſu carnium abſtinent. qui tal huiuſmōi cibo licite vti poſſēt qua do offertur eis a ſuperioribꝰ ſuis vt pͥmꝰ ſum eſt ſed ꝓpter magis meritum ſe a tali alimento continent. Et ſunt noſ nulli qui cuꝫ offertur eis talis eſus ca uium per ſuos prelatos vtunt̉ talibo ſimplici intētōe. vicꝫ vt poſſint ex noc recreari ⁊ ꝯſequēter melius deo ſetoꝰ re. ſed diligentiam magnaꝫ adhidetᵈ debent tam abſtinentes qͣꝫ huiuſmodꝰ cibo vtentes. vt ſine ſcandalo hoc na videlicꝫ. vt abſtinentes non judicem māducantes. quaſi hoc faciant ꝓpjo Diſt. II. Ca. X. Liber .II. aliquam laſciuiā ⁊ guloſitaten. ⁊ mā plicantes non ſpernant eos. qui a tali dis ſe abſtinent quaſi hoc agant ꝓpter vaniaꝫ gloria vel laudē humanā. Und̓ palilus ad Romanos. Is qui mādi at non manducātem nō ſpernat. ⁊ qͥ ro manducat manducāt ē nō iudicet. anſde cū om̄i ſtudeo abſtinētes inui biſate debent vt hoc qd̓ faciūt ad laudē el. ⁊ ꝓpter ſalutem animaꝝ ſuaꝝ ſaga tiret circa hoc humilitatē ⁊ paciētiaꝫ habeant. ne meritū ſuū ꝑdant. qꝛ non naqꝫ aliqui ꝓpter huiuſmodi abſtinē. dram in quādam elatōꝫ extollūt̉. arbi rantes ſe ceteris eſſe meliores ⁊ iō de ip̄ſuntur. ⁊ in futuro premio priuan de. Sepe eciaꝫ aliqui ꝓpter abſtinēci imn pel alias ꝟtutes quas exhibēt a ꝓx mis infirmioribꝰ deſpiciūtur ac eciaꝫ dicant̉ aſſerētes eos talia agere ꝓpt̓ zaſiam gloriam vt poſſint ꝑ hoc prela rs ⁊ alijs placere. Si vero ꝓpter talia donuicia ip̄i abſtinentes rapiuntur ad paciētiam ⁊ ſcandaluꝫ faciūt alijs mmtiam ſuā ꝑperba impacientie vin Acando meritum ſuū ꝑdunt. quāuis vona intētōe prius abſtinuerunt. qꝛ ꝑ dtbulenciam mētis ac impaciētiam vtorimi caritatē in ſe vulnerant ⁊ per ſequens alios ꝑ hoc ſcandalizant et feccāt. Un̄ veraciter abſtinētes de ſummā diligētiaꝫ adhibere vt in re pirtute ⁊ in alijs ſi quas hn̄t ꝟtuti s ſe nō eleuent ſed verā cordis hūi e habeant ⁊ ſi ꝓpter huiuſmōi ab menciaꝫ pel quaſcūqꝫ alias virtutes ett infitmiores ꝓximos deſpiciātur ra iniuſte iudicantur aut eciam ypo tē a ppellentur. ꝯͣ tales iniurias ſibi dras clipeū paciētie opponant. ne ꝑ ciū impaciētie merituꝫ ſuū ꝑdant. did em̄ poterit nobis obeſſe ſi om detogent. cum ꝯſcīa nos defendat rei quid prodeſt nobis. ſi omnes lau dent qn̄ ꝯſcīa ꝓpria nos accuſat. De hoc dicit bea. gre. A In omni qd̓ de nobis dicit̉ ſꝑ taciti ad mentē re currere debemus interioreꝫ teſtē ⁊ iu dicem querere. Quid em̄ ꝓdeſt ſi om nes laudent. cuꝫ ꝯſcīa accuſet. ⁊ quid poterit obeſſe ſi omnes nobis derogēt ⁊ ſola nos ꝯſcīa defendat. hec gregor. Un̄ vere abſtinentes ⁊ religioſi cōtra hm̄o i iniurias paciētiam habeant. vt eis ex hoc maius merituꝫ creſcat ac a domino ꝑvirtutē paciētie copioſius premium in futuro ꝑcipiani Illi vero qui vtuntur eſu carmum debent tali ci bo vti ſobrie. ⁊ cū timore dei. ⁊ alios qui a talibꝰ abſtinent nō ſpernere. vel iudicare vel īiurioſe obicere nec ꝓpter abſtinentiam. ⁊ alias virtutes contra proximuꝫ aliquā inuidiaꝫ ſpiritualē habere ſꝫ pocius ꝯgaudere de ſpiritu ali profectu fratrum ſuoꝝ ⁊ bonuꝫ qd̓ in ſe nō habent debent in alijs diligere qꝛ qui diligit bonum ꝓximi ꝑticeps efficitur huius boni. et virtutis qd̓ habet proximus. Et qd̓ in ſe nō habet ꝑ ꝓpriam virtutem. habebit tn̄ per fra ternam caritateꝫ. Un̄ de hoc per quē dem doctoreꝫ ſic dicit̉. Qui bonū qd̓ in ſe nō habet in altero diligit de non ſuo ſuum facit. Ecce qͣꝫ fructuoſuꝫ eſt diligere bona ⁊ virtutes proximoruꝫ id̓o debet vnuſquiſqꝫ alteri fauere ī do nis ſpiritualibꝰ ſicut ſibi vt bonuꝫ qd̓ per ſe habere non valet per caritatem fraternam poſſideat. B Notādū eciam de eſu carniū ꝙ quilibet mona chus ordinē Cyſtercienẜ. ꝓfeſſus ab ſtinere debeta tali cibo niſi offerat̉ ei a ſuo prelato qui poteſt ꝓpter ſuū indul tum apoſtolicum in talibꝰ diſpenſare vel neceſſitas infirmitatis aut alia ra cionabilis cauſa vt premiſſum eſt hoc exegerit. Si vero ꝓpter laſciuiam ſeu corporalem delectacionem ſine omni z iiij Liber .II. Diſt. II. Ca. X. neceſſitate huiuſmodi eſus requirat̉. ac mens ſuperioris ꝓpter hoc pluſqͣꝫ o portet ſollicitet̉. eciam ſi cū licētia p̄ lati talis eſus ſumat̉. peccat tn̄ mādu cans. qui contra p̄ceptū regule ſanc te facit tali cibo ſine neceſſitare vtēdo Sciendū eciā ꝙ magna diſcretio eſt habenda in ſumendo alimento naꝫ fi parſimonie vel abſtinentie metas exce ditur ſuas. in ſuꝑfluitate cibi vel potꝰ declinat in viciuꝫ gule. ſi nimis modi cum admittat de neceſſario alimento vicium indiſcretōis incurrit. ꝑ quaꝫ vires corꝑis deſtruat. vigorē mentis extinguat. naturam debilitat. ⁊ bona que promereri potuit negligat vl̓ vitā cicius perimat. vel ſenſum perdat vl̓ ſi vires recuꝑari debent tanta pooſtmno duꝫ ſtudeat cura corpus reficere. com modis ⁊ fomentis. quanta prius īdi ſcrete eadem ſubtraxerant ei. ergo in omnibꝰ diſcretio eſt habenda. vn̄ bea. Fulgencius. Ieiuniijs ſic adhibenda eſt tēperies vt corpus noſtruꝫ nec ſatu ritas excitet nec inedia īmoderata de bilitet. ⁊ facit vt inaniter ieiunemus debilitas ne ieiunare poſſimus. Un̄ ī refectōe noſtra nō voluptas expleatur ſed infirmitas ſuſtentetur. hec Fulgē cius. C Et qꝛ humanum corpuſ ſine alimentis ſubſiſtere nō pōt id̓o ta les ac tantas ſumamus eſcas. quibuſ nec corpus oneremus. nec libertas a nimi p̄graueret̉. nihil em̄ obruit men tem ſicut venter plenus ⁊ eſtuans. vn̄ beatus iheronimus. Abſqꝫ guſtu īpoſſi bile ē humanū poſſe corpus ſubſiſte re ſed adeſſe d̓r racio vt tales ⁊ tātas ſumamus eſcas quibꝰ nec corpus o neremus nec libertas anī p̄grauet̉ mo dicus ac tꝑatus cibꝰ ⁊ carni ⁊ animi v tilis eſt. Unde ieiunia ſint moderata. ne nimia debilitent ſtomachuꝫ: ⁊ ma iorem refectionem paſcencia erumpant in cruditatem: que parens eſt ſ bidinū eciā exviliſſimis cibis vitadꝰ eſt ſacietas. nihil em̄ ita obruit amiino vt plenus venter ⁊ eſtuans. hec iſtto nimus. Dicit ⁊ de ſobrietate bealus baſilins ſic. Naturale eſt cibi defidetꝰ um. qm̄ quidem corpus humanū ſci per defluit idcirco repleri īdiget cibꝰ ac reformari ſi quid ergo illud eſt qͥe poteſt breuius vel facilius hanc impi re neceſſitatem corꝑis. id pocius in cibis eligendum eſt. Oportet omꝰ illis vti cibis. qui ⁊ facilius ⁊ viliū comparantur vt non occaſione inpe amur precioſa queqꝫ ac difficiliora ſe ctari. dum ſuauitate condimentoru viles natura cibos in ſummū ⁊ deſſtꝰ tum ſaporeꝫ conamur extollere. Ii eciam manducat ⁊ bibit in gloria s ſi ī memoria habeat deū a quo h 1ſ et gracias ei agere ⁊ non ſecurum m ducare ſed quaſi oꝑariuꝫ dei ab ip̄oꝰ fici ob hoc. vt ad laborem ⁊ expletis nē ſufficiat mandatorū. hec baſiſu D Unde corpus caſtigandum e ẜ abſtinenciā cuꝫ diſcretōe ⁊ non con rendum. quia vt dicit beatus. mus Abſtinencia nulla virtus eſt nꝰ p tum quiſqꝫ corpus nō edomat quama valet aut valde inordinata eſt ni ai rit pluſqͣꝫ valet. hec iheronimus. ex prout dicit beatus bernardus. Tepelꝰ cia nō eſt in ſolis ſuperfluis reſecadꝰ ſed ⁊ in admittendis neceſſarijs. f bet ergo vnuſquiſqꝫ prout vires co ris ſibi ſuppetunt tantuꝫ de cibo ſulꝰ re ht nec ventreꝫ ieiunioꝝ ariditate e ſtringat nec eſcarum mimietate dincꝰ tat. De quo Moyſes abbas in ſua cunda collatōe ſic ait. Generalis i hic ꝯtinētie modus eſt. vt ẜm car tatem virium vel etatis vel corprꝰ tum ſibimet vnuſquiſqꝫ concedat̉ q tum ſuſtentatio carnis nō quantū e Liber ¶ Diſt. II. Ca. XI. .II. det iū ſaturitatis expoſcit. ī vtraqꝫ enī pacte maximū ſuſtinebit detrimentuꝫ Inlſquis inequalitatem tenēs. nunc teſſtrem ieiuniorum ariditatem con ſeingit nunc eſcaꝝ nimietate diſtēdit et em mens cibi inanitate laſſata per ant orōis vigorem. dū carnis laſſitu pinſe nimia pregrauata dormitare cō tellit̉. ita rurſū nimietate voracitatis otpreſſa minuere. emittere ad deuꝫ p̄ ces puras leueſqꝫ n̄ poterit. Sꝫ nec taſitmoīe qͥdē ipſiꝰ puritatē valebit ī pnſtupta iugitati ẜuare dū ei ec̄ diebꝰ mſis quibꝰ carnē acriori videtur conti rencia caſtigare. p̄terita cibi materia nuamuis ad preſens defecto ſit corpo te ignem carnalis ꝯcupiſcētie ſubmi trat. Hec moyſes abbas E otanduꝫ eciā ꝙ ſunt nōnulli qui ie mū faciliter tolerant. alij vero molē re ſerunt̉ ſed tamen ī abſtinēcia vter bno diſpar meritum ſortit̉ ⁊ fortis nuis forcia ꝑagit ⁊ d̓bilis qui mīma nē agere preualet nō obmittit vn̄ de pnis poteſt tantum mereri minus ab tinendo ſic̄ fortis multū ieiunādo qꝛ ꝯtes corꝑis ⁊ bonam voluntatem ho nims pēſat ip̄e deus. Un̄ vnuſquiſqꝫ diſſideret vires ſuas. et ꝓut viderit toſſe ꝑ abſtinenciā diſcretaꝫ corpꝰ n caſtiget. Un̄ petrus damiani. Nō nmi nempe ꝑ totā ebdomadā ieiunā d ſacile tranſeunt. quidā ꝟo bidui e ram ieiuniū moleſtiſſime ferunt. ſed rhis exhibendis nō diſpar meritum eretqͣꝫ ſortit̉ ⁊ robuſtus videlicꝫ. qui delia ꝑagit ⁊ debilis qui ea queqꝫ pre alet. minima non derelinquit. Qua retet difficile eſt diffinitiuaꝫ ꝯmunē b tegulam ſuꝑieiunijs cōſtituere. ne Ibete videamur. vl̓ forciores a ſua ꝑ ctſōe ſangueſcere vel debiles viribꝰ vrs maiora temptare. Uires gͦ ſuas ꝯnulquiſqꝫ ꝯſiderans nō ſemetipſuꝫ inaniter fallat nec ſimulata debilitate decipiat ſed ꝓut ſibi viderit poſſe ſub ſobrietatis legibꝰ ⁊ abſtinētie ſe rigo re ꝯſtringat. hec petrus damiani. Un̄ de menſura edendi difficile eſt dare re gulam certam niſi vt inter duo iſta me dium ſtudeat vnuſuuiſqꝫ tenere ne ita parum ſumat vt viribꝰ deficiat ⁊ labo re frangat̉ ⁊ ne ita multū vt poſt cibū nō poſſit orare vel legere vl̓ agilis eſſe ad oꝑa virtutuꝫ. Inter iſta ꝓpria expe rientia melior eſt magiſtra ⁊ ſic patet de virtute ſobrietatis. Filius Oſtqͣꝫ informatus ſum de virtu te ſobrietatis nunc q̄ virtus iſtā ſequatur de hoc cupio edoceri. Capitulum. XI Pater F Cire debes qd̓ de ſobrietate generat̉ virtus caſtitatis. nam caſtitas ſobrietatis ē filia ⁊ nutritur ab ea Sicut ecōtrario luxuria aventris ingluuie. Unde pro generali regula ab omnibus ſpiritua libus viris hactenus obſeruatum eſt. ꝙ qͥ caſtus eſſe d̓fiderat ſtudeat ſobri etati inherere. qꝛ ſine ea non diu caſti tas eſt ſecura. nam cum ꝓficiente ꝓfi cit ⁊ cū deficiēte deficit. Quid autem ſit caſtitas ſcribit beatus Augu. ita di cens. Caſtitas eſt virtus. ſub iugo ra cionis īpetum libidinis refrenās. Ca ſtitas eciā eſt virtus nobiliſſima. qꝛ o riginē hꝫ de celo. hāc em̄ ſancti ange li ab ip̄o dn̄o oīm virtutū ab ipſo fon tali prīcipio primituſdidicerūt ⁊ īde clinabiliter ſeruauerūt. Hāc vnꝰ ⁊ ſū mus mgt̄ criſtus dn̄s nobis de celeſti ſcola ad terras publice docēdo attulit ⁊ matrē ſuā glorioſaꝫ virginē mariaꝫ perfectam ⁊ primam poſt ſe huius di ſcipline magiſtraꝫ in eccleſia catholi ca ꝟginalis mūditie ceteris mirādā ⁊ imitandā p̄fecit. Un̄ caſtitatis mūdi Liber .II. Diſt. II. Ca. XI. cia eſt res euāgelica. qꝛ per eam homi nes angelis aſſimiſāt̉ ⁊ ciues celeſtes efficiunt̉. Un̄ Criſoſtomus Caſtitas eſt res angelica. ꝑ hāc em̄ ſolā ſingula riter homines angelis aſſimilant̉. et vincit̉ natura virtutibꝰ. Et bea. bern. Quid caſtitate decorius. que mūduꝫ de immundo ꝯceptum ſemīe de hoſte domeſticū. angelum deniqꝫ de homine facit Et yſidorus. Caſtitas homineꝫ celo iungit ⁊ angeloꝝ cōciuem facit. ꝓpter hoc multum diligenda eſt virri caſtitatis. qꝛ mens munda ⁊ caſta ſo la eſt. que celeſtis gratie lumen perci pit. vn̄ dicit beatus dyoniſius. Mens caſtitati dedita celeſtis ſola eſt lumi nis ſuſceptiua. Eſt eciā caſtuꝫ corpus ⁊ corhabitatio dei ⁊ criſto domuſ val de amabilis. G Nec tn̄ poſſidēt caſtitatem ſibi ipſi deputet eiuſdē vir tutis poſſeſſionē. a deo em̄ hoc donum eſt. nam ꝑ victoriam ꝓprie nature cog noſcit̉. ſuꝑnaturalis aduentus gratie dei. que hanc virtutē oꝑatur in homi ne. De hoc Iohānes Abbas montis ſinai in tractatu de. xxx. gradibꝰ ſic di cit. Caſtitas eſt criſti iheſu domus a mabilis. Caſtus eſt. qui amore ⁊ ꝯcu piſcentiaꝫ ⁊ ignē igne immaterali re percuciens extinguit ⁊ inuictus vin cit aſpectū ignis. intenta meditatōne pulchritudinis ſuꝑnoꝝ. Nemo obti nencium caſtitatē ſibijpſi īputet eiuſ dem poſſeſſionem. nimiꝝ ꝙ ſuaꝫ quis vincat naturam nō eſt vtiqꝫ virtus ſu ſcipienciū vbi em̄ facta eſt nature vic toria ibi eius ſupernaturalis aduen tuſ ꝯgnoſcit̉. Ne ergo credas luto car nis tue in om̄i vita ⁊ donec criſto iheſu obuīaueris nō ꝯfidas in ea qui em̄ ſu amipſius carneꝫ vult expugnare ⁊ vi cere ex ſeipſo in vanum currit. Niſit nim dominꝰ diſſoluerit et deſtruxerit domum carnis ⁊ edificauerit domū anime in vanum qui vult diſſoluere ſe iunauit ⁊ vigilauit repreſentata. ⁊ f. ne coram deo. carnis ⁊ nature int̓m tateꝫ ex toto ꝯgnoſcens ꝓpriam ip̄s tentiam ⁊ inſenſibiliter ſuſcipiēs bo num caſtitatis. Et nota inquantū ſu corruptibilis ⁊ incorporeus eſt d̓n̄s intātū de corꝑis noſtri caſtitate ⁊ īto ruptibilitate exultat ⁊ exulat̉. Caſ taſ ē ec̄ dei ꝓprietas ⁊ ſimilitudo rꝫ hominibꝰ poſſibile eſt. Mater vo caliꝰ tatis eſt quies ſolitaria cū obedieni hec iohannes abbas. H guiꝰ dum ꝙ inter oīa certamina q̄ ſuſtine fideles nō eſt maior ꝯflictus. qͣꝫ pus na caſtitatis. Nam ceteris vicijs eee auxiliante poſſumus ⁊ debemus īp̄ ti reſiſtere: libid inē vero oportet ſub do ſuꝑare. ne ꝓpter fedam ⁊ momen neam delectatiōꝫ eternum crucialoſ ⁊ obprobriū nos ꝯtingat incurtete Unde beatus Aug. Inter om̄ia ctiſti noꝝ certamina ſola ſunt duriora caſtitatis. vbi quotidiana eſt pubnꝰ lia ⁊ rara victoria. grauem caſtitas ſorꝰ ta ē inimicū q̄ quoītidie vīcit̉ ⁊ tmꝰ tur. Et iō nemo ſe falſa ſecuritate ted piat. nec de ſuis viribꝰ ꝑiculoſe prel mat ſed audiat apoſiolū dicētē Fno te ſornicatōꝫ. Nam ꝯtra tliqua vitꝰ deo auxiliante debemꝰ in p̄nti remicꝰ libidinē ꝟo fugiēdo ſuꝑate. Fnde ē contra īpetum libidinis apprehēdeſꝰ gam ſi vis obtinere victoriaꝫ nec ſia verecunduꝫ ſit fugere ſi caſtitatis vꝫ mam deſideras obtinere ſꝫ quata i quitas ⁊ quam lugenda ꝑuerſitas eꝰ vt anīaꝫ quā criſtus ſanguīe ſuō ted mit luxurioſus q̄ſqꝫ ꝓpter vniꝰ monꝰ ti libidinē dyabolo vēdai. Uere en nimium plangenda ⁊ miſeranda to dictio ē. vbi cito preterit quod deſ tat. et manet ſine fine quod cruciꝰꝰ ſub momento enim libidinis īpelꝰ Liber ¶ Diſt. II. Ca. XI. .II. tanſit. ⁊ obprobriū infelicis anime ꝑ ranet. hec aug. Conſiderantes igitur cditatē ⁊ ꝑiculum vicij videlicet luxu ad amorē caſtitatis nos accīgamꝰ. De cuius ꝯmendatōe dicit origenes caſtilas ſeuꝟgimitas eſt munimē ſan cuimonie. infirmitas laſciuie. aīme vi toria. captiuitas criminū. pax virtutū edellatio bellorū. inquietantiū culmē vatitatis carcer. libidinis carnis īteri as. ſtatus qualitatis angelice. hec ori genes Et notandū ꝙ virtus ca natis itla facit. Primo corpus mun dam facit. ſicut ecōtrario luxuria īqui r ſta ſi non eſſet alia merces caſtita b pn̄s mundicia nec aliud luxurie toſiciū nſi eius feditas caſtitatis ho nias eſſet amplectenda ⁊ turpitudo cutie horrenda. Scd̓o ꝯſcientiā leti rat qꝛ gratū deo preſtat obſequium. nnt pro xp̄o carnis dulcedinē reſpuit. a mnundus pro magno ꝯcupiſcit Le cat autem qꝛ deo placet. deū placat deo ꝓximare facit ⁊ premiū cele ac deū meretur ⁊ auctorē mundicie riritatem imitando ſequit̉. cum ſit a magna ſequi dn̄m qui nos pre nſt in mūdicia caſtitatis virgo. vir s filius virginis ſponſus. Tertio caſtitas tam homībus qͣꝫ angelis ectabilē ⁊ amabilē facit. homnibus roomi benerant̉ eam. angelis qꝛ cū na alitet om̄e animal diligat ſibi ſimi tangeli caſti hoīes caſtos famili diligunt K Sciendū etiaꝫ caſtitatis acquiſitionē ⁊ conſer re maxime valeat iſta videlꝫ alie cleꝑatio a feminis ⁊ ꝯſortiū cō ſale caſtorū. quorū exemplo caſti teat Item deliciarū fuga que nu ſtms illecebras. Itē exteriorum cuſtodia vt non videat vel audi At tangat vnde temptetur. Itē oci qd̓ omniū vicioꝝ ianua maxi me carnalium eſt. Item cuſtodia meri torum cogitationū ⁊ affectionum cor dis ꝑ quas coluber primo caput vene natum ingerit. Item orationis freq̄n tia qua obtinetur auxilium a deo con tra omnes impugnatōes. Iſta equali ter tangit beatus criẜ. ſic dicens. Sex ſunt que incorruptam cōſeruant caſti tatem. Sobrietas. oꝑatio. aſꝑitas cul tus. inhibitio ſenſuum. raritas ſermo num cū honeſtate euitatio oportunita tis ꝑſone loci ⁊ temꝑis. hec criẜ. L Eſt etiā triplex gradus ſiue profectuſ caſtitatis. Primus eſt cōtinentia ab a ctu carnali cum propoſito ſic manēdi: et omnibꝰ illicitis motibꝰ ꝯſenſum ne gandi. iſte gradus cuꝫ adhuc vicinus ſit terrene voluptati propter nouitateꝫ ꝯuerſionis. ſepe vapor tangit eum car nalis temptatōis. ⁊ eſt adhuc in labo re pugne ⁊ in merito victorie. dum ſo la volūtas cū adiutorio gratie dei pug nat contra quatuor hoſtes ſcilicet car nis pruritum. affectōis appetitum. mū di prouocamenta ad libidinē ⁊ demo nū ſuggeſtionē. ſed hō diligens caſti tatē maneat ī bono propoſito. ⁊ virili ter reſiſtat huiuſmodi temptamentis et fiduciam habeat in dn̄o ⁊ adhereat ei qui dixit. In mundo preſſuram ha bebitis ſed cōfidite. quia ego vici mun dum. ⁊ cito inimicos eius ꝯuertet ad pacem. vt ſubijciat ei exactores eius ⁊ ſuos videlicet carnis libidinoſuꝫ pru ritum ⁊ affectionis illecebroſum appe titum. Secundus gradus eſt cū ꝑ ma ceratōnem carnis ⁊ ꝑ alia ſtudia ſpiri tualia affectus mundat̉ ⁊ caro ita ſpi ritui ſubiugatur. vt rarius temptet̉ ⁊ mitius. vt quāuis adhuc nō plene ca reat ꝯcupiſcentiarum ſtimulis. quafi ſpinarum aculeis. cedetur tamē eius ꝯmotio. ⁊ imꝑando magis qͣꝫ reluctā do inſurgētes īordi natos carnalitatū Liber Diſt. II. Ca. XI. .II. motus ꝯpeſcat. Tercius gradus caſti tatis eſt ita edomitas habere ꝯcupiſcē cias ꝙ vix rariſſime ⁊ tenuiſſime ſen ciantur ⁊ ex affectu talē induiſſe caſti tatis amorem. vt horreat ⁊ ita deteſte tur omnes carnales motus. ꝙ qͣſi nau ſeam inde paciatur. nec poſſit audire tractare de oꝑbꝰ carnis. niſi cū horro re ⁊ execracōne. M Etiā eſt q̄dā caſtitas coniugalis vidualis ſiue poſt lapſum ſe ꝯtinēciū ⁊ virginalis. In ter quas virtutes nulla placet tātū do mino quēadmodū caſtitatis virgina lis qꝛ in talibꝰ cordibꝰ dn̄ſcriſtus libē ter. pauſat. Teſte be. ber. qͥ dic̄. Nuſqͣꝫ dn̄s Iheſus tam libenter caput ſuū in clinat. qͣꝫ invirginitatis aureū finum. Hec Ber. Nō ſolū aūt in caſtitate vir ginali delectat̉ dn̄s. verumētiam poſt lapſum. carnis penitentia peracta cuꝫ homo ꝯtinēter ⁊ caſte viuit tal̓ inquaꝫ caſtitas etiā placet deo. qꝛ ẜm. Caſſia num. Longa caſtitas poſt peccatū. imi tatrix eſt virginitatis Un̄ multi pecca tores poſt facinora carnis reuertētes ad dominuꝫ ꝑ pm̄aꝫ corpus ſuū ꝑ ab ſtinentiā affligunt. vicijs carnalibus reſiſtūt. ⁊ caſte viuūt. ac ꝑ bonā vitaꝫ quā ducūt ꝓximis ſalutis exempla o ſtendūt. In talibꝰ inquit ammabꝰ ca ſtis eciā deus habitare delectat̉. d̓ hoc beatus gregorius ſuꝑ Can̄. exponens illud. Qui paſcitur inter lilia ſic dicit Quid ꝑ lilia niſi aīe deſignātur. q̄ cuꝫ caſtitatis candorē retinent ꝑ bone fa me opimonē fortiter proximis quibꝰ qꝫ ſuauiter olēt. Interlilia ergo ſpon ſus paſcit̉. qꝛ procul dubio anīaꝝ caſti tate delectatur. que in ſe carnis mūdi ciam ſeruant. ⁊ ꝓximis exempla qua ſi odorem ſuauitatis donant. hec gre Quiſquis etiam virtutē caſtitatis de fiderat poſſidere neceſſe eſt vt carna les cogitatōes ſibi adueniētes ac pra uū ꝯſenſum huius peccati ſtudeat a amouere. qꝛ neqͣqͣꝫ poteſt corpus ꝝ: ciū carnalis peccati corrūpi nini meꝰ prius fuerit corrupta. Un̄ cuꝫ codi nio carnalis delectatōis cū ꝯſenſuro mittit̉. proculdubio caſtitas tā melꝰ tis qͣꝫ corꝑis violat̉. Un̄ Fulgenciūꝰ Semper nimirū dū in mundo cū co ſenſu cogitatio admittit̉. ip̄a tam ſ tis qͣꝫ corꝑis caſtitas ꝯtinuo vioſalꝰꝰ Et ẜm ꝙ dicit. Hſidorus. Cortubꝰ pōt. niſi prius corruptuſ fuerit ami Ergo cū conſenſus carnalis delecia om̄s non reprimit̉ nōnūqꝫ etiam in ua actōe dominat̉. N Eciendū etiam. ꝙ ad caſtitatis conſetuatiole multum valet diſciplina exterioꝝ nꝰ rum ⁊ pudicicia ſeu verecūdia. Hncꝰ plina nāqꝫ componit vultum. tiſuꝰ tꝰ hibet. frenat luxuriam. ⁊ corꝑis mnbd dinatos motus prohibet. De quā dꝰ atus bernardus ſic dicit. Diſci ceruicem ſubmittit. ponit ſupcrciuꝰ ji componit vultum. ligat oculos. cacꝰ nos prohibet. gulam refrenat. itaꝫ tꝰ dat. format inceſſuꝫ. Diſciplina ed piditatis compes. maloꝝ defidetioꝰ carcer. frenum luxurie. iracundie vꝰ culum. que temperanciaꝫ domatꝰs nes corporis inordinatos motus:⁊ licitos ſuffocat appetitus. ſempet m neat in diſciplina diſcipulus ctuſū erudiatur ad ſcientiam. exercitet d timorem. coronetur ad gloriam. ſt bi ratio magiſter. ꝓpria conſciēna pꝰ ga. et ingenita verecundia. lex dn̄ciꝰ ne. iuge quippe ſilentium. et ab om ſtrepitu ſeculariuꝫ perpetua quies ᵐ git celeſtia meditari porto continoeꝰ bor et rigor diſcipline. pſalmoro ſo norumqꝫ dulcedine releuātūt. ẜ uiſ d̓ p̄teritis noue ꝯuerſatōis tporauiꝰ ritatem. Hec ſūt monachorū indꝰ hec vitā decorare ſolēt nobilitatemꝰ ¶ Liber .II. ¶ Din.I. Ca. XI. daſt. cam. hec beatus bern̄. Similiter ⁊ pudicicia ē cuſtos caſtitatis. ꝟba ſcur tnia non multiplicat. laſciuiam repri mnt. appetitum turpiū cogitationū cō telcit. omnes virtutes nutrit. O De cuius ꝯmendatione beatus augu. ſe dicit. Pudicicia caſtitatem habet. cultates deuitat. ebrietatē cauet. ꝟba rio multiplicat. gule ꝯcupiſcentias op vagnat. omnia vicia reprimit. omnes Aictutes nutrit. Pudice etiam anime vſas eſt propter dei oculos qͣꝫ hominū pma bona facere. appetitus turpium cdoltationū ꝯpeſcere. om̄es meliores ceſtimate. non inuidere. de ſeipſo nō condete. dei ſemꝑ auxilio res omnes ꝯmiticte. cepta bona oꝑa mortis tan in termino finire. Pudicicia orna rentū eſt nobilium. exaltatio humili tm nobilitas ignobilium. augmentū ꝯnms pulchritudinis. decus religio rs. multiplicatio meritorū ⁊ de ſpebe tudinis gaudet. hec aug. Dicit etiā udicicia beatus ber. Pudicicia eſt ſtitatis cuſtodia. que nos homībus īdit penerabiles. hec ꝯſcientiā emū at ſetuat̉ affectum illuminat intellec in. piuꝫ propoſitū in animo roborat nicos attrahit inimicos reprimit. cō dit demones. claudit inferos. ce sabit. ipſi deo cum fiducia aſſiſtit. et. dicit. Simus ergo veraciter ſci ⁊ peraciter verecundi. vt virtu ir caſtitatis in nobis valeamus con ē. Sed ſunt nōnulli qui pudorē ececundiā hn̄t inordinatam. qui dis infamiam timent coram homī incurtere. qͣꝫ peccati culr. ā co. am Hitales ſunt ſatis ꝑuerſi. quia ſi cctatum ꝑfecte erubeſcerent. nō tam cue illud ꝑpetrarent De hoc dicit ri redus de ſancto victore. Diſce priꝰ xccatū odiſſe. ⁊ tunc incipies illud ve reitet etubeſcere. ille pudorperus eſſe cognoſcit quem viciorū odium prece dit. ⁊ comitatur aliqn̄. ſi in peccato de prehenderis ⁊ deprehenſus pudore cō funderis. non te credo erubeſcere cul pam. ſed infamiā. non em̄ deſcendit ve recūdia talis tam ab ipſo pctō qͣꝫ de fa me detrimento. Habent etiā homines ꝑuerſi verecundiā. ſed vtinā bonaꝫ vti nam ordinatā. nam ſi bonā veerecun diaꝫ haberent ꝑuerſi non eſſent. pctm̄ em̄ ſi ꝑfecte erubeſcerent. non tam faci le ꝯmitterēt. Hec richar. Quilibet er go religioſus deum timens votū caſti tatis qd̓ deo ſpōpondit ſtudeat in ſe cō ſeruare nō ſolū ab omni actu carnalis vicij abſtinendo. verūetiam cor ſuum ab īmundus ⁊ ſordidis cogitatōibus retrahendo ſed ⁊ viſum ab aſpectu ne phando mulierū auertendo ⁊ affectuꝫ ſuum ⁊ amorē ad ſplendidiſſimā pul chritudinē criſti ꝯuertendo. qui ſic ege rit virtutē caſtitatis. in ſe illeſam ꝯſer uabit illaꝫ. De qua etiā effrem abbas in ſeptima omelia ſic exhortando dic̄. Caſtum te in omībꝰ ſerua fili. vt vide as deū in gloria ꝯſiſtentē ab omni pol lutione mundū ſit cortuum. ⁊ ne des immico aditū introeūdi ad te ab aſpe ctu nephādo auerte oculos tuos. ⁊ ne delecteris in pulchrarū vultibus femi niarū. ne ꝑ talem ſoluas vltima ſuppli cia. reſeca amorē tuuꝫ ab amore muli erū. ne te ab amore dei excludat. Uide ne te ſeducat corꝑis pulchritudo. ⁊ de corē aīe tue amittas. ne improbo ocu lo tuo intuearis mulierū ſpeciē. ne in tret mors in aīaꝫ tuā ꝑ feneſtras tuas mulieris carnē omnino nō velis tange re. ne ꝑ tactum eius inflāmetur cor tu um. ⁊ ſpū tuo labaris in ꝑditionē. ſic̄ em̄ fenū ꝓximans igm ꝯburit̉. ita qui tangit mulieris carnē ſine damno nō euadet aīe ſue. ⁊ licꝫ corpus caſtū eua ſerit. mēte tamē ⁊ corde corruptus ab Liber Diſt. II. Ca. XII. .II. ſcedit. Rellecte gͦ animū tuum ab his obſcenis amoribꝰ ⁊ omnē amorē tuu cōuerte ad ſplendidiſſimā iheſu criſti pulchritudinē vt radij fulgoris eius il ſuſtrent cor tuū ⁊ omnis obſcuritas ca liginis expellat̉ a te. hec pulchritudo diligēda ē. que leticiā ſpiritualē ꝯſue uit infundere. hic decor omnimode ā plectēdus eſt. vn̄ nobis ſerenitas tran quillitatis acquiritur. Euitemus ꝑm cioſas pulchritudines ne omniuꝫ ma loꝝ genera in nobis irrigantur. Mul ti em̄ āmirantes mulieꝝ ſpēꝫ a virtu tis via naufragauerūt. plerūqꝫ ornam̄ tis eaꝝ oblectati. ꝑniciem animaꝝ ſua rum ꝑpeſſi ſunt. ⁊ a ꝑfctōis veſtigio ī profundū inferni dimerſi ſunt. Sapi eus em̄ vir nō corporis decorē ꝯſiderat ſed anime. Inſipiens aūt carnalia or namenta amplectit̉. Sapiens vir mu lierem reſpuit. ſtultꝰ aūt ꝯcupiſcit eaꝫ miſerabiliter ⁊ ſupplātabit̉. tu aūt ca ue oībꝰ modis ſpecies ꝑnicioſas ⁊ fal ſas. Deturbat̉ em̄ anima tua ſi decorē eaꝝ attēdas. criſtus em̄ nō ī corporis ſed anime pulchritudine delectatur. Hec Effrem abbas. P Et notā duꝫ ꝙ nōnulli qui cū in etate iuuenili ꝯſtituti ſunt. luxurioſe viuūt cū vero ſe nuerint. tūc primo caſte ⁊ ꝯtinēter vi uere volunt. ſed tales neqͣqͣꝫ ꝯtinētes vocādi ſunt. ⁊ premia pro huiuſmodi ꝯtinencia a dn̄o ꝯſequentur. qꝛ labo res certaminū in reſiſtendo nō habue runt. De talibꝰ Pſidorus ſic ait. Qui dam in iuuentute luxurioſe viuentes in ſenectute ꝯtinētes fieri delectantur tunc eligunt ſeruire caſtitati qn̄ libido eos ſeruos habere ꝯtemnit. neqͣqͣꝫ in ſe nectute continentes vocandi ſunt qꝛ ī iuuentute luxurioſe vixerunt. tales pre mium nō habent. qꝛ laboris certamē nō habuerūt. Eos em̄ expectat gloria in quibus fuerunt glorioſa certamīa. hec yſidorꝰ. Un̄ quilibꝫ criſtianꝰ maxi ime tamen teligioſus. qui votuꝫ fec caſtitatis debet ab omni īmūdicia ta nalis peccati ſe cōtinere. ⁊ huic vicis cum adhuc iuuenis eſt viriliter tenſe re debet vt premiū future glorie pro ſꝰ bore tāti certaminis valeat a domine obtinere. Sic igitur habemus de vt tute caſtitatis. Filius Oſtqͣꝫ informatus ſum de vitiū te caſtitatis atqꝫ alijs virtutibur iam pͥmiſſis. Nunc de quattuor cato nalibus. ⁊ que ſint virtutes politite purgatorie purgati animi. ac exempꝰꝰ res flagito edoceri. Capitulum. XII. Pater E Cire debes fill ꝙ ſunt quatuor virtutes ꝑ qꝰ homo pōt ad honeſtatē vite ꝑuente d̓t Seneca qͣtuor virtutuꝫ ſpēs mulꝰ rū ſapiētū ſnijs diffinite ſunt qͥbꝰ bb nus animus ꝯpos ad honeſtate vite h teſt accedere. hoꝝ prima prudentia e cūda magnanimitas. tercia ꝯtineus qͣrta iuſticia. Singule igit̉ honenbe bene morigeratū efficiūt viꝝ. fec 7 neca Iſte quatuor ꝟtutes ſtructuta ſi ritualiſedificij ac boni operis ſuſmne Teſte beato grego. qui ſic ait. Soſiduꝰ mentis noſtre edificium temperantꝰ prudentia fortitudo. iuſticia ſuſtinemꝰ qꝛ in his quatuor virtutibꝰ tota bol operis ſtructura cōſurgit. Undem quattuor paradiſi flumina terraꝫ ia gant. quia dum his quatuor vittulſs animus infunditur. ab om̄iū deſidetis rum carnaliū eſtu temperatur. hec drᵈ R Appellantur autem iſte quatud virtutes cardinales. quia ſicut oſne vertitur in cardine. ita in his vertit regitur vita hominis Per virtutes iꝰ qꝫ cardīales rectificat̉ anīa in ſuis ꝰ ribus. na prudētia rectificat racionꝰ ¶ Diſt. II. Ca. XII. Liber .II. tem. fortitudo ſiue magnanītas iraſci dlem. tꝑancia ſeu continentia ꝯcupi cibileꝫ. iuſtitia vero rectificat omnes vitēs. ip̄a em̄ iuſticia ꝯprehendit om res pirtutes ordinantes ad ꝓximum et eſt equalitas ⁊ liberalitas. ⁊ ordi rates ad ſe ip̄ꝫ ſicut eſt penitentia ⁊ in nrocencia. ⁊ ordinātes ad deū ſicut eſt aitia pietas ⁊ obediētia. Et ꝓpter hoc vicitur iuſtitia circuire omnes virtu s qꝛ nō ſolū ſpēal̓ eſt virtus ſed etiā denſetalis ꝯprehendens totius anime ccritudinē cū ip̄a dicat̉ volūtatis. Et notandū ꝙ per virtutes car pmnales homo inſtruitur in omnibꝰ o ctibus bonis ⁊ contra vicia armatur ptimū ſit dupliciter quia inſtruitur nno ad ſe ꝑ prudentiā. ⁊ quo ad ꝓxi pet iuſticiam. Secunduꝫ etiam rolpliciter qꝛ homo armat̉ ī proſpo pet tꝑanciā ⁊ in aduerſis per forti inem. De hoc beatus Aug. ſic dic̄ ndentia eſt in p̄cauendis infidijs. ſtia in ſubuemēdis miſerijs. For ado inꝑferēdis moleſtijs tꝑancia ī eccēdis delectatōibꝰ prauis. T ciedum ꝙ virtutes quedā qn̄qꝫ di rmnūt politice. quādoqꝫ purgatorie. b purgati animi. qn̄qꝫ exemplareſ ntlce nāqꝫ dicūt̉ ẜm qd̓ regunt vi nr humanam. quo ad opera exterio ⁊t vin qd̓ pugnant contra vicia pui pitorie dicūtur. ẜꝫ ꝙ ſunt in victoria tioꝝ ⁊ reſpiciūt ꝑtim interiora. ⁊ ꝑ ci teriora purgati animi dicuntur ao deuictis victus poſſeſſor virtu n quieſcit raro inſurgētibꝰ motibꝰ palmis. Exemplares dicuntur que in te diuina ꝯſiſtūt nam ydee in deo T id̓e omnium reꝝ exemplar eſt. Et notādū ꝙ quelibet virtus car aſis pōt coaptari ſingulis virtuti ami pͥmiſſis. nā prudētia que eſt cardinalis ẜm ꝙ virtus eſt po litica vt ait Mactobiꝰ eſt ad rōis nor mam. que cogitat queqꝫ agit vniuerſa dirigere. ac mhil p̄ter rectū velle vel fa cere. Prudētia ẜꝫ qd̓ eſt virtus purga toria eſt mundū ⁊ omnia que in mūdo ſunt diuinoꝝ cōtemplatōe deſpicere. Prudētia aūt ꝓut ē virtꝰ purgati ani mi eſt ſola diuina noſcere. ⁊ ea tāqͣꝫ ni hil ſit aliud intueri. Exemplaris vero prudentia vt eſt in deo eſt ip̄a mens di uina. cui omnia nuda ſunt ⁊ aꝑta et di ſponit vniuerſa que in celo ſunt ⁊ queī terra. Ex his apparere poteſt ꝙ primꝰ gradus prudētie vt eſt virtus politica facit hominem in omnibꝰ ractōnabili ter oꝑari ⁊ cū hōibꝰ honeſte ꝯuerſari. Secūdꝰ gradus prudētie vt ē virtus purgatoria mentē altius erigit qꝛ cuꝫ mundana deſpicit celeſtia prudenter appetit. Tercius gradus prudētie vt ē virtuſpurgati animi mentē pleniꝰ per ficit. dū eam in eterniſ figit quia ſola e terna concupiſcit. Exemplaris auteꝫ prudentia. que in ſolo deo eſt predic tos gradus īchoat deducit. ⁊ cōſūmat quia omnis vera prudentia a domino deo eſt. De hac etiam virtute videlicꝫ prudentia. Seneca ſic dicit. Quiſqͥs prudenciam ſequi deſideras. tunc per racionem recte viues ſi oninia prius ē ſtimes ⁊ perpenſes. ſi prudens eē cu pis in futuꝝ ꝓfectū intēde. ⁊ que poſ ſint contingere animo tuo cuncta ꝓpo ne. nihil tibi ſubditū ſit ſꝫ totū ante ꝓ ſpicies. nā qui prudēs eſt nūqͣꝫ dicit non putaui fieri. quia nō di ibitat. ſꝫ ex pectat. nec ſuſpicat̉ ſed cariet. Si pru dentiam āplecteris vbiqꝫ ideꝫ eris ⁊ ꝓut varietas reꝝ exigit ita te accōmo des tꝑi. ſermo tuus nō ſit inanis ſed aut ſuadeat aut moueat aut cōſoletur aut precipiat. Lauda parite vitupera ꝑcius nam ſimiliter repre henſibilis eſt nimia laudatio ſicut im moderata ¶ Liber Diſt. II. Ca. XII. .II. culpatio illa ſiquidē adulatōe. iſta ma lignitate ſuſpecta eſt. Si prudens eſt animus tuus tribꝰ temporibꝰ diſpenſe tur. p̄ſentia ordina. futura prouide. ter ita recordare. Nā qui de futuro nō premeditatur. in omnia incautus inci dit Propone animo tuo mala futura ⁊ bona vt illa ſuſtinere poſſis iſta mode rari nō ſemper ſis in actu. ſed interdū animo tuo requiem dato. ſed ⁊ ip̄a reqͥ es plena ſit ſapientie ſtudijs ⁊ cogita cionibꝰ bonis. nā prudens nūquām o cio marcet. animū aliqn̄ remiſſum nū quat diſſolutuꝫ habet non te moueat auctoritas dicētiſ nec quis ſꝫ qͥd dicat attendito. nec qͣꝫ multis ſed qualibus placeas cogita. Hec Seneca. Notan dum etiam ꝙ prudentia eſt bonarum rerū ⁊ malaꝝ vtrarūqꝫ diſcretio cū fu ga mali ⁊ electione boni. de qua proce dit circumſpectio docilitas ⁊ cautio. Circumſpectio eſt cautela contrarioꝝ vicioꝝ qua fugimus auariciaꝫ ⁊ caue mus prodigalitatem. Docilitas ē po tentia erudiendi hoc ordine. vt prius te poſtea alioſ īſtruaſ. Caucio ē prudē tia diſcernēdi vicia virtutū ſpēꝫ p̄ca rētia. X Uel al̓r dici pōt ꝙ prudē tia ī ſex diuiditur ſcꝫ in cogitatiōeꝫ ſentiuꝫ. Unde ꝑ ſapiētem dicit̉ Pre cedent palpebre tue greſſus tuos ideſt cōſilia tua facta preueniāt. In memo riam preteritorum. Un̄ Ezechiel̓ Re cogitabotibi omnes annos meos ⁊c̄ In prouidentiam futurorum vn̄ Boe cius Non ſufficit intuerī qd̓ factū eſt ante oculos. prudentia rerum ex itus metitur. In circūſpectionē ꝯtrarioꝝ Un̄ ꝓuerbioꝝ. Eſt via que videt̉ ho mini recta. nouiſſima vero illius du cūt ad mortem In cohibitōꝫ peccato rum. vn̄ paulus. Caſtigo corpus meū et in ſeruitutem redigo. In exercitati onem virtutū Un̄ per ſapiētē dicitur Quodcūqꝫ poteſt manus tua faceten ſtanter operare. A Sxciſidſ cardinalis eſt temꝑantia cuius ppꝰꝰ virtus politica eſt nihil appetere ptiꝰ tendum. in nullo legeꝫ moderationꝰ excedere. ſub iugo rationis cupio lꝰ tem domare. Temperantia ꝓut eſt ꝰ tus purgatoria cuius eſt omnia temꝰ re in quantū natura patitur que cor ris vſus requirit. Temperantia ꝑ virtus purgati aīmi eſt terrenas cor uiſ ditates nō ſolū reprimere ſed pemiuꝰ obliuiſci. Temperantia vero exempꝰ ris que in deo eſt ſic eſt ꝙ in ſe ꝑpalꝰꝰ intentione conuerſa eſt. Ex his pꝰ ꝙ primus gradus temperantie t virtus politica hominem ab excen defectu cuſtodit. qꝛ ei mediū vitiutꝰ in omni tēpore vel oꝑe oſtendit. Aeº dus gradus tēnātie eſt vt virtus ẜ gatoria q̄ mentē ad eterna ꝑfecte diꝰ git qꝛ omnē ſuꝑfluitatem rerū grabo ciū firmiter excludit. Terciꝰ grabꝰ tꝑantie ē vt virtus purgati ammi teꝫ in eternis figit quia concupi ſcetꝰ omnis inordinati concupiſcibimꝰ nitus extinguit. Exemplaris autēˢe ꝑancia que ī deo eſt p̄dictos gradꝰ temꝑancie inchoat deducit perdodꝰ perficit. quia omni creaturē nomdea etiam virtute temperātie Seneca lo pondus et menſuram tribuit. ſ dicit. Continentiam ſi diligis citcd cide ſuperflua ⁊ in artum deſidetia c ſtringet. conſidera recum. quātum ꝰ tura poſcat. non quantum cupio nꝰꝰ expetat. palatum tuum fames excu non ſapores. nec ad voluptatem ſꝫ rꝰ cibum accedas. nec preſentibus eꝰ cijs inherebis nec deſiderabis abſeꝰ tes. Si continentiam diligis. ibiv fugito an̄qͣꝫ accidāt nec quēquā dlꝰ verberis pluſqͣꝫ te. omnia toletabuꝰ p̄ter turpitudinē crede. a ꝟbis qbos Liber .II. Diſt. II. Ca. XII. tutpibꝰ abſtineto. qꝛ licentia eoꝝ im udentiā nutrit. Si ꝯtinens es adu aniones deuita. difficilimuꝫ eſt opus ꝯtinſentie affectiones adulantium re telſere. quoꝝ ſermones animū quadā dluptate reſoluunt. Si ꝯtinens es a immmi ⁊ corporis tui motus obſerua ne ndecori ſint. nec ideo ꝯtemnas qꝛ la ent. nam nihil differt ſi nemo videat ca ip̄ſe illos videas Cunctis eſto beni dnus. nemini blandus ⁊ paucis fami ratis. omnibꝰ equus. bone fame ne b tue ſeminator exiſtas. nec inuidus miene. ad iram tardus. ad miſcd̓iam pnſus. in aduerſis firmus. in ꝓſperia autus. ⁊ humilis occultator virtutū ut aliqui vitioꝝ. rari ſermonis ipſe rs ſed loquentiū patiens. que noſti ſi cattogantia poſtulanti impartieris me neſcis ſine occultatōe ignorantie poſtula imꝑtiri. hec ſeneca. B otandū etiam ꝙ temperantia eſt vir racum potentia reſiſtendi illecebris mnos impetum facientibꝰ. ex qua ꝓ cuit ꝯtinentia. caſtitas. pudicicia. ſo actas. ꝑcitas. moderātia. honeſtae ditinentia. verecūdia. modeſtia. Cō mentia eſt virtus abſtinēdi ab illece veis. Caſtitas eſt virtus ſub iugoratō s im petū libidinis refrenans. Pu cicia eſt virtus non ſolū impetum re naſis. verumētiam ſigna cohibens ꝯdeliꝫ geſtus inordinatos corporis. pnum diſſolutū ⁊ ſimilia Sobrietas rpirtus qua exceſſuꝫ cibi ⁊ potus co enus. Parcitas eſt virtus qua re memus tetinenda. ſicut largitas eſt etus qua damus danda. Moderan Teſt verboꝝ nimium appetitū imꝑio ronis teuocare. Honeſtas ē nec lau ea querere fercula. nec circa curam gms aparatus operam dare. Abſti ciria eſt ſtatutū prandendi tꝑs non rfecuenitē. Uerecundia eſt feda ⁊ ſuꝑ flua verba reprimere. Modeſtia ē cor ꝑei habitus ⁊ cetere neceſſitatis ſuꝑ pellectilis immoderatū reuocās vſuꝫ C Tercia virtus cardinalis ē for titudo. que ꝓut eſt virtus politica eſt a nimum ſupra periculi metū erigere. ni hilqꝫ niſi turpia timere. Secundo for titudo ꝓut eſt purgatoria eſt animo nō terreri ꝯtra queqꝫ aduerſa Tercio for titudo ꝓut eſt virtus purgati animi eſt paſſiones non ſolū vincere corꝑis ſed ⁊ animo penitus ignorare. Exempla ris aūt fortitudo que in deo eſt. eſt ꝙ ſꝑ idem eſt nec vnqͣꝫ mutatur. Ex his pa tet ꝙ primus gradus fortitudinis pro ut eſt virtus politica hoīem facit oēm metuꝫ ꝓ vt ilitate reipublice poſipone re. ⁊ niſi turpia formidate. Scd̓s gra dus fortitudinis vt eſt virtus purgato ria mentē magis ꝯfortat. vt nulla pe na corꝑalis eaꝫ terreat. qꝛ ad ſola eter na fortiter anhelat. Terciꝰ gradus for titud ins vt eſt virtus purgati animi mentē ineternum figit. qꝛ cum omnia cōtraria vicerit. repugnare omnino ⁊ ꝯfidenter ꝯtemnit. Exemplaris auteꝫ fortitudo que in deo eſt. predictos gra dus inchoat. deducit ⁊ ꝯſummat. Ip̄a em̄ attingit a fine vſqꝫ ad finē fortiter. ⁊ diſponit oīa ſuauiter. De hac etiam virtute videliꝫ fortitudine ⁊ magnam mitate ſic d̓t ſeneca. Magnanimitas que ⁊ fortitudo d̓r ſi infint in aīmo tuo viues cū magna fiducia. liber. intrepi dus. alacer. Magnum humani ammi bonū eſt fineꝫ huius vite intrepide ex pectare. ſi magnanimus fueris nunqͣꝫ tibi ꝯtumeliā fieri iudicabis. de inimi co dices. nō mihi nocuit ſed nocendi aīm habuit. ⁊ cū illum in ptāte tua vi deris vindictā putabis vindicare po tuiſſe. Scito em̄ magnū ⁊ honeſtū eſſe genus vindicte ignoſcere. Eris mag naīus ſi ꝑicula non appetas vt temera A. j. Liber .II. Diſt. II. Ca. XII. rius. nec formides vt timidus. nam timidum nō facit niſi rep̄henſibilis vi te ꝯſcīa mala. hec ſeneca. Et notandū ꝙ fortitudo eſt immobilis inter aduer ſa animi laboꝝ ⁊ ꝑiculoꝝ ſuſceptio. q̄ nec aduerſitatis incurſu frangit̉. nec blandimento ꝓſperitatis eleuat̉. De qua orit̉ magnanimitas. fiducia. ſecu ritas. magnificentia. ꝯſtantia. firmi tas. patientia. ꝑſeuerātia. longanimi tas. humilitas. manſuetudo. Magna nimitas eſt virtus ſpontanea difficiliū aggreſſio. Fiducia eſt certa ſpes aīmi rem inchoatam ad finē ꝑducendi Se curitas eſt virtus incommoditates im minentes rei inchoate ad finem ꝑdu cendi non formidans. Magnificētia eſt virtus aīmi. arduoꝝ dās ꝯſumma tioneꝫ Conſtantia eſt ſtabilitas aīmi firmi. ⁊ in ꝓpoſito ꝑſeuerans. Firmi tas eſt virtus animi. oīa equauimiter portans. Patientia eſt ꝟtus ⁊ vis ani mi. ꝯtumeliaꝝ ⁊ oīs aduerſitatis im petus cum tranquillitate ſuſtinens. Perſeuerātia eſt aīmi firmitas in bo no ꝓpoſito. vſqꝫ ad cōſūmationē ꝑtin gens. Longanimitas eſt ꝟtus qua pa tiēter vite eterne premiū expectamus Humilitas eſt ꝟtus ꝑ quā animus in nullo ſe efferēs. nihil ſibi aſcribēs bo ni ⁊ exterius abiectuꝫ defert habitum. Manſuetudo eſt virtus animi qua ho mo ſe tolerabil em̄ alijs reddit. D Quarta virtus cardinalis eſt ip̄a iuſti cia. que vt ſit ꝟtus politica. debet mun dum iſtum deſpicere. ⁊ ſeruare vnicui qꝫ quod ſuū eſt .ſ. ſibijpſi. proximo. ⁊ deo. Secundo vt eſt ꝟtus purgatoria. ipſa iuſticia eſt ad veram proximi viaꝫ conſentire. ⁊ vniuſcuiuſqꝫ virtutis oſ ficium in ſuo vigore ꝯſeruare. Tercio iuſticia ꝓut eſt virtus purgati animi. ē cum diuina mente ꝑpetuo federe ſoci ari Exemplaripero iuſticia que in deo eſt. eſt ꝙ ꝑhenni lege a ſempiterna obe ris ſui ꝯſummatione non flectitur. e his patet ꝙ primus gradus iuſticie v eſt virtus politica ab omni iniquitale hoīem cuſtodit ⁊ cū hoībꝰ pacifice co uerſari facit. Secundus gradus iuꝰ cie vt eſt purgatoria virtus menteꝫ as eterna directe trahit iuſto ordīni tatis nis ꝑfecte ꝯſentit. Tercius gradus lꝰ ſticie vt eſt virtus purgati animi meꝰ tem in eternis figit qꝛ illa cū deo eieꝰ no ꝑpetuo federe ſociat. Exempſatiꝰ aūt iuſticia. que in deo eſt p̄dictos s dus inchoat. deducit ⁊ ꝑficit. quediꝰ nem creaturam ſuam ꝑpetua ⁊ innci bili lege iuſte regit. Ex his aliquaſid patet qūo ꝑ virtutes ꝓut ſunt poſititꝰ homo ordinat̉ in operationibus ſuꝰ quo ad proximum ⁊ per virtutes ptꝰ ſunt purgatorie ordinat̉ ad ſeipſumꝰ vt ſunt virtutes purgati animi ordimꝰ tur ad deum quas ꝟtutes exemp̄ſate que in ſolo deo ſunt ꝑficiūt ẜm malu ⁊ minus ꝓut operantes in fide ⁊ cal te oꝑa lucis eas ꝑfectius vel minus fecte participant. De ꝟtute etiā in cie ſic d̓t ſeneca. Iuſticia aūt quid ēꝰ ſi nature tacita ꝯuentio in adiuioꝫ multoꝝ inuetita inſtitutio non nolꝰ conſtitutio ſed diuina lex eſt ⁊ vind lum ſocietatis hūane. Quiſquis isꝰ iuſticiam ſectari deſideras timeſ deum. ama deum vt ameris a deo amꝰ 1ſ bilis eris deo ſi illū in hoc imiteris velis oībꝰ prodeſſe nulli nocere ⁊ io te virum iuſtū appellabunt omnes ꝯt quenter venerabunt̉ ⁊ diligēt. Ibſoꝰ em̄ ſis non ſolum nō nocebis ſed ⁊ nioi centes prohibebis. hec ſeneca. Notandum etiā ꝙ iuſtitia eſt ius n vnicuiqꝫ tribuēs. De quā ꝓcedumꝰ ligio. pietas. ſeueritas. innocetia uerentia. ⁊ miſericordia. Religio dꝰ virtus quedam ſuperioris vite. q. Liber .II. Diſt. II. Ca. XII. pittute regulamur al̓s religamur diui no cultui. Pietas eſt virtus qua parē tibo pel potentibꝰ honorem debituꝫ ex picemus. non ſolum inveneratōe ſed ctiam in exhibitione neceſſariorum. Seueritas eſt virtus qua ꝯmuni vtili tate ſeruata diſtricte agimus in ſuppli tus teddendis. vt non relinquamus aliquid de pena debita. Innocētia eſt ſualitas mentis onus iuris nō formi bans Reuerentia eſt virtus qͣ primis ſoſttis vel aliqua prelatione ſublimi bus debitū honorificationis culmē ex pibemus. Hec diuidit̉ in duas ꝑtes. nn beneratōem que eſt virtus quā reue tentiam exhibemus maioribus in cor toris humiliatōe. geſtu. nutu. ⁊ verbo tum emiſſiōe. in obedientiā que eſt cā ſte iuſſionis effectus. Miſeri cordia ſt pirtus per quā animus in calam ita e alterius mouetur. F Et ſciend̓ ypictus perducere ſolet hominem ad iam eternaꝫ. que virtus maxime eſt vmor dei de quo cetere virtutes proce dant. ⁊ etiam virtutes cardinales. q̄ am habite fuerint dilectionem dei ⁊ timi in mente cuſtodiunt ⁊ ꝯſeruāt Iſſ de beatus auguſtinus Uirtus ad be ram vitam nos perducit. ſed virtuteꝫ mpūl eē affirmauerim niſi per ſummū nore dei. Nam ⁊ illud qd̓ virtus qua mn partita dicit̉ ex ipſius amore va quodam affectu d̓r. Eſt enim tem retantia amor integꝝ ſeprebēs ei qd̓ rat̉. Fortitudo amor facile tolerās ꝯnna ꝓpter id quod amat̉ Iuſticia a nor ſoli amato ſeruiens. ⁊ ideo recte dininans. Prudentia amor eoꝝ qui yad iuuat̉ ab eis. quibꝰ impedit̉ ſa pacitet eligens. Sed hunc amorē nō oiuſlibet ſed dei eſſe diximus .i. ſum prooni. ſumme. ſapīe. ſumme cōcor de. Eſt etiam caritas ſimplex ⁊ pura irē ſpiritu ſancto inſpirata perducit ad filium per quem cognoſcitur pater Omne aūt officiū temperantie eſt exu ere veterem hominem ⁊ in deo renoua xi .i. ꝯtemnere omnes illecebras cor poreas ⁊ laudeꝫ popularem. totumqꝫ amorem ad diuina ꝯferre. ne ſubijciat ſe homo per peccata his rebꝰ mortali bus vite regulā vtroqꝫ teſtamento for matam vt eoꝝ nihil per ſe diligat. ni hil appetendum putet. ſed ad vite hu ius atqꝫ officioꝝ neceſſitatē (quantuꝫ ſatis eſt) vſurpet vtentis modeſtia nō amantis affectu. ſi em̄ deus eſt ſummū bonum hominis. nihil aliud eſt homi ni bene viuere qͣꝫ toto corde. tota aīma tota mente deuꝫ diligere. a quo exiſtit vt incorruptus in eo amor cuſtodiat̉. quod eſt temꝑantie. nullis frangat̉ in commodis qd̓ eſt fortitudinis. nullis alijs ſeruiat qd̓ eſt iuſticie vigilet ī di ſcernendis rebꝰ. ne fallacia ſubrepat. qd̓ eſt prudentie. hec eſt hominis vna perfectio qua ſola impetrat̉ vt carita te inveritate perfruat̉. non poteſt autē ſeipſum diligere qui deuꝫ diligit. imo ille ſolus ſe diligit qui deuꝫ diligit. qꝛ ſedule agit vt ſummo bono perfruat̉. qd̓ aūt agis tecum agendum eſt cum ꝓ ximo. ſcꝫ vt ad id bonum ad quod ip ſe tendis eum adducas. illud enim eſt vnum bonum quod omnibꝰ tecū ten dentibꝰ non ſit anguſtum. Ex qua ſcꝫ dilectione ꝓximi naſcunt̉ officia ſoci etatis humane. in quibus non errare difficile eſt Duobꝰ enim modis pecca tur in homine. vno ſi ledatur. alio cuꝫ poteſt non adiuuatur. hec auguſtinus. Et ſic patet de quatuor virtutibus car dinalibus. Filius. Upio etiam aliqua ſcire de ꝯſili is ad que tenētur religioſi facta profeſſione. anno probationis expi rato. Capl̓m XIII. Pa A. ij. Diſt. II. Ca. XIII. Liber .II. Cire debes fili ꝙ ꝯſiliuꝫ eſt ꝑſuaſio melioris boni ad qd̓ non tenet̉ quis ex p̄cepto. G Unde notandū ꝙ ꝯſilia in mul tis differunt a p̄ceptis. Primo qꝛ ad precepta tenemur. ad ꝯſilia ꝟo nō. qꝛ p̄cepta ſeruare eſt neceſſitatis. cōſilia ꝟo voluntatis. Item lex vetus dat pre cepta viꝫ decalogi hoc eſt decem p̄cep ta. euangeliū ꝟo ſuꝑaddit ꝯſilia Naꝫ ꝯſilium ꝑtinet ad ꝑfectos. preceptuꝫ aūt ad ꝑficiendos. p̄cepta ſeꝑant nos ab illicitis. ſed ꝯſilia a ꝯceſſis. per pre cepta declinamus pctā ſed ꝑꝯſilia de clinamus occaſiones peccandi Itē ꝑ p̄cepta penā fugimus. ſꝫ pꝯſilia p̄miū cumulamus Item ad p̄cepta ꝯſtringi mur ex debito. ſed ad ꝯſilia non niſi ex voto. qꝛ ꝯſilium ꝑ votū ſit p̄ceptū ſicut ait aug. Uouere inquit eſt voluntatis reddere ꝟo neceſſitatis. H Et ſci endū ꝙ ꝯſilia qͣꝫuis ſint plurima. tn̄ p̄ cipue ſunt tria videlicet caſtitas pauꝑ tas ⁊ obīa. De prīo viꝫ caſtitate d̓r in euangelio. ſunt enuchi qui ſeipſos ca ſtrauerūt ꝓpter regnum celoꝝ Secun dum ꝯſiliū viꝫ paupertas ꝯſiſtit in ab dicatione ꝓprietatis al̓s ꝓprie volunta tis. Un̄ ꝑ dn̄m in euangelio d̓r. Qui non renunciauerit oībꝰ. que poſſidet non poteſt eſſe meus diſcipulus. Et de monachis ꝓprietatē hn̄tibꝰ d̓t beatus iheroni. Monachus habens obulū nō valet obulum. Tercium ꝯſiliū videli cet obīa tangit̉ in euangelio cū d̓r ſuꝑ cathedram moyſi ſedebūt ſcribe ⁊ pha riſei que dicunt facite que aūt faciunt nolite facere. Predicta aūt ꝯſilia ſunt ſubſtantialia oīs ꝑfecte religionis. qꝛ ſuos obſeruatores vel ſectatores elon gant a malo nō ſolū quantū ad malū culpe ſed etiā quantū ad mali cauſam Unde religioſi maxime hec tria ſolent vouere ⁊ promittunt obſeruare. Omne nāqꝫ malū orit̉ ex triplici tadi ce .ſ. ꝯcupiſcentia carnis. ꝯcupiſceſꝰ tia oculoꝝ ⁊ ſuꝑbia vite. Predicia vo ꝯſilia nos elongant ab hac triplicita dice. nam ꝑ caſtitatē vincit̉ carnis ce cupiſcentia ⁊ luxuria. ꝑ pauꝑtatem ꝑat̉ rerū terrenaꝝ cupiditas ſen andlꝰ cia. pobīam aūt calcat̉ mentis eſauo ſiue ſuꝑbia. Sed qꝛ de his tribꝰ vtutꝰ bus .ſ. paupertate. caſtitate ⁊ obia. io perius tractauimus non eſt opus vt s his iterum mentionē faciamus ꝯ Soluꝫ hoc adijciendū eſt ꝙ omnes mines maxime ſolēt deſiderare tria. opes. voluptates. ⁊ honores. ex quio tribꝰ cetera vitia ꝓcedūt ⁊ oriunt d innocentius Tria maxīe ſolent hoīcꝰ affectare. opes. voluptates ⁊ honore De oꝑbꝰ praua. de voluptatibus iut pia. de honoribꝰ vana ꝓcedunt. vall opes generant cupiditatē ⁊ auaritia voluptates ꝑiūt gulā ⁊ luxuriā. ſpnꝰ res nutriunt ſuperbiam ⁊ iactantiam hec innocentius. Sed ctiſtifideſes maxime religioſi habent remedia to tra predicta ſcelera videlicet caſtiraꝰ paupertatem ⁊ obedientiam. pet quꝰ virtutes cū dei ad iutorio vincere fo ſunt vitia ſupradicta. Oſt informarionem diediſꝰ Filius virtutum ſuperius premiſſatulꝰ nunc de bona actione ſeu oꝑatione tꝰ pio edoceri. Ca. .XIIII. Pater. 7 Ebes ſcire qͦ poſtqͣꝫ homo fuerit per preo ctas virtutes videlicet humilitatel patientiam ⁊ caſtitatem. ac aliasꝰ tes ſuperius premiſſas interius ⁊ c perius recenter o patus pebel eluſ Liber .II. Diſt. II. Ca. XIIII. aſijs bonis actionibus hoc eſt ieiunijs pigilijs. ⁊ in ceteris bonis operibꝰ ſe ceeccere vt per huiuſmodi ſanctas ob etuantias valeat deo magis placere. ande beatus bernardus. Sex ſunt ob etuantie ſeruis dei ꝓpoſite quibꝰ puri ntati debeant. Sunt aūt iſte. ſilentiū. pſalmodia. vigilie. ieiuniū. opus ma mum. ⁊ carnis mūdicia. In obſerua rone ſilentij purificamur a peccatis q̄ etboſitate contraximus. Cuius viti ant octo ſpecies. Eſt enim verbū ſtul am. vanum. mendax. ocioſi ſin. dolo um. impudicū. maledictum. excuſa delum. Quemmiꝝ peſtis naſcit̉ ex lo mnacitate. ⁊ ꝑ ſilentij cenſurā aut euer anditus. aut certe ne multū noce tteprimit. In pſalmodia fit duplex aſeſſio vbi ⁊ peccator de culpis ꝯpun pit̄ ⁊ deo laudes ſuper iudicia iuſticie Aicuntur. In hac autem obſeruantia ſcs qui recte cōfitet̉ purificatur ab mnmundo ſpū blaſphemie cui ante cō mnonem ſubiacebat. dum em̄ ſeipſuꝫ daret ac deum accuſaret qui nō ali bͦ blaſphemus erat. ꝯuerſus ac con nſus canticis diuinis inſtructus. cor plta corrigit ⁊ verba. ſeqꝫ ip̄m ac ans mala ſua ſibi reputat. deum au In ſalidans bonum quod in ſe vider. In ſibi ſed illi applicat. ⁊ hoc totum dit in pſalmodia. Per pſalmodiam ctire quicquid deo agit̉ cum mentis relodia. ſiue ſint pſalmi ſiue hymni. e etiam quecunqꝫ cantica. Terciaꝫ oletuantiam poſui ſuperius. Uigili as ſemper debet comitari oratōnū mantia Tales vigilie abluunt nos a edibꝰ quas ꝯtraximus per ſomnolē nr teſoluti. dū obliuione quadam a a ſalutis incepimus deficere ac tor mmus. Quarta obſeruantia eſt ieiu rum. de quo quis dubitet quin ⁊ ip̄m eotincet. Uera eſt illa ſententia. ꝯtra tia ꝯtrarijs curantur. Si ergo per gu lam peccauimus. quid reſtatnſi ꝑ ab ſtinent iam reparemur. Non ſoluꝫ hu ius vitij per ieiunium fit purgatio. in ſuper ⁊ virtus ad expellendos demōes comꝑatur. Per ſegniciē quoqꝫ ⁊ ocio ſitatem que inimica eſt amme multas ꝯtraximus ſordes. ꝯtra dei ſententiā in ſudore vultus alieni non nr̄o pane ve ſcentes. ꝓpter hoc ſequit̉ obſeruantia que eſt quinta ⁊ d̓r opus manuum. vt ſordes ille manuū in labore abluant̉. Reſtat vltima ſcꝫ mundicia. In hac ſit purificatio quinqꝫ ꝑtium corporis illecebra videliꝫ viſus. auditus. guſiꝰ odoratus ⁊ tactus. ⁊ cetera que predi cta ſunt .i. ſilentiū. pſalmodia. vigilie ieiuniū. opus manuum. exerceri pn̄t ſi ne iſta. ſed ſi lumbi veſtri nō fuerint p̄ cincti .i. ſi deſit carnis mundicia. lucer ne ardentes quid ꝓderunt. Hinc er go colligendum eſt qͣꝫ ſit neceſſaria hu ius ſexte obſeruantie purificatio. que ſola omnibꝰ ſupradictis equipollentē obtinet vim ſalutis. Et notandū ꝙ in his obſeruātijs primas quatuor de bemus nobis. quintam ꝓximis. ſextā deo. nam ſilentiū. pſalmodias. ieiun um ⁊ vigilias debet quiſqꝫ exercere ꝓp ter ſeipſum. hoc eſt ꝓpter ſuaꝫ diſcipli nam. opus manuū ꝓpter ꝓximū vt ha beat vnde tribuat neceſſitatē patienti Carms mundicia ꝓpter deū vt placeat illi ⁊ eius voluntatem faciat. hec bern̄. Non ſolum autem in his virtutibus ſed etiam in alijs vir religioſus debet ſe exercere. videlicet in ꝯpaſſione pro ximi. in ꝯpunctione. in orōne. in lecti one. in ſtudio ⁊ meditatōe ſacre ſcrip ture. ac alijs virtuoſis operibus vt per hoc poſſit placere d̓o ⁊ ꝓximis ſuis bo num exemplum prebere Sunt namqꝫ nonnulli qui magna intentōne repro boꝝ tormenta ꝯſiderant. ⁊ ꝑtimeſcen A. iij. Liber Diſt. II. Ca. XIIII. .II. tes ſubito pctā ⁊ iniquitates deſerunt ⁊ ad virtuoſam vitam ⁊ ſanctam ope rationem bene viuendo conſurgunt ⁊ ꝑ oꝑa bona que agunt ſcd̓m maius ⁊ minus proximis ſuis bona exempla oſtendūt. De talibꝰ beatus gregorius ſuꝑ cantica exponēs illud dictū. Que eſt iſta que progredit̉ quaſi aurora ſic ait. Sunt nonnulli qui magna inten tione que ſint tormēta reproboꝝ aſpi ciunt ⁊ ſuꝫ facta ꝓpria ſine palpatione exaīatione ꝯtendunt. Cūqꝫ ſe peccaſſe congnoſcunt ⁊ per hoc ire ad tormen ta reproborum ꝑtimeſcunt. tunc ſubi to tenebras imquitatis derelinqunt ⁊ luce iuſticie accendi cōcupiſcunt mox ad ſanctam operationem ꝯſurgunt. ⁊ ꝑ bona que faciunt clarere proximis incipiunt. hi proculdubio velut auro ra conſurgentes progrediunt̉. qꝛ ſubi to noctem peccati euacuantes ad lucē magis ac magis dilatant̉. ſic aīa que prius in tenebris nūc ſplendens appa ret. ⁊ que etiam in ſe obfuſcabat̉. nūc luce ſancte oꝑationis reſplendet pul cra vt luna. Cuna quippe dum noctem illuminat. caligantibꝰ oculis iter ꝑ qd̓ homo gradiat̉ oſtendit. Sic nimirum queqꝫ anima. que tenebras dimittit ⁊ in ſanctam operationem ſe extendit dum exemplum bene operandi tribuit quaſi lucem tenebreſcentibus oculis ſpargit. Dum em̄ peccantes quiqꝫ bo num opus aſpiciunt. ⁊ ad idem faciē dum ſe conuertunt quaſi errantes in nocte per lumen lune ad viam redeūt: hec itaqꝫ ſancta anima dum peccātibꝰ exemplum prebet. quaſi luna in nocte lucet. duꝫ vero magis ac magis creſcit ⁊ de die in diem ꝑ ꝯſuetudinem boni operis lumen iuſticie perfecte percipit vt etiā bonis exemplum imitationis prebeat que prius ſolis peccatoribus imitanda apparebat. profecto iam luna ſol efficit̉. quia que in nocte etta tibꝰ lucebat. mō in die ambulantibꝰ lumen veritatis manifeſtat. hec grego Tales namqꝫ qui poſt pct̄ā perpeſtata ad penitentiam redeunt ⁊ ſancte vſub nōnunqͣꝫ ex dono celeſtis gratie. et ia ꝟbuꝫ doctrine ad alios docendos ꝑt piūt. quoꝝ p̄dicatio tanto ſuauius ab dientibꝰ ſapit. quanto eoruꝫ actio ſe bis que predicant ꝯtraria non eſt. 2 hocꝭ beatus grego. ſuper ezechie em nic ait. Sepe enim quoſdā videmus ſe ſe ta mentū ad ſancte lectionis ſtuaium ꝯtuliſſe atqꝫ inter ꝟba dn̄ica recodino ſcentes in quātis deliquerūt ſemenb ſos in lacrimis mactare. merore ꝯtꝰ nuo affici. in nullis huius mūdi ꝓſt ritatibꝰ delectari. ita vt eis vita p̄ſci oneri ⁊ lux ipſa faſtidio fieret. vit ad colloquendū ꝯmunīa admittere. att a rigore diſcipline aīm difficile telꝰ xare ꝓ amore cōditoris luctū ſolumo ⁊ ſilentio gaudere. ⁊ tales p̄cepta bb q̄ ſenſus illoꝝ capere potuit. memodꝰ nō amiſit. qꝛ collectus in deo aīmusꝰ gendo ſemꝑ ⁊ recolendo ẜuauit. et ſꝰ plerūqꝫ vt tales quiqꝫ ex dono celeſiꝰ gr̄e etiā ꝟbū doctrine ꝑripiant alcb ꝟitatis ꝑabulo qd̓ ip̄i intrinſecus dꝰ citer ruminant ⁊ ꝓximos ſuauitet v cant. De quoꝝ ꝑfecto ore p̄dicatio a dientibꝰ tanto dulcior eſt quanto eo actio contraria ſuis predicationiobꝰ nō eſt. quia de ꝓpria vita ſumunt. qdꝰ quid per linguam ꝓximis confetulꝰ nam ſermo dulcedinem nō habet qͥd vita reproba intra ꝯſcientiam remo det ¶ Un̄ neceſſe eſt vt qui vol dei loquit̉ prius ſtudeat qualiter viuꝰ vt poſt ex vita colligat que ⁊ quant dicat. ad predicandum nam ch ẜ conſcientia ſancti amoris edificata exercitatio ſermonis. quia amand Ieſtia intra ſemetipſum predicatoru Liber .II. Diſt. II. Ca. XIIII. bit̉ quomodo perſuadeat vt deſpici de beant terrena. Qui enim vitam ſuā in tetius penſat. ⁊ exēplo ſuo foris am nonēdo alios edificat. quaſi in corde tingue tingit in eo ꝙ manuverbi ꝓxi imns exterius ſcribit. hec grego. Nam tm eundē gregoriū Quanto ſanctior et vita doctoris tāto ſit humilior ſen ſus auditoris. ⁊ ſꝑ ſemetipſam deſpi tu duꝫ predicatoris vitam in magnā atitudinē ſurgere perpendit. Si vero predicator magna p̄dicans per ſe exē platis non eſt. ſermo eius in corde au pitoris ſapidus eſſe non p̄t. Unde d̓i catus berna. Si ergo qui inter vos vi cor paſtoris curam gerere vobis ap toſuero moyſi manſuetudinē. patien ram Iob. ſamuelis miſcd̓iam. dauid anctitatē. intus ipē ⁊ impatiens atqꝫ mmiſericors ⁊ mīme ſanctus fuero. cemo meus vt minus ſapidus veniet. teteor ⁊ vos minus auide capietis. cctern̄. N Unde quilibet in quo anqͣꝫ gradu vel ſtatu exn̄s ſtudere dꝫ. At per vitam ſanctam bonū exempluꝫ pt imis prebeat quatenus per hoc mer ede eterne vite a domino aſſequi va t. De hoc beatus iheronimus ſic d̓t. Nemo ſibi ſolummō viuat. quantoſcū bexeplo ſanto edificauerit. cum tan rs ⁊ ꝓͣ tantis mercedē beate retributi Ins inueniet. quantiſcunqꝫ exēplum rale cōuerſationis etiam ſi illi eum bn ſequunt̉ prebuerit ꝓ tantis ſe ma ra tatōem reddere ſciat. hec ihero. Fe eego ē cuius vita virtuoſa alterius tam virtuoſam ꝯfundit ⁊ emendat. qnde beatus bernar. Benedicta aīma comino cuius humilitas alterius ſu retolā ꝯfundit. cuius manſuetudo al ceius itam extinguit. cuius obediētia retiꝰ pigriciā tacite increpat. cuius tuoralterius inertiam excitat. q̄ fra rre ſui interiorē oculum turbatū gratia edificationis ⁊ ꝯſolationis illumi nat. que enim inter hoīes ſublimior ⁊ deo gratioſior ꝯuerſatio eſſe poteſt. qͣꝫ eoꝝ qui ſe abdicant vitijs. qui virtutū ſtudijs animū ſubiugant. inſuꝑ etiam alios quotidiano exercitio ad gr̄aꝫ au toris ſui ſtudēt ꝯuertere. ⁊ crebra acqͥ ſitōe fideliū gaudiū ſuperne patrie ce leſtis augere. hec bern̄. Debemus ergo ẜm dictum apoſtoli. ſobrie. iuſte ⁊ pie viū ere. vt ſanctitate poſſimus acqui rere. ⁊ ꝓximis noſtris bonū exemplū prebere. Nam ꝓut d̓t beatus bernardꝰ O Tria ſunt que faciunt hoīem ſanctuꝫ. victus ſobrius. actus iuſtus. ſenſus pius. Uictus ſobrius erit ſi ꝯti nenter. ſi ſocialiter. ſi obedienter. id ē caſte. caritatiue ⁊ humil̓r vixerimus. per ꝯtinentiam enim caſtitas. per ſoci alitatem caritas. per obedientiam hu militas acquirit̉. Actus iuſtus erit. ſi fuerit rectus. diſcretus. fructuoſus. Rectus per bonam intentōem. diſcre tus per menſurā poſſibilitatis. fructu oſus per vtilitatem ꝓximoꝝ. Senſus pius erit ſi fides noſtra deū ſentit ſum me potentē. ſumme ſapientē. ſumme bonū. vt per eius potentiā noſtram cre damus adiuuari infirmitatē. per eius ſapīaꝫ corrigi ignorātiā nr̄aꝫ. ꝑ eius bonitatē nrām credamus ablui iniqui tatem̄. hec bernard̓. Studeamus ergo etiā ordinate viuere nobis. ſocialiter ꝓximis. humil̓r deo. Ad qd̓ hortatur idem beatus bernardus ſic dicens. Ui ue in ꝯgregatione ordinaliter tibi. ſo cialiter ꝓximo. humil̓r deo. Dēmus etiam vnicuiqꝫ reddere quod ſuum eſt videliꝫ obedientiam ſuperiori. auxili um equali. ⁊ diſciplinam minori Un̄ idem beatus bernardus. Debemus ſu periori obedientiam ⁊ reuerentiā. eqͣli ꝯſilium ⁊ auxilium. minori cuſtodiaꝫ ⁊ diſciplinam. P Et notandum A. iiij. Liber .II. Diſt. II. Ca. XIIII. ꝙ qui in bonis oꝑbꝰ ꝓficere ⁊ ꝑmane ce deſiderat. neceſſe tn̄ eſt vt etiā a ma la ſocietate ſibi caueat. qꝛ valde noci ua eſt ſocietas maloꝝ. ſicut ecōuerſo multū ſalubris eſt ſocietas bonoꝝ Un̄ beatus ihero. ſic d̓t. Nil tam nocet hoī qͣꝫ mala ſocietas. plus qͣꝫ impoſſibile puto virū in bonis oꝑbꝰ diutius per manere qui maloꝝ aſſidue ꝯuerſatiōe vtit̉ ⁊ ſicut mala nocet cōuerſatio. ita bona ꝓdeſt. qui bonaꝫ inuenit ſocieta tē vitā inuenit rarus homo vel bonus vel malus efficit̉ niſi ob ſocietatis cau ſam. hec ihero. Unde fugienda eſt ſoci etas maloꝝ ⁊ maxime illoꝝ. qui ad vi tia proni ſunt ⁊ adherendum eſt ſocie tati bone. que timet deū. vt ex ꝯſortio taliū emendatiōem vite ac moꝝ ſuoꝝ quiſqꝫ aſſequi valeat Unde yfidorus Uita malos. caue iniquos. fuge impi os hoīes maxime eos. qui ad viria ꝓ ni ſunt. ſocios tibi bonos ꝯiunge. qꝛ ſi fueris ſocius ꝯuerſationis. eris ⁊ ꝟtu tis. Periculoſum eſt his. qui peccare volunt ſociari. melius em̄ eſt habere o diū prauoꝝ qͣꝫ ꝯſortiuꝫ. ſicut multa bo na habet vita ſanctoꝝ. ſic plurima ma la ꝯfert ſocietas maloꝝ Dicit etiā de hoc beatus greg. Uitanda eſt ſocietas maloꝝ. ne forte ſi ſe corrigi nō valent ad imitationē trahant ⁊ cuꝫ ip̄i a ſua malicia non mutant̉. eos qui ſibi con iuncti fuerint ꝑuertunt. hec gregorius Q Sciendum etiā ꝙ bona oꝑa prima facie cū quadam difficultate o peramur. cū vero in ꝯſuetudinem veni unt facilius ea ⁊ cum quadam iocūdi tate ſpirituali perficimus Unde dicit abbas iohannes montis ſinai. Nota in ipſis principijs abrenunciationis penitus cū labore. violentia ⁊ amari tudine operamur virtutes. ac ꝓficien tes deīceps ſine triſticia ſumus qͣꝫuis in ipſis modicū ꝯtriſtati efficiamur. Quando vero voluntas noſtrum mor tale ſapere conculcat̉ ⁊ abſorbet̉. ple ſtatiue ſubijcit̉ a ꝓmptitudine exiſten te in nobis. tūc de cetero cū omni gau dio ſollicitudine ⁊ deſiderio igne cor dis ⁊ flamma diuina ip̄as operamut. hec iohannes abbas R Si vero bonoꝝ operū labor nos grauat. altem damus mercedē futurā ⁊ leuius phria bimus qꝛ ad eterna p̄mia non niſi cu labore ꝑuenitur. Unde beatus augum nus in libro de verbis dn̄i ſic dicit vſa noſtra xp̄s eſt. attende xp̄m pati veni non ſolum glorificari ⁊ ꝯtēm ſed etia exaltari. opus te terret. mercede exte cta. quare vis ꝑuenite delicatus ad ea rem. ad quā non ꝑducit niſi labor. ſed times ne ꝑdas argentum tuum. qꝛ a argentum cū magno labore peruenmiꝰ ſi ad argentum quod quādoqꝫ veſ mō riens amiſurus es. non perueniſti nne labore ad vitaꝫ eternā ſine labore vie peruenire. carior ſit tibi illa ad quam poſt omnes labores ſic perueniens īe nūqͣꝫ amittas. ſi hoc tibi carum ſit. ad quod per omnes labores ſic peruemſi vt aliquando amiſſurns ſis. quamt magis illa ꝑpetua deſiderare debem Hec auguſtinus. Un̄ ſancti viri peſ ſantes ⁊ attendentes eterne vite pre mia. que deus daturus. eſt diligentioꝰ ſe ⁊ in mandatis eius laborantibꝰ no ſolū oꝑa bona ⁊ laborioſa aggredimꝰ tur. verumetiam aduerſitates ⁊ itībꝰ lationes preſentis vite ſuſtinere nol formidant. De hoc beatus grego. vn moral̓. exponēs illud Sicut metecna rij dies eius ſic d̓t. Mercenarius ſolꝰ citus curat inſpicere. ne vn̄qͣꝫ dies īꝰ cuus labat̉ ab oꝑe ⁊ expectatus ſima tꝑis inanis veniat ad remuneranontꝰ laboris. in laboris namqꝫ ſiudio col ſpicit. quid percipe in tempore remꝰ neratōis poſſit. nā cū opus creſcit. ptꝰ Liber .II. Diſt. II. Ca. XIIII. in fiducia ꝓficit. Cum vero opus tor ſerit ſpes a remuneratione laceſſit. Ande electus quiſqꝫ vitam ſuam qua rm excēnarius penſans tanto fidenti te tendit ad premia. qͣnto nunc ro inſtius perdurat ad laboris incremen i. quid ſit decurſus pn̄tis tꝑis penſat. res cū operibꝰ dinumerat. ne a labo eitanſeant vacua vite momenta. for ndat. aduerſis gaudet. merore refo qꝛ ſubſequentibꝰ vite premijs tan eſe munerari largius ꝯſpicit. quāto pamore illius quotidiaīs ſe mortibꝰ ctius impendit. Hinc namqꝫ eſt ꝙ ci celeſtis patrie ꝯditori eius pſalmi cocibꝰ dicunt. ꝓpter te morte affici ſt tota die. Sancti igit̉ viri quot la prēs nuncveritati ꝯmendantes exhi ſt. tot iam remunerationis ſue pig et intra ſpei cubiculū clauſa tenent dtauis nunc ſentit̉ eſtus in oꝑe. vt bͦ tefrigerium percipiat̉ ex quiete. nde aperte ſubdit̉ Sicut ceruus de ſetat vmbrā. Umbrā quippe defide eſt poſt temptationis eſtuꝫ ſudorē ponis eterni refrigerij requiē quere equit̉. Et ſicut mercennarius p̄ at finē oꝑis Mercennarius enim acienda opera ꝯſpicit mentem ꝓti clonginqͥtate ⁊ ponderis labore ſcit̉. cū pero laceſſentē animū ad cō crandū laboris premiū reuocat. ri mox cū ad exercitiū laboris acce tmn fir̓mat. ⁊ qd̓ graue perpendit ex ſeue eſtimat ex remuneratōe Sic rquiqꝫ cuꝫ mundi huius aduerſa tiant̉ cum inhoneſtatis ꝯtumelias amna. cruciatus corporis tolerāt dtauia quibꝰ exercent̉ penſant. ſꝫ entis oculos ad eterne patrie ꝯſi aſōem tendūt. ex ꝯparatōe premij rnt ſelle qd̓ patiunt̉ inueniunt. quod naſde importabile ex dolore on̄dit̉ anideratōe ꝓuida ex remuneratōne leuigatur. Hinc eſt ꝙ paulus ſemꝑ ſe ipſo robuſtior ꝯtra aduerſa erigit̉. ni miꝝ finem ſui operis ſicut mercennari us preſtolat̉. graue namqꝫ qd̓ ſuſtinet eſtimat. ſed leue hoc per premij ꝯſide rationē penſat. ipſe quippe qͣꝫ ſit graue qd̓ patitur iudicat. qui in carceribus abundantius in plagis ſupra modum in mortibꝰ frequenter ſe fuiſſe teſtat̉. ſed quō remunerationis lintheo ſudo rem tanti laboris tergat. ipſe denūci at dicens ſic. Non ſunt ꝯdigne paſſio nes huius temporis ad futuram gl̓am que reuelabit̉ in nobis. Finemqꝫ ope ris quaſi mercennarius preſtolat̉. qui dum ꝓfectum remunerationis ꝯſide rat. vile eſtimat qd̓ pene deficiens la borat. defectum egeſtatemqꝫ ꝑpeti bo nis mentibꝰ laborioſum nō eſt. ſed cū vſqꝫ ad afflictiōem carnis aduerſitas vertit̉ labor ꝓculdubio ex dolore ſenti tur. In hac em̄ vita quedaꝫ laborioſa ſunt. quedā vero vacua. quedā vero va cua ⁊ laborioſa ſimul. Amore quippe ꝯditoris pn̄tis vite tribulationibꝰ ex erceri laborioſum quidē eſt. ſed vacu um nō eſt. Amore aūt ſeculi voluptati bus ſolui vacuū quidē eſt. ſed nō labo rioſum. amore eiuſdē ſeculi aliqua ad uerſa ꝑpeti eſt vacuū ſil̓ ⁊ laborioſum. qꝛ ex aduerſitate mens afficit̉ ⁊ renun ciationis p̄mio non replet̉. hec grego. S Exerceamus igit̉ nos in hoīs operibꝰ. nā quotiens bona agimus to tiens angelos letificamus. quotiens ꝟo a bono opere deuiamus. ipſos con triſtamus ⁊ malignis ſpiritibꝰ leticiā facimus. Teſtat̉ hoc beatus augu. di cens. Quotiens bene agimus gaudēt angeli ⁊ triſtant̉ demones. quotiēs ve ro a bono deuiamus dyabolum letifi camus ⁊ angelos ſuo gaudio frauda mus. gaudiū enim eſt eis ſuꝑ vno pec catore penitentiam agente. hec auguſ. Liber .II. Diſt. II. Ca. XV. Qui etiam deſiderat non triſtari ſed frequenter in aīmo gaudere ſtudeat be ne viuere. Un̄ hugo de ſancto victore. Uis nūqͣꝫ eſſe triſtis bene viue. bona vi ta ſemꝑ gaudiū habet. nec etiā obmit tendū eſt bonū opus ꝓpter aliquā neg ligentiam aut deſidiam noſtrā. ne ꝯtin gat mentē in vltimo examine gemere ⁊ pro tꝑe inutiliter ſine fructu ſpūali expenſo lugere. De hoc beatus bernar. lamentando ſic dicens. O dn̄e deus quot tꝑa effluxerunt in quibꝰ ſine fru ctu vt aſpicio vixi. qūo corā te ſubſi ſtam. qūo ad te leuare potero faciē me am in illo magno ⁊ terribili examine. qn̄ numerari iuſſeris. omnes dies meos querens fructum meum O dn̄e cur intermiſi vllo tꝑe verſari te in cor de meo tota mēti amplecti. in tua dul cedine delectari oīa interiora mea vbi tunc erant qn̄ tecū non erant. cū habe at a te omnis creatura quicquid habet deſiderabile laudabile aut delectabile Hec beatus bern̄. T Sed ⁊ hoc no tandum ꝙ in oꝑbꝰ bonis quiſqꝫ hu militatem habere debet ⁊ illa attribue re debet gratie diuine. peccata aūt ſibi aſcribere. Unde aug. in libro de ꝟbis domini. Caue o criſtiane ſuꝑbiā. licet em̄ ſanctoꝝ imitator ſis. totum ſemꝑ gratie deputa Quia vt eēt aliquid gra tie in te dei non tuū meritū fuit. ip̄ius ergo totum deputa pietati ꝙ aūt pec cator es tue imquitati aſcribe. Eſto ac cuſator tuus ⁊ ille erit indultor omne em̄ crimen qd̓ facimus vel pctm̄ eſt no ſtre negligentie ⁊ omnis virtus ⁊ ſan ctitas dei eſt indulgentie conuerſi ad deum. hec auguſti. Magna namqꝫ vir tus eſt bona actio cū humilitate. ꝑ hoc em̄ reddit̉ homo diuinus. Unde dicit Iſaac abbas. Bona oꝑatio eſt humi litas. hominem deū faciens ſuꝑ terraꝫ Igit̉ laborādum eſt vt in bonis oꝑbꝰ que gerimus: humilitatē cordis ſem per habeamus ⁊ cū bona opera noſſta ad noticiam alioꝝ ꝑuenerint glorſam dei ⁊ edificationē ꝓximoꝝ ꝑ hocnb noſtram vanam gloriam requiramdꝰ ne meritū noſtꝝ apud deū ꝓptet hmo ſtultam vanitatem amittamus. Uno beatus augu. in libro de verbis domin Quiſquis ita vult videri ab homino oꝑa ſua. vt ille glorificet̉ a quo ea quꝰ in illo vident̉ accepit. ⁊ ſic ad imſo dum bonum idē ip̄i qui vident puoeꝰ tur. vere eius lumen lucet corā hoīd qꝛ lux de illo caritatis radiat. non ſpt bie fumus euomit̉ ⁊ in eo cauet. ne i ſticiā ſuam faciat coram hoībꝰ. vt po deat̉ ab eis. qꝛ nec ſuam deputat̉ ſſta iuſticiam. hec augu. Bona ergo oꝑaᵈ ſumma diligentia exerceamus. ne hoc qd̓ agimus vanam gloriam tedꝰ ramus. ſed oīa in gloria dei agetenꝰ deamus vt pro bonis noſtris actiolo vitam eternā poſſidere valeamus: FFilius Oſt diuerſoꝝ operū bonoꝝ talꝰ interioꝝ qͣꝫ exteriorum inſor tione. nunc etiam de virtutē ꝑſenctꝰ tie cupro edoceri. ¶ Ca. .XV. Palet. 6 Fire debes q poſtqͣꝫ omniū virtutū adepu quis fuerit ꝑticipium. nondū in imꝰ ſpectu dei apparet glorioſus. nin vie tutum conſummatrix aſſit. videntꝰ perſeuerātia. quia nullus omnino mo talis quantum cunqꝫ perfectus ſapaꝰ dus eſt in vita ſua. niſi prius hocodlꝰ inchoatum. bono ⁊ felici fineꝯcludꝰ Eſt em̄ ꝑſeuerantia finis ac ꝯſūmali vittutum. parū em̄ valet fuiſſe teno ſuꝫ. fuiſſe humilē patientē fuiſſe deꝰꝰ Liber .II. Diſt. II. Ca. XV. rum ⁊ ꝯtinentem. deum dilexiſſe. ⁊ ce tetas virtutes habuiſſe niſi adeſſet per ſeuerantia. Cū enim oēs virtutes cur tant̉. ſola ꝑſeuerantia accipit brauiū. qe nō ille qui inceꝑit. ſed qui ꝑſeuera retit in bonis operibꝰ hic erit ſaluus. an dicit hugo. Inchoata virtus non pdeſt niſi ad finem ꝓducat̉ Et ideo ꝑ ſeuerantia valde nccāria nobis ē vt in dono qd̓ per dei grām recte inchoamꝰ ꝯſtanter vſqꝫ ad finē ꝑſeueremus. hec pugo. Ipſa namqꝫ ꝑſeuerātia virtus eit multū laudabilis. qꝛ eſt nutrix ad retitū. ꝯſtantie filia. ⁊ ꝓpugnaculum anctitatis. fine quo nemo poterit deū Aſdete. De cuius etiā ꝯmendatōe bea tus ber. d̓t. Perſeuerantia eſt vnica re dis filia. finis virtutū. earūqꝫ ꝯſumma ro. totius boni repoſitoriū. ⁊ virtus ſi re qua nullus videbit deū. abſqꝫ victo tra em̄ nec qui pugnat victoriam. nec palinā victor ꝯſequit̉. vigor eſt viriū. rattix ad meritum. mediatrix ad pre mū. ſoror patīe. ꝯſtantie filia. amica vacis. amiciciaꝝ nodus. vnanimita re pinculū. ſanctitatis ꝓpugnaculuꝫ. oſſe per ſeuerantiā nec obſequiū mer cuē hꝫ. nec beneficium grām. nec lau em fortitudo. ſola ē cui eternitas red oſiut vel potius que eternitati hominē cadit. dicente dn̄o. Qui ꝑſeueraue t pſqꝫ in finē ſaluus erit. hec bernar. Sebet ergo homo ſe in bono ꝯtinuare inceſſanter noua prioribꝰ ſuꝑadde cne ꝯtingat eū in bonis ac virtuoſis cet ſonibꝰ torpeſcere ⁊ deficere. Un̄ be rrus ber. Hequaqͣꝫ ſufficit ſemel vel ſe ando̓ oꝑari qd̓ bonū eſt niſi inceſſan taddas nouū prioribꝰ. alioquin ia re marceſcit flos primi operis. atqꝫ reo pirtus ⁊ vigor in breui terminat̉ mno alijs atqꝫ alijs ſubiectis pietatis retibꝰ ꝯtinue reparent̉. Hec bern̄. I Nec debet aliquis ꝓpter verba deriſoria vel quecūqꝫ alia bonū opus obmittere. nā ſunt nōnulli qui aliqua agere ꝓponunt. ſed cū ab alijs deriden tur. ꝓtinus ab intentione bona quam ꝓpoſuerūt reſiliunt. Unde beatus gre go. Sepe namqꝫ aliqua agenda bona ꝓponimus. ſꝫ ſi vnus ꝯtra nos leuiſſi mus ſermo irridentis eruꝑit. ab intē tione actōnis noſtre fracti protinus ⁊ ꝯfuſi diſcedimus. hec gregorius. Et ſciendum ꝙ incipientibꝰ bona opera premium ꝓmittit̉. ſed ſolum ꝑſeuerā tibus datur. qꝛ in vanum opus bonuꝫ agit̉ ſi ante finem vite deſerat̉. Unde yſidorus. Inchoantibꝰ premiū ꝓmit titur. perſeuerantibꝰ dat̉. tunc placet deo ꝯuerſatio noſtra quando bonū qd̓ inchoamus perſeuerāti fine implemꝰ. Unum quemqꝫ deus de fine nō de pre ter ita vita iudicabit. Uirtus ergo bo in operis ꝑſeuerantia eſt. incaſſum qͥp pe bonū agitur ſi ante terminū vite de ſerat̉. hec yfidorus. Notandū ꝙ vir tus ꝑſeuerantie in bono eternitatis hꝫ ſimilitudinē per quam tanqͣꝫ per nr̄m eternū mercabimus eternū dei. qꝛ eter na vita perſeueranti in bono eſt pene trabilis. Teſte ſeneca qui d̓t In excel ſo eſt vita beata. ſed perſeueranti pene trabilis eſt. Et ſciendū ꝙ ꝟa ⁊ efficax per ſeuerantia in ſuis ſemper debet ex excitijs augeri. creſcere ⁊ ꝓficere. quia vel ſi affectus de uotionis vel operis ef fectus remittit̉ vel ex negligentia atte nuat̉. paulatim deficere incipit donec penitus extinguat̉. Unde apoſtolus. Non coronabit̉ niſi qui legitime cer tauerit. vocans legitimū certamen no ſtri ꝓfectus ꝯtinuū incremētū. Dicit etiā beatus bern̄. Nulla vnqͣꝫ ſeruū dei non dico dies ſed nec hora inueniat ni ſi in exercitij labore. A Sed ad hoc faciendum. quattuor ſunt nobis neceſſaria bona. ſcilicet oꝑatio. inter Liber .II. Diſt. III. Ca .I. na deuotio. ſancta cogitatio ⁊ recta in tētio. His quatuor exercitijs homo de uotus totā vitā ſuā ꝯtinuat. Oꝑat̉ em̄ bona ſi p̄t ſi ꝟo oꝑari non poterit qua cūqꝫ occaſione impeditus deuotioneꝫ ſuam meditando accendat. que duo fi ad manuꝫ non habent̉. vel qꝛ corpet in actione exteriori vel qꝛ languet in a fle ctione interiori ſaltem dn̄m cogiter qd̓ nulli difficile eſt. qꝛ hoc plane ſub iacet noſtre voluntati Unde in deutro nomio d̓r. Caue ne vnqͣꝫ obliuiſcaris domini dei tui. Et thobie Omni tem pore in mente habeto deum Et ideo ad cogitandum deum ſemꝑ ex precepto legis vrgemur vt p̄miſſuꝫ eſt. licet ad meditandum ipſum deuote qd̓ eſt gra tie nō obligemur Si ꝟo idip̄m nobis ſubtrahit̉ vt experiamur qd̓ ait dn̄s. ſine me nihil poteſtis facere temetip ſum intra temet ip̄m metire ⁊ ſic cū a poſtolo. Non ꝙ ſufficientes ſimus ali quid cogitare a nobis tanqͣꝫ a nobis. ſed ſufficientia noſtra ex deo eſt ſed ⁊ eandē miſeriam ꝑ intentionē diriga gamus in deū ⁊ humiliantes noſmet ipſos dicamus. Oīa oꝑa noſtra oꝑa tus es domine in nobis vt hmōi gra tia reformet̉ in nobis. Gratia gͦ diui na ſuffragante ſublimiora oꝑemur. ſi vero minuit̉ oꝑemur mediocria. ſi aūt oīno extinguit̉ oꝑemur infima nō tor pentes ſed ambulantes ⁊ ꝑſeuerātes in p̄ceptis ⁊ mandatis vt ſaluteꝫ eter nam ab ip̄o ꝯſequi mereamur. Nam ip̄e d̓t. Qui ꝑſeuerauerit vſqꝫ in fineꝫ hic ſaluus erit Et in apocalipſi. Eſto fidelis vſqꝫ ad mortem ⁊ dabo tibi co ronā vite. Sic gͦ patet de ꝑſeuerantia habemus itaqꝫ de ꝟtutibꝰ. Nunc ꝓut dignatus eſt dn̄s donare explanatum qd̓ ꝑtinet ad proficientes. quorum ſta tus vt p̄miſſum eſt ſupra in ſecundo li bro conſiſtit in ꝟtutum operatione Sequitur tercia diſtinctio ſecundi libri. Filius Oſtquā infor matus ſum de ꝟtutibꝰ quo rum obſeruantia ſecūdo ſo co ꝑtinet ad ꝓficientes. nūc de tercio in quo dependet ſtatus eorundem ꝓn cientium a te O pater cupio edoceti Ca. .I. Pater. cire debe fili ꝙ tercius gradus in quo ꝯſiſtit ꝓficien cium ſtatus ꝓut ſuꝑ us dictū eſt pendet u temptationum ꝑpeſſione. nam quiſte religioſus cum relictis vitijs cepſt to ligioſe viuere ac in bonis operibꝰ ſe e excere atqꝫ in illis ꝓficere. talis inte̓ diuerſas temptationum tribulatioeꝰ incipit tolerare. qꝛ ſpūs malignus t uidens ſaluti hūane cū aliquē ꝓſpere rit ꝟtuoſe ac religioſe viuere. ſtati md tiformes tēptationū laqueos in corꝰ lius immittere ſolet. vt eū a via ſalu tis poſſit reuocare ⁊ ad priſtinā ⁊ vſtꝰ ſam vitā ac maculoſam ꝯuertere t ſꝫ ꝯſequens ad ꝑditionē eterna u re. ſꝫ quilibet religioſus ⁊ in vita viꝰ oſa ꝓficiēs dꝫ tēptatōibꝰ ⁊ ſuggeſis nibꝰ demonū viriliter reſiſtere ne co tingat eum tm̄ malum incurrete Et primo notandum ꝙ temptatio omne peccatum inchoat̉ ⁊ implet ſt bus modis videlicet ſuggeſtione: s lectatione. ⁊ ꝯſenſu. Suggeſtio qui pe ſit ꝑ diabolū. Delectatio per cat Conſenſus per ſpiritum. Neceſſatꝰ eſt ergo magna diſcretio vt intet ſus geſtionem ⁊ delectationem atqꝫ co ſenſum iudex ſui animus prendea cum enim malignus ſpiritus peccalꝰ ſuggerit in mente. ſi nulla deſectatꝰ Liber .II. ¶ Diſt. III. Ca. I. feccati ſequatur peccatū omnino non eſt. cum vero caro ceperit delectari. tūc teccatū incipit naſci. ſi aūt ex delibera ſone ꝯſenſerit tunc peccatum cogno ſcir perfici. In ſuggeſtione igit̉ pecca rſemen eſt. in delectatōe fit nutrimen tum. in ꝯſenſu ꝑfectio. ⁊ ſepe ꝯtingit nr hoc ꝙ malignus ſpūs ſeminat in co ditatōe. caro in delectatōe trahit. nec ir anma eidē delectationi ꝯſentiat. ⁊ tam cato delectari ſine animo neque dt. ip̄ſe tn̄ aīmus carnis voluptatibus elūctans in delectatōe carnali aliquā dligat̉ inuitus vt ei ex rōe ꝯtradicat re ꝯſentiat. ⁊ tn̄ delectatione ligatus ſed ligatū ſe vehemēter ingemiſcat an ⁊ ille celeſtis exercitus precipuuſ mīēs etiā gemebat dicēs Uideo aliā cōē in membris meis repugnantē le ptmentis mee. ecce homo eſt vt ita di cctim captiuus ⁊ liber. liber ex iuſticia naam diligit. captiuus ex delectatōne am portat inuitus. qꝛ ſunt nonnul qui in viſu vel in alijs occaſionibꝰ in mo affectōem ſeu delectatōnem car ſe ſentiunt in corde ac etiā in corꝑe tet illicitos motus titillant̉. ſed in̄ eti rmnordinatis motibꝰ tam cordis qͣꝫ etoris viriliter reſiſtunt. hi propter moi paſſiones non ſolum non incur pctm̄. ſed meritū ſibi acquirunt. ſam ſciendū ꝙ invnoquoqꝫ noſtruꝫ aliud nunc agit̉ cum ad peccatuꝫ ſqꝫ dilabit̉ qͣꝫ tūc actum eſt in illis ꝰ. ſerpente. muliere ⁊ viro. Nā pri nt ſuggeſtio ſiue per cogitatōem ſi tet ſenſus corꝑis vel videndo vel tā nob vel audiendo vel guſtando vel ol dendo. que ſuggeſtio cū facta fuerit piditas noſtra nō moueat̉ ad pec ſſi excludit̉ ſerpentis aſtutia. Si rem mota fuerit quaſi iam mulieri. Il̓e ceſuaſum erit. ſed aliquando ratō tet etiam ꝯmotam refrenat cupi ditatem atqꝫ compeſcit. quod cum fit non labimur in peccatum. ſed cum a liquanta luctatiōe coronamur. Si au tem ratio ꝯſentiat ⁊ quod libido ꝯmo uerit faciendum eſſe decernat ab omī vita beata. tanqͣꝫ de paradiſo expellit̉ homo. iam enim peccatum imputatur etiam ſi non ſubſequat̉ factum. quādo rea tenet̉ in conſenſu ꝯſcientia D Unde reſiſtenduꝫ eſt in principio ſug geſtioni dyabolice cum adhuc mollis eſt. ne preualeat ac roboretur. De hoc beatus gregorius. xxxij. morali. expo nens illud dictum de behemoth. ſtrin git caudaꝫ ſuam quaſi cedrum. ſic pri ma quippe ſerpentis ſuggeſtio tenera ⁊ mollis eſt. ⁊ faciliter virtutis pede conterenda. ſed ſi hec inualeſcere neg ligenter admittitur. ei ad cor aditus licenter prebet̉. tanta ſe virtute exag gerat. vt captam mentem deprimens vſqꝫ ad intolerabile robur excreſcat. Caudam itaqꝫ quaſi cedrum ſtringe re d̓r. quia ſemel eius recepta tempta tio in corde in cunctis que ſubſequen ter intulerit quaſi ex iure dominatur. Huius ergo behemoth caput herba eſt cauda cedrus. qꝛ ex prima quideꝫ ſug geſtione blandiens cernit̉. ſed ꝑ vſuꝫ vehementer inualeſcens ſuccreſcente temptationis fine roborat̉. ſuperabile namqꝫ omne quod initio ſuggerit ſed inde ſequit̉ qd̓ vinci vix poſſit. prius enim quaſi ꝯſulens ad animū loquitur blanda. ſed cū ſemen delcātionis infi xerit violenta poſtea ꝯſuetudine pene inſolubil̓r innodat̉. Un̄ ⁊ bene caudā ſtringere d̓r. dente em̄ vulnerat. cauda ligat. qꝛ prima ſuggeſtione percutit ſꝫ percuſſam mentē ne euadere valeat in ualeſcente fine temptationis aſtringit Quia enim pctm̄ tribꝰ modis admit titur cum videliꝫ ⁊ ſerpentis ſuggeſti on. carnis delectatione. ſpūs cōſenſu Liber .II. Diſt. III. Ca .I. Liber .II. perpetrat̉. beemoth iſte prius illicita ſuggerens linguā exerit. poſt ad dele ctationē ꝑtrahens dentē figit. ad extre mū ꝟo ꝑ ꝯſenſioneꝫ poſſidens caudā ſtringit. Hinc eſt ꝙ nōnulli peccata lō go vſu ꝑpetrata in ſemetip̄is ip̄i repre hendūt atqꝫ hec ex iudicio fugiūt. ſed vitare opere nec decertantes poſſunt. qꝛ dū beemoth iſtius caput non ꝯterit̉ plerūqꝫ cauda ⁊ nolentes ligant̉. qui ꝯtra eos cedri more induruit. qꝛ a blā da voluptate exordij vſqꝫ ad violentiā retentionis excreuit. Dicat̉ ergo ſtrin git caudā ſuaꝫ quaſi cedrum. vt tanto quiſquis dꝫ initia temptationis fuge re. quāto finē eius intelligit citius ſol ui non poſſe. hec greg. E Notandū etiā ꝙ īpetus diaboli in principio val de eſt ad toleranduꝫ grauius. ſi ꝟo ſta tim ei viriliter reſiſtat̉ efficit̉ debilis. ⁊ quanto plus ꝑ reſiſtentiā repellitur. tanto magis eius vires debilitant̉. de hoc criſoſto. ſic d̓t. In primis grauis ē impetus diaboli ⁊ intolerabilis. queꝫ ſi quis forti aīo ſuſtinuerit. eū in ſcd̓o iuueniet infirmiorem. quāto em̄ plus ꝑcuſſus fuerit. tanto magis frigeſcit ⁊ deficit. hec criſoſto. Uigilandum itaq eſt ꝯtra antiquū hoſtem ⁊ cū omni ſtu dio eius prauis ſuggeſtionibꝰ reſiſten dū. qꝛ ſicut ꝯtra ꝯſentientes eſt fortis vt leo. ita contra reſiſtētes eſt debilis vt formica. Quod beatus greg. v. mo ral̓. tangit ſic dicens. Omne pctm̄ ho ſtis antiquus ſuadet ſed nos eius ſua ſi onibꝰ ꝯſentiēdo ꝑpetramus. ātiquus em̄ hoſtis nos ad culpam ſine noſtra vo lūtate nō rapit. qꝛ ille qd̓ male nobis ſuggerit nos ſeqn̄do ex volūtate ꝓpria īpleuimus. Si em̄ prime ſuggeſtioni maligni ſpūs nō reſiſtit̉. repēte totus ad interna cordis dū non ſentit̉ illabi tur Antiquus em̄ hoſtis ſicut ꝯtra ꝯſen tientes fortis eſt. ita cōtra reſiſtentes debilis. Si em̄ eius ſuggeſtōibꝰ andi ſus prebet̉. quaſi leo tolerari nequatb p̄t. Si aūt ei reſiſtit̉. qͣſi formica atie rit̉. alijs gͦ leo. alijs formica. qꝛ crudꝰ litatē illius carnales vix tolerant. i ritales ꝟo illius firmitatem virtutꝰꝰ pede calcant Facile quippe inimicore ſiſtit̉. ſi non ei vel in multis lapſibꝰ veel in vno diu ꝯſentiat̉. Si vero eius ſi ſionibꝰ ara ſubeſſe ꝯſueuerit. quantoſ ei crebrius ſubijcit. tanto eū ſibi vene rabilem facit. vt ei reluctari non hal at. qꝛ nimirum malignus aduerſatibꝰ contra hanc ex praua conſuetudine s uictam quaſi more gigantis pugna De hoc etiam yſidorus ſic dicit. So enim ſuggeſtiones diaboli non tecel rit. in eius infidias minime trāſit. ī facile in ꝯſequenti oꝑe repellit. ſi ma oblectamenta ip̄ius reſpuunt. dꝰ bolus em̄ eſt ſerpens lubricus. cuius ꝰ capiti id eſt prime ſuggeſtioni nō telꝰ ſtit̉. totus in interna labit̉. Tēptato nū diabolicaꝝ initia fragilia ſunt. qd ſi non cauent̉ ſed ꝑ vſum in ꝯſuctuoꝰ nem tranſeunt. in nouiſſimis fortus ꝯualeſcūt. ita vt aūt nūqͣꝫ aut cū diꝰ cultate vincant̉. hec yſidorus. Notandum etiam ꝙ duplex eſt in no bis principiū motiuū operans p̄clꝰ vnū qd̓ operat̉ in nobis nolentibꝰ primus motus fomitis. quem quidꝰ doctor appellat ꝯcupiſcentiam ſibe ꝰ ſiderium ſiue languorē nature. ⁊ ntꝰ ille motus operet̉ peccatum in nobꝰ ſtimulando. ⁊ nos non operemut co ſentiendo. nos tamen etiam illud mur oꝑari licet nolentes. ex eo ꝙ i fomes alquo incipit primus motus cupiſcentie eſt languor nature ntē ſꝰ aliene. hec aūt iniquitas non eſt cu ꝑſonalis ſed pene noſtre nobis oris naliter inflicte. Scd̓o primus molꝰ operans peccatū eſt in ſenſualitate ⁊ a Liber .II. Diſt. III. Ca. I. lis in ſenſualitate ſit peccatuꝫ. non tn̄ bc mortale erit ſed tm̄modo veniale ſe boſuntas non habet ꝯpletum domi imū ſuper primos motus. qui ſunt ſen ſualitatis. vt in illis actibꝰ qui ex im tetio voluntatis ꝓcedunt. ſed hn̄t in cis dn̄ium ꝯpletū ſicut eſt in illis acti das qui nō ꝑ imperiū ratōnis ꝓcedūt tin voluntas tales motus ſenſuali ta rs impedite p̄t ⁊ iō ſunt pctā venialia h Dicit̉ aūt talis motus primꝰ pttm veniale triplici rōne. Primo. qꝛ ſouet ad illicitū. Scd̓o qꝛ ſunt quo pammō voluntarij non ẜm ſe. qꝛ vt di ti eſt non impediunt̉ a voluntate Ter ro ꝓpter delectatōem annexā. cū enim tet delectatōem ꝯiungit̉ creature. otenebrat̉ ⁊ peiorat̉. ſicut qn̄ ꝯiungi tut deo illuīnatur ⁊ meliorat̉. De hoc tiplici al̓s duplici motu inordinato mue ꝯcupīa ſic dicit Alanus. Omnis ꝯcupiſcibilitas ad ille cebras eſt vitiū feccato. Omnis em̄ motus ꝯcupīe necebris eſt peccatū ex vitio. Eſt autē cupiſcibilitas ꝓnitas qua quis pro ms eſt ad peccanduꝫ. Concupīa vero ceip̄ſe actus ꝯcupiſcendi. Aliqn̄ autē cupiſcentia ꝓcedit quidā motus mn eſt circa delectatōem ⁊ circa arbi tū ſibertatē. vt qn̄ videns homo muli tem pelit nolit mouet̉ in hoc tn̄ nō de ciat̉. nec tn̄ talis motus ꝯcupīa ſed cupiſcentiā eſt. non illecebris. ſꝫ rimſecebras. ⁊ talis motus vitiū eſt feccato ſed non eſt peccatū eo ꝙ nō tenes pelle ⁊ nolle. Un̄ omnis vitō rs motus originē habuit a pctō pri Irpentis pel a peccato originali. alio vrbero primū motuꝫ ſequit̉ delecta roduē eſt in illecebris ⁊ in ꝯcupiſcen tunc enim ꝯcupiſcit homo ⁊ illece colo mouetur. ⁊ talis motus eſt pctm̄ an ꝓcedens vitio. hec alanus. Sꝫ gendū eſt ſic ꝙ delectatō ſeqn̄s primum motum ſi ſtatim ei non reſiſti tur ſed incaute in mente voluit̉ eſt pec catum veniale. Si auteꝫ ꝯſenſerimus illi primo motui tunc nos dicimꝰ ſim pliciter peccatū operari. H Eſt aūt ꝯſenſus ꝯpletus in cogitatōne qn̄ mora voluntaria in mentis reuolutōe accidit cogitationi ꝯtinuans cogitati onem in ꝓpoſito. ſed declinans in ip̄a cogitatōne tanqͣꝫ in finem ꝓpter quem dicit̉ ꝯſenſus in cogitatōem ⁊ delecta tionem peccatū efficere. qꝛ licet acceſ ſus ⁊ receſſus cogitationuꝫ in mente ſit fortuitus ⁊ delectationis ſubſecutō ſit ineuitabilis. tamen in cogitatione morari vſqꝫ ad nimiam reuolutōnem ⁊ in delectatione vſqꝫ ad longā oble ctatōem eſt in noſtra voluntate. cū poſ ſimꝰ nos in primo motu auertere men tem a cogitatōe nimia ⁊ delectatione. Unde iheremie d̓r. Uſqꝫ quo morabū tur in te cogitatōnes noxie. Ex hoc ꝙ dicit morabunt̉ patet ꝙ nō cogitatio ſimpliciter. ſed mora que accidit per ꝯſenſum in cogitatione ꝓpter delecta tionem reprehendit̉ ⁊ damnatur imo cogitatio veniens ⁊ impugnans vide tur eſſe occaſio meriti. quando ſtatim er reſiſtitur. Unde beatus auguſtinus in de verbis domini. Sunt qui res illi citas obuias cogitationibus ſuis ita prorſus abijciunt. vt nec in ipſis dele ctentur. Sunt qui delectantur ⁊ non conſentiunt. in quibus nondum per fecta eſt mors ſꝫ quodammodo incho ata. Si vero delectationi accedat con ſenſus. iam eſt mortis damnatio. Di citur etiam de concupiſcentia ⁊ de mo tu ſenſualitatis in gloſa magiſtri Ny colai de lyra ſuper illo verbo. Omnis qui viderit mulierem ad concupiſcē dum eam ⁊cͣ. Uidere abſolute mulie rem non eſt malum. ſed in quantum ex ipſo ſequitur concupiſcentia inte Diſt. III. Ca. l. XLiber .II. rior ⁊ iſta ꝯcupiſcentia ſic procedit qꝛ primo ex aſpectu mulieris cauſat̉ ꝯcu piſcentia in appetitu ſenſitiuo. qui d̓r ſenſualitas ⁊ preuenit actum rōnis. ⁊ ſic non eſt etiam peccatum veniale nec mortale. qꝛ talis motus ſenſualitatis non eſt in poteſtate homīs ⁊ ꝑ ꝯn̄s nō peccatum ſed retentio huius ꝯcupiſ centie poſtqͣꝫ ꝯcepta eſt bene eſt pecca tum. Unde d̓t beatus auguſtinus. Nō eſt in poteſtate noſtra quatenus viſis non tangamur ſed eſt in poteſtate no ſtra ea reſpūere vel acceptare ⁊ ſic patꝫ ꝙ predictus motus ſenſualitatis non eſt peccatuꝫ ſed eſt materia exercende virtutis. ſi ei reſiſtat̉ ꝑ rōnem. ſi aūt te neat̉ ꝑ delectationem moroſam abſq ꝯſenſu. tunc eſt peccatum veniale. ſi au tem ſequat̉ ꝯſenſus in aīmo tūc eſt pec catum mortale etiam anteqͣꝫ exprima tur facto vel ſigno ⁊ ideo de tali ꝯcupi ſcentia que eſt ꝯſenſus d̓t ſaluator. iaꝫ mechatus eſt eam in corde ſuo. hec glo ſa. Unde cū pulſamur ꝑ illicitos mo tus ſiue ſint naturales ſiue ſenſuales fi ue ſint ex ſuggeſtionibꝰ diabolicis pro cedentes repugnandū eſt illis. ⁊ non ꝯſentiendum ne in noſtro mortali cor pore ꝓpter talē ꝯſenſum regnet pecca tum De hoc beatus grego. xxj. moral̓. ſic d̓t. Habere me poſſeſſorem excelſo rum conditorrennuit. ſi mens mea an te ꝯſpectū illius in infimis deſiderijs tabeſcit Sed ſciendum eſt aliud eē qd̓ aīmus de temptatione carnis patitur aliud vero cū pꝯſenſum delectatōnibꝰ obligat̉. plerūqꝫ em̄ cogitatiōe praua pulſat̉ ſed renitit̉. plerumqꝫ aūt cū ꝑ uerſum quid ꝯſpicit hoc intra ſemet ipſum etiaꝫ ꝑ deſideriū voluit. ⁊ nimi rum mētem nequaqͣꝫ cogitatio immū da inquinat cum eam pulſat ſed cum hāc ſibi per delectationem ſubiugat. I Hinc etiaꝫ p̄dicator egregius d̓i Temptatio vos non apprehendat ii ſi humana Humana quippe temptalo eſt. qua plerūqꝫ in cogitatione tans mur etiam nolentes. qꝛ nonnunqꝫ in cita ad aīm veriūt. hoc vtiqꝫ ex nobiꝰ ipſis ex hūanitatis corruptibilis po dere habemus. iaꝫ vero demonica eſiꝰ non humana temptatio. cū ad hoc a carnis corruptibilitas ſuggerit ꝑ to ſenſum. ſe anmus aſtringit. Hinc ſis rum d̓t. Non regnet peccatū in vemia mortali corpore. Peccatum quippeꝰ mortali corpore nō eſſe ſed regnate ſ hibuit qꝛ in carne corruptibili non ro gnare poteſt ſed nō eſſe nō poteſt. ho ip̄m namqꝫ ei de peccato temptati ſꝫ catum eſt. quo qꝛ qͣꝫdiu viuimus ple cte omnimode nō caremus. ſancta pe dicatio que hoc expellere plene nō p tuit ei de noſtri cordis habitaculo le gnum tulit. vt appetitus illicitus ⁊ n plerumqꝫ bonis noſtris cogitationo occulte ſe quaſi fur inſerit ſaltem n̄ gredit̉ non dominet̉. Hec greg. Po cti namqꝫ cū carnis inordinatos mns tus in ſemetipſis ꝯſurgere ſentiut dꝰ riliter refiſtūt qꝛ temptationū mona non ꝯſuetudo ſuccumbere ſed bene ꝰ gendo reſiſtere nouerunt. De taſiblꝰ idē beatus gre. xxvj. moral̓. exponeꝰ illud dictū Reges in ſolio collocatꝰ ternū ſic ait Bn̄ ſcī viri reges vtꝰꝰ qꝛ p̄lati cūctis motibꝰ carnis mō ſu rie appetitum frenant. modo auaticꝰ eſtum tꝑant. modo gloriam elatioliꝰ inclinant. vel ſuggeſtiones linoris o ruunt. modo ignem furoris extins Reges ſunt ergo. qꝛ temptationi rum motibꝰ non ꝯſentiendo ſuccdꝰ re ſed regendo preeſſe nouerūt. qꝛ ſs tur ab hac poteſtate regiminis ad de ſtatē tranſeunt retributionis dicat cte Reges in ſolio collocat in et et ſemerip ſos en̄i regendo adteſblꝰ Liber Diſt. III. Ca. II. .II. gati ſunt. ſed in erectōnis interne ſo ſo ineternū collocant̉. ⁊ eo illic acci plūt alios digne iudicare. quo hic ne ciūt̉ ſibimetipſis nequiter ꝑcere. hec otes. Unde refiſtendū eſt in motibꝰ ⁊ cogitationibꝰ prauis. nec eis ꝯſentiē dum eſt Nam dn̄s ad hoc hortat̉ ꝑyſa am dicentē. Auferte malū cogitatio am beſttaꝝ ab oculis meis. non dicit ralas cogitatōes. ſed malū cogitatio um. hoc eſt ꝯſenſum prauū iniquuꝫ ⁊ eretium. qꝛ quotiens malis cogitatō ſoo ꝯſentimus ⁊ in eis delectamur to js deū offendimus ⁊ ab ipſo ſeꝑa mnt. iuxta illud ſapīe. Peruerſe cogi mniones ſeꝑanta deo. ⁊ dicunt̉ ꝑuer Sitatōes qꝛ peruertunt menteꝫ ho ms ⁊ deturpant cor eius ⁊ deducūt mn non ſolū ad turpia verba. vey etiā la opera. qꝛ dū voluptas in co ptalōe non reprimit̉ in actione dn̄a Ande ſi malis cogitationibꝰ om catere non valemus. ſaltē eis nō tiamus. nec eis delectemur. quia tus in eo peccat qd̓ vitare non pōt de dicit augu. Non ergo nocet ſen vbi nō eſt ꝯſenſus. qꝛ cogitatōes te te de qua ſurgūt. ſed ex affectu gignunt iudicande ſunt Nihil ſtereſt quale illud ſit qd̓ cogitat̉. ⁊qualis affectus ex ipſa cogitatōne ſuatur. qꝛ cogitatio mentē nō pol tpbi delectatio per prauū ꝯſenſum nſtiam non corrumpit. Unde di catus auguſt. Temptatio cui non entitut̉ non eſt peccatū ſed materia etende virtutis. Ergo neceſſe ē vt malas cogitatōes temptemur. quia ventiſſeqͣꝫ non temptari potui ſſe. ſꝫ quedā gloſa. Glorioſius eſt non amnus nobis ⁊ caute ambulemus tet ꝯſenſum in temptatōem intre em qd̓ dominus nos ammonet ns. Uigilate ⁊ orate. ne intretis in temptationem. Filius. Ffecto etiam ſcire occaſiones tē ptationum per quas oriunt̉ tem ptationes. Capl̓m II. Pater R Cire debes fili ꝙ magnam occaſionem dant ipſis temptamētis quinqꝫ ſenſus cor poris. inter quos maxime viſus eſt no ciuus ⁊ periculoſus. qꝛ prima cā con cupiſcentie carnalis eſt intuitus ocu loꝝ incautus. De hoc dicit yſidorus. Prima cauſa fornicationis. tela ſunt oculoꝝ. ſecunda verboꝝ. ſed qui nō ca pitur oculis poteſt verbis reſiſtere. qui etiam delectatōem refrenat libidino ſe ſuggeſtionis non tranſit ad ꝯſenſuꝫ libidinis. ⁊ cito reſiſtit operi qui titil lanti ſe non accommodat delectatōmi Durius etiam impugnat̉ qui vſqꝫ ad ꝯſentiōem temptat̉ qͣꝫ is qui ſola ſug geſtione ꝓ ꝯditione carnis temptamē tis ſollicitat̉. hec yſidorus Qd̓ aūt per quinqꝫ ſenſus ſit introitus vitiorū ad animā. dicit de hoc beatus ihero. Per quinqꝫ enim ſenſus quaſi per quaſdaꝫ feneſtras vitioꝝ ad ipſam eſt introitꝰ Nam ſenſus corpoꝝ ſunt quaſi ſine ra tione currentes. anima igit̉ in modū aurige retineat frena currentium. hec ihero. Anima namqꝫ cū ſit inuiſibilis reꝝ corporeaꝝ non tangit̉ delectatōne ſed inherens corpori per ſenſus exteri ores que foris ſunt reſpicit. in reſpiciē do ꝯcupiſcit. ⁊ per ꝯſequens etiam nō nunqͣꝫ in peccati delectatōnem cadit. nam callidus hoſtis humani generis cū ab effectu operis expellitur ſecreta cordis per malas cogitatōes polluere molit̉. Qd̓ beatus gregorius. xxj. mo ra. tangit ſic dicens. Cum ſit inuiſibi lis anima nequaqͣꝫ corporeaꝝ reruꝫ de lectatione tangit̉. niſi ꝙ inherēs quaſi B. j. Diſt. III. Ca. .II. ¶ Liber .II. quedam egrediēdi foramina eiuſdem corporis ſenſus habet. viſus quippe au ditus. guſtus. odoratus ⁊ tactus quaſi quedam vie mentis ſunt. quibꝰ foris veniat. ⁊ ea que foris ſunt ꝯcupiſcat. ꝑ hos em̄ corporis ſenſus quaſi ꝑ fene ſtras exteriora queqꝫ aīa reſpicit. ⁊ re ſpiciendo ꝯcupiſcit. Quiſqꝫ ꝟo ꝑ has corporis feneſtras incaute exterius re ſpicit plerumqꝫ in delectatōem pecca ti etiā nolens cadit atqꝫ obligatus deſi derijs incipit velle qd̓ noluit. preceps quippe aīa dū ante non preuidet. ne in caute videat qd̓ ꝯcupiſcat. cecata po ſtea incipit deſiderare qd̓ vidit. ne er go quedā lubrica in cogitatione verſe mus. prouidendum nobis eſt qꝛ intue ri licet nō ꝯcupiſci. vt em̄ mūda mēs in cogitatione ſeruet̉. a laſcinia volup tatis ſue deprimendi ſunt oculi. quaſi quidā raptores ad culpā L Un̄ no bis ad cuſtodiendam cordis mūdiciā exterioꝝ ſenſuū diſciplina ſeruāda eſt Nā quantalibet grauitate vigeat. car nales tn̄ ſenſus puerile quidā exteriq ꝑſtrepunt. ⁊ niſi interioris grauitatis pudore qͣſi iuuenilia quodaꝫ frigore re frenent̉. ad fluxa queqꝫ ⁊ leuia menteꝫ eneruem trahunt. malū etiam luxurie aut cogitatione ꝑpetrat̉ oꝑe. callidus namqꝫ temptator noſter cū ab effectu oꝑis expellit̉ ſecreta polluere cogitati onis molit̉. hec grego. Un̄ pudicus o culus quaſi ianitor cordis. qui non per mittit intrare omnē qd̓ nocere p̄t Ecō uerſo ꝟo impudicus oculus diſcurrit ⁊ ea que nociua ſunt libenter intrare ꝑ mittit. De hoc d̓t hug. in libro de clau ſtro anme Pudicus oculus ianitor eſt cordis ſedet ad ianuā. nō ꝑmittit in trare qd̓ noceat. nihil nūciat niſi quod deceat. quicquid nouerit indecens eſſe excludit ⁊ eliminat. impudicus vero querens quod placeat ꝑ oīa diſcurrit. volentes intrare patit̉ nolētesᵐ o mne net ⁊ hortat̉. hec hugo ¶ Sed ia borandum eſt cū omni ſtudio vt vnſus retrahat̉ ab oībꝰ. que ꝯcupiſci poſſolꝰ maxime tn̄ a ſpē mulieꝝ. ne cor ⁊ am mus ex intuitu incaute cōcupiſcenie gladio ꝯfodiant̉ Unde beatus grebo xxj. moral̓. ſic dicit Sicut em̄ ſepe tel ptatio per oculos trahit̉. ſic nonnūdi ꝯcepta intrinſecus oculos cogit deſe uire. nam plerumqꝫ res quelibet ime centi mente reſpicit̉. Sed ip̄o teſꝑ ctu aīmus ꝯcupiſcentie gladio ꝯtodꝰ tur. Fit vero recte retributionis er mine. vt qui exteriori negligentet ꝰ tur. interiori oculo non iniuſte cecerꝰ Sepe aūt intrinſecus ꝯcupiſcentia o minat̉ ⁊ illecebrat̉ aīmꝰ aduētſus ſe ſus corporeos. familiari more titamꝰ dis exigit. ſuiſqꝫ voluptatibꝰ oculoꝰ ſeruire ꝯpellit. atqꝫ vt ita dicam ſel ſtras luminis ad tenebras aperſt cee tatis. Unde ſancti viri cū ſiniſtra ẜ ſari delectatione ſe ſentiunt. ip̄a forme ſpēs ad menteꝫ ingredit̉ die pline magiſterio lumina reſtrins p ne praue cogitationi viſio ſenocinaꝰ ſamulet̉. que vnqͣꝫ ſi ſubtilitet culꝰ diri negligit̉. cogitationis īmundieꝰ ꝓtinus ad oꝑationeꝫ tranſit. ne cl̓ culpa ad opus ꝓdiri ꝑmittit̉ n intꝰ vbi naſcit̉ extinguat̉. Si aūt tempꝰ tioni in corde naſcenti cū feſtinatioꝰ nō reſiſtit̉. hac eadem qua nutrit in ra roborat̉. ⁊ exiſtens foris in ob vix vinci preualet. qꝛ intus ipſamᵐꝰ brorum dominam mentem captiuaꝰ tenet. hec grego. Unde ⁊ criſoſtomꝰꝰ faciebus infigere. capieris animo dꝰ Si igit̉ ꝯtinue velis oculos f tꝰ bis vel ter poſſis continere fortan non em̄ eſt contra humanam naturꝰ qui autem flaminam ſemel accens viſa muliere. abſente formāt apudꝰ Diſt. III. Ca. II. Liber .II. mmagines cutpium actionum a quibꝰ mitotiens ꝓcedit ad opus. De hoc rrapion abdas in collatōne parꝝ ſic picit. Puritatis ſtudentibꝰ plurimuꝫ Aſctt. vt carnaliū paſſionū ipſas ma ccelas ſibi primitus ſubtrahāt. quibꝰ toteſt vel occaſio vel recordatio earun em paſſionū egrotanti adhuc aūt ge retati. nam corpori ne ꝯcupiſcentia ī rectū temptet ꝓrumpere neceſſario noles ⁊ materie illiciens ſubtrahen At eſt. hec ſerapion V. Ad has au In occaſiōes euadendas max ime va le da ſeculi. qꝛ ꝯuerſari in mundo ⁊ re ſine anime periculo ſatis raruꝫ eſt. yſidoro qui dicit. Satis raruꝫ eſt fulſquis inter ſeculi voluptates po a bitijs maneat illibatus. in qui en non cito implicet̉. aliquando ttahat̉. nec em̄ poteſt eſſe ſecurus in periculo fuerit ꝓximus. hec yſido. Notandū eſt etiam de cogita onibꝰ illicitis ꝙ cogitatōes peruer ſon ſolum generant̉ ex ſenſibꝰ cor Als. perumētiā nonnunqͣꝫ oriunt̉ ex deſtionibꝰ dyabolicis vel ꝓpria ne prdentia. quocunqꝫ tn̄ modo oriunt̉. geſt eis reſiſtendū. ⁊ diligenti cu bet vnuſquiſqꝫ cogitatōes ſuas di crere. ⁊ ad primū motū malas re ſte. ⁊ bonas approbare ⁊ ſuſciꝑe de criſoſt. exhortando dicit. Eſt tu rmū atqꝫ perfectiſſimū vt aſſueſcat nus ſollicitus ſꝑ ⁊ peruigili cuſto piſcernere cogitatōes ſuas ad pri animi motū approbare vel impro ſu id cogitet. vt vel bonas cogita alat. vel ſtatim malas extinguat enaqꝫ fons eſt boni vel origo pec t. ibi maxime oportet obſeruare pe rū vbi naſci ſolet. ſtatimqꝫ ad pri r temptationis al̓s cogitatōnis fa tmalū anteqͣꝫ creſcat reſtrīgere dam adhuc eſt in cogitatiōe. hec criſo. Mēs enim que ſtatim repugnat illecebroſe cogitationi non cito rapit̉ in ꝑuerſam delectatōnem. Un̄ richar dus de ſancto victore. Mens que ſtatī repugnat ⁊ reſtringit illecebroſam co gitatōem non facile rapit̉ in prauā de lectatōem ſicut ⁊ culpa que ꝓhibet̉ an te prauū ꝯſenſum uunqͣꝫ trāſit in actū Hec richardus. Unde cum aliquis ꝑ illicitam cogitatōem pulſat̉ non per mittat eam in corde ſuo creſcere. ſꝫ vi riliter reſiſtat ⁊ a domicilio mētis ſue ſtatim cum ſentit̉ debet reijcere eā Un de beatus iheronimus. Nolo vt finas cogitatōem creſcere. dum ꝑuus eſt ho ſtis interfice. nequicia elidat̉ in ſemīe Et yſidorus. Cuꝫ tetit illat cogitatio cum tibi aliquid ſuggerat illicitū. nō ibi teneas animum. calca ſerpentis ca put. calca praue cogitationis initium. eſt em̄ periculum in mora. hec yſidorꝰ. Quia qui cogitationi male in princi pio non reſiſtit. facilius poſtmodū ip ſa praua cogitatio ad ꝯſenſum peccati ⁊ ad opus peruerſum adducit. Unde beatus origenes. Duꝫ enim cogitatio mala in initijs ē facile p̄t abijci a corde nā ſi freqn̄r iteret̉ ⁊ diu ꝑmaneat ad ducit animā ſine dubio ad ꝯſenſum. ⁊ poſt ꝯſenſum intra cor ſuum ꝯfirmatū certuꝫ eſt qꝛ ad peccati tendat effectū dū in initijs eſt ⁊ puſilla ergo capi de bet ⁊ abijci. ne ſi adulta fuerit ⁊ inuete rata iam non poſſit expelli. hec origen̄ P Et notandū ꝙ in illa ſolūmō cogitatione que ſuggeſtionibꝰ prauis ꝯſentit eſt peccatum. nam ꝑuerſa cor da non ſolum peccato ꝯſentiunt. ſed ⁊ facto ſi occurreret oportunitas perfice re illicitum ꝯcupiſcunt: ⁊ tales iaꝫ rei de crimīe in ꝯſpectu ſui ꝯditoris tenē tur. Unde beatus iheronimus. In illa tm̄ cogitatione peccatuꝫ eſt que ſugge ſtionibꝰ ꝯſenſum dedit. que malū ſuū B. ij. Diſt. III. Ca. .II. Liber .II. I blande fouet. que in factum geſſit irrū pere. huius cogitatio etiā ſi aliquo ca ſu impedita non impleat voluntatē. ni hilominus actione criminis ꝯdemna tur a dn̄o. Dicit etiā beatus greg. Cū ceproboꝝ mentibꝰ occaſio ꝑpetrandi peccata deeſt. defiderioꝝ cogitationes eoꝝ cordibꝰ nullatenus deſunt. ⁊ cum diabolū nō ſemꝑ ſequunt̉ in oꝑe ſem per tn̄ ſe illi obligant in cogitatōe. hec grego. Et qͣꝫuis preuenire prauis co gitationibꝰ non ſit in noſtro arbitrio. tn̄ delectari in ip̄is cuꝫ deliberatione ⁊ ꝯſentire ad nrāꝫ ꝑtinet volūtatē Qd̓ ꝓ bat yſidorus ſic dicens. Non eſt arbi trij noſtri cogitationis praue ſuggeſti onbꝰ p̄uenixi. iacere aūt in aīmo cogi tationem. noſtre attinet voluntati. illd̓ ergo ad culpam non redigit̉. iſtud em̄ culpe imputet̉. nam cogitationes illi citas occurrere demonū eſt cogitatio nibꝰ oblectari ꝑuerſis nr̄m eſt. Un̄ dei ſeruus iudicio timoris dei eoꝝ tēpta menta a ſeipſo reijcit boniſqꝫ ꝯtra ob iectis cogitationibꝰ turpibꝰ a ſe repel lit. ideoqꝫ ſi prius praue cogitationi re ſiſtamus. in lapſum oꝑis non incurri mus. hec yſido. Q Cōſiderandū aūt nūc eſt ꝙ cogitationū principia ex tribꝰ ꝓcedunt videlicet ex deo ex dia bolo ⁊ ex nobis Ex deo quidē ſunt ſpi rituſſancti cū illuſtratione nos viſita re dignat̉ erigens nos ad ſublimiorē ꝓfectum ⁊ in quibꝰ vel minus acquiſi uimus vel deſidioſe agentes ſeꝑati ſu mus ſaluberrima ꝯpunctione caſtigat vel reſerat nobis celeſtia ſacramēta ⁊ ꝓpoſitum noſtrum ad meliores actus voluntatēqꝫ ꝯuertit. Ex diabolo vero naſcit̉ cogitationū ſeries cū ſubuerte re nos tam vitioꝝ delectatione qͣꝫ etiā occultis conatur inſidijs. ſubtiliſſima calliditate mala pro bonis fraudulen ter oſtentās. ⁊ tranſfigurans ſe nobis in angelum lucis Ex nobis autem d untur cum eorum que gerimus ver s ſimus vel audiuimus naturaliter te cordamur. De quibꝰ dauid dicit. voſ us cognouit cogitationes hominu quando vane ſunt. hanc igitur tripa titam rationeꝫ oportet nos obſetuatꝰ ⁊ vniuerſas cogitationes que metdo in corde noſtro ſagaci diſcretione dꝰ cutere. origines eorum ⁊ cauſas aueꝰ reſqꝫ primitus indagantes. vt quaſtꝰ eis nos p̄bere debemus ex illorum ine rito qui eas ſuggerunt deſiderare to ſimus. Et notandum ꝙ omnipoten deus per ſpm̄ſanctum ſuggerit nobꝰ bona ⁊ ſancta. Unde ipſe dominus ꝰ euangelio dicit. Paraliticus aut ſt rituſſanctus quem mittet pater in no mine meo ille vos docebit oīa ⁊ ſndb ret vobis omnia videlicet que ꝑtineꝰ ad ſalutem. Nam vnctio dulcis eſa gratie docet nos de omnibus. que ſa bria iuſta ⁊ ſancta ſunt Malignus ab ſpiritus guſtum ſue praue dulcedi ꝑuerſis hoībꝰ propinat. eos ad dibē ſa vitia ⁊ peccata inſtigando. Dele dicit beatus gregorius. xv. moralꝰ abolus guſtum ſue dulcedinis. aſ per ſuperbiā. alijs per auaritiam. ala per inuidiam. alijs per fallaciaꝫ. aa per luxuriam porrigit ⁊ ad quanta ꝰ tiorum genera ꝑtrahit quaſi dinſced nis ſue potus propinat. nam aliqus in mente ſuperbum per ſuadet. ſt do ce quod d̓t quia videri prelatus celeꝰ ris homo ꝑuerſus appetit̉ duꝫ mentꝰ uaricia infundit̉. ſit dulce qd̓ ſod quia per habundantiam neceſſitasꝰ tatur. duꝫ aliquid de inuidia ſubs ſit dulce quod d̓t. quia peruerſa me dum alterum decreſcere viderit ſe ſ norem minime videri putat. Cum ꝰ quid de ſallacia perſuadet. ſit duſce ſuggerit. quia eo ip̄o quo ceteros ſalꝰ Liber Diſt. III. Ca. II. .II. pdeſſe ſibi videtur. Cum luxuriam de cote menti loquit̉ fit dulce qd̓ ſuadet emn voluptate animū reſoluit. Quot dobitia carnalium cordibꝰ infundit nan tot potus ſue dulcedinis eis por oit. quā tn̄ dulcedinē non recipiunt milli qui preſentibꝰ voluptatibus de pti ad ꝑpetuū luctum trahunt̉. illos inmm ſolummō ſuis delectationibꝰ pa pit. quos quotidianis lapſibꝰ ad gemi npellit. hec gregoriꝰ. R Debe ns etiam diligenter attendere cū im eeius cogitationum al̓s delectationuꝫ nete ſuſtinemus. quales ſint hmōi tretus. vtꝝ ex carne vel ſpū ꝓcedant am in electis eſt impetus ſpūs. In cotobis ho impetus carnis. De quo plici impetu beatus gre. ſuꝑ ezechi ce ponens illud. Ubi erat ſpūs im per ⁊lllic gradiebantur. ſic d̓t. In ele ctis teprobis diuerſi quippe ſunt im pe carnis. ad odiū. ad elatōem. ad mundiciā. ad rapinā. ad exteriorē elam. ad crudelitatē. ad perfidiaꝫ. eſꝑatōem. ad iram. ad iurgia. ad nuptates animi impellūt. Impetus ſpūs eſt qui ad caritatē. ad humi ratem. ad ꝯtinentiam. ad largitateꝫ cole. ad interiorem ꝓfectū. ad pre dopera. ad eternoꝝ fidem. ad ſpem Inentis gaudij. ad patīam. ad ꝯſer bite immortalis. ad lacrimas tahit. Unde neceſſe eſt vt magna ⁊cuta ꝯſiderare debeamus in om bagimus qui nos impetus ducat. ſoſtra cogitatio per impetum car vr per impetum ſpūs impellat̉. A te et em̄ terrena. tꝑalia eternis pre te. exteriora bona nō ad vſum ne ratium habere ſed ad voluptatē con plē vltionem inimico querere. de e aſū viſo gaudere īpetus carnis tꝯtra amare celeſtia. cōtemnere nia. non ad fructū voluptatis tran ſitoria ſed ad vſum neceſſitatis quere re. de inimici morte tribulari impetus ſpūs eſt. Et qꝛ perfecti quiqꝫ in iſtis ſe virtutibꝰ exercent. recte nunc de ſan ctis animabꝰ d̓r. vbi erat impetus ſpi ritus illic gradiebant̉. hec greg. S ¶ Et notandū ꝙ quanto quiſqꝫ plus carnalia ⁊ temꝑalia delectamenta ap petit. tanto maiores cogitationū illici taꝝ tumultus ī corde ſuo ſuſtinet Sā cti vero viri nihil hoꝝ que in md̓o ſunt appetunt. nullis in corde cogitationuꝫ inordinataꝝ tumultibꝰ premunt̉. De hoc beatus greg. iiij. moral̓. exponens illud Qui edificant ſolitudines ſic ait Omnes em̄ qui vel illicita appetūt vel in hoc mundo videri volunt denſis co gitationū tumultibꝰ in corde ꝯprimū tur. dumqꝫ deſiderioꝝ turbas intra ſe excitant. ꝓſtratam mentē pede miſe re frequentationis calcāt. Alius nāqꝫ ſe luxurie ſubdidit. atqꝫ ante mentis oculos ſcemata turpiū perpetrationū fingit. ⁊ cum effectus non tribuit̉ ope ris. hoc crebrius agit̉ intentōe. cogita tione voluptatis perfectio querit̉ ⁊ ſol licitus animus excecatus occaſionem nequiſſime expletionis rimat̉ Mens itaqꝫ hec quaſi quendam populum pa titur que inſolenti cogitationū tumul tu vaſtatur. Alius ire ſe dominio ſtra uit ⁊ quid in corde niſi iurgia ⁊ que de ſunt peragit. hic ſepe preſentes nō vi det. abſentibꝰ ꝯtradicit. intra ſemetip ſum ꝯtumelias ꝓfert ⁊ recipit. recep tis autem durius reſpondet. ⁊ cū qui obuiet nullus aſſit magnis clamoribꝰ rixas in corde ꝯponit. Turbam itaqꝫ hic intus ſuſtinet quem pondus vehe mens in flamma cogitationis premit. Alius iuri ſe auaricie tradidit. ⁊ faſti diens ꝓpria aliena ꝯcupiſcit. hic ple rumqꝫ ꝯcupita adipiſci non valēs. di em̄ quidē in ocium. noctem vero in cō B. iij. Diſt. III. Ca. .II. Liber .II. gitationem verſat torpet ab vtili oꝑe qꝛ fatigat̉ illicita cogitatione. ꝯfilia mul tiplicat. ꝑuenire a concupita ſatagit. ad que obtinenda quoſdam ſecretiſſi mos cauſarū meatus querit. Et qͣꝫuis nihil de concupitare receꝑit. habet tn̄ in corde iam fructū concupiſcentie la borem rixe. graui itaqꝫ populo premi tur. qui inueſtigantis auaricie tumul tu vaſtat̉. Alius ſe tirannidi ſuperbie ſubijcit ⁊ cor miſerum dum ꝯtra homi nes et igit vitio ſubſternit honoruꝫ ſub limiū infulas appetit. exaltari ſucceſſi bus exquirit totumqꝫ qd̓ eſſe deſiderat ſibi apud ſemetipſuꝫ in cogitationibꝰ depingit. iaꝫ ſibi parare obſequia ſub ditorū videt. iam ceteris eminet. iam alijs mala irrogat. alijs qui irrogaue rint repenſat. iā ſemetipſum ſtipatus cuneis ad publicum procedit. iaꝫ qui bus obſequijs fulciat̉ ꝯcupiſcit. Qui igitur tot fantaſmata cordi imprimit quid iſte aliud qͣꝫ ſomnium vigilans videt. qꝛ ergo reꝝ cauſas fingit nimi rum ſi iſte intrinſecus natas ex deſide rijs turbas portat. Ac contra ſancti vi ri qui nihil huius mundi appetunt nul lis ꝓculdubio tumultibꝰ in corde pre munt̉. Oēs quippe inordinatos deſi derioꝝ motus a cubiculo cordis manu ſancte deſiderationis eijciunt ⁊ qꝛ tran fitoria cūcta deſpiciunt ex his naſcen tes cogitationū moleſtias non patiun tur. ſolā namqꝫ eternam patriaꝫ appe tunt ⁊ qꝛ huius mundi bona non dili gunt magna etiam tranquillitate ꝑfi ciunt̉. Unde recte d̓r. Qui edificāt ſi bi ſolitudines. Solitudines quippe edificare eſt a ſecreto cordis terrenoꝝ tumultus expellere ⁊ vna intentione e terne patrie in amore intime quietis anhelare. an non cūctas cogitationuꝫ rumultus expulerat. qui dicebat vnaꝫ pecij a dn̄o hanc requiram. A tumultu em̄ rerum tꝑalium magnum quodd ſeceſſum pecierat. quietam menteꝫ: qua rāto purius deū cerneret qͣto hb atqꝫ ſe ſolum inueniret. hec gres. Sciendum etiā ꝙ antiquus hoſtis ii bus modis bona noſtra inſequit̉ ine tionem noſtrā ⁊ cogitationes poſſūcꝰ do vt rectū opus qd̓ gerimus cora eo ſpectu ſummi iudicis viciet̉ aliqne in inchoatione boni oꝑis ꝓpoſitu intentionē noſtrā molit̉ maculate. nam gloriam nobis ſuggerendo. nſad non ꝓfecerit tunc in ipſa actione bo oꝑis ſtulticiā huius vane glorie ſol cordibꝰ noſtris ingerere. vt poſſit in viciare. ſi aūt nō p̄ualuerit tunc o bonū circa finem actionis laborat ipr plantare Iſta ꝯmemorat beatus gtes .jͣ. moral̓. exponens illud iob. Ne ſo te peccauerint mei ⁊cͣ. ſic dicens. ꝯ in cordibꝰ maledicunt cū recta nonꝰ oꝑa non rectis noſtris cogitationꝰ ꝓdiunt. cū bona in aꝑto exeunt. ⁊ etiā innoxia in occultis moliunt Ho quippe maledicunt etiam ip̄e meno noſtre ſi de ſe exiſtimāt habere qd̓ ſn deo maledicunt cun ſe ab illo accep ſe vires intelligunt. ſed tamen proſꝰ neribus propriam laudem quetulꝰ Sciendum vero eſt ꝙ bona noſtta d tiquus hoſtis tribus modis inſed vt videlicet hoc quod rectum co hominibus agitur. in interni iudicꝰ conſpectu vicietur. Aliquando nama in bono opere intentionem poſtultꝰ omne quod in actione ſequit̉ eum. v. rum mundumqꝫ nō exeat quo hoc. origine perturbat. Aliquando vetoꝰ tentionem boni operis viciare nō ẜ ualet. ſed in ipſa actione ſe quaſi inꝰ nere ponit vt cū per propoſitū mem ſecurior quiſqꝫ ingredit̉ ſubiunctoꝰ tenter vitio quaſi ex infidijs permꝰ tur. Aliquando vero nec intentioneꝰ Liber Diſt. III. Ca. II. .II. pitiat. nec in itinere ſupplantat. ſed o pas bonum in fine actionis illaqueat. fuantoqꝫ vel domo cordis vel ab itine te oꝑe longius ſe receſſiſſe ſimulat. tā d ad decipiendū bone actionis termi nū aſtutius expectat. ⁊ quo īcautū quē b quaſi recedendo reddiderit. eo illo erentino nōnunqͣꝫ vulnere durius in anabiliuſqꝫ tranſfigit. intentōem qͥp te in bono oꝑe polluit. qꝛ cū facilia ad Etipiendū corda hoīm ꝯſpicit eoꝝ de ruetijs auram tranſitorij fauoris appo nt. vt in his que recta faciunt ad appe enſda yma fortitudine intentōnis in ment̉. Unde recte de vnaquaqꝫ aīa rdueo miſere intentōnis capta per ꝓ eretam d̓r Facti ſunt hoſtes eius in ca pte. Ac ſi aperte diceret̉. Cū bona in tentōe ſumit̉ hinc aduerſantes vel ſpi mns ab ip̄o cogitatōnis exordio prin pant̉. tantoqꝫ eā plenius poſſident. maanto per initiū dn̄antes tenent. Cū Ato intentōem vitiare non preualēt. pia poſitos laqueos tegit. vt ī eo qd̓ re agit̉ cor ex latere invitium dirue ⁊quatenus qd̓ inchoans aliter ꝓpo ceat̉ in actōe longe aliter qͣꝫ ceperat rcuttat. ſepe eī dum bono operi laus mmīana obuiat. mentē operantis im mtat. que qͣꝫuis queſita non fuerit tn̄ dolata delectat. cuius delectatōe dum rens bene oꝑantis reſoluit̉ ab oī intē oms intime vigore diſſipat̉. Cum ve zantiquus hoſtis neqꝫ in exordio in Ionis ferit. neqꝫ in itinere actionis tcipit duriores in fine laqueos tē ſo tanto nequius obfidet. quanto In ſibi temanſiſſe ad decipiendū vi Dos nāqꝫ fini ſuo oppoſitos ꝓphe aqueos ꝯſpexerat cū dicebat. Ipſi anſeū meuꝫ obſeruabunt. qꝛ em̄ in aneo finis eſt corporis quid ꝑ hūc rerminus ſignat̉ actionis. Un̄ ⁊ ei retpenti d̓r. Ipſa tuuꝫ obſeruabit caput ⁊ tu eius calcaneū. Caput quip pe ſerpentis obſeruare eſt initia ſugge ſtionis eius aſpicere. ⁊ manu ſollicite ꝯſiderationis a cordis aditu fundituſ extirpare. Qui tn̄ cū ab initio dep̄hen dit̉ ꝑcutere calcaneū molit̉. qꝛ etſi ſug geſtione prima intentōem nō ꝑcutit. deciꝑe in fine ꝯtendit. ſi aūt ſemel cor in intentōe etiā corrumpit̉ ſequentis actionis medietas ⁊ terminꝰ ab hoſte callido ſecure poſſidet̉. qm̄ totā ſibi ar borē fructus ferre ꝯſpicit quā veniente radice vitauit. Tota itaqꝫ ꝟtute ꝑſpi ciendus eſt fluuius oꝑis ſi purus ema nat ex fonte cogitatōnis oī cura ſeruā dus eſt a malicie puluere oculꝰ cordis ne hoc qd̓ rectū in oꝑatione hoībꝰ oſtē tat. ꝑ vitiū praue oꝑationis intorq̄at. Cauendū itaqꝫ eſt ne bona nr̄a pauca ſint. curandū ne indiſcuſſa ne aut pau ca agentes inuenīamur ſteriles. aut in diſcuſſa relinqn̄tes vecordes. hec gre. U Sed ⁊ hoc cū diligētia eſt ꝯſide randū ꝙ antiquus hoſtis culpas an̄ ꝑ petratas ⁊ iā per pm̄am ⁊ dei mīam de letas an̄ oculos mentis reuocat ⁊ cogi tatōe illicita nolentes pulſat. ⁊ quem oꝑe ꝑuerſo non p̄t maculare. laborat vt per cogitationes prauas valeat cor eius inquinare. ſed idcirco homo non nunqͣꝫ iſta patit̉. qꝛ in quibuſdā terre nis actibꝰ qͣꝫuis licitis libēter occupat̉ vel ocio torpeſcit infrctūoſo. ꝑ qd̓ dat occaſionē dyabolo ſeip̄m temptandi. De hoc beatus greg. ix. mora. ſic dicit Sciendū eſt ꝙ in quibuſdaꝫ factis ⁊ certi de venia reddimur. ⁊ poſt ꝑpetra tas culpas ad abſolutōnis nr̄e fiduciā correptione ⁊ penitentia ſubſeqn̄te ro boramur. ꝑpetrate tn̄ noſtre nequicie adhuc memoria tangimur. ⁊ cogitati on illicita auerſi nolenteſqꝫ pulſam̄. Unde per iob dicit̉. Si peccaui ad ho ram peperciſti mihi. cur ab iniquitate B. iiij. Diſt. III. Ca. .II. Liber .II. mea mundū me eſſe nō pateris Ad ho ram dn̄s pctm̄ ꝑcit cū reatū culpe con ceſſis ꝓtinus fletibꝰ diluit ſed ab ini quitate noſtra mūdos nos eſſe nō pati tur qꝛ volentes quidē culpas fecimus ſed nonnūqͣꝫ nolentes eius memoriaꝫ cū delectatōne toleramus. ſepe em̄ hoc qd̓ a ꝯſpectu iudicis iā fletu interueni ente deletū eſt ad animum redit. ⁊ de uicta culpa ad delectationem rurſus inſerpere nitit̉ ita qd̓ prius egit in cor pore. hoc importuna cogitatione poſt modū verſat in mente. Quod caute il le ſpiritalis atletha nouerat qui dice bat Putruerūt ⁊ corrupte ſunt cicatri ces mee a facie infipientie mee. quid nāqꝫ cicatrices niſi ſanitates ſunt vul nerū laxatas itaqꝫ nequicias ad dele ctationū memoriam redire ꝯſpexerat q̄ cicatrices deflebat. Cicatrices quip pe putreſcere eſt ſanata iaꝫ pctōꝝ vul neta rurſus in tēptatione ſerpere. atqꝫ ex eoꝝ ſuggeſtionibꝰ poſt ſupradictam cutē penitentie fetorē culpe ⁊ iterū do lorē ſentire. qꝛ viꝫ in ſe ⁊ nil foras in oꝑe agit̉. ⁊ ſola intus cogitatione pec cat̉ diſtrictoqꝫ ſe mens reatu obligat. niſi hoc ſollicitus lamentis tergat. Sꝫ inter hec ſciendū ꝙ idcirco nōnunqͣꝫ impulſu illicite cogitationis affligim̄ qꝛ in qͥbuſdā terrene ꝯuerſationis acti bus qͣꝫuis licitis libenter occupamur. cūqꝫ vel in minimis terrena actio ꝑ de ſideriū tangit̉ creſcente ꝯtra nos anti qui hoſtis fortitudine mēs nr̄a nō mi mina importunitate temptationis in quinat̉. Un̄ etiā ⁊ ſacerdos legis mē bra hoſtie per fruſta cōcidit caput atqꝫ ea que erga iecur ſunt ⁊ iubent̉ ignibꝰ cremare. pedes vero atqꝫ inteſtina ho ſtie prius aqua diluere. nos quippe ip ſos deo ſacrificiū offerrimus cū vitam noſtrā cultui diuino dedicamus. qui membra hoſtie ꝑ fruſta ꝯciſa ſuper ignem ponimus. cum vite noſtre oꝑa vſe tutibꝰ diſtinguentes immolamus ca put atqꝫ ea que iuxta iecur ꝯtinent ii cendimus cū in ſenſu noſtro quotiole omne corpus regit̉. atqꝫ in occuſtis e fiderijs flamma d̓ini amoris ardemdi Et tn̄ precipit̉ vt pedes atqꝫ inteſtina hodie lauent̉. pedibꝰ namqꝫ tetra tali git̉. Inteſtinis vero ſter cora geſtanul qꝛ plerūqꝫ iam ex deſiderio in eter̓mia te ſuccendimur. iam tanto deuotionꝰ ſenſu. ad appetitū noſtre mortificatis nis inhiamus. Sed qꝛ adhuc tertena pre infirmitate aliquid agimus. nobꝰ nulla etiā que iam ſubegimus ilſicua in corde toleramus Cumqꝫ cogitalis nes noſtras immunda temptatio ina nat. quid aliud qͣꝫ inteſtina hoſtiene cus portant Sed vt ꝯbuti debeant ꝰ uent̉. qꝛ nimiꝝ neceſſe eſt. vt immulꝰ das cogitationes timoris fletus dn̄o at. quas in acceptione ſacrificij ſuꝫ nus amor incendat Et quicquid meꝰ vel de experto certamine vel de ꝯuetia tionis priſtine memoria patit̉ ſauelꝰ vt tanto ſuauius in conſpectu ſumm inſpectoris ardeat. qͣꝫto cū ei aſſiſſciꝰ ceperit. nihil terrenum ſecum nihit bricum in ara ſue orationis impoſꝰ Sepe aūt ita mens in culpe recordaꝰ one concutitur. vt ad perpetrationeꝰ illius longe grauius qͣꝫ prius capia ꝰ erat vrgeatur ⁊ deprehenſa trepidatꝰ qꝫ ipſam varijs motibus impulſa ꝑ turbat. nec quidem vt vincat̉ tempꝰꝰ tionibꝰ metuit ſed reſiſtens hoc ip̄ſblꝰ qd̓ longe laboris certamine affligitꝰ de eodē idemgregorius Ocioſe meꝰ perhorreſcit. hec greg. X piꝰ ti ſpūs maligni prauas cogitatōe: fundūt. vt ſi quieſcat ab oꝑe. nō qd cat a mala cogitatione. Antiquus dꝰ hoſtis mox vt ocioſam mentem in nerit ad eā ſub quibuſdaꝫ occaſiomꝰ Diſt. III. Ca. II. Liber .II. emt. vt ei quedaꝫ de preteritis geſtis amemoriā reducat. audita quondaꝫ ndecēter verba reſonat ⁊ ſi qua dudū tia ſunt turpiter eoꝝ ſpēꝫ cordis ocu nspreſentat. ⁊ quem de preſentibus ibn̄ ppteſt violare. de malis trāſactis diſult. vt deceptam mentem ſic in de ectatōem inducat. vnde ſe iam diu ꝑ pnam afflixerat. hec greg. Not an dam etiam ꝙ antiquus hoſtis fideles mmmos nonnunqͣꝫ temptare ceſſat. ⁊ rus ab ipſis recedit. non vt malicie re ⁊ iemptatōnibꝰ finem prebeat. ſed dios iam quietos ⁊ ſecuros ab impu orationibꝰ reddiderat inopinate redi ns palidius temptet. Qui vero ſic in pmnate ⁊ fortiter temptat̉ fragilitatē am a in breui ſit moriturus atten ⁊ taſibꝰ temptamētis fortiter re ſiſtat. d̓ beatus grego. iij. morali. ſic remorat dicens Sepe antiquus ho re toſtiqꝫ menti noſtre temptationuꝫ elamen. inflixit. ab ipſo ſuo certami ad tempus recedit. nō vt illate ma ēſue finē prebeat. ſed vt corda que Et quietem ſecura reddiderat. repēte nens facilius inopinatus irrūpat. ceſt ꝙ ad temptandū beatum iob cedit eiuſqꝫ cruciatus expetit quē ct ſūperna pietas retinendo ꝯcedit ens. Ecce in manu tua eſt veruntū na illius ſerua. Sic quippe nos de t cuſtodiat. ſic cuſtodit vt tn̄ per no temptationis articulo ſtatuꝫ no noſtre infirmitatis oſtendat. Qui ⁊ facie domini exit. atqꝫ aplanta cals hſqꝫ ad verticem acceptum ſeri do vulnerauit. qꝛ nimiꝝ cum licenti retcipit a minimis incipiens atqꝫ b ad maiora ꝑueniens quaſi omne pns menti illatis temptationibꝰ la ando tranſfigit. ſed tn̄ etiam ad ani in feriendo non peruenit. qꝛ cūctis dtationibꝰ interiora inter ipſa vulnera delectationuꝫ que ſuſcipit archā ꝓpoſiti reſiſtit intentio. ⁊ qͣꝫuis delcā tio mentem mordeat deliberatōem tn̄ ſancte rectitudīs vſqꝫ ad ꝯſenſus mol liciem non inflectit. debemus tn̄ ꝑ aſ peritatem pm̄e ipſa vulnera delectatio nū tergere ⁊ cenſura diſcretionis rigi de ſi quid fluxū emanat in cogitatōne mundare Unde bene mox ſubdit̉. qui teſta ſaniē radebat. Quid em̄ per teſtā niſi vigor diſcretionis. quid per ſaniē niſi fluxus illicite cogitatōnis accipit̉ Percuſſi ergo teſta ſaniē radimus cū poſt pollutōem cogitatōnis illicite noſ metipſos aſpere dijudicando munda mus. Pōt etiam intelligi teſta fragi litas nr̄e mortalitatis. Teſta em̄ ſaniē mundare eſt mortalitatis curſum fra gilitatēqꝫ penſare ⁊ putredinē miſere delectationis abſtergere. nā cū quiſqꝫ ꝯſiderat qͣꝫcitius ad puluerem redeat feſtine ſuꝑat hoc qd̓ de carne ſe intus turpiter impugnat. Cū ergo ex temp tatiōe praua menti cogitatio influxit. quaſi ex vulnere ſanies decurrit. ſed ci tius ſanies tergit̉ ſi in ꝯſideratōne nr̄a fragilitas quaſi in manu teſta teneat̉. neqꝫ em̄ ꝑuipendenda ſunt. que qͣꝫuis vſqꝫ ad effectū non pertrahunt. tn̄ illi cite in nr̄a mente verſant̉. ſed perfecta mens ſolerter inuigilat vt nō ſolū per uerſa agere renuat. ſed oē etiā qd̓ in ſe per cogitatōes turpiter loquit̉ tergat. hec greg. A Notandū etiā ẜm di ctū beati bern̄. in epl̓a ad carthuenẜ. ꝙ ille qui redit ad ꝯſcīam ſuam. inuenit ibi de ꝯcupīa vel graues corroſiones. vel ſuaues delectationes. ⁊ inde mul tiplicat cogitationes. Qui vero iā cō cupiſcentiam ſuam aliquantulum vi cit. qͣꝫdiu tamen veri boni maior ꝯcu piſcentia vel maior delectatō mentem eius non obtinuerit cum exoſa quadā voluptate geſtorum. viſorum. audito Liber .II. Diſt. III. Ca. .II. rum patit̉ ymaginationes. Unde ⁊ in vtraqꝫ lumbi implent̉ illuſionibꝰ dele ctationū. ⁊ ad cogitanda ſpūalia ve di uina lumen oculoꝝ ſuoꝝ ⁊ ip̄m nō eſt ſecū. cū qui impugnat ꝯtra ꝯcupiſcen tias moleſtias patit̉. qꝛ vincere nō p̄ ualet adhuc ad ꝑfectum affectiones. Qui ꝟo iam ad libertatem aſpirat ex cutere a ſe nō p̄t affectiones ymagina tionū ⁊ noxias vel occupatorias ⁊ oci oſas. que exinde paſſimoriūt̉ cogita tiones ⁊ pſalmodie ⁊ ceteroꝝ exerci tioꝝ ſpūaliū in corde ſerui dei etiā no lentis ⁊ reluctātis ymaginatōnes vol uunt̉. ⁊ fantaſmata cogitationū ꝟſan tur a quibꝰ velut auibꝰ immūdis inſi diantibꝰ ⁊ circūuolantibꝰ ſacrificium deuotionis. vel oīno rapit̉ de manute nentis. vel ſepe polluit̉ oratio offeren tis. hec bern̄. B Sciendū etiā ꝓut d̓t beda in quadā omelia. ꝙ triplex eſt modus cogitationum. nequaqͣꝫ vnus eaꝝ eſt ſuſtinendus que deliberatione ꝓpoſita peccandi mentem ꝯtaminant. Alius eaꝝ que delectatione quidē pctī mentē ꝑturbant nec tn̄ hanc ad ꝯſen ſum ꝑtrahūt peccandi. Tercius earuꝫ que naturali motu mentē ꝑcurrentes nō tn̄ hanc ad patrāda vitia alliciunt quā a bonis que cogitare debuit īpedi unt. Ueluti eſt cū fantaſmata reꝝ que aliqn̄ ſuperuacue geſta vel dicta noui mus ad memoriā reducimus. quaruꝫ crebra retractio quafi importuna mul caꝝ improbitas oculos cordis circū uolat ac ſpūalem eius aciē inquietare magis qͣꝫ execare ꝯſueuit A cūctis aūt his cogitationū generibꝰ monet nos caſtigari Salomon cuꝫ dixit. Omni cuſtodia ſerua cor tuū. qm̄ ex ipſo vita ꝓcedit. Cuius monita ſequentes aga mus ſolliciti. vt ſiquidē ꝯſenſu ꝑpetrā di facinoris in aīo deliquimus. cito hoc cōfeſſione ⁊ dignis penitentie fructibꝰ abſtergamus Si del ectationei peccādi nos tēptari ſenſerimus. no am delectationē crebris p̄cibꝰ acſac mis amaritudinis perpetue recora d one pellamus ⁊ ſi nos ſolos ad hac pulſandam ſufficere non poſſe vioe mus. fratreꝫ queramus auxilio. vi noſtris viribꝰ nequiuimus. illoꝫ to lio intermiſſo ſumamus. Sed qꝛ ſol uacuis cogitationibꝰ ad integrum eꝰ rere non valemus. has in quantoy ſumus immiſſione bonarum cognꝰ onū ⁊ maxime frequēti ſcriptutaroꝰ meditatōne fugemus. hec beda ex i caſſiani. Incipiamus bonas cogus ones diligere ⁊ ſtatim ab alijs que m le ſunt nos dominus dignabit̉ ſitera C Notandum etiam ꝙ non pꝰ ſari vel temptari cogitationibꝰ norꝰ ⁊ inutilibus impoſſibile eſt. qꝛ ncutꝰ tus earum non dependet a nobis l etiam reprobatio vel electio hmor e gitationū conſiſtit in nobis Undē ſiſtendū ē nobis lectioni orōni ⁊ an ſpiritualibus remedijs. vt pet tamꝰ media facilius poſſimus inordinauꝰꝰ cogitationibꝰ reſiſtere ⁊ eas a nobisꝰ monere. De hoc moiſes abbas ini ma ſua collatione ſic d̓t Mentem dꝰ dem non interpellari cogitatiome impoſſibile eſt. ſuſciꝑe vero eas ſe ſpuere omni ſtudēti poſſibile eſt. eꝰ admodum igitur ortus earum nō dꝰ nimode pendet a nobis ita reprobꝰ vel electio conſiſtit in nobis. nec taꝰ ex eo ꝙ diximus impoſſibile eſſe. mne tem cogitationibꝰ non adiri. vel indꝰ rere ſibi ſed illis ſpiritibus tribuenoꝰ eſt. qui nobis eas ingerere nituntut lioquin nec liberum in homine mal ret arbitrium nec in nobis ſtaret ia ſtre correctionis induſtria. ſed eſt dꝰ qͣꝫ noſtrum magna ex parte vt ſcintꝰ cogitationum qualitas emendetu Liber Diſt. III. Ca. II. .II. ter ſancte ac ſpiritales in cordibꝰ no ſtis pel terrene carnaleſqꝫ ꝯcreſcant. deo nāqꝫ frequens lectio ⁊ iugis ad ptet meditatio ſcripturaꝝ vt exinde ſobis ſpiritalis memorie prebeat̉ oc calio. idcirco ſit decantatio frequens pſalmoꝝ vt aſſidua nobis ꝯpunctō ex nde miniſtret̉. id circo vigiliaꝝ. ieiu ⁊ qꝫ ſedulitas adhibet̉. vt extenua ta mens nō terrena ſapiat ſed cęleſtia rremplet̉. quibꝰ rurſum negligentia pente ceſſantibꝰ neceſſe eſt vitioruꝫ rens ſqualore ꝯcreta in carnaleꝫ pai qn mox inclinet̉ ⁊ corruat. qd̓ exerci am cordis non incōgrue molaruꝫ fi mtūdini ꝯparat̉. quam meatus aqͣ am preceps impetu rorante ꝓuoluit. re nullatenus quidē poſſunt ceſſare doretē ſuo aquaꝝ impulſibꝰ circum ro. in eius vero qui preeſt ſitū eſt po rate. vtꝝ nam triticū molit an orde mr ſoliumue cōminui. illud quippe ꝓ ndubio ꝯmolendū qd̓ ingeſtū ab il celt. cui operis illius cura ꝯmiſſa vta igit̉ mens ⁊ ꝑ vite pn̄tis incur oſidīqꝫ ingruentibꝰ temptationū Itentibꝰ circūacta va cua quidē cogi bnū eſtibꝰ eſſe non poterit. quales beſ admittere vel parere ſibi debe mdij ac diligentie ſue ꝓuidebit in ntia. Si em̄ vt diximus ad ſanctaꝝ ptutaꝝ meditatōem iugiter recur ms. ⁊ memoriā noſtram ad recor roem ſpūalium reꝝ ⁊ deſiderium ꝑ nonis ſpemqꝫ future beatitudīs eri drmus. neceſſe eſt vt orte cogitatōes de ſpiri ales in his que meditati ms mentē faciant immorari. Sin eſidia vel negligentia ſuꝑati. vi o⁊ ocioſis cōfabulationibꝰ occupe ſeū curis mundanis ⁊ ſuperfluis Incitudinibꝰ implicemur. ꝯſeqn̄ter Inde pelut quedaꝫ zizanioꝝ ſpecies enetata operatōem quoqꝫ noſtto cor di noxiam miniſtrabit. ⁊ ẜm ſententi am ſaluatoris vbi fuerit theſaurus o peꝝ noſtroꝝ ſeu intentionis noſtre. ibi ⁊ cor noſtꝝ neceſſario ꝑmanebit. hec moyſes abbas. D Sed ⁊ hoc ſci endū ꝙ multi reprehendūt ſe de ꝑuer ſa actione vel praua voluntate. paucive ro ſunt qui ſe dijudicant de inordina ta cogitatōe. ſed religioſi ⁊ perfecti vi ri hoc faciunt etiam a talibꝰ cogitatio nibꝰ refrenando. vt ſtatum ꝑfectionis eo facilius aſſequi valeant quem ꝯcu piſcunt. qualeſcunqꝫ tn̄ cogitationes menti occurrant que ſalutē anime im pedire pn̄t ex ꝯſideratōe futuroꝝ tor mentoꝝ que ab impijs preꝑata ſunt a mouende ⁊ repellende ſunt De hoc ri chardus de ſancto victore. Sancti ete nim viri quotiens ſe ſentiunt turpibꝰ cogitationibꝰ pulſari ⁊ ad illicitam de lectatōem incitari. totiens ſolent ī ip ſo temptationis ad itu futura tormēta ante mētis oculos ponere. ⁊ ex tali cō ſideratōe quicquid illicitū mens ſug gerit. ante turpem delectatōem exting uere. ſed quid hoc de turpibꝰ cogitati onibꝰ loquimur. qn̄ quidem vanas ⁊ inutiles perfecti viri non leuiter abho minant̉ ꝓpter illud qd̓ ſcriptū inuenit̉ Ue qui cogitatis inutile. Et illud. ſpi rituſſcūs effugiet diſcipline fictum. ⁊ aufert ſe a cogitationibꝰ q̄ ſunt ſine in tellectu. Quid ergo q̄ſo fiet de his q̄ ſentimus nō ſine quodā illicito affcū. qn̄ ſpūſſanctus aufert ſe ab his q̄ ſunt ſine intellectu. ſepe ſit vt in orōne ꝯſti tuti quaſdā cogitationū fantaſias cuꝫ inoportunitate magna ſe ingerentes. toleramus. ſed nunqͣꝫ fine nr̄a repre henſione negligere debemus. nōne ma gis oportet eas acriter arguere. ⁊ ꝑ re pn̄tatōem pene reprimere irritatōem culpe. ⁊ cogitationem cogitationibꝰ caſtigare. quotiens ergo aliqd̓ falſum Liber .II. Diſt. III. Ca. .II. ſentimus. quotiens iniuſtum aliquod volumus. quotiens inordinatū aliqd̓ agimus. ſtatim rep̄henſibiles minime ignoramus ſed nūquid eque oēs rep̄ henſione dignos ſe eſſe iudicant. qn̄ aliquid inutile vel inordinatū cogitāt multoꝝ eſt ſeipſos rep̄hendere de per uerſo opere vel praua voluntate. pauci ſunt. qui ſeip̄os dijudicant de inordi nata cogitatione ſed ꝑfecti viri hoc fa ciunt ⁊ facere eos oportet. qui perfecti eſſe volunt nūqͣꝫ malū approbo. nunqͣꝫ malo ꝯſentio. nunqꝫ maluꝫ ꝑficio niſi ipſe etiam voluero. malum aūt ꝑ cogi tationem occurrere poteſt etiam inui te ſed exurgens malū ſtatim cū ꝑ cogi tationem pulſat debet in iudicium ad ducere ⁊ diligenter diſcutere. dep̄hen ſum damnare ⁊ deceptoriam cogitati onem ⁊ temptantia mala ex tormen torum recordatione extinguere. hec ri chardus E Notandū etiam ꝙ ſi mentis euagatio que ſit ꝑ inutiles co gitationes nō reſtringit̉. ſenſualis ap petitus minime ꝯpeſcit̉. Et ſicut de in conſtantia mentis. naſcit̉ inordinata ꝯmotio corporis. ita quoqꝫ dum cor pus per diſciplinam ꝯponitur. aīmus ad ꝯſtantiam ſolidat̉ Liganda ſunt gͣ foris per diſciplinam membra corꝑis vt intrinſecus ſolidet̉ ſtatus mentis. De hoc hugo ſic d̓t Sicut de inconſtā tia mentis naſcitur inordinata motio corporis ita quoqꝫ dū corpus ꝑ diſci ꝑlinam ſtringit̉. aīmus ad ꝯſtantiā ſo lidat̉ ⁊ paulatim intrinſecus mens ad quietē ꝯponit̉ cū ꝑ diſcipline cuſtodi am mali motus eius. foris fluere nō ſi nunt̉. integritas vero virtutis eſt qn̄ ꝑ internam mentis cuſtodiam ordinate regunt̉ membra corporis. ſed qui ſta tū mentis ꝑdit ſubſequenter foras in inconſtantiā motionis defluit. atqꝫ ex teriori mobilitate indicat qua īterius radice ſubſiſtat. Liganda ſunt ergo ſe ris per diſciplinā membra corꝑis: intrinſecus ſolidet̉ ſtatus mentis qꝰ tenus dū vndiqꝫ exterior cuſtodia ſ teriori mobilitati cohercēdo optbl tandem mens ad ſtabilem pace in fe metipſa colligat̉ F Oīm nami vitiorum motus diſciplina cohetcet quantū mala deſidetia foris conerce do ꝯprimit. tm̄ ꝑ ea bonū deſideribꝰ interius ꝯualeſcit. paulatimqꝫ eto virtutis forma ꝑ ꝯſuetudinē metr primit̉. que foris ꝑ diſciplinam in b bitu corꝑis ꝯſeruat̉. Dicit etiā de l richardus de ſancto victore. Si pꝰ ginationis euagatio que fit ꝑinim cogitationes prius non reprimit o qꝫ dubio ſeuſualitatis apetitus imb deratus minime tꝑat̉. Qui igit vo corporalium deſideria voluptatū tꝑ prius aſſueſcat carnales delicias no vel ſalteꝫ raro cogitare ꝓfecto nama quanto talia rarius cogitauetis rarius ⁊ tepidus ea deſiderabis n diſciplina corꝑis abſqꝫ diſcipſinꝰ s dis ſine dubio inutilis eſt. ⁊ econelꝰ diſciplina cogitationū ſine diſci liſiꝫ ſenſuū obſeruari non p̄t. Si em̄ co ris ſenſus a ſua euagationē nō tenꝰ git̉. carnalis appetitus inquietubꝰ extinguit̉. ſi tn̄ corporis ſenſus vil ter domat̉ ⁊ violenter reſtringit s re diſcipline. incipit in aſſuetis ddꝰ ctamentis minus minuſqꝫ deledꝰ in quantū ergo appetitus vel cetetꝰ ſus hominis ad equitatis menſplꝰ ſtringunt̉. eo citius ad ꝑfectiomꝰ mam ꝑuenitur. Cire etiā deſidero aliqua dep Filius gna ſpūali ⁊ que ſint q̄ nosẜ cipaliter impugnant. Ca. .III. Palct 6 Liber .II. Diſt. III. Ca. III. Ebes ſcire qd̓ tres ſunt que bella mouent cō ta nos ⁊ expugnare ꝯtendunt. videli tet dyabolus. caro ⁊ mundus. Dya doſus per vitia. caro ꝑ mala deſideria nundus per ꝓſpera ⁊ aduerſa. Un̄ hu bo de ſancto victore. Tres ſunt qui bel a cotra nos mouent. dyabolus. caro. undus. Dyabolus ducit cōtra nos dmmina vitioꝝ. caro maloꝝ deſiderio tum. mundus ꝓſpera ⁊ aduerſa. Hec dago. Sed iſte impugnatōes non no tent. ſed magis ad ꝓfectū ſuſtinentibꝰ pueniunt. ſi illis refiſtat̉. Unde btūs augu. Caro temptat ad voluptatē. mū das ad vanitatē. diabolus ad iniquita Im. deus ad bonitatem vt ꝓficiamus Et notandū ꝙ malignus ſpūs quos emptando ſuꝑare non poteſt. hos per eauit̉. qꝛ cum interius per peccatū re orate nō valet. exterius temꝑeat ⁊ op pugnat. De hoc dicit beatus ber. Dy poſus ſanctos non temptando poſſi ſed perſequit̉. qꝛ enim nō in eis re prat intrinſecus ꝯtra eos extrīſecus pagnat ⁊ qui interius amiſit dominiū rrētius ꝯmouet bellū. hec beatus ber cū antiquus hoſtis nulla aduerſita nos moleſtat quos ꝯguoſcit in pec trs mortalibꝰ ſuauiter quieſcentes. Sre euſebio qui d̓t. Hoſtis ſiquideꝫ Imani generis nulla aduerſitate aui roleſtia excitat. in pctō tam ſuauiter cſcentē. ne infortunio aliquo corre pus euigilet. ⁊ mentē in deuꝫ erigat eententē. hec euſe. Ueri etiam hoffes mme ſunt carnales delectatōes. Un pmigenda eſt caro ⁊ in ſeruitutē re penda ne ſpūi dominet̉. Ad hoc hor doētius ſic dicēs. Crudelis hoſtis a cato eſt. quā in ſeruitutem redige m expugna iugiterqꝫ afflige. De Teltibus hoſtibꝰ beatus bernardus in tractatu de miſeria hominis ſatis pul cris verbis ſic dicit. Adiuua me domi ne deus meus quia inimici mei circun dederunt animā meam. corpus. mun dus ⁊ dyabolus. Corpus fugere non poſſum nec fugare. circumferre illuc neceſſe eſt quoniā alligatum eſt mihi. perimere nō licet. ſuſtentare cogor. cū illud impinguo hoſtem meū aduerſuꝫ me nutrio. Si em̄ ſatis comedero ⁊ il lud robuſtum fuerit. ſanitas eius mihi aduerſat̉. Mundus vero circūcinxit ⁊ obſedit me. vndiqꝫ ꝑquinqꝫ ſenſus corꝑis mei qͣſi per portas ſagittis ſuis vulnerat me. ⁊ mors intrat per fene ſtras meas. Reſpicit oculus ⁊ mētis ſenſum auertit. audit auris ⁊ intentio nem cordis inflectit. odoratus cogita tionem impedit. os loquit̉ ⁊ fallit. ar dor libidinis ꝓ aliqua parua occaſiōe excitat̉. niſi ſubito reſpuat̉ ſtatī totuꝫ corpꝰ occupat. eſtuat. vrit ⁊ incendit. Primo carnem tactā modicum titil lat. deinde mentem meā maculat tur pi delectatione. ad extremū per cōſen ſum prauitatis ſibi mentem ſubiugat porro dyabolus quem videre non va leo ⁊ ideo minus cauere poſſum. ipſe tetendit arcum ſuum ⁊ in eo ꝑauit ſa gittas ſuas vt ſagittet me. narrauit vt abſconderet laqueos ⁊ dixit quis vi debit eos. laqueum poſuit in auro ⁊ ar gento ⁊ in omnibꝰ his quibꝰ etiaꝫ abu timur cū intus male delectamur. hijs illaqueamur. nec ſolum laqueū poſuit ſed ⁊ fiſcum. Fiſcus eſt amor poſſeſſio nis. affectus cognationis. cupiditas honoris ⁊ voluptas carnis quibus ani ma infiſcat̉ ⁊ irretit̉ ne pennis ꝯtem plationis per plateas ſuꝑne ſyon diſ currere poſſit. Sagitte dyaboli ſunt. ira. iracundia. luxuria. ⁊ cetera vitia quibꝰ anima vulnerat̉ Et quis eſt qͥ ia cula eius ignea poſſit extinguere. ꝓch C. j. LLiber .II. II. III. Ca. III. dolor his telis ſuꝑat̉ ſepe fidelis Heu mihi miſero vndiqꝫ mihi bella. vndi qꝫ tela volant. vndiqꝫ temptamenta. vndiqꝫ pecicula. bella mihi video. bel la parant̉ a demone. Quocūqꝫ me ver taꝫ nulla ibi ſecuritas. caro mihi ſug gerit mollia. mūdus vana. diabolus amara. Quotiens aliqua carnalis de lectatio meā mentē importune pulſat de cibo. de potu. de ſomno ceteriſqꝫ ſi milibꝰ ad carnis curam pertinentibꝰ. mihi caro loquit̉. Cū ꝟo de ambitiōe ſeculi de iactantia. de arrogantia. cogi tatio vana verſat̉ in corde a mundo eſt qn̄ aūt ad iram ad amaritudinē aīmi ꝓuocor ſuageſtio diabolica eſt. cui nō aliter qͣꝫ ip̄i diabolo reſiſtēdū eſt. nec aliter ab eo cauendum qͣꝫ ab ip̄a dāna tione. Caro mea de luto eſt ⁊ ideo luto ſas voluptates ⁊ cogitationes ex illa habeo. vanas ⁊ curioſas de mundo. a maras et maculoſas a diabolo. Iſti tres inimici mei impugnant me ⁊ ꝑſe quunt̉. nunc quidē occulte. nunc ꝟo a perte. ſemꝑ aūt malicioſe. Diabolus em̄ plus ꝯfidit in adiutorio carnis. qꝛ magis nocet domeſticus hoſtis. illa ve ro ad ſubuerſionem meā cū illo fedus inijt vtpote in peccato nato ⁊ in pecca to nutrito nimis corrupto ip̄a origine ſed multo amplius vitiata praua con ſuetud ine Hinc eſt ꝙ tam acriter caro ꝯcupiſcit aduerſus ſpiritum ⁊ aſſidue murmurat ⁊ impatiens eſt diſcipline. nec obtemꝑat rōni. nec inhibet̉ vllo ti more. Huic attendit hanc adiuuat ho ſtis humani generis. cui nullū eſt deſi deriū. nullū ſtudiū. nullū negociū. niſi ꝑdere aīas noſteas. hic eſt qui iugiter nobis malū machinat̉. callide decipit illicitos motus inſufflat. venenatas cogitatōnes inflammat. ſuſcitat lites ⁊ ꝯtentiones. Ira quoqꝫ rixas nutrit ⁊ odiū incitat gulam. excitat libidinē Diſt. I deſideria carnis inſtigat. peccati occa ſiones parat ⁊ mille nocēdi artibꝰ co da hoīm pulſare non ceſſat. hec betn H Pugnandū eſt igit̉ ꝯtra malas ſuggeſtiōes maligni ſpūs negāde ſpi carnis voluptates ſue Ipſa etiā calo ſubdita ſit deo ꝑ obīam p̄ceptoꝝ eſuꝰ ⁊ reſiſtentiaꝫ pctī. vt pax eſſe poſſit ſn domicilio cordis. De hoc d̓t criſoni Quis p̄t inueniri irrep̄henſibilis ⁊ ſe nō de pn̄tibꝰ ſalteꝫ de p̄teritis. Inue nō deeſt vbi offendat caro ita fragint ⁊ ſemꝑ caſibꝰ plena. gͦ dicamus ī intres in iudiciū cū ſeruis tuis In i ta iſta temptationis videmus qd̓ no mus. audimus qd̓ nolumus. loq̄biꝰ qd̓ nolumus. ābulamus vbi noſumꝰ totum ad qd̓ nolumus venimus. ſꝰ in eo qd̓ nolumus cū victoria petuei mus ad qd̓ volumus Pugnanduss in oībꝰ malis ſuggeſtōnibꝰ Luctand eſt cū deſiderijs. negande ſunt cadꝰ voluptates. vt ſeipſam ſubdat inteꝰ ori hoī .i. aīe vt ſit pax ī domiciſio eo dis Qualis eſt vita noſtra infelit i ſeria que quotidie ad non eſſe tendꝰꝰ maxime qꝛ dies exitus noſtri occuiꝰ tus eſt a nobis. ſed ideo occultam es noſtri vt viuamus cauti ſollicitꝰ ne ſubito occurrat mors incerta ⁊ p cupent peccata ⁊ perueniat̉ ad penꝰ tꝑs nūc eſt curationis. tempus eſt eo rectionis. ⁊ recipiēde ſalutis. numꝰ ſed eat curuatus. nullus remaneat vo neratus. hec criſoſtomus. Dicit tꝰ eodem leo papa. Nota ꝙ intra n metip̄os multa ſunt certamina ⁊ al caro aduerſus ſpiritum aliud adueꝰ ſus carnemſpiritus ꝯcupiſcit Ino rint fortiores turpiter aīmus amiuꝰ diſſentione ſi cupiditates cor 8 pro patria dignitatem. ⁊ permitioſuꝰ erit eum ſeruire quem decurat impo Si aūt mens rectori ſuo ſubdita ⁊ꝰ Diſt. III. CA. III. LLiber .II. petnis delectata terrene voluptatis in citamenta calcauerit. ⁊ in ſuo corpore feccatū non ſcierit regnare. ordinatiſ imū obtinebit ratio principatū ⁊ mi ntōēs eius nulla ſpūalium nequicia tum labefactabit illuſio. qꝛ tunc vera ē pax hoīs ⁊ vera libertas qn̄ ⁊ caro ani mo regit̉ ⁊ animus deo preſide guber at. hec leo papa Nā qui hic ſunt xp̄i cae̓nem ſuā crucifixerunt delectationi peaue ⁊ vitijs reſiſtēdo. Un̄ remigius emi ſunt xp̄i. hoc eſt qui pertinent ad betem xp̄i. vitia ⁊ ꝯcupiſcentias ma as in carne ſua mortificauerūt Quot nrm pct̄ā a nobis ꝯpellimus. tot ſem ree in nobis mala occidimus ⁊ carnē tucifigimus ⁊ mortificamus qn̄ dele rationi praue ⁊ voluntati peruerſe nō Aſentimus. hec remigius. Quamdiu at piuimus in iſto corpore in certami tonti ſumus ⁊ pugnamus Pugna t cum ꝯcupiſcit caro ad uerſus ſpūm ip̄ūs ad uerſus carnem. In hoc p̄lio ctiamut ſi coraꝫ deo militamus. ſed el et vt per ſpūm ꝯcupiſcentie car ditadicat̉ ⁊ reſiſtat̉ ⁊ repugnet̉. ſi dmnines caſti vellent non habere ꝯcu ſcentias. ſed velimus nolimus ha mis illas. titillant. ſtimulant. infe rant. non ſolum iuuenes ſed ⁊ ſenes. ctdo exerceamus nos in hoc bello vi s ⁊ ꝯcupiſcentijs reſiſtendo. ⁊ ſpere is per dei grām triumphū. De hoc rus augu. in de verbis domini ſic d̓t. ſctatio eſt in iſto corpore. qͣꝫdiu viui ms pugnamus. ſed in omnibꝰ his ſu tetamus per eū qui dilexit nos. Noli ci qn̄ pugnas. Uide quale bellum rroſuit apoſtolus qualem pugnā. qua reixam intra ſemetipſum cuꝫ dicit ato concupiſcit aduerſus ſpūm. ſed Sdortet vt̓ ꝯcupiſcentie carnis ꝯtradi rmnt. reſiſtat̉ ⁊ repugnet̉. non em̄ nō ades vnde repugnes. deus tuus ē in te. ſpūs bonus datus eſt tibi. ⁊ tamen permittit̉ ipſa caro ꝯcupiſcere aduer ſus ſpūm ſuggeſtionibꝰ prauis ⁊ dele ctationibꝰ iniquis Ibi enim ꝯcupiſcit aduerſus ſpūm vbi eſt ſpūs. ſed ſpūs dei eſt qui pugnat in te aduerſus te. ſꝫ homo caſtus vult vt nulla omnino fui gat in membris eius ꝯcupiſcentia ad uerſaria caſtitati. pacem vult ſed non habet. volumus em̄ vt nulle ſint ꝯcupi ſcentie ſed nō poſſumus. velimus. nō lumus. habemus illas. velimus noli mus titillant. blandiunt̉. ſtimulant. infeſtant. ſurgere volunt premunt̉ non duꝫ extinguunt̉. qͣꝫdiu caro ꝯcupiſcit aduerſus ſpūm. ſpūs aduerſus carnē Ergo qͣꝫdiuviuit̉ etiam nos qui ſenui mus in iſta militia minores quideꝫ ho ſtes habemus ſed tn̄ quos habemus fa tigati ſunt quodammō hoſtes noſtri iā etiā per etatē. ſed tn̄ etiam fatigati nō ceſſant qualibuſcunqꝫ moribꝰ infeſta re ſenectutis quieteꝫ. acrior pugna iu uentutis. nouimus eam. ꝑtranſiuimꝰ eam Caro ergo concupiſcit aduerſus ſpūm. ⁊ ſpūs aduerſus carnem. vt nō quecūqꝫ vultis illa faciatis. Quid vul tis em̄ o ſancti. o boni preliatores. o fortes milites xp̄i. quid vultis vt non ſint omnino ꝯcupiſcentie male. ſed nō poteſtis. exercete bellū. expectate triū phum: modo interim pugnet̉. facite igit̉ qd̓ poteſtis. I Ait em̄ ipſe a poſtolus. Non regnet pctūm inveſtro mortali corpore ad obediendum deſi derijs eius. Ecce qd̓ non vis deſideria mala ſurgunt. ſed noli obedire. qͣꝫdiu enim portas mortale corpus pugnatꝯͣ te peccatum. ſed non regnet. Quid eſt non regnet. id eſt ad obediendum deſi derijs eius ſi ceperis obedire regnat. ſꝫ fac quod dicit apoſtolus. Non exhibe as membra tua arma iniquitatis pec cato. dedit tibi deus poteſtatem ꝑ ſpm̄ C. ij. Liber .II. Ca. III. LIII. III. ſanctum membra tua teneas. ſurgīt li bido. tu tene membra. tene manus ab omni ſcelere. tene oculos ne male attē dant. tene aures ne ꝟba libidinis audi ant. tene totū corpus quid facit libido ſurgere nouit. vincere nō nouit ſurgē do aſſidue ſine cauſa diſcit. ⁊ non ſur gere ſurrexit libido damnabilis. ſug geſtio nō audiat̉. ardet ⁊ velles vt non arderet. noli gͦ dare membra ardeat ſi ne cauſa ⁊ ꝯſumit. hec auguſti. R Et notandum ꝙ ꝯcupiſcentia cū qua nati ſumus non p̄t finiri. qͣꝫdiu in car ne viuimus. p̄t quidē minui ſed finiri non p̄t. Unde cū vexamur ⁊ impugna mur per diuerſas temptationes ⁊ ꝯcu piſcentias non deſꝑemus. qꝛ ⁊ ſancti patres noſtri talia ſuſtinuerunt. Inter quos paulus apoſtolus ſumen eccle ſie talia paciebat̉ cum dicebat Uideo aliā legem in membris meis repugnā tem legi mentis mee. Cuius exemplo docemur. cū audimus illum pugnantē nemo ſe faciat deſperantē. Iſta cōme morat beatus aug. in quodaꝫ ſermone ſic dicens. Concupiſcentia in qua na ti ſumus. finiri non p̄t qͣꝫdiu viuimus quotidie minui p̄t. finiri non pōt. De quo d̓t apoſtolus. Non qd̓ volo hoc a go. Non ergo qd̓ vult hoc agit apoſto lus. qꝛ vult non ꝯcupiſcere ⁊ tn̄ concu piſcit. ideo non qd̓ vult agit. non qꝛ il la ꝯcupiſcentia mala trahebat apoſto lum ſubiugatum ad ꝯcupiſcendum. ⁊ ad fornicandū abſit luctabat̉. non ſub iugabatur ſed qꝛ nolebat habere ⁊ hoc ꝯtra quod luctabat̉ ideo dicebat non quod volo hoc ago. ꝯcupiſcere nolo ⁊ tamen concupiſco. nō qd̓ volo ago ſed tamen concupiſcentie non conſentio. non em̄ taliter diceret concupiſcenti as carnis ne perfeceritis ſi eas ip̄e ꝑfi ceret. Sed cōſtituit tibi ante oculos pugnam ſuā ne timeres tuā Si enim Diſt. I dixiſſet hoc apoſtolus Quando vſde res moueri concupiſcentiam in men bris tuis. cui tu nō conſentires ſam cum eam moueri videres forſitan ce ſperares. ⁊ diceres ſi ad deum pettme rem ſic non mouerer. Uide apoſtoſul pugnantem. ⁊ noli te facere deſpetalꝰ tem Uideo aliam legem in memdri meis ⁊cͣ. Dicit apoſtolus. Ago qͥuid bonum cum male concupiſcentie no conſentio. ſed non perficio bonumꝰ omnino non concupiſcam. Rutſus eꝰ go hoſtis meus quomodo agit maſulꝰ ⁊ non perficit malum. agit malum. d mouet deſiderium. nō ꝑficit mnalu a me non trahit ad malum. ⁊ in iſio ed lo eſt tota vita ſanctorum. Nunc ets fratres tenete hunc modum mēte. ſ uite legi dei. concupiſcentie non co ſentiendo. carne legi peccati concul ſcentiam ſentiendo. ſed ex neceſſua qꝛ ꝯcupiſcitis non qꝛ ſentitis. ſec s tus auguſtinus. De eodem d̓t qͥucuꝰ gloſa ſuper illo verbo pauli. Uelſe ro iacet mihi. ꝑficere aūt non inuemo d̓t. Rebellat homo concupiſcenne non conſentit. delectat em̄ eum vror liena. ⁊ non annuit. mentem auete in ſecretarium mentis intrat videl ꝰ ris ſtrepentem concupiſcentiam. ⁊ tus mundat ꝯſcientiam. agit etsꝫ num ꝙ concupiſcētie non ꝯſentit ſes non perficit bonum vt .ſ. omnino ſo ꝯcupiſcat. hec gloſa. pº pugna inter carnem ⁊ ſpū̄ non ent ꝰ riculoſa. ſed potius que ad meſio. ſtatum nos prouocat ⁊ ꝯpellit. 6 deus electis ſuis nōnunqͣꝫ vtiliter ſo trahit gratiaꝫ ⁊ probat ꝑ diuerſa ſeꝰ ptamenta vt in virtutibꝰ proficia De hoc daniel abbas in ſua collatiꝰ ne ſic dicit. Hanc pugnam vtiſitetꝰ ſtris inſertam membris etiam in a ſtolo ſca legimus Caro conciplỉ Liber III. Diſt. III. Ca. III. detſus ſpirituꝫ. ſpūs autem aduerſus catneꝫ. habemus hic pugnam inuiſce tata quodammō corpori noſtro diſpē ſatione dn̄ ꝓcurante Quicquid enim peneral̓r ⁊ ſine exceptiōe aliqua omni dus ineſt. Quid em̄ aliud iudicari p̄t. ſin ipſi humane ſubſtantie poſt ruinā peimi hoīs velut natural̓r attributum qd̓ vniuerſis ꝯgenitū ꝯcreatumqꝫ de prehendit̉. qūo non cedendū ſit arbi tio dm̄ nō nocentis ſed ꝯſolantis in cttum. cauſam vero belli huius .i. car ns ⁊ ſpūs hanc eſſe ꝓnunciat. vt non mecunqꝫ illa faciatis que volumus er do id quod deus ꝓcurauit vt a nobis romit impleri .i. vt non quecunqꝫ volu rus illa faciamus. ſi impleat̉ quid a nd ctēdi poteſt eſſe qͣꝫ noxiū. ⁊ ē quo immō vtilis nobis hec pugna diſpē alōe creatoris inſerta. ⁊ etiā ad ſtatū relſorem nos ꝓuocans atqꝫ ꝯpellēs. ſa ſublata ꝓculdubio pax ecōtrario ancioſa ſuccederet. Unde dauid de onem dn̄ tam vtilem eſſe cognouit. ar nequaqͣꝫ orare maluerit ne a deo pe ms telinqueret̉. hoc em̄ ſciebat eē in dnotuū pel ſibi vel humane nature ad mnam libet ꝑuenienti perfectiōem. ſed dnptari eaꝫ potius deprecatus ſic di It n̄ diceret alijs verbis. Scio ꝙ de ⁊on me derelinquas vſqꝫ quaqꝫ arquere ſoleas vtiliter ſanctos tuos ds ꝓbes. Aliter em̄ ab aduerſario iptari non poſſunt. niſi a te pauliſꝑ einit detelicti. ⁊ ideo nō rogo vt nū me derelinquas qꝛ non expedit mi vt bel meam infirmitatē ſentiēs di mr bonū mihi qꝛ humiliaſti me. vel ctcitiū non habeaꝫ preliandi. quod colibio habere non potero. ſi mihi tindirupte coheſerit diuina ꝓtectō amagis peto ne mevſqꝫquaqꝫ deſe s.l. vſqꝫ ad nimietatē. quantum eī mpiptile eſt ſi me paululū ſub relinquas. vt deſiderij mei ꝯſtantia ꝯprobe tur. tantum noxiū ſi ꝓ meritis ac deli ctis nimiū me deſeri patiaris. qꝛ nul la virtus humana ſi in temptatōe diui tius tuo deſerat̉ auxilio ſua poterit cō ſtantia perdurare ⁊ non ꝓtinus aduer ſarij vel potentia vel factione ſuccūbere niſi tuipſe qui es ⁊ humanarū virtus virium ꝯſcius ac luctaminū modera tor. non permiſeris nos temptari ſupͣ id qd̓ poſſumus. ſed feceris cū temp tatōne exitū vt ſuſtinere poſſimus. hec daniel abbas. M Notanduꝫ eſt etiaꝫ debello qd̓ inter nos quotidie ge rit̉. hoc eſt inter carnem ⁊ ſpūm ꝙ vi ctoriam non poteſt habere ſpūs aduer ſus carneꝫ ſine certamine ⁊ magno la bore. Nam ſunt nōnulli qui virtutes quidē deſiderant habere. ſed certamē ⁊ laborem ꝓ eiſdem virtutibꝰ obtinē dis nolunt ſubire. De hoc daniel abb. in collatione patꝝ ſic dicit. Cum igit̉ vtraqꝫ deſideria hoc eſt carnis ⁊ ſpūs in vno eodemqꝫ ſtatu ſint. in hoīe inte ſtinū quotidie ꝯtra nos gerit̉ bellum. dum ꝯcupiſcentia carnis que precipi tanter fert̉ ad vitia his que ad pn̄tem requiem ꝑtinēt delicijs gaudet. quibꝰ econtra ſpūs ꝯcupīa aduerſata ita de ſiderat totis ſpūalibꝰ ſtudijs inherere. vt etiam nccārios carnis vſus oporte at excludere. Caro luxurijs ⁊ libidine delectat̉. ſpūs ne ipſis quidem natura libꝰ deſiderijs acquieſcat. illa cupit ſa tiari ſomno. repleri cibo. hic ita vigi lijs ieiunijs ſaginat̉. vt ne ad ip̄m qui dem neceſſarium vite vſum ſomniū ci bumqꝫ velit admittere. honoribus illa laudibꝰqꝫ hominū ꝯfouetur. hic irro gatis ſibi iniurijs ac ꝑſecutionibꝰ glo riat̉. inter has igit̉ vtraſqꝫ ꝯcupiſcen tias anime volūtas in meditullio quo dam vituꝑabiliore ꝯſiſtens. nec vitio rum flagicijs oblectat̉. nec virtutibus C. iij. Diſt. III. Ca. III. Liber .II. acquieſcit. ſic querit a paſſionibꝰ tem porat ī vel abſolui carnalibꝰ. vt nequa qͣꝫ velit dolores neceſſarios ſuſtinere ſi ne qͥbꝰ deſideria ſpūs neq̄unt poſſideri ſine caſtigatiōe carnis caſtimonia cor poris deſiderans obtinere ſummo vi giliaꝝ labore cordis acquirere purita tem cū requie carnis ſpiritualibꝰ exu berere virtutibꝰ abſqꝫ vllius exaſpera tioneꝯuicij. ⁊ patientie gratiam poſſi dere humilitatem xp̄i. ſine honoris ia cturamunduꝫ exercere. religionis ſim plicitateꝫ cū ſeculari ambitione ſecta ri. xp̄o cū hoīm laude ac fauore ſeruire diſcretionem ꝟitatis ſine ꝯcupiſcen tia vel tenui offenſione ꝓferre. poſtre mo ſic vult futura ꝯſequi bona. vt pre ſentia non amittat. hec daniel abbas. N Sed ⁊ hoc ꝯſiderandū ꝙ cū tem ptationibꝰ ⁊ ꝯcupiſcentijs carnalibus reſiſtit aīmus. tribulationeꝫ ex hoc ſu ſtinet. Si ꝟo admittat eas ⁊ cōſentit tunc nō tribulationem ſed potius ꝯſo lationem ⁊ delectationem in ip̄o aīmo pariūt. Si ꝟo cupimus vincere vitia oꝫ vt ꝑ ꝯtraria hoc eſt ꝑ virtutes vitia curent̉. Unde d̓t beatus bern̄. Quare tribulamur intemptationibꝰ niſi cum reſiſtit̉ contaminatio concupiſcentie repugnat̉. ſi em̄ voluntarie admittun tur iam tribulationē non ingerunt ſed potius ꝯſolationeꝫ. luctamur ergo cū his vitijs qͣꝫdiueis reſiſtimus ⁊ tunc ſupplantamus quando ita victa ſunt. vt amplius non impugnent. que ⁊ ſi perfecte vincere cupimus. oportet vt eorum ꝯtraria in nobis plantemus vt videlicet contra cupiditatem vel aua riciam quam mundus ingerit pauper tatem. contra voluptatem auſter itateꝫ contra ſuperbiam plenam humilita tem induamus. Que tria cū ꝑfecte vi te noſtre inſederint. iam mundum ꝑ fecte contemnmus. hec bern̄. O Etiam notandum ꝙ nonnūqͣꝫ iuſti vi ri flagellis atterunt̉ ⁊ circa hoc etiam temptationibꝰ fatigant̉. ſuſtinēt na ci infirmitatē corporis vel aduerſitattꝰ tribulationū. ⁊ tn̄ non deeſt eis tem tatio carnalis delectatōnibꝰ ſed eſetꝰ hmōi temptationis repugnant. tep. bi vero illis conſentiunt. De hoc ber tus gregorius in. iiij. moral̓. ſic dicl Plerumqꝫ em̄ ⁊ aduerſa exterius ſ timur. ⁊ intra temptationuꝫ impulꝰ fatigamur. vt ⁊ flagella carnis ctudꝰ ⁊ tamen ad mētem carnalis ſuggemꝰ mundet. Hinc eſt ꝙ iheremias del rat dicens. Foris interficit gladius domi mors ſimul eſt. Foris em̄ glndꝰ us interficit cū nos exterius vinoiciꝰ feriens configit ſed domi mors nimꝰ eſt quia ⁊ flagella ſuſtinet ⁊ tamen ti tus ꝯſcientia a temptationuꝫ ſordis munda non eſt Sed ⁊ hec aliter ab tur a reprobis aliter ab electis. indiꝰ namqꝫ corda ita temptant̉ vt ꝯſemtꝰ iſtoꝝ ꝟo temptationes quidem ſuſo unt. ſed repugnant illoꝝ mens deſceꝰ biliter capit̉. ⁊ ſi ad tempus qd̓ mꝰꝰ ſuggeritur diſplicet ſed poſtmodo h deliberationem libet. Iſti vero ſic ielꝰ ptationum iacula excipiunt̉. vt ſemt reſiſtendo fatigent̉. ⁊ ſi quando ꝰ ad delectatiōem mēs rapit̉. ip̄a in ꝰ reptione ſue delectationis etibeſcuꝰꝰ forti cēſura redarguūt quicquid etoꝰ ſe exurgere carnale dep̄hendūt. rt c a go. Sciendū etiā ꝙ magna ē mūci hoīm in ꝑegrinatione degentium d iſto mundo ꝯuerſantium. quia ſi qd peruerſus eſt ve ſibi. nam eterna dri natio poſt hanc vitam eum ſequiturꝰ quis vero iuſtus fuerit diuerſis tpꝰ lationibꝰ ⁊ temptationibus amicꝰ nec leuare caput permittitur Undeꝰ atus iob dicit. Et ſi impius fuetoꝰ mihi ⁊ ſi iuſtus non leuabo caput lꝰ Liber .III. Diſt. III. Ca. IIII. tatus afflictione ⁊ miſeria Qd̓ beatus dtego. ix. mora. exponit ſic dicēs. Im pius namqꝫ ve hꝫ. iuſtus miſeriā. qꝛ ⁊ cet̓ na reprobos damnatio ſequit̉. et cectus quiſqꝫ doloribꝰ tranſitorie ad retſitatis expiat̉. impius caput leuat ſed elatus euadere ve qd̓ ſequit̉ nō va ſet. Iuſtus labore ſui certaminis a ffli cius caput leuare non ſinit̉. ſꝫ preſſus ⁊perpetua afflictōe liberat̉. Ille volup catibꝰ erigit. ſed ſupplicijs ſequentibꝰ mergit̉. iſte in dolore deprimit. ſed tn̄ tondere eterne aīad uerſionis abſcō pit. Conſiderās hec vir ſanctus d̓t. Et rimpius fuero. ac ſi aꝑte deploret di tens Aut ſubtractus carnis deſiderijs ptplicio eterno ſubijcior. aut repug rans illicitis motibꝰ pena pn̄ti cruci de: qꝛ a labore certaminis liber nō ſum ſed ſuꝑna diſpenſatio idcirco nos to ⁊ ſibi intentōne ſeruientes carnis nr̄e anittit impugnationibꝰ ꝯcuti. vt ne rens noſtra in ſuperbiā audeat p̄ſum vtione ſue ſecuritatis eleuari. vt dum pullata trepidat. in ſolo autoris ad iu delo ſpei pedem robuſtius figat Hec otego. Filius. Cite deſidero vtꝝ homo poſſit vi uere in hoc md̓o ſine tēptatōibꝰ Capl̓i IIII. Pater E Cire debes qd̓ ſſemo p̄t eſſe ſine temptationi s ſuper terrā. ſi vero tollit̉ aliqͣ temꝑ atio quā quis patit̉ ſecurus ⁊ timidꝰ rectet aliā. nec vnqͣꝫ debet ſibi in cor ddee etiā huius mortis requiē pollice rdē ſicut̉ nec mare fluctibꝰ. ita nec vi rnpis caxere pōt temptationibꝰ. De edeatus bernar. ſic d̓t. Hic premoni re tos eſſe polo neminem ſuꝑ terram cs temptatōe victuꝝ ⁊ cui forte tol Int aliqͥ. ſecutus aut magis pauidus ⁊tetiētalliā. ⁊ ſic perat ab ea liberari vt nunqͣꝫ ſibi in corpore mortis huius libertatem ꝑfectam ſeu requiē audeat polliceri. Qua in reꝯſideranda eſt no bis tam benigna erga nos diuine diſpē ſatio pietatis vt quibuſdam nos tem ptatōnibꝰ patiat̉ diutius occupari. ne forte periculoſiores occurrant. ab ali quibꝰ vero citius liberari. vt poſſimus in alijs quas nobis vt iliores fore pre uidet exerceri. Neceſſe eſt em̄ vt veni ant temptatōes. quis enim coronabi tur niſi qui legitime certauerit. quō āt certabimus ſi de ſit qd̓ impugnꝫ. quid mihi cū victoria cum nō ſim in pugna Ergo deus miſcd̓iter nobiſcuꝫ agens vult nos tribulationibꝰ exerceri vt qd̓ virtuoſis operibꝰ a nobis nō poteſt ex torquere. ſaltem in laborioſis tribula tionibꝰ obtineat a nobis deus. ⁊ ideo ſicut mare non fluctibꝰ. vita hominis carere temptationibꝰ non poteſt. Nec poteſt pax firma ⁊ ſolida eſſe niſi in re gione ſua. tot em̄ temptatōnibꝰ plena eſt vita noſtra vt nō immerito tota vi ta ipſa temptatio debeat appellari. hec beatus bern̄. Nullus ergo etiam qui in virtutibꝰ ꝓfecerit multum qͣꝫdiu eſt in hac corruptibili carne poteſt carere tē ptationibꝰ ⁊ non moueri illicitis deſi derijs ac cupiditatibꝰ. cum malignus ſpūs acrioribus pulſet temptationibꝰ eos quos viderit magis reſiſtere vitijs ⁊ inſiſtere virtutibus. Unde Leo papa. Quis hac fragili carne circum datus ⁊ in iſto mortis corpore conſti tutus etiam qui multum valdeqꝫ pro fecerit ita iam de ſua perfectione ſecu rus ſit. vt ab omni ſe illecebrarum pe riculo credat alienum. licet donet ſan ctis gratia diuina quotidianam victo riam. non tamen aufert materiam di micandi. qꝛ ⁊ hoc ipſum de miſericor dia protegentis eſt. quia nature mu tabili ne de confecto prelio ſuperbiC. iiij. Diſt. III. Ca. IIII. Liber .II. 41 retur ſemper volunt ſupereſſe qd̓ vince ret. naꝫ nullis illecebris ꝯmoueri nul lis cupiditatibꝰ tit illari non eſt iſtius vite. que tota temptatio ē ⁊ qua nimi rum vincit̉. qꝛ vinci ab eodem nō vere tur. Suꝑbum eſt em̄ de non peccandi felicitate p̄ſumere. cū hoc ip̄m p̄ſum pſiſſe pctm̄ eſt ſic dicente iohanne Si dixerimus qꝛ peccatum non habemus noſmet ip̄os ſeducimus. nemo ergo ſe fallat. nēo decipiat neqꝫ ita quiſqͣꝫ de cordis ſui puritate cōfidat. vt putet ſe nullis temptationū ꝑiculis ſubiacere. cū ꝑuigil ille temptator acrioribꝰ eos pulſet inſidijs quos maxime viderit abſtinere a peccatis. hec leo papa. De hoc d̓t beatus gregorius. iiij. vel. viij. moral̓. Nequaqͣꝫ in hac vita per exerci tationē iuſticie pctm̄ deſerit̉. vt in ea dem iuſticia inconcuſſe maneat. qꝛ ⁊ ſi iam a cordis habitaculo culpam recti tudo eliminat. ip̄a tn̄ culpa que repelli tur cogitatōnis noſtre foribꝰ aſſidens vt ſibi aperiat̉ pulſat. Unde per moy ſen d̓r. Factus eſt mane atqꝫ ſubijciēs factuꝫ eſt veſpere. Mane quippe ad veſ perum ducit quia nimirum lucem re ctitudinis vmbra ſequit̉ tēptationis. ſed qꝛ electoꝝ lux temptatione nō ex tinguit̉. nequaqͣꝫ nox ſed veſpera facta perhibet̉. qꝛ nimirum ſepe temptatio in corde electoꝝ lumen iuſticie abſcō dit ſed nō interimit. quaſi ad palloreꝫ trepidationis pertrahit ſed funditus non extinguit. electi gͦ poſt ſomnū re ſurrectionē appetunt. poſt reſurrectio nem veſꝑam p̄ſtolant̉. qꝛ de pctō ad iu ſticie lumen poſiti ſemꝑ ſe ꝯtra illece bras temptationū parant. quas nimi rum nō timent ſed expectant qꝛ humi litatis ſue rectitudini etiā temptamē ta ꝓficere nō ignorant. quantalibet aūt ꝯtra temptationem ſuam ꝟtute ꝯten derint habere integram ſalutem neque unt quouſqꝫ dies pn̄tis vite finiatit Unde ꝑ iob d̓r Et replebor dolore vi qꝫ ad veſperā. mō namqꝫ aduerſa ſtiꝰ unt. modo ip̄a quoqꝫ proſpera calſidꝰ hilaritate blandiunt̉. modo ſurgentiꝰ vitia bellum carnis excitant. modo s uicta vitia animum ad elationem to cant. Bonoꝝ igit̉ vita doloribꝰ vſt ad veſperā replet̉. qꝛ quouſqꝫ tempu corruptōnis agit̉ interna externachꝰ ftictione ꝯcutit̉ ⁊ ſalutis ſecuritatem non inuenit niſi dū dieꝫ temptationꝰ relinquet. hec grego. O tn̄ vellent ⁊ defiderant non moueri ſ 2 citis ꝯcupiſcentijs ⁊ delectationiblꝰ ſed efficere hoc nō poſſunt qͣꝫdiu in eꝰ ne viuunt. Unde reſtat vt ip̄is ꝯcul ſcentijs ⁊ delectationibus carms te ſtant. qͣꝫdiu in hoc corpore corrupti li deo militant. Hec ⁊ quedā alia tetus augu. in libro de ꝟbis apoſtoſt et memorat ſic dicens. Caro cōcupſidꝰ aduerſus ſpiritū. ⁊ ſpiritus aduetiū carnem. hec ſibijnuicē aduerſamt nō ea que vultis faciatis. Quid eſt ꝰ que vultis faciatis vt oīno nulle n concupiſcentie malaꝝ ⁊ illicitato lectationuꝫ. ꝙ qͣꝫuis ſanctus hoc ſe rſ non efficit. qͣꝫdiu hic viuit̉ hoc non ſu pletur. quid ergo reſtat ſpiritu amdꝰ late ⁊ qꝛ non poteſtis efficere vt ꝯcul ſcentias carnis ꝯſummatis. concu ſcentias carnis ne perficiatis Compꝰ mare quidē illas atqꝫ finire ⁊ pemidꝰ extirpare oīno velle debetis. ſed cu 3di ſint in vobiſ ⁊ ē alia lex in mēbris vꝰ repugnās legi mētis veſtrē. ꝯcupus tias carnis ne perfeceritis. ſed cuꝰ turbat vos temptatio. auditē p̄ſamꝰ ſtam dicentem. Miſerere mei domi quoniam infirmus ſum. ⁊ anima incꝰ turbata eſt valde. ⁊ tu domine vie quo Quid eſt vſquequo niſi quobiꝰ probes. quia ego ſubuenio. ſi enime Liber .II. Diſt. III. Ca. IIII. io ſubuenirem luctamen non ſentires ranqͣꝫ de tuis viribꝰ ſuperbires. ⁊ per ſiam ſuperbiā nunqͣꝫ ad victoriam ꝑ remtes. Dictum eſt quideꝫ. adhuc te ioqͥnte dicam. ecce aſſum. ſed deus cū pinert adeſt ⁊ differendo adeſt. ne ꝓpe tam cum implet voluntatē perfectam ſon impleat ſanitatem. Non em̄ frēs rei apoſtolo paulo non aderat qui cū etlaret ne extolleret̉ timebat. in ma dntudine inquit reuelationū mearuꝫ eex tollat ſed virtute medicamentuꝫ ſo ſibi dicit appoſitū. ne extollar inqͥt vatus eſt mihi ſtimulus carnis mee an pelus ſathane qui me colaphiſet. Ca pnt cedebat̉ ne caput extolleretur. O vntidotū quaſi qd̓ de ſerpente ꝯficit̉. ⁊ ꝓpterea tyriaca nuncupat̉. Sed nun Inid in temptatōe dn̄s deerat. Deni d vt ſciatis qꝛ aderat. videte quid te danti rn̄deat. dixit inquit mihi. ſul ceirtibi gratia mea. nā virtus in infit rte perficitur. Ego inquit noui me ꝯtus optimus in quē tumorem ꝑgat otoſo ſanare. quieſce. adhibeam qd̓ Sūfficit tibi gratia mea. non ſuf Ir tibi voluntas tua Opus etiam no in hac vita debet eſſe actōes carnis pa mortificare. quotidie affligere mi rte. ſcenare. inter imere. qͣꝫ multi em̄ pnclentes iam non delectant que an electabant̉ qn̄ delectabat ⁊ nō con rebat̉ mortificabat̉. qꝛ iam non de at mortificatū eſt. calca mortuum. am ad viuū. calca iacentē. ꝯflige cū mente. mortua eſt em̄ vna delectatō ca viuit̉ altera. ſed illi dū nō ꝯſentis etiſicas. cū ceperis omnino non de rati mortificaſti. hec eſt actio noſtra eir militia nr̄a. in hoc agone dū cō d dimus deū habemus ſpeciatoreꝫ. in adione cū laboramus deū habemuſ prorē. ſi em̄ nos ipſe non adiuuat. Toleo vincere. ſed nec poterimus pu gnare. Cū ergo dixiſſet apoſtolus. Si aūt ſpū actiones carnis mortificaueri tis viuetis. ⁊ illas concupīas carnis mortificare quibꝰ non eſt ꝯſentire ma gna laus eſt. quas non habere ꝑfectio eſt. hec auguſti. R Et notandū ꝙ ſunt nonnulli qui cū patiunt̉ aliquas tribulatōes vel temptatōes locum ali um querunt ad manendū vt ꝑ hoc poſ ſint quietius ⁊ cū minori impedimen to deo ſeruire. ſed homo in hac vita po ſitus in nullo loco qͣꝫuis etiam ſecreto poteſt ſine temptatōe viuere. imo ple rumqꝫ ibi maior dolor temptatōnis in uenit̉ vbi mutando locū requies ſpera batur. Hoc aūt permittit omnipotēs deus vt homo cognoſcat infirmitateꝫ ſuam ⁊ humiliet̉. ⁊ nō in pn̄ti vita re quies ſed in futura querat̉. De hoc be atus grego. xxiiij. moral̓. exponens il lud dictum. Increpat quoqꝫ per dolo rem in lectulo. ⁊ oīa oſſa eius marceſ ſere facit. ſic ait. Cum quiſqꝫ curis ſe cularibꝰ fatigaueris deſerere ꝑ diuinā grām huius mundi itinera laborioſa ꝯpungit̉ cogitare ſolet quomō pn̄tis vite deſideria fugiat. ⁊ ab eius labori bus requieſcat. ſibiqꝫ mox deſiderate quietis ordinē querit. ⁊ velut qd̓dam ſtratū ſic a cunctis laboribꝰ locū inue nire ꝯcupiſcit. ſꝫ qꝛ in hac vita adhuc homo poſitus in cuiuſlibet ordinis lo co. in cuiuſlibet ſecreti receſſu ſine tēp tationibꝰ viuere nullatenus p̄t. Pleꝝ qꝫ in id qd̓ ad requiē ꝯſtituit maior do lor temptationis inuenit̉. Unde recte per ꝓphetam d̓r. vniuerſum ſtratū eius verſaſti in infirmitate eius. ac ſi dice ret. Oē qd̓ hic ſibi placuit ad requiē. hoc mutaſti ei occulto iudicio ad ꝑtur bationem. quod ꝓ quodam ꝯſilio agi tur vt huius peregrinationis tempore electoꝝ vita perturbet̉ Uia quippe ē vi ta preſens qua ad patriam tendimus Diſt. III. Ca. IIII. Liber .II. Liber .II. Et idcirco hic occulto iudicio frequē ti perturbatione conterimur. ne viam pro patria diligamus. ſolent em̄ non nulli viatores cū amena fortaſſe prata in itinere ꝯſpiciunt ⁊ ꝑgendi moras innectere ⁊ accepti itineris rectitudi nem declinare. eorūqꝫ greſſus tardat pulcritudo itineris. dum delectat ele ctis ſuis ad ſe ꝑgentibꝰ dn̄s huius mū di iter aſperum facit. ne dū etiā quiſqꝫ vite pn̄tis requie quaſi vie amenitate paſcit̉. magis eum diu ꝑegrinare quā citius ꝑuenire delectet. ne dū oblecta tur in via. obliuiſcat̉ qd̓ deſiderabat in patria. qꝛ ergo in hac vita omnis no ſtra quam forte ꝑauimus requies per curbat̉ recte dicit̉. Increpat quoqꝫ ꝑ dolorem in lectulo id eſt in preſentis vite requie vel temptatōnis nos ſtimu lis vel flagellis afflictione conturbat. naꝫ ſepe humanus animus quam libet breui tempore ſine temptatione in bo nis ſtudijs fuerit. mox de eiſdem ſtudi is in quibꝰ quieſcendo ſe exerit. de ip ſis virtutibꝰ quibꝰ multiplicari nitit̉ dum perficere ſe ſentit elabitur. Unde pio rectoris noſtri moderamine īpul ſu temptationis afficit̉. vt in eo ipſo profectus ſui elatio comprimat̉. qua propter poſtqͣꝫ dixit increpat quoqꝫ ꝑ dolorem in lectulo aperte ſubiungit ⁊ omnia oſſa eius marceſſere facit Oſ ſa in ſacra ſcriptura ꝟtutes accipimuſ ſicut ſcriptum eſt. Dominus cuſtodit omnia oſſa eorum. vnum ex his nō cō teret̉. quod vtiqꝫ non de oſſibꝰ corpo ris ſed de viribꝰ d̓r mentis. Cuꝫ ergo increpat ꝑ dolorem in lectulo. omnia oſſa facit marceſſere. qꝛ cuꝫ ea requie. quam nobis ab hoc ſeculo preꝑamus flagello temptationis afficimur. quia fortaſſe de virtutibꝰ noſtris inflari po tuimus. cognito infirmitatis noſtre te dio extenuamur. cū em̄ ſicut cupimus ad deum ꝓficimus ſi ꝓfectum noſituꝫ nulla temptatio pulſaret. alicuius ſo titudinis nos eſſe crederemus. Sed qꝛ nobiſcū ſuperna diſpenſatione ad tur vt infirmitatis noſtre qꝛ proficie tes obliuiſcimur temptari recolamū ⁊ in ꝓfectu noſtro quid in diuino m nere ⁊ in temptatione cognoſcimū quid de ꝓprijs viribꝰ p̄ſumamus. d̓ nos ꝓfecto temptatio ad plenuꝫ ta ret. niſi protectio ſuperna ſeruaret. ſcd pulſat nec frangit. īpellit nec mobe quatit. nec deijcit. vt de infirmitateſ ciamus eē qd̓ quatimur. ⁊ diuino ſ nere eſſe ꝙ ſtamus. Hec grego. Gd impoſſibile eſt hominē in hac vita no temptari. id eo omnes tam iuſti qͣꝫ ſ catores quotidie orant dicētes. e nos inducas in temptationem. nō d eſt oranduꝫ vt non temptem̄ ſed neꝰ temptationē inducamur. hoc eſt teſ ptationi ꝯſentiamus. qd̓ beda enaꝰ quadam omelia tāgit ſic dicens poſſibile eſt hoīem qͣꝫdiu in hac vna erit non temptari. vnde oēs tam ſu qͣꝫ peccatores quotidie in orōne die ne nos inducas in temptatione. ī ergo p̄cipit dn̄s orandū vt non īel mur. ſꝫ ne in temptationē induca S Aliud ē em̄ tēptari ⁊ aliud ei temptationē induci. temptat̉ qͥunꝰ qn̄ vel aīa vel corpore in delectatidlꝰ alicuius vitij titillat̉. inducit̉ velo temptationē ſi ſue delectatiōi ceꝝ ꝯſentire. hec beda Conſiderans bentoꝰ iob̓ ꝙ ꝓpter lapſum primi hoīs bblꝰ nū genus tot miſerias tēptationoꝰ hoc mūdo ſuſtinet. iſtam vitā totā e temptationē ſic denominat dices e litia eſt vita hoīs ſuꝑ terrā. qd̓tenꝰ greg. viij. moral̓. exponēs ſic ait. ī in loco tranſlatione veteri nequacb̓ litia vita hominis. ſed temptatio la tur. Tēptatio itaqꝫ ipſa militia eꝰ Liber Diſt. III. Ca. IIII. .II. diim ꝯtra malignoꝝ ſpūum inſidias pigilat. in belloꝝ ꝓcinctu ꝓculdubio crūdat. Notandū vero ꝙ hec eadeꝫ vi a rominis nō temptatōem habere d̓r. ed ip̄ſa temptatō eſſe perhibet̉ Spon te quippe a ſtatu ꝯdictionis lapſa ⁊ cor ptionis ſue putredine ſubdita. dum pt ex ſemetipſa moleſtias gignit hoc cirlam facta qd̓ tolerat. qꝛ enim ſtatuꝫ rentis inclīata deſeruit. quid in ſe ni rmotum varietatis vnde nunc ⁊ ſi ad mmnma appetenda ſe erigit mutabili atis ſubrice impulſu ꝓtinus a ſemel pia cadit. vult in ꝯtemplatōe ſtare ſꝫ ronbalet. cogitationis greſſum figere intit ſed infirmitatis ſue lapſibꝰ ener t. que nimiꝝ mutabilitatis ſue one ra qꝛ polens expetijt nolens portat. qui tus hpmo carnē poſſidere potuit ſi be re ab autore ꝯditus poſſidere voluiſſꝫ ꝯtta ꝯditorem erigere ſtuduit. in emſetipſo ꝓtinus carnis ꝯtumeliā in emt. Sed qꝛ cum culpa ſimul ab ori dme etiam pena ꝓpagat̉ inſerta infir miatis vitio naſcimur ⁊ quaſi nobiſ dnoſtem ducimus quē cum labore ſi eramus. Sic itaqꝫ humana vita tēp rtio eſt. vt ⁊ ſua ab iniquitatis perpereſcit̉. in ipſis tn̄ bonis operi gmodo maloꝝ memoria. mō ſedu s caligine. modo intentionis ſue tione. fuſcet̉. Alius namqꝫ a a carnem refręnat ſed tn̄ adhuc ſantaſmata tolerat. qꝛ que vo cit. hoꝝ inuitus meminit. ⁊ pe ſuſtinet quam voluptatē putaba ceto ad deuictā culpam retrahi t. pentrem abſtinentie rigore re dit. pultuſqꝫ ex abſtinentia palle inqͣꝫ in facie pallor aſpicit̉ reue ab hominibꝰ vita laudat̉. moxqꝫ emē gloria ad abſtinentis animū cu ber s falioris quam cōcuſſam mens mn ſubigere non valet. eum per queꝫ venerat tergere a facie pallorē querit. ſicqꝫ ſit vt infirmitatis nexibꝰ ligata. ad pallorē abſtinentie fugiens iterū ꝑ alimēta ſubdi luxurie metuat. aut im pulſum luxurie per abſtinentiam ſupe rans pallorem ſuū inan glorie milita re pertimeſcat. Alius lapſus ſuꝑbie to to iam deſiderio ſuꝑans ſtatum humi litatis apprehendit cumqꝫ ſuꝑbientes quoſdā vſqꝫ ad oppreſſiones innocen tium erumꝑe ꝯſpicit. zeli excitatione ſuccenſus poſtponere aliquotiens co git̉ qd̓ decreuit vim rectitudinis ſꝫ au toritate ꝯtradicit. vnde plerumqꝫ fit. vt aut humilitatis ſtudio zelum recti tudinis deſerit aut rurſum zelo recuitu dinis turbet humilitatis ſtudiuꝫ quod tenebat Cumqꝫ ſeruari ſimul ⁊ zeli au toritas ⁊ ꝓpoſita humilitas nō poſſit. ſibimet ipſi hō ex ꝑturbatōe incognitꝰ reddit̉ ita vt vehement̉ ambiat. ne apd̓ ſeductū animū aūt ſuꝑbia ſe autorita ti zeli inſinuet. aut torpor pauidus hu militatem fingat. Alius amore ꝯdito ris excitatus a terrenis cogitationibꝰ mentem curat aſſidua oratione ſuſpen dere. atqꝫ hanc in ſecreta quietis inti me ſecuritate collocare. ſed in ipſo o rationis ſue aſcenſu dum eleuari ab in timis nitit̉ inferioꝝ fantaſmata reuer berant̉. atqꝫ ad intuendam lucem mē tis oculus tendit̉. ſed ex corporeo viſu ſurgentibꝰ terrenarum rerum ymagi nationibus obſcuratur. Unde fit ple rumqꝫ vt intendentis animus ip̄a ſua infirmitate fatigatus aut orationeꝫ de ſerens corpeat deſidia. aut ſi diu in ora tione māſerit. ante eius oculos occul tarum ymaginum caligo de ſeneſcat. Bene auteꝫ dicitur. Temptatio eſt vi ta hominis ſuper terrā. quando quoqꝫ ibi reatum deſcenſionis inuenit. vbi ſe profectum comprehendere aſcēſionis putauit. Et inde mens ꝯfundit̉ vnde Liber .II. Diſt. III. Ca. V. ſurgere a ꝯfuſione nitebat̉. ⁊ ꝑ hoc ad ſemetipſam diuerberata iam redeat. ꝑ qd̓ em̄ ſemetip̄am iā collecta ⁊ eoad unata tranſibat. Temptatio gͦ eſt vita hoīs ſuꝑ terrā. qꝛ aūt aliena vt ꝟtutibꝰ ad celeſte p̄miū ꝯſurgere nō valet. aut ditata doms ſpūalibꝰ aliqn̄ in deteriuſ ex occaſione ꝟtutū ruit. hec greg. T De eodē etiā ꝑquendam d̓r. Nullus gradus ꝑfectōis quantūcūqꝫ excellēs in tota vita pn̄ti ⁊ quolibet tꝑe vel ꝑte ip̄ius p̄t eſſe ſine tēptatione ⁊ tribula tiōe. qꝛ nihil niſi tēptatio eſt vita hoīs ſuꝑ terrā. vn̄ d̓t iob Militia ē vita ho minis ſuꝑ terrā ꝑ quā .ſ. militiam pug na ꝯtinua inſtaurat̉ cōtra tres hoſtes viatoris .ſ. carnē mundū ⁊ diabolum. hec ille. Conſiderantes igit̉ ꝙ non ſit pax in iſta vita que plena eſt temptati onibꝰ. ꝯfugiamus ad creatoreꝫ nr̄m ⁊ humiliter poſtulemus ab ip̄o auxiliū: vt temptatōibꝰ reſiſtere valeamus. ad qd̓ hortat̉ beatus bern̄. ſic dicens. Nō p̄t eſſe pax firma ⁊ ſolida niſi in regio ne ſua in tot tēptationibꝰ eſt vita nr̄a vt non immerito tota ipſa temptatio debeat appellari. Sed qui ſumus nos aut que eſt fortitudo noſtra vt tam mul tis temptationibꝰ reſiſtere valeamus. cū temptationis impetuꝫ ſentimus in cogitatione. ſtatim fugiamus ad ip̄m ⁊ hūiliter poſtulemus auxiliū nōne co oꝑat̉ nobis in bonū illa tēptatio. Un̄ ⁊ hūiliores efficimur ⁊ cautiores. hec Filius. bernardus. Upio informari de vitijs que ſe palleant ſub v̓tutis ſpecie ac eti am de prauis cōſilijs ⁊ laqueis demo num. quibꝰ ſolent fideles ⁊ criſti mili tes temptari. Ca .V. Pater U Cire debes qd̓ triplex ē temptatio manifeſta ⁊ impetuoſa ⁊ fraudulenta. Tēptano manifeſta eſt cum quis temptat̉ ꝑ ſut riam ſuꝑbiā aut auaritiam ⁊ ceteta tia que aꝑte ⁊ maīfeſte mala ſunt. p temptatione tēptant̉ infirmi ac tentꝰ in quibꝰ nondū radicatus eſt timo in quibꝰ amor ſeculi nō eſt extincipe ⁊ ideo reaccendit̉ ⁊ ex ꝯcupiſcenta mundi ſicut candela adhuc fumis. cito capit flammam. Tempiatio ſe impetuoſa eſt. que quaſi violenteta peccandum ſtimulat. ⁊ hec temptaꝰ ſolet fortiores impetere. vt qui mol bus non flectunt̉ duris ⁊ robuſtis t ptationibꝰ quaſi ventis validis epdꝰ tur. Temptationes fraudulente ſuꝰ que ſub ſpecie boni ſe palliant. ⁊ ntꝰ quoſqꝫ rudes vel ſtultos decipiant aꝰ nondū ꝯgnouerūt altitudinē ſatho .i. aſtutias eius. tn̄ ſingulariter te ctis ⁊ bene ꝓficientibꝰ inſidiant d̓t pſalmiſta. In via hac qͦ ambula abſconderunt. Et beatus paulus:. ſathanas tranſfigurat ſe in angelb ſꝰ cis. Si em̄ in eis ſua figura ap p que turpis eſt horrerent eum ⁊ ſis rent. ſi aꝑte impugnaret eos r eſiſcꝰ ei ⁊ auxilio dei fugarent eum ⁊ vint rent ⁊ ſic apud eos non ꝓficeret. em̄ qui mūdi ſunt deteſtant̉ imml peccata. qꝛ virtuoſi ſunt virtuaſuei tra omne malum repugnant. qd̓ no eſt agnoſcūt. venit ergo angelus ſo ne in ſpecie angeli boni quem ctedꝰ bonis diligi vt tanto facilius decil eos quo bonus nuntius putat̉. ⁊ ql̓ non ſoleat niſi bona nūciare ⁊ ſuadē Unde d̓t beatus bernardus Bonuo qͣꝫ niſi boni ſimilitudine deceptus dꝰ ⁊ vt facilius recipiat̉ eius perſudl primo ſola bona proponit poſtmo mixta malis. tandem falſa bona o vera mala. poſtremo cuꝫ irretierit eo ⁊ illaquiauerit inſolubiliter cap LLiber .II. Diſt. III. Ca. V. renatum erigit. ⁊ etiam in aperta pec tala eos deijcit. ſicut ſcorpius qui blā bam faciem habet ⁊ caudā venenoſam cam qua occidit. quanti ſub ſpecie ſpi cralis dilectionis femīas ſpūales viſi ant. ⁊ ꝓ orationum ipſaꝝ obtentu. ec te quanta puritas in intentōe prima. cꝫ caſtitas ⁊ deuotio. poſtea ſequunỉ onge ꝯfabulatiōes. modo de deo. mō emutuo ipſoꝝ amore ⁊ fide. ⁊ deind equunt̉ amoroſi aſpectus. Ecce quo ro mixta ſunt tam bona ſpūalis ꝯſo ationis ⁊ collocutōnis ⁊ fidelis affe ctionis cum malis inutilis ꝯſolatōis tincaute familiaritatis ⁊ inutilis oc tabationis cordis circa dilectōem. tā Imn ꝯſequunt̉ falſa bona ſed vera ma an amplexus. oſcula ⁊ cetera incon ementia que oīa ſuſpecta ſunt. ⁊ car ralis affectionis indicia. ⁊ turpis ope preludia. X ¶ Et notanduꝫ ꝙ canectio carnalis ſiue amor inordi vius orium hꝫ ex nimia familiarita ſe nunqͣꝫ eſt bona ⁊ ex ſuggeſtioni ra ⁊ immiſſionibꝰ dyabolicis. ⁊ nō dium ſolet haberi inter religioſam ⁊ endioſam. verumetiam inter feminā minam. maſculum ⁊ maſculuꝫ cu cunqꝫ ꝯditionis tam ſecularium ꝑ ſͦꝫ etiam religioſaꝝ perſonarū. Imet ſeculares ⁊ carnales hic amo tet ē carnalis. nec hꝫ aliquid de amore. qui cū preualet ⁊ ei nō ad magnam immundiciam ⁊ pitudinē carnis hoīnem pertrahit. a nec loquendū eſt. inter religio cto hic affectus ſiue amor eſt ſpū tboſtmodū creſcente quadā fami atē ⁊ ſuggeſtione temptatoris ſo ruam iſceri carnali affectiōe. poſtre co preualente dyabolo ⁊ eius tē trione. ac ꝓpria negligentia. totus tamor mutat̉ in carnalem amorem aſtutus diabolus primo occultat temptatōis laqueum. donec amor cre ſcat ⁊ tenax fiat. ⁊ qͣꝫuis corda timen tium deuꝫ huiuſmodi amor carnalis non obruat. tn̄ qui hanc paſſionem ſu ſtinent magna impedimenta in ſpūa libꝰ exercitijs ⁊ in amore dei patiunt̉ Et licet homo timorem dei ac ſue ꝯſci entie pre oculis habens in flagiciū ma gnum non incidat. tamē magnas mo leſtias animi ⁊ remorſus quoſdā con ſcīe ꝓpter talem temptatōnem die no ctūqꝫ in anima tolerat. Unde neceſſe eſt vt quilibet qui ſe per hunc inordīa tum amorem pulſari ꝯſiderat anteqͣm nimis preualeat ⁊ in aliqd̓ anime peri culum deducat huic aīe periculoſe tēp tationi reſiſtat. In hunc etiam moduꝫ ſuperbia ſe ſepe palliat. ſepe auaricia. inuidia. ⁊ alia vitia que cū non audēt bonos temptare aꝑte quos ſciunt odi re omne malū. aliqd̓ virtutis velamen aſſumunt ne agnoſcant̉ eſſe qd̓ tn̄ ſunt ſicut qui ſe mentit̉ amicum eſſe donec doloſe admiſſus interficiat De his vi tijs que ſub ſpecie virtutuꝫ ſe tegunt ⁊ de remedijs ꝯtra hec vitia videlicet cō punctione beatus grego. in. iij. mor̄. ſic d̓t. Quiſquis ſubigere vitia appetit. ⁊ ad eter ne retributionis culmīa vere in tentionis greſſibꝰ tendit. quo magis vallari ſevitioꝝ bello vndiqꝫ ꝯſpicit. eo ſe virtutum armis robuſtius accin git. ⁊ tanto minus iacula metuit. quā to ꝯtra hec venientia fortiter pectꝰ mu nit. Sed plerumqꝫ dum ꝯtra hoc tem ptationū bellum fulciri magnis virtu tibꝰ nitimur. quedā ſe nobis vitia ſub ſpecie virtutum tegunt. ⁊ quaſi blāda ad nos facie veniunt. ſed cuius aduerſi tates ſint diſcuſſa ſentiunt̉. Unde ⁊ a mici beati iob quaſi ꝓ conſolatione ve niunt. ſed in contumelias ꝓrumpunt quia inſidiantia vitia virtutum facieꝫ aſſumunt. ſed hoſtili inuectione nos D.j. Liber .II. Diſt. III. Ca. V. feriunt. nam ſepe immoderata ira. iu ſticia. ⁊ ſepe diſſoluta remiſſio vult mi ſericordia videri. ſepe incautus timor humilitas ſepe effrenata ſuꝑbia. appe tit libertas apparere. ſed ſi erumnā no ſtre captiuitatis agnoſcimus. ſi ex a more patrie in intimis dolemus. vi tia que male letis ſubrepunt. bene tri ſtibꝰ preualere non poſſunt Un̄ ⁊ bene ſubdit̉ de amicis beati iob. Cūqꝫ ele uaſſent oculos ſuos ꝓcul nō cognoue runt eū Afflictos eī nos vitia minime cognoſcūt. qꝛ triſte cor mox vt pulſaue rint reprobata reſiliunt. ⁊ que nos le tos quaſi nouerāt. qꝛ penetrabant. me rentes cognoſcere nequeūt. qꝛ ip̄o no ſtro rigore frangunt̉ ſed antiquus ho ſtis quo in eis fortiter dep̄hendi ſe cō ſpicit. eo illa ſub ꝟtutū ymagīe altius abſcondit. Un̄ ſubdit̉ Et exclamātes plorauerūt ſciſſiſqꝫ veſtibꝰ ſparſerunt puluerem ſuꝑ caput ſuū ſederuntqꝫ cū eo interra. ſignat̉ em̄ pietas ꝑ plora tum Diſcretio ꝑ ſciſſionem veſtiū. ef fectus opeꝝ ꝑ puluerē capitū. humili tas ꝑ ſeſſionem. Aliquando em̄ pium quid hoſtis inſidiās ſimulat. vt ad cru delitatis terminū ꝑducat. ſicut eſt cō plecti ꝑ diſciplinam culpam ꝓhibet. quatenus que hic nō reprimit̉ gehen ne igni feriat̉. Aliqn̄ diſcretionis ima ginem oculis obijcit ⁊ ad indiſcretio nis laqueos ꝑducit. ſicut eſt cū impul ſu eius pro infirmitate nobis plus ali mentoꝝ qͣſi diſcrete ꝯcedimus. ſed in diſcrete ꝯtra nos bella carnis concita mus Aliqn̄ aūt affectū ſimulat bonoꝝ opeꝝ ſed ꝑ hunc inquietudinem irro gat laboruꝫ ſicut eſt cum quis quieſce re non valet ⁊ quaſi de ocio iudicari ti met. Aliquando enim imaginem hu militatis oſtentat. vt affectum humi litatis ſubtrahat. ſicut eſt cum quoſdā pluſqͣꝫ ſunt infirmos atqꝫ inutiles ſibi metipſis aſſerit vt duꝫ ſe nimis indidꝰ nos ꝯſiderant. res in quibꝰ ꝓdeſſea mis poterant miniſtrare ꝑtimeſcan ſed hec vitia que ſub ꝟtutibꝰ ſpecie a tiquus hoſtis occultat. valde ſubtinie manus ꝯpunctōnis examinat. qui ei veraciter intus dolet. que agenda ſo ris queve non agenda ſint fortitet p uidet. ſi em̄ vis ꝯpunctōis in intima afficit oīs ſtrepitus praue ſuggeſtiole obmuteſcit. ⁊ ſi corveraciter doſet. ſn guam contra nos vitia nō habent. ſe greg. A Et notandū ꝙ antiquue hoſtis tanta ſe arte palliat. vt nōne ante oculos decepte mentis vitia vi tutes fingat. vt exinde quiſqꝫ quans pectet p̄mia. vnd̓ eterna dignus eſt ꝰ uenire tormenta. ⁊ ꝓpter hoc eo tato us mens vitiū deſerit. quanto ꝑ vidꝰ tis ſpeciem decepta premioꝝ etiam eo retributionē querit. De hoc beato grego. xxxij. moral̓. exponens illud ctū. cartilago illius qͣſi lamine ſetis ſic ait Qui em̄ ꝑ cartilaginē niſi ſu latio oſſis accipit̉. Cartilago namꝰ oſſis oſtendit ſpēm ſed oſſis nō l firmitatē. Et ſunt nōnulla vitia c ſtendūt in ſe rectitudinis ſpeciem ſ exprauitatis ꝓdeunt infirmitate ſtis em̄ noſtri malicia tanta ſe artey liat. vt plerūqꝫ ante decepte menuꝰ culos culpas virtutes fingat. vt ma quiſqꝫ quaſi expectet premia. vnd eꝰ na dignus eſt inuenire tormentaꝰ rūqꝫ in vlciſcendis vitijs crudemꝰ agit̉. ⁊ iuſticia putat̉. atqꝫ im modꝰ ta ira iuſti zeli meritū credit̉ ⁊ co ſtortis moribꝰ peccantes dirigi cꝰ debeant. violenta inflixione frandꝰ tur. Plerūqꝫ diſſoluta remiſſio qꝰ māſuetudo ac pietas habet̉ ⁊ doᵖ qͣꝫ decet delinquentibꝰ tꝑaliter f yſ ad eterna ſupplicia crudeliter te tur. Nonnunqꝫ effuſio mīa creditꝰ Diſt. III. Ca. V. Liber .II. diim male ſeruare culpa penis ſpargi Io acceptum eſt non timet̉. Aliqn̄ ti nor incompetēs humilitas credit̉. cū eaſi formidīe preſſus quiſqꝫ a defen nſone petitatis tacet. arbitrat̉ ꝙ iuxta er ordinem humilem ſe potioribꝰ ex noet. Aliqn̄ pocis ſuperbia vera viri li etias eſtimat̉. ⁊ cum per elatōem veri ati ꝯtradicit̉ ꝓcacitas veritatis defē ſoputat̉. ſepe ad ea que agenda ſunt rauta precipitatio laudādi feruor ſtu di ctedit̉. ⁊ cum deſideratū bonuꝫ in Imn peſtilia actōe corrumpitur. eo ag elius quo celerius eſtimat̉. ſepe ac teletādi boni tarditas ꝯſilium putat ceum expectat̉ vt ꝓ extractione ꝓfici renbe infidians mora ſupplantat. igit̉ am culpa pelut virtus aſpicit̉ neceſſa to penſandū eſt. qꝛ tāto tardius mēs ſtium ſuum deſerit. quāto ꝑ virtutis reciem decepta premioꝝ etiam de eo citibutōem querit. facile autē culpa etigit̉. que ⁊ erubeſcit̉. qꝛ eſſe culpa entit̉. qꝛ itaqꝫ error cum virtus credi colfficilius emendat̉. recte d̓r. carti do illius quaſi lamine ferree. Behe roih̓ eī iſte quo ſub pretextu boni cal aſtatē ſuā fraudulentius exhibet. v din culpa mentē durius tenet Hinc eſt ꝓnonunqͣꝫ hi qui quaſi viā ſancti alis apperunt. in errorē lapſi tardius Inendant̉. Rectū quippe eſtimāt eſſe Ioagunt̉. qꝛ ſicut excolende virturi fic ꝯtio perſeuerantiā iniungūt. rectum imant eſſe qd̓ agunt. ⁊ idcirco iudi ro ſuo erixius ſeruiūt. hec greg. B tſotandū etiam ꝙ ſunt diuerſe tē vatōēs ⁊ laquei dyaboli ac pplexita et̓ pleroſqꝫ ita peccare faciant vt ſi vrlaſſe pctm fugere appetant. non ta re nnē aliquo peccati laqueo euadāt. et etiā valeant ab vno vitio ſolui. niſi entiant in aliquo ligari. Sed cū a mis ſic circūdatus laqueis dyaboli fuerit. vt nequaqͣꝫ ſine peccato tranſi re ⁊ euadere eius retia poſſit. ibi viam euadendi querere ſtudeat. vbi minus periculū anime eſſe ꝯſpexerit De iſtis ꝑplexis temptationibꝰ dyaboli btūs greg. xxj. mora. tractans illud. Nerui teſticuloruꝫ eius perplexi ſunt. ſic ait. Ierui teſticuloꝝ eius perplexi ſunt pe ſtifera argumēta machinationū eius Per ipſa quippe calliditatis ſue vires erigit. ⁊ fluxa mortaliū corda corrum pit. Teſticuli eius ſunt ſuggeſtiones pͣ ue. quibꝰ in mentis corruptōe ferueſ cit. atqꝫ in ꝯſtuprata anima iniqui ope ris ꝓlem gigit. ſed hoꝝ teſticulorum nerui ꝑplexi ſunt. qꝛ ſuggeſtionū eiuſ argumenta implicatis inuentōnibus alligant̉. vt pleroſqꝫ peccare faciant. quatenus ſi fortaſſe pctm̄ fugere cupi ant. hoc ſine aliquo laqueo peccati nō euadant. ⁊ culpā faciunt duvitant ac nequaqͣꝫ ſe ab vna valeant ſoluere. niſi cōſentiant in aliā ligari. Qd̓ melius oſtendimus ſi qua ex ꝯuerſatiōe hoīm allegatōis huius exempla ꝓferamus Ecce enim quidā duꝫ mundi amicici as apperit. cuilibet alteri ſimilē ſibi vi tam ducenti. ꝙ ſecreta illius oī ſilētio ꝯtegat iureiurando ſe aſtringit. ſed is cui iuratū eſt adulteriū ꝑpetraſſe cog noſcit̉. ita vt etiā maritū adultere oc cidere conet̉. is aūt qui iuſiurandum prebuit ad mentē reuertit̉. ⁊ diuerſis hincinde cogitationibꝰ impugnat̉. at qꝫ hoc ſilere formidat. ne ſilendo adul terij ſimul ⁊ homicidij ꝑticeps fiat ⁊ ꝓ dere trepidat. ne reatus ſe periurij ob ſtringat. perplexis ergo teſticuloꝝ ner uis ligatus eſt. qui in quālibet partem declinet metuit. ne a trāſgreſſionis cō tagio liber non ſit. Alius cuncta q̄ mū di ſunt derelinquens. ac per omnia frā gere voluntates ꝓprias querens. alie nō ſe ſubdere regimini app ed euꝫ D. ij. Liber .II. ¶ Diſt. III. Ca. V. qui ſibi apud deum preeſſe debeat mi nus cauta inquiſitōe diſcernit. cui for taſſe is qui ſine iudicio eligit̉ cuꝫ p̄eſſe iam ceperit. agi que dei ſunt prohibet que mūdi ſunt iubet. penſans atqꝫ ſub ditus vel qualis ſit culpa inobīe vel qd̓ ꝯtagiū ſecularis vite ⁊ obedire formi dat. ne aut obediens in ſuis p̄ceptis de ſerat aut inobediens deū in electo p̄la to ꝯtemnat. ⁊ aut illicitis obtemꝑans hoc qd̓ ꝓ d̓o appetijt ꝯͣ deū exerceat. aut rurſum nō obtemꝑans eū quē ſuū iudi cē queſierat iudicio ſuo ſupponat. Aꝑ te ergo iſte ꝑ indiſcretionis ſue iudici um perplexis teſticuloꝝ neruis aſtrin git̉. qꝛ aut obtemꝑans aut nō obtem perans in culpa tranſgreſſionis ligat̉. qͥꝛ gͦ behemoth iſte ita inexplicabilibꝰ nodis ligat vt plerūqꝫ mens in dubio obducta. vnde ſe a culpa ſoluere nitit̉ inde in culpa artius aſtringat̉ recte d̓r Nerui teſticuloꝝ eius ꝑplexi ſunt Ar gumenta nāqꝫ machinationuꝫ illius quaſi quo laxant̉ vt relinquāt. eo ma gis implicant̉ vt teneant Eſt tn̄ qd̓ ad deſtruendas eius ꝟſucias vtiliter fiat. vt cū mēs inter minora ⁊ maxima pec cata ꝯſtringit̉ ſi oīno nullus ſine pctō euadendi aditus patet. minora ſemꝑ eligant̉ qꝛ ⁊ qui muroꝝ ambitu vndi qꝫ ne fugiat claudit̉ ibi ſe in fugam p̄ cipitet. vbi breuior murus inuenitur. Unde cū in dubijs reſtringimur vtili ter minimis ſubdamur. ne in magnis ſine venia peccemus. itaqꝫ plerūqꝫ ner uoꝝ beemoth iſtius perplexitas ſoluit̉ dum ad ꝟtutes maximas ꝑ ꝯmiſſa mi nora tranſitur. hec greg. C Sed ⁊ hoc ꝯſiderandū ꝙ ſunt diuerſa ꝯci lia praua demonū. ꝑ que ſolent nōnū qͣꝫ corda decipere ⁊ ad culpam ꝑtrahe re. ⁊ quos non poſſunt ꝑ vitia aꝑta tē ptando ſuꝑare. hos querunt per praua ꝯſilia ſupplantare De hoc iteꝝ beatus gregorius. xxxij. moral̓. exponēs iſd Oſſa beemoth ſic ut fiſtule eris ſic ſod tur dicēs. quid ꝑ oſſa iſtius beemoi niſi ꝯſilia praua deſignant̉. nā ſicut ſi oſſibꝰ poſitio roburqꝫ corꝑis ſubinpi itaqꝫ in fraudulētis ꝯfilijs tota ſe eiū malicia erigit. neqꝫ em̄ vi quēplaꝫ mit. ſed ad calliditatem peſtifereꝫ ſionis illicit. in hoc vero eius teſtci ab oſſibꝰ ⁊ ſuggeſtiones a ꝯſilijs dinꝰ ꝙ ꝑ illas aꝑte noxia ingerit. ꝑ ſec ꝰ quaſi ex bono ꝯſulens ad culpamn ulꝰ hit. per illas pugnando ſuꝑat. ꝑſecꝰ lut ꝯſulendo ſupplantat. iſta vo aſſꝰ eius ꝯſilia dū quaſi blanda probꝰ ꝯſulunt. cor a forti intentione aueris ⁊ dū dulcia reſonant. ad noxia intꝰꝰ nant. hoc em̄ beemoth iſte magno dr ad exequendam deceptioneꝫ ſatas vt dum ꝑuerſitatis ſue ꝯſiliū quaſi le oſtendit ſuauiter valeat qd̓ di tenus ⁊ oſtenſa vtilitate mentē mūꝰ at. ⁊ abſconſa iniquitate corrumę que apertius in cunctis oſtendimꝰ ſi pauca breuiter conſiliorum eſus gumenta pandamus. Ecce em̄ q rebꝰ ꝓprijs contentus decreuit na occupationibꝰ mundi huius imt lici ri. valde formidans quietis ſue co da perdere. ⁊ valde deſpiciens cor catis lucra cumulare Ad hūc homa Iidus veniens vt intentionem boleꝰ uotionis ſubruat quaſi vtilitatis cꝰ lium ſubminiſtrat dicens Ecce q que ſunt inpreſenti ſufficiunt ſed deficientibus quid acturus es netꝰ poſt hec nulla prouident̉ an̄ nō ⁊ ioꝰ na actio poteſt peragi ⁊ tamen in ad ne culpa declinari. hec interim biꝰ ens infinuat ⁊ ſeorſum iam in nes terreno quos p̄uidet peccati ladꝰ occultat. Alius decreuit ꝯmoda loꝰ na non ſolum non querere ſed eꝰ cūctis q̄ poſſidet renūciare. vt in Diſt. III. Ca. V. Liber .II. plinatu celeſtis maijſterij tanto ſe libe tius exerceat. quanto ⁊ expeditior red dinus ea que poſſidentem premere po rctat deſerens calcat. huius cor hoſtis inſidians occulta ſuggeſtione alloqui ne ſta dicens. Unde tante hec temeri alis ſurrexit audacia. vt credere aude ra ꝙ ad omnia relinquenda ſubſiſtas alſtet te creator ꝯdidit. atqꝫ aliter tu pſe diſponis. an non pleriqꝫ ⁊ terrēa vattimonia nequaqͣꝫ deſerant. ⁊ tamē chis per miſcd̓ie oꝑa ſuperne ſortis dona eterna mereant̉. hec blandiens inggerit. ſeorſum vero in eiſdem rebꝰ nos retinere ammonet. an̄ retinētis ctuſos delectatōnes peſtiferas decipi dns apponit. quatenus ſeductū cor ad dlanida exteriora pertrahat. ⁊ intima tetlectōnis vota peruertat. Oſſa itaqꝫ cins ſicut fiſtule eris ſunt. quia doloſa rus ꝯſiderans dum blandum de exte tioribꝰ ſonum reddunt. ꝑnicioſum di tendium de interioribꝰ ingerunt Ali atelictis omnibꝰ que exterius poſſe ctat. vt ordineꝫ ſublimioris diſcipu atus apprehendat. etiam intimas frā dece poluntates parat. vt alterius ſe re roris voluntatibꝰ ſubdet. non ſolum peiuis deſiderijs ſed ad ꝑfectōnis cu mlū etiam in bonis votis ſibimet re ranciet ⁊ cuncta que ſibi agenda ſunt taſſeno arbitrio obſeruet. Hunc ho ns callidus tanto mollius alloquitur pranto ab excellētiori loco deijcere ar ſtius conat̉ moxqꝫ virulenta ſugge none blandiens dicit. O quanta per Inetipſum miranda agere poteris ſi eduaqͣꝫ te alteriꝰ iudicio ſubdis. cur prectum tuum ſub ſtudio melioratio reimminuis. cur intentionis tue bo m dum vltra qͣꝫ neceſſe eſt extende Interis frangere. que enim dū volun ppria vſus es peruerſa perpetraſti. ret ergo tibi plene ad viuendum bene ſufficis. alium ſuper te iudicem cur re quiris Hec blandiens intimat. ſeor ſum vero in voluntate eius ꝓprijs exer cende ſuperbie cauſas parat. ⁊ dū lau dat corde inteſtina rectitudine inueſti gat callide vbi ſubruat in prauitate. A lius fractis pene voluntatibꝰ ſuis. mul ta iam vetuſti hominis vitia ⁊ immu tatione ⁊ lamentatōe penitentie exte xit ⁊ tanto maiore zelo ꝯtra aliena pec cata accendit̉ quanto ſibimetipſi fun ditus mortuus. iniquitatibꝰ ꝓprijs nō tenetur. Hunc hoſtis callidus quia ze lo iuſticie eam ceteris ꝓdeſſe cogno ſcit. quaſi ſub ſpecie ꝯſulentibꝰ verbis appetit dicens. quid te ad aliena curā da dilatas. vtinam tua ꝯſiderare ꝯua leſcas. an non perpendis quia cuꝫ ad aliena extenderis. erga ea curanda q̄ tua ſunt minor memineris. ⁊ quid ꝓ deſtalien vulneris cruorem tergere ⁊ putredinem ꝓprie negligentie dilata re. hec quaſi dum ꝯſulens dicit zelū ca ritatis adimit. ⁊ omne bonum qd̓ ꝓ dire ex caritate poterat gladio ſubītro ducti torporis extinguit̉. ſi enim ꝓxi mos diligere ſicut noſipſos precipim̄ dignum eſt vt ſic eoꝝ zelo ꝯtra vitia ſi cut noſtro flagremus. Quia ergo duꝫ ſuauiter ꝯſulit. mentem ab intentione ꝓpria alienam reddit. recte d̓r. Oſſa eius ſicut fiſtule eris. Quia enim per fraudulenta conſilia audientis animo bſandum ſonat. quaſi cum fiſtula eris cantat. vt vnde mulcet inde decipiat. hec gregorius. Filius. Upio informari que ſint acrio res aūt validiores temptatōnes quas ſuſtinent religioſi ⁊ alij chriſtifi deles. ⁊ quomodo ſit illis reſiſtenduꝫ de his mihi aliquid rogo explanari. Capl̓m .VI. Pater D D. iij. FLiber .II. Diſt. III. Ca. VI. Cire debes qd̓ acerbiſſime temptationes ⁊ magis periculoſe iſte ſunt. videlicet. heſitatio in fide catholica. deſꝑatio de dei miſericordia. ⁊ ſpiritus blaſphe mie contra deū ⁊ ſanctos eius. ac tem ptatio ſibimetipſi inijciendi manus ⁊ perimendi. ⁊ quedā perplexitas que ruloſe conſcientie medicinale conſili um non admittentis. Iſtas temptati ones maxime viri religioſi ⁊ timētes deū ſuſtinere ſolent. qꝛ malignus ſpiri tus cuꝫ non p̄t ꝑ carnalia vitia hoīem religioſum decipere. ꝑ tēptatōnes ſpi rituales ⁊ intricatas querit ⁊ conat̉ ꝑ uertere. temptatio aūt in fide catholi ca ſolet diuerſimode euenire. viꝫ cum aliquis dubitat de trinitate ꝑſonarū ⁊ de vnitate diuine eēntie vel de incarna tione xp̄i. vel de ſacr̄o coporis ⁊ ſang uinis xp̄i. ⁊ multis alijs q̄ tenet fides catholica ⁊ ad que xp̄ifideles fidē tenē tur adhibere. E Itē deſperatio de mīa dei ſolet euenire ꝓpter multitudi nem criminuꝫ ꝯmiſſoꝝ. qn̄ aliquis ti met ſibijp̄i ꝓ exceſſibꝰ ſuis etiam exi ſtens in ſtatu pm̄e ſibi denegari mīam diuinam. Ite ſpūs blaſphemie eſt cuꝫ aliquis cogitat indigna ⁊ indecencia de deo vel ꝯtra deum et ſanctos eius ⁊ ſimilia. que redolent blaſphemiā Iteꝫ temptatio ſe perimendi orit̉ ex deſpe ratione. ſicut legimus de iuda qui la queo ſe ſuſpendit Item perplexitas q̄ ruloſe ꝯſcīe medicinale conſilium nō admittentis eſt. quando aliquis for mat ſibi ꝯſcientiā de aliquo facto vbi peccatum non eſt. vel cum aliquis ſepi us confitetur peccata ſua ⁊ tamen non poteſt quieſcere in ꝯſcientia ſua qͣꝫuis frequentius iteret illa. eo ꝙ ſemꝑquē dam remorſum conſcientie ⁊ perplexi tatem in corde ſuo ſentiat Qui igit̉ tā lia patit̉ ⁊ in quo huiuſmodi temptꝰ tio preualet magnam iuſticiam ami etiam longo tempore ⁊ pluribꝰ am intra ſeipſum ſuſtinet. hec ⁊ alia pisꝰ ma ſimilia que perplexa ſunt cum ẜ ualent generant conſcientiam ettoꝰ am in tantum. ꝙ homo obruptus pbꝰ perplexitatibꝰ etiam cōſilium ſaſib quod ei ab alijs offext̉ ſuſcipere nonꝰ let F Contra premiſſas aūt tel ptationes ⁊ ꝑplexitates iſta matu valent remedia Primum conſole ⁊ non timeant illas temptationes dꝰ ſuſtinent eas. quia magis ad metiu proficient patienti qͣꝫ ad detrimenti dum nonꝯſentit̉. Secundum ꝙ enter tolerent. ſicut ſi ſathanas alicuꝰ viſibiliter vel ſenſibiliter tribuſateꝰ Tercium ꝙ non curent̉ nec tationa do eis reſiſtat̉ quia ex hoc magis quoſ confricate inflammat̉ ſed ad alia na ctanda homo ſe cōuertat. quibꝰ abmꝰ ctus a ſe obliuiſcat̉ paſſionis ſue ſdꝰ corporali paſſione laborans. ſi hale quo occupatus obliuiſcat̉ ſui ſenbꝰ interim torquetur. Quartum vt orꝰ onibꝰ ſuis ⁊ aliorum bonoruꝫ homuꝰ miſericordie diuine imploret remcꝰ um ⁊ auxilium. de iſtis temptatioi periculoſis ⁊ remedijs ac fructū ſuꝰ nentibꝰ illas beatus gregorius n̄c Temptatio ꝯtra fidem ⁊ ſpūs biaſp jſ mie ⁊ cōſimiles nec fugere ponſumꝰ nec repugnando vincere. quia qua mꝰ plus indignamur nobiſmetipns ⁊ꝰ ſputamus cum ipſis. tanto plus eaīꝰ rabies non curande ſunt nec timeno dummodo non ꝯſentiat̉ eis ⁊ patieꝰ ter earum infeſtatio quaſi quodda s abolicum ſuſurrium ſupportet̉. quoꝰ aliter compeſci non poteſt. non em ſo lent bonis ꝑiculoſe temptationes cere ſed ſunt ſepe preſagīa future dꝰ tie ⁊ amplioris conſolationis ⁊ viꝰ Liber Diſt. III. Ca. VI. .II. tum purgatrices ⁊ maioris meriti co tetatrices. diuine vero caſtigatōnes humil̓t ⁊ patienter ſunt tolerande. ⁊ tis eſt deuote obtꝑandum. vt ⁊ fortes mus in fide ⁊ a mandatis dn̄i nunqͣ ceclinemus. ⁊ dn̄s permittit hoīnem ptari vt cognoſcat homo fragilitatē lua. De hoc d̓t maximus ſic. Qn̄ inci pit mens in caritate dei ꝓficere tunc ⁊ emnon blaſphemie incipit eā tempta tr ⁊ hmōi cogitatōes ei ſubmittit. qͣ es hoīm quidem nullus. ſolus autem pmndi pater dyabolus ad inuenit. hoc eto facit inuidens deū amanti. vt in ceſperatōem veniēs. vtpote qꝛ talia co brauit non amplius audeat per ꝯſue amn orōem ad eam reuolare. nihil aūt pinc ꝓficui ſequit̉ predo ad ꝓpriam in entōem. ſed ⁊ potius certiores nos ꝑ ſtit. cū em̄ pugnamus ⁊ impugnam̄. poabiliores ac precordialiores in ca tntate dei inueniemur. G De cō cia pero erronea in quadaꝫ ſumma j nodū queſtionis ſic d̓r. Utꝝ ꝯſcientia ctonea obliget hoīem ad faciendū vel domittendū id qd̓ ꝯſciētia dictat. Di endū ꝙ ſic. qꝛ credēs ſe ad aliquid te ei ⁊ non faciens incurrit ꝯtemptuꝫ nde ad Roma. xiiij. Omne qd̓ non rer fide peccatū eſt. Glo. Omne qd̓ ita ꝯſcientiā edificat ad gehennā panente aūt ꝯſcientia erronea homo ebletus eſt. non tn̄ ſimpl̓e perplexus. ſebi̓ ⁊ debet deponere talem ꝯſcientiā et ꝑ̄ ſehel per alterius ꝯſiliū. hec in ſū ma. ed ſunt nonnulli qui cū patiun nt iſtas ꝑiculoſas ⁊ pplexas tēptati ꝯnēs in magnā turbulentiā ⁊ triſticiā rentis ꝓpter hmōi temptamenta in daunt. ⁊ in cunctis operibꝰ etiam bo ns qͥ faciunt cormerens ⁊ amaricatū Ant. ⁊ per ꝯſeqn̄s magna impedimen ret ſoc in ſuis orōnibꝰ ⁊ ſpūali exer ltio ſuſtinēt. nec etiā valent in tali ꝑ plexitate ⁊ merore poſiti a ſuis confra tribꝰ aut ſenioribꝰ ſanū ꝯſiliū ſuſciꝑe. vt ꝯſolent̉. ſed rn̄deri ſibi d̓initus ſuꝑ ſuis paſſionibꝰ ⁊ temptationibꝰ quas ſuſtinent ꝯcupiſcunt vt inde ꝯſolatōꝫ accipiant. Sed omnipotens deus nō ſolet rn̄dere vocibꝰ ⁊ orōnibꝰ ſinguloꝝ ad ſe in ſuis tribulationibꝰ ⁊ anxieta tibꝰ clamantiū. ſed edidit tale eloqui um videliꝫ ſacram ſcripturā ⁊ exēpla precedentiū patꝝ per qd̓ ſingulis ſatiſ faciat etiā in quacunqꝫ tribulatōe aut temptatōe ꝯſiſtant. Unde apoſtolus. Quecunqꝫ ſcripta ſunt ad noſtram do ctrinam ſcripta ſunt. vt per patīam et ꝯſcīam ſcripturaꝝ ſpem habeamus. H Beatus etiā grego. xxxiij. mora. exponens illud. Semel loquit̉ deus ⁊ ſecundo id ipſum non repetit de hoc ſic ait. ac ſi dicat. Deus in ſinguloꝝ cor dibꝰ priuatis vocibꝰ non rn̄det. Sed tale eloquium ꝯſtruit per qd̓ cunctoꝝ queſtionibꝰ ſatiſfaciat. In ſcripturis quippe eius eloquij cauſas noſtras ſin guli ſi requirimus inuenimus. nec eſt opus vt in eo qd̓ ſpecialiter quiſqꝫ to lerat rn̄deri ſibi diuīa voce ſpecialiter querat. ibi eniꝫ nobis omnibꝰ in eo ꝙ ſpecialiter patimur ꝯmuīter reſponde tur. vbi vita precedentiū ſit forma ſe quentium. vt enim vnū eſt pluribꝰ ꝓfe ramus. ecce dū paſſiōe aliqua vel mo leſtia carnis afficimur. ſcire fortaſſis occultas cauſas paſſionis eiuſdem vel moleſtie optamus. quatenus in eo qd̓ patimur ex ipſa reꝝ cognitione ꝯſole mur. ſed qꝛ de ſpecialibꝰ noſtris temp tationibꝰ nequaqͣꝫ nobis ſingulis ſpe cialiter rn̄detur ad ſacram ſcripturaꝫ recurrimus. vbi videlicet inuenimus ꝙ paulus carnis infirmitate perficit̉. ꝙ idcirco illa infirmitate temptatus audiuit. ſufficit tibi gratia mea. nā vir tus in infirmitate perficit̉. qd̓ ꝓpterea iiij. D. iiij. Diſt. III. Ca. VI. Liber .II. dictum eſt ne ſigillatim nobis omni bus diceret̉. in ſcriptura ergo ſacra vo ce dei afflicto paulo audiuimus. ne cū fortaſſe affligimur ſinguli audire eam priuatā ꝯſolationē querimus. non er go dn̄s ad oīa nobis reſpondet. qꝛ ſe mel loquit̉ ⁊ ſecūdo id ipſum nō repe tit .i. in his que per ſcripturam ſacraꝫ ad patres ꝓtulit nos erudire procura uit Diſcant igit̉ ſancti doctores eccīe dum intra eam laborare quoſdā puſil lanimitate ꝯſpiciūt. qꝛ deus nobis ad verbe omnia non reſpondet̉. qꝛ ſemel loquit̉ deus ⁊ id ipſum ſecūdo nō repe tit .i. cogitationibꝰ vel temptationibꝰ ſinguloꝝ non iam paſſim ꝑꝓphetaruꝫ voces nec per angelica officia ſatiſfaci at. qꝛ ſcriptura ſacra quicquid poteſt ſingulis euenire ꝯprehendit. ⁊ in illa ꝑ exempla precedentiū etiam vitā ſe quentiū informare curauit. hec grego. I Si ꝟo aliquis in ſuis ꝑplexis temptationibꝰ nec ꝑ ſacrā ſcripturam nec ꝑ exempla ſanctoꝝ p̄t ꝯſolationē ꝑcipere tunc manifeſtet ſuam paſſiōeꝫ alicui viro religioſo timenti deū. ⁊ ab illo ꝯſilium deſuper requirat ⁊ dictis illius tanqͣꝫ a deo ꝓlatis fidem credu lam adhibeat ⁊ omnem metū inordi natum ⁊ ꝯplexitates erronee ꝯſcientie deponat. ad qd̓ hortat̉ beatus gregori. ſic dicens. recurre ad hominem viuuꝫ deum in homine ꝯſule aperi īpedimen tum ⁊ quere medicamentum auſculta non hominem de ſe mendacē ſed ꝑ ho minem deum veracem reſpondentem docentē ꝯſolantem ⁊ hortantem ⁊ diſ ce diligenter ne ſenſu ꝓprio pro tollē do impedimento tali forſitan vtaris re medio. de quo poſtmodum impedimē ti maioris occaſio ſicut eſtuans cōtra eſtum aqua ſe infrigidat. ⁊ exinde po ſtea magis eſtuat. hec greg. R Et notandū ꝙ nōnunqͣꝫ homo oīa remedia iam p̄dicta ſuis paſſionibꝰ ⁊ tem ptatōibꝰ exhibet. nec tn̄ ab illis abſol ui valet. ſed prius dn̄s hoc ſuo occuus iudicio fieri ꝑmittit ⁊ etiā exaudite ẜ ces ad ſe clamātiū diſſimulat vt pet ꝰꝰ les tribulationes ⁊ temptatiōes qbuaꝰ paciunt̉ nec cito liberāt̉ eoꝝ exceſſis ⁊ peccata prius ꝯtra deū ꝯmiſſa. eo ẜ fectius purgent̉ ⁊ emendent̉. vſ uerare dꝫ in timore dei quiſquis tmꝰ ſuſtinet ⁊ nō deficere etiaꝫ ſi maximiꝰ tēptationibꝰ ⁊ tribulatōibꝰ turbet. q pius ꝯditor noſter qui laboreꝫ ⁊ doio remhum iliū ꝯſiderat vltimo cū ſeſꝰꝰ homo qͣſi deficere putat ab oībꝰ tribo lationibꝰ ⁊ temptationibus miſetito diter liberat ⁊ dona gratie ſue eidē ſa gius preſtat. Hoc aliqualiter tangus atus grego. x. moral̓. exponens iſddꝰ Et cū te conſumptum putaueris dr ris ſicut lucifer ſic dicēs. Sepe ſaq nos tot tēptamēta obſidēt. vt ip̄a noꝰ eoꝝ numeroſitas pene ad lapſuꝫ deib rationis inclinet. vnde plerūqꝫ mel in tediū vertit̉. vix ip̄a virtutis ſue d na ꝯfiderat tota dolens ⁊ enumetat nō vales. quāto cogitationū tumulꝰꝰ vaſtat̉. ruiturā ſe ꝑ lamēta ꝯſpicit. ᵈ qꝫ ne arma repugnatōis arripiat drꝰ uis meror ipſe ꝯtradicit circūducio cuiuſlibet oculos obſcuritas obſidet. cū viſum tenebre ſemꝑ īpediūt. melꝰ meſta nil aliud qͣꝫ tenebras videt. ſc apud miſericordē iudicē ſepe hec lʰ ꝓ nobis ſubtilius triſticia exorat. p meroris noſtri caliginē ꝯditor ꝯſpitꝰ ⁊ ſubtracti lumīs radios refundit. ſi vt erecta ꝓtinus perdita mens vigeꝰ quā paulo ante decertantia vitia ſp bie calca deprimebāt. mox corꝑis ſ dus diſcutit atqꝫ ad ꝯtēplatōis ſumd poſt turbatiōis ſue tenebras erumptꝰ mox in gaudio ꝓfectus attollit̉. q us tēptamēta peius cad̓re ex deſpatoeᵐ Liber .II. Diſt. III. Ca. VI. bebat̉ ſine cogitationis certamine pre rentia deſpicit. ſine dubitatōnis obſta tulo deventura retributione ꝯfidit. iu tus ergo cum ſe ꝯſumptum putauerit velūcifer orit̉. qꝛ mox vt tenebreſcere temptationum caligine ceperit. ad lu cem gr̄e reformat̉. ⁊ ſemetipſum mō rtat diem iuſticie qui caſurum paulo ann timuit in noctem culpe. hec grego. Sicit etiam de hoc yſidorus. Sepe iu ſti mentē varijs vexationū temptatio numqꝫ doloribꝰ vires demonū cruciāt einde interdū vſqꝫ ad deſꝑationis an buſtiam coartat̉. permanenti auteꝫ in cet amore anime. ⁊ ipſa talis anguſtia ra meritum ꝓficit. Nam fiue in aīma mē in corpore per inſtinctū immūdoꝝ puum quelibet aduerſa inuitus patie tnt. dei vtiqꝫ ꝓmiſſum id patitur. qd̓ ſi ocip̄m ad dei gloriam humilis refe at ⁊ dicat qd̓ ꝓ corporis paſſione iob ditit. Si bōa ſuſcepimus de manu de nim. mala aūt quare nō ſuſtineamus ſte non ſeꝑat̉ a deo ſed ꝯiungit̉. qͣꝫ li cer atroci imuria vel anguſtia torquea at. multa iuſtus in anima patit̉ aduer a inſtigatōe demonum. ⁊ talibꝰ tem pramentis perire a gloria vite eterne. dii enim p̄t. qꝛ pius dn̄s ad damnati ꝯnem culpe non reputat. qd̓ de ſue ma eſtatis permiſſu nolens qui patit̉ por A. Ham ibi peccamus vbi cupidita emm pel voluntateꝫ deflectimus. vbi ve d pſolenter adducimur. ⁊ ſi facinus at ꝓ flagicio non eſt miſeria. aut ꝓfa more flagicio non eſt. ſed qui deum ꝓ ttogata laudat miſeria ꝯmiſſo ꝓcul pnoīo caret facinore. hec yſido. Dein notandū ꝙ nō ſolū iſtis temptamē e lam premiſſis eſt repugnandū. ve mmnētiā omnibꝰ temptationibꝰ cū dei diūtorio eſt viril̓r reſiſtēdū. qꝛ in hac pta hoī poſito temptatio deeſſe nō p̄t. ⁊aliud eſt pctō per ꝯſenſum ſeruire. ⁊ aliud eſt peccato temptanti reſiſtere aliud dn̄anti ſeruire. vt teſtat̉ bea. gre. Et apoſtolus dicit. Non regnet pecca tum in veſtro mortali corꝑe. Non em̄ ait. non ſit. ſed non regnet. qꝛ non eſſe non p̄t. non aūt regnare hoc poteſt. hec grego. Concupīas etiam inordīatas non ſentire eſt omnino perfectoꝝ. poſt ꝯcupīas vero non ire. nec eis ꝯſentire eſt repugnantis ⁊ laborantis. nec eti am tales ẜm carnem ambulant. ſꝫ ẜm ſpm̄. qꝛ poſt ꝯcupiſcentias illicitas nō vadunt. Carnales namqꝫ illi dicunt̉. qui ꝯcupiſcentias ſuas ſequunt̉. ⁊ car nalibꝰ deſiderijs deſeruiunt. Spiritu ales vero dicunt̉ qui carnalibꝰ deſide rijs fortiter reſiſtunt De hoc beatus au guſtinus ſic d̓t. Non ꝯcupiſcere omni nō ꝑfecti eſt. poſt ꝯcupīas vero nō ire luctantis ⁊ laborantis. non em̄ ambu lat ẜm carnem qui non agit opera car nis. ſed ẜm ſpūm ambulat. qui iuuat̉ ſpū in mente ne poſt ꝯcupiſcētias eat. L Dicit ⁊ de eodem richardus de ſancto victo. Carnales dicunt̉ qui poſt ꝯcupiſcentias ſuas eunt ⁊ carnali bus deſiderijs deſeruiunt. ſpūales ꝟo qui corporalibꝰ deſiderijs fortiter reſi ſtunt. ⁊ ſpūalibus ſtudijs vehementer inſiſtunt. Carnalium autem eſt carnis concupiſcentias ſentire ⁊ conſentire. ſpiritualium ſentire ⁊ non conſentire ſed reſiſtere. ſed repugnare. ſed morti ficare. Aliud enim eſt concupiſcentiā ſentire. atqꝫ aliud conſentire. infirmi tati vero deputat ꝙ contra voluntatem concupiſcentiam ſentimus. Malicie ꝙ concupiſcentie ex deliberatōne con ſentimus. illa venialis. iſta damnabi lis. Hec richardus. Dum igitur ma lignus ſpūs ſuggeſſerit nobis turpes cogitatōes ⁊ malū deſiderium reſiſta mus ſibi. qꝛ inimicus noſter poteſt ex citare temptationis motū. ſꝫ in nobis Diſt. III. Ca. VI. Liber .II. eſt ſi voluerimus dare vel negare ꝯſen ſum. Unde d̓t beatus bern̄. Poteſt ini micus excitare temptationis motum. ſed in te eſt ſi volueris dare vel negare ꝯſenſum. in tua volūtate eſt ſi volueris inimicū tuū facere ſeruum tuū ⁊ oīa ti bi cooꝑent̉ in bonū. Ecce em̄ inflam mat tibi inimicus deſideriū vanitatis aut impatientie cogitationes ingerit aut excitat libidinis motuꝫ tu ſolūmo do non ꝯſenſeris. ⁊ quotiēs reſiſteris totiēs coronaberis. Credo etiā ſi cogi tatōes iſtas qͣꝫ cito ī nobis aduertiq nō patimur remorari ſed in ſpū vehemēti aīmus aduerſus illas excitat̉ ⁊ immi cus ꝯfuſus abſcedit. nec tn̄ libenter il lico reuertit̉. hec bern̄. M Notan dum ꝙ quelibet cogitationes peruerſe qͣꝫuis ſint valde turpes ⁊ īmunde cor ⁊ mentem nō polluunt cū rō non ꝯſen tit. Teſtat̉ hoc beatus gre. dicens. Co gitatio quantūlibet immunda menteꝫ nō polluit cui rō nō ꝯſentit Et beatus aug. Nihil mihi oberit dū temptor de crimine. dūmodo prauo ꝯſenſu careā in amore. Et ẜm dictum beati bernar. Quantaſlibet diabolus aduerſuꝫ nos temptationū erigit machinas. quan do nō tenet locum cordis per prauum ꝯſenſum pctī non oberit. N Con ſiderandū etiā eſt ꝙ omnipotens deus illos quos ſibi ab eterno elegit cū eos adꝯuerſionem ⁊ ad viam ſalutis reuo cat ſolet in eis ꝯcupiſcētias ⁊ mala de ſideria ſucceſſiue abſcidere. Nam in vere penitentibꝰ deſtruere ꝯſueuit nō nunqͣꝫ dominus actū turpitudinis vt oꝑa illicita non ꝯmittant. in incipiē tibꝰ ꝟo ⁊ nouiter cōuerſis conſenſum peccati. in ꝓficientibꝰ aūt illicitā dele lectationem mentis ſed in valde ꝑfe ctis motūtitillacōis. naꝫ multi qͣꝫuis ad magnā ꝑfectionē ꝓfecerint. ſtimu luꝫ tn̄ carnis ſue extinguere non potue runt Iſta tangit richardus de ſancio victore exponēs illud pſalmiſte. ddꝰ domini intercidentis flaminam igme ſic dicens. Poſſumus hanc literaꝫ in exponere vt poſſit incipientibꝰ ⁊ prol cientibus pariter ⁊ perfectis congtus re. Et notandum ꝙ non ignem extu guere ſed eius flammam promittit̉ in tercidere. ignem em̄ iſtum qͣꝫdiū vibꝰ mus hoc eſt peccati fomitem intra no metipſos habemus. ſed nō eque eſus ſemꝑ flammam ſuſtinemus. tunc eſ ignis in flammam prorumpit. quad eſtibus carnalis incendij nos vrit. p. mo ergo titillat carnem. ſecūdo dele ctatione turpi cōinquinat mentem. ia dem per conſenſum prauitatis ſubdꝰ ſibi rationem. His itaqꝫ gradibꝰ ſp phurea illa flamma libidinis creſt ſed eiſdem quidem gradibꝰ conuetiꝰ tamen ordine ad vocem iubentis dol ni decreſcit. Quia igit̉ impenitentio dominus deſiruit actum turpitudinꝰ in ꝯuerſis actum voluptatis. in ẜ. cientibꝰ contagiū fede delectationa in ꝑfectis quibuſdam motū titillans nis recte d̓r. Uox dn̄ intercidētis na maꝫ ignis. primo nāqꝫ vox illa d̓mn tercidētis flammā ignis incipiens ⁊ nouiter ꝯuerſis intercidit. quicquꝰ inclinare poſſit ꝯſenſum rōnis. in cientibꝰ aūt ſepe aufert illicitā deſedꝰ tionē mētis In raris ⁊ valde t. remouet etiā titillationem carms i 18 Uulti tn̄ qͣꝫuis ad ſummā ꝑfectoneꝰ ꝓfecerint. ſtimulū carnis ſue extins re nō potuerūt. ſꝫ d̓ina hoc diſpemaꝰ one in eis actū credit̉. quoniāqnide qͥd vnicuiqꝫ vtilius accidat latere n p̄t. ⁊ in alijs quidē fiebat ad demolꝰ tionē ſingularis fortitudinis. qͥ talꝰ erant q̄ ſꝑ pugnare aſſidue triupi ſufficerēt. in alijs āt ad cuſtodia tatis. qn̄ fingulare aliqd̓ bonū pr Liber .II. Diſt. III. Ca. VI. tetis alijs omnibꝰ acceperant. hec Ri chat. Unde penitentes cū primo ꝯuer tunt ad dn̄m per malignos ſpūs infe lant ⁊ ſepius pertrahunt̉. ⁊ ſi non ad epūs peruerſum. tn̄ nonnunqͣꝫ ad con tenſum peccati prauū. Sed tales dn̄i ratim per pm̄am reſurgere. ⁊ ꝯtra hu ruſmodi inſultus ⁊ temptatōes demo nū teſiſtendo pugnare. ⁊ de cetero ma dis cauti eſſe. ac etiam in puritate cor dis de die in diem ꝓficere Quia ſcd̓m pictū hugonis Sicut ſepe cadendo di eit̉ ſpmo qualiter greſſum figere debe vtt caute ambulare. ⁊ in cōflictu belli teant plagatus eſt. cautius venienteꝫ cium accipit. ſic qui dyabolo ſepe de pit. ſubtilius poſtmodum verſutias ceprehendit. ⁊ in quibꝰ ſepius ſe pſciſſe gaudebat. iam non ſpoliaſſe ſi ita armaſſe videat̉. hec Hugo de ſcō vicro. O Unde antiquus hoſtis raxime ſolet nouicios inuadere quia eit ꝙ ſi nouiter ꝯuerſi eius prauis ſug geitionibꝰ viril̓r repugnauerint. poſt bdū vires ad ledendū minime habe a e hoc petrus dami. ſic d̓t. Idcir dinſidiator ſpūs totum fel ſue nequi cit ca nouicios euomit. ideo omne ꝯtis artificioſe ac deceptorie callidi ns effundit. qm̄ non ignorat. quia ſi Inc effectum peruerſi conatus amiſe otortunitatē ledendi poſtmodū mi rs habebit. imo qui ſupplantare non Aiuit. ruine poſtmodū turpiter ſubia t: ⁊ qui rudi non preualet. exerci ſūccūbet. hec petrus dami. F btandū etiam ꝙ motus carnis illi v qꝫuis temptante dyabolo homīes rotos ſoleant vexare ⁊ moleſtare. nō en poſſunt eos ad ꝯſenſum peccati ritahetē. qui ⁊ cernentes vitā iſtam Tenam eſſe aglictionibꝰ. tāto magis Inē patrie deſiderant introitū. quā Iin ſoc mūdo erum noſo laborioſius ⁊ periculoſius viuunt. ⁊ illam manſi onē celeſtis patrie toto corde diligūt. quā aduerſitas nulla ⁊ ꝯtradictio per turbare p̄t. De hoc bea. greg. vj. mot̄. exponēs illud. Et beſtie terre pacifice tibi erunt. ſic ait. Nō ait pacate ſꝫ pa cifice. videlꝫ non qꝛ pacē habeant. ſed qꝛ pacē faciunt. Callidi quippe hoſtes inſidiant̉ ⁊ affligūt. ſed afflicta mens tanto magis ad eternā patriā redituꝫ dirigit. qͣnto in hoc erūnoſo exilio ſa borioſius viuit. ⁊ verius ſe gr̄e ſui ad iutoris humiliat. cuꝫ ꝯtra ſe inſidias hoſtiū acriores penſat. Terre ergo be ſtie electis pacifice fiunt. qꝛ em̄ malig ni ſpūs cuꝫ bonoꝝ corda aduerſantes deprimunt. hec nolentes ad amorē dei impellunt. Inde ergo cum deo pax ro buſtiororit̓ vnde nobis ab aduerſari is durior pugna generat̉. Pn̄t etiaꝫ ꝑ terre beſtias motus carnis intelligi. qꝛ dum mentē noſtram irrōnabilia ſua dendo liceſcunt ꝯtra nos beſtial̓r inſui gunt ſed dū cor ſub d̓ina lege deprimi tur etiā carnis incentiua detumeſcunt vt ⁊ ſi temptando ſubmurmurent. ne quaqͣꝫ tn̄ vſqꝫ ad effectum opeꝝ quaſi ad aperti morſus rabiē exurgūt. quis enim in hac corruptibili carne adhuc ſubſiſtēs has eī beſtias terre plene edo mat. cū ille ad terciū celū raptus egre gius predicator dicat. video aliā legē in mēbris meis legi mentis mee repu gnantē. Sed alid̓ eſt beſtias in campo oꝑis ſeuientes aſpicere aliud ꝯtra cor dis caueā fremētes tenere. redacte nā qꝫ intra clauſtra ꝯtinentie. ⁊ ſi adhuc tēptando rugiūt vſqꝫ ad morſuꝫ tn̄ vni us actōnis illicite nō excedūt. pacifice itaqꝫ ſunt beſtie terre. qꝛ motus carnis ⁊ ſi ꝑ deſideria palpitāt. aꝑta tn̄ nos ꝯͣdictōe oꝑis nō impugnāt. qͣꝫuis per hoc ip̄ꝫ ꝙ pacifici dicunt̉ etiā id qd̓ de malignis ſpiritibꝰ dixīꝰ n̄ incōueīent̉ Liber .II. Diſt. III. Ca. VI. accipit̉. motus etiā carnis nobis pacē cū deo faciunt cū temptādo ꝯtradicūt nā iuſti mēs in eo ꝙ ad ſuꝑna dixigit̉ ex corruptibili corpore graui bello fa tigat̉. que ⁊ ſi qn̄ a deſiderijs celeſtibꝰ huius mūdi qͣlibet minima delectatōe tardat̉ ip̄o bello ſue temptatōis impel lit̉. vt illud toto corde diligat qd̓ ꝯtra dictio nulla ꝯturbat. vnde fit vt quietē intimā ad memoriaꝫ reuocet ⁊ carnis ſue illecebra fugiēs ad illā pleno amo re ſuſpiret. Conſiderare em̄ ex tempta tione quiſqꝫ ꝯpellit̉ Un̄ vel quo cecide rit qui poſtmoduꝫ dei pacem deſeruit. rixam ſibi ꝯtra ſe exurgere ſemetip̄m ſentit ⁊ tūc verius videt de ſe cur a dei dilectione cecidit. vel quid ꝑdidit qui a ſe dilapſus ſuā in ſe ꝯtumeliam inue nit. Pacem gͦ nobis cū deo terre beſtie faciunt. qꝛ motus carnis dū nos temꝑ tando laceſcūt ad amorem quietis in time impellūt. hec greg. Q Sed hoc ꝯſiderandum. ꝙ qͣꝫuis caro nr̄a m hil deſideret ſine aīa a qua accepit ſen ſus ꝑ quos ſumit ⁊ motus. debet tn̄ ea dem aīa ſubdite ſibi ſubſtantie hoc eſt ip̄i corꝑi negare ea que nociua ſunt. ⁊ a corporeis cupiditatibꝰ ⁊ ꝯcupiſcen tijs eam refrenare vt eo liberius poſſit rebꝰ vacare diuinis. De hoc leo papa in quodā ſermone ſic d̓t. qͣꝫuis nihil ca ro ſine aīa deſideret ⁊ in̄ accipiat ſen ſus vnde ⁊ motus. eiuſdē tn̄ aīe ē que dam ſubdite ſibi negare ſubſtātie ⁊ in teriori iudicio ab inconuenientibꝰ ex teriora frenare. vt a corporeis cupidi tatibꝰ ſepius liberata in aula mentis poſſit diuine vacare ſapīe. vbi em̄ ſtre pitu terrenaꝝ ſilente curaꝝ in medita tionibꝰ ſanctis ⁊ in delicijs letet̉ eter nis. qd̓ ⁊ ſi in hac vita difficile eſt ꝯti nuari. pōt tn̄ freqn̄r aſſumi vt ſepius ⁊ frequētius diuitijs ſpiritalibꝰ qͣꝫ car nalibꝰ occupemur. ⁊ cū melioribꝰ curis maiores impendimus moras. m incorruptibiles diuitias etiā tꝑ tranſeant actiones. hec leo papa. Notandū etiam ꝙ quicūqꝫ vinceteꝰ luerit vitiū aut paſſiones temptatio num quas patit̉. debet idem vitiuꝫ f quod maxime infeſtat̉ explorare ⁊ to tra illud principale certamen arripes ⁊ omnem curam ac ſollicitudinem l illius vitij expugnationem adhicere quo deuicto facilius poterit ſequentꝰ vitia ipſum impugnantia cum adiu torio dei ſuperare. hoc ꝯmemorat ſciꝰ pion abbas in collatione patrum ſe dicens. Cū igit̉ octo vitia oē genꝰ hoīm pulſent. non tamen vno mo perpetunt cunctos. in alio namqꝫ it ritus fornicationis locuꝫ obtinei cipalem. in alio ſuperequitat futor: m alio xenodoxia vendicat tirannidemꝰ in alio arcem ſuperbia tenet ⁊ cū ꝯſe omnes ab omnibus impugnari d̓iuꝰ ſo tamen modo ⁊ ordine finguli ſabo ramus Quamobrem ita nobis aabꝰ ſus. hec arripienda ſunt prelia. vt e vnuſquiſqꝫ vitiū quo maxime ine tur explorans quidem aduerſus inꝰ principale certamē oēm curam mneꝰ tis ac ſollicitudinem erga illius impꝰ gnationem. obſeruationemqꝫ ems gens aduerſus illud quotidiana diꝰꝰ gens ſpicula. ꝯtra illud cūctis m tis cordis ſuſpiria crebraqꝫ gemii la ꝯtorquens. aduerſus illud vis rum labores ac meditationes coraꝰ ſui impendēs. indeſinētes quoc num fletus ad deū fundēs ⁊ īpugnꝰ nis ſue extirpatōem ab illo ſpāliieꝰ iugiter depoſcens. Impoſſibilemē eſt de qualibet paſſiōe triūphuꝫ qͥd am ꝓmereri. priuſqͣꝫ ītellexit īdu vel labore ꝓprio victoriā certamimꝰ metip̄m obtinere non poſſe cum ta valeat emundari. neceſſe ſit eum dꝰ Liber .II. ¶ Piſt. III. Ca. VI. loctuqꝫ in omni cura ⁊ ſolicitudine ī manere. cū ſe ſenſerit abſolutum rur ras latebras ſui cordis ſimili intentio re pluſtret ⁊ excipiat ſibi quā inter re nquas ꝑſpexerit diriorem. atqꝫ aduer ris eam ſpecialius omnia arma ſpūs ꝯmn oueat ⁊ ita ſꝑ validioribꝰ ſuꝑatis cclerē habebit de reſiduis facilēqꝫ vi ctoriam. qꝛ ⁊ mens triumphoꝝ ꝓceſſu teddet̉ fortior ⁊ infirmior. pugna ſuc cedens ꝓmptiorē ei ꝓuentū faciet pre roꝝ. itaqꝫ vitijs ſemꝑ robuſtioribꝰ ſu retatis atqꝫ infirmioribꝰ ſuccedētibꝰ patabit̉ nobis abſqꝫ vllodiſcrimine ꝑ cta victoria. hec ſerapion. S dint etiā alia remedia ꝯtra impetus emptationū. vicꝫ bona occupatō. hu mis orō. ⁊ diligens ſollicitudo Pro pelmo em̄ debet homo ſemper aliquid pnis facere. ne a dyabolo inueniat̉ oci Aas. qꝛ qui bono vacat exercicio non dio tapit̉ a temptatione. Unde btūs reto. Fac aliquid oꝑis. vt dyabolus eſemꝑ inueniat occupatum. ſꝑ in ma ra tua ſacra ſit lectio. ama ſcīam ſcrip ⁊ carnis vitia non amabis. Di t ⁊ beatus auguſt. Non facile rapit̉ a nptatōne qui bono vacat exercitio. ande hoī religioſo ocium ſine ſtudio deis eſt multū periculoſum Teſtante reca qui d̓t. Ocium ſine lr̄is mors ē piui hoīs ſepultura. Unde denuo be rus ihero. Non per ocium ⁊ delicias per multas tribulatōes ⁊ tempta bnes peniendū eſt ad xp̄m. Secun pam remediū ꝯtra temptatōes eſt hu mīs orō qͣuis enim grauis ſit nobis mmici temptatio. multo tn̄ grauiorē mr noſtta orō. frequens namqꝫ orō vi bꝝ eſt expugnatio ⁊ omniū temptati Im expulſio. Unde d̓r beatus grego. Fuo cūqꝫ impugnaris vitio ꝯtra hoc ct orō. qꝛ ſrequens orō vitioꝝ eſt ex dilatio. Quāto grauiori tumultū p̄ mimur. tanto inſiſtere orōni ardenti us debemus. Dicit ⁊ beatus bern̄. Gra uis eſt nobis inimici temptatio. ſꝫ lon ge grauior eſt illi noſtra orō. ledit nos eius imquitas atqꝫ verſutia. ſed multo amplius torquet eū noſtra ſimplicitaſ ⁊ mīa. ⁊ humilitatē noſtram nō ſuſti net. vrit̉ caritas noſtra manſuetudine ⁊ obedientia cruciat̉ hec bern̄. T Tercium remediū eſt diligens ſollici tudo. vt videlꝫ ꝯtra vitiā impugnātia nos oēm diligentiā ⁊ ſollicitudinē ad hibeamus illis reſiſtendo ⁊ ea a nobis amouendo. Ad qd̓ hortat̉ hugo. ſic di. Qd̓ timemus incidere ſollicite ſtude amus euitare. qd̓ dolemus adeſſe ſol liciti ſtudeamus nobis amouere ⁊ qd̓ deſideramus adipiſci ſolliciti ſtudea mus obtinere. hec hugo Et qͣꝫuis labo rioſum ſit ꝯtra inimici infidias ac tēp tationes pugnare aſſidue. non tn̄ erit difficile ſi noſtram cuſtodiā ⁊ victori am non nobis ſed gratie d̓ine tribui mus. ⁊ noſipſi etiam inquātum poſſu mus cū adiutorio dei ipſis temptamē tis reſiſtamus. De hoc d̓t beatus gre Laborioſum eſt valde ꝯtra inimici in ſidias ſꝑ tendere. ⁊ ꝯtinue quaſi in a cie ſtare. ſed laborioſum non erit ſi cu ſtodiā noſtrā non nobis ſed gr̄e ſuꝑne tribuimus. ita tn̄ vt ⁊ ipſi qͣꝫtum poſſu mus ſub ꝓtectōne diuina vigilemus. hec greg. Pugnandū ergo nobis eſt ꝯͣ vitia ⁊ ꝯtra temptamenta antiqui ho ſtis. qui mille modos nocendi hꝫ. ſi vo lumus ad victoriā ꝑuenire. De hoc in quadā omelia ſic d̓r. Antiquus aduer ſarius noſter dyabolus quēcunqꝫ vide rit in opus prauum temptando ſe non poſſe pertrahere. feſtinat maxime quā tum poteſt in ocioſis etiā ⁊ illicitis ſer monibꝰ vel etiā cogitationibꝰ immun dis ſeducere. ⁊ ita reū efficere corā d̓o hoīem conat̉. mille em̄ artes habet no Diſt. III. Ca. VI. Liber .II. cendi. ⁊ ideo nobis omni vigilātia in intentione ꝯtra prauas cogitationes ⁊ callidas ſuggeſtōes pugnare neceſſe eſt. ſi volumus ꝑuenire ad victoriā cer taminis. hec in omelia Nec debet time re ſeruus dei cū a diabolo ꝑ illicita de ſideria temptat̉ qꝛ ꝑ hoc exercet̉ ad p̄ mium nec putet ſe alienari a xp̄o cū ta lia patit̉. ſed magis exiſtimet ſe place re deo. qꝛ ꝯftictio vitioꝝ exercitiuꝫ eſt virtutuꝫ. De hoc d̓t hug. De inuidia diaboli. illicitis deſiderijs nos inflam mando vulnerat. ſed in his oībꝰ dei ſer uus exercet̉ ad p̄mium. qꝛ tūc ei mala ſubiecta ſeruiunt. cū eū affligendo ꝓ bant nō ſubuertūt nā ꝯflictus vitiorū exercitatio ſunt ꝟtutum. Dicit de hoc yſido. ſic Qui paſſionibꝰ aīe inſidian tibꝰ aduerſarijs cruciat̉ non credat id circo ſe alienari a xp̄o qui patit̉ talia. ſed ꝑ hoc magis ſe deo ꝯmendabilem eſſe exiſtimet ſed duꝫ patit̉ laudet deū potius non accuſet. ad magnā em̄ vtili tatem diuina mens iuſti diuerſis tem ptationuꝫ paſſionibꝰ agitat̉. ꝓ quibꝰ ſi deo gratias egerit ſueqꝫ culpe qꝛ tali bus dignus ſit imputauerit hoc qd̓ ex paſſione tolerat. ei ꝓ ꝟtute reputabat̉ qui ⁊ diuinā agnoſcit iuſticiā ⁊ ſuā cul pam intelligat. hec yſidorus. Et notā dum ꝙ quicūqꝫ vitia ſuꝑare deſiderat ⁊ victoriam de ipſis obtinere quā eti am dominus ab vnoquoqꝫ expectat. de bet prauis cogitationibꝰ ſtatim cum in ſurexerint reſiſtere. qꝛ ſi diutius em̄ in ſeip̄is reſidere ꝑmiſerit cū magna dif ficultate poſtmoduꝫ ⁊ labore illas a ſe eliminare poterit ⁊ excludere Und̓ d̓t beatus augu. Sicut candidū veſtimen tum cū fuerit ſanguine aſꝑſuꝫ ſi fuerit mox lotū candore ſuū recipit. ſi aūt in ſederit ⁊ intoxerit macula vix lauat̉ ſic mens humana ſi ſurgentem cogitatio nem deleuerit. poterit ſuū retinere can dorem. ſi aūt diutius inſidere pͥmiſe rit vix cū magno labore purgat̉. ſec̄ c aūt prima victoria ſecreti certamima noſtri qd̓ dn̄s expectat ⁊ angelus. tu cogitationibꝰ malignis mēs humana fideliter occurrerit ⁊ bonis oꝑibꝰ m a los ſuꝑat cogitatus. hinc laus naſei hinc gloria creſcit Manifeſtum eſt em apud fideliores qꝛ nō ſolum de factis ſed etiā de cogitationibꝰ aūt laus ad vituperatio a deo iudice tribuatur. ſe augu. U Sciendū etiam ꝙ noꝰ oīs temptatio eſt culpanda. que noꝰ infeſtat. ſed illa ꝑ quam fit ꝓbatio po tius eſt gratulabūda. qꝛ vita noſtta n p̄t eſſe ſine temptatione nec etiā qui qͣꝫ ſibi innoteſcit niſi temptet̉. nec ſ coronari niſi vicerit. nec vincere niii gitime certauerit. nec certare nin m micū habuerit Iſta ꝯmemorat beatuꝰ aug. ſic dicēs. qͣꝫdiu repugnat̉ vſiꝰ plena pax non eſt. verūtamen non ei culpanda oīs temptatio ſed illa gratꝰ labunda qua fit ꝓbatio. vita em̄ nonꝰ peregrinatio eſt nec p̄t eſſe ſine tepta one qꝛ ꝓfectus noſter ꝑ temptatione ſit nec quiſqͣꝫ ſibi innoteſcit niſi tem tet̉ nec poteſt coronari niſi vicerit ſſs p̄t vincere niſi certauerit. nec poteſt ee tare niſi inimicum ⁊ temptationem o buerit. habundat ergo in mundo. ſe maior eſt qui vicit mundū. Eſtus mnꝰ gnus eſt ſeculi ſed maior ē vmbra ſ alis dei. Quis pertinens ad chriſiblꝰ non varijs temptationibus agitato noli ergo timere permiſſum aliquidꝰ cere temptatorem. habes miſeri coro ſimum ſaluatoriem qui dat poteſtue habet equitatem. temptaris vt ẜ ris. temptaris vt a teipſo inuematꝰ p deus temptat vt doceat. dyabolusꝰ decipiat. cui tamen niſi ille qui temꝰ tat̉ locum dat inanis temptatio ⁊ inꝰ denda repellit̉. hec augu. Sed tamtꝰ Liber .II. Diſt. III. Ca. VI. pia corda cum cogitationibꝰ illicitis ⁊celectationibꝰ carnalibꝰ pulſant̉ qͣꝫ ns iſlis cuꝫ ad iutorio dei reſiſtant. tn̄ ve titillant̉ delectatione inordinata. ⁊ patiunt̉ ꝓpter hoc impedimenta inter dum in orōnibꝰ ⁊ alijs bonis operibꝰ. patent ꝓpter hmōi impedimenta ⁊ tē prationes remorſum ꝯſcīe ⁊ triſticiaꝫ rentis gerunt. ſed non ſunt timende tales cogitatōes quocunqꝫ tꝑe vel ho ta beniant̉. dūmodo viriliter eis reſiſta at. qꝛ labor eſt in tali pugna vbi dele rationi male reſiſtit animus. ⁊ qꝛ reſi rentē fatigat. vincentē coronat Hoc pdoat̉ hugo de ſancto victore in lib. de ttha nōe ſic dicens. Dicit inquā ali pis ſepe ſe cogitationibꝰ quibuſdam preteritoꝝ maloꝝ per illicitam quan dam delectatōem in animo renaſcen roꝰ perturbari atqꝫ admodum ex hoc Attiſtari. ꝓpterea non nunqͣꝫ etiam in ne oronis his pulſari ⁊ vexari. Breui ct teſpondeo. ſi pugna non eſſꝫ. victo ra nulla eſſet. ꝙ aūt ſubiunxiſti malle mm alio genere fatigari vbi labor eēt fericulū tantū non eſſet Et ad hoc mliter rn̄deo. ſi nulla delcātio eſſet rcogitatōe. nullus oīno labor eſſꝫ in ꝯtadictōe. qꝛ animus oē qd̓ nō delcā ⁊t ſacile refutaret. hic vero labor ē cū co pugnare qd̓ placet. hoc ē amare pa ret ⁊ improbare. q̄ cū delectatio ſi fir m eſt ꝓpoſitū in bono non ſolū nō no ſed ꝓdeſt. qꝛ in eo ꝙ reſiſtentē fa pat̉. vincenteꝫ coronat. Sentire em̄ amn delectatōem ſine ꝯſenſu pena ē euipa. qꝛ vitiū qd̓ in nobis ex fomi feccati ſine rōne orit̉. per rōnem re rat̉. per grām excuſat̉ Un̄ paulus Hihil damnatōnis eſt his qui ſunt tpo īheſu qui non ẜm carnē ambu reſt in̄ omne peccatum qd̓ ꝯtra iu ciam mouet̉ ſed non damnabile qd̓ Et gtatiam excuſat̉. hec hugo. Unde cum homo aliquem motum inordina tum in mente vel in carne ſenſerit non delectet̉ vel ꝯſentiat. ſed ſtatim reſiſtat Nam demonū eſt nobis ſuggeſtiones malas immittere. ſed noſtruꝫ eſt illis non ꝯſentire. nā quotiens reſiſtimus totiens deū honoramus. angelos leti ficamus. noſmet ipſos eterna gl̓ia co ronamus. De hoc d̓t beatus bern̄. Si homo aliquē motum ad id ad qd̓ non debet moueri ſe ſenſerit. non ꝯſentiat. ſed illico reſiſtat. Nā ſolus ꝯſenſus re os nos facit. etiaꝫ ſi aliquid impediat ne opera ſubſequant̉. tunc em̄ mori aī ma ſicut ſcriptum eſt d̓r cum ipſa ratō pꝯſenſum ad peccatū curuat̉. Anima enim que peccauerit ipſa moriet̉. reſi ſtat ergo ne moriat̉. pugnet vt corone tur. Moleſta ergo lucta ſed fructuoſa qꝛ ⁊ ſi habet penam. adhibeat ⁊ victori am. non nocet ſenſus vbi non eſt ꝯſen ſus. imo qd̓ reſiſtentē fatigat. vincen tem coronat. Demonuꝫ eſt nobis ma las ſuggeſtiones immittere. noſtrū eſt illis non ꝯſentire. Nā quotiens reſiſti mus. totiens dyabolū ſuperamus. an gelos letificamus. noſmetipſos beati ficamus. deū honoramus. Ipſe em̄ fi lius dei nos hortat̉ vt pugnemus ⁊ ad iuuat vt vincamus. certātes ſpectat. de ficiētes ſubleuat. vincētes coronat et̄ na gl̓a. Un̄ ⁊ ẜm beatū ihero. grata ⁊ de ſiderāda tēptatio eſt. cuius premium ſperat̉ a xp̄o in celo. qꝛ vt d̓t petrus da. Per bellū ꝑuenit̉ ad pacē ꝑ laborē trā ſit̉ ad requiē. nō ē eī ſine pugna victo ria. nec abſqꝫ victoria ꝑuenit̉ ad coro nā. hec pe. da. Utile etiā ſcīs eſt vt d̓t be da temptationū flāmis exaīnari vel tē ptari. qꝛ ſi fortes fuerūt apꝑeant. vel cognita ꝑ temptatōes ſua infirmitate fortiores fieri diſcāt. ⁊ ſic cū ꝓbati fu erint accipiant coronam vite. hec beda X. Et notanduꝫ ꝙ quanto quis Liber .II. Diſt. III. Ca. VI. ſeruētius reſiſtit temptationibꝰ tanto validius a maligno ſpiritu impugna tur. ſed quāto plures ſunt pugne tem ptationū. tanto ſunt copioſiores coro ne vincentiū. Unde d̓t beatus ambro. qͣꝫto plura certamina tanto precelſior virtutū corona. Un̄ ⁊ iohānes abbas montis ſina i in tractatu de. xxx. gradi bus ſic d̓t. Aīa que ē ſine pigritia ꝯtra ſeip̄aꝫ demones excitat multiplicatis ꝟo prelijs multiplicate ſunt ⁊ corone. qui non plagatus eſt ab īpugnatoribꝰ penitus nō coronabit̉. Et gloſa ſuꝑ eo dem tractatu ibidē ſic d̓t. Qui em̄ vice rit deōnes ꝑcutientes ⁊ plagātes eis reſiſtendo. licet plaget̉ coronabit̉. pla gas nāqꝫ ſuſcipit qͥ tēptat̉ ⁊ plagas re tribuit. qui tēptatione potenter īpug nat ⁊ repellit qui ꝟo ꝯſentit nō tm̄ pla gat̉ ſed morit̉. ⁊ ideo nō coronat̉. qui ꝟo nō ꝯſentit ex virili reſiſtētia plaga tur quidē ſꝫ ꝓpter anguſtias ⁊ labores quas ſuſtinet coronabit̉. hec glo. A Et qͣꝫuis ſuꝑius ſit dictuꝫ ꝙ tria ſint q̄ hoīem ſpāliter impugnant. viꝫ diabo lus mūdus ⁊ caro. tn̄ ⁊ plures poſſent aſſignari. que nos īpugnant licet ſin gularis intētio ſit diuerſa viꝫ iſta ſep tem. deus. ꝓximus. diabolus. md̓us caro. hō ſeip̄m. ⁊ oꝑa ꝟtuoſa. deus im pugnando tēptat vt ꝑficiat. ꝓximus vt noceat. homo ſeipſum vt ſibi ſatiſſa ciat. bona oꝑa vt homo ꝓficiat. de tri bus primis d̓t beatus greg. Alia a deo alia a proximo alia ab aduerſo ſuſtine mus. de ſeqn̄tibꝰ tribꝰ d̓t beatus bern̄. Impulſator hoīs eſt mundus caro hō ipſe Bonū ꝟo opus eſt qd̓ etiā nos im pugnat ꝑ ſuā difficultateꝫ. Prīo nos deus impugnat aliquando in rebꝰ per earum ſubtractionē. aliquando in cor pore caſtigando nos ꝑ infirmitatē. ali qn̄ in aīa ꝑgratie ſubtractioneꝫ vt ad celeſtia deſideranda nos inuitet. Secundo ꝓximus nos impugnat in ted nos ſpoliando vel famā denigrand le corpus vulnerando ⁊ quibuſlibet alꝰ iniurijs nos grauando. Tercio diabꝰ lus nos impugnat ꝑ prauas ſuageſꝰ nes ⁊ malas īmiſſiones Un̄ d̓t beti Ille callidiſſimus ſerpens. cui nuliū ſtudiū aliud niſi fundere ſanguinē aa rum hic eſt qui iugiter machinat ina lum venenatis ſuggeſtionibꝰ ſuffſatu licitos motus in flammā. nā mille ſ cendi artibꝰ corda hoīm tēptare no ceſſat. Quarto mūdus nos impudnꝰꝰ ante ⁊ retro a dextris ⁊ a ſiniſtris ſel bus noſtris exterioribꝰ ſuas offetel vanitates Un̄ beatus bern̄. Quot mū dus hꝫ oblectamēta. tot vir iuſtus ẜ tit̉ temptamenta. dicit etiā nobis ſ ſapīe venite fruamur bonis q̄ ſunt at Quinto īpugnat nos caro nr̄a ditē nobis illud ſapīe. Uenite vino p̄ciolꝰ ⁊ vnguento nos īpleamus Et beaoꝰ bern̄ de eodē noſip̄i geſtamus ſaques nr̄m vbiqꝫ circūferimus īimicū caliꝰ hanc loquor de pctō genito Sexto ſ pugnat hō ſeip̄m qn̄ ex vehementi lel ptatione ꝟtus iā eſt in delibetatione ꝰ dandi ꝯſenſum Un̄ d̓t beatus berm li mirari vſqꝫ adeo hō impulſor ettiꝰ ip̄ius ⁊ ſuimet p̄cipitator vt nō ſ dꝰ in altero forinidet. ſi ipſe ſolus aꝰ ip̄o manus ꝯtineat manū tuā dico ſenſum tuū. hūc ſolū ꝯtineas ⁊ imi natio nō nocebit. Septimo īpusꝰ nos oꝑa ꝟtuoſa que ex vitiata natu primoꝝ parentum non delectat de oēm em̄ vtutem ⁊ omne bonū dinieꝰ ter facimus niſi ꝑꝯtinuam aſſueſadꝰ nem ip̄aꝝ oꝑatio tranſeat in affeciuꝰ de modo aūt vincēdi vt vincamus. qꝫ vt vtar verbis beati bern̄. dicemꝰ Qui ſumus nos aut que fortitudo ſꝰ vt tam multis tēptatōnibꝰ reſiſiete leamus. ſed videntes de fectū nolttdꝰ Liber .II. Diſt. III. Ca. VII. putis orationibꝰ ad eius mīam ꝯfugi mmus. Sciendū tn̄ ꝙ deū vincimus fi rus flagella fine murmure ſufferamꝰ Scd̓o ꝓximū vīcimus ſi iniurijs fati bati malū ꝓ malo nō reddamus. Ter o dyabolū vincimus. ſi ꝑſuaſionibꝰ cius per fortē reſiſtentiā aditū denega ms Quarto mūdū vincimus ſi lumē ete fidei teneamus Qui eī ꝑfecte cre dit deū ⁊ futurā vitā. mundū iſtū ꝑui teſidit̉. Quinto carnē vincimus ſi du rs laboribus eius defideria exhauri ms. dicente apl̓o. Si ſpū fcā carnis ſortificaueritis viuetis Sexto noſip ds pincimus ſi ꝓprie volūtati renūciā te dine polūtati nos ꝑ oīa ꝯformamꝰ ep̄timo bōa oꝑa vincimus ſi ex fre ſti aſſuefactōe ipſa trahamus in af ctu. Dein̄ ſequit̉ de cumulo p̄mioꝝ. ſui p̄dicta oīa vicerit qͥd ⁊ quantū deū de p̄mio ex hoc ꝯſeqͣtur Sūt ſeptē premia in apoca. poſita. q̄ vi D iſtis ſunt p̄miſſa. Primo de vi ia qͥ deū vincimus d̓r in apoc̄. Qui ctit dabo ei ſed̓re mecū in throno co. vt ſicut ꝑ flagella videbar aduer ꝑ intimā vnionē d̓r mecū ꝑpetuo ſati. Scd̓o vincētibꝰ ꝓxīos ꝓmit temiſſio oīm pctōꝝ cū d̓r ibidē. qui cecit peſtibꝰ albis induet̉. Un̄ dn̄s Si dīſeritis hoībꝰ pctā eorū .ſ. nō dentes malū ꝓ malo. dimittet vo pe celeſtis pctā veſtra. dimiſſis aūt etris telinquim̄ dealbati. Tercio vin tibꝰ dyabolū ꝓmittit̉ ꝑticipatō bo bim que dn̄s meruit in ſua paſſi e Un̄ in apoca. vincenti dabo ede ſigno vite qd̓ eſt crux xp̄i. in qͣ pe naſt vita nr̄a. ⁊ eſt ꝯueniēs ꝓmiſſio nnū eſt vt qͥ ꝑvirtutē xp̄i ac crucis paſſionis eius. omnibꝰ ꝑſuaſionibꝰ aboli viriliter reſiſtit. fructus etiaꝫ ancipet ineternū. Quarto vincentibꝰ iū ꝓmittit̉ eterne dānatōnis eua ſio. Un̄ iteꝝ in apoca. Qui vicerit nō ledet̉ a morte ſcd̓a. hoc eſt nō dānabit̉ in inferno. Cū autē duplex ſit mors. culpe ⁊ pene. mortē culpe ꝑ pctā mor talia incurrimus. mors ꝟo pene eſt dā natio q̄ eſt mors ſcd̓a. Quinto vincen tibꝰ carnē ꝓpriā ꝓmittit̉ ſpūalis ꝯſola tio. Un̄ ibidē in apoca. vincēti dabo manna abſcōditū. qd̓ nemo ſcit niſi qͥ accipit. dignū quippe eſt vt qui ꝓpt̓ deū dulcedinē carnis reſpuit. d̓ine ꝯſolati onis dulcedīe ꝯſolet̉ Sexto vincētibꝰ ſemetipſos ꝓmittit̉ tam pn̄tis vite qͣꝫ future ſublimatio ſingularis Un̄ in a poca. Qui vicerit ſeip̄m faciā illū co lumnā in templo meo. ⁊ eſt digna ꝓ miſſio. nā ſicut oī victoria maior eſt il la qͣ homo ſe totū vincit intus ⁊ extra. dicente ſapiente. qui dn̄at̉ aīo ſuo for tior eſt expugnatore vrbiū. ita talibus maius p̄miū ꝓmittit̉ vt in via hac ce teris p̄ferant̉ ⁊ in patria gl̓ioſius ſub liment̉. Septimo vincentibꝰ hoc eſt ī bonis oꝑbꝰ laborantibꝰ ꝓmittit̉ oīm predictoꝝ tam pn̄tium qͣꝫ futuroꝝ co pioſa p̄miatio. Un̄ ꝯcludit̉ in apoca. Qui vicerit poſſidebit hec ⁊ ero illi d̓s ⁊ ipſe mihi erit filius. q. d. Qui de p̄ dictis vnū vicerit vnū premiū hēbit. qui aūt oīa vicerit oīa p̄mia habebit. ⁊ ea cū deo manens in eternum poſſi Filius debit. Cire deſidero qͣre deus electos ſuos ꝑmittit diuerſis temptatio nibꝰ ⁊ tribulationibꝰ in hoc md̓o tem ptari ⁊ tribulari. vtꝝ ſit ſalubre temꝑ tationes ſufferre. Capl̓m VII. Pater B Cire debes qd̓ ( ſuſtinere tēptatōes atqꝫ eis re ſiſtere ſalubre ē. nā multa bona ꝯſeqͥt̉ hō ex ſufferentia tēptationū. qꝛ ipſe ꝑ tribulatōes ⁊ tēptatōes ꝓba vuxE. j. Diſt. III. Ca. VII. Liber .II. gat̉ exercitat̉ erudit̉ ⁊ hūiliat̉. ꝓbatur aūt qꝛ qͥcquid durare dꝫ diuꝓbari ſo let ſi durabile ſit ⁊ oē nobile ⁊ caꝝ ꝓba tur ſi valeat ſicut dꝫ. ita ꝟtus hoīs bo ni q̄ nobiliſſima ē ⁊ q̄ in ꝑpetuū dura re dꝫ. temptatōe ꝓbat̉. ſi ꝯſtās ſit ⁊ d̓s ꝓbat amicos ſuos aduerſitate ſi fideli ter in ip̄a ꝑſeuerauerīt. Un̄ d̓t ſapiēs Uaſa figuli ꝓbat fornax ⁊ hoīes iuſioſ tēptatio tribulatōis Et thobie d̓r Ꝙ acceptus eras deo nccē erat vt tēptatō ꝓbaret te. Purgat̉ etiā hō a pctīs per tribulatiōem tēptationis vt dignus fi at glorie celeſtis celeri introitu. ne poſt mortē īdigeat grauius ⁊ diutius pur gari. Un̄ in apocal̓. d̓r Ego quos amo arguo ⁊ caſtigo Purgat̉ etiā hō vt ma ioris gr̄e capax fiat. ſicut vitꝝ obſcurū tergit̉ vt āplioris luminis ſit capax. ex ercitat̉ etiā hō ꝑ tēptationes. vt agili or ⁊ ꝓmptior fiat ad oꝑa iuſticie ⁊ ꝟtu tum exercitia qꝛ in ſtatu ꝯſolationis ſo la qͥes mētis ⁊ ſtudiū deuotōis videba tur ei ſufficere ad ſūmā ꝑfectionē. que iō ei ad tꝑs ſubtrahit̉ vt diſcat in alijs ꝟtutuꝫ ſtudijs exerceri. nā religioſus nō tm̄ in qͥete deuotōis ⁊ dulcedīe cō ſolatōis ſpūalis ſed etiā in labore cer taminis ⁊ exercitio bone actionis q̄re re dꝫ ſtudiū ꝑfectōis ⁊ merēdi occaſi onē. Erudit̉ gͦ hō tēptationibꝰ vt non imitat̉ tm̄ exꝑientijs ꝯſolationū ſꝫ fi duciā hēat ad deū. nā ſicut qͥdā rudes in via dei qͥ ſtatī ſubtrahi ſibi ſentiunt ꝯſolatōis exꝑiētiam aīo ꝯcidūt credē tes a ſe deū eē auerſum ꝑ grāꝫ. vult āt dn̄s erudire nos ꝑ ſubtractōeꝫ ꝯſolati onis ⁊ inniti ꝟitati ſcripture ⁊ fidei po tius qͣꝫ nr̄e qͣlicūqꝫ exꝑiētie qꝛ fid̓s nō hēret meritū ſi in ſola exꝑientia ꝯſiſte ret ⁊ ſpes ſi iā teneret̉ exꝑiētia ſpes nō eēt. ꝑ patīam aūt in ꝯſolatōm ſcriptu raꝝ potius qͣꝫ ꝑ exꝑientiā ſpem hēam⁊ credentes deū nūqͣꝫ auerti a nobis per grām. qͣꝫdiu volūtas nr̄a a deo non e auerſa ꝑꝯſenſū pctī. vel torpore nee gentie. ¶ Hec eī ſunt ꝟa teſtimoſi gratie dei iuſticia in voluntate ⁊ oa one. ⁊ veritas dei ẜm ꝓmiſſiones ſace ſcripture que ꝓmittit nobis vita et e nā ſi mādata eius obſeruemus. gͦ diffidere quicūqꝫ es religioſus ni latio interne dulcedinis tibi ſubttabꝰ tur qͣſi d̓s detelinqͣt te vel bonā oꝑa ius nō ſint accepta ei ſꝫ reuertere ad iſſa e ſtimonia ⁊ ꝯſolare in ip̄is .ſ. vt ꝯn̄das ꝟitati dei qͣꝫdiu tu nō diſcēdis ab eoꝝ aſſenſum p̄uaricatōis mādatōꝝ eiu ꝙ ip̄e nō derelinqͥt te ꝑ ꝓpiciatōeꝫ ſꝰ nō em̄ eligimus eū ſꝫ elegit nos. ti or dilexit nos ⁊ nō deſerit ſe nō deſo tes q̄ etiā dilexit nos nōdū exiſtemeꝰ ei ꝑ pctm̄. D Dein̄ elegit ⁊ diſer nō ꝓpter nos ſꝫ ꝓpter ſeip̄m ex ſolabꝰ nitate ſua ⁊ ꝓpter hoc etiā ẜuabit̉ no hūiliat etiā nos d̓s ꝑ tēptationē ttib lationis. vt agnoſcamus qͥd ſimus nobis ne extollam̄ de eo qd̓ a deo ad pimus De ip̄is etiā bonis humiluai videntes ꝙ nr̄a nō ſunt ſed dei qͥ d qͣꝫtū voluit dedit nobis ex gͦr̄a ſua no ex meritis nr̄is E Et notandum ⁊ maxīe ꝓpter elatiōeꝫ mētis ſolet dꝰhꝰ mittere diabolū tēptare hoīes. ficiuꝰ mittit non vt interimat ſꝫ vt etudla hūiliet. De quo beatus gre. ij. mo. ſic d̓t. Plerūqꝫ dū ꝟtutū fructus ſed de reddimus dū ꝯtinua ꝓſperitale ʰ lemus aliquātulū mēs erigit̉ vt̓a lᵇ ſa exiſtere bona q̄ hꝫ arbitret̉. qͦ mꝰ rū bona ātiquus hoſtis malicioſeꝯtꝰ ctare appetit. ſꝫ hoc d̓s nō niſi ſibi te te in bonis qͥbꝰ gaudebat ꝯcutit inꝰ ne ꝑmittit vt dū mēs tēptatōe f ſi mitatis ſue debilitate ꝯgnita ī ſpe ad iutorij robuſtius ſolidet̉ Fitqꝫ mꝰ diſpenſatōe pietatis vt vn̄ malisꝰ hoſtis cor tēptat vt interimat. in m Liber Diſt. III. Ca. VII. .II. ticors conditor hoc erudiat vt viuat. Qui etiā ſi ꝟtutes mentis plerūqꝫ tur bat. eoip̄o foris qͥ reſiſtēte deo vſqꝫ ad tteritū bōꝝ corda n̄ vulnerat. qͥppe ꝯͣ il ſa ſeuite ꝑmittit̉ quantū nccē eſt vt tē ptationibꝰ erudita ſolident̉. ne ea q̄ a dūt bōa ſuis viribꝰ tribuāt. ne in ſecu titatis torpore ſe deſerāt ⁊ a formidīs accinctōe diſſoluāt. ſed ad ꝓfectus ſui tuſtodiā tāto ſolertius inuigilēt. qͣꝫto ſed aduerſariū ſtare in acie tēptatōnū eidet. hec gre. Sepe nāqꝫ dū viri iuſti alus in ꝟtutibꝰ ꝓficit. ex illo ꝓfecu rcī tudīs quadā vana gl̓a tangit̉ ⁊ ī tumo ēpprie p̄ſumptōnis eleuat̉. ſꝫ ꝯditor ſt ſubleuatū in ꝓſꝑis aīm ſubita ꝯcu rteptatōe ꝑmittit. vt ſuā infirmitatē a ſocheriꝰ agnoſcat ⁊ de ꝟtutibꝰ hītis no p̄ſumat. Qd̓ bea. gre. xxvj. mor̄. tā bit̉ nc di. Sepe dū viri iuſti aīus in ip a intentōis arce ꝯſiſtit. dū ab oī muta pilitatis ſꝑſione ſe colligit. dū quicqͥd in ſe ſuꝑflue abhorit̉ p̄mit. ipſa ſue rcī tudis gl̓a tangit̉ ⁊ in tumorē ꝓprie pre ſamptōis eleuat̉. qꝛ eī magna agit qͣꝫ ais de ſe huīlia ſentiat. ſcit tn̄ magna Snē qͥ agit. nā ſi magna eē neſcit. ea ꝓ tuidubio mīme cuſtodit. q̄ dū cuſtodi tenegligit aut in eis minus ꝓficit aut a funditus aīttit. duꝫ gͦ nr̄a oꝑa ſcire ſece eſt vt cuſtodiamus. ex ipſa eoruꝫ cia elatōnis aditus pādit̉ ⁊ ad oꝑan scor culpe manus admittit̉ q̄ a vaſtā ctapiat. mira aūt diſpenſatōe agit̉ vt Adſtor nr̄ ſubleuatū ꝓſꝑis aīm ſubito ꝯtutī tēptatōe ꝑmittat. qͣtenus ſemer bm in infirmitate verius videat. ⁊ ab oquē de ꝟtutibꝰ p̄ſumpſerat iā de ſe ct ip̄ſo melior elatōis faſtu deſcēdat Anl etiā ꝑ heliud̓r. depone magnitudi re luā abſꝫ tribulatōe ⁊ oēs robuſtos detitudine. Robuſti q̄ppe ſunt motuſ dedis cū nulla niſi q̄ ꝟtutis ſunt ſenti ant ſed magnitudinē ⁊ robuſtos motꝰ deponimus qn̄ pulſante vitō cogimur penſare qd̓ ſumus. robuſtos motus de ponimus qn̄ nō iā ꝟtute attollimur ſꝫ in culpa ꝯſentiendo obrui de ipſa qͣ qͣ timur infirmitate formidamus Multū nāqꝫ de ſe ꝯfidit qn̄ ſibi adhuc vires ſuppetere ꝯſpicit. iā ſibi fiduciā ſanitatis arrogat. iā ſe ydoneū etiā ad cūcta ꝟtutū culmina q̄ ſola cogitatiōe ꝯceꝑat putat. ſꝫ cū hūc tēptatio ſubi to ſuborta trāſuerberat eas q̄ nate de ꝟ tutibꝰ fuerāt elatas cogitatōs funditꝰ turbat qͣi ſecurā vrbē inopīatus hoſtis ingredit̉ ⁊ repētino gladio ſuꝑboꝝ ci uiū colla feriunt̉. nihil gͦ tūc niſi ꝯtinu us luctus agit̉ dū capta vrbs aī ⁊ mag natoꝝ ſuoꝝ gl̓a cede interueniēte vacu at̄ Un̄ nūc dr. depōe magnitudinē tuā ac ſi aꝑte diceret̉. Oē qd̓ intrinſecus de bona actōe intumueras reprime. ⁊ cordis motus quos ex rcō opere robu ſtos hūeras depone. qꝛ ipſa iā aduerſi tatis tēptatōe ꝯſideras q̄ fruſtra prius de te magna elatus eſtīabas. q̄ viꝫ ma gnitudo idcirco abſqꝫ tribulatōe depo nēda d̓r. qꝛ nimiꝝ cū tēptatōe humili tas ꝓficit. ꝓſꝑa ē ipſa aduerſitas que mentē ab elatōe cuſtodit ſꝫ tn̄ ſine ma gna tribulatōe nō agit̉. cū tranquilla mēs irruēte tēptatōe qͣi repētino hoſte turbat̉. ip̄a nāqꝫ tēptatōis aduerſitaſ dū ſe mēti inſerit. qͣſdā in illa tn̄bras gignit. eāqꝫ obſcuritatis ſue amaritu dine turbat. q̄ apd̓ ſe dudū dulcedine ꝟtutū irradiāte claruerat. vn̄ ⁊ aperte ſubd̓r. Ne ꝓtrahas noctē vt aſcēdant ppl̓i. ꝓ eis qͥppe nox ꝓtrahit̉. cū ſubor ta de tēptatōe triſticia ꝯſolatiōe ꝯcita nō finit̉. nā dū mēs poſita in tēptatōe ꝯſiderat ꝙ a ꝟtutis ſue priſtina ſolidi tate repellit̉ ſuꝑductis meroribꝰ qͣſi qͥ buſdā tn̄bris cecat̉. atꝫ oī luce gaudij eius ocl̓s claudit̉ dū ſollicite trepidat ne hoc qd̓ deeſſe dudū ceꝑat funditus E. ij. Liber .II. Diſt. III. Ca. VII. iber amittat mō tranqͥllitatē ſuā. qꝛ ꝑdidit dolꝫ mō ne vſqꝫ ad praua oꝑa corruat ꝑtimeſcit mō in quo culmine ſteterat. meminit mō in quo vitioꝝ ꝓfūdo iace at ꝑ delectatōeꝫ attēdat mō ad r̄ſume das vires ſe reꝑat. mō ſe eas poſſe reſu mere qͣſi victus iā fructuſqꝫ deſꝑat Cū qꝫ ad dictā mētē multiplices cogitati ones ꝓdeūt hāc qͣſi in nocte ppl̓i ꝯſui gētes p̄mūt. quos nimiꝝ ppl̓s ne ꝑ ſe ſꝫ d̓ine ꝓtectōis auxiliū ꝓpheta ſubigere ſe poſſe p̄ſūpſerat cū dicebat. ꝓtector meus ⁊ in ip̄o ſperabo ſubijciēs ppl̓os ſub me Sanctis qͥppe mētibꝰ ppl̓i ſub gunt̉. cū ab eis ꝑ diſtricte ſeueritatis pn̄tiū cogitatōes ſtulte diſſiliūt. vt nō abrupta fantaſmatū rapiāt ſꝫ rōni ſub dite a corde hūil̓r ꝯqͥeſcāt. hec gre. G Et ſciēdū ꝙ donū ſpūſſancti qͣꝫuis tri buat̉ hoībꝰ ad aīe ꝓfectū. tn̄ cuꝫ aliqͥs incipit de hoc īminēte p̄ſumere hec ea dē gr̄a vtiliter ſibi ſubtrahit̉ ac tēptat̉ vt p̄ſumēti de ſe qͣꝫtū in ſe infirmet̉ on̄ dat̉. tūc eī ꝟe recognoſcimus bōa nr̄a vn̄ ſint. q̄ hec qͣi amittēdo ſentimus qꝛ a nobis ẜuari nō pn̄t. De hoc greg. ij. moral̓. ſic d̓t. Donū qͥppe ſpūs vt men tē ꝯtra ſingula queqꝫ tēptamēta erudi at̄ in ſeptē ꝟtutibꝰ tꝑat vt ꝯͣ ſtulticiaꝫ ſapīam. ꝯͣ ebetud inē intellectū. ꝯͣ p̄ci pitatiōeꝫ ꝯſiliū. ꝯͣ timorē det fortitudi nē. ꝯͣ ignorantiā ſcīam. ꝯͣ duritiā pie tatē. ꝯͣ ſuꝑbiā det timorē. Sꝫ nōnūqꝫ dū mēs nr̄a tāti muneris plenitud ine atqꝫ vbertate fulcit̉ ſi ꝯtinua ī his ſecu ritate ꝑfruit̉ a quo ſibi hec ſint obliuiſ cit̉ ſeqꝫ a ſe putat hr̄e qd̓ nunqͣꝫ ſibi ab eſſe ꝯſiderat. vn̄ fit vt aliqn̄ ſe hec eadē gr̄a vtiliter ſubtrahat. ⁊ p̄ſumenti vt inqͣntū in ſe īfirmet̉ on̄dat. tūc em̄ ꝟe cognoſcimus bona nr̄a vn̄ ſint. qn̄ hec qͣſi amittēdo ſentimus. qꝛ a nobis ẜua ri nō pn̄t. ad hoc itaqꝫ intimāde hūili tatis magiſteriū fit plerūqꝫ. vt irruēte articulo tēptatōis tāta ſtulticia ntam feriat. vt ꝑturbata mēs qͣliter mal im nētibꝰ obuiet vel ꝯͣ tēptatōem quo ſey paret ignorat. ſꝫ hac ipſa ſtulticia prꝰ dēter erudit̉. qꝛ vn̄ ad momētū deſ eo poſtverius quo ⁊ hūilius ſapit ⁊ ſꝰ pientia vn̄ qͣſi amittit̉ in̄ certius poſ det̉. aliqn̄ dū ſublīa ītelligēdo in eſat one ſe aīmus erigit. in rebꝰ imis ⁊ vl ribꝰ graui ebetudīe pigreſcit vt repel cc̄ ſibi ima clauſa videat qͥ ꝑuix ſuma penetrabat ſꝫ ⁊ hec ip̄a ebetudo intelle ctū nobis dū ſubtrahit ẜuat qꝛ dū ad momētū cor hūiliat verius ad ſubiu intelligenda ꝯfirmat. Aliqn̄ dū cūdi nos agere ꝯſiliū grauitate gaudemus pulſante cē emergētis articulo. p̄cip tatōe ſubita rapim̄ ⁊ q̄ nos ſꝑ diſponꝰ vixiſſe credimus. repēte ītima ꝯfunoꝰ vaſtam̄. ſꝫ tn̄ eiuſdē eruditōe ꝯfundꝰꝰ diſcimus. ne nr̄is viribꝰ nr̄a ꝯſilia ſn buamus. ac tāto maturius ad graua tē reſtringim̄. qͣꝫto ad hāc qͣſi aminꝰ redimus Aliqn̄ dū mēs fortiter aduo ſa ꝯtēnit. ſubortis aduerſitatis euetis. hāc metus vehemēs ꝑcutit. ſꝫ ꝑ hūc to cuſſa diſcit cui turbat̉ ꝙ in qͥbuſſda ſo titer ſtetit. ⁊ tāto poſt validius formꝰ dinē retinet. quāto hāc irruēte ſor dine ſibi iaꝫ qͣſi elapſam videt eiia dū magna nos ſcire gaudemus tere te ignorātie cecitate torpeſcimus. ſe quo ignorātia mētiſoculus ad mobꝰ tū claudit̉ eo poſt ad ſcīam ꝟius al vt nimiꝝ flagello ſue cecitatis erudꝰ ſciat ip̄m a quo hēat Aliqn̄ dū reſ ſe cūcta diſponimus dū pietatis vie ra plene nos ht̄e gratulam̄ qͣdā mneiꝰ duricia irruēte ꝑcutim̄ ſꝫ qͣſi obdutꝰ cognoſcimus. cui pietatis ꝟſus t er cta recipit̉. dū qͣſi amiſſa āplius al tur Aliqn̄ dū ſubiectū ſe d̓ine forma aīmus gaudet repente ſuꝑbia tepio rigeſcit. ſed tn̄ valde mox times. ti. Liber .II. Diſt. III. Ca. VII. ſſſet ad humilitatē. ſe iteꝝ feſtinus in rectit. ⁊ tanto hāc ſolidiꝰ recipit qͣꝫto cius ꝟtutis pondus qͣi amittendo pēſa ait Mira hoc nobiſcū diſpēſatōe agit̉ et̓ mēs nr̄a culpe qn̄qꝫ pulſatōe feriat̉ ſa eē ſe magnaꝝ viriū crederet. ſi nul ſū vͥn̄qͣꝫ earūdē viriū defectū intra mē tis archana ſentiret. ſꝫ dū tēptatōe ir tuēte qͣtit̉ ⁊ qͣivltra qͣꝫ ſufficit fatigat̉ ciꝯ hoſtis ſui inſidias munimentū hu militatis on̄dit̉ ⁊ vn̄ ſe ꝑtimeſcit ener ſret vel enormiter cadere. ind̓ accipit ſbrtitet ſtare. tēptatus āt n̄ ſolū vires ⁊quo accipit diſcit. ſꝫ qͣꝫta eas vigilā ſia ẜuet intelliget. hec gre. H S cocꝯſiderādū eſt ꝙ nōnunqͣꝫ iuſti viri no ſolū tēptant̉ ꝑvitia. ſꝫ etiaꝫ flagell altigant̉. cū aūt tēptant̉ vitijs pia di enſatōe ꝯditoris agit̉ ne de ꝟtutibꝰ ī ſbo ꝓficiūt extollāt̉. cū ꝟo flagellis at cetunt̉ admonent̉ ne md̓o blādiēte ſe pacant̉. dū illos vitiā tēptant ꝓficien tes in eis ꝟtutes huīliāt. Flagella dū nos tēptant ſurgētes in corde huius noī poluptates extirpāt. ꝑ illa reſtrin bint ne intrīſecus extollant̉. ꝑ iſta ꝯpͥ nunt̉ ne qͥd extrīſecus appetāt Iſta tā bit gͣre. xxiij. mot̄. ſic di. Aliqn̄ poſt ꝓͣ ciū dtutū nō ſolū tēptant vitia. ſed ⁊ geſla caſtigāt. cū aūt tēptam̄ vitijs pia diſpenſatōe nobiſcū agit̉ ne his ꝟ atibꝰ qͥbꝰ ꝓficimꝰ extollam̄. cū flagel eatterim̄ malis increꝑantibꝰ admo nūt ne md̓o blādiente ſeducamur. ra dū nos tēptant ꝓficientes in no As htūtes cauſant. flagella dū nos tē prant ſurgētes in corde hꝰ md̓i volup rres eradicant. ꝑtēptantia vitia diſci ms qͥd de nobis ꝑ feriētia flagella co mnoſcimus qͥd de md̓o fugiamus. ꝑ il ⁊ teſtringim̄ ne intrinſecus extollam̄ a ſta ꝯprimimur ne qͥd extrīſecus ap relamus In hac gͣ vita dū ſumus ⁊ fla deſt atteri ⁊ aliqn̄ vitijs tēptari nccē ē Siue em̄ in laboribꝰ flagelloꝝ ſiue in certa īne vitioꝝ nō ſolū nobis nr̄a infir mitas īnoteſcit. ſꝫ etiā in qͣꝫta ꝟtute ꝓ fecerimus agͦſcimus. neō em̄ vires ſu as in pace ꝯgͦſcit. ſi em̄ bella deſunt ꝟtu tū exꝑimēta nō ꝓdeūt Improuidus ē miles qͥ fortē ſe in pace gl̓iat̉. neō qͥp pe qͣꝫtū ꝓfecerit niſi īter aduerſa ꝯgno ſcit. cū em̄ aſſunt ꝓſꝑa cerni viriū docu mēta nō pn̄t. vn̄ ſcriptū ē. In die mā dauit dn̄s mīaꝫ ſuā ⁊ nocte cāticū eiꝰ decl̓auit. qꝛ viꝫ vnuſqͥſqꝫ ſuꝑn doni in tranqͥllitate grām quietis ꝑcipit. ſꝫ qͣꝫ tū ꝑcepit ī aduerſitate ꝑturbatōis on̄t Pr̄nis igr̄ ferim̄ correptionibꝰ ⁊ qͣꝫtuꝫ ꝓficimus agͦſcamus Un̄ ꝑ heliu d̓r. ap ꝓpinqͣuit corruptōi aīa eiꝰ ⁊ vita illiuſ mortiferis Tēptati igr̄ vniuſcuiuſꝫ iu ſti aīa corruptōi a ꝓpinqͣre d̓r qn̄ eā ne ꝟtus poſſit extollere ꝑflagella ꝯpellit̉ qͥd ſit ex ꝓpria infirmitate ſentire. cor ruptōi vicꝫ appropinqͣt. qꝛ ex ſuis ſe vi ribꝰ ꝑditōni ꝓxim n̄ ignorat ⁊ hoc qd̓ a ꝑditōe lōge eſt nō ſibi ſꝫ dn̄o tribuat Appropinqͣt ꝟo mortiſeris qꝛ in infir mitate carnis ꝓximū ſe pctīs morteꝫ inferētibꝰ reſpic̄. a qͥbꝰ dino mūere tā to magis lōge fit. qͣꝫto ſe eis ꝓximū ex ſuis meritis dep̄hendit Corruptioni gͦ vel mortiferis appropinqͣre eſt ꝯſidera ta infirmitate hūanitatis ſue pctōrē ſe ex ſuis meritis cernere. atqꝫ apd̓ ſe ar rogātiā ex ꝓprijs viribꝰ nō hr̄e Quid em̄ ſumus ſi ꝯditoris nr̄i ꝓtectōe deſe ramur. q̄ nimiꝝ ꝓtectio nunqͣꝫ nccāria credit̉ ſi ſꝑ habeat̉. ſed vtil̓r plerumqꝫ ſubtrahit̉ vt ſibimet ipſi hō qͣſi ſine il la nihil ſit on̄dit̉ Manus igr̄ dei aliqn̄ nobis ꝑ aduerſa inſinuat. q̄ etiā neſci entes nos in ꝓſꝑis portat. qꝛ deſtituti dū cadere incipimus ⁊ tn̄ adiuti reti nem̄. ⁊ doctrina ſit ꝙ in lapſutrepida mus ⁊ cuſtodia ꝙ in ſtatu ꝑmaēmus. nemo gͦ ſe alicuius ꝟtutis eſtimet etiā E. iij. Diſt. III. Ca. VII. Liber .II. Liber .II. cū qͥd fortiter quē ſi d̓ina ꝓtectio deſe rat ibi repente eneruiter obruit̉. vbi ſe valēter ſtare gl̓iabat̉. qꝛ vnūquēqꝫ ele ctū ſuū d̓ina gr̄a tūc magna erudiendo cuſtodit cū qͣſi ꝑcutiēs deſerit. d̓r recte Appropinqͣuit aīa corruptōi eius ⁊ vi ta illius mortiferis vt quo ſe ꝟbꝰ vici nū morti ꝑ aduerſa ꝯſiderat eo in cun ctis q̄ fortiter erigit ad d̓ine ſpei muni mē fugiēs ſolidius viuat. hec gre. I Notandū ꝙ oīpotens d̓s qͥbuſdā dat maiora dona ꝟtutū. q̄dā ꝟo eis mīora negat. dat etiā forritudinē ad reſiſten dū ⁊ ſuꝑandū maiora vitia. ⁊ q̄dā mi nora q̄ tn̄ nō valde noceāt remanere ꝑ mittit vt ſꝑ aīmus eoꝝ hēat vn̄ ſe rep̄ hendat ⁊ in illis q̄ agere p̄ualet nō ſe ex tollet. ſꝫ potius hūiliet De hoc d̓t gre. iiij. moral̓. ſic. dū mēs ꝯͣ hoſtē accīgit̉ q̄ alia vitia ſubigit alijs reluctat̉ aliqn̄ de culpa qd̓ tn̄ valde nō nocet remane re ꝑmittit̉ ⁊ ſepe mēs q̄ aduerſa multa ⁊ fortia minimū qͣꝫuis magna intētio ne inuigilet nō expugnat. qd̓ d̓ina diſ penſatōe viriū agit̉. qd̓ ex oī ꝑte ꝟtu tibꝰ ſplēdens elatiōe ſubleuet̉ ⁊ dū in ſe ꝑuū qͥd rep̄henſibile videt ſꝫ tn̄ hoc ſubigere nō valet. nequaqͣꝫ ſibi auctori tatē tribuat in his q̄ ſubigere fortiter valet Un̄ bn̄ d̓r obſcurent̉ ſtelle caligi ne eius Stelle caligīe qͥppe hꝰ noctis tenebrāt̉ qn̄ ⁊ hi qͥ magis ſplēdent ad huc de obſcuritate culpe aliqͥd reniten tes ſuſtinēt. vt iā magna vite claritate luceāt. ⁊ tn̄ adhuc noctis reliqͥas no lētes trahāt qd̓ ad hoc ſicut dictū eſt a git̉. vt mens ꝓficiēs ad ꝟtutē iuſticie ſue melius in firmitate roboret̉ ⁊ inde ꝟius in bonis luceat vn̄ etiā nolentem praua rep̄henſibilia hūiliter obſcurent Un̄ ⁊ bn̄ cū in iſrahelitico ppl̓o ꝑcepta ꝓmiſſiōis terra ꝑtiret̉ effraim tribui. chanāeus gētil̓ ppl̓s nō occiſus factus tributarius d̓r. ſicut ſcriptū ē. hītauit chananeus ī medio effra ī tributarius Quid eī chananeus gētil̓ viꝫ ppl̓s ii vitiū fidel̓ ſigͥficat̉ ⁊ ſepe ī magnis vti tibꝰ terrā ꝓmiſſiōis īgredim̄. qꝛ ſepe r time de eternitate roboram̄ ſꝫ dū ſtet cta ſublimia vitia q̄dā ꝑua retinemo qͣſi chananeū viuere ī terra nr̄a ꝯcedꝰ mus. q̄ qn̄ tributar ius efficit̉ qꝛ hoc ſuꝫ vitiū qd̓ ſubigere nō poſſumus at vſū nr̄e vtilitatis hūiliter retorqͥmūr vt eo mēs de ſe ⁊ ī ſūmis hūilia ſetia quo ſuis viribꝰ ⁊ ꝑua q̄ appetit ſi ip̄ſs nat Un̄ bn̄ rurſū ſc̄ptū ē he ſunt geſeꝰ qͣs dn̄s reliqͥt vt in eis iſtal̓ eruditeiꝰ Ad hoc nāqꝫ q̄dā minīa vitia nr̄a telꝰ nēt̉. vt ſeſe nr̄a intētio ſollicita ī cetiꝰ mīe ſꝑ exerceat ⁊ de eo victoria nō ſpe biat quo viuere ī ſe hoſtes ꝯſpicit. a di bus adhuc vīci formidat. iſtl̓ gͦ rerua tis gētibꝰ erudit̉. qn̄ ī qͥbuſdā mini vitijs elatio ꝟtutis nr̄e ꝯprimit̉. ⁊ lᵖ us ſibi reſiſtētibꝰ diſcit. qd̓ ex ſe mals ra nō ſubigit. de hoc ec̄ ī glo. ſuꝑ deb ſic d̓r. Quibuſdā maiora bona dat o nō minora vt ſꝑ eoꝝ aīmus hēat vn rep̄hēdat. ⁊ dū ꝑfecti ſe eē appetut nt pn̄t minīe ſe extollāt in his q̄ hn̄t qͥ ſe ꝑua hr̄e n̄ pn̄t. Eadē gͦ mēs pollet e ꝟtute. laſceſcit ex īfirmitate vt dij qͦ q̄ hr̄e nō valet qd̓ hꝫ hūiliter ſetudꝰ gͦ in vnaqͣqꝫ aīa agit̉. vt maxīa ſus ꝯferāt minīa dāna. hec glo. F c quū miſericors d̓s iō electoꝝ mētes chꝰ il ex magna ꝑte ꝑficiat īꝑſcōs tn̄ ex a ꝑte derelinqͥt. qͣtenus dū appetui pſci eē ⁊ nō pn̄t ī his q̄ accepta a dn̄o ſe minīe extollāt. qd̓ gre. ꝯmēorat di. Plerūqꝫ oīpotēs d̓s id circo eſebꝰ rum mētes qͣꝫuis ex magna ꝑte pne at īꝑfectas tn̄ ex aliqͣ ꝑte derelinquiꝰ vt cū miris ꝟtutibꝰ rutilant īꝑſeciiꝰ nis ſue tedio tabeſcant ⁊ ſe nequath magnis erigant cū adhuc contram ma iunitentes laborent. ſed qꝛ exie Liber .II. Diſt. III. Ca. VII. ma non valent vincere. de precipuis actibꝰ nō audeāt ſuꝑbire. Magna q̄p te eſt oīpotentis dei diſpenſatio vt ille Imnalora dona p̄ſtat minora n̄ tribuit. bt ſꝑ eoꝝ animus hēat vn̄ ſeip̄m rep̄ rendat. qͣtenus dū appetūt ꝑfecti eē ſꝫ ſo pn̄t. ⁊ laborāt in hoc qd̓ nō accepe tut. nec elaborādo p̄ualent in his q̄ ac tepta hn̄t ſe mīme extollāt. ſꝫ diſcant dra ſeipẜ maiora bona nō hn̄t qͥ in ſe metipẜ ꝑua vitia atqꝫ extrema vīcere ſpn̄t. ſit itaqꝫ miro mō vt vna eadēqꝫ mens ⁊ ꝟtute polleat ⁊ infirmitate laſ ſeſcat. qͣtenus ⁊ ꝓ ꝑte ꝯſtructa ſit. ⁊ ex atē ſe ꝯſpiciat eē deſtructā vt ꝑ bonuꝫ ſō qͣrit̉ ⁊ hr̄e nō vꝫ. illud ẜuet humil̓r do hꝫ. hec gre. ¶ Sꝫ ⁊ ꝯſiderādū Vꝯtingere ſolet freqn̄tius vt deuoti ⁊ teligioſi viri quoꝝ mentē dū acuit cō pūctio afficit. aut ꝯtēplatio ſuꝑ ſemet pſam rapit. ſtatī poſt hoc etiā eos tēp atio ſeqͣt̉. vel etiā in ipſo actu ꝯpūcti dns ſeu ꝯtēplatōis caro īportums tēp tationibꝰ illos īpugnat. ne de dono cō alictōis aut ꝯtēplatōnis ſe extollant Se hoc btūs gre. ſuꝑ ezech. ſic d̓t No andū ꝙ plerūqꝫ is q̄ plus ꝯtēplatiōe tapit ꝯtingit vt āplius in tēptatōe fa rdet̉ ſic̄ qͥbuſdā ſepe ꝯtingere ſolet bn̄ pnciētibꝰ quoꝝ mentē aūt ꝯpūctio aſ reit aut ꝯtēplatio ſuꝑ ſemet ip̄m rapit lati etiā tēptatō ſequit̉ ne de his ad q̄ capta eſt extollat̉. nā ꝯpunctōe ⁊ ꝯtem platōe ad deū erigit̉. ſꝫ tēptatōnis ſue toſidere reuerberat̉ ad ſemetipſaꝫ. qͣte ms tēptatio aggrauet ne ꝯtēplatio in ret. ⁊ ita ꝯtēplatio eleuat ne tēptatio cmm ergat. Si em̄ ſic ꝯtēplatio attolle ct pt teptatio funditus deeſſet. in ſuꝑ dla aīus caderet. ⁊ ſi ſic tēptatio p̄me ct pt ꝯtēplatio nō leuaret. plane ī cul pa laberet̉. ſꝫ mira diſpenſatōe in quo ra medio aīa liberat̉ vt neqꝫ in bonis tibiat. neqꝫ in malis cadat. Itē bea. greg. de eodē. x. mora. ſic d̓t. Sepe cō tingit vt ad ſummā iā mentē ſpūs ele uet. ſꝫ tn̄ hanc īportunis caro tēptatio nibꝰ impugnat. cūqꝫ ad ꝯtēplanda ce leſtia aīus ducit̉ abiectis actōnibꝰ illi cite ymaginibꝰ reuerberat̉. naꝫ carnis repēte hūc ſtimulus ſautiat quē extra carnē ꝯtēplatio ſcā rapiebat. nā vnaꝫ eandēqꝫ mentē ⁊ ſubleuatio ꝯtēplato nis illuīat ⁊ īportunitas tēptatōis ob ſcurat. vt ⁊ videat intendēdo qd̓ appe tat ⁊ ſuccūbendo in tēptatōe tolerꝫ qd̓ erubeſcat. hec gre. Un̄ pius dn̄s elcōs ſuos veniendo ⁊ grām ſuā in eis infun dendo ꝯſolat̉ ⁊ adiuuat. derelinqn̄do ꝟo ⁊ tēptādo ꝓbat. nā ſi poſt ꝟtutū mu nera nulla tēptatōe ꝯcuterent̉. hr̄e ſe hmōi dona ex ſeipẜ eſtimarēt ⁊ ꝑ ꝯn̄s de hoc gl̓ari poſſent. ⁊ iō temptant̉ vt infirmitatē ſuā humil̓r agnoſcāt. ⁊ de gr̄a ſe eis collata nō eleuet. Qd̓ tāgit bea. greg. iij. mora. ſic di. Op̄s d̓s eos quos in eternū diligit aliqn̄ ad tꝑs re linqͥt. ſcōs etem̄ ſuos dn̄s veniēdo ad iuuat. derelinqn̄do ꝓbat. donis firmat. tribulationibꝰ tēptat. iuſti qͥppe aīam gr̄a vocat. tēptatio interrogat M Un̄ de dn̄o ꝑ iob d̓r. viſitas eū dilucu lo ⁊ ſubito ꝓbas eū. Notandū ꝙ d̓s poſtqͣꝫ diluculo viſitat ſubito hoīem ꝓ bat. qꝛ ⁊ accedendo corda nr̄a ad ꝟtu tes ꝓuehit. ⁊ recedendo ꝯcuti tēptatō ne permittit. ſi em̄ poſt virtutū munera nulla temptatōe ꝯcutiat̉. ea ſe hr̄e ani mus ex ſeip̄o gloriat̉ vt gͦ ⁊ firmitatis dona hēat ⁊ infirmitatē ſuā humil̓r a gnoſcat. ⁊ per acceſſum gr̄e ad alta ſu ſtollit̉ ⁊ ꝑ receſſum qͥd ex ſeipſo ſit ꝓ bat̉. hec greg. Sub hac aūt alternātiū viciſſitudinū varietate videlꝫ gr̄e ⁊ tē ptationis viſitationis ⁊ ꝓbatōis mul tum ꝓficit homo. ⁊ oꝫ eū qͣꝫdiu in hac vita eſt ꝯſtitutus. ſub hmōi varietate viuere .ſ. ꝯſolationis ⁊ temptationis. E. iiij. Liber .II. Diſt. III. Ca. VIII. Un̄ d̓t btūs bern̄. Nota crebris viciſſi tudinibꝰ inter gr̄e viſitatōeꝫ ⁊ tēptati onis ꝓbatōem in ſcola ꝟtutū mirabi liter ꝓficit hō. viſitatione ne deficiat. temptatōe ne ſuꝑbiat De hoc d̓t btūs richar. de ſcō victo. ſuꝑ illud ꝓpheticū Uenit mane ⁊ nox venit mane dīne ꝯſo lationis. vt iteꝝ ſubſequat̉ nox diabo lice tēptationis. ſub hac certe alternā tiū viciſſitudinū varietate viuere nos oꝫ qͣꝫdiu ſumus in hac ꝑegrinatione. Hec richardus Filius. Eſidero etiā ſcire cur nonnunqͣꝫ gr̄a ſubtrahit̉ etiā deuotis ⁊ qͣre iuſti viri nō pn̄t tm̄ ꝓficere quantum volunt. Ca .VIII. Pater. N D Ili hoc ſcire de I bes ꝙ multe tēptationuꝫ ſpēs de qͥbꝰ vna eſt viꝫ gr̄e ſubtractio ⁊ īno pia deuotionis. ſine qͣ alie tēptatōnes nullā vel modicā ꝟtuteꝫ hn̄t. cū ip̄a fit qͣſi domus refugij ab oī tribulatōe Un̄ pͣs. Dn̄s mihi adiutor ⁊ ego deſpiciā inimicos Subtrahit̉ aūt nōnūqͣꝫ gr̄a deuotōis viris. vt ꝑ hoc ꝓbent̉ vtꝝ fir mi ſint in fide ſpe caritate ac ceteris ꝟ tutibꝰ. nā ſubtracto tam ſingulari refu gio .ſ. deuotiōe. homo quodāmō iner mis expoſitus ē hoſtibꝰ tēptationuꝫ. ⁊ ideo pauidus efficit̉ ⁊ puſillanimis ni ſi fidei ⁊ ſpei firmitate ſe muniat. ⁊ pa tiētia ac hūilitate ſe defendat. qui tūc maxīe hn̄t locū exercēdi ſe ⁊ magnaꝫ gloriā ꝓmerēdi Fides ibi ꝓbat̉ ſi cre dat ꝟa eē. q̄ iā deſūt ꝑ guſtū dulcedinē exꝑiri dulcia ſunt nimis oīa q̄ de deo crediꝰ ſi ꝑ guſtū exꝑiam ſꝫ guſtus eoꝝ iō ſubtrahit̉ bonis vt fides magis īni tat̉ auctoritati ſacre ſcripture qͣꝫ exꝑi entie ꝓprie ⁊ magis hec meritoria fit. Spes ꝓbat̉ ſi ꝯfidit deū ſibi eē ꝓpiciū etiā dū flagellat. ⁊ ita ſtudioſe audeat ei ſeruire ⁊ placere in oībꝰ ac ſi ſentiat ⁊ videat eū ſibi eē placatū. Pacia ꝟ bat̉ ſi nō murmuret ꝯͣ deū qͣſi ex ſua de ricia hoīem tribulet. ⁊ deſolet̉ ⁊ ſoga nimiter ſuſtineat bn̄placitū dei. ⁊ no deficiat. in aduerſis humilitas ꝓbatꝰ ſi cogitet ſe digne puniri qͣſi ſit indis nus ꝯſolatiōe ſpūali. ⁊ ſi iuſtificet deb ꝙ iuſte iudicauerit puniendo reu ⁊ tn gratū bn̄ ficio priuādo ꝯſolatōis inic ne tm̄ nobis dꝫ deus placere ⁊ tm̄ dete mus eū diligere qn̄ nos punit. ſicut qi nos ꝯſolat̉. qꝛ tā pia intentōe nos ſ nit vt purget. ſic̄ blandit̉ vt ꝯſolet. di cimus in ſubtractione gr̄e ⁊ ꝯſolatolr interne de minimis etiā bn̄ficijs grat agere ⁊ minimas culpas ⁊ negligenꝰ as timere ⁊ cauere ⁊ minima queqꝫ ad uerſa diſcere patiēter tolerare. de bpꝰ lenta eī mēſa multe mice imo aliqj ſto ſta qn̄qꝫ decidūt. Sic hō habūdans diuerſis ꝯſolationū donis plurima bi ficia dei fine debita grārūactiōe p̄tetꝰ plurimas grās negligit oꝑe exercere plurima ꝑua reputat que magna ſui plurima nō agnoſcit Sꝫ his oībꝰ mnb tractis ſicut vir vidēs pauꝑtatē ſua te colit qͣꝫtū prius habuit ⁊ potuit̉ q̄ ſamꝰ non hꝫ ⁊ ſicut mēdicus famelicus ine dicā huccellā gratāter acciꝑet ⁊ ſiudꝰ oſe colligeret. q̄ prius delicata fercui vilipendit. ſic iſte ad ſe reuertens intꝰ pit colligere. que prius negligent er teriuit. vn̄ ꝓpter hoc etiā minimas co pas cauere docem̄. qꝛ timendū nobꝰ eſt. ne forte ex culpis nr̄is ⁊ magniꝰ dine nr̄a ſit nobis ſubtracta gr̄a. vt ca recupemus cauēdo negligentias: c admiſimus ī tāta libertatē Diſcamus gͦͣ oīa pct̄ā ꝓ poſſe cauere ⁊ ꝓ his q̄ ſee mus oīa aduerſa hūiliter pati ⁊ oīs beneficijs dei debitā ꝯſiderationem eꝰ gratiarumactione exhibere ſempet gratiā dei nō in vacuū reciꝑe. vt disꝰ Liber .II. Diſt. III. Ca. VIII. ctimus vt gr̄a nobis ſubtracta ⁊ aug ſuentata reddat̉ ⁊ ad magnū virtutuꝫ p̄fectū potuerimus ꝑuenire. O Seinde ꝯſidera nd̓ eſt ꝙ nemo iuſtoꝝ inuenit̉ qui tantum ꝟtutes app̄hendit btuꝫ deſiderat. qꝛ op̄s d̓s interiora vi dens ipẜ ſpūalibꝰ ꝓfectibꝰ mod̓ ponit vt ex hoc qd̓ app̄hendere ꝯcupiſcit ⁊ n̄ eꝫ in illis ſe nō extollat q̄ facere p̄t. de lbe bea. greg. xij. mor̄. exponens illud. ditituiſti terminos eius q̄ pre. nō. po. ſe d̓t. qꝛ nōnūqͣꝫ in ꝟtutibꝰ ꝓficere co ram ⁊ q̄dā dona recipimus a quibꝰ re puin in ymis iacemus. neō eſt qͥ tm̄ ꝟ tates apperhendat qͣꝫtum deſiderat. qꝛ ep̄s d̓s interiora diſcernēs ipſis ſpir taſibꝰ ꝓfectibꝰ modū poīt vt ex hoc hō Iō app̄hendere conat̉ ⁊ nō p̄t. in illis ſe nō eleuet q̄ valet. vn̄ ⁊ ille quoqꝫ p̄ pſcator egregius qui raptus ad terciū celūi ſuerat. ⁊ ꝑadiſi archana penetra retat eē poſt reuelatōꝫ tranqͥllus atqꝫ imreptatus volebat. ſꝫ qꝛ op̄s deus ter mnos ꝯſtituit hoī qͥ p̄teriri nō poter̄t releuauit hūc ad ꝯgnoſcēda ſublīia. cteduxit iteꝝ ad infima toleranda vt odi ſui mēſuras aſpiciens dū ſecuri tale app̄hendere conaret̉ ⁊ nō poſſꝫ ꝑ datōeꝫ extra ſe ire. ꝑ humilitatē coge tet intra ſuos ſꝑ terminos redire. hec ptē. P Un̄ ſunt nōnulli qͥ poſt pctā etētrata corde ꝯpūgunt̉ ⁊ relictis im ratibꝰ bona oꝑa agūt. ⁊ in ſummis vtutibꝰ ſe exercēt intm̄. vt nō ſolū cul pa eo oꝑatōem nō inqͥnet. nec cogi alōꝫ impulſet ſꝫ interueniētibꝰ tēpta rombꝰ reuerberant̉ vt vicꝫ infirmita rs ſue recordent̉ ⁊ elati de ꝟtutibꝰ qͣs reteperūt nō ſint Hoc tangit bea. gre ceix̄. mora. exponēs illa ꝟba Quis eſt eiaulē pt̄. ⁊ qͥs genuit ſtillas roris. de vius vtero egreſſa eſt glacies. ⁊ gelu ⁊celo quis genuit. ſic d̓t. Quid eſt ꝙ drs prius quidē ſe prēꝫ pluuie inſinu at. poſtmoduꝫ vero de ſuo vtero egredi glaciē narrat. ſeqꝫ gelugignere de ce lo ꝓnuūciat. niſi qꝛ miro mō noſtri pe ctoris terrā ad ſuſcipienda verbi ſeīa. ⁊ prius ꝑ occulte gr̄e pluuiā infundit ⁊ poſtmodū ne in ꝯceptis ꝟtutibꝰ im moderatius ꝓfluat diſciplina intime diſpenſationis p̄mit. vt quē percepte gr̄e pluuia irrigat etiā diſciplīe rigor aſtringit. ne ſi aut ante qͣꝫ dꝫ. aut plus qͣꝫ ncc̄ē eſt ꝯceptas ꝟtutes ꝓſerat. fri gus in herbā ꝯuertat̉. pleꝝqꝫ ab incho antibꝰ opus bonū dū priuſqͣꝫ oꝫ on̄di tur a grano. nec imꝑfectionis inaniter ⁊ pleꝝqꝫ ꝟtutes dū plus qͣꝫ eſt nccē ex uberant exaltēt. vnde ⁊ electoꝝ ſuoruꝫ dn̄s vel an̄ tꝑs deſiderio renuit vel rur ſum in tꝑe vltra menſurā ꝓfectus pre mit. ne ſi aut anteqͣꝫ dn̄t. aut plus qͣꝫ de bent ꝓficiant. per ꝓfectus ſui magnitu dinem in elationis defectum cadant. nam cum cor poſt peccata ꝯpungit̉ ter ra que aruerat infuſione pluuie irriga tur ⁊ cum relictis iniquitatibus bona opera exequi ꝓponit. quaſi poſt infuſio nem ſemina accepit. ⁊ pleriqꝫ cum de ſideria ſancta ꝯcipiunt ⁊ ſummis iam exerceri virtutibus inardeſcunt. vt nō ſolum culpa operationem non inqui net. ſed nec cogitationem pulſet. ⁊ ad hūc quidem in corpore poſiti ſunt. ſed nil perpeti iam de cōmunione vite pre ſentis volunt imitari. per intentōnem eternam mentis ſtabilitatem appetūt. ſed interuenientibꝰ cogitationibus re uerberantur. vt videlicet infirmitatis ſue meminerint. ⁊ elati de ꝟtutibus quas accipiunt non ſint quod duꝫ mi ra diſcipline repreſſione agitur. quid aliud qͣꝫ de dei vtero glacies producit̉ quando de interno ſecreto diſpenſatio egreditur. ⁊ voluntates noſtre etiam in bonis deſiderijs refrenantur. Uide amus Paulum in ſua videlicet ter Liber .II. Diſt. III. Ca. VIII. Liber .II. ra qͣꝫta diſcipline gr̄a p̄mebat̉. cū ait velle adiacet mihi ꝑficere āt bonū nō inuenio. qͦ aūt velle ſe hr̄e aſſerit. iā ꝑ infuſionē gr̄e q̄ lateant ſemina on̄dit. ſꝫ dū ꝑficere bonū nō inuenit ꝓfecto ī dicat. quāta illū ſuꝑne diſpenſationis glacies p̄mat. an eoꝝ corda nō p̄ſſerat qͥbꝰ dicebat. vt nō quecūqꝫ vultis illa faciatis ac ſi aꝑte dicat. Occulta cor dis nt̄i ſemīa iā ꝓdire in frugē querūt ſꝫ ſuꝑm moderamīs gelu p̄mūt̉ vt tā to poſt fecūdius exeant. qͣꝫto d̓ini iudi cij p̄mentia pondera patiētius portāt. ⁊ qꝛ plerūqꝫ hūana corda qm̄ erūpere ad v̓tutes qͣs appetūt nō valent eo ipſo quo ab intentōis ſue ꝑfectōe reſiliunt tēptationū ſtimulis fatigāt̉. ſꝫ tm̄ eaſ dē tēptatōes ꝯprimūt ſeqꝫ ꝑ exercita tiōis vſū in quēdā viuēdi rigorē ꝯpo nūt. vn̄ ſubdit̉ in ſil̓itudinē lapidis a que durāt̉. qꝛ ⁊ ſi fluxe cogitatōes inte rius laſceſcūt. nequaqͣꝫ vſqꝫ ad ꝯſenſū praui oꝑis ꝑtrahūt. ſꝫ mens ſub inoli ta viuendi ꝯſuetudīe qͣſi ſub qͣdā duri tia exterius abſcōdit. qͥcqͥd intus ex tē ptatōis pulſatione molleſcit qꝛ praua cogitatio vſqꝫ ad ꝯſenſum nō ꝓfilit qꝛ fluctuātes motus aī ſuꝑductus rigor ſancte deliberatōis p̄mit. hec greg. Un̄ op̄s d̓s vidēs de remedijs ſalutis hoc eſt de ꝟtutibꝰ augeri infirmitatē nrām menſurā ip̄is ꝓfectibꝰ īponit vt hēa mus q̄dā ꝟtutū dona. que nūqꝫ q̄ſiui mus. ⁊ q̄ramus q̄dā. nec tn̄ hr̄e valea mus. qͣtenus mēs nr̄a dū hec hr̄e non p̄t q̄ appetit ⁊ intelligat illa de ſemetip ſa nō hr̄e que hꝫ ⁊ q̄ extolli poterat ex donis q̄ hꝫ hūiliet̉ ex ꝟtute quā non hꝫ De hoc beatus gre xxviij. moral̓. ſic di cēs. Op̄s d̓s q̄ augeri infirmitatē no ſtrā de remedijs ſalutis ꝯſpicit. mē fu rā ip̄is nr̄is ꝓfectibꝰ imponit. vt hēa mus quedā ꝟtutū dona. q̄ nūqͣꝫ q̄ſiui mus ⁊ q̄ramus q̄dā. nec tn̄ hr̄e valeamus. qͣtenus mēs nr̄a cū hec hr̄e nō pt q̄ appetit ⁊ illa ſe intelligat de ſemetip ſa nō habere. q̄ hꝫ. ⁊ ꝑ ea q̄ ſunt ꝯſide rāt̉ illa q̄ deſunt ⁊ ꝑ ea q̄ vtiliter deſbi ſeruēt̉ hūiliter bona q̄ ſunt Un̄ rce di Quis poſuit mēſuras eius ſi noſti ve qͥs tetēdit ſuꝑ eā lineā Quis eī niſi cō ditor nr̄ hꝰ terre menſuras poſuit. qͥ in terni iudicij ſecreto moderamine. eſi ſermonem ſapientie. alij ſermonem ſcīe. alij plenaꝫ fidem. alij grām ſamia tū. alij oꝑatiōem ꝟtutū. alij ꝓpheciam alij genera linguarum. alij ſermonū i terp̄tatiōm tribuit Sic itaqꝫ creatore nr̄o ac diſpoſitore cūcta moderāt̉ vt qͥ extollerat ex dono qd̓ hꝫ hūiliet̉ ex vl tute. quā nō hꝫ. ſic cūcta moderant vi cū ꝑ īpenſaꝫ grām vnūquēqꝫ ſublenaꝰ etiā ꝑ diſꝑem alteri alteꝝ ſubdat. ⁊ e meliora quiſqꝫ dona alioꝝ quo ſibi ſub ijcit̉ attēdat. at illd̓ licet ſe p̄ire ex hi ſentiat. eidē tn̄ quē ſuꝑat ſe ī alijs poſi ponat. ſic cūcta moderāt̉ vt dū ſinguiꝰ queqꝫ ſunt oīm interpoſita qͣdā catuia tis viciſſitudine fiant oīa ſinguloꝝ v vnuſquiſqꝫ ſic nō qd̓ accepit in aſteto poſſideat vt ip̄i alteri poſſidēdū qd̓ ac cepit hūiliter impendat. Hinc emi ꝑ petrū da. dicit̉. vnuſquiſqꝫ ſic vt̓ a cepit grāꝫ in alterutrū illā admimiſtꝰ tes ſicut boni diſpenſatores multudꝰ mis gt̄e dei. tūc nāqꝫ multiformis ge dei diſpēſat̉. qn̄ acceptū donū ⁊ ei qͥd hec nō hꝫ credit̉. qn̄ ꝓpter eū cui ip̄ ditur datum putatur. Hinc per pabiꝰ dicitur per caritatem ſeruite inuicemꝰ tunc em̄ caritas nos a iugo culpe ſis ros reddit. cum viciſſim nos noſtto ꝑ amorem ſeruitio ſubijcit cum ⁊ aſien bona noſtra credimus. alijs quan ſu offerentes exhibemus. ſed cum mmis conſilio auctor diſpenſatorqꝫ nont huic illa largit̉ que alij denegat̉. q iſti largit̉ mēſuras ſibi poſitas estedꝰ Liber .II. ¶ Diſt. III. Ca. VIII. intitur. quiſqꝫ poſſe plus qͣꝫ acceperit conat̉. in precipicio em̄ pedē porrigit qui menſuraꝝ ſuaꝝ limitē nō attēdit. tpſeꝝqꝫ amittit q̄ poterat q̄ audacter ta ad qͣ ꝑtingere non vꝫ arriꝑe feſtīat. rec gre. Q Miſericors etiā dn̄s ꝯceſſaꝫ ſibi hic electis ſuis de ꝟtutibꝰ dioriā. ſolet per immixtā infirmitateꝫ gate. vn̄ quibuſdā temptationibꝰ re primunt̉ vt nequaqͣꝫ tm̄ ꝓficere valeāt ſuantū deſiderāt. ⁊ ne extollant̉ vnuſ quiqꝫ ſcōꝝ iā quidē interius ad ſūma apit̉. ſed adhuc temptat̉ exterius ne eſꝑationis lapſum. ne elatōnis incur tatpitiū. Iſta tangit beatus greg. xix. nora. ſic di. Conceſſam hic electis de otutibꝰ gl̓iam ꝑmixta infirmitate d̓s ꝯſueuit tꝑare. Unde bene ꝑ iob d̓r. Et dijs appendit menſura. qꝛ ipſi ſctī qui noleuante ſpū ad ſumma rapiunt̉ ꝙͣ dſū in hac vita ſunt ne elatōe aliqͣ ſuꝑ diant quibuſdā temptatōibꝰ reprimū vt. vt nequaqͣꝫ tm̄ ꝓficere valeant qͣn in voſunt. ſed ne extollant̉ ſuperbia. n eis ipſaꝝ quedā menſura ꝟtutū. Hinc eſt em̄ ꝙ helias dū tot ꝟtutibus raltū ꝓfeciſſet. quadā mēſura ſuſpē ns eſt. dū iezabel poſtmodū qͣꝫuis regi ⁊ tn̄ mulierculā fugit. ꝑpendo quippe anic mire ꝟtutis viꝝ ꝟbo celos a plu Is claudere. ſuſcitātē mortuos. ven rea queqꝫ p̄uidentē Ecce turſum aīo recurrit qͣꝫtoqꝫ pauore an̄ vnā mulier na fugerit. cōfidero timore ꝑcuſſum mali dn̄i mortē petere nec acciꝑe de i m l̓eris morte fugiēdo vitare Un̄ ſe potēs vt tot illas ꝟtutes faciat vn̄ infirmus vt ita feīam ꝑtimeſcat. ni ſe aque appendunt̉ menſura. vt ipſi ancti dei hoīes ⁊ multū valeant ꝑ po entiā dei. ⁊ rurſum quadaꝫ menſura oderati ſint ꝑ infirmitate ſuā ī illis AtutiMꝰ. Helias quid de celo acceꝑat nitis īfirmitatibꝰ quid de ſe poterat agnoſcebat. illa potentia virtutis fuit iſta infirmitas cuſtos ꝟtutis. in illis ꝟtutibꝰ on̄debat quid acceꝑat. ī iſtis infirmitatibꝰ qd̓ acceꝑat cuſtodiebat in miraculis monſtrabat̉ ⁊ in infirmi tatibꝰ ꝯẜuabat̉ Sic paulū video ieiu nijs corpꝰ ac vigilijs frenātē. ſuſtinētē frigoris ac nuditatis erumnā ad terci um celū raptū ⁊ audiſſe archana ꝟba. que nō licet hoī loqui ⁊ tn̄ ſathane an gelo ad colaphiſandū ꝯcedit̉. orat vt eximi debeat ⁊ nō exaudit̉. cuius cum initie ꝯuerſionis aſpicio. ꝑpendo qꝛ ei ſuꝑna pietas celos aꝑit. ſeſeqꝫ illi ihe ſus de ſublimibus on̄t. ⁊ tn̄ de ciuitate eadē quā poſt viſioneꝫ iheſu ingreſſus fuerat fugiens recedit. ſicut ip̄ē teſtat̉ di. Damaſci p̄poſitus ⁊cͣ. Cui licēter dicā. O paule in celo iā ieſum ꝯſpiciſ ⁊ in terra adhuc hoīem fugis. in ꝑa diſum duceris. ſecreta dei ꝟba cogno ſcis. ⁊ adhuc ſathane angelo tempta ris. Un̄ ſic fortis vt ad celeſtia rapia ris. vn̄ ſic infirmus vt in terra hoīem fugias. ⁊ adhuc a ſathane angelo ad uerſa toleres niſi qꝛ ipē qui te ſubleuat rurſum te ſubtiliſſima mēſura mode rat̉. vt ⁊ miraculis tuis nobis p̄dices ꝟtutē dei ⁊ rurſum in timore tuo remi niſci nos facias infirmitatis nr̄e. q̄ tn̄ infirmitas ne in de ſꝑatōnem nos ꝑtra hat dū pulſat dū de infirmitate tua do minū rogares qꝛ auditus non es. no bis quoqꝫ locutus ē qd̓ audiſti. ſufficit tibi gr̄a mea. nam virtus in infirmita te perficit̉. Aperta ergo voce dn̄i on̄di tur. qꝛ cuſtos virtutum eſt infirmitas Tūc quippe bene interius cuſtodimur. cū per diſpenſatōem dei tolerabil̓r tēꝑ tamur exterius aliqn̄ vitijs. aliquādo preſſuris. nam eis quoqꝫ quos viros nouimus fuiſſe virtutū temptatōes at qꝫ certamina nō defuere vitioꝝ Hinc eſt ꝙ ad ꝯſolationē nr̄am idem p̄dica Liber .II. Diſt. III. Ca. IX. tor egregius de ſe quedā talia prodere dignat̉ dicens Uideo aliam legem in mēbris meis repugnantē legi mētis mee. Ad yma qͥppe trahit caro. ne ex tollat̉ ſpūs. ⁊ ad ſumma trahīt ſpūs ne ſubſternat̉ caro. ſpūs leuat ne iace amus ī īfimis. caro aggrauat ne extol lam̄ in ſūmis vn̄ fit certo moderamīe vt dū vnuſquiſqꝫ ſcōꝝ. iā qͥdem interi us ad ſūma rapit̉ ſꝫ adhuc tēptat̉ ex terius ne deſꝑatōis lapſū nec elatōis vitiū incurrat. qm̄ nec tēptatio exteri or culpā ꝑficit qꝛ interior intētio ſurſū trahit. nec xurſū intētio interior in ſu ꝑbiā eleuat qꝛ tēptatio exterior hūili atduꝫ grauat. ſic itaqꝫ magno ordine agnoſcimus in īteriori ꝓfectu qͥd acci pimus. in exteriori defectu qͥd ſumus ⁊ miro mō agit̉ vt nec de ꝟtute quiſqͣꝫ extolli debeat. nec tēptatōe deſperet qꝛ dū ſpūs trahit ⁊ caro retrahit ſubtiliſ ſimo iudicis interni moderamīe infra ſumma ⁊ ſupͣ infima in quodā medio oīa librat̉. hec grego. Filius Eſidero etiā ſcire vtꝝ iuſti ⁊ ſctī viri in hac vita viuere poſſint ſi ne minutis ⁊ venialibꝰ pctīs. Ca IX Pater R Cire debes qd̓ ꝙ impoſſibile ē hoīem aliqn̄ nō veīal̓r peccare ꝓpter ꝯtinuā ꝯuerſatōeꝫ quam gerit in terris. qd̓ ꝓbat bea. aug ſic di. Impoſſibile ē hoīeꝫ aliqn̄ nō peccare veīaliter ⁊ nō hr̄e aliquā īordinatōeꝫ in ſua ſenſualitate ꝓpter ꝯtinuā ꝯuerſa tōeꝫ in terris. ex qͣ ꝯtrahit̉ aliqͣ macu la īpuritatis in affectu. vel ruga obſcu ritatis in mēte. hec aug. Un̄ in hac cor ruptibili carne ꝯſtituti nequaqͣꝫ valea mus ſic viuere. vt nulla nos culpe dele ctatio poſſit pulſare. ſꝫ alid̓ ē ꝑ cogita tiōes illicitas tāgi. aliud ē illis aſſenti re De hoc bea. gre. Adhuc carnis cortuptibilis pondere grauati nequāqꝫ v uere valemus. ſic vt nulla nos ponſi culpe delectatō pulſare. ſꝫ aliud ē noīē tem tāgi aliud ꝯſentiēteꝫ aīam ꝑimiꝰ Sancti aūt viri tāto euigilātiore tui cūſpectiōe ſe cuſtodiūt. quāto ſe pullꝰ ri finiſtris motibꝰ vel trāſitorie dedisꝰ nat̉. hec gre. S Un̄ notādū pnttels tur idē bea. greg. xviij. moral̓. ꝙ qͥdalꝰ ſunt pctā que a iuſtis viris vitari pl ⁊ ſunt nōnulla q̄ etiā a iuſtis viris v tari nō pn̄t. cuius em̄ cor in hac cortꝰ ptibili carne ꝯſiſtēs. in ſiniſtra cogͥne tiōe nō labit̉. ⁊ tn̄ hec ip̄a praua co tare peccare eſt ſꝫ dū cogitatōi reſibe a ꝯfuſiōe ſua aīmus liberat̉ Veꝰᵍ ſtoꝝ ⁊ ſi libera ē a ꝑuerſo oꝑe. aliqn̄ t corruit in ꝑuerſā cogitatōeꝫ. ⁊ ī periꝰ ergo labit̉ qꝛ ſaltem in cogitatione declinat̉. ⁊ tn̄ vn̄ ſemetip̄am poſtmo modū flendo rep̄hendat nō hꝫ. qꝛ amꝰ ſe reꝑat qͣꝫ ꝑ ꝯſenſum cadat. hec gͣteo Quāuis igit̉ iuſti viri per gr̄am ſancdꝰ ſpūs adiuti ꝯtra vitia carnis erſp ꝟtutibꝰ reluceāt. nullus tn̄ eſt qui mme culpa vitā iſtā trāſeat qͣꝫdiu carne ee ruptibilē portat. Si gͦ ſine cōtagioꝰ nō valet. q̄ in hac vita tenebroſa vidꝰ bus lucet. quāto vitioꝝ reatū obligaiꝰ ſunt. qui adhuc carnaliter viuunt. hoc beatus greg. xvij. moral̓. ſic d̓t oꝰ ce nōnulli ꝑ donū ſpūs adiuti ꝯtra ſ firmitateꝫ ſue carnis erigunt̉. vtutis emicāt. nullus tn̄ eſt q̄ ſine culpa vnꝰ trāſeat. quouſqꝫ carnē corruptōis tat. nec bene viuentiū mentes a p̄cidꝰ maculis munde ſunt. ſi remota pre te iudicent̉. qꝛ apud diſtricti iudit oculos ſua vnumquemqꝫ cortuptio litas inquinat. niſi hunc quotidie sꝰ tia parcentis tergat Electorum qu pe animus prodire ad libertatem iplꝰ cie nititur. ſed adhuc cōpede infitmꝰ tatis tenet̉. ⁊ culpas quideꝫ ſubis CLiber .II. Diſt. III. Ca. IX. ferfecte deſiderat. ſed quouſqꝫ carnis corruptōe aſtringit̉ eius vinculis etiā cū nō vult ligat̉ T Hinc itaqꝫ col gant qͣꝫto pctōꝝ pondere preſſi ſunt nulꝯͣ hec decertare negligunt. ſi plene nipā nec illi ſuꝑant qui ꝯtra hanc vi ſit pugnant. ſi ipſi quoqꝫ eſſe ſine ꝯta bio nō valent. qui ꝯtra pn̄tis vite tene peas virtutibꝰ lucent qͣnto reatu iniqͥ atis obſtricti ſunt. qͥ adhuc carnal̓r vi rant ſi a pctō liberi eſſe neq̄unt qui iaꝫ n celeſtibꝰ deſiderijs ꝯuerſant̉. qͥ pec atorū pondera tolerāt. qui carnis ſue rolūptatibꝰ dediti adhuc putredinis du portant. Hinc petrus ait. Si iu ms pix ſaluabit̉. impius ⁊ pctōr vbi tparebūt qꝛ ſi illoꝝ mentē vitia depri ant qui ꝓ celeſtis pr̄ie deſiderio affli daſit. quibꝰ culpis ſubtracti ſunt q̄ ſi re bila formidine ſe in carms volupta te derelinquūt. hec greg. U Non bſū aūt ſancti viri ſe ab oꝑbꝰ prauis ntodiunt. ſed etiā in cogitatōnibꝰ ſu Tlanta ſe caut ela circūſpiciunt. vt ſꝑ rrephenſibiles ante oculos ſui ꝯdito rs paleant aſſiſtere. ſed tn̄ nō pn̄t hoc nicere vt nunqͣꝫ labant̉ per inordina vn cogitatōem. Unde beatus grego. yimoral̓. exponens illud. Quis eſt vt rdicet̉ mecum veniat. ſic ait. Scī viri a ſe in operibꝰ ſuis deo autore cuſto prant. vt oīno vnde accuſent̉ exterius dn inueniat̉. in cogitatōnibꝰ vero ſu etanta ſe cautela circūſpiciunt vt ſi fi trbaleat ſemꝑ irrep̄henſibiles an̄ in ſem iudicis oculos aſſiſtant. ſed quā mragere pn̄t ne exterius labantur in ne. tanto interius agere nequaqͣꝫ pn̄t cnunqͣꝫ labant̉ in cogitatōe. huma reni ꝯſcīa eo ipſo quo ab intimis ce dit̉. ſemꝑ in lubrico eſt. Unde fit vi ram ſcī viri ſreqn̄t labant̉ in corde. Ieatus ergo Iob tam voce ſua quā ex ztē alioꝝ electoꝝ loquens d̓t. Quis eſt qui iudicet̉ ⁊cͣ. Quia enim in exte rioribꝰ actibꝰ vnde reprehendat̉ non habet. libere accuſatorē querit. qꝛ vero etiam iuſtoꝝ corda ſemetipſa nōnun qͣꝫ de ſtulta cogitatōe reprehendunt ꝓ ter hoc fortaſſe ſubdit̉. Quare tacens ꝯſumor Tacens em̄ ꝯſumit̉ qui de ſtul ta ſe cogitatōe reprehendens apud ſe metipſum dente ꝯſcīe mordet̉. ac ſi aꝑ te dicat. ſicut vixi vt accuſatorem exte rius nullum timerē. vtinā ſic vixiſſem vt intra memet ipſum accuſatricē con ſcīam nō haberem. Tacens em̄ ꝯſumi tur. qui intus in ſe inuenit vnde curet̉ hec gre. Ex hijs igit̉ dictis ſupra ⁊ ẜm aug. firmiſſime tenere ⁊ nll̓atenus du bitare debemus etiam iuſtos atqꝫ ſcōs homines. exceptis qui ꝑuuli bapti ſa ti ſunt ſine peccato hic minime viuere poſſe. Nullus quippe ſctūs ⁊ iuſtus ca ret peccato non tn̄ ex hoc deſinit eē ſan ctus. vel cū affectu teneat ſanctitatem non nature viribꝰ ſed ꝓpoſito adiumē to per dei gratiam acquirimus ſancti tatem. ⁊ ideo veraciter omnes ſancti ꝓnunciāt ſe peccatores. qꝛ in veritate habent qd̓ plangant. ⁊ ſi non reprehē ſibile ꝯſcientie certe mobilitate ⁊ mu tabilitate preuaricatōnis nature. Hec aug. X Dicit etiā de eodē caſſia nus in collatōne patꝝ. Iota iuſtos ⁊ ſcōs viros non eſſe immunes a culpa mani feſte ſcriptura ꝓnunciat dicens Septies in die cadit iuſtus. nec iuſti cie eſſe p̄iudicant lapſus fragilitatis hūane. qꝛ multū intereſt inter ſancti ⁊ pctōris hoīs lapſum. Aliud eſt admit tere mortale pctm̄. ⁊ aliud eſt cogitati on que pctō nō caret p̄ueniri vel igno rantie vel obliuionis agi errore. aut fa cilitate ocioſi ẜmonis offēdere. aut ad punctū a fidei theorica aliqͥd heſitare. aūt ſubtili quadā xenodoxie titillatōe pulſari. aut ncītate nature aliqͣntiſꝑa Diſt. III. Ca. IX. Liber .II. ſumma ꝑfectōe recedere Hec em̄ ſunt ſeptē genera lapſuū in qͥbꝰ ſcūs vir li cet nonnūqͣꝫ cadat. tn̄ iuſtus eē nō deſi ſinit. hec caſſia. Et qͣꝫuis vt ſepius iaꝫ p̄miſſū ē nō poſſit hō etiā iuſtus ī hac vita poſitus ſine pctīs leuibꝰ ſiue venia libꝰ eē nō tn̄ dꝫ ea amare ſꝫ viril̓r illis ꝓut ip̄e p̄t reſiſtere ⁊ de die ī diē in pu ritate cordis ac corꝑis ꝓficere. vt poſ ſit ex hac vita eo mūdior trāſire Dicit de hoc richar. de ſcō victore Sic veīa lia pctā nunqͣꝫ poſſumus qͣꝫdiu in hac corruptibili carne viuimus ad puꝝ de vita nr̄a extirpare. tn̄ debemus ſꝑ eoꝝ expurgatōi inſiſtere. ⁊ ad quotidiana puritatis incrementa ſtudia nr̄a inno uare. Et beatus augu. in libro de ꝟbis apl̓i ſic d̓t. Si dixerimus qꝛ pctm̄ non hēmus noſmetip̄os ſeducimus. His ꝟbis docuit beatus iohānes. imo dn̄s ꝑ iohannē in iſta carne in iſto corrup tibili corꝑe in iſta terra ī iſto ſecl̓o ma ligno in iſta vita tēptatōibꝰ plena ne minē hic viuere ſine pctō abſoluta pe nitentia ē nec expoſitōe indiget Quis eſt eī qͥ nō hēat pctm̄ ſicut ſcriptura d̓t nec infans cuius ē vnius diei vita ſuꝑ terrā. talis ꝑuulus pctm̄ nō fecit ſꝫ de parētibꝰ traxit. Ergo nullo mō quiſqꝫ p̄t dicere nō ſe habuiſſe pctm̄. ſꝫ acceſ ſit ꝑ fidē ad lauacrū regeneratōis hō fidelis. ⁊ oīa dimiſſa ſūt ei. iā ſub gr̄a viuit in fide mēbrū xp̄i factus ē tēplū dei factus ē. ſꝫ dixerit ſe nō hēre pctm̄ ſeip̄m ſeducit ⁊ ꝟitas in eo nō eſt. ꝓr ſus mentit̉ ſi dicat iuſtus ſum. Nēo gͦ ſe dicat eē ſine pctō ſꝫ nō tn̄ ideo debe mus amare pctm̄. frēs ⁊ ſi nō ſimus ſi ne pctō. oderimus tn̄ ea ⁊ maxīe nos a crimībꝰ abſtīeamus qͣꝫtū poſſumus etiā alienis pctīs Oremus igit̉ vt d̓s dimittat nobis pctā nr̄a ſꝫ faciamus ẜm ꝙ d̓r. Dimittamus debitoribꝰ no ſtris ⁊ dimittetur nobis quotidie dici mus hoc ⁊ quotidie facimus ⁊ quoti die fit in nobis. Nō hic ſine peccate ſumus. ſꝫ exibimus hinc ſine p̄ctō q vnuſquiſqꝫ cū de corpore exierit dimi tunt̉ ei qͥ talia hēbat vt dimittetei bita qꝛ ⁊ quotidianis p̄cibꝰ dimiſto ⁊ exit mūdatus. hec aug. A Un̄ qui libet religioſus ac timens deū nō ſoſū debet a maioribꝰ pctīs ꝯtinere veyeus a leuioribꝰ ⁊ venialibꝰ inqͣntū vaſet eo adiutorio dei abſtinere. nam diſpnteꝰ deo incuria in ſeruis ſuis. qͥ non cui d nec adhibent diligentiam nec renſto qͣntū valēt etiā minoribꝰ pctīs q̄ ſplꝰ nōnūqͣꝫ īpedimenta ſuſceptionis mna ioris gratie dei. vn̄ ſꝑ ſolliciti ſimus ne eius grām ꝑ negligentiā nr̄am que nobis multipliciter eē nccāriam co noſcimus ꝑdamus. Iſta ⁊ q̄dā alſa s atus bern̄. ꝯmēorat di. Iu dex iuſiut deus nō mō qͥd fiat. ſꝫ quo aīo fiat ꝯi derat Nemo gͦ dicat in corde ſuo ſculꝰ ſunt iſta nō curo corrigere. non eſt inꝰ gnū. ſi in iſtis maneaꝫ venialibꝰ pctīa hec em̄ impenitentia eſt blaſphemia l ſpm̄ſanctu Eradicari tn̄ ⁊ extirpatiꝰ cordibꝰ noſtris oīno non poterit malꝰ cia. donec in mūdo fuerimus quatpl libet ꝓfeceris. erras ſi putas vitia mortua. velis nolis ītra fines tuos bitabit vitiū Iebuſeus ſubiugari pt exterminari nō poteſt pctm̄ qd̓ eſt mo bus aīe ⁊ corruptio mentis auferti no poterit. donec liberemur. reprimi qͥ e debet ⁊ p̄t ꝑ gratiā dei vt non regnei nobis ſed non eijcit̉ niſi in morte q ſic decerpimur vt aīa ſeꝑet̉ a corpbrꝰ Affectiones em̄ aīe dum in hoc pul re gradimur ex toto mūde eſſe nō f ſunt. aliqn̄ vanitati. aliqͣndo volut aliqn̄ curioſitati pluſqͣꝫ oportet cedꝰꝰ animus vel ad horam. in multis emꝰ offendimus omnes. veruntamen mo ꝯtemnat aut ꝑuipendat. impol LLiber .II. Diſt. III. Ca. IX. ſe em̄ eſt cum eis poſſe ſaluari. impoſſi pſſe eſt ea dilui niſi per xp̄um ⁊ a xp̄o. rec ideo tn̄ ꝓ eis neceſſe eſt nimis eſſe ſbllicitos. ignoſcit facile imo ⁊ libēter rnos ignoſcamus. in hmōi nāqꝫ ine nſtabilibꝰ ⁊ negligentia culpabilis ē. ctimor immoderatus ⁊ īpatiens tē fetandus. qꝛ damnatio nō eſt his qui ſunt in xp̄o iheſu. ꝯcupiſcentie ſenſus ibiqꝫ ꝯſenſu. ⁊ hec gratia nobis ꝯfert̉ vt nobis ꝯcupīa non noceat. ſed tn̄ a ꝯſenſū abſtineamus tn̄ ad humilian ds ꝯcupīam adhuc patitur viuere in ſobis. ⁊ grauiter affligere. vt ſentia nus quid nobis gr̄a preſtet. ⁊ ſꝑ adlil rus auxiliū recurramus Sic de mino tibꝰ iſtis peccatis pia diſpenſatōe agi tue vt non penitus auferant̉. ſed cuꝫ il ns erudiat nos deus. vt cū minima ca rere nō poſſumus certi ſimus ꝙ nō no ſtis viribꝰ maiora ſuꝑemus. ſemꝑo ttmorati ⁊ aīo ſolliciti ſimus quō eiuſ btam non amittamus. quā nobis taꝫ ruitipliciter nccāriam eſſe ſentimus ec bern̄. S Et qꝛ ẜm aug. etiam ſno gͣratia poſitis in hac mortali vita pimticile eſt omnimo de implere quedā edis precepta. vt eſt illud. Non ꝯcu pſſces ⁊cͣ. Unde xp̄s per infirmitateꝫ aemis ſue ſacerdos factus impetrat no pis indulgentiā. etiā hanc legē adim prens. vt qd̓ ex noſtra infirmitate mi ms implere poſſumus. eius perfectōe ccuꝑemus cuius capitis membra fa cer ſumus. hec aug. Cum igit̉ ſine pec alis minutis in hac vita eſſe non vale rus. neceſſe eſt vt ꝓ dimittēdis illis ptes ſedulas ad dn̄m fundamus. orō rem dn̄icam freqn̄ter dicendo. que ef ſtaciam magnā in talibꝰ habet. Und̓ vnguſti. de quot idianis leuibuſqꝫ pec at is ſine quibꝰ hec vita nō ducit̉ quo ralana oratio fideliū ſatiſfaciat. ¶ Ande ꝓpter leuia peccata ſine quibꝰ eſſe nō poſſumus inuenta eſt oratio do minica. que quotidiana delet peccata. per hanc nobis ſaluator voluit oſtende re quantūlibet iuſte in huius vite cali gine viuamus non nobis deeē peccata ꝓ quibꝰ dimittendis debeamus orare Hec aug. D Et notanduꝫ ꝙ ſcī viri ⁊ deuoti peccata minuta ⁊ quoti diana que nequaqͣꝫ poſſunt vitari ꝑ pe nitentiā ⁊ ꝯpunctōem ſeu ſacrimas ſo lent aſſidue abluere. vt in ꝯſpectu ſui ꝯditoris valeant ſꝑ pulcri ⁊ mūdi in ueniri. ⁊ qͣꝫuis interdū peccando venia liter a iuſticia declinent. tn̄ per aſſidu am ablutionē ꝯpunctionis ſuam iuſti ciam ſemꝑ retinent. Unde beatus gre go. ſuꝑ cantica exponens illud. Tota pulcra es amica mea. ⁊ macula nō eſt in te. ſic d̓t. Cum ſit ſcriptuꝫ. nemo vi uit ſine peccato. nec infans cuius vita eſt vnius diei ſuper terram. quid eſt ꝙ ſponſa tua pulcra d̓r ⁊ ſine macula. cū alibi ſcriptū eſt. Si dixerimus qꝛ pec catum non habemus veritas in nobis non eſt. Sed dum ſancta anima a pec catis quotidianis ſe per penitentiā mū dat. dū quotidie peccata minuta cū la crimis abluit ⁊ a maioribꝰ ſe obſeruat qͣꝫuis freqn̄r peccet. per aſſiduā tamē pm̄aꝫ mūdiciā ſuā aſſidue ſeruat Hīc em̄ alibi precipit̉ ſꝑ ſint veſtimēta tua candida. Et illud. iuſtus ex fide viuit. qͣꝫuis em̄ mox vt peccat a iuſticia decli net. tn̄ dū ſꝑ credit qͥ iuſtificat imꝑiuꝫ ⁊ aſſidue ſub eius fide pctā deflet. ⁊ ꝑ aſſiduas ablutōes iuſticiā ſuā retinet. hec greg. Cuꝫ ergo fine pctīs minutis nemo in hac vita eē valeat. nccē eſt vt in oī ſtudio inuigilemus quatenus vi tijs quibuſcunqꝫ fortiter reſiſtamus ⁊ in tali ꝓpoſito iugiter ꝑſeueremus. qꝛ vitia a nobis effugata iteꝝ redeūt ⁊ ex tincta reaccendunt̉. Un̄ ſiue ſit ſenex ſiue iuuenis errat ſi putat vitia emor Diſt. III. Ca. X. Liber .II. tua ⁊ non magis ꝯpreſſa ergo ſemper eſt illis reſiſtendū. De hoc bern̄. ſic d̓t. Quis ita ad integrū ſuꝑflua reſerauit vt nihil habere ſe putet putatione dig nū credite mihi ⁊ putata repullulāt ⁊ effugata redeunt ⁊ reaccendunt̉ extin cta ⁊ ſopita excitant̉ paꝝ ē ergo ſemel putaſſe ſepe putādū. imo ſi fieri poſſet ſemꝑ. qꝛ ſemꝑ creſcit qd̓ putari oꝫ. ſi ue ſis ſenex ſiue iuuenis in corpore ma nens ꝓfecto erras. ſi puta vitia emor tua ⁊ non magis ꝯpreſſa Unde in tan to diſcrimine ꝯfilium eſt obſeruare di ligenter ⁊ mox vt renaſcentium vitioꝝ capita apparebunt prompta ſeuerita te ſuccidere. hec bern̄. Conſiderantes igit̉ miſeriam ⁊ paupertatem nr̄am ꝙ in peccato ꝯcepti ſumus ꝙ frequenter ꝑ diuerſas temptationes impugnam̄ poſtulemus a domino noſtro auxilium gratie ſue. vt tot incurſibꝰ temptatio num reſiſtere ⁊ p̄ualere valeamus E Cum ꝟo ꝑ gratiam dei cogitationes immundas ⁊ motus inordinatos car nis euicerimus nō nobis hanc victori am ⁊ mūdiciā tribuamus. ſed deo qui ſolus mundus eſt ⁊ mūdare p̄ualet im munda. De hoc beatus gre. xj. moral̓. exponēs illud Quis poteſt facere mū dum de immūdo ꝯceptū ſemine ſic ait Is qui ꝑ ſe ſolus mundus eſt munda re p̄ualet immunda. homo em̄ in corru ꝑtibili carne viuens hꝫ temptationū īmundicias impreſſas in ſemet ip̄o. qꝛ nimiꝝ eas traxit ab origine. ip̄a quoqꝫ ꝓpter delectationē carnis eius ꝯceptō immundicia eſt. vn̄ pͣs Ecce em̄ in ini quitatibꝰ ꝯceptus ſuꝫ. hinc eſt ergo ꝙ plerumqꝫ temptat̉ nolens. hinc eſt ꝙ immūda queque in mēte patit̉. qͣꝫuis ex iudicio reluctet̉. qꝛ ꝯceptus de im mundicia dum ad mundiciaꝫ tendit. hoc conat̉ vincere qd̓ ē. Quiſquis aūt occulte temptationis motus atqꝫ immundiciā cogitationis euicerit nequa qͣꝫ ſibi ſuā mūdiciā tribuat qꝛ de īmui do ꝯceptū ſemīe nullus facere mundo p̄t niſi is qui mundus ꝑ ſemetip̄m ſo lus eſt. Qui gͦ iam ad locuꝫ mundicie ꝑuenit. ꝯceptionis ſue viam reſpiciat ꝑ quā venit atqꝫ inde colligat q̄ ex ſu virtute non habet mundiciā viuenol cui de immūdicia factuꝫ eſt iniciū ſub ſiſtendi. hec gregorius. Filius Cire cupio vtrum ſpūs malign occultas cogitatiōes cordis ilti ligant. .X. Patet. 5 Ca Cire debes qͥͦ dyabolus interiores cogitali ones aīe videre vel intelligere non v let. niſi qͣꝫtum ꝑ exteriores motus co poris aliqua conicere poteſt ⁊ ꝯgnoſe re. nam ſecreta cordis ſolus deus no uit. nec credendum eſt malignos ſp tus illabi aīe qd̓ ſoli deo poſſibile ei hoc facere. qͥ eā creauit. q̄ cogitatioeꝰ hominū ⁊ īternos motus atqꝫ abdſi mētis ſolus inſpicit ⁊ pluſtrat De ſꝰ beatus aug. ſic d̓t. īternas cogitate aīe diabolū non videre certiſſimū eſ ſꝫ motibꝰ corꝑis ⁊ affectionū indicuꝰ colligi exꝑimēto didicimus Secteꝰ aūt cordis ille ſolus nouit. ad que d Tu ſolus noſti corda filioꝝ hoīm. mones em̄ nō credimus ſbāliter iſtaꝰ aīe Illabi aūt mēti illi ſoli poſſibile t qui creauit eā De hoc etiā ſerenus ao bas in collatōe ſua ſic ait Nō em̄ ni ci ni ſpūs viꝫ malignus admiſcet̉ idci co ⁊ aīe q̄ vt idē ſpūs eſt. non ita vm poſſe credit̉ vt eaꝫ quoqꝫ ſimiliter ſu nature reddat capacem quod ſoſt e trinitati poſſibile. que ſit vniuerſe inte lectualis nature efficitur penetrati vt non ſolum circumſpiciam eam ab qꝫ ambire. ſed etiaꝫ illabi ei ⁊ veſut in Liber .II. Diſt. III Ca. X. torporea corpori poſſit infundi. Licet tm ꝓnunciemus nōnullas eſſe ſpiritu ales naturas. vt ſunt angeli ⁊ archan peni cetereqꝫ virtutes ipſaqꝫ anima. tn̄ n corpore noſtro nullatenus eſtiman de ſunt fore. habent em̄ ẜm ſe corpus ſno ſubſiſtunt licet multo tenuiꝰ qͣꝫ no ſta ſint corpora ẜm apoſtoli ſentenci am ita dicētis. Et corpora celeſtia ⁊ corpora terreſtria Quibus manifeſte colſigit̉ nihil incorporeuꝫ eſſe niſi ſo lam deuꝫ. Et idcirco ipſi tm̄mō poſſe tenetrabiles eſſe omnes ſpūales at s intellectuales ſubſtancias. eo ꝙ ſo lus ⁊ totus eſt vbiqꝫ in oībꝰ ⁊ ita vt co bntacōes hominū ⁊ inter nos motus vtctꝫ abdita mentis vniuerſa īſpiciat co ꝑſuſtret. hec Serenus abbas. G Quamuis autem īmundi ſpiri ns internas cogitatōes cordis noſtri initelligere nō poſſint. tn̄ ꝑ exteriora ndlcia ex habitu vicꝫ vl̓ guſtū ⁊ ꝟbis quid in animo verſet̉ dep̄hendūt. Nā raliquē viderīt mulierē. crebro reſpi ctē. intelligunt cor carnalis amoris atulo vulneratū. ſi quē eciā ardenter nueri auꝝ ⁊ argentū ꝯſpexerint in enligunt̉ in corde latere auariciaꝫ. ſic ditur patēt eiſ ꝑ exteriora indicia co pitatiōes hōinū. De hoc idē Arſemꝰ robas in collatōe patrū ſic dicit. Nō dabium eſt ſpiritus mūdi cogitatōnū ſoſttaꝝ attingere qͣlitates ſed indicijſ as ſenſibilibus forī ſecus colligētes nt ex noſtris diſpotōibꝰ aut ex ꝟbis ſtudijs in que ꝑpenſius nos ꝑſpexe ant interminari. Ceteꝝ illas que nec dam de internis anime ꝓdierūt adire ꝯnino nō poſſunt. ip̄as quoqꝫ cogita des. quas ingerūt vtꝝ ſuſcepte ſint n̄ a ip̄ſius naturam anīe. id eſt ꝑ illū in tiorē motum medullis vt ita dixerī pſius latitantē. ſed ex motibꝰ atqꝫ in cuo exterioris homīs dep̄bendunt. hec Serenus. H Eciā de eodē Hē ricus in quadā ome. ſic dicit. Arguen di ſunt. qui dicūt cogitatōes a dyabo lo īmitti. ⁊ nō ex ꝓpria volūtate naſci Dyabolus em̄ adiutor ⁊ intentor ma laꝝ cogitatōnū pōt eſſe. auctorvero eſ ſe nō pōt. ſed neqꝫ recipiendū eſt. dya bolum ſecreta cordis poſſe rimari. il le em̄ in inſidijs ſemper poſitus quid animo verſemus ex habitu ⁊ geſtibus ipſius corporis eſtimat cū tamen peni tus cogitacōes cordis nequeat intue ri. quod ſoli ſibi deus reſeruat. cui dic tum eſt tu ſolus noſti corda filioꝝ ho minū. cū ergo ip̄as cogitatōes videri nō poſſit. ſignis quibuſdā ⁊ motibus illas dep̄hendit. verbi gratia. Si nos pulchrā mulierem videt crebro reſpi cere. intelligit cor amoris iaculo vul neratū. ſicqꝫ prauis cogitatōibꝰ ſtimu lat ad fornicandū. Si nos contra ꝓxi muꝫ rancorē vocis vel trucē aſpectum leuare conſpexerit. intelligit cor inui diatabeſcere. ſicqꝫ ꝑ iraꝫ ad homicidi um inflammat. Si gēmaꝝ vel auri vl̓ quarūlibet reꝝ pulchritudinē nos ar denter intueri ꝯſpicit. intelligit ī cor de latere auariciam ⁊ idcirco nos pro uocat ad furta. nā ꝯcupiſcētia primū corde ꝯcepta cogitatōnū fomitibꝰ nu tritur. ⁊ ſic demū ad oꝑatōꝫ ꝑducitur Et iō dn̄s hec oꝑa cogitatiōes vocat dicens. De corde exeūt cogitatiōes male. qͣrū indicia hoſtis callidus per quaſdaꝫ vt dixi habitudines moꝝ īue ſtigās humanū genꝰ deciꝑe feſtinat. et agēda q̄ diuinus ſermo ꝓhibet īſtigat vt hominē ad ymaginē dei ꝯditū pol luat. Hec henricus. I Un̄ notā dū ꝙ antiquꝰ hoſtis vniuſcuiuſqꝫ mo res ⁊ ꝯdicōes intuet̉ cui vicio magis ſint homīes ꝓpinqui ⁊ illa obicit ante ipſoꝝ faciē. ad que ꝯgnoſcit facilius mētē īclinari. ⁊ ibi querit cauſam no F. i. Liber .II. Diſt. III. Ca. XI. cendi. vbi viderit quēqͣꝫ diligencius occupari. Un̄ gre. xiiij. mor. Exiſtunt em̄ qualitates moꝝ que ceteris vicijs ſunt vicine. nā mores aſperi aut crude litati aut ſuperbie ſolent eſſe ꝯiuncti mores autem blandi ⁊ paulo ampliuſ letiores qͣꝫ decet nōnūqͣꝫ luxurie ⁊ diſ ſolutōni iungūtur. Intuet̉ gͦ inimicꝰ generis humani vniuſcuiuſqꝫ mores. cui vicio ſint ꝓpīqui ⁊ illa opponit an te faciem ad que ꝯgnoſcit faciliꝰ īcli nari mentem vt blandis ac letis mori bus ſepe luxuriam. nōnūqͣꝫ vanaꝫ glo riam. aſperis vero mentibꝰ irā ſuꝑbiā vel crudelitateꝫ ꝓponat Ibi ergo deci pulam ponit vbi eſſe ſemitam mentiſ conſpicit. qꝛ illic periculū deceptioniſ miſerit vbi viam nouerit eſſe ꝓppinō cogitationis hec gre. Dicit eciā de eo dem Leo pͣp. Non deſinit ātiquus ho ſtis tēptationū laqueos vbiqꝫ p̄tēde re vt quomodo fidē credētium valeat corrūpere. nouit em̄ cui virus īfundit īuidie cui īcitamēta luxurie apponat nouit quē merore ꝯturbet. quē gaudio fallat. quē metu opprimat omniuꝫ di ſcurrit mores. omniū ſcrutat̉ affectuſ et ibi q̄rit cauſas nocendi vbi viderit quemqͣꝫ diligencius occupari. hec leo papa. An̄ dyabolus prout dicit Hu go qn̄ deciꝑe quemquam temptat pri us naturā vniuſcuiuſqꝫ intendit ⁊ in de ſe applicat. Unde aptum homineꝫ ad peccandum aſpicit blandis ⁊ leui bus moribꝰ ſepe luxuriaꝫ aut vanam gloriam proponit. aſperis vero menti bus iram ſuperbiā vel crudelitatē. hec Hugo Et ꝯſideranduꝫ ẜꝫ dictū aug. ꝙ non omnes cogitatōes noſtre male ſemper dyaboli inſtinctu excitantur. ſed aliquando ex noſtri arbitrij motu excitantur. Bone aūt cogitatōes ſem per a deo ſunt. hec Aug. Cum igit̉ ma lignus ſpiritus interiora noſtra ⁊ cor poris motus ꝑ indicia exteriora dep hendere preualet. neceſſe eſt vt vitiliꝰ ter ⁊ cū bono animo contra tēptame ta ⁊ inſultus dyaboli pugnemus. q. ſi viderit nos exterius ex pauore com mutatos crudeliꝰ ꝯͣ nos aīat̉. De hoe iohan. abb. mō. ſinai ſic ait. Ocutta mus cū gaudio ⁊ timore pulchro ⁊ bo nō certamine nō dubitātes nec time tes inimicos noſtros. qm̄ in facie ani me noſtre ītuēt̉. qͣꝫuis nō videant ꝙ ſi viderīt eā ex pauore ꝯmutatā. tuc co tra nos crudelius anīant̉ ītelligecia fraudulēti. qd̓ timuimus. Igitur gaa denter ꝯtra ip̄os armemur nimiꝝ col tra certantem ꝓmpte nullus cōcetia hec iohannes abbas. Trum maligni ſpiritus poſſie Filius temptare homines. qͣꝫtuꝫ volūt F Capitulum. XI Pater Cire debes qd̓ Tantiquus hoſtis generis hoꝰ C ni̇ ad nocendū ⁊ tēptādū ſꝑanheſat quāuis prauā volūtateꝫ ex ſemetipſo habeat poteſtateꝫ tn̄ nocendi htē no poteſt niſi deus ꝑmittat. Qd̓ bea. d. ꝓbat ſic dicens Maligni ſpiritus as nocendum nobis inceſſanter ahelam ſed cū prauam volūtatē ex ſeipſis ho beant poteſtatē tn̄ nocendi nō hn̄t. mm eos volūtas diuīa ꝑmittat. Et in ip̄l quidē iniuſte ledere nō poſſunt inſi lo ſte ꝑmittāt̉. hec gre. Un̄ malign ip̄t tus pn̄t nocere hominibꝰ ſuadēdoꝰ nō cogēdo teſte beato Aug. qͥ d̓t. E bolus nō cogēdo ſꝫ ſuadēdo nocꝫ. ſo licitare ⁊ ſuadere pōt. cogere nō po omnino hec Aug. Ergo antiquus ꝰ ſtis īmiſſor ⁊ intētor malor eſſe polelꝰ ſed nō īpulſorqꝛ ſi ei ſubeſſet facuſta ad ꝯpellēdū ſicut ad ſuggerendū p lus poſſet vitare peccatū. Un̄ ficut ſſ adeſt copia ad inſtigādum. ita nobis Liber Diſt. III Ca. XI. .II. ſtiributa ē libertas ⁊ virtus ad reſiſtē bum Nullus poteſt a dyabolo decipi im ille qui p̄bere voluit ſue volūtatis mnſenſuꝫ. De hoc Serenus ab. in ſua tollatōe ficait. Aduerſarios quidem robis iugiter infidiari. quicūqꝫ interi deis hominis experti ſunt pugnas du pilate nō poſſunt. ſed ita dicimus hoſ noſitis ꝓfectibꝰ aduerſari. vt eos tm̄ nodo intentores maloꝝ nō aūt eciaꝫ mnpuſſores eſſe credamus. Ceteꝝ nul ns ſominū poſſet omnino vitare pec arū. qd̓cūqꝫ illi cordibꝰ noſtris inge cte voluiſſent ſe eis quēadmoduꝫ ad sgerendū. ita eciā ad ꝯpellendum aculias violenta ſuppeteret qͣꝫ obrem tūt eſt in illis inſtigatiōis copia ita ſbbīs virtus reſpuendi ſiue acquie tendi libertas eſt attributa. quoꝝ tam̄ rotencia ⁊ impugnatōes ſi ꝑtimeſci nas eciā ꝓtectōes atqꝫ adiutoria ecō ratio ꝯferamꝰ. De quo d̓r maior em̄ nt in nobis eſt. qͣꝫ qui in hoc mundo dius auxilia multo vehemētiore mili ant hirtute. qͣꝫ aduerſus nos illorum mtitudo ꝯfligit. Niā bonaꝝreꝝ non ſuggeſtor ſꝫ eciā fautor atqꝫ īpul ⁊ eſt deus. ita vt nōnūqͣꝫ nos eciam lios ⁊ ignorantes trahat ad ſalutē dinitat ergo nemineꝫ poſſe a dyabo cecipi. nſi illū q̄ p̄bere ſibi voluerit poluntatis aſſenſum. Ergo māife m eſt vnūquēqꝫ delinquere. ꝙ īgru rooprauis cogitatōibꝰ nō eis cōfe rtepulſam cōtradictiōis obiciat. ſem teſiſtite inquit ei ⁊ fugiet a vo s nec Serenus. L Et notādū x pius dn̄s ꝯſiderās infirmitatem ⁊ dilitatē hominū. tēptatōes aduer rrateſtenat. ⁊ mala que electis eue ant modificat. vt ſimul nō veniāt. ſꝫ pe temptatōes tm̄ que fieri pn̄t. a amn tāgant. ⁊ vt temptamēta que nulata ꝑimere poterāt. moderata ac diuiſa facilius tolerentur. De hoc bea. gre. xxix. mor. exponens illud vide licet. Diuidit̉ eſtus ſuꝑ terram ſic ait. Hoſtis callidus quos luce iuſticie emī teſcere ꝯſpicit. eoꝝ mentes illicitis de ſiderijs inflāmare ꝯtendit. vt plerūqꝫ plus ſe vrgeri tēptationibus ſenciant qͣꝫ tunc cū lucis interne radios non vi debant. poſt lucem ergo eſtus ſequītur qꝛ poſt illumīatōꝫ diuini muneris tē ptationis certamē auget̉. Recte vero diuidi eſtus d̓r. qꝛ nimiꝝ non ſinguli omnibꝰ ſed quibuſdaꝫ vicinis ⁊ iuxta poſitiſ vicijs fatigātur. Alta quippe at qꝫ inconp̄henſibil̓ ſancti ſpiritus gra cia cū luce ſua noſtras mentes irradi at. ⁊ temptatōes aduerſarij diſpenſan do modificat. vt ſimul non venant. vt ip̄e tm̄mō que fieri poſſunt illuſtratā iam deo anmam tangant. vt cuꝫ tac tus ſui ardore nos cruciāt. ꝑfectiores incendio nō exurāt. Paulo atteſtāte qui ait. Fidelis deus qui nō patitur voſtemptari ſupra id qd̓ poteſtis ſed facit cū temptatōe ꝓuentum. vt poſſi tis ſuſtinere. Hūc ergo eſtū aliter di uidit callidus ſupplātator aliter mi ſe ricors deus ⁊ conditor ille diuidit. vt per illum cicius interimat iſte vt eum tolerabilē reddat. Et in ſcd̓o morali. de eodē ſic dicit̉. M Sciendum eſt ſathane volūtas ſꝑ iniqua eſt ſꝫ nū qͣꝫ poteſtas ī iuſta. qꝛ a ſemetip̄o habet voluntatem. ſꝫ a dn̄o poteſtatē. quod em̄ ip̄e facere inique appetit hoc deus fieri nō niſi iuſte ꝑmittit. Un̄ in libro regum dicit̉ Spūs dn̄i malus irruit in Saul. Ecce vnus idēqꝫ ſpūs ⁊ dn̄i appellat̉ ⁊ malus. dn̄i vicꝫ. per licenti am poteſtatis iuſte. malus autē ꝑ deſi derium voluntatis iniuſte. Sed ꝯſide randa eſt nobis in ꝟbis dn̄i diſpēſatō ſancte pietatis eius. quō hoſtē noſtrū ꝑmittit ⁊ retīet r̄laxat ⁊ refrenat alia F. ij. Diſt. III. Ca. XI. Liber .II. ad temptandū dat ſed ſubito ab alijs religat. Un̄ d̓t ad ſathande Iob. Uni uerſa que hꝫ in manu tua ſunt tm̄ ī eū ne extendas manū tuā. ſubſtanciā pro dit. ꝙ quidē poſtmodū temptari tra diturus eſt ſed tn̄ non ſimul ad omnia relaxat hoſtem. ne vndiqꝫ feriens fran gat ciueꝫ. mala em̄ cū multa eueniunt electis mira ꝯditoris gratia ex tꝑe di ſpenſant̉. vt que coaceruata perimere poſſent diuiſa tolerari. Hinc Dauid ait ꝓba me dn̄e ⁊ tēpta me ac ſi aper te dicat̉. Prius vires inſpice ⁊ vt fer re valeo tēptari ꝑmitte. hec gregori. N Sciēdū eciā ꝙ ſunt īter malig nos ſpiritus quidā forciores. ⁊ qͥdaꝫ infirmiores ad īpugnādum. vn̄ īcipi entes ⁊ nouiter ꝯuerſi per infirmio res ſpūs tēptāt̉ vel īpugnātur. robuſti ores vero ⁊ forciores in virtutibus ac bonis moribꝰ maior pugna demonuꝫ ac forcior temptat ⁊ oppugnat. ⁊ ẜꝫ v niuſcuiuſqꝫ vires difficultas certami nis auget̉. ⁊ niſi clemētiſſimus domi nus ẜm vires hominū temptatōes mo deraret ⁊ refrenaret demonū incurſus nullus eoꝝ nequiciā eciā qui ſancti vi dentur ſufferre poſſent. De hoc Sere nus ab. in collatōe patrū ſic ait. Illud nequaqͣꝫ ignorare debemus. nō eē om nes ſpiritus eiuſdē ferocitatis ac deſi derij ſed nec vnius quidē fortitudinis atqꝫ verſucie ⁊ incipiētibꝰ quidē atqꝫ infirmis nō niſi īfirmiores ſpūs in cer tamine ꝯꝑari. Et hijs nequicijs ſpiri talibus ſuꝑatis gradatī ſꝑ aduerſus atlethaꝫ criſti robuſtior pugna ſucce dit. ꝓ ꝯꝑatōe ſiquidē viriū ac ꝓfectꝰ humani eciā difficultas colluctatōis auget̉. nullo etem̄ modo quilibet ſanc toꝝ ſufficeret taliū tātoꝝqꝫ hoſtiū ſuf ferre nequiciā vel īſidijs eoꝝ poſſet oc currere. ſed neqꝫ crudelitateꝫ quideꝫ ac ſeuiciam ſuſtinere ſi nō certaret ꝓ nobis clementiſſimus arbiter atqꝫ a goniꝫet preſidens criſtus ⁊ exequat e colluctanciū vires ⁊ īmoderatos eor inſultus repelleret ac refrenaret īcui ſus. faceretqꝫ cū temptatōe exituꝫꝰ ſuſtinere poſſimus. Ceteꝝ nemo po ſet nō dico iuuenū quos videmus ii hoc heremo ꝯſtātiſſime ꝯmorari. ſꝫ ne qꝫ ꝑfectoꝝ quidē tantis taliū hoſtiū as minibꝰ circūſeptus in heremo fingulꝰ ris habitare. ſi in ip̄is eſſet ꝓ hoſutate ſua nocendi vel temptādi faculias ve libertas. hec Serenus ab. De eodel eciā beatus gre. ix. mora. exponēs ind Cōſiliuꝫ īꝑiorum nō adiuuēs. ſic alt Quos nāqꝫ īpios niſi malignos ſpiꝰ tus vocat. qui cū redire ip̄i ad vita ſe queunt. crudeliter ſocios ad moriem querūt. quoꝝ nimiꝝ ꝯſiliū fuit vt ces tū Iob diuina correptio tangeret. ⁊ in tranquillitate iuſtus extiterat. ſal ꝑflagella peccaret. ſed impior omo dn̄s nō adiuuit. qꝛ eoꝝ temptatōibbꝰ carnem iuſti ꝓdidit. animaꝫ negauꝰ hoc indeſinenter ꝯtra bonos ꝯſilibꝰ maligni ſpūs ineunt vt hi quos ſelꝰ re deo īnocue in tranquillitate ꝯip̄ie unt vexati aduerſitatibꝰ ad voragintꝰ culpe rapiant̉. ſed eoꝝ ꝯſilij acum deſtruit̉ culpa qꝛ pius cū viribꝰ nas la moderat. ne virtutē pena tranſeaꝰ ſꝫ ꝑ aſtutiā fortiū īfirmitas huma l excedat. niſi enī miſericors deus pi botēptamēta modificet. nullus pte to eſſet q̄ malignoꝝ ſprituuꝫ inſidiaꝰ nō corruens portet hec greg Sed ⁊ hoc ꝯſiderāduꝫ ꝙ maliom ib ritus tanto validius inſurgūt conꝰꝰ dei famulos qͣꝫto magis cōſpicimtꝰ ꝑ eos victoſac in amore dei feruiddꝰ ac bonis oꝑibꝰ ſtudioſius intētosᵐ hoc bea. gre. ſic dicit. Quātuꝫ anfidꝰ hoſtis ſuꝑatuꝫ ſe ꝯgnoſcit. tāto inꝰ ari acriuſ nō quieſcit. nā ad ſeruſtus Liber ¶ Diſt. III CI. XI. .II. bei dum quis ꝓperat. acriores contra tū temptatōes excitat. Tunc em̄ con ita dei famulos hoſtis noſter validius datedit̉ ⁊ inſurgit. dum ip̄os in amo te dei feruidos ⁊ in ſacro oꝑe ſtudio ſbs aſſiduoſqꝫ ꝯgnoſcit. Nam eciam tm ꝙ dicit Hilarius. ī ſanctificatis naxie dyaboli tēptamēta craſſantur qꝛ victoriam magis exoptāt de ſanc is ſed om̄ipotēs deus mētes hominū nquocūqꝫ ſtatu exiſtant temptari qͣn em volunt malignos ſpūs nō ꝑmittit ed maliciā eoꝝ teprimit ne electi per mmīā temptatōꝫ vexati obruant̉ ⁊ de ſciant. qd̓ bea. Gre. xxvij. mora. expo rens illud qd̓ dominꝰ Beemoth. ait Aui fecit̉ eū applicuit gladiū eius ſic dicens Gladius quippe iſtius Bee not̓h ipſa nocendi malicia eſt. ſed ab co a quo bonus ꝑ naturā factus eſt eiꝰ dadius. qꝛ eiꝰ malicia diuina diſpē nōe teſtringit̉. ne tm̄ mētes hominū ctite qͣꝫtū appetit ꝑmittat̉. ꝙ gͦ noſter ditis ⁊ multū p̄t ⁊ minus ꝑcutit eiuſ vadiū pietas ꝯditoris ꝯſttīgit. vt re plicatus intra eius ꝯſcienciā lateat ⁊ nta qͣꝫ deſuꝑ iuſte diſponit̉ ſeſe ī mē ce nominū eius malicia nō extēdat. x auteꝫ ad multa fortiter p̄ualet. hoc pt incipio humane ꝯditiōis pōt. ꝙ cto a quibuſdā vincit̉ eius nimiꝝ gla dus ab auctore replicat̉. Sed notā rm ꝙ multos exigētibꝰ meritis fer amittit̉. vt cū deū deſerunt dānato pti famulentur. ab electis vero valē rus vincit̉. quo ſoli auctori om̄iū hu mius ſubſternūt̉. qꝛ igit̉ ꝑ hoc ꝙ per mtēdo deo malignus ſpūs valde in Aletabil̓ demōſtrat̉ aꝑte ꝯgnoſcimuſ rduāto hoſte pugnamus. ſuꝑeſt vi rulquiſqꝫ noſtꝝtanto ſe plenius auc ai ſubiciat. qͣꝫto ꝯtra ſe verius violē gaduerſaxij vires penſat. Quid nā dnos niſi puluis ſumus. Quid vero ille niſi vnuſ ex celeſtibꝰ ſpiritibꝰ ⁊ qd̓ adhuc maius eſt ſūmus. Quid ergo de ꝓpria virtute audeat qn̄ ꝯtra āgeloꝝ prīcipē puluis pugnat. ſꝫ qꝛ ſuꝑnoꝝ ſpūuꝫ ꝯditor terrenū corpus aſſump ſit recte iā ſuꝑbiētē angelū humil̓ pul uis vīcit. nāqꝫ dignū eſt vt vincatur a puluere qui fortem ſe credidit deſerto creatore. vt agnoſcat ſuꝑatus. qꝛ de ſe elatus ſit. ſic ſuꝑbia meruit deici. ſic humilitas exaltari. qtūs ⁊ celeſtis ſpi ritus erigendo ſe tartaꝝ toleret. ⁊ ter ram poſſidens humilis fine termino ſuꝑ celos regnet. hec Gre. P Un̄ cū aliquis cogitatōes malas ſibi adueniētes ſuꝑat. nō ſibi de hoc victo riam tribuat. ſed deo. qꝛ niſi adiutori um dei ⁊ timor dn̄i qui cordibꝰ fideli um ꝑ donū ſancti ſpūs infundit̉ adeſ ſet et carnalia deſideria reprimeret. neqͣqͣꝫ homo tēptatōibꝰ ⁊ prauis cogi tationibꝰ reſiſtere poſſet. De hoc beatꝰ gre. xxviij. morali. tractās illd̓. Quid ꝯcluſit hoſtijs mare ſic dicit Quid eſt mare niſi cor noſtꝝ furore turbidū. rix is amaruꝫ. elatōe ſuꝑbie tumidū. frau de malicie obſcuꝝ. qd̓ mare quātū ſe uiat attēdit. quiſquis in ſe occl̓tas co gitacōnū tēptaciones intelligit. Ec ce em̄ iam ꝑuerſa relinquimus iā deſi derijs rectis inheremus iaꝫ praua ope ra foris abſcidimus ſed tn̄ latenter in tus ea cū qua huc venimus vite veteriſ ꝓcella fatigamur. quaꝫ niſi reſpectus iudicij eterni pauor tormēti īmēſiqꝫ timoris clauſtraqꝫ ꝯſtringerēt. cuncta in nobis penitus ſuꝑedificati oꝑis fū damēta corruiſſent. ſi em̄ qd̓ ꝑ ſugge ſtionē ſeuit intriſecus ꝑ deliberatōnē cōem foras erūperet. vite noſtre fabri ca funditus euerſa iacuiſſet. iniquita te nāqꝫ ꝯcepti ⁊ in delicto educati vel editi ⁊ ꝑ inſite corrupcōis moleſtias pugnā nobiſcū huc deferimi .quam F. iij. Diſt. III. Ca. XI. Liber .II. cū labore vincamus. Un̄ de hoc mari dicitur. Qn̄ erumpebat quafi de vul ua procedēs. Uulua em̄ praua cogita tionis adoleſcentia eſt. d̓ qua ꝑ Moy ſen dn̄s dicit. Senſus ⁊ cogitatō hu mani cordis prona eſt ad malū ab ado leſcentia ſua. Corruptōis nāqꝫ malū qd̓ vnuſquiſqꝫ noſtꝝ ab ortu deſiderio ruꝫ carnaliū ſumpſit in ꝓfectu etatis exercet ⁊ niſi hoc cicius diuine fortitu dinis manus reprimat. om̄e ꝯdite na ture bonum repete culpa in ꝓfunduꝫ vorat. Nemo igit̉ cogitationū ſuaruꝫ victoriaꝫ ſibi tribuat cū veritas dicat Quis ꝯcluſit hoſtijs mare. qn̄ erūpe bat quaſi de vulua procedens. qꝛ niſi ab ip̄o cogitatōis primordio cordis fluctus diuina gracia retineret. tēpta tionū ꝓcellis mare ſeuiens terrā pro culdubio hūane mētis obruiſſet. So lus ergo dn̄s hoſtijs mare ꝯcluſit qͥ p̄ uis motibꝰ cordiſ clauſtra īſpirate for midinis obicit. Un̄ bn̄ ſubiūgit̉. Cir cūdedi illud terminis meis Terminiſ ſuis dn̄s hoc mare circūdat qꝛ cor no ſtrū temptatōibꝰ tumidū occultis do noꝝ diſtributōibꝰ mitigat. mō agēſ ne praua ſuggeſtio ad delectatiōꝫ veniat. modo ne praua delectatō ad ꝯſenſū ꝓ rumpat. Qui ergo illicitoſ motus cor dis reſpicit ⁊ in quibuſdā eos vſqꝫ ad conſenſum venire ꝓhibet in quibuſdaꝫ vero illos eciā ad delectatōꝫ reſtrīgit nimiꝝ furenti mari terminos imponit vt neqͣqͣꝫ in oꝑe exeat ſed intra ſinum mētis tēptatōnū ſubmurmurationis ſe vnda collidat hec gre. Q No tandum eciā ꝙ dyaboli tēptamēta n̄ ſolum electis nō nocēt ſed ꝓſunt. qͥa dum tēptant̉ in humilitate conſeruā tur ⁊ in pugna ſpūali erudiūt̉ ⁊ id̓o ī pn̄ti ⁊ in futuro tēptatōes huiuſmodi ſaluti iuſtoꝝ deſeruiūt. qd̓ bea. Greg. aliqualiter tāgit. xxxiij. mo. exponēs illud Nūquid feriet tecū pactū ſubab dis vt mecū ⁊ accipies eū ſeruū ſem piternuꝫ ſubaudis vt ego ſic ait. 7 lexter intuēduꝫ eſt ꝙ pactū cū dn̄o ꝰ uiathan iſte feriat vt ſempiternus ad eo ſeruus habeat̉. In pacto nāqꝫ dꝰ ſcordantiū ꝑtiū voluntas implet. ꝰ ad votum ſuum quiſqꝫ ꝑueniat. ⁊ ſuꝰ gia defiderato fine ꝯcludat. Antiqui itaqꝫ hoſtis a ſinceritate diuine indt̓e cie malicie ſue face ſuccenſus diſco dat. ſed ab eius iudicio eciā diſcordꝰ do nō diſcrepat nā viros iuſtos ſems maliuole temptare appetit̉. ſed tn̄ ſo dominus vel miſericorditer fieri vi ꝰ ſte ꝑmittit. hec ip̄a ergo temptatiolꝰ licentia pactū vocat̉. in qua ⁊ deſideꝰ rium temptatoris agit̉ ⁊ tn̄ ꝑ ea mmiꝰ modo voluntas iuſti diſpēſatoris m plet̉. Erudiens em̄ electos ſuos dnꝰ ſepe tēptatori ſubicit ſed hāc ip̄a ſer tatione diſponit̉. vt qui elati pitep terant humiliati a ꝑditōe ſeruēt̉.: ⁊ creto ergo diſpoſitōis ordine vn̄ ſelꝰ re ꝑmittitur iniquitas dyaboli. indꝰ pie ꝑficit̉ bonitas dei. Et bene ex ſo pacto qd̓ cū dn̄o ferite d̓r ſeruus ace pi perhibet̉ qꝛ in̄ obtꝑat nutibꝰ ſote ne gracie. vn̄ exercet iram nequimꝰ voluntatis ſue. Seruꝰ ergo ex pacꝰ eſt. qui dū voluntatem ſuam īp̄ſereꝰ mittit̉. a ſuperni ꝯfilij volūtate ſisꝰ vt electos dei volentes tēptēt. ⁊ tem tando neſciens ꝓbet. ſed qꝛ tā diu in lectoꝝ vita vſibꝰ ſeruit qͣꝫ diu̓ maneꝰ ſue nequiciā ſuā tēptatōibꝰ exetterꝰ potuerit. hoc aūt ī loco nō ſolū ex vꝰ to ſeruus ſed ſempiternꝰ ſeruus ad pi d̓r. inueſtigare ꝯpellimūt qp̓o ⁊ p pn̄tis vite terminū ſeruite cū dn̄oꝰ ꝑpetuum demonſtremus. Neqꝫ emꝰ tuc iuſtos celeſti felicitate polletes ꝰꝰ huc temptare ꝑmittimur. cū an̄ eorꝰ oculos eterne gehenne ignibꝰ mati Liber ¶ Diſt. III. Ca. XII. .II. tūt̉ qꝛ neqͣqͣꝫ in illa eterna beatitudine teptatōibus erudiēdi ſunt. in qua iaꝫ temmptatōnū laboribꝰ remunerāt̉. ſed tū leuiathā iſte cuꝫ ſuo corpore repro dis vicꝫ oībꝰ flāmis vltricibꝰ tradi tuc. quibꝰ ſine fine cruciet̉. quos ſcili tet cruciatus dum iuſti ꝯſpiciunt ī dei audibꝰ creſcūt. qꝛ ⁊ in ſe cernūt bonū ſuo temunerati ſunt. ⁊ in illis ꝯſpi tiunt malū qd̓ euaſerūt ⁊ qͣꝫuis ex viſi ꝯſē dn̄ica eoꝝ gaudiū nō ſit quo cre tar tāto magis tn̄ auctori ſuo debito tes eſſe ſe ſentiunt. quāto ⁊ bonū cer rant qd̓ iuſti remunerati percipiunt. tmalum qd̓ miſericorditer adiuti vi tetunt. id̓o ſi vtilitati iuſtoꝝ ⁊ hic tem pratō leuiathā iſtius ⁊ illic dānatio pncit ſempiternus ſeruus eſt dum dei audibꝰ neſciens ſeruit. ⁊ illic eius pe hic voluntas iniuſta. hec Greg. Filius Eſidero ſcire quare nōnūqͣꝫ reli gloſi viri paciant̉ tepiditatem ⁊ ſidā ignauiā in operibꝰ bonis et piuino cultū ⁊ amore dei. de quibꝰ ſuam informatōꝫ habere a te pater Poſco Ca XII Pater R Lire debes qd̓ cepiditas ſeu deſidia mētis oris ſolet euenire tripliciter. tmo ꝓpter negligenciam ꝓpriā. cū ſſe ſe hꝫ homo ī ſpūali exercicio ū cor ſuū non cuſtodit a noxijs ⁊ aua cuis cogitatōibꝰ vel cuꝫ aliquis mmis fibi indulget de ꝯmodis corpo bicꝫ de cibo de potu ſomno ⁊ ce rie. que ꝑtinēt ad ꝯmodū corꝑis. vvtet huiuſmodi em̄ negligencias in tit tepiditas ⁊ ſterilitas mentis et doris que tepidū faciūt hominem. pllectōe dei ac ceteris oꝑibꝰ bonis udo tepiditas ſiue deſidia ſolet e ſ īpugnatiōes dyabolicas. qd̓ accidit qn̄ homo facit qd̓ in ſe eſt bo nis oꝑbꝰ inſiſtendo. ⁊ tn̄ ꝑ ſubtilē tē ptatoriſ calliditatē efficit̉ accidioſus ⁊ tepidus mēte ⁊ corꝑe ad exequēdū opus bonū. ⁊ ad ea que ꝑtinent ad ſa lutem. Tercio tepiditas ſolet euenire ex diſpenſatōe aut permiſſione dei. ⁊ hoc ꝯtingit quando deus graciā ſuā ſubtrahit homini ⁊ pauliſper d̓relīqͥt vt ex hoc homo ī ꝓpriā īfirmitatē hūi liter intuens ſuꝑ puritate cordis quā prius ex dono gracie dei habuit ſe nō extollat ⁊ poſt recuꝑatā graciā eādeꝫ poſtmodū cū maiore diligētia ī ſe ſtu deat conſeruare. De quo Daniel ab in collatōe patrū ſic ait. Triꝑtita no bis a maioribus racio ſub ſterilitate mētis eſt tradita. aut em̄ de negligen cia noſtra. aut impugnatiōe dyaboli. aut de diſpenſatōe dn̄i ac ꝓbatiōe no ſtra deſcendit Et de negligēcia quidē cuꝫ vicio noſtro tꝑe p̄cedēte incircū ſpecte noſmetipſos ⁊ remiſſius exhi bentes. ⁊ ꝑ ignauiaꝫ d̓ſidiā noxijs co gitatōibꝰ paſci terrā cordis noſtri. ſpi nas ⁊ tribulos facimus germinare. q̄ bus ī ea pullulantibꝰ ꝯſequēter effici mur ſteriles ab om̄i ſpūali fructu ⁊ cō templacōe ieiunij. De īpugnatōe ꝟo dyaboli cū eciā bonis nonūqͣꝫ ſtudijs dediti callida ſubtilitate mēteꝫ aduer ſario penetrāte vl̓ ignorāteſ optimis intentōibꝰ abſtrahim̄ vl̓ īuiti. diſpen ſatōis aūt ac ꝓbaciōis dn̄i duplex eſt cauſa. prīa vt pauliſper a dn̄o derelic ti ⁊ mentis noſtre īfirmitātē hūiliter intuētes ſuꝑ p̄cedētē puritatē cordis que nobis eſt illius viſitatiōe donata nullatenus extollamur. ꝓbāteſqꝫ nos ab eodē derelictos gemitibꝰ noſtris ⁊ induſtria illū leticie ac puritatis ſtatū recuꝑare nō poſſe intelligamꝰ. ⁊ p̄te ritam cordis alacritatē nō noſtro ſtu dio. ſed illius nobis digna iōe colla . F. iiij. Liber .II. Diſt. III. Ca. XII. tam ⁊ preſentem de ipſius rurſuꝫ gra cia ⁊ illuminatōe eſſe poſcendā. SSe cunda vero ꝓbatōis eſt cauſa. vt per ſeuerancia noſtra vel mentis ꝯſtancia et deſideriū ꝯprobet̉ ⁊ qͣ intētōe cor dis vel oracōnū inſtancia deſerentem nos viſitatōꝫ ſpiritus reqͥramus māi feſtetur in nobis. ac ꝑiter ꝯgnoſcen tes. qͣꝫto labore amiſſum iſtud ſpiritu ale gaudiū ⁊ puritatis leticia ꝯquira tur ſollicitus. inuentā cuſtodire ac te nere attencius ſtudeamus. quēadmo dum etem̄ negligencius cuſtodiri ſo let. quicquid ęredit̉ facile poſſe recu perari. hec Daniel ab. S Et no tandū ꝙ ſunt religioſi aliqui qui tem ptant̉ ex difficultate bn̄ oꝑandi. hn̄t nāqꝫ aliquā bonā voluntatē. ſed non fortem. nā quidē horror terret eos cuꝫ cogitant de ꝓfectu ſpūali quaſi dicāt apud ſe. bona eſſet victoria. ſed dura ē pugna. dulce premiū. ſꝫ labor merē di grauis. ſic exploratores miſſi ī ter ram ꝓmiſſiōis reuerſi ꝯmēdabāt vber tatem terre oſtenſis fructibꝰ eius. ſed terruerunt ppl̓m ꝓ difficultate expug natōis hoſtiū ⁊ ꝓceritate inhabitātiū ita religioſi quidē explorātes terram ꝑ ſcripturas q̄ magna gaudia celi pre dicant. ſed pugnas tēptatōnū ⁊ labo res ſpūaliū exercitioꝝ. ita exhorrēt. ꝙ pocius in d̓ſerto mori volunt qͣꝫ intro duci ī terrā ꝓmiſſōis. hoc ē magis vo ſūt quodā torpore ī quodā mediocri ſtatu remanere inter ſecularē vitam ⁊ ſpūalē quaſi īter egiptū ⁊ terrā ꝓmiſ ſionis in deſerto aride ꝯuerſaciōis. qͣꝫ ꝑ laborē ⁊ terribiles pugnas ꝑuenire ad graciam ꝑfectōis. Gigantes eciā terre mirant̉ ⁊ timent cū magnoꝝ fac toꝝ virtutes ꝯſiderant ⁊ de ꝓpria puri tate diffidentes. illoꝝ ꝑfectōꝫ attīge te nō humilitate ſed pauidi deſperāt T Un̄ eciaꝫ tam pauci ad ꝑfectiōꝫ. perueniūt qꝛ illi ſoli ꝑfecti ſunt ītet te ligioſos q̄ in pugna tēptatōis ⁊ exel cicio virtutis infatigabiliter ꝯſtaler fuerint pugnando ꝯtra tēptatiōes s reſiſtendo malis vſqꝫ in finē. Oiſct cors eciam deus quo difficilius qͥs ᵐ tēptatōis pugna certauerit eo malo ris ꝑfectōis ei graciam in pn̄ti reltꝰ buet. ⁊ maioris glorie ī futuro vn̄ qͥd libet religioſus ſtudere debet. vt pͥnci at ⁊ non deficiat in vita virtuoſa. ⁊ te ligioſa ne ꝯtingat eū cadere a ſtatu v tutū ⁊ bonoꝝ oꝑum. nam paulati ſūt creſcentibꝰ vicijs ex negligencia ⁊ m pugnatōe dyaboli expellit mens a niꝰ tu virtutis. De hoc theodorus ad. i collatōe patꝝ ſic ait. Lapſus quiſpie neqͣqͣꝫ ſubitanea ruina credendus eiꝰ ſed per longā mentis incuriam pro latim virtute animi decidēte ⁊ l ſenſimvicijs decreſcētibꝰ caſu miſci hoc bili ꝯcidiſſe. an̄ ꝯtritōꝫ em̄ precedit̉ in curia. ⁊ ante ruinam mala cogitatis quem admodū domuſ nūqͣꝫ ſubitantꝰ ad ruinā ꝓcūbit īpulſu. mſi lōga in bitanciū deſidia ſtillicidijs primū ē uiſſimis penetrātibꝰ corrupta ſemꝰ fuerint monumēta tectoꝝ. quibꝰ h vetuſtaꝫ negligēciaꝫ ⁊ maiorē mobꝰ nate factis atqꝫ collapſis tiuatiꝫ. pol hec īfluit pluuiaꝝ ymbriūqꝫ tēpeſtis Qd̓ anime euenire ſpūaliter ſalomoꝰ ita d̓ fignat. Stillicidia inquit eſcipꝰ hominē in die hyemali d̓ domo ſuaꝰ Eleganter ergo mentis īcuriaꝫ domꝰ ꝯꝑauit. tectoqꝫ neglecto ꝑquam ptiꝰ quidē velut minutiſſima q̄dam perꝰ trant ad aīaꝫ ſtillicidia paſſiono. qdꝰ ſi velut ꝑua ⁊ leuia negligit. corrumꝰ pit tigna ꝟtutū ⁊ poſt hec īfluunt ī pl bre latiſſime vicioꝝ. ꝑ quē in hyemꝰ li die ideſt in tꝑe tēptatōis ingruenꝰ tēptatōe dyaboli expellit̉ mens dbe bitatōe ꝟtutū. in qͣ ſcꝫ aliqn̄ circulb Diſt. III. Ca. XII Liber .II. tiam diligenciam retinēs velut ī do in bpprie poſſeſſionis requieuerat. hec Eheodorus ¶ Unde omp̄s deus cū cernit monachum ac religioſū cir ca ſalutē anime ſue eē negligentē aut inn exercitatiōe virtutū torpentem. j mttit eum incidere in temptationes re ꝑ ocioſitatē ⁊ talē negligēciam ad etetiora declinet. Facit aūt hoc de as diligentibꝰ eū vt illos magis cau cds teddat in his q̄ ꝑtinēt ad ſaluteꝫ De hoc yſaac Abbas ſirie ſic dicit. donachus qui nō ſeruit deo iuxta be placitū eius nec ſtudioſe laborat ꝓ aſute anīe eius ſed erga ꝟtutū acqui ntōꝫ ſe hꝫ negligenter ꝑmittit̉ vtiq ⁊deo in teptatōes incidere ne ꝑ nimi am ocioſitatē ſuā ad deteriora declīei do ſoc em̄ ꝓicit dn̄s tēptatōes ſuꝑ pr otos ⁊ negligentes vt in ip̄is ⁊ non ī vamtatibꝰ meditent̉. facit aūt hoc de s diligentibꝰ eum. vt caſtiget eos. ⁊ eciat ſapiētes. ⁊ ip̄os ſuaꝫ doceat vo antatē. quos qn̄ ad eū orant ciciꝰ nō riūdit quouſqꝫ feſſi ſint ⁊ ſciant pro ctio. ꝙ hec ſibi ex ſua negligētia ꝯtī vit rec Phaacab. X Cōſideran a quoqꝫ ē. ꝙ q̄dā ſunt valde p̄plexe ſubtiles tēptatōes malignoꝝ ſpiri nusꝫ. quas eciā ꝑfecti viri vix ꝯp̄hen te ⁊ intelligere poſſunt. De qͥbꝰ Io ali. ab. montis finai ſic ait. Multuꝫ Iricultēt ꝯprehenſibilis eſt maligno am ſpūum malignitas in hoc. quō de dates ⁊ laturati plerūqꝫ vigilanciꝰ ydllamus. ieiunantes autē miſeria d anectī aut debilitati ſomno miſerā ęſb̓metgim̄ tacētes ⁊ remote degē e indutam. ⁊ cū ſocietate ꝯpūgim̄ meſcētes. ⁊ extenuati abſtinētia in mnnis temptam̄ ⁊ repleti ſine tēpta remanemus īdigencia ⁊ penuria ob cti ⁊ atidi ac īd̓uoti afficim̄. ī potati nrebo vini hęlares deuoti ⁊ faciles. ad cōpunctionē. ad iſta qui pōt ī dn̄o illuntinet eos qui ſine lumine ſunt. Nos em̄ in his ſine lumine ſumꝰ Ue runtamē hoc dicīꝰ ꝙ hec tl̓is cōmuta tio ⁊ viciſſitudo nō ſꝑ ex demonijs fit ſed eſt qn̄qꝫ ex ꝯplexiōe ⁊ natura. De grauibꝰ iſtis ad diſcernēdū caſibꝰ ſin cere ⁊ humiliter deū de p̄cemur. Ple rumqꝫ vero ⁊ diuina diſpenſatio ī con trarijs ſua nos benignitate vt ingratoſ p̄ueniēs vult viſitare ⁊ a nobis ꝑ om nia elationē ⁊ ꝓpriā reputatōꝫ exclu dit ⁊ remouet. hec Iohan. ab. A Sed ⁊ hoc notanduꝫ. ꝙ ſunt diuerſa ꝑcuſſionū genera per que deus ſolet punire nōnullos in hac vita. De hoc ī quadā ſūma ſic d̓r. quīqꝫ ex cauſis de us punit aliquos in hac vita. Et notā tur ī his ꝟſibꝰ Eſt qui torquet̉ ne fa ſtus ei dn̄et̉. vt Paulus cui datus eſt āgelꝰ ſathane ne magnitudo r̄uelatō nū eū extolleret Eſt q̄ tor qt̉ vt puriꝰ in̄ ꝓbetur vl̓ ſic vt ei meritū cumulet̉ vt Iob ⁊ Thobias ⁊ ml̓ti alij. Eſt qui torqͥt̉ deus vt ſic glorificet̉ vt cecꝰ na r. De quo dn̄s ait. Iec hic peccauit nec parētes eius ſed vt māifeſtentur oꝑa dei ī illo. Eſt qͥ torq̄t̉ vt perpetuo cruciet̉ vt zodomite Herodes dathā ⁊ Abyrō Eſt qͥ torquet̉ vt crimē puri ficet̉ vt Maria ſoror Moyſi ⁊ quotti die ml̓ti criſtiāi quos dn̄s flagellat vt ꝯuertāt̉ De hoc eciā hēt̉ ī ꝓlogo ſu ꝑ Iob vbi btūs gre. ſic d̓t. Notādū ꝙ percuſſionum diuerſa ſunt genera. Alia nāqꝫ eſt percuſſio. qua peccator percutitur. vt abſqꝫ retractōe puniat̉ ſicut per iture iudee dicit̉. Plaga ini mici percuſſite caſtigacione crudeli Aliqn̄ peccator ꝑcutit̉. vt corigat̉ vn̄ ī euā. Ecce ſanꝰ factus es iā noli pec care. ne tibi aliqͥd deterius cōtingat. verba enim ſaluatoris indicant quia peccata p̄cedētia vī doloris exigebāt. Liber .II. Diſt. III. Ca. XIII. Aliqn̄ aliquis nō ꝓ p̄terita culpa dilu enda ſed ꝓ futura vitanda ꝑcutit̉. qd̓ aꝑte Paulus de ſeip̄o teſtat̉ dicens. Ne magnitudo reuelacionū extollat me. datus eſt mihi ſtimulus carnis ā gelus ſathane. Qui em̄ nō ait qꝛ extu lit ſꝫ ne extollat aꝑte īdicat ꝙ. a ꝑcuſ ſione illa ne euemat ꝯpeſcit̉. non em̄ q̄ euenit culpa purgatur. Fonnūqͣꝫ ꝟo quiſqꝫ nec ꝓ p̄terita nec ꝓ futura ini quitate ꝑcutit̉. ſed vt ſola diuina vir tutis potencia monſtret̉. vt dicit dn̄s de ceco nato. necqꝫ hic peccauit ⁊c̄ In qua manifeſtatōe quid agit̉. niſi vt ex flagello meritoꝝ ꝟtꝰ augeat̉. Et cū nulla iniquitas p̄terita tergit̉. magne paciētie fortitudo generet̉. hec greg. B Sed ꝑ quēcūqꝫ moduꝫ religio ſus tribulet̉ vel flagellet̉ ſiue ꝑ tempta tiones aut alias qualeſcūqꝫ tribulatō nes n̄ dꝫ ſperare aut deficere ſed paci enter ⁊ cū humilitate ſuſtinere manū ⁊ flagella dn̄i qꝛ nequaqͣꝫ derelinquit timentes ⁊ ſperātes in ſe. ſed liberabit a temptatōe ⁊ poſt tribulatōꝫ gaudiū et exultatiōꝫ cordi infundet. De hoc Sara in libro Thobie ſic dicit. Bene dictū eſt nomē tuū deus patrū noſtro rum qui cū iratus fueris miſericordi am facis ⁊ in tꝑe tribulatōis peccata dimittis his qui inuocant te. Hoc au tem ꝓ certo habet omnis qui colit te. qꝛ vita eius ſi in ꝓbatōe fuerit corona bit̉ ſi autē ī tribulatōe fuerit liberabi tur. ⁊ ſi in correptōe fuerit ad miſeri cordiā tuam venire licebit. nō em̄ dele ctaris in ꝑditōibꝰ noſtris. qꝛ poſt tem peſtatē trāquillum facis ⁊ poſt lacri mationem ⁊ fletum exultatōꝫ īfundiſ hec illa ſara. Omnipotens eciaꝫ deus eos quos diligit diuerſis caſtigationi bus affligi permittit. ⁊ ideo hoc facit ne mens eoꝝdum in rebus trāſitorijs ⁊ in vanitatibꝰ ſeculi pluſqͣꝫ debet dele ctatur ab amore ꝯditoris ſe diuidat idcirco ꝑ aduerſa temptatur. vt fubꝰ ens ad auxilium ſui creatoris ⁊ ſeſ ens ab ipſo adiutorium ⁊ conſolatis nem in ſuis temptatōibꝰ ⁊ tribulat nibus eo ſeruencius eum diligant. et ſuum affectum frequēcius in eum d rigant. a quo tot beneficia ſe ſentiulꝰ eſſe conſecutos. Filius Cre eciam deſiderantet cupio quomodo ſe homo habere deberi in proſperis ⁊ in aduerſis. ne contiu gat eum cadere in lapſum peccati Capitulum XIII Pater C Oc ſcire d̓beᵍ ꝙ xp̄i fideles ac maxime te gioſi in vno ſtatu ꝑmanere nō poſſim aut enim conſolantur ꝑ proſpera m ſint ſpūalia ſiue temporalia. aut trioꝰ lantur ꝑ aduerſa. hoc eſt ꝑ viciorū lſe ptamēta vel diuerſaꝝ paſſionuꝫ nab la ſed quilibet timens deum debet cu quaſi ambidexter. vt in ꝓſpetis ebptꝰ tibus ſiue ſint ſpūales ſiue tēꝑales ꝰ neat humilitatem. ⁊ in aduerns dꝰ buſcunqꝫ habeat pacientiaꝫ. vt ei ſpera non trahatur ad noxiam voſblꝰ tem ac voluptatem nec per aduetia s catur in deſperationeꝫ. De falibꝰ te gioſis ⁊ ambidextris. Theodotus io bas. in collatōe patruꝫ ſic dicit. ꝯ ſunt qui figuraliter in ſcriptutis ſale tis ambidextri vocātur. vt ilſle aſo in libro iudicum deſcribitut ſuiſſe a vtraqꝫ manu vtebatur pro dextra qdꝰ virrutem ita poterimus nos quotꝑ tellectualiter poſſidere. ſi ea que v ſpera ſunt dextraqꝫ cenſentur. ⁊ et ⁊ aduerſa ſunt ſiniſtra dicātur bonott toqꝫ vſu ad ꝑtē fecerīꝰ dextrā pnem vt q̄cūqꝫ fuerīt illata fiāt nobis atmꝰ iuſticie. Huabꝰ namqꝫ ꝑtibꝰ et vt Liber .II. Diſt. III. Ca. XIII dixerim eciam manibus interiorem ſbminē noſtrū ſubſiſtere ꝑuidemus. ſec quiſqͣꝫ ſanctorū carere hac ſiniſtra nſua dicimus poteſt ſed in hoc virtus petfecta diſcernit̉ ſi vtrāqꝫ in dextram tene vtendo ꝯuertat. Et vt manifeſtiuſ bc qd̓ dicimus poſſit intelligi habet pit ſanctus dextrā ſucceſſus vicꝫ ſpi nales in qua tūc ꝯſiſtit qn̄ ferues ſpi tiiū deſiderijs ⁊ ꝯcupiſcētijs om̄ibus oiat̉ qn̄ ab om̄i dyabolica īpugnatō re ſecurus abſqꝫ vllo labore atqꝫ diffi nitate vicia carnis vel reſpuit vl̓ abſci bit. cū ſublimatus a terra vmuerſa pre tentia atqꝫ terrena velut inanē fumuꝫ ꝯmnbrāqꝫ pacuā ꝯtēplat̉. ⁊ vt mox trā tuta ꝯtemnit cū futurā ꝑ exceſſū mē d enid ſolū ardentiſſime ꝯſpicit alias xtupiſcit. verūeciā clarius intuet̉ cuꝫ ricacius paſcit̉ ſpiritalibꝰ theorijs. ilicidiꝰ reſerata ſibi ꝯſpicit celeſtia ctamēta. cū oratōeſpurius atqꝫ ala rrus emittit ad deum. cū ſpūs ita ar dre ſuccēſus ad ea que īnuiſibilia ſūt cret̓na. tanta em̄ alacritate tranſini drat̉. vt neqͣqͣꝫ ſe iā credat in carne ꝯfi re. Habꝫ ſimiliter ⁊ ſiniſtrā cū tem pratōe ⁊ turbinibꝰ īplicat̉. cū ad deſi carnis īcētiuoꝝ eſtibꝰ inflāmat̉ cū ſtacūdie futore ꝑturbatōnuꝫ igne tedit̉. cū ſuꝑbie ſeu xenedoxie ela pulſat̉. cū triſticia morteꝫ oꝑante primit̉. cū machinis accidie et im ꝯnonatōe ꝯcutit̉ cūqꝫ oī ſpiritali ſer dre ſubtracto quodā torpore atqꝫ ir onabili merore torpeſcit. vt nō ſolū ditatōibꝰ rectis ac feruētioribꝰ de vt ſed eciam pſalmus. oratio. lec ſtemotio celle. ſimul horreāt ⁊ īto abili quodā tetroqꝫ faſtidio vniuer ſordeāt inſtrumēta ꝟtutū. quibꝰ cū valſatut monachus ſiniſtris ꝑtibꝰ ſe dnoſcat vrgeri. Quiſquis igitur in naquē dextte ptis eſſe diximus minime fuit elatus. ⁊ in iſtis que finiſtre partis ſunt viriliter dimicās. nulla d̓ ſperatōe ꝯciderit. at pocius de contra rijs arma q̄dā paciētie ad exerciciuꝫ virtutū aſſumpſerit. vtraqꝫ manu vti tur pro dextra. ⁊ in vtroqꝫ actu trium phator effectus. tā de ſinſtro ſtatu qͣꝫ dextro palmā victorie conſequet̉. Eri mus igit̉ ambidextri. qn̄ nos quoqꝫ re ruꝫ pn̄ciū copia. vel inopia nō muta uerit. ⁊ nec illa nos ad voluptates nox ie remiſſionis īpulerit. nec iſta ad de ſperatōꝫ attraxerit ⁊ querelam. ſed ſi militer deo gracias in vtroqꝫ deferen teſparē fructū d̓ ſecūdis aduerſiſqꝫ ca piamus. qualeꝫ ſe ille verus ambidex ter doctor gentiū fuiſſe teſtatur dicēs Ego em̄ didici in quibꝰ ſum. ſufficiēſ eſſe ſcio ⁊ humiliari ſcio et habunda ri vbiqꝫ ⁊ in omnibus ⁊ ad omnia īſti tutus ſum ⁊ ſaturari ⁊ eſurire. habun dare. ⁊ penuriam pati. omnia poſſum in eo qui me confortat. hec Theodor⁊ abbas D Et notandum ꝙ per contemptum proſperorun et delecta bilium ⁊ per fortem ſufferenciam ad uerſorum peruenitur ad cordis trāqͥl litatem et pacem. Quorum vnum a gitur per abſtinentiam non ſoluꝫ que eſt in cibo vel potu ſed in omnibus in quibus delectatio carnalis vel huius ſeculi conſiſtit. Alterum vero fit per patientiam cum aduerſa viriliter ſuf feruntur. De hoc Richardus de ſan cto victore ſic dicit. Magna pax ⁊ rrā quillitas cordis eſt. nulla huius mūdi oblectamenta concupiſcere. nulla eiꝰ aduerſa formidare. quorum vuuꝫ per abſtinenciam. alterum per pacientiā obtinetur. Quid em̄ de oblectamētis huius mundi ꝯcupiſcitur. que oblata delectamenta amore abſtinentie recu ſat vl̓ qͥd d̓ huiꝰ mūdi aduerẜtīet. qͥ h tute paciētie roboratꝰ d̓ illatis ec̄ mal̓ Liber .II. Diſt. III. Ca. XIII. triumphat. Un̄ de apoſtolis ſcriptū ē Ibant gaudentes a ꝯſpectu concilij. Et ꝑ paulū d̓r. In tribulatōe gauden tes. Ad beatitudinē ergo animi ſpec tat. vt quicquid ꝓ amore dei caro du rum eſt tolerat. Un̄ em̄ corpus atteri tur. ꝯſcīa exhylarat̉. Et quo quis ex terius videt̉ infelicior. eo interius cō ſtat eſſe beatior. qui em̄ ꝓ amore dei aſ flictōꝫ corporis diligit. ⁊ ꝓ celeſti deſi derio ſeculi voluptatē odit ꝓfecto ho ſtē ſuū vbiqꝫ declinare poterit. Et No tandū ꝙ nō ſolū illaꝫ que in cibo ⁊ po tu eſt abſtinētiā intelligere debemus. ymo ꝑ abſtinētiā ⁊ patiētiā intelliga mus om̄es ſuꝑfluas delectatōes ⁊ cor poris afflictōes. que ꝑ quinqꝫ ſenſus carnē d̓lectāt. aut cruciant. hec Rich. Debemus ergo temptatōibꝰ reſiſtere dyabolicis ⁊ ſi poſſumus peccatis ve nialibꝰ omnino ī hac vita carereʳ. debe mus tm̄ peccatis mortalibꝰ que nobis a ſpiritibꝰ malignis ſuggerūt̉ fortiter repuguare. vt premiuꝫ aſſequi valea mus vite eterne. De hoc habet̉ in glo ſa Nicolai de liyra in Epl̓a. i. ad coꝝ. ſuꝑ illo. Qui exiſtimat ſe ſtare vicꝫ in deo ꝑ bōa oꝑa ⁊ bn̄ d̓t exiſtimat. qꝛ ne ſcit homo vtrum amore dignus ſit aut odio. pōt tn̄ de hoc hr̄e aliquā ꝯiectu rā videat ne cadat ad īpulſuꝫ tempta tionū. ⁊ ꝓpter defectū hūane fragilita tis id̓o ſubdit̉. Tēptatō vos nō appre dat niſi hūana .i. nō inducat vos in cō ſenſum ⁊ operatōꝫ peccati. tēptari em̄ nō eſt malū. ſed ꝟtutū exerciciū ſi tēꝑ tacioni viriliter reſiſtat̉. ꝓpter qd̓ in ꝑ ſona viri perfecti d̓r. illd̓ pͣs. ꝓba me dn̄e ⁊ tempta me niſi hūana id eſt illa tēptacōe q̄ vitari non pōt totaliter ab hōie in pn̄ti vita ſcꝫ de peccato veniali Qd̓ aūt tēptatōi ad peccatū mortale ducenti valeat homo reſiſtere cū adiu torio dei oſtendit dicens. Fidelis aūt deus in ꝓmiſſis īplendis. qui nō pati etur vos tēptari ſupͣ id qd̓ poteſtis. q. ꝓmiſit adiutoriū intēptacōibꝰ poſſtiꝰ ſi fideliter recurrāt ad ipſum. id̓o ſub ditur. Sed faciet eciā cum tēptacior prouentum vos totaliter adiuuas. vꝰ ipſa tēptatio vobis proueniat ad aus mentum meriti per eius ſuꝑationemꝰ ideo ſubditur. vt poſſitis ſuſtinete ſa eſt temptatōibꝰ preualere hec gloſa E Et ſciendum ꝙ om̄ipotens deus nō permittit fideles ſuos temptati ſa pra id quod poſſunt. qꝛ ſi dat dyabolꝰ temptandi licentiam. dat eciam ſui nentibꝰ temptacōꝫ reſiſtendi gracta Un̄ ſi nō poſſumus ꝓpter impedime ta temptacionuꝫ ſꝑ eſſe immunes aꝰ omni peccato nec vno modo ⁊ incenꝰ ter adherere deo. debemus tn̄ adhicciꝰ omnē diligenciam. ne per noſtraꝫ l gligenciam iugiter diuellamur ab ea de hoc in quadaꝫ gloſa ſic dicit̉. Fio lis deus qui nō patit̉ ſuos temptatꝰꝰ pra id quod poſſunt. dum em̄ dyabꝰ lo licenciam dat temptandi. ecia temptatis reſiſtendi graciam dat. is tur eciam ſi nō eſt in nobis ꝑfectioꝰ geli nō ſit in nobis preſumptio di boli. vt qui nō poſſumus vt īmunes peccato vniformiter et inceſſantet a herere deo neqͣquaꝫ irrecuperabima diuellamur ab eo hec glo. Igit̉ omd qͥ ſunt ī ſtatu ꝓficientiū adhibere dꝰ om̄ꝫ diligentiam. vt avicijs ⁊ peteꝰ tis ſe abſtineāt ⁊ in virtutibꝰ ac bo operibꝰ ſe exerceant. ⁊ temptatiolo quibuſcumqꝫ ſibi occurrentibus ſo ter reſiſtant. ſancte et laudabilitet uant. vt imitatores apoſtolorū ac a orum ſanctoꝝ eſſe poſſint. ⁊ ſic ad dt nam beatitudinem peruenire. De dꝰ bus Criſoſtomus. ſic dicit. Scii us q̄ ſint eiꝰ nouit em̄ illos qͥ ī illoꝰ dūt. q̄ toto cord̓ ad eū accedūt qͦ i ſ Liber .III. ¶ Diſt. .I. Ca. l. io ꝑſeuerāt. qui ſancte viuere ſtudēt nai delectationes calcant. ⁊ cupidita tes mundi. qui carnis affectus cōpri nunt qui omnibꝰ ſuggeſtionibꝰ manu cordis repugnāt. qui in viſceribus pi tratis ſemꝑ gradiuntur. hī tales culto tes dei ſunt. Apoſtoloꝝ imitatores pe dnſſeque beatitudinis hec Criſo. Habe nas itaqꝫ iā de temptatōibꝰ diuerſis proūt dn̄s donare dignatus eſt expla num qd̓ ꝑtinet ad ꝓficientes. quoꝝ ntus vt dictū fuit ſupra ꝯſiſtit tercio deo in tempta cōnū ꝑpeſſione atqꝫ ſic petet de ſtatū ꝓficienciū ⁊ in quibus be ſtatus dependeat. vicꝫ in vicioruꝫ eteſtatione virtutum operatione. ac inptationum perpeſſione. concipit tercius liber malogranati. Diſtinctio Filius Oſtquam in formatus ſum a te o pater de ſtatu ꝓficientiū. Nūc de ralū ꝑfectoꝝ inſtrui deſidero. Et pri no in quibus ꝯfiſtat idem ſtatus per ctloꝝ de hoc cupio per te edoceri. Secltulum Pater 5 Cire de bes fili ꝙ ſtatus I ꝑfectorum vt ſu pra dictū eſt cō ſiſtit in tribꝰ vi delicet ī cordis mundicia ſiue pititate. in dei caritate. ⁊ ī ꝯditoris ꝯtēplatōe. Primus ſtatus ꝑ dependet in cordis puritate. qꝛ oquis cormagis purgatū habet Afectior in ſancta vita reꝑitur. bn̄ ⁊ apte p̄miſſa ſunt illa vt ſupe patuit. que viā dant ad mundici cū puritatē cordis. ſeꝫ pm̄a pec t. deteſtatō vicioꝝ. oꝑacio virtutum. ac ꝑpeſſio tēptationuꝫ. hec enim ſunt per que ad cordis ꝑuenit̉ purita tem. Et qͣꝫuis malignus ſpūs corda e lectoꝝ diuerſis temptatōibꝰ pulſet nō tn̄ p̄ualet illā maculare. qꝛ virtus āge lica ex diuina diſpoſitōe eos adiuuat ne ī lapſuꝫ criminis cadāt ⁊ cū hoſtis violētus oppugnet illos nec tamē ex pugnat nō ſolū corda eoꝝ nō maculat ſed eciā mercedē future retributiōis illis cumulat. de hoc Petrus dami. ſic d̓t G Nō em̄ ver ſutie tā callidi tā exercitati hoſtis poſſet fragilitas hūa na reſiſtere. niſi eos a tēptatōibꝰ elec toꝝ virtus angelica ꝓpulſaret. Unde vnicuiqꝫ noſtrū a die baptiſmatis vſ qꝫ ad obitū delegatus eſt angelus. qͥ ⁊ viriliter decertātē a tēptatōe cuſtodi at. ⁊ auxilium p̄bere in bonis oꝑibus non deſiſtat. Felices ergo qui iuſte vi uūt quia dū malignis ſpiritibus infe derabiliter obluctantur. angelice for titudinis auxilio muniunt̉. Adde eci am ꝙ ipſi ſpiritus iniqui profectus noſtri ſunt obſequio deputati. naꝫ dū temptamur et non ſuccumbimus. dū impetimur et non preualemur. Dum oppugnat certe violentus hoſtis et nō expugnat future nobis retributionis pondus accumulat. Et dum laborem certamīs irrogat victorie nobis ma teriam ſubminiſtrat hec Petrus Da. Unde notandum ꝙ illi ad vitam ſine macula ingredi dicuntur. qui ad ꝑfec tioneꝫ irreprehenſibiliter currunt ca rentes peccatis mortalibus. qͣꝫuis nō dum ſint ꝑfecti. quod probat beatus Aug. ſic dicens Si peccatores deus ſperneret. om̄es vtiqꝫ ſperneret qꝛ ſine pctō nemo ē Ingredi aūt ſine macula nō abſurde ille d̓r nō qͥ iā ꝑfctūs ē ſꝫ q̄ ad ip̄aꝫ ꝑfectiōnē irrep̄henſibiliter currit carens criminibꝰ damnabilibꝰ hec Auguſtinus. Filius Diſt. I. Ca. II. Liber .III. Uero quid ſit cordis mundicia et de hoc Opt̉ cupio informari Capitulum II Pater H Undiciā cord̓ eſt puritas mentis omneꝫ ab horrens īmundiciā. Uel ſic. Mundi cia cordis eſt vtriuſqꝫ hominis ītegri tas diuini amoris intuitu obſeruata. Neceſſe eſt aūt ante om̄ia vt intellec tus ⁊ effectus purget̉ in nobis. Intel lectus vt ſciamus quid agere debeamꝰ Affectꝰ vt ea que ītelligimꝰ agere va leamus. De hoc bea. bern. dicit. Duo ſunt que in nobis purganda ſunt ītel lectus vt nouerit affectus vt velit. Et notādū ꝙ cū cor ſit prīcipiuꝫ radix ⁊ fons a quo fluit ī totū corpus vita ſen ſus ⁊ motus naturaliter ⁊ in cogitaci onē in delectatōꝫ ⁊ in ꝯſenſum mūdi cia vl̓ īmūdicia puritas vel īpuritas ſpecialit̓ et ī līguā ⁊ ī opus ſenſibilit̓ et corporalit̓ ꝓin̄ origo cogitatōis et ſcatur igo delectatōis ⁊ ꝓpago līgue ⁊ oꝑis eſt a corde. Un̄ ſi fons cordis pu rus eſt ⁊ mūdus tūc fluitus ⁊ fluuius mūdus exiens ab eo ⁊ ſi eſt impurus et īmundus tūc ⁊ illa ſimiliter q̄ pro cedunt ab ip̄o. Un̄ d̓r in Mathe. De corde exeūt cogitatōes. Et hec ſunt q mundant vel coīquināt totū hominē. Et ꝓpter hec vt ad ſuam perfectiōꝫ et ꝓfectum ⁊ decorem ꝓficiat mūdatus in cogitatōe delectatōe lingua et oꝑe recte pͣs. primo petit ip̄m fontem cor dis mūdari dicens. Fiat cor meū im maculatū qꝛ ab ip̄o cetera mūdant̉ et maculantur. I Specialiter tn̄ po teſt diſtingui ꝙ alia ſit mūdicia cord̓ alia lingue. alia oꝑis. Mundicia ope ris ē īnocētia actōis q̄ eſt mundicia magna. Mūdicia lingue eſt refrena tio ſermōis. q̄ ē mūdicia maior. Mū dicia cordis eſt reſtrictio cogitatiōis ⁊ delectatōis. q̄ eſt maxīa. qꝛ vittꝭ dꝰ uina eſt ⁊ īmediate in deū tēdēs ad v dendū ⁊ diligēdū. de qͣ mūdicia ꝓp intelligit̉ illud. Math. Beati muno corde qm̄ ip̄i deū videbūt. Sūma elꝰ ꝑfectio videt̉ eſſe cordis mūdicia. corruptio. qm̄ ad verā beatitudine. qd ꝯſiſtit in viſiōe dei eſt īmediata d̓iſte ficio. De hac triplici mūdicia d̓r ī h Innocēs manibꝰ. Ecce mūdicia oīe ris. ⁊ mūdo corde id eſt cogitatione Ecce mūdicia cordis. qͥ nō accepiiꝰ uanū animā ſuā ſcꝫ nec iurauit ī co pximo ſuo. Ecce mūdicia ligue. dꝰ dicia igit̉ oꝑis magna eſt qꝛ magno ꝑfectū eſt cohibēdo ſe a malo oꝑ nocentiā cuſtodire. Un̄ p̄ſal. Cuſiddꝰ .1ſ īnocētiā ⁊ vid̓ eqͥtatē. Uūdicia ſibꝰ maior eſt qꝛ magis ꝑſctm̄ eſt ſiduoꝰ refrenare qͣꝫ opus cohiberē. illd̓ faci multi. iſtud ſciūt vl̓ poſſunt facete ꝑ ci. Un̄ d̓r bea. Iaco. Si qͥs nō onens rit in lingua hic ꝑfectus eſi vit. db dicia vero cordis maxima eſt qꝛ md mum ⁊ ꝑfectiſſimū eſt cogitatioes delectatōes ad huc in corde reſttins re. cū em̄ opus cohibet̉ cū lingua tis natur et regit̉. ſole cogitationes aꝰ lectaciones adhuc in corde ſcatuti et ſperguntur de illa antiqua fomꝰ putredine intantum. ꝙ ſicut nec h. mi motus affectionis ⁊ concupiſce cie ita nec primi motus cogitacionꝰ ſunt ī noſtra poteſtate que ſanctis a fectis viris adhuc in carne infetelꝰ R Ab hac auiem cogitacionūꝫ rietate ⁊ mutabilitate in preſenti mo ad perfectum poteſt liberari ſꝫ iꝰ ficit poſſe per graciam ipſas refrelꝰ re ac reſtringere ab illicita volitioꝰ ⁊ reuolutōe in mente qd̓ eſt iam in dicia ⁊ puritas cordis ī hac vita h ſibilis quia ab ipſa mutabilitate dod tacionū per ſolaꝫ viſionē dei pemiꝰ Liber Diſt. I. Ca. II. .III. ſberamnl. Ctrſa nonnulla illius eſt ſe cū anima ſiricapax quicquid in ta deum eſt animā replere nō pōt. vn̄ mnus tei cogitatōe veniente in animā emnꝑ locum hꝫ adhuc alia. donec illd̓ Adeat quo ſaciata nihil aliud capere toſſit ⁊ ꝑ hoc tūc erit īmutabilis cogi niōe ⁊ affectōe quibꝰ naturaliter mu alūt. De hoc ꝑ pͣs d̓r Saciabor cum ppatuerit gloria tua. Un̄ eciam bea. g. ſuꝑ Ezech. de hoc ſic dicit. Per de ꝙ ꝯſpiciemus in futuro naturam maine eſſentie liberati a noſtra muta nſtate. figimur in eternitate. Immu rolinūt em̄ in ipſo quē videbimus ⁊ ⁊tebimus morte videndo vitam mu ſlitatē noſtram tranſcēdemus vi ndo īmutabilitatē. ⁊ corruptōꝫ no Imn pidebimus videndo incorrupti rem. vn̄ valde ſalubre eſt vt homo ī aliet ⁊ cuſtodiat ac cōſeruet cordis mndiciam qꝛ mens pura eſt diuine naleſtati familiaris ⁊ amica. De hoc t Egeſippus Omnis qui eſſe volu prmaleſtati eſſentieqꝫ diuine famili ro. in mētis ſe exerceat puritate ſꝑ x ab eterno amica extitit diuini ns ex celſe ip̄a mundicia ⁊ puritas entis noſtre hec ille. Nō ſolum autē Irs munda eſt amica ⁊ familiaris ſed eciā ip̄m diuine maieſtatis do netet̉ in ſe recipere ⁊ eo frui ac in do quieſcere qꝛ tēplū ſūmi dei ē. qd̓ reſt̉ beatus Ambro. ſic dicēs Mun tia mentis ſola deum in ſe recipere retūt eo ſrui in eo quieſcere ⁊ gau Et hugo. Mens pollens mundi pittute ipſa ſola eſt templū maie ra excellens. Et ſicut criſtus mun ſe aīabꝰ libenter applicat ⁊ iungit mente ſordida fugit ⁊ ſe elongat. eatus gre. Cuꝫ ſumma felicitatis tedine criſtus mūde anime ſe ap tat. ſed a feda mente in infinitū in damnatōnē corporis ⁊ anime elonga tur. Nā quiſquis cordis mūdiciā adi piſci nō appetit a ſe mundicie auctorē repellit ⁊ fimentem polluerē in cogi tatōe eius qui mundicie eſt auctor. eē hereditas neqͣqͣꝫ poſſuꝫ. Et caſſiodo. Quale igitur gaudiū. qualis nāqꝫ cō ſolatō peccatrici anime eſſe poterit. ve ra aūt. ⁊ ꝑfecta delectatio munde men ti diuinitus innoteſcit. vn̄ qui celeſteꝫ dulcedineꝫ guſtare deſiderat. cordis niundiciam in ſe conſeruare ſtudeat. qꝛ ẜꝫ dictū beati Ieronimi. Niſi mēs munda fuerit a ſcelere. nūqͣꝫ ei datur ſuauitas dulcedinis ſempiterne. Dic̄ eciā beatus Bern̄. Impoſſibile eſt ꝙ niſi mundata fuerit anime domus ali quis infundatur liquor celeſtis roris et gracie. vt ergo mundum corquiſqꝫ habere valeat neceſſe eſt vt non ſolum ab operibus prauis verumeciam a co gitationibꝰ malis ac vicioſis ſe abſti neat. quia ante dei oculos tociens la bimur. quotiens a recta via per cogi tationes illicitas deuiamus. Qd̓ bea tus gregorius tangit .xxv. moralium ſic dicens. Notandum ꝙ ad deuꝫ tot greſſibus mens accedit quod bonis mōtibus proficit. Et turſum tot greſ ſibus longe fit quot malis cogitacioni bus decreſcit. Unde plerūqꝫ contin git vt necdū ꝓcedat ī oꝑe motꝰ mētis ⁊ tn̄ iā ꝑfecta culpa ſit ex reatu ip̄o co gitatōiſ. qꝛ ergo nouimus ꝙ diſtricte omnia nō ſolū facta ſed eciā cogitata pēſent̉ qͥd faciemꝰ d̓ īceſſu mali oꝑis ſi ſic ſubtiliter deꝰ iudicat greſſus cor dis. Ecce occl̓ta mētis noſtre īter na nullꝰ hōinū videt ⁊ tn̄ an̄ dei ocl̓os tot greſſus ponimus quot affectus moue mus tociēs an̄ illū labimur quociēs a recto itinere infirme cogitationis pede claudicamus. niſi enim ī cōſpec tu eius iſte aſſiduus noſtrarum men Liber .III. Diſt. I. Ca. III. tiuꝫ lapſus increſceret. ꝑ ꝓphetam nō diceret. Auferte malum cogitacionū veſtraꝝ ab oculis meis hec nimiruꝫ di cens vim cooꝑte noſtre malicie quaſi ferre ſe poſſe teſtat̉. qꝛ cooꝑta illa eſſe nō poteſt qꝛ vicꝫ inoportune eius con ſpectui ingeritur quicquid ī nobis oc culte illicitū cogitatur. deus em̄ mala hominum nec cogitatōes ignorat nec perpetrata obliuiſcit̉. niſi ab eius ocu lis penitendo deleantur. Lux em̄ eter na que deus eſt qͣꝫto incōmutabiliter fulget. tāto penetrabiliter videt. ⁊ ne qꝫ occulta neſcit qui cuncta penetrat. neqꝫ penetrata obliuiſcit̉ qꝛ incōmu tabilis durat. proinde quociens īdig num aliquid in corde ꝯcipimus. toci ens in luce peccamus. Nunc ergo dū poſſumus a conſpectu eterni indicis ⁊ male cogitata ⁊ peius ꝑpetrata dele amus. reuocemꝰ ad memoriā cordis. quicquid peruerſe egimus ꝑ nequici am preſumptōis. proponat homo cō tra ſe futuꝝ iudicium ⁊ queqꝫ in ſe ſen cit diſtricte ferienda ꝑ ſententiam iu dicis. hec in ſe pie feriat ꝑ penitentiaꝫ ꝯfeſſionis. hec gre. Debet ergo vnuſ quiſqꝫ fidelis ⁊ maxīe religioſus ad cordis puritatem tendere. vt mereat̉ illoꝝ conſorcio aſcribi de quibus di citur. Beati mundo corde quoniā ip ſi deum videbunt. Ad quod faciendū hortatur Leo papa ſic dicens Uniuer ſitas fideliū ad perfectaꝫ innocentiā et plenaꝫ debet tendere puritatē vt cō ſorcio eoꝝ mereatur aſcribi de quibꝰ dicitur. Beati mūdo corde qm̄ ipſi de um videbunt. Omni inſtancia omni virtute intēdendū eſt. vt quicquid ſe cretum ꝯſcīe maculat. quicquid acieꝫ mentis obſcurat diligētiſſimis emē dacōibꝰ deleatur. qͣꝫuis em̄ ſcriptū ſit. Quis gloriabit̉ caſtum ſe habere cor aut mundum ſe eſſe a peccato non tn̄ deſꝑanda eſt apprehēſio puritatis. qͥ cum ſemper petit̉ ſemper accipit. ſe remanet iudicio condemnādū. qd̓ ia erit confeſſionē purgatū hoc eſt. quo omnes eccleſie filij orantes dicut. ⁊ mitte nobis debita noſtra qꝛ nemo iuſtus tam ſanctus eſt. qui in temt te iſtius vite que tota temptatio ē dꝰ iuſcūqꝫ peccati remiſſione non egea Circūſtant vndiqꝫ ꝑicula innumelꝰ bilium delictoꝝ ⁊ per licitos vſus io īmoderatos tranſit̉ exceſſus do ꝑ ram ſalutis irreꝑit delectatio roſub tatis ⁊ non ſufficit ꝯcupiſcētie qͥdi ſatis poteſt nature. hec Leo papa. d ſancti viri vt puritatem ac mūdicialꝰ cordis acquirere ac retinere xoſſelꝰ pro hac diuicias dignitates ac dei as huius mundi vniuerſas libenti dl mo ꝯtempſerunt. De hoc dicit mo ſes abbas. ī collatōe patrū. Puad̓ nos ad puritatē cordis poteſt dius te tota virtute ſectandū eſt quicqͥa īꝰ tē ab hac retrahit vt ꝑnicioſuꝫ ac ſꝰ ium deuitandū. ꝓ hac em̄ vmuetiꝰ gimus atqꝫ toleramus. pro hac h tes. ꝓpria dignitates diuicie deſe huius mundi et voluptas vnineiꝰ ꝯtemnit̉ vt ſcꝫ puritas cordis. y ¶ tua recreet̉. hec moyſes ab. iliuꝰ C audio ex p̄dictis magna num eſt mundicia cordis boni ꝯferat vel quem fructum anciꝰ homini de hoc cupio edoceri. Capitulum III Pater Cire debes qᶜ ( munduꝫ cor fue pruſſt dis generat bonā conſcīam qua ms eſt in hac vita iocundius. Teſte deꝰ augu. qui dicit. Non eſt maior ioē ditas qͣꝫ ꝯſcīe puritas quia gaudꝰ et exultacio deuotoꝝ viroꝝ ex bonꝰ ſcientia procedit pude piticalʳ Liber Diſt. I. Ca. III. .III. diti boni gaudiū ex bōa ꝯſcīa proce ptt Pura aūt ꝯſcīa ꝓut dicit Hug. ē ſe nō hn̄t de preterito iuſtā accuſati onſem ac de pn̄ti iniuſtam delectatiōꝫ ōe ſuturo falſam volūtatē. hec hugo. Ande quietā ⁊ bonā ꝯſcīaꝫ duo faci ant vicꝫ de p̄teritis mal̓ ꝯdigna ſatiſ actio. ⁊ de futuris cauta declinacio. e hoc dicit Rich. de ſancto victore Culetam ꝯſcīam faciūt p̄teritoꝝ ma ſbe̓ ꝯdigna ſatiſfactio ⁊ inſtanciū ma x puſda cautaqꝫ declinatio. Quie ns eſt. quē ꝯſcīa ſua nec de preterita ec de pn̄ti culpa remordet. Ideꝫ ſer tr otūs bern̄. ſic dicēs Duo faciūt bo ram ꝯſcīaꝫ de malis penitere ⁊ de ma re abſtinere. Debet auteꝫ vnuſquiſqꝫ rdiligēti examīe ꝯſcīaꝫ diſcutere q̄ isſit. ne ꝯtingat euꝫ in ꝑiculū eternū raniē qͣꝫ corporis incidere. vn̄ bea ang. dicit. Omnis ꝯſcīa que verā ſui ſcuſſionē amiſerit ⁊ iudiciū in ꝑicu nn dergit tā mētis qͣꝫ corꝑis eternuꝫ dec aug. Q Et notanduꝫ ꝙ qͣ Aū carms impetus ⁊ carnalis volup rs biget in homīe. ꝯſcīa tota ꝑturba vt Quia cū ſciamus omnipotētē de am teſpicere ⁊ intelligere occulta cor re noſiti. qn̄ aliquo reatu culpe gra mūt ꝯſcīa noſtra nos accuſat ⁊ id̓o ceū leuare cordis noſtri faciē time ms. poſtqͣꝫ vero poſt pn̄ie lamēta fue ablūta. ⁊ cogitatiōes illicite cepe nrin nobis langueſcere ⁊ de die in Im magis ac magiſqꝫ deficere tunc pit̉ noſtra ꝯſcīa ad pacē ⁊ tranqͣl ſelpſaꝫ paulat ī ꝯponere ⁊ fidu ce gaudio ſuperne tetributiōis e Un̄ Richa. de ſancto victore adiū viget in homīe vehemēter ī o carnis ⁊ torrens voluptatis car ꝰ. ſolet eſſe cauſa timoris ⁊ īdig ſs ſolet ſane ꝯſcīaꝫ totā turbare. matitudīs fluctꝭ exagitare. poſtqͣꝫ vero ceꝑint infirmaꝝ delectatōnū fluc tus langueſcere atqꝫ euaneſcere. inci pit ꝯſcīa pariter ad pacē ⁊ trāq̄llita tem ſe ip̄aꝫ paulatī ꝯponere. futuri iu dicij metum magis magiſqꝫ deponere ⁊ illas p̄teritas anxietatis eſtuaciōes amittere. beatus eciā Greg. xvi. mot̄. de hoc ſic ait. Sicut ꝑ corꝑis faciē ho mini ita ꝑ interiorē ymaginē deo noti atqꝫ ꝯſpicabiles ſumus. Cū vero rea tu culpe d̓primimur ad deū leuare cor dis noſtri faciē verem̄. Dū em̄ nulla o perū bonoꝝ ꝯfidencia fulcitur iutueri mens ſūma trepidat qꝛ ip̄a ꝯſcīa ſe ac cuſat Dū ꝟo iā pn̄ie lamētis culpa di luit̉ ⁊ ſic ꝑpetrata plāgūt̉ vt plangen da mīme ꝑpetrent̉. magna menti fi ducia naſcit̉ ⁊ ad ꝯſpiciēda ſuꝑne re tributōis gaudia cordis noſtri facies leuat̉. hec gre. Et qͣꝫuis diſcuſſio ⁊ re morſus ꝯſcīe in pn̄ti mētē multū per turbet. eternā tn̄ retributōꝫ ꝓpter hoc ī futuro acquiret. vn̄ criſo. Remorſus ꝯſciencie multis nūc mentē diſcuſſio nibꝰ ferit ⁊ ꝑcutit. ſed p̄miūtādē ſuꝑ ne beatitudinis acquirit N Sci endū eciā ꝙ qͣꝫto quis maiorē graciā a deo ꝑcipit. tanto maiorē remorſum ꝯſcīe hꝫ quociēs peccat. vn̄ ric. Quā to maiorem graciā a domino accipi mus tanto acriore remordētis conſci entie ſtimulo vrgemur quociēs pecca mus. qͣꝫdiuem̄ in nobis ipſa ꝯſcien cia aliqͥd imꝑfectōis inuenire poterit eius nos reſpectus cōfundit ⁊ cruciat huius itaqꝫ cōſcientie ſtimulus nūqͣꝫ finit̉ donec omnis imꝑfectō de medio tollat̉ ⁊ ad integritatis plenitudineꝫ homo reformet̉. hec Rich. Quicunqꝫ eciam de actibꝰ ſuis deo placere feſti nat. teſtem̄ ſe in celo ⁊ ſue conſcientie hr̄e d̓ſiderat. Quid em̄ nobis nocere pōt ſi hūana ignorancia ait malicia dijudicat cū cōſciētia excuſat. Un̄ ſi G. j. ¶ Diſt. I. Ca. III. Liber .III. bonum de nobis dicit̉ qd̓ nō habem⁊ triſtari debemus. Si vero malū de no bis qd̓ in nobis nō inueniit̉ nō ſoluꝫ non triſtari ex hoc. ſed pocius gaude re debemus. qd̓ ꝓbat bea. Aug. dicēs Quid obeſt illi fi d̓ illa tabula eū vult humana delere ignorancia. ſi eundeꝫ de libro viuenciū nūqͣꝫ ꝓpria deleat cō ſcientia. nā ⁊ ſi bonū qd̓ de nobis di citur in mente nō inuenit̉. magnā in nobis debet triſticiam generare. Ecō tra ſi malū qd̓ d̓ nobis d̓r in nobis nō inuenit̉ in magnā debemus leticiā ꝓſi lire. Et be. gre. mora. de eodē d̓t. Oīs em̄ qui ex eo qd̓ agit humanas laudeſ appetit. teſtē in terra querit. Qui autē de actibꝰ ſuis om̄ipotenti deo placere feſtinat. teſtē ſe habere ſe in celo ꝯſide rat ⁊ ſepe ꝯtīgit vt ip̄a quoqꝫ ī nobis bona oꝑa ab incautis hoībꝰ reprehē dantur. ſed qui teſtem in celis hꝫ rep̄ henſionē hominū metuere non debet. hec gre. O Et notandū ꝙ ſunt n̄ nulli qui membra corꝑis ſui veſtibus nitidis ⁊ p̄cioſis oꝑire ſolent. ꝯſcīaꝫ vero ſuam bonis moribꝰ ac virtutibuſ ornare nō curant. Sed quid ꝓeſt exte rius fulgere veſtibꝰ ⁊ intus in conſcīa ſordere flagicijs. De hoc dicit leo pa pa. Ueſtimēta em̄ nitida mēbra ope rire pn̄t. ꝯſcīaꝫ ornare nō pn̄t. Interi oris ergo hominis primo ornemur ef fectu vt exterioris quoqꝫ ſit amictus ornatus. ſpūales maculas abluamus vt carnalia in nobis fulgeant veſtimē ta. nihil eī ꝓdeſt fulgere veſtibꝰ ⁊ ſorde re flagicijs vbi em̄ ꝯſcīa tenebroſa eſt totū corpus obſcurū eſt. Un̄ ꝓut dicit Auguſtinus. Quanto amplius corpo ris huius ideſt hominis exterioris ap petunt̉ ornamēta. tanto ſunt maiora hōis īterioris detrimēta. qͣꝫto aūt mi nus appetunt̉. tanto magis moribus pulchris homo interior adornat̉. he Augu. Qui eciam deſiderat in dom no gaudere ⁊ nūqͣꝫ triſtis eſſe. ſtudea iuſte ⁊ ꝟtuoſe viuere ⁊ ꝯſcīam mūde habere. qꝛ ꝯſcīa īmunda ſeu mala ſel per eſt in pena. Un̄ yſidorus. Si nu qͣꝫ vis eſſe triſtis bn̄ viue. ꝯſcīa enī ſtꝰ ſemꝑ eſt in pena qꝛ nulla pena gradiꝰ orꝯſcīa mala Reus em̄ animus no d̓ ſecurus eſt. hec yſidorus. Cū igit ex dictis intelligamus ſalutē hōīs mnꝰ ime ꝯſiſtere in bona ꝯſcīa valde ncce ſe eſt. vt omnē oꝑaꝫ ad hoc demus.⁊ tenus illibatam ī nobis illaꝫ cōſetus mus. qꝛ nihil dulcius ī tebus creaii nihil dicius in terra huic theſauto ee poteſt. De cuius ꝯmendatōe bea. te in tractatu de ſpirituali vita ſic dici P Magne diuicie bona ꝯſcia e reuera quid dulcius in rebus cteatꝰ aut quid dicius interra aut ſecutiꝰ aut quietius hoc thelauro. Cōſcia eiꝰ bona titulus eſt religionis. Aget eeꝰ dictōis. ortus deliciaꝝ archa deus diū angeloꝝ. theſaurus tegni. habnꝰ culū ſpūſſancti. Liber ſignatus ⁊ dꝰ ſus ⁊ in die iudicij aꝑiendo. mhi curius nihil iocundius ꝯſcīa bonꝰ mat corpus trahat mūdus. terteat d abolus ⁊ ſecura exit conſcīa. Seclꝰ qn̄ corpus moriet̉. Secura qn̄ am corā deo pn̄tabit̉. ſecura qn̄ vtētcbꝰ terrificū tribunal xp̄i iuſti iudſci ſtituet̉. future eciā beatitudinis noᵈ vtilius remediū nec certius teſtimꝰ um bona ꝯſcīa. Corpus ſub̓met s in penam. verberibꝰ laniet̉ gladioꝰ eidet̉ ſupplitio afficiatur ⁊ ſecuta d bona ꝯſcīa. In ſpeculo anime ſialbꝰ terioris hominis ꝯgnoſcit̉. animoꝰ ro nō nouit ſe que fine ſpeculo ē æꝰ culuꝫ em̄ mundū claꝝ ⁊ pug iocusꝰ ligionis eſt ꝯſcīa. nec immerito ſi gti lo ipſam ꝯſcienciam cōꝑauerim niaꝫ in ea tāqͣꝫ in fpeculo cōis oculꝰꝰ LLiber Diſt. I. Ca. IIII. .III. tam qd̓ indecens qͣꝫ qd̓ decēs eſt claro lſpctū apprehēdere poteſt. ſꝫ nō venit̉ ad bonā cord̓ ꝯſcīaꝫ niſi ꝑ cord̓ cuſto piam. Cor em̄ ſuo arbitrio dimiſſum iut ad vitā ſe vertit aūt ad mortē Un̄ quidquid cor cogitat qd̓ ad vtilitateꝫ ſaam vel ꝓximorū quoquomō modo nbn ꝑtineat reſpuendū eſt vt poſſit ac ſuiti bona ꝯſcīa. humana em̄ ꝯſcien tia dei eſt vinea. quam extollere de bet feccatoꝝ ꝯfeſſio ⁊ eoꝝ ſatiſfactō Q Exhibitō eciam bonoꝝ operū ⁊ cuſto dla eorū. vnicuiqꝫ em̄ noſtrum liber ē tpria ꝯſciencia ⁊ ad hunc librū diſcu rendum ⁊ emēdādum alij om̄es reꝑ trſunt. R Anima cū egreditur de torꝑe nullum aliū p̄ter ꝯſciencie liby ſecuꝫ portare p̄t. atqꝫ in illo cognoſcet quo debeat ire. ⁊ quid debeat recipere. Ex his em̄ que ſcripta erunt in libris noſtris iudicabim̄ ⁊ ideo ſcribi debent fꝫ exēplar libri vite. Et ſi quid aliter pabuerīt corrigant̉. ne ī illa vltīa col racione ſi q̄ſpiam inuenti fuerint ali tet habentes abiciētur. hec Ber. UEllē ſcire quid poſſit homo aſſe Filius qui ſalutis. habendo bonā ꝯſciēciam Capittulum IIII Pater E Cire debes qd̓ per bonaꝫ cōſcientiā ꝑuenit̉ ra pacē cord̓ ⁊ ad ſabbatū ſiue gaudi ꝯſpūale. Circa qd̓ notādū ꝙ freq̄n et pax ⁊ gaudiū ſe comitantur. qꝛ ex vace cordis cōcipit̉ gaudiū ex ſpiri a ſancto de cōſciēcie tranqͥllitate. ſic toſrario nō eſt pax impijs vnde nec oaūdiū quos em̄ ꝯſcīa remordet gau drum vel paceꝫ ſpūalē nō habēt. Un̄ e bonis ꝑ Paulū dicit̉. Deus ſper epleat vos omni gaudio ⁊ pace. De mnbijs dicit dn̄s ꝑ ꝓphetam. Non eſt pat impijs. quō em̄ pax poteſt eſſe illi qui guerrā ⁊ litē in domo ꝯſcīe habet. cui omīa tam bona qͣꝫ mala nocēt. qui iacet ī ſpinis vicioꝝ. quē ꝟmīs ꝯſciē cie remordet. qui onus diaboli portat qui iacꝫ ī immūdicia Oportet ergo vt faciat iuſticiā hoc ē vt habeat vitaꝫ vir tuoſam. per quā ꝑuenit̉ ad bonā ꝯſci enciaꝫ. qͥ pacē cupit ⁊ trāqͥllitatē cor dis poſſidere. Un̄ bea. aug. Fac iuſtici am ⁊ habebis pacē ſi em̄ nō amaueris ris iuſticiā pacē n̄ hēbis bōa eī res eſt pax. vis ergo venire ad pacē ſac iuſti ciā Hec aug. Qui aūt volūt pacifici in ſemetipſis eſſe. neceſſe ē vt motus in ordinatos ⁊ carnales ꝯcupiſcencias ſibijpſis ſubiciāt ac in ſe domēt. mētē vero ſuā ⁊ racōeꝫ ſubiciāt deo per obe diēciaꝫ mādatorū eius. Un̄ bea. aug. Pacifici in ſemetipſis ſunt. qͥ omnes anī ſui motus ꝯponētes ⁊ ſubiciētes racōni carnaleſqꝫ ꝯcupiſcēcias haben tes edomitas fiūt dei regni filij. in quo ita ordinata ſunt omīa vt qd̓ ē in hoīe precipuū ⁊ excellens imperet ſit cete riſqꝫ reluctātibꝰ. q̄ ſunt nobiſbeſtijſqꝫ cōmunia atqꝫ idipſuꝫ qd̓ excellit in ho mine id eſt mēs ⁊ racio ſubiciat̉ poci ori id eſt deo. Nec em̄ inferioribꝰ im ꝑare quis poteſt. niſi ſuꝑioribꝰ ſubicia tur ⁊ hec ē pax que dat̉ homībꝰ ī terra bone volūtatis. non tn̄ aliquis ad hoc ꝑuenire p̄t ī hac vita vt lex repugnās legi mētis nō ſit omnino in ſuis mem bris ſed hoc nūc pacifici agūt domādo ꝯcupiſcēcias carnis vt ad pacē pleniſ ſimā qn̄qꝫ veniat̉ Et notādū ꝙ quāto ꝑfectior ē vita in homīe. tanto maior pax cordis. ⁊ quies īterior copioſior ab eodē acquirit̉ ac poſſidetur T Signa aūt ꝑfecte qͥetis īterioris hoīs Iohānes ab. montis ſynai de ſcribit ſic dicēs. Quies eſt inceſſabilis dei la tria et aſſiſtentia. Iheſu memoria tui flatui vniatur ⁊ tunc cognoſces quieG. ij Diſt. I. Ca. IIII. Liber .III. . tis vtilitatem. Signa autem quietis interioris hec ſunt. intellectus nō ela tus. mens nō arrogās. ſanctificata in tentio. raptus ad dn̄m orō inceſſabil̓ cuſtodia imp̄dicabil̓. fornicatōis mor tificatō. hn̄di ad aliqͥd paſſibiliter af fectioneꝫ ignorātia. mors mundi aui ditatis gule ⁊ appetitus omnium gulo ſoꝝ pͥuatio diſcretōis fons ſacrimaꝝ libamen ml̓tiloquij ꝑditio ⁊ om̄is co tentōis ⁊ litis interitus. multus ꝟo ti mor in qͥete tibi neceſſarius eſt qꝛ ni hil ita ꝑſequi accidiā pōt. hec Iohā. ab. Diligenda eſt ergo pax ⁊ qͥes cor dis. ⁊ habita cū diligētia eſt cuſtodi enda cū vero fuerit ꝑ aliquā negligen ciā amiſſa. iteꝝ ꝑ puritateꝫ cordis ac bonam ꝯſcīaꝫ eſt reuocāda. ne qͥs ꝓp ter inquietudineꝫ cordis a ſpūſancto efficiat̉ alienus. De ꝯmēdatōe eciaꝫ pacis d̓t bea. Aug. Pax eſt ſerenitas mentis. tranquilla ꝯſcīa. ſimplicitas cordis. amoris vinculū. ꝯſortiū cari tatis. hec eſt que bella ꝯpeſcit ꝯprimit iras. ſuꝑbos calcat. humiles amat. di ſcordes ſedat. inimicos ꝯcordat. cūc tis eſt placita. nō querit alienū. nihil deputat ſuum. docet amare q̄ odiſſe n̄ nouit. neſcit extolli neſcit īflari. hanc ergo qͥ accipit tēat. qͥ ꝑdit repetat. qm̄ qui ī eadē nō fuerit inuētus abdicat̉ a pr̄e. exhereditat̉ a filio. a ſpūſctō ali enus efficit̉. nec poterit ad hereditatē ꝑuenire. q̄ noluerit teſtamentū pacis obſeruare. nec pōt ꝯcordiā hr̄e cū cri ſto. qͥ diſcors eſſe voluerit cū criſtia no hec aug. U Poſt pacē vero ⁊ qui etē cordis ſeqͥt̉ ſabbatuꝫ ſpūale ⁊ gau diū in ſpūſancto. qꝛ cū mens ꝑ bonā ꝯſcīaꝫ a ẜuitute peccati quieuerit. in gaudio ſpūſſancti iocūdat̉. vn̄ Hug. de ſācto victore. Sabbatū hoīs qd̓ ei exterius viſibiliter ẜuādū p̄cipit̉. ſa cramentum eſt interioris ſabbati. vbi mens ſancta a ẜuitute peccati ꝑ bona ꝯſcīaꝫ qͥeſcens. in gaudio ſpūſſanctꝰ iocundat̉ hoc ſabbatū quiſqͥs in pͥm vita ſeruauerit. vt nullis ꝯſentiat ine lis. ꝓuemat in futura vita ad illd̓ eie nū dei ſabbatū vbi nulla ſentiat mala hec Hug. Et ſciend̓ ꝙ illi ſpūale ſab batum non obſeruant ẜm bea. Auda niſi qui ita temꝑate oꝑbꝰ terreis ac comodāt vt tn̄ lctōi ⁊ orōi ⁊ ſi nō ſem per vel frequēter inſiſtāt ẜm apoſtolūꝰ Attendite lctōi ⁊ doctrīe Et iteꝝ. mm intermiſſione orate. Qui em̄ tles ſū quottidie ſpūaliter ſabbatum coſumꝰ q̄ vero inquieti ſunt ⁊ iugiter in teli nis actibꝰ īplicāt̉ ſabbatuꝫ .i. requic habere nō poſſunt. de quibꝰ ſcriptuꝫ ē Impedimēta mūdi fecerunt eos m ſeros. hec Aug. Cōſiderand̓ ꝙ nulſus malus exiſtens ſabbatū ſeu requie p bere pōt. qꝛ remorſu ꝯſcīe queꝫ ſuſtieꝰ ſꝑ ī ꝑturbatōibꝰ viuit. qui autem eo ſcientiā bonam hꝫ in tranquiſſitale gaudio eſt ⁊ id̓o ſabbatum ideſt tēdo em cordis frequenter poſſidet. de to bea. Augu. ſic ait. Sabbatum inollꝰ nobis deus. quale intus eſt in core ſabbatum noſtꝝ. multi em̄ vacant ue bris ⁊ tumultuant̉ ꝯſcīa. om̄is em lo mo malus ſabbatum habere nō polē nuſqͣꝫ em̄ quieſcit illius ꝯſcīa ⁊ nece ſe eſt vt in ꝑturbatōibꝰ viuat. cui auꝰ eſt bona conſcīa tranquillus eſt. ⁊ ip̄ſ tranquillitas ſabbatū eſt cordis. Abē dit em̄ ꝓmiſſorem deum ⁊ ſi labotat pn̄ti extendit̉ ſpe futuri ⁊ ſerenat dl ne nubiluꝫ triſticie ſic dicit apl̓sꝰ pe gaudentes ip̄m autem gaudiulꝰ tranquillitate ſpei noſtre ſabbatulꝰ noſtꝝ Hec augu. Upio eciaꝫ de hoc informari qͥ Filius vicꝫ valeat ad ꝯſeruādā quieꝰ interiorem et pacem cordis. Capitulum V Pater X Liber .III. Diſt. I. Ca. V. Tire debes qd̓ ad ꝯſeruādā pacē cordis ⁊ qͥ ctis interioris multū valet vita ſol ita tra ⁊ freq̄ns māſio in cella. qꝛ ꝑ vitaꝫ ſboſitariā tollūt̉ occaſiōes diu̓ſaꝝ paſ ſonū ꝑ qͣs īpedit̉ pax ⁊ quies cordis Cella nāqꝫ eſt ſpūale habitaculū. que e ſupbis hūiles. d̓ guloſis ſobrios. d̓ racundis mites d̓ odioſis reddit fra ctna caritate feruentes. ip̄a inqͣꝫ cel a nouit hoīes ad ꝑfctōis culmē ꝑdu ctē atqꝫ ꝯſūmateſcītatis faſtigiū ſub mmate. De hac vita ſolitaria ⁊ qͣꝫ ſa ſore ſit in cellis habitare petrus. da edicit Conſuetudo facit monacho tellā leuē ac dulcē. vagatio mūdi fac̄ detibilē. vagātibꝰ cellā carcerē. per ranētibꝰ ſuaue cubiculū aſſuetū ieiu mns corpus ſobrietas roborat. effluen ⁊ epulaꝝ fluxꝰ eneruat. Uigilia mo tata aciē hūane mētis exacuit. geī tio repetit i ſoporis obtundit Secu elū negocioꝝ relatio anīaꝫ paſſioni deſiderij facit obnoxiā. Sacri elo raſſidua meditatio mundo reddit rtilictam. Pauꝑtas monachi ſecuri eeſt mentis. ſecuritas vero eſt mat̉ titatis. ecōtra reꝝ habūdancia acu ds parit ſollicitudīs. ſollicitudo eſt anxietatis O cella negociatoꝝ deſtiū apptheca in qua vicꝫ illa mer pel meritorū ſūma recōdit̉. quibꝰ renepiuēciū poſſeſſio cōꝑat̉. Felix netciū vbi terrenis celeſtia ꝓ tranſi ras mercāt̉ eterna. Felices inquam die vbi venalis vita eterna ꝓponi ad quā emēdā eciaꝫ ſi minimum na ſoluꝫ ſufficit qd̓ hēt̉ vbii breuis eciō carnis emit celeſte ꝯuiuiuꝫ. ⁊ die lacrime riſum pariūt ſempiteꝫ ebi Poſſeſſio terrēa diſtrahit̉ ⁊ ad ene hereditatis patrociniū ꝑuenit̉ ella ſpūale ꝓrſus habitaculū. que de ſuꝑbis humiles. d̓ guloſis ſobrioſ de crudelibꝰ pios. de iracūdis mites. de odioſis reddis in fraterna caritate feruentes. tu ocioſe lingue frenū tu lu xurioſis renibꝰ nitide caſtitatis exhi bes cingulū. tu facis vt leues quiqꝫ ad grauitatē redeāt. vt iocoſi ſcurrilitati bus ꝑcāt vt vaniloqui ſe ſub diſcreti ſi lēcij cēſura ꝯſir īgāt. tu ieiunioꝝ ac vi giliaꝝ nutrix. tu pacīe cuſtos. tu facis vt vagos quoſqꝫ xp̄i cathena coherce at. vt indiſciplinati moribꝰ a ſua ſe p̄ uitate ꝯpeſcāt. tu noſti hoīes ad ꝑſec tionis culmē euehere. atqꝫ ad ꝯſūma te ꝑfectōis ⁊ ſanctitatis faſtigiū ſubli mare. tu hoīeſ a ſeip̄is extraneos red dis ⁊ vaſa vicioꝝ florere ꝟtutibꝰ facis Qui igit̉ ſingularē vitā vſqꝫ ad fineꝫ vite ꝓ diuino amore tenuerit d̓ habi taculo carnis egreſſus ad edificatōnē ꝑueniet. domū nō manufactā eter naꝫ in celis. hec pe. da. Qui igit̉ ſeq̄ſtrati a turbis ſecularibꝰ fuerīt. ⁊ in locis ſo litarijs habitare didicerūt. menteſqꝫ ſuas a dn̄acōe deſiderioꝝ tꝑaliū excuſ ſerūt. Hi tales eciā ī hac vita magna mentis quiete ac libertate ꝑfruūtur. d̓ hoc gre. xxx. mo. exponēs illud dictuꝫ Quis dimiſit onagrū liberum. ſic ait Onager qͥ in ſolitudine ꝯmorat̉. non incōgrue eoꝝ vitā ſignificat. q̄ remoti a turbis popularibꝰ ꝯuerſant̉. Qui a ꝑte eciā liber d̓r qꝛ magna eſt ſeruitus ſeculariū negocioꝝ. qͥbꝰ mens vehem̄ ter atterit̉. qͣꝫuis in eis ſponte deſude tur. Cuius ſeruitutis ꝯditōe carere ē in mūdo iā nihil ꝯcupiſcere. qͣſi enim quodam iugo ſeruitutis pͥmūt ꝓſpera dū appetūt̉. p̄mūt aduerſa duꝫ formi dātur. At ſi quis ſemel a dn̄aciōe deſi derioꝝ tꝑaliū colla mentis excuſſerit. quadā eciā iā in hac vita libertate per fruitur. dū nullo d̓ſiderio felicitatis afficitur. nullo aduerſitatis terrore co G. iij. Liber .III. Diſt. I. Ca. V. artatur. hoc breue ẜuitutis iugū dn̄s vidit ſeculariū ceruicibꝰ īpreſiū. cum diceret. venite ad me omnes qui labo ratis ⁊ onerati eſtis ⁊ ego reficiā vos Et illud Tollite iugū meū ſuꝑvos a ſpeꝝ quippe iugū ⁊ dure ẜuitutis pon dus eſt ſubeſſe tꝑalibꝰ. ambire terrēa retinere labētia. Uellē ſtare cū nō ſtā tibꝰ appetere quidē trāſeuncia ſed cuꝫ trā ſeutibꝰ nolle trāſire. Liber gͦ dimit tit̉ qͥ calcatis terrēis d̓ſiderijs ab ap petitu reꝝ tꝑaliū ſecuritate mentis ex onerat̉. hec gre. A Circa qd̓ notā dū ꝙ ſi forte aliqͥs nō p̄t eſſe ſolitari us corꝑe eo ꝙ in congregatōe ⁊ cōita te fratꝝ ꝯuerſari cogit̉. vel qd̓ plus eſt aliqͥs forſitan occupat̉ in negocijs et curis reꝝ ſeculariū ex mādato ſuꝑioꝝ qͥbꝰ obedientiā tenet̉ ex p̄ceptis regu le exhibere. talis ergo cui nō ſuppetit ſolitudo corꝑis. debet ītendere ſolitu dini cordis. Et qͣꝫuis poſitus ſit inter hoīes ⁊ occupatōes tꝑales. tn̄ curas debet reꝝ ſeculariū ⁊ cogitatōnū īutili um a ſe inqͣꝫtū valet excludere. vt poſ ſit eo liberius deo vacare. quia nec ſo litudo corꝑis vtilis eſt. ſi defuerit qui es ⁊ ſolitudo cordis Qd̓ gre. xxx mo. tangit exponens illud. cui dedi in ſoli tudine domū ſic d̓t. hoc loco ſolitudi nē debemus intelligere corꝑis an ſoli tudinē mētis. Sꝫ qͥd ꝓdeſt ſolitudo corꝑis ſi defuerit ſolitudo cordis. qui em̄ corꝑe remotus viuit. ſꝫ tumultibꝰ ꝯuer ſacōis hūane terrenoꝝ deſiderio rū cogitatōibꝰ ſe inſerit. nō eſt in ſoli tudine. Si ꝟo p̄mat̉ aliquis corꝑalit̓ ppl̓aribꝰ turbis ⁊ tn̄ nullos curarum ſeculariū tumultus in corde patit̉ nō eſt in vrbe. itaqꝫ bn̄ ꝯuerſātibꝰ pͥmū ſo litudo mentis tribuit. vt exurgētē ex trinſecus ſtrepitū terrenoꝝ deſiderio rū p̄mant vel ebuliētes ad īfima curaſ cordis ꝑ ſuꝑm gr̄am reſtringāt amoris. omneſqꝫ motus īportune ſe on e rētiū leuiū cogitatōnū qͣſi quaſda eꝰ cūuolātes muſcas ab oculis mētis a ligātmanū grauitatis ⁊ quodda no cū dn̄o intra ſe ſecretum querant. vo cū illo exteriore ceſſante ſirepitū ꝑ ſ terna deſideria feruenter vl̓ ſilētet ſo quatur hec gre. B Un̄ quilicetie ligioſus qui deſiderat familiaris eſ deo ⁊ ꝑ graciā ſanctiſpūs ī aīa ſua co ſolari fugere debet tumultū hominaꝫ qͣꝫtū lꝫ ⁊ ſolitudinē maxīe mētis din gere. qꝛ deus magis requirit ab holꝰ ne ſpūs qͣꝫ corꝑis ſolitudinē Ad qd̓ iꝰ ciendum bea. ber. vnāquāqꝫ deuolalꝰ anīaꝫ hortat̉ ſic dicēs. O ſancta anꝰ ſola eſto. vi ſoli creatori ſerues teſpꝰ quē ex oībꝰ tibi elegiſti fuge pubntꝰ ⁊ ip̄os domeſticos. ſecedē ab amidꝰꝰ ⁊ ītimis nihil tibi ⁊ turbis. ip̄m obꝰ uiſcere ppl̓m tuuꝫ ⁊ domū patris tul ꝯcupiſcet rex decorē tuū. an neſciaꝰ recundū te hr̄e ſponſuꝫ. qui neq̄cꝫ ſos tibi īdulgere pōt pn̄ciā pn̄tibus celꝰ ris. Sccede ergo nō corꝑe ſed memꝰ ſed ītētōe ſꝫ deuotōe ſed ſpū. Delꝰ requirit cordis nō corꝑis ſolitudiꝰ ſolus es ſi nō ꝯmunia cogites. n̄ ſo lectes pn̄cia ſi deſpicias qd̓ minitil ſcipiūt. ſi faſtidias qd̓ omnes denoꝰ rāt ſi iurgia deuites. ſi damna nō tias ſi nō recorderis iniuriaꝫ. aliod nec ſi ſolus corꝑe es folus es fre leꝰ bernardus Eſidero eciā aliqua ſcite de ſꝰ Filius donis ſanctiſpūs ⁊ d̓ fructū ⁊ ꝰ litate quā aſſequūt̉ poſſidētes ⁊ pꝰ tes illa dona vtꝫ eciā valeāt̉ p̄didlꝰꝰ na ad puritatē cordis ꝓmouedꝰ eciā ꝯſeruādaꝫ ⁊ d̓ his cupio edoc̓ꝰ Capitulum. VI Cire debeˢ f gii prorieaqrius alillꝰ Diſt. I. Ca. VI. Liber .III. ſdiuinitus poſſint dici generalit̓ dei reciaſiter tn̄ ⁊ aꝓpriate ſeptē ſunt do la ſpūſſācti. q̄ yſaīas per ordinē enu metat a ſūmo incipiens vſqꝫ ad vlti inū deſcēdēdo. nos ꝟo qui a terra ad celeſtia tendimus eoſdē gradus aſcen dendo enumeramus ab īfimo incipi cndo ſcꝫ a dono timoris aſcēdēdo vſ d ad donū ſapiētie. Rationē huius aſcenſionis reddit bea. gre. ſic dicens : ſemo infima deſerens. repente fit ſū mas qꝛ ad obtinēdū ꝑfctōis merituꝫ dū quottidie mēs ī altū ducit̉ ad hoc pculdubio pelut aſcēſiōis eiuſdē gra das ꝑuenitur. vn̄ aſcēſiōes ī corde no ſro diſponere debemus. ī hac valle la ctimaꝝ. vt ad donū ſapiētie ꝑtīgamꝰ D Eſt igit̉ nobis in hac ſcala aſcē denduꝫ ab infimo dono timoris vſqꝫ ra ſumuꝫ donū ſcꝫ ſapiētie ꝑ gradus Ilntonētes aſcēſiones in corde. vt ea mus de virtute invirtutē donec videa vt deus deoꝝ in ſyon. Primus igitur btādus aſcēdēdi eſt timoris ſcꝫ amo con̄ in oībꝰ agibilibꝰ ꝯtinuatio. Se aſidus eſt pietatis viſceroſe ad deū ⁊ ptimū ſancta liquefactio. Tercius ē ciē omniū bn̄ficioꝝ dei grata p̄cogita o. Quartus eſt fortis oīm oꝑaconū donaꝝ executio. Quintus eſt ꝯſulta a eo oīm elegēdoꝝ tuta electio. Sextꝰ tintellectus oīm veritatū neceſſaria dꝫ lipida ꝯtēplatō. Septimus eſt ſa ꝯrſencialis celeſtiū deſiderioꝝ ⁊ delici tu pguſtatō. E Dicūt̉ autē hec diia multiplici rōe. Prīo qꝛ ꝑ hec ex elūt̉. vij. vicia. timor em̄ dn̄i expel riūpblā. pietas inuidiā. ſcīa iram. reit quaſi quedaꝫ inſania. fortitudo ccidiā. ꝯſiliū auariciam. intellectus dlia. ſapiētia luxuriā. Et notandū ꝙ rſunt̉ ſpūs boni ⁊ ſeptē mali a b donuꝫ timoris ſpūſſanctus ab dinine ſuꝑbiā expellit. ⁊ deuꝫ humi liter introducit. ꝑ donum pietatis in uidiam turpidins ꝯculcat ⁊ ꝓximuꝫ ad ſe dulciter inuitat. ꝑ donū ſcīeiraꝫ totaliter cedat ⁊ totū hominē intra ſe prudēter pacificat ⁊ quietat. ꝑ donuꝫ fortitudinis accidiā velocit̉ opprimit ⁊ vigorem mentis vehemēter ad oꝑā dum inpellit. ꝑ donū ꝯſilij auariciam potenter extīguit ⁊ theſauros celeſtes ſapienter ꝯquirit. ꝑdonū in tellectus gulam vehemēter reprimit ⁊ celeſtibꝰ delicijs mentē ſpūaliter reficit. per do num ſapientie luxuriam deſpicit ⁊ to tum hominē caſtitati ⁊ libertati omni nō reſtituit. Expulſis igitur om̄ibꝰ vi cijs ſpūſſanctus ꝑ dona ſua ex domo mentis noſtre locūdū ⁊ ſanctū ſibi ha bitaculum p̄parat. nā donum ſapien tie mentis noſtre domum ꝟtutibꝰ edi ficat. Donum intelligencie mētis do mum ꝯtēplatōe illuīat. Donum ꝯfilij domū m̄tiſ prudētia gubernat. Donū fortitudinis mētis domuꝫ ſtabilitat ⁊ deſendit. Donū ſcīe mētis domuꝫ di uinis veritatibꝰ vel virtutibꝰ multipli cat ⁊ ditat. Donum pietatis mentis domuꝫ diuino cultu ꝑornat. Donuꝫ timoris mentis domuꝫ mundaꝫ ꝯſer uat. ⁊ omne peccatum totaliter ab ea expellit ⁊ extirpat. Un̄ bn̄ ſpirituſſan ctus ꝯꝑat̉ igni qꝛ ſicut ignis diuerſos effectus habet ⁊ primo purgat ita ſpi rituſſanctus ꝑ donuꝫ timoris purgat mentes hominum a ſordibꝰ peccatoꝝ ⁊ viciorum. timor em̄ dn̄i expellit pec catum. Item lique facit ꝑ donum pie etatis ſicut ignis metalla ceram ⁊ pīg uia. Item ꝯgregat ꝑ donum ſcīe ſicut em̄ ignis diuerſa metalla in vnaꝫ maſ ſam cōiungit. ſic ⁊ ſpiritus qui docꝫ bene ꝯuerſari īter malos. ꝯiungit eci am malis bonos. Itē conſolidat per donum fortitudinis. Unde apoſtoli recepto igne ſpirituſſancti ita fuerūt iiij. G. iiij. Liber .III. Diſt. j. Ca. VI. robuſti ꝙ qui prius cedebāt eciaꝫ mo dico timori iam ibant gaudētes a cō ſpectu ꝯcilij. Itē eleuat ꝑ donum ꝯſilij ſcꝫ vſqꝫ ad celū ẜm illud vade ⁊ vende omnia que habes ⁊ habebis theſauruꝫ in celis. Item illumīat ꝑ donū intel lectus ẜm illd̓ docebit vos omnē verita tem. Itē accēdit ꝑ donū ſapiētie quo guſtant̉ celeſtia ⁊ qͣꝫto magis guſtant̉ tanto feruencius deſiderāt̉ ẜm illud. Qui edunt adhuc eſurient. G Dicūt̉ eciā dona ſpūſſācti .vij. eē ꝓpt̓ vires naturales expiandas. nā iraſci bilis indiget expediri tā in ꝓſperis qͣꝫ in aduerſis. in ꝓſperis quidē ꝑtimo rem. in aduerẜ aut ꝑ fortitudinē. Cō cupiſcibilis indiget expediri qͣꝫtum ad affectū reſpectu ꝓximi qd̓ ſit ꝑ pie etatē. ⁊ qͣꝫtū ad affectū qd̓ r̄ſpectu dei ſit ꝑ guſtū ſapiētie dei. Racio quoqꝫ ī diget experiri inveritatis ſpeculatiōe qd̓ ſit ꝑ donū intellectus. ⁊ inverita tis elatōe. qd̓ ſit ꝑ donū ꝯſilij. atqꝫ in e lecti executōe qd̓ ſit ꝑ donū ſcīe ꝑ hoc em̄ donū recte ꝯuerſam̄ in medio ni cōis praue ⁊ ꝑuerſe. H Et notā dum ꝙ ſpūſſanctus d̓r ꝓcedere a pa tre ⁊ filio vt donū ad creaturā. ꝑ quem electi omnes vocant̉ iuſtificant̉ ⁊ glo rificant̉. De hoc d̓t bea. ber. Spiritus qui a patre filioqꝫ ꝓcedit tāqͣꝫ firmiſ ſimū ⁊ indiſſolubile vīculū trinitatis ⁊ tāqͣꝫ in quo omnia dona donāt̉ ē do num. de quo teſtat̉ ſcriptura qꝛ ꝓcedit ſpirat inhabitat replet ac glorificat ꝓ cedere d̓r a patre ⁊ filio vt donū ad cre aturam vnde ꝓcedēdo predeſtinat in ſpirando vocat. quos p̄deſtinauit īha bitando viſitat. quos replendo accūe lat meritis. quos iuſtificat glorifican do ditat p̄mijs quos accumulauit me ritis hec ber. I Et quia ſpiritus ſanctus multiplex in virtute omnium eſt eī artifex omnē hn̄s virtutē om̄ia ꝑſpiciens vn̄de radios ſuoꝝ toſſſꝰ bus liberaliter exhibet diuerſimode in ẜm capacitateꝫ ſinguloꝝ Un̄ bea bet in ſermone feſti ꝑ eum ſic dicit. Vele multiplex eſt ſpiritus ī virtute qui ia multipliciter filijs hominū inſpitatui vt nō ſit qui ſe abſcōdat a calore eſut id eſt a radijs beneficioꝝ eius. Siqd dem conceditur hominibꝰ ad vſuꝫ. ac miraculū. ad ſalutē. ad auxulium. ad ſolaciū. ad feruorē. Ad vſum quideˢ te pn̄tis ꝯcedit̉ bonis ⁊ malis digmꝰ pariter ⁊ indignis cōia bona habbbꝰ tiſſime tribuens. ita vt videatut hr diſcretionis limen al̓s limitem nis tenere. Ingratus eſt ergo vel cecus a in his bn̄ficiūſpū ſſancti nō agnoſci Ad miraculum dat̉ in ſignis ac probꝰ gijs ⁊ varijs virtutibꝰ. quās ꝑ quorꝰ libet manus oꝑatur. Item infundiis ad ſalutem cū in toto corde noſito e uertimur ad dn̄m deum noſtruꝫ. ſꝫ ro ad auxilium dat̉ cū in omni conb jol tatiōe adiuuat infirmitatem noſtta Datur eciā ad ꝯſolationem vt cū telꝰ moniū ꝑhibet ſpūi noſtro. ꝙ filij dei mus. hec inſpiratō eſt ad noſtram eo ſolationem. Dat̉ etiā ad ſeruore tꝰ iu cordibꝰ ꝑfectoꝝ feruencius ſpita validum ignē caritatis accēdit vna nō ſolū in ſpe glorie filioꝝ dei ſed eoꝰ in tribulatōibꝰ gloriem̄ ꝯtumeſia dꝰ riam reputātes obprobiū gaudib eꝰ ſpectuꝫ exaltacionē. pauci autē ſulꝰ qui hoc ſpiriturepleantūr. hec ber na His itaqꝫ de. vij. donis ſpūſſancti ſi generali p̄miſſis nunc in ſpēali de ſ De donis ſpirituſſancti in ſpeciaꝰ gulis donis videamus. per ordinē ⁊ prīo de dono timoris Capitulum. VII Ciendum ēˡq tur ꝙ primus ⁊ infimus d̓ Liber .III. Diſt. I. Ca. VII. bus aſcendēdi ad guſtū ſapientie ē ti nor domini De quo beatus Anſelmꝰ ſe dicit̉. Donoꝝ primum timor eſt ve iuti alioꝝ quoddaꝫ fundamentū. hūc raqͣꝫ ſpirituſſanctus in campomētis in pponit. aliaqꝫ dona in ſuo ordine ve luti in edificio ſuperponit. prius enī metuere facit hominem. ne pro pecca tis ſuis a deo ſeparetur. ⁊ poſt ī penis inmferni cū dyabolo torqueatur. De qͦ tortura Hugo ſic dicit. Terreat te ti not iudicij terribilis metus gehenne aquei mortis. dolores inferni. ignis eteſis. vermis mordens. ⁊ ſulphur retens. flāma tartarea ⁊ omnia mala eriandem clames ineternū nō pecca do. Ad hunc timorem ſalubrem inui at nos ſpūſſanctus ꝑ ospſalmiſte di telis. venite filij audite me ti. do. do. hog. L Et notandū ꝙ triplex eſt mmor. ſeruilis inicialis ⁊ filialis. Ti nor ſeruilis facit duo. Primuꝫ eſt ꝙ pbatat viam eternitatis. Secundum ſt quod trahit a peccato metu pene. ande per ſapientem dicitur timor do mm expellit peccatum Et beatus ber rat dus. Repletus timore domini n̄ pabet locum vbi admittat peccati te ttoras. vnde qui pugnat cōtra vicia puſt deſideria carnis vincere neceſ ceſt. vt timorem domini habeat. Di t etiam Richardus de ſancto victo Equis in illo p̄lio vnqͣꝫ victor extitit vol ſpūs aduerſuſ carnē ⁊ caro aduer ns ſpūm ꝯcupiſcit. q̄ ſine timore pug ruit. hec rich. Scd̓us timord̓r inicia reqr ē incipiētiū iniciū ſapīe ⁊ d̓r do ſpū ſſctī ſed tn̄ ſub īꝑfecto eē qꝛ ꝑ nū timorē cohibet ſe hō a peccato ꝓp ceū principaliter ſcd̓ario ꝓpter pe retet̓nā. De iſto tīore d̓t bea ber. ſuꝑ can ſō immerito hic tīor d̓r iniciū vpiētie qꝛ ſe peſti alias ꝓ poſſe inſipi ſtie opponit. hic em̄ timor quidā ingreſſus eſt ad ſapietiaꝫ plane domus dei ⁊ porta celi eſt. ⁊ tanqͣꝫ ingreſſus glorie. inveritate em̄ didici nil eque eſ ficax eſſe ad graciā ꝓmerendam reti tinendā ⁊ recuperādā qͣꝫ ſi omni tꝑe coram deo inueniaris nō alta ſapere. ſed deū timere. nō eī locus eſt quo ad mittas ſuꝑbiam repletus timore dn̄i. hec Bernardus M Et notandū ꝙ perfecta caritas dicitur foras mit tere timorem inicialem inqͣꝫtum ha bet naturam timoris ſeruilis. ẜm hoc ſcilicet ꝙ habet oculum ad penam. ti mor em̄ inicialis habet duos oculos vnum ad gloriam. qui eſt inicialis ali as principalis. alterum ad penā qui eſt ei accidētalis ſed timori ſeruili eſ ſencialis. Preterea timor inicialis abſtinet a peccato veniali ꝓpter penaꝫ purgatorij. in quo caſu poteſt conueni re cum perfecto qui eciaꝫ timet penā purgatorij inquantum eſt dilatoria glorie ſiue ſeparatiua ad tēpus. Ter cius timor dicitur filialis et eſt vnum de ſeptem donis ſpirituſſancti. per ip ſuꝫ em̄ anima redditur bene mobilis ab inſpiratōibus ſpirituſſancti ad q̄ qꝫ opera virtuoſa. quia per talem tīo rem ſe ſpirituiſancto omnino ſubijcit et in nullo repugnat prout poſſibile ē in via. Et ſciendū ꝙ timor filialis ꝓ prie timet offendere deū. qͥ eciā ſi ꝓpt̓ peccatū nō ſeꝑaretur a d̓o. tn̄ a pecca to abſtinet. ne ip̄ꝫ offēderet. Et ī hoc differt filialis timor ab iniciali. quia timor inicialis propter conſcientiam peccati timet ſeparari a deo. Timor vero filialis timet tantum offendere. Alia eciam eſt differentia quia timor inicialis eſt imperfectorum ſed timor filialis eſt perfectorum. N Et notandum ꝙ cum caritas intrat cor hominis incipit timor exire. cuꝫ ꝟo illa tota intrauerit et cor poſſede Liber. III. Diſt. I. Ca. VIII. rit. tūc nullus timor erit qꝛ ꝑfecta ca ritas foras mittit timorē. de hoc beatꝰ Aug. d̓t d̓ ꝟbis apl̓i ſic. Cū igit̉ cari tas intrat cor hoīs. incipit timor exi re ⁊ quāto plus illa intrauerit. tanto minor erit. cū illa tota ītrauerit. nullꝰ timor erit. qꝛ ꝑfecta caritas foras mit tit timorē. ītrās gͦ caritas expellit tīo rem nō aūt ſola ītrat ſꝫ ⁊ ip̄a in comi tatu hꝫ ſecū timorē. quē ītroducit ip̄a ſed ſolū caſtū ꝑmanentē in ſeculū ſe culi. Seruilis timor eſt quo times cū dyabolo ardere Timor caſtus eſt quo times deo diſplicere. hec aug. Un̄ ẜm apl̓i dictū. Mundemus nos ab om̄i inqͥnamēto carnis ⁊ ſpūs. ꝑficiētes ſcīficatōꝫ in timore dei. De dono pietatis Capitulum VIII O Equitur donū pietatis qd̓ eſt ſcd̓m donū in aſcēdendo. qd̓ on̄dit bea. Anẜ ſic di. huic em̄ dono ſupple timoris ſpūſſan ctus ſuꝑīponit pietatē cū mēti ſic tim̄ ti aſpirat ſuijp̄iꝰ ꝯpaſſiōꝫ pieqꝫ recō lere facit. qͣꝫ miſera erit. ſi a deo ſeꝑata ī inferno cū dyabolo torta fuerit. id̓o rōnabilit̓ d̓ dono tīoris aſcēdit̉ ad do nū pietatis. d̓ hoc dono d̓t apl̓us pau. Exerce temetip̄ꝫ ad pietatē. nā corꝑa lis exercitatō ad modicum vtilis eſt. Pietas aūt ad oīa vtil̓ ē ꝓmiſſōꝫ vite hn̄s q̄ nūc ē ⁊ future. on̄dit apl̓us in his verbis duplex exerciciū qd̓ ꝯuēit hoī ſcꝫ corꝑale ⁊ ſpūale. Sed ſpūale corꝑali p̄ferēdū ē qꝛ vtiliꝰ ē. corꝑale eī modicā vtilitatē hꝫ vt ip̄e d̓t. Quā tū ſpūalia corꝑalibꝰ eterna tꝑalibꝰ in uiſibilia viſibilibꝰ p̄ualēt. tanto ſpūal̓ exercitatō corꝑali. Et notād̓ ꝙ exerci ciū pietatis ꝯſiſtit ī triplici actu ſcꝫ in reuerēcia veneratōis diuine. in cuſto dia ſcītatis intrinſece. ⁊ in affluentia miſerarōis fraterne prīo eterceſi pietas in reuerētia veneratōis diuine vn̄ d̓ yoſia in ecc̄. d̓r In diebꝰ peccalꝰ rū corroborauit pietatē .i. cultū diul nū qͥ an̄ ip̄ꝫ nō vigebat niſi ī iſti. 9 pietas ſit cultus dei d̓ hoc d̓t aug. ī i d̓ ci. dei pietas ꝓprie cultus dei dr. qꝫ d̓r latrie cultꝰ ⁊ hic cultus dēt̉ ſoli di tāqꝫ excellētiori ⁊ ꝑfectōri. Sꝫ notād̓ qͥd ſit iſte cultus. ad hoc ti det aug. in li. d̓ verbis dn̄i ſic di. Colꝰ mꝰ deū ⁊ deus colit nos. Coliꝰ deb ao orādo ⁊ vt colonū nr̄m īuocādo. col nos deus arādo tāqꝫ agricula qꝛ as cultura eiꝰ ī nobis ē. eo ꝙ n̄ ceſſet ſeꝰ bo ſuo extirpare mala ſemīa d̓ coro bꝰ nr̄is. ⁊ aꝑire cor noſtꝫ tāqͣꝫ ataliꝰ ẜmōis plātare ſeīa p̄ceptoꝝ ⁊ expetꝰꝰ re pietatis fructū hec aug. Scdo e ceri dēt pietas ī cuſtodia ſcītatis nio ſece. ſūma aūt pietatis ſiue reſigꝰ xp̄iane ꝯſiſtit ī puritate ⁊ trāqͥllitar tīore. Pie eī n̄ p̄t affici hō n̄ amet e ratē. vn̄ ꝑ iaco. d̓r Religio mūda. īmaculata apd̓ deū ⁊ pt̄eꝫ hec ē vimꝰ re pupillos ⁊ viduas in tribulatio eoꝝ ⁊ īmaculatū ſe cuſtodire ab ſe culo De hac pietate btūs ber. ſuꝑ. ill apl̓i. Exerce temet ip̄m ad pieta dicit. Pietas hec iugis eſt dei in ria. ꝯtinua intentōis actio. ad inteꝰ genciam eius indefeſſa affectio ī a re eius. vt nulla vnqͣꝫ ſeruū dei ine at nō dicā dies ſꝫ hora niſi vel ī exclꝰ cij labore ⁊ proficiendi ſtudio ver ˢe perientie dulcedine ⁊ fruendi ga Hec bern̄. Tranquillitas eciaꝫ enꝰ poteſt niſi in ſanctitate ꝯſcientie bona ⁊ pia vt ſcilicet pre ceteria preferat virtutis vitam vite mūe et vitam gratie vite corporali. qꝰ ſecus facit non habet affectum p ī ſe. hec eſt gͦ pietas ꝟa vt hō aīa cuſtodiat in ſcītate quod ſi non ſa Liber .III. Diſt. I. Ca. IX. peēdit vitam perdit gratiam ⁊ ꝟtutē tm illud pſalmiſte. Dn̄s interrogat inſiū ⁊ īpiū q̄ aūt diligit iniquitate o pit anīaꝫ ſuam. ꝓpter hoc d̓r Ecc̄. xxx Uſpere anīe tue placens deo. ⁊ ꝯgre da cor tuum. hoc dicit nō ſolū de exte iori conuerſatione ſed etiam de inte tiore quia ſimulata pietas non eſt pie as ſed duplex iniquitas. vnde dicit pius Houiſſimis tꝑibꝰ īſtabunt tē at piculoſa ⁊ erūt hoīes ſeip̄os amā tes cupidi. elati voluptatū amatores nagīs qͣꝫ dei. hn̄tes quidē ſpēꝫ pieta rs vtute aūt eius abnegātes. Tercio cretceri dēt pietas in affluentia miſe tatōīs fraterne. ſicut Nōe. Abraham Moyſes. Samuel. Dauid. Nōe en̄ dotet pietatē hoīꝫ cētū ānis fecit ar coaꝫ. elbrahā ꝓpter pietatem ꝓīpijſſi ms togauit zodomitis ⁊ extorſit a de pſi eſſent decē viri iuſti ī ciuitate n̄ Aſitueret̉ ciuitas ꝓpter eos. Moyſes Ip̄ ppl̓o ꝯtēptoria dei ⁊ ſui orauit d. rut dimitte eis hāc noxā aut dele me e ſi. vite. Samuel ꝟo quē ppl̓s repro dauit ne p̄eſſet cū ira dn̄i ꝯtra ppl̓m ſe vtet ⁊ ppl̓s diceret ei. Ora ꝓ nobis cū. Abſit hoc a me vt nō ore ꝓ vobis Sauid aūt in ſūmo ꝑiculo ſui poſitul teocit ſaul cū nec ꝯtra deū nec ꝯtra le de ſuiſſet ſi eū occidiſſꝫ. iſti gͦ ſunt viri mequoꝝ pietas n̄ d̓ficit. Ad hāc pie ate inultat nos bea. pe. in ſua can̄. ſic . Gīſirate ī fide vr̄a ꝟtutē. in ꝟtu calit ſcīaꝫ. in ſcīa aūt abſtinentiā. in ditinētia aūt pacīaꝫ. ī pacīa pietatē pietate fraternā caritatē. q̄ eī vult pi rs eſſe ad ꝓximū oportꝫ ꝙ hēat hec vt pacientet ⁊ caritatiue ad hoſtē ſe ha eat vt dauid alr pietas n̄ ē in hoīe niſi reat̉ exitema ſua ſcꝫ patīaꝫ ⁊ carita crde hac pietate d̓t ber. ī qͣdā epl̓a E remētiſſima pietas q̄ n̄ d̓ſinit ſua lar plitībn̄ficia n̄ ſolū his vbi nullū meri tū inuenit ſꝫ his ec̄ vbi totū videt̉ ꝯͣri um. hec ber. vn̄ ẜꝫ apoſto. Sobrie pie ⁊ iuſte viuamꝰ in hoc ſeculo. Sobrie qͣꝫtū ad nos iuſte qͣꝫtū ad ꝓximos. pie quātū ad deū in ip̄ꝫ fidelit̓ credēdo ex pectātes beatā ſpē ⁊ aduentum glorie magni dei ⁊ ſaluatoris nr̄i Iheſu xp̄i. De dono ſcientie Capitulum IX Q Ci re debes eti am fili ꝙterciū donum ſancti ſpūs eſt donū ſcīe. qd̓ ſeqͥt̉ īmediate donū pietatis. vn̄ d̓t Anẜ. Poſt donū pietatis ſpūſſctūſdonū ſcīe ſuꝑīponit pietati. cū mēs ſic timꝫ ſibi ⁊ ꝯpatit̉ vt qūo valeat ſaluari ſcrutat̉. eiqꝫ ſpi rituſſanctus huius rei ꝯgnitōꝫ largit̉ Et notād̓ ẜꝫ bea ber. qͥ d̓t ſuꝑ can̄. ꝙ eſt ſcīa q̄dā ſecularis q̄ inebriat nō cari tate ſed curioſitate īplet ſꝫ n̄ nutrit. ī flāmat. ſed nō edificat. ingurgitat ſed n̄ ꝯfortat. ⁊ talis ſcīa n̄ ē donū ſpūſſā cti. Eſt. ⁊ alia d̓ qͣ bea. Aug. ī li. d̓ tri. ſic d. Eſt ſcīa q̄ n̄ reꝝ vanaꝝ nec curioſaꝝ ſed de his d̓ qͥbꝰ fides ſaluberrīa q̄ ad verā beatitudinē ducit gignit̉ nutrit̉ defenſat̉ ⁊ roborat̉ ⁊ hoc d̓r donū ſpi rituſſancti. Et hoc donū gratuitū ē lu mē ſuꝑnaturale. cuius actus eſt bn̄ iu dicare ẜm regulas legis eterne. Und̓ donū ſcīe p̄mo reſpicit ſpeculatōꝫ ſcꝫ inqͣꝫtū hō ſcit qͥd fide dēat tenere. Se cūdo extēdit ſe ad oꝑatōꝫ eoꝝ que ad credibilia cōiter dirigūt. Un̄ illi do nū ſcīe hn̄t qͥ ex infuſiōe gr̄e certuꝫ iu diciū hn̄t circa credēda ⁊ agenda ita ꝙ in nullo d̓uiāt a rectitudīe iuſtitie. ⁊ hec ſcīa ſcōꝝ ē. de qua d̓r ſapiētie. y Iuſtum deduxit dn̄s ꝑ vias rcās ⁊ de dit illi ſcīaꝫ ſctōꝝ. Ex his pꝫ ꝙ donū ſcīe eſt hītus infuſus quo hr̄ iudiciū certū c̓ca credēda ⁊ agēda R Et no cād̓ ꝙ ſalubris ſcīa depēdet ī noticia Diſt. j. Ca. IX. Liber. III. I ſacre ſcripture vbi tot delicias anime inuenimus quot ad ꝓfectū noſtꝝ ītelli gēcie diu̓ſitateſ accipīꝰ. vn̄ gre. ī mo. dicit. ī amore ſacre ſcripture tot nimi rū delicias īuenimus. quot ad ꝓfectū nr̄ꝫ intll̓ncie diuerſitates accipīq. vt mō nos nuda paſcat hyſtoria mō ſub textu lr̄e velata nos reficiat medulli tus allegoria mō ad altōra ſuſpendat ꝯtēplacō anogoge ī pn̄tis vite tene bris iā d̓ lūie eternitatis ītermicans. In his verbis gre. īnuit triplicē m̄ſā eē ſacre ſcrip̄e. ī qͥbꝰ aīe ſtudioſe medi ante dono ſcīe diuerſimōe ⁊ dulcit̉ re ficiūt̉. Prīa ē m̄ſa hyſtorie. ſcd̓a alle go rie. t̓cia anagoge. ī m̄ſa hiſtorie ci bāt̉ ſimplices fercul̓ groſſioribꝰ. In m̄ſa all̓orie cibāt̉ doctores fercul̓ ſubti lioribꝰ. In m̄ſa anagoge ꝑfectōres ci bāt̉ fercul̓ dl̓cioribꝰ. In m̄ſa hyſtorie ſimplices cibāt̉ ferculis gͦſſioribꝰ fidē roborātibꝰ. dū ſīplices legūt ī ſacͣ ſcri ptura ꝙ aqͣ ī vinū mutat̉ Laſarꝰ reſu ſcitat̉ leproſq mūdat̉. cecus illumīat̉ ⁊ alia hꝰ mōi. Et tūc turba ſimpliciū paſcit̉ qn̄ fides exēplis roborat̉. ī m̄ ſa all̓orie r̄ficiūt̉ ſubtl̓ores vt doctores ⁊ ſil̓es ſubtilioribꝰ ⁊ dulcioribꝰ ferculiſ dū eis paīs verus d̓ celo ꝓmittit̉ hn̄s ī ſe oē d̓lectam̄tū ſuauitatis. ex cꝰ mā ducatōe reſurrectio nobis ꝓmittitur vita eterna ſperatur. ianua regni cele ſtis aꝑit̉. m̄ſa eterne refctōis p̄parat̉ corpus xp̄i hic ꝟe māducat̉ ī quo no bis guſtus diuītatis ꝓpinat̉. vn̄ d̓t hu Carnē aſſūptā ieſus nobis ī eduliū ꝓ poſuit vt ꝑ cibū carnis ītrēꝰ ad guſtū d̓initatis. Ex his ꝯfortat̉ aīa ⁊ ſurgit in ſpē viuā. d̓ qͣ ſpe gre. d̓t ſpes ī eterni tate aīaꝫ erigit. ⁊ idcirco nll̓a exteriꝰ aduerſa q̄ tolerat ſentit. qd̓ n̄ ē modi ca refecto m̄tis. In t̓cia m̄ſa anogoge ſpiritales ⁊ ꝑfctōres paſcūt̉ ferculis ditiſſimis ⁊ ſapidiſſimis. Cuius rō eē p̄t talis. S Anogogia eī vſ di hu. ſuꝑ pͥmū āgelice iet̄. ē aſcēſio nūē eleuatō m̄tis ī ꝯtēplatōꝫ ſuꝑnoꝝ. ib a ſcedēdo trāſcēdit narracōꝫ m̄ſe hmo rice ſꝫ ꝯtēplādo tranſcendit vltra vela mīa m̄ſe all̓orice. plena aūt eleuato pura ꝯtēplatō ī m̄te mirā ⁊ di̓ce gent rāt d̓lectatiōꝫ ⁊ refectōꝫ. vn̄ gre. ſuptꝰ Ezec. Cōtēplatō amabilis vald̓ duu cedo ē q̄ ſuꝑ ſe ip̄aꝫ aīaꝫ rapit ceſeſiꝰ aꝑit. terrēa d̓bere eē ꝯtēptui on̄dit. c q̄dā aīa ſpeculat̉ vn̄ tfctā ꝓficiat ⁊ p modū ad viſiōꝫ glorie ꝑtigat hec dr. C Et notād̓ ꝙ ſūt nōnuulli qͦ ama ſcīaꝫ ⁊ ſapīaꝫ n̄ vt hēant eā in vita vi moribꝰ. ſꝫ vt ꝑ eā vanā gloriā accip ant ⁊ acquirāt. vn̄ au. Amant aſiqͥd ꝟba ſcīe vt hēant ea in doctrina ⁊ ſi vita. nō vt ꝑ mores eaꝫ augeāt. ſedꝰ inanē gloriā acq̄rant. ⁊ fic verbis ii us īflati ab ea magis fiūt aliēi. De ſc entia ec̄ bōa ⁊ mala ſic d̓t ber. Sunt q dā qͥ volūt ſcire vt ſciant ⁊ turpis tu oſitas eſt q̄daꝫ vt ſciant̉ ⁊ turpis va tas eſt. qͥdaꝫ ſcīaꝫ vendant ⁊ turpis q ſtus eſt vt edificētur ⁊ prudētia e. ſe ber. Et notand̓ ꝙ plures hn̄tes ſcimꝰ ſalutis minorē ſaluāt̉. ⁊ nōnulli pr bentes ſcīaꝫ maiorē ꝑeūt ⁊ damnan Un̄ felices ſunt qͥbꝰ ſcīa q̄cūqꝫ ſiue ſi exterior ſiue ſpūalis eſt ſcala aſceno nis ad vitaꝫ eternā ⁊ n̄ ruina d̓iecto vn̄ Rich. d̓ ſanc. victo. Vere ſalutis ſcīaꝫ alij hn̄t maiorē alij mīnore e tingit ſepe ſaluari eos q̄ hn̄t minore et ꝑire eos q̄ hn̄t maiorē. magituoꝰ namqꝫ ſcīe qͥbꝰdaꝫ eſt fomēs ſuppꝰ ⁊ eo ip̄o cauſa ruine. Un̄ felices ſblꝰ qͥbꝰ exterior ſciēcia fit ſcala aſcēſiolꝰ n̄ ruina d̓lectatōis. Felices qͥbꝰ ſciꝰ illa q̄ inflat n̄ ē ad inflatōꝫ ſed ad in matōꝫ eius qͥ edificat hec richaraus De dono fortitudinis Capittulum X U Diſt. j. Ca. X. Liber .III. Cire conſequē ter debes ꝙ. iiij. donū ſpūſſan tt eſt donū fortitudīs ⁊ ſeqͥt̉ īmedia te conū ſcīe. qd̓ on̄dit bea. Anẜ. ſic di. Spūſſanctꝰ donū fortitudīs ſuꝑīpo nt dono ſcīe. cꝰ rō eſt qꝛ dū mēs paui ra timens ſibiqꝫ dono pietatis ꝯpaci cns ⁊ qͥd iā agere dēat dono ſcīe ſciēſ erottet vt dono ſpūſſācti ſit fortis ad deand̓. q̄ didicit ⁊ qͥbꝰ ſe ſaluari poſſe ꝯndit. qꝛ ſicut. Hug d̓t. ꝑfectū n̄ facit domtō peritatis ī mēte. nſi ſubſeqͣtur dabitus ꝟtutis in oꝑatōe iō fortitudi ns donū ſequit̉ donū ſcīe X Et no o ꝙ aīa diſponit̉ ad ſuſcipiēd̓ donū palitudīs ꝑ tria. p̄mo ꝑ inexpugnabi endi ſcutu. quo ſcuto muniūt̉ oēs bel riores xp̄i vt poſſint vincere munduꝫ torabolū ⁊ oīa vicia ⁊ ꝑ ꝯn̄s ꝑueni tad regnuꝫ dei. hi ſunt ẜꝫ dctm̄ apl̓i drebre. xi. Qui vicerūt regna. oꝑa ſūt iuſtitiā. adepti ſunt repromiſſio º. dualuerūt d̓ infirmitate. fortes cui ſūt ī bello Itē ad ephe. vi. In oī pns ſcutū fidei ſumentes. vt poſſitis ra tela nequiſſimi ignea extinguere loc maxīe ſit ꝑveritatē fidei. cꝰ for rūdo ſuꝑat omnē fortitudinē. Un̄ ⁊ pius pe. hortat̉ nos ad reſiſtēd̓ dya do pꝑ nidei ꝟtutē dicēs. Sobrij eſto ſe aduerſarius vr̄ dyabolꝰ tāqͣꝫ leo ptens circuit q̄rēs quē d̓uoret cur rior: in fide. q̄ eī mediāte illabitur an d̓r. ij. ꝑalipon̄. xij. Oculi dn̄i ſat̉ vniuerſaꝫ terrā ⁊ p̄bet fortitu his qͥ ꝑfecto corde credūt in eū. do biſponit̉ aīa ad ſuſcipiēduꝫ de ctitudinis ꝑ ineffabile ſpei ſola e hoc d̓r yſaīe. iiij. Qn̄ ſꝑant in mūtabūt fortitudinē. aſſumēt pē et aqͣſe currēt ⁊ n̄ laborabūt. ābu t ⁊ n̄i d̓ficiēt. Hec aūt ſpes d̓r hr̄e ntiū dicēte yſaia. In ſilencio ⁊ ſpe erit fortitudo vr̄a. Magnā nāqꝫ forti tudinē dat deus ſperātibꝰ. vn̄ d̓r yſa ie. iiij. Qui dat laſſo ꝟtuteꝫ ⁊ his qͥ n̄ ſunt fortitudinē ⁊ robur multiplicat ideſt his qͥ nihil reputāt ſe. ſꝫ deū ⁊ iō hō nullo mō ſperet ī ſe ſꝫ in deo tantū Tercio diſponit̉ aīa ad ſuſcipiēdū do nū fortitudīs ꝑ inextīguibile carita tis incēdiū. vn̄ bea. Aug. Fortitudo ē amor qꝛ fortis eſt vt mors dilectō. om ma ꝓpter deum facile ꝑferens nā iuſti viri fortiter radicati in amore dei ad uerſa queqꝫ libenter ⁊ pacienter ſuſti nent dicentes cū Pau. Quis nos ſe perabit a caritate xp̄i tribulatō an an guſtia an fames an nuditas an gladiq Certus ſum qꝛ neqꝫ mors neqꝫ vita po terit nos ſeꝑare a caritate dei que eſt ī xp̄o iheſu dn̄o noſtro A Sciēduꝫ etiam ꝙ donū fortitudīs dat̉ fidelibꝰ ꝓpter tria. prīo ad ꝑficiēdū oꝑacōes viriles. nā donū fortitudīs ꝯtra oīa vicia decertat. ⁊ ornam enta virtutuꝫ in hoībꝰ ꝯẜuat. De hoc bea. Ambr. ſic d̓t. Nō mediocris virtus anī eſt forti tudo q̄ ſola d̓fendit ornamēta virtutū omniū ⁊ iuſtitiā cuſtodit ⁊ q̄ inexpug nabili p̄lio aduerſus vicia decertat. ī uicta ad labores. fortis ad ꝑicula. ri gidior aduerſus voluptates. auariciā fugat. q̄ virtutē effeminat ⁊ mentē ob tenebrat hec Am. Scd̓o dat̉ donū for titudīs ad ꝓſternēdas aereas ptātes ſcꝫ ad fortit̉ pugnādū vn̄ d̓r .i. ioh. i. Scribo vobis iuuenes. qm̄ fortis eſtiſ ⁊ verbū dei ī vobis manet ⁊ viciſtiſ ma lignū. Signū eſt fortitudīs qn̄ hō ꝓ ſternit aduerſariū ſuuꝫ. debet ergo qui libꝫ virilit̓ r̄ſiſtere maligno ſpūi ne p̄ ualeat. ad qd̓ hortat̉ Ia. iiij. di. Reſi ſtite dyabolo ⁊ fugiet a vobis. Tercio datur donum fortitudinis ad tolerā das mundi tribulationes. ipſa quoqꝫ fortitudo pacientiam generat ꝑ quaꝫ Diſt. I. CA. A. elxi. Liber. I II. hoīes vincūt aduerſa nō repugnādo ſꝫ ſufferendo. vn̄ Caſſianus. Pacīa vincit aduerſa. nō colluctādo ſꝫ ſuffe do. nō murmurando. ſꝫ grās agendo. ip̄a eſt que feces tocius voluptatis ab ſtergit. ipſa eſt que limpidas animas deo reddit. hec Caſſia. Un̄ iuſti viri ꝑ donū fortitudīs nec ꝓſperis extollunt̉ nec aduerẜ frāgūt̉. qꝛ ſpē in dn̄o ha bentes in ſuis tribulatōibꝰ a deo non derelinquūt̉ ⁊ ſicut in electis oꝑat̉ pa cientiā ⁊ ſpeꝫ future glorie. ſic ī repro bis tribulatio parit d̓ſperatōꝫ. Iſta cō memorat bea. ber. ſic dicēs. Iuſtꝰ nec laude extollit̉. nec vituꝑatōe frāgitur non diuicijs tumet. nō ꝯfūdit̉ pauꝑta te. ⁊ leta ꝯtemnit ⁊ triſtia. ſicut em̄ ſan ctis ⁊ electis tribulatōibꝰ oꝑat̉ paciē ciā. paciētia ꝓbatōꝫ. ꝓbatio aūt ſpem ſpes aūt nō ꝯfundit ſic econtrario dā nandis ⁊ reprobis tribulatio oꝑatur puſillanītateꝫ. puſillanītas turbatiōꝫ turbatio deſperatiōꝫ deſperatio auteꝫ interimit. hec Bernardus. De dono confilij. Ca. XI B Ciens in ſuper ꝙ quintū ſpūſſancti donū eſt donū cōſilij qd̓ īmediate ſeqͥt̉ donum fortitudinis. vn̄ d̓t Anſel. Pꝰ donuꝫ fortitudinis ſpūſſanctus donū ꝯſilij ſu peredificat. qꝛ cū iā mēs eſt fortis ad oꝑandū. q̄ pie timēdo ſcit eē faciēda ſui exꝑimēto didicit ex ſpūſctō. qͥd d̓ his oībꝰ ꝯſulere dēat ex quo ꝯcludit ꝙ donuꝫ fortitudīs ſeqͥt̉ īmediate do nū ꝯfilij. C Sciēdū aūt ꝙ ē triplex ꝯſiliū quo erudim̄ ad diſcernēdū quo ſubleuam̄ ad eligēdū quo expedim ad ꝓſequēdū. Primū eſt ꝯſiliū quo eru dim̄ ad diſcernēdū qd̓ lꝫ ⁊ decet ⁊ ex pedit ad dictamen rōis recte. Unde ꝓuer. viij. Ego ſapīa habito in ꝯſilio in quo erudit̉ hō ad diſcernēdū quic qͥd eſt vtile decēs ⁊ licitū. Prīo em d portet videre an liceat. Scd̓o an detꝰ at. Tertio an expediat. Ul̓ta em̄ ſice ſꝫ n̄ om̄ia expediūt ẜꝫ apoſtolū. Scd eſt ꝯſiliū quo ſubleuam̄ ad eligēdūt q licet ⁊ decet ⁊ expedit ad anime ſalule vn̄ Ecc̄. xl. Auꝝ ⁊ argētū ⁊ ꝯſtituto ſꝫ dū ⁊ ſuꝑ vtꝝqꝫ ꝯſiliū bn̄placitū xius ſciētia ſacre ſcripture. Argētū vo p. phētia pedes gͦ ſtabiliūt̉ ſuꝑ docume ta iſtius ⁊ illiꝰ ſꝫ ſuꝑ om̄ia ꝯſiliū bel placitū qd̓ eſt ꝟtꝰꝭ q̄ in moribꝰ cetus eſt om̄i arte ⁊ iō eſt ſuꝑ auꝝ ⁊ argeſ Tertiū eſt ꝯſiliū quo expedim̄ ad ꝟ quēd̓ qd̓ licet decet ⁊ expedit ad obꝰ cōꝫ ꝟtuoſā. d̓ hoc d̓t Iudith. x. E pt̄m noſtroꝝ det tibi gr̄aꝫ ⁊ om̄eonꝰ eui cordis tui corroboret. Et p̄s. tribo tibi ẜꝫ cor tuuꝫ ⁊ omne ꝯſilium ib ꝯfirmet. vbi ꝓpheta imprecat̉ fidem dōa ſpirituſſancti. vt ꝯſilia ſana tꝰ anime ſalutē ſpectācia valeāt adip re. D Et notād̓ ꝙ oportet ho ſcire bonum ꝯſiliarium vt d̓r. Ecc Ml̓ti pacifici ſini tibi ⁊ ꝯfiliatiꝰ ſpꝰ bi vnus d̓ mille xp̄s ſcꝫ vn̄ yſa. ij. 6 cabit̉ nomē eiꝰ admirabil̓ ꝯfilia iſte ſūmꝰ ꝯſiliatiꝰ hꝫ ꝯſiliarios ſo principalit̓ apl̓os int̓ quos pamꝰꝰ Beatior erit ſi ſic ꝑmāſerit ẜm meum ſcꝫ cuſtodiēdo caſtitate q iij eſt ẜꝫ deū. Un̄ ſeqͥt̉ puto aūt ꝙ esˡ ritū dei hēaꝫ. Et ſic pꝫ ꝙ nihit. it niſi qd̓ vidit ī xp̄o. Un̄ idē ab cid Scitis gr̄am dn̄i nr̄i Iheſu xp̄i q ter nos egenus factus eſt cū eēt olꝰꝰ vt eius īopīa nos diuites eſſemꝰ hoc ꝯſiliū do. vt vicꝫ eius pauꝑi imitamī ī caſtitate ī hūilitate ī pa ꝑtate. q̄ ſunt arrogācia ꝯſiliaq̄ ec mata ſunt ꝑ apoſtolos et ſanctos bemus ergo conſilijs obedire ⁊ ẜꝰ tis noſtri redemptoris vt vitaꝫ noſtre īuenire valeamus. Un pꝰ zar Liber .III. ¶ Diſt. I. Ca. XI neuſtodi legē meā atqꝫ ꝯſiliū meuꝫ ferit vita aīme tue. hortat̉ eciā noſ do mus vt eius cōſiliū ſuſcipiamus ⁊ ſctuemus. Eccl̓. vi. Fili audi ⁊ acci te ꝯſiliū meū ⁊ ne abicias illd̓ acſi di at audi ꝯſiliū meū qͣꝫtū ad ītellectuꝫ recipe qͣꝫtū ad affectuꝫ vt dicas cum plal. Mane aſtabo tibi ad cōſilia tua bſſicite inquitenda ⁊ videbo veracit̉ nmindo ⁊ ex his qd̓ tibi placet vel di pliceat fideliter exeq̄ndo in his autē retibꝰ qͥ cōſilijs ⁊ p̄ceptis dn̄icis ſic pmnpte obediūt ſcā trinitas libēter ſo Tihītate. ⁊ dulcit̉ illas viſitare. vn̄ vob. xiiij. qͥ diligit me ẜmōꝫ meū ſer dabit. ⁊ pt̄ meꝰ diliget eū ⁊ ad eū veni mus ⁊ man. apd̓ eū facie. Ueniet ad do pt̄ viſitādo memoriā ⁊ excitando roꝑādū. peniet ad nos verbuꝫ pr̄is incando ad intll̓ntiaꝫ ad clare ꝯtē andū veniet ad nos ſpūſſanctus vo natē inſlāmando ad dulciter aman manſiōꝫ aūt faciūt apd̓ nos. cuiꝰ a ſſignat btūs gre. in qͣdā ome. di dis. in quorūlibet corda venit dn̄s ⁊ mmiōꝫ nō facit qꝛ ſic deū recipiūt vt rrꝑe tēptatōis ab eo recedūt. ī quo nda vero corda venit ⁊ manſiōꝫ fa ſꝛ ſic̄ eos amor diuinus inflāmat renetrat. vt tꝑe temptatōis ab amo cius nō recedāt. ille em̄ vere deū a rat̉ cuius mentē delectatio praua ex Ilſenſu nō ſuꝑat. Qui aūt in carita mnanet ī deo manet ⁊ deus ī eo. De nt māſiōe d̓r Prouer. viij. Delicie te ſunt eſſe cū filijs hōiꝫ. delectatur deus eſſe cū filijs hōiꝫ ſua ꝯſilia ei repta obſeruātiū. E Sed ꝯſide dū eſt ꝙ ſunt nōnulli qui ꝓpriū cō Aſequūtur. qui ſibi ſapiētes vidē ſequentes errorē ſuū. nec volētes mmeſcere ꝯcilijs alioꝝ hytl̓es ſunt mtatē tumētes ſibi placētes ⁊ in o e ſulomagni. quos bea. ber. ī quodā ſermone rep̄hendit ſic dicēs. Le pra ꝓprij cōſilij eo pernicioſior ē. quo magis occulta. et quanto plus habun dat. tanto ſibi quiſqꝫ ſapiēcior. hec il loꝝ eſt qui zelum dei habētes. ſed nō ẜm ſcienciā ſequentes errorē ſuum. ⁊ obſtinati in eo ita vt nullis cōſilijs ve lint acquieſcere. hy ſunt veritatis de riſores. inimici pacis. caritatis īex pertes. vanitate tumentes. ſibi placē tes. ⁊ magni in oculis ſuis. ignoran tes dei iuſticiā. ⁊ ſuam voluntatē ſtatu ere volentes. Et que maior eſt ſuper bia. quoniam vt vnus homo tocius cō gregatōis iudicio ſuum preferat iudi ciuꝫ. tāqͣꝫ ip̄e ſolus habeat ſpiritū dei qui ſe faciūt religioſiores alijs. qui n̄ ſunt vt ceteri hominum. ⁊ ecce arioli ⁊ ydolatre facti ſunt. hec Bernar. Un̄ neceſſe eſt vt poſtponentes ꝓprie volū tatis ꝯſilium ſubmittamus nos confi lijs dei ⁊ p̄ceptis eius. ne incurramuſ periculū anime ⁊ eternum īteritum. Unde prouerbiorū .jͣ. dicitur quaſi cō minando vocaui et reniuiſtis. extendi manum meam. et nō fuit qui aſpice ret. deſpexiſtis omne cōſilium meum et increpatōes meas neglexiſtis. ego quoqꝫ in interitu veſtro ridebo ⁊ ſub ſānabo cū vobiſ quod timebatis adue nerit. cum irruerit repentina calami tas ⁊ interitus qͣſi tepeſtas ingruerit qn̄ venerit ſuꝑvos tribulatō ⁊ āguſtia tunc īuocabūt me ⁊ nō exaudiā mane ꝯſurgēt ⁊ nō īueniāt me. eo ꝙ exoſaꝫ habuerūt diſciplinā. ⁊ timorē dn̄i n̄ ſuſceperunt. nec acquieuerint cōſilio meo ⁊ detraxerīt vniuerſe correptioni mee. Comedēt igit̉ fructus vie ſue. ſu iſqꝫ ꝯſilijs ſaturabunt̉ auerſio ꝑuuloꝝ īterficiet eos ⁊ ꝓſperitas ſtultoꝝ ꝑdet illos. Qui aūt me audierit abſqꝫ ter tore r̄qͥeſcett̉ ⁊ hn̄dācia ꝑfruerit ma loꝝ tīore ſublato ⁊ ſic pꝫ d̓ dono ꝯſilij. Diſt. ſ. Ca. XII. Liber .III. De dono intellectus. F Capitulum XII Onſequenter ſcies fili ꝙ ſextū donum ſpūs ſancti eſt donum intellectus. qd̓ ſequi tur donum concilij. Un̄ dicit be. Aug. poſt quintū gradū ſcꝫ ꝯſilij. per quod anima leuat̉ ab appetitu ſordiū infert orū aſcendit in ſextū gradū ſcꝫ donuꝫ intellectus vbi iā ip̄ꝫ oculum purgat hec Aug. Quare autem donuꝫ intelle ctus p̄cedentia quinqꝫ dona ſequitur. Anſelmus. de hoc racionem aſſignat dicens. Quinqꝫ dona p̄cedentia per tinent ad vitaꝫ actiuā. hec aūt duo ſcꝫ intellectus ⁊ ſapiētia ꝑtinent ad vitā cōtemplatiuā. que duo ſpūs ſanctus poſtqͣꝫ mentē facit pauentem ꝑ donū timoris. ſibiqꝫ compaciētem ꝑ donū pietatis. ⁊ ea agat que ſunt facienda per donū ſciencie. ⁊ illa fortiter exeo tur per donū fortitudinis. ⁊ d̓ ip̄is ſui exemplo facit alijs ꝯſulentem per do num confilij. poſt ſpūſſanctus accēdit menteꝫ ad intelligendum cur hec ⁊ il la fieri debeant. ⁊ vltimo ꝙ a ſolo deo remunerationem querat iſtorum hec Anſelmus. Et notandum ꝙ cū hō ſit ordinatus ad beatitudinem ſicut ad fi nem ſuꝑnaturalem. id̓o oportet pone re intellectum ſiue lumen aliqd̓ vt eſt habitus ſuꝑnaturalis que ſunt articu li fidei. ⁊ ex ꝯſequenti quarūdaꝫ oꝑa cionū que ordinant̉ ad fidem que per dilectionem oꝑat̉ vt dicit apoſtolus et hoc ſumen ſuper naturale ⁊ ſuperad ditū ītellectui ⁊ hōi datū vocat̉ donū intellectus et notat quandam excellē ciam ꝯgnitōis penetrans vſqꝫ adinti mas reꝝ intelligēdaꝝ eſſencias ⁊ veri tates. qd̓ non ſit ita explete ex virtute naturalis intellectus ſicut ex ꝟtute lu minis ſuꝑnaturalis ſuꝑadditi intelle ctui De hoc in libro de ſpiritu ⁊ anſa ſic dicit̉. Intellectus eſt ea vis amiꝰ qua potencia quantum homini pomo le eſt ꝯgnoſcit̉ ad celeſtia archana fe netranda. que penetrari non poſſimꝰ niſi per ſpūm eius qui eciam ꝓfundꝰ dei ſcrutat̉. Unde dicit apoſtol. ī ī bis aūt reuelauit deus ꝑ ſpiritū ſan tuꝫ. qui omnia ſcrutatur eciā ꝓfuno dei. Cum igit̉ veritates nece ſſarie ao ſalutem ſint nobis abſcōdite ⁊ velate tā in reꝝ naturis qͣꝫ ec in diuinis ſndꝰ mētis ⁊ figuris. tm̄ in vt inteſlecio humanus ſine ad iutorio ſuꝑnatutauꝰ lumīs n̄ poſſit ad eas apprehēdedꝰ contingere. planū eſt ꝙ neceſſe miꝰ ſpūſſanctus intellectui humano ſpe adderet aliqd̓ lumē ſuꝑnaturale. ddꝰ velamina dictaꝝ virtutū penetrateꝰ veritates abſconditas apprehendelꝰ ⁊ ſic eas nobis manifeſtaret. qd̓ vt̓ui ſpūſſanctus facit. dū nobis donū li lectus inſpirat. hoc em̄ donū intene tus primo facit nos penetrare velalꝰ na ſiue tenebras mentis noſire. don ad noticiam ꝓpriam peruemanus. ſanctam trinitateꝫ ad cuius ymagiꝰ creati ſumus agnoſcamus. Prio lb tur donum intellectus facit nos ad ꝰꝰ teriora noſtra ingredi. dum menti ſpirat vt primo ſeipſaꝫ cognoſceteꝰ ſcat. ⁊ in hoc diligenter ſe exetceato nec ſe vere videre quid ſit īcipiat. 2 hoc dicit richar. de ſancto vicio. etcꝰ cicō cordis oculus mundat̉. ingentꝰ acuitur. intelligentia dilatatut. neldꝰ em̄ quantum ſub pedibꝰ eius om mundana gloria iaceat. qui conolbꝰ nis ſue dignitatē nō pēſat. neſcit dl nino quid de ſpiritu angelico. quis ſpiritudiuino ſentire debeat̉ qu ipi tum ſanctum prius non cogitat. e quitur. Si nōdum ydoneus es ꝰ manduꝫ ea q̄ intra in te metipſo ioꝰ Liber .III. Diſt. I. Ca. XII. nō ad illa rimanda ydoneus eris quo int ſupra te ip̄m. hec richard̓. In hoc reccitio hō per donū intellectus inci pit aliqualiter videre. ꝙ factus eſt ad mmaginē ſancte trinitatis. qꝛ ad yma pinem ⁊ ſimilitud inē ſuam creauit de is ſpīem. De hoc d̓r in libro de ſpū ⁊ mna. Sicut deus pater. deus filius eus ſpūſſanctus vnus deus non tres An ſunt ſed tres ꝑſone. ita aīa intelle rus. anima voluntas. aīma memoria ron ſunt tres aīme. ſed vna in vno cor toer ⁊ tres vires. Et ſicut ex patre ge ctat̉ filius. ex patre ⁊ filio ꝓcedit ſpi ruſſcūs. ita ex intellectu generat̉ vo mmtas. ſed ex intellectu ⁊ voluntateꝓ cait memoria. Ex eo autem ꝙ aīa eſt pmrago dei ⁊ capax dei vt d̓t beatus Au or. quia ꝓpter quiſqꝫ diligentius atten vat prime ſue ꝯditionis excellentiā vi teſſerandam ſcē trinitatis in ſemetip ymmaginē agnoſcat. honorēqꝫ diuīe mitudinis ad quā creatus eſt nobi rate moꝝ exercitatōe virtutum ac di ꝯnīate meritoꝝ habere ꝯtendat vt qn̄ parebit̉ ſimiles ei appareamus qui ds ꝯdidit ⁊ reformauit G Sci in etiam ꝙ intellectus eſt regula ⁊ ca ſpectio actionū moraliū. Un̄ pͣs vntellectū tibi dabo ⁊ inſtruā te ī via at qua gra. fix. ſuꝑte ocu. meos .ſ. ſi ⁊ gratie ⁊ dextꝝ glorie. qd̓ fit qn̄ de acceptat opera hoīs in pn̄ti appro nrco. ⁊ in futuro remunerando. Sꝫ detet ad hoc ꝙ ſimus apti ad iſtū in rectum vt regloriemur non ẜm ſen bia fantaſinata. ſed ẜm iudicia in nigibilia. ſicut per eundē pͣs d̓r. No ſeri ſicut equus ⁊ mulus quibꝰ nō mitellectus. alioquī accidet nobis a rimo hoī. qui cū in honore eſſet printel. ꝯpa. eſt iumen. inſi. ⁊ ſimi. tus eſt illis .i. qꝛ non eſt ſecutus in reciū vt ſequeret̉ mandatū dei ſcūs eſt miſer ⁊ captiuus H Un̄ notā dū ꝙ intellectus predictus prudenti alis qui ẜm dictamen legis d̓ine docꝫ tria .ſ. quid euitandū ſit. quid exequē dū. quid expectandū. Primo donū in tellectus docet quid euitandū. qꝛ om̄e malū. Unde ꝓuer. ij. Si inclinaueris cortuū prudentie. ſi queſieris eam qͣſi pecuniā. ⁊ ſicut theſauros effoderis il lā. tunc intelliges timorē dn̄i ⁊ ſcīam dei inuenies .i. qui vult habere hūc in tellectū debet ſe inclinare ꝑ humilita tē. querere ꝑ deſideriū. effodere ꝑ exer citiū. ⁊ ſic inſtructus in moribꝰ intel liget ꝙ in timore dn̄i viter dē malum. Unde pͣs. Initiū ſapīe timor dn̄i. in tellectus bonus oībus facientibꝰ euꝫ. Scd̓o donū intellectus docet quid ex equendū. qꝛ oē opus bonū ẜm actum cordis oris ⁊ oꝑis De actu cordis d̓r Ioſue. j. Ne declines a lege ad dextrā vel ad ſiniſtrā vt intelligas cuncta que agis tunc diriges viā tuā ⁊ intelliges eā. Itē oris Eccī. v. Intelligas ⁊ cuꝫ ſapīa ꝓferas rn̄ſum veꝝ. Si eſt tibi in tellectus rn̄de ꝓximo tuo. ſinautē. ma nus tua ſit ſuꝑ os tuuꝫ. ne capiaris in verbo indiſciplinato ⁊ ꝯfundaris Itē oꝑis. Unde beatus ambro. Nihil hō dꝫ agere niſi ſi queritur poſſet reddere rōem. Tercio donū intellcūs docet qͥd ſit expectandū .ſ. bonū eternū. De hoc per ſapientē d̓r. Germina gratiſſima expectatio p̄ſtolantis. quocūqꝫ ſever terit prudenter intelligit. non enim p̄t homo tenere bonā vitā niſi ſciat termi nū quo debeat ire. debet em̄ ꝯſiderare fi nem in ſuo tꝑe gratiſſimū. gratum eſt enim ſolū bonū tꝑale. gratius bonum ſpūale. vt ſcīa vel virtutes. gratiſſimū aūt bonum eternū. Unde d̓r Baruch iij. Diſce vbi ſit ſapīa. vbi ſit virtus. vbi intellectus. vt ſcias ſimul vbi ſit longiturnitas vite ⁊ virtus. vbi ſit luH. j. Diſt. I. Ca. XIII. Liber .III. men oculoꝝ ⁊ pax. Hec em̄ ſunt in bo nō eterno. Prouer. iij. Longitudo di erū in dextera eius. ⁊ in ſiniſtra eius diuitie ⁊ gloria. Et pͣs d̓t. Apud te eſt fons vite. ⁊ in lumine tuo videbimus lumen. ibi em̄ debet eſſe oculus intelle ctualis q̄ rectificat. quē nō hēbant il li de qͥbꝰ d̓r in deutro. Gens abſqꝫ ꝯſi lio ⁊ ſine prudētia vtinā ſap. ⁊ intelli. ac. no. ꝓui. per memoriā .ſ. p̄teritoꝝ. diſcretionēqꝫ pn̄tiū atqꝫ futuroꝝ ꝓui dentiā ⁊ ſic patet de dono intellectus. De dono ſapientie Ca. XIII. I Oſtremo hoc te non lateat fili ꝙ ſeptimū ⁊ vltimū donū ſpūſſancti eſt donū ſapīe qd̓ īmediate ſequit̉ donū intellectus. Ad hoc itaqꝫ donū ſapīe .ſ. a timore in cipiēdo qͣſi ꝑ quoſdā gradus ꝑuenit̉. Un̄ d̓t beatus aug. ꝙ a timore vſqꝫ ad ſapīam. que ſeptima in donis eſt ⁊ vlti ma ꝑ gradus tendit̉ ⁊ ꝑuenit̉ Et red dit rōneꝫ di. Sapīa hec vltima ⁊ ſum ma eſt. qꝛ hac habita aīmus pacatus ⁊ trāquillus ꝑfruit̉ ⁊ delectat̉. in ea gͦ eſt vltima in qua eſt ꝯſummatō Simi lem rōem aſſignat anſel. di. Spūſſan ctus mēti inſpirat ad poſtremū ſapiē tiā. quā alijs donis ſuꝑaccumulat vi qd̓ recte intelligit .ſ. in dono intellectꝰ ſit ſibi ſapidū atqꝫ dulciſſimū in dono ſapīe. ſoloqꝫ rectitudinis amore ſequa tur qd̓ intelligit eē ſequendū Non em̄ ꝑfectū facit cognitio ꝟitatis. niſi etiā ſe quat̉ experimētalis. qꝛ exꝑientia eſt magiſtra intelligentie vt d̓t hugo. Et addit anſel. dicens. in iſto edificio ſic ꝯpoſito ſpūſſanctus reſid et totāqꝫ fa miliā domus interioris .i. oēs anime ſenſus regit ⁊ ad ſuū obſequiū diſpo nit .ſ. aſcēdendo ad deū ⁊ deſcendēdo ad ꝓximū. hec anſel. R Primo igit̉ videndum eſt quid ſit ſapientia ⁊ que dicat̉ donū ſapientie. Unde notanob ꝙ obmiſſa ſapīa carnis que inimita deo. ⁊ ſapīa huius mūdi que ſtuſticꝰ eſt apud deū. que nec dicunt̉ ſapie m abuſiue. qꝛ non ſapide ſcīe ſunt. ſꝫ ſi te ⁊ inſipide. nulla itaqꝫ iſtaruꝫ eſt do nū ſapīe. Et eſt alia ſapīa ⁊ incredia De qua d̓r in ſapientie. vij. ꝙ ipſa ei candor lucis eterne ⁊ ſpeculū ſine mna cula dei maieſtatis ⁊ imago bomiatie illius qui eſt xp̄s dei filius. quem pro lus appellat dei virtutē ⁊ ſapīam ee De qͣ etiā btūs aug. d̓t Sapientia i creata que eſt dei filius nō ceſſat ocēꝰ ta inſpiratione ⁊ reuelatione ad ine lectualem creaturā ſe tranſferre. vt dꝰ ſe ꝯuertat̉. Sed nec iſta ſapīa deſ ciꝰ do nū ſpūſſancti ſed potius ſargimꝰ oīm donoꝝ doctrix eſt. Eſt ⁊ alia ſap tia creata que ⁊ duplex eſt qꝛ queddꝰ eſt ꝑ ſtudiu humanum acquiſita ⁊ ci vtus ītellectualis. De qͣ loquit̉ pho in methaphiſica ſua que alitet pt ci ſapīa cū in ea quidam ſapor inelꝰ atur. hꝫ em̄ phīa admirabiles deſelꝰ tiōes vt d̓r. x. ethicoꝝ. Licet ſapor i non ſit oleo gr̄e ꝯditus pōt etiā ſap hec ꝑ rōnis inquiſitionē aliquaſſiceꝰ ctū iudiciū circa aliqua d̓ina habels cet incōplete. ſicut on̄dit hugo inp go ſuꝑ libro angelice ihetarchie. ve ſic d̓t. Philoſophis datum fuit a nos quibꝰ ꝯſummatio ſeruabat̉ ⁊ choatio parabat̉. vt inuenitent vedꝰ tem illam. quam oportuit ſuſcipete lios vite ad obſequium ſumme vedꝰꝰ tis. cuius labor ipſis appoſitus ei bis aūt fructus ſeruabat̉. Nobiſu aūt theologiam quandam pro tatioꝰ diuinoꝝ ⁊ ſcrutationem inuiſibiuꝰ quaſi ꝯſummaturam ſapientiamꝰ diderūt. ⁊ ibi corruere ceperunt in ꝰ dacia figmentoꝝ ⁊ ideo defecerum uanuerunt. hec hugo. Unde nec iſdꝰ Diſt. I. Ca. XIII. Liber .III. pientia eſt donum ſpūſſancti. ⁊ qͣꝫuis roeo detur L Eſt ⁊ quedam alia apīa que deſurſum a patre luminum teata eſt Unde d̓r Iaco. jͣ. Omne da um optimū ⁊ omne donū ꝑfectum de ſatium eſt deſcendens a patre luminū Et hec eſt vera ſapīa ⁊ donum ſpūſſctī. ſe ip̄ſa eſt veri ſplendoris ⁊ boni ſapo tts. Spl̓endor namqꝫ eius dirigit in tellectū ad veri cognitōem. ⁊ ſapor eiꝰ tigit affectum ad boni ſaporoſam di ectōem. Igit̉ quę ſurſum ſunt ſapite. roſi que ſuper terram ait apl̓s. Obie tum ergo doni ſapīe principale eſt de rs. ꝓut eſt excitatiuum voluntatis ad ras ſapproſam dilectōem. Actus aūt apīe eſt ꝯtemplari deū non quocūqꝫ nodo. ſed ex dilectōe cum quadam ex alinētali ſuauitate in affectu. Ex his dit apparet ꝙ donū eſt habitus ſuper ratutalis aīe a ſpūſcō infuſus ad deuꝫ ggnoſcendū ⁊ ſaporoſe diligendū Et notandū ẜm ꝙ d̓t beatus ber at̉. in libro de amore dei. ꝙ ſicut cor has ſuos habet quinqꝫ ſenſus quibus mme ꝯiungit̉ vita mediante. ſic anīa ſuos quinqꝫ ſenſus ſpūales quibꝰ co cōiungit̉ mediante caritate. Per emſus enim corporis vetereſcimus. ⁊ rulc ſeculo ꝯformamur. ꝑ ſenſum ꝟo rentis renouamur in cognitōem dei. matiuitatem al̓s vite ẜm voluntateꝫ tenēplacitū dei. Unde d̓t apoſtolus Volite ꝯformari huic ſeculo. ſed reno amm ini in nouitate ſenſus veſtri vt ꝓ ctis que ſit voluntas dei bona ⁊ bene pracens ⁊ perfecta. Sicut aūt oēs ſen rs corꝑales vt viſus. guſtus ⁊cͣ. infit rant ⁊ ebetant̉ in omnibꝰ operibus ſu nic omnes ſenſus ſpūales infirman pe ⁊ ſangueſcunt in oꝑationibꝰ ſuis ſi cauſtū ſpūali qui guſiabilia ſpūalia vbida facit. Qd̓ beatus bern̄. oſtendit a cantica ſic dicens. Hunc ſaporeꝫ perdidimus ab ipſo pene exordio ge neris noſtri. ex quo cordis palatū ſen ſu carnis preualente infecit virus ſer pentis antiqui. ⁊ cepit anime non bo num ſaꝑe ac ſapor noxius ſub intrare. ſcꝫ ꝯcupīe. ⁊ ſenſus hoīs ꝓmpti ſunt ad malum. ⁊ ideo multa bona fiunt q̄ non ſapiunt facientibꝰ. qꝛ ſapor mali non eſt totaliter exterminatus. ſꝫ nūc aſſidue ſapīa vincit maliciam in men tibꝰ ad quas intrauerit. ſaporem mali queꝫ illa inuexit ſapore meliore exter minante. intrans aūt ſapīa ſenſuꝫ car nis infirmat ⁊ infatuat. intellectuꝫ pu rificat. cordis palatū ſanat ⁊ reparat. ſanato palato iam ſapit bonū. ſapit ⁊ ip̄a ſapīa. qua in bonis nullum eſt me lius. hec bern̄. Senſu aūt guſtus in am ma reꝑato per ſapīam omnes ſenſus ſpūales ꝯualeſcunt ⁊ vegetant̉. hic em̄ guſtus ſaporoſe ſapīe ſenſum viſus in teriorem clarificat ad deū ſapide ꝯtē plandū. Hic guſtus ſenſum auditus interiorē excitat ad verbū dei dulciter audiendum. Hic guſtus ſenſum olfa ctus interiorē excitat ad dilectum ſu auiter odorandū. De hoc beatus bern̄. in libro de amore dei ſic di. Guſtū qui ſit in ſapiētia quedam ſequit̉ dulcedo quam in interiori ſuo anima ſentiens modo quodam ſingulari quo ſuſcipit guſtabilia cūcta diſcernit ⁊ iudicat ſe omneſqꝫ ſenſus vegetat ⁊ ꝯfortat .i. in teriores. hec bern̄. Ad hanc ſapientiā querendā ⁊ aſſequendam. hortat̉ nos apl̓s ad coloẜ. iij. di. Si ſurrexiſtis cū xp̄o que ſurſum ſunt querite vbi xp̄s ē in dextra dei ſedens. que ſurſum ſunt ſapite. non que ſuꝑ terrā. N In quibꝰ ꝟbis monet nos apl̓s adipiſci donum vere ſapientie ⁊ hoc dupliciter Primo veram ſapīam ſuadendo cum d̓t. que ſurſum ſunt ſapite. Secūdo va nam diſſuadendo cum add . non que H. ij. Liber .III. ¶ Diſt. j. Ca. XIII. ſuper terrā. Sicut em̄ duplex eſt aſpe ctus aīe .ſ. ad tꝑalia ⁊ ad terraꝫ. ſic du plex eſt affectus ⁊ duplex ſapīa .ſ. eter na que ſurſum eſt ⁊ tꝑalis que deorſuꝫ ē De hoc d̓r iacō. iij. Qd̓ ſi zelū amaꝝ habetis ⁊ ꝯtentiōes ſint inter vos no lite gloriari ⁊ mēdaces eſſe aduerſus veritatē. Non em̄ iſta ſapīa deſurſum deſcendens ſed terra aīalis ⁊ diaboli ca. que aūt deſurſum eſt ſapīa primuꝫ quidē pudica eſt ⁊cͣ. Primo gͦ videa mus que ſit vana ſapīa vt per hoc meli us donū vere ſapīe agnoſcamus O Uana eſt em̄ ſapīa terrena aīalis ⁊ di abolica. Terrena ſapīa ꝯſiſtit in habū dantia opulentiaꝝ terrenaꝝ de hac d̓r prima ad corin .j. Perdam ſapīam ſa pientū ⁊ prudētiā prudētū reprobabo Ubi ſapientia vbi ſcriba vbi ꝯquiſitor huius ſeculi. Nōne ſtultā fecit deus ſa pientiā huius ſeculi. ꝑdam inquit qꝛ nō eſt vera. ſapiētes em̄ ſunt vt faciant mala diuitias auare ꝯgregando. bonū aūt facere neſcierūt. Animalis aūt ſa pientia ꝯſiſtit in exꝑientia ſenſibiliuꝫ delectationū. Un̄ ad roma. viij. Non ẜm carnem ambulate. ſꝫ ẜm ſpm̄ Qui em̄ ẜm carnē ſunt que carnis ſunt ſapi unt. nā prudētia carnis mors eſt Pru dentia aūt ſpūs vita ⁊ pax. qm̄ ſapien tia carnis inimica eſt deo. Qui autē in carne ſunt placere deo nō poſſunt. Di abolica ꝟo ſapientia ꝯſiſtit in ambiti on mūdialium excellentiaꝝ. Un̄ apo ſtolus ad corin. iij. Si quis inter vos videt̉ ſapiēs eſſe in hoc ſeculo ſtultus fiat vt ſit ſapiens. ſapientia em̄ huius mundi ſtulticia eſt apud deū Scriptū eſt em̄ ꝯp̄hendam ſapientes in aſtutia eoꝝ. De ꝯuerſantibꝰ aūt in his tribꝰ ꝯquerit̉ apl̓s ad philip. iiij. di. Mul ti ambulant quos ſepe dicebam vobis nunc ⁊ flens dico inimicos crucis xp̄i. hoc ꝓpter diabolicam ſapientiā. quoꝫ deus venter. hoc ꝓpter animalem ſap entiam Et gloria in ꝯfuſione eoꝝ quꝰ terrena ſapiunt hoc ꝓpter terrena ſo ꝑdit xp̄s qui earuꝫ ꝯtraria eligens pauꝑtatem acerbitatem ⁊ viſitateꝫ ci pauprime acerbiſſime ⁊ abiētiſſimes nobis voluit crucifigi. yſa. liij. Hia uimus eū quaſi leproſum ⁊ percuſſulꝰ a deo ⁊ humiliatum. Hanc ergo ſap entiam terrenam animalē ⁊ diabontꝰ moriens in cruce .ſ. dn̄s docuit deſpie re tanqͣꝫ vanam ⁊ appetere verā ſapieꝰ tiam que de ſurſum eſt ſiue celeſte. 1 qua ꝑ ſalomonem d̓r Tranſiui ad ꝰ plandam ſapīam erroreſqꝫ ⁊ ſtulticiꝰ vidi ꝙ tm̄ precederet ſapīa ſtulticialꝰ quantū differt lux a tenebris Hec el ſapientia tanqͣꝫ datum optimum ⁊ d num ꝑfectū deſcendit a patre lumma vt lux ad noſtrā potentiam cogntio illuſtrandā ⁊ hoc ꝑ verbum inſpitatꝰꝰ ad noſtrā potentiā affectiuam letinta dam ⁊ ꝑ hoc verbū incarnatum. Veīs em̄ eſt ſapientia vt lux illuminatiua le ſpectu nr̄e cognitiue. Un̄ d̓r ſapie. Neminē diligit deus niſi eū qui cu pientia inhabitat. Eſt em̄ hec ſpeciolꝰ or ſole ⁊ ſuꝑ omnem diſpoſitione ſſc laꝝ. luci ꝯꝑata inuenit̉ prior. ip̄a emꝰ ſapientia ad inſtar ſolis dāt aīe ſume reſpectu cognoſcendoruꝫ. īſtar lune ꝰ ſpectu agendoꝝ. inſtar ſtellaꝝ reſi ꝯtemplandoꝝ. Unde merito d̓r. viꝰ V cūdo ſapīa eſt vt lux letificatiua teſp iuſti ſedes eſt ſapientie. I ctu noſtre affectiue Un̄ eccle. xl. diᵐꝰ ⁊ muſica letificant cor ⁊ ſuper vttbs dilectio ſapientie. quam amans ſap ens dicat ſapientie. viij. Hancame ui. ⁊ exquiſiui eam a iuuentute meaꝰ queſiui eam ſponſam mihi aſſumete amator factus ſum forme illius dielꝰ vij. capi. Super ſaluteꝫ ⁊ ſapientimꝰ dilexi illam ⁊ ꝓpoſui pro luce habeiꝰ Diſt. I. Ca. XIII. Liber .III. am qm̄ inextinguibile eſt lumē eius denerunt mihi oīa bona pariter cuꝫ nia. Tercio fapīa eſt vt lux corrobora tmua teſpectu nr̄e oꝑatiue. Unde d̓r ec rer. vij. Sapīa ſapientem ꝯfortauit. tpult dicere ꝙ nulla virtus creata tan tum corroborat quantū ſapīa Ideo d̓r dap̄ie. x. Certamen forte dedit illi vt pinceret ⁊ ſciret qm̄ potentior eſt oīm ſapīa. Et ſic apparent iſta tria per que amma ſit domus dei pulchra amena ⁊ cobuſta De qua anime domo d̓r ꝓuer ˣ Tapīa edificauit ſibi domum exci pt columnas ſeptē. Columnas ſacra ceiptura innuit Iaco. iij. vbi ſic dici bt. Que auteꝫ de ſurſum eſt ſapīa pri num quideꝫ pudica. deinde pacifica. nodeſta. ſuadibilis. bonis ꝯſentiens pſena mīe ⁊ fructibꝰ bonis. iudicans mnē ſimulatōne. Q Atttende ad as columnas ſi poſſes eas habere. vt dinces domū ſapīe in corde tuo Om ſa em̄ alia dona ſpūſſancti ordinata ant ad hanc ſapīe domū edificandaꝫ vte igit̉ ſeptem columne ſunt pudici a in carne. innocentia in mente. mo tantia in ſermōe. ſuadibilitas in af ccrii. maturitas in iudicio. ſimplici re in intentōe. Primo quidem pudi reſt per pudiciciā in carne que eſt pri ra columna. Unde ꝑ ſapienteꝫ d̓r ſa pen. j. In maliuolam aīam nō introi ſapīa. nec habitabit in corꝑe ſub ro peccatis. Hec eſt ergo principa rs columna domus ſapīe videliꝫ vita padica. econtrario vita impudica ē in vina. De hoc d̓r eccī. ix. Uinū ⁊ muli tes apoſtatare faciunt ſapientes ⁊ ar drunt ſenſatos. Deinde ſequit̉ pacifi recce ſcd̓a colūna que eſt innocētia mmnente ꝑtranquillitatē. pax enim ⁊ aquillitas ordinis exhiberi ſolent ꝑ dlam ad ſuꝑiorem. per equalitatem batem. per iuſtā preſidentiā ad inferiorem Unde d̓r eccle. iij. Filie ſapi entie eccleſia iuſtoꝝ ⁊ natio illoꝝ obe dientia ⁊ dilectio. iudiciū patris audi te filij ⁊ ſic facite vt ſalui ſitis Deinde ſequit̉ modeſtia. hec ē tercia columna ſapīe que eſt moderatiua in ſermone. Unde d̓r eccī. xxx. Homo ſapiens ta cebit vſqꝫ ad tꝑus. laſciuus aūt ⁊ im prudens non ſeruabunt tꝑs. Oportet em̄ hoīem multū ſermoni ſuo cauere q̄ eſt gladius ledens loquentē ⁊ ꝓximuꝫ per verbū ſcandali. Unde d̓t apl̓s pau lus. Omīs ſermo malus ex ore veſtro non ꝓcedat. ſꝫ ſi quis bonus eſt ad edi ficatōem fidei erudiat. vt det gratiam audientibꝰ. Poſt hec ſequit̉ quarta co lumna cū d̓r. ſuadibilis bonis ꝯſenti ens que eſt ſuadibilitas in affectu ſiue benignitas Econtrario eſt ībenignitas Unde ſap̄. j. Benignus eſt ſpūs ſapīe ⁊ non liberabit maledictū a labijs ſu is. Quanto aūt quis eſt ſapientior tā to ſuadibilior ad bonū alios ꝓuocan do. Sed ſtultos ꝯculcat verbū rep̄hen ſionis. Un̄ ꝓuer. ix. Noli arguere de riſorē ne oderit te. Melius eſt em̄ a ſa piente corripi qͣꝫ a ſtultis adulatoribꝰ decipi. Deinde. plena mīe ⁊ fructibꝰ bonis. vbi deſcribit̉ quinta columna. q̄ eſt liberalitas in effectu. De hoc d̓r ꝓ uer. vltiō. Os ſuū aperuit ſapīe. ⁊ lex clementie in lingua eius. Et premiſit ibidē. Manuꝫ ſuam aꝑuit inopi. ecce mīa quam docet ſapīa. Docet etiam oꝑa virtuoſa ⁊ fructuoſa oꝑari. qꝛ qui donū ſapīe habet a bono opere vacare non p̄t. Poſt hec ſequit̉. Non dijudi cans. vbi tangit̉ ſexta colūna que eſt maturitas in iudicio. ne .ſ. quis iudi cet temerarie. Un̄ pͣs. Os iuſti medi tabit̉ ſapīam ⁊ lingua eius loquet̉ iu diciū. Lex dei eius in corde ipſius ⁊ n̄ ſuꝑ. greſ. eius. qui .ſ. iuſto zelo mouet̉ ad oīa. omne bonū approbando ⁊ om ij. H. iij. Diſt. I. Ca. XIII. ¶ Liber .III. ne malum reprobando Deinde ſequi tur. vij. columna vbi vltimo d̓r ſine ſi mulatione. in qua eſt ꝯſummatio toti us edificij iſtius domus. Un̄ ſalomon iij. reg. x. Fecit thronuꝫ de ebore gran dem ⁊ veſtiuit eam auro fulno nimis q̄ habebat. vj. gradus ꝑ quos ſex colūne p̄cedētes deſignant̉ ⁊ ſummitas thro ni rotunda erat in ꝑte poſteriori quod erat in figura huius colūne oīa ꝯſum mantis .ſ. ſimplicitatis intentionis. His columnis vij. ꝑfectis ⁊ ꝯſumma tis in aīa incipit homo q̄ ſurſum ſunt ſapere nō que ſuꝑ terraꝫ vbi videlicet xp̄us eſt in dextera dei ſedens. in quo ſunt oēs theſauri ſapīe ⁊ ſcīe abſcondi ti. quē cognoſcere ⁊ amare ē vita eter na. ip̄o atteſtante qui ait Iohan. xvij. Hec eſt vita eterna vt cognoſcant te ſo lum veꝝ deum ⁊ quē miſiſti iheſuꝫ xp̄m Si gͦ deſideramus xp̄um agnoſcere ⁊ in ſtatu vie ip̄m pꝯtemplationē cerne re. nec eſſe eſt vt vitemus culpam de for mātē naturā ⁊ exerceamꝰ nos ad grāꝫ reformantē ⁊ hoc ꝑ orōem ad iuſticiā purificantem. ⁊ hoc ꝯuerſatōeꝫ ad ſci entiam illuminantē. ⁊ hoc ꝑ meditati onem ad ſapientiā ⁊ hoc ꝑꝯtemplati onem Sicut igit̉ ad ſapīam nemo per uenit niſi ꝑgratiam iuſticiam ⁊ ſcien tiam ſic ad ꝯtemplationem non ꝑueni tur niſi ꝑ meditationē ꝑſpicuaꝫ. ꝯuer ſationē ſanctam. ⁊ orationē deuotam Sicut em̄ gratia eſt fundamentū recti tudinis voluntatis ⁊ illuſtrationis per ſpicue orōnis. ſic primo orandū eſt no bis. deinde ſancte agendū. tercio veri tatis ſpectaculis intendendū ⁊ inten dendo gradatim aſcendendū quouſqꝫ veniat̉ ad montē excelſum vbi videat̉ deus deoꝝ in ſion Ande ad donū ſapi entie inueniendum ⁊ obtinendū mul tum valet diligens inquiſitio ⁊ oratio Nam ſapientia eſt inquirenda ⁊ poſtu landa. querendo inuenit̉ ſed poſtula do a deo poſſidet̉ inuenit̉ ꝑ cognitiol ſed poſſidet̉ ꝑ dilectionem. ꝑ cogmi onem videt̉. ꝑ dilectionē amplexat. guſtat̉. videre ꝑtinet ad intellectū ſed amplexari ⁊ guſtari ꝑtinet ad voluma tem ⁊ affectū. R De hoc d̓t richara Sicut deus per memoriam audit tr intellectū videt̉. ita ꝑ affectū anpie xat̉ guſtat̉ vel aſtringit̉. ⁊ ſic tenet hoc vtiqꝫ ꝑfectius eſt qͣꝫ videre ſolmꝰ primo igitur queramus ſapientiaꝫ ii ueſtigando ꝑ cognitionem donec ta dem mereamur eam a deo reciꝑe ꝑ a plexum ⁊ deguſtationē. hunc theſaut precioſuꝫ ſapīe docet querere ſalonꝰ ꝓuer. v. ſic dicens. Si queſieris ſal entiam qͣſi pecuniam ⁊ ſicut iheſauio effoderis eā tūc ītelliges timorē dmꝰ ꝟba be. ihero. exponens d̓t Quitelꝰ rum effoderit eijcit terram foueā in d tum fodit. ſedulus inſiſtit. donec in niat qd̓ querit ſic qui theſauros ſapieꝰ tie inuenire deſiderat. oē pondus ieꝰꝰ num a ſe reijciat. in ſe foueam hum tatis faciat. nec requieſcat donec mꝰ mat hec ihero. Quomodo pͥatullꝰ cat̉ inuēta ſapīa hoc docet beatus del cū d̓t. inueniſti plane ſapientiaꝫ m oris vite peccata defleas ſi huius ſecꝰ li deſideria ꝑuipendas. ſi eternā ter tudinem toto deſiderio ꝯcupiſcas ueniſti ſapientiā ſi hoy ſingula tibiꝰ piunt ꝓut ſunt. vt hec quideꝫ amatꝰ oīno fugiēda. illa quoqꝫ caduca ⁊ l ſitoria ꝯtemnenda. iſta ꝟo vt ꝑfeciꝰ tis deſiderijs appetenda quam intl quodā ſapore dijudices ⁊ diſcetmꝰ hec bern̄. Simus igit̉ huius ſalube ſapientie amatores que vocat̉ ⁊ dicꝰ Trq̄ſue ad me omnegoi ꝯtibllꝰʳ me ⁊ a generationibꝰ meis adimp mini Et notandū ꝙ ſapīa dei vi eſſe firma ⁊ ſtabilis in cordibus nos Diſt. I. Ca. XIII. Liber .III. tmn per diuerſas ꝟtutes roborat̉ ⁊ ꝯfir nat̉. De hoc hugo in. iij. li. de archa ibe ſic d̓t. Sapīa dei in cordibꝰ ſcōy anqꝫ in ꝑadiſo inuiſibili per timoreꝫ ſeminat̉. per grām irrigat̉. per dolorē deit̉. per fidē radicat̉ ꝑ ſpem viret. per ceuotōem germinat. per ꝯpunctioneꝫ deit̉. per deſideriū creſcit. per caritateꝫ coborat̉. per circūſpectōem frondet. ꝑ piſciplinā floret. ꝑvirtutē fructificat. tet patīam matureſcit. per mortē car pit̄. per ꝯtemplatōem cibatur. Sapi ntia ergo per timorē ſeīatur. quia ti nordm̄i initium eſt ſapīe. Item ſapīa ret grām rigat̉. ſicut em̄ timor eſt ſil̓is emini. ita gr̄a fimilis eſt humori. qui Igat̉ ſemen iactū in terrā ⁊ germina elacit. poſtqͣꝫ em̄ homo a delectatōne catnali ꝑ timorē abſtractus fuerit. ne telſe eſt vt ſtatim aliquid gaudij ſpūa rs preguſtare incipiat. ne ſi oīno a de ectatōe alienus remāſerit. qͣſi ſemen rtidū abſqꝫ humore ad germen ſapīe dualeſcere non poſſit. Sapīa igit̉ per mmmorem ſeminat̉. ⁊ per grām rigat̉. ſe timor primū carnalis delectatōnis ro aīa affectū preſcindit. ac deind̓ gr̄a cueunte qͣſi iam a ſordibꝰ mundatuꝫ pliali delectatōe perfundit. Item ſa pta per dolorē moritur. ſicut em̄ ſe ī na oct̓minare nō pn̄t niſi prius incinerā vputteſcant ⁊ quodammō moriant̉ ra nos germen bonum ferre nō poſſu ms niſi prius per ſalubrē dolorē mun Imoriamur. Et bene poſt ꝑceptōem otē dolor naſcit̉. qꝛ tuncvere in quibꝰ ali ſumus agnoſcimus qn̄ per infuſi Ie gte illuminati dulcedinē ſpūaliū pmnoꝝ deguſtamus Quicunqꝫ aūt ſpū rum bonoꝝ dulcedinē non nouerūt venalis ꝯcupīe paſſis etiā tunc amāt ranliaunt. Item ſapīa per fidem ra cat. fideles em̄ radices figunt nō in It̓ mundo. qꝛ per fidē ⁊ dilectōꝫ ſunt radicati ⁊ fundati in deo. Item ſapi entia per ſpem viret. Spes em̄ eſt qua ſi memoria inuiſibiliū gaudioꝝ que in corde hoīs recōdita calefacit illud in trinſecus ⁊ non ſinit illud areſcere fri gore infidelitatis in hyeme pn̄tis vi te. ⁊ qͣꝫdiu hec ſpes viuit in nr̄a mente nunqͣꝫ areſcit arbor ſapīe. ſed quēad modū lignū illeſum ſeruat virorē ſuū dū equalem hꝫ ꝯtꝑantiam humoris ⁊ caloris. ſic animus ſeruat virorem quē calor ſpūs nutrit qui deſuꝑ radiat ⁊ ſtudiū bone oꝑationis qd̓ ſubtus eſt rigat. Item ſapīa per deuotōnem ger minat. que deuotio diuidit̉ in tria. in zelum. in ꝯpaſſionē ⁊ beniuolētiā. Te lus eſt dū per amorē iuſticie ad defenſi onem vltro ſe offert animus calumniā veritatis pati nō ſuſtinens. Cōpaſſio eſt qn̄ miſerijs alioꝝ ꝯdolemus. Beni uolentia eſt qn̄ ꝓmpta voluntate bene ficia rogati annuimus Et ſicut grana tūc germinare dicimus qn̄ natura qd̓ dam occultū germen ꝓdit qd̓ intus la tuit. Sic ⁊ bona voluntas zelare ſe nō valens quadā vt ita dicā violentia ad exhibitōnem boni operis foris exit. I tem ſapīa per ꝯpunctionem oritur qn̄ veritas manifeſtat̉. veritas autem ma nifeſtatur qn̄ ignorantia pellitur. igno rantia autem pellitur quando mens il luminat̉ theſaurus ſapientie inuenit̉. Item ſapīa per deſideriū creſcit. ſicut enim ꝯpunctio incendio ꝯparatur. ita deſideriū ſimile eſt fumo qui de incen dio naſcit̉. qui in directū aſcendit. ⁊ quanto magis ſurſum attollit̉. tanto magis attenuatur. tādemqꝫ eleuatus in ſublime ab oculis intuentiū ꝓrſus ſubducit̉. Ita homo per perfectū deſi deriū celeſtibꝰ appropinquans. ⁊ om nem terrene ꝯcupīe nebulā euaporās totus ſpūalis efficit̉ ⁊ ſe humanis ſub ducit aſpectibꝰ. dum adt errena ꝯcupi H. iiij. Diſt. I. Ca. XIII. Liber .III. ſcenda amplius exire recuſat Item ſa pientia ꝑ caritatē roborat̉. caritas em̄ ſimilis eſt vino. vinū namqꝫ eos quos inebriauerit reddit hilares audaces fortes obliuioſos ⁊ quodāmō inſenſi biles. ſic caritas mundando ꝯſcīam mentē exhilarat deinde audacem red dit qn̄ fiduciam p̄ſtat. deinde vires au get qꝛ ſicut d̓t ſcriptura. Qui ꝯfidit in dn̄o fortis eſt vt leo Obliuionem quo qꝫ reddit qꝛ cū totā animi intentioneꝫ ad deſideriū eternoꝝ trahit. oīmqꝫ trā ſeuntiū memoriaꝫ funditus ab animo euellit. Inſenſibilē reddit qꝛ dū men teꝫ dulcedine medullitus replet. quic quid exterius amaꝝ offert̉ ꝯtemnit qͣi non ſentiat. Item ſapientia per circū ſpectionē frondeſcit ⁊ ramos expādit quidā em̄ ſunt in quibꝰ ſapīa in altuꝫ creſcit. quidā quibꝰ in latū ſe exꝑādit in ꝯtemplatiuis in altū ſurgit. qui per acumē mentis ꝑueniunt vſqꝫ celeſtia ꝯtemplanda. in actiuis vero in latū ſe expandit. qꝛ hi intentionē mentis ſue multipliciter foris ſpargūt ad diſpen ſanda terrena. Debet aūt homo eē ꝓui dus ⁊ circūſpectus vt ante ꝑiculū aīm firmet. vt nō ſolū quid eueniat ſed eue nire poſſit attendat. accidenti fortune non nimis credat. in aduerſis iudiciū non amittat. ⁊ quicquid finē habituꝝ eſt ſiue bonū ſiue malū eque deſpiciat oēm euentū ꝯſilio ſuo p̄ueniat amicos ante neceſſitateꝫ viſitare ſtudeat. oēs diligat. nō oībꝰ eque credat maioribꝰ obedientiā debitā. equalibꝰ dilectionē ſubiectis paternā ſollicitudinē impē dat. ⁊ ſic per diuerſa ſtudia ꝟtutum ar bor ſapientie ramos diffundet ⁊ fron dibꝰ circūſpitionis vndiqꝫ veſtita ſur ſum ad alta cacumē leuabit Itē ſapiē tia ꝑ diſciplinam floret. ſicut em̄ in flo re fructus ſperat̉. ita in bono oꝑe futu re retributionis premium expectatur. Item ſapientia ꝑ virtutem fructificat fructus boni oꝑis eſt virtus occulta te cte intentionis. ꝓinde qui ſine vtulꝰ bonū opus in oculis hoīm foris ethꝰ bet. velut arbor ē que ſine fructu fiore Item ſapīa ꝑ patientiam matureſcii qui em̄ virtutē inchoat qͣſi quēdā in ſe fructū bonitatis format. Sed quivi tem quā inchoat ante finem deſerit el velut immaturus fructus. qui nonſ ab tus eſt eſui qꝛ an̄ tempus cadit ⁊ idei patiētia neceſſaria ē vt ī bono oꝑe q inchoamus ꝯſtanter vſqꝫ ad finem ꝑ ueremus Itē ſapientia ꝑ morte cate tur qn̄ em̄ fructus maturus eſt tūc diꝰ cerpit̉ vt ad patr iſfamilias mēſamle niat ⁊ nos cū ad ꝑfectionē ꝑducti ſue rimus ab hac vita ꝑ morteꝫ p̄ſcinomꝰ vt ad ꝯuiuiū eterni r̄gis trāſferem ꝯie ſapīa ꝑ ꝯtēplatiōem cibat. iſte e cioꝰ de quo pͣs. Ad implebis me leticia to vultu tuo. delecta. in dextera tua vſa in finē. S Conſiderandū quoqꝫ eſ ꝙ duplex p̄t eē ſapīa Alia nāqꝫ ē ſecꝰ lariū ac ꝑuerſoꝝ hoīm qui terrena la piūt Alia ꝟo eſt iuſtoꝝ qui celeſtia dil gūt De quā duplici ſapīa beatus dre x. moral̓. exponēs illa ꝟba Peridetūꝰ iuſti ſimplicitas ſic d̓t. huius mūduꝰ pientia eſt cor machinationibꝰ tebe ſenſum verbis velare. que falſa ſuntd ſtendere. que vera ſunt fallatia demo ſtrare. hec nimiꝝ prudētia vſu vipeno diſcit̉. hec a pueris precio diſcit. pꝰ q̄ ſciūt ceteros ſuꝑbiēdo deſpiciūt. hd q̄ neſciūt ſubiecti ⁊ timidi in alijs mꝰ rant̉ qꝛ ab eis hec eadem duplicitatꝰ iniquitas noīe prudentie palliata di qit̉ dū̄ mentis puerſitas pibalſlꝰ̓ cat̉. hec ſibi obſequentibꝰ precipit ila norū culmina querere. adepta tꝑalꝰ ꝗlorie paritare ggudere irtoptit lijs mala multiplicius reddere coꝰ tes ſuppetunt. nullis reſiſtētibꝰ cede Diſt. I. Ca. XIII. LLiber .III. tupirtutis poſſibilitas deeſt quicquid pſete per maliciā non vꝫ. hoc in pa nica bonitate ſimulat. At ꝯtra iuſtoꝝ pia eſt nil per on̄ſionem fingere. ſen Im berbis aperire. vera vt ſunt dilige teſalſa deuitare. bona gratis exhibere rala libentius tolerare qͣꝫ facere. nul am imiurie vltōem querere. ꝓveritate crumeliaꝫ lucꝝ putare. Sed hec iuſto am ſimplicitas deridet̉. qꝛ ab huius randi ſapientibꝰ puritatis ꝟtus fatu rs credit̉. omne em̄ qd̓ innocenter a pt ab eis ꝓculdubio ſtultum putat̉ ⁊ veqͥd in oꝑe venit approbans carna ple fatuitatē ſonat. Quid namqꝫ mmius videt̉ mundo qͣꝫ mentē perbis dete. nil callida machinatōe ſimu te. nullas iniurijs ꝯtumelias redde ꝑ̄ maledicentibꝰ orare. pauꝑtateꝫ retētē. Poſſeſſa relinq̄re. rapienti nō ntere. ꝑcutienti maxillā alterā pre te. Unde bene huius mundi dilecto ſiſe egregius dei ẜuus ſapiens d̓t biatōes egiptioꝝ immolabimus ſo deo noſtro. O vos quippe egiptij te dedignant̉. ſed qd̓ abhoīatiōes btij hoc iſtahelite deo offerūt. quia ſꝑlicitatem ꝯſcīe quā iniuſti quiqꝫ t infirmā abiectamqꝫ deſpiciunt. Inc iuſti in ꝟtutis ſacrificiū vertunt. eceſſentes recti puritatē ac māſue dinē deo immolant quā abhomīan probi fatuitatē putant. hec gre. ſic habemus de dono ſapīe T ꝯſiderandū ꝯſeqn̄t ꝙ ſpūſſctūs rinhītat cor hoīs per grām ſuā mē rmirabil̓r reficit ac ꝑ. vij. dona ſua rūauiter paſcit. ⁊ in ea quoddaꝫ muium ſpūale ac delectabile facit ca ipſa dona ſeu virtutes ſe inuiceꝫ ncunt ac ſibi ſuffragant̉ ne detrimē raliqd̓ pel ruinam patiant̉ De hoc tus greg. in mora. exponens illa ꝟ et ibāt̉ filij eius ⁊ faciebāt ꝯuiuia ꝑ domos. ſic ait Filij ꝑ domos ꝯuiuia faciunt dū virtutes ſingule iuxta mo dū ꝓpriū mentē paſcunt. Unde ⁊ bene ibidem ſubdit̉. vnuſquiſqꝫ in die ſuo Dies em̄ vniuſcuiuſqꝫ ꝟtutis. vt enim hec ipſa dona ſeptiformis breuiter gr̄e dei replicemus. Aliū diem hꝫ ſapīa. aliū intellectus. aliū ꝯfiliū. aliū forti tudo. aliū ſcīa. aliū pietas. aliū timor Nec em̄ hoc eſt ſaꝑe qd̓ intelligere. qꝛ multi qui eterna quidē ſapiunt. ſꝫ hec intelligere nequaqͣꝫ pn̄t. Sapīa ergo in die ſuo ꝯuiuiū facit. qꝛ mentem de eternoꝝ ſpe ⁊ certitudine reficit Intel lectus in die ſuo ꝯuiuiū facit ⁊ parat. qꝛ in deo qd̓ auditu penetrat. reficiēdo cor illuſtrat tenebras eius Conſilium in die ſuo ꝯuiuiū exhibet. qꝛ dum eſſe precipitē ꝓhibet ratione animū replet Fortitudo in die ſuo ꝯuiuium facit. qꝛ dū aduerſa nō metuit trepidanti men ti cibos ꝯfidētie apponit. Scīa in die ꝯuiuiū ꝑat. qꝛ inventre mentis igno rantie ieiuniū ſuꝑat Pietas indie ſuo ꝯuiuiū exhibet. qꝛ cordis viſcera ope ribꝰ mīe replet. Timor in die ꝯuiuiuꝫ facit qꝛ dū premit mentē ne de preſen tibꝰ ſuꝑbiat. de futuris illam ſpei cibo ꝯfortat. ſed illud in hoc filioꝝ ꝯuiuio ꝑſcrutando video ꝙ ſemetipſos inui cē paſcant. valde em̄ ſingula quelibet deſtituit̉ ſi nō vno alia ꝟtus virtuti ſuf fragat̉. minor eſt qͥppe ſapīa ſi intelle ctu careat. ⁊ valde inutilis intellcūs ē ſi ex ſapīa nō ſubſiſtat. qꝛ cū altiora fi ne ſapīe pondere penetrat. ſua illuꝫ le uitas grauius ruituꝝ leuat Uile eſt ꝯſi liū cui robur fortitudīs deeſt qꝛ tractā do inuenit̉ carēs viribꝰ vſqꝫ ad ꝑfecti onē oꝑis nō ꝑducit. Et valde fortitu do deſtruit̉ niſi ꝑ ꝯſiliū fulciat̉. qꝛ quo plꝰ ſe poſſe ꝯſpic̄ eo ꝟtus ſine rōis mo deramīe deterius in p̄ceps ruit. nulla eſt ſcīa ſi vtilitatem pietatis nō hꝫ. qꝛ Diſt. j. Ca. XIII. Liber .III. duꝫ bona cognita exequi negligit. ſeſe ad iudiciū artius aſtrīgit Et valde in utilis eſt pietas ſi ſcīe diſcretione care at qꝛ dū nulla hāc ſcīam illuminat qn̄ vel qūo miſereat̉ ignorat. timor quoqꝫ ip̄e niſi has etiam ꝟtutes habuerit ad nullū opus ꝓculdubio bone actionis ſurgit. qꝛ dū ad cūcta trepidat ip̄a ſua fortitudine a bonis oībꝰ corꝑis vacat qꝛ gͦ alternato miniſterio virtus a ꝟtu te reficit̉. recte d̓r ꝙ apud ſe viciſſim filij ꝯuiuant̉. Cūqꝫ vna aliā ſubleuādo ſubleuat. qͣſi ꝑ dies ſuos numeroſa ſo boles paſcēdo ꝯuiuiū parat. hec greg. U Ex his gͦ ꝟ̓bis colligere poſſumus ꝙ vnū donū ſine alio ſubſiſtere non p̄t qꝛ niſi fulciat̉ vna ꝟtus ꝑ aliā nōnūqͣꝫ etiā ip̄a ꝟtus invitiū declinat ac ruit. Quod ꝓbat idem gre. in libro ſuꝑ eze chielē ſic dicēs. in mente etem̄ noſtra primus gradus aſcenſionis eſt timor dn̄i. ſecūdus pietas. tercius ſcīa. quar tus fortitudo. quintus ꝯſiliuꝫ. ſextus intellectus. ſeptimus ſapīa. Eſt etem̄ timor dn̄i in mente ſꝫ qualis ille timor eſt ſi cū eo pietas nō eſt. qui em̄ miſere ri ꝓximo ignorat. qui ꝯpati eius tribu lationibꝰ diſſimulat. huius timor ante oīpotentis dei oculos nullus eſt. qͥ nō ſubleuat̉ ad pietatē ſed ſepe pietas per inordinatam mīam errare ſolet. ſi for taſſe peꝑcerit que ꝑcenda nō ſunt. pec cata em̄ que fieri gehenne ignibꝰ pn̄t diſcipline ſunt verbere corrigenda. ſꝫ inordinata pietas cū tꝑaliter ꝑcit ad eternū ſuppliciū ꝑtrahit. vt gͦ vera ⁊ or dinata ſit pietas ad gradū aliū eſt ſub leuāda .i. ad ſcīam vt ſciat vel quid ex iudicio puniat vel quid ex mīa dimit tat. Sꝫ quid ſi ſciat quid agere debeat quiſqꝫ. virtutem ꝟo agendi nō habeat Scientia gͦ noſtra creſcat ad fortitu dinē vt cū videt quid agēduꝫ ſit hoc a gere ꝑ mentis fortitudinē poſſit. ne timore trepidet. ⁊ pauore collapſa no valeat bona defendere. que ſentit ⁊ ſepe fortitudo ſi improuiſa fuerit ⁊ ſn nus ꝯtra vitia circūſpecta. ip̄a ſui p ſumptione in caſum ruit. Aſcendatꝰ ad ꝯſiliū vt p̄uidendo p̄mumatoē d fortiter agere p̄t. ſed eſſe ꝯſiliū nō pt intellectus deeſt. qꝛ qui non inteſusꝰ malū qd̓ agentem grauat. qd̓ poteſt o num ſolidare qd̓ adiuuat. itaqꝫ a col lio aſcendamus ad intellectum. ⁊ quid ſit intellectus magno quidē ad mine vigilet. ⁊ moderari ſe neſciat maturitatē. ab intellectu gͦ ad ſapia aſcendat̉. vt hoc qd̓ acutē intellectūꝰ inuenit ſapientia mature diſponat Qui igit̉ per timorem ſurgimus ad etatem. per pietatem ad ſcīam ducl per ſcīam ad fortitudineꝫ roboramꝰ per fortitudinem ad ꝯſilium tēdimꝰ per ꝯſilium ad intellectū ꝓficimus intellectum ad maturitatē ſapīe ꝑ nimus. Per hos ſeptē gradus ad h tum aſcendimus per quaꝫ nobis ad tus vite ſpūalis aꝑitur. Quia ꝑ tmꝰ rem dei humiles. per ſtudiuꝫ pietaᵐꝰ miſericordes. per ſcientiam diſctē per mentis fortitudinē liberi. per ꝯ um cauti. ꝑ intellectum ꝓuidi. ſ cx ſi pientiam maturi efficimur. hec dr Cū igit̉ tante efficatie ſint dona ſp ſancti maīfeſte apparet ꝙ hec dona ſolū mundāt cor ⁊ expurgant mentᵈ hominis ſed etiam ꝯſeruant cor animam ⁊ omni puritate ⁊ ſic deciuꝰ tum habemus de ſeptem donis ſpūꝰ cti Filius. Oſtqn̄ igit edottus ſumi cl donis ſpūſſancti. nūc de beati dimbus quas dominus enumētar euangelio ⁊ vtrum ipſe beatitudiuꝰꝰ valeant ad purgationē cordis de ꝰꝰ cupio o pater edoceri. Ca. .XIIII. Pater A Liber .III. Diſ. I. Ca. XIIII. XV Ili ſcire debes ꝙ ſeptē ſunt beatitudines ẜm pntinctōnem graduū. qͣꝫuis. viij. ſint cm eſſentiaꝫ. quas ſaluator enumerat inſermone in monte hīto .ſ. pauꝑtas plis. mititas. luctus. eſuries iuſticie nundicia cordis ⁊ pax. A Haꝝ deatitud inū numerus accipit̉ ẜm inte btitatē perfectionis. Requirunt̉ autē aa integritatē ꝑfectōnis tria .ſ. regreſ na a malo. ꝓceſſus in bono ⁊ ꝑfctūs latus in oprimo. Sane aūt malū ꝓce bit ex tumore ſuperbie. aut ex rancore nalicie. aut ex languore ꝯcupiſcentie contra hec tria ſunt tres beatitudīes. Sꝫ pauꝑtas ſpūs ꝯtra malū tumoris nititas ꝯtra malū rancoris. luctus ꝯͣ nalum libidinis Itē ꝓceſſus in bono rendit̉ ẜm diuinā imitatōem que eſt n duas vias dn̄i .ſ. mīam ⁊ veritateꝫ Andē pͣs. Uniuerſe vie dn̄ miſcd̓ia ⁊ etſtas. igit̉ ẜm duas vias ſumuntur dne beatitudines .ſ. eſuries iuſticie. et rectus mīe. Preterea ꝑſecus ſtatus roptimo attendit̉ in duobꝰ .ſ. in lim ꝯſda cognitione. ⁊ in tranquilla affe roe. ẜm hec ſumunt̉ due vltime beati adines .ſ. mūdicia cordis ad deū vi endū. ⁊ pax mentis ad ꝑfecte fruen . Et notandū ꝙ ad bonuꝫ ordinate etunc hꝫ aīa. ſi bona tꝑalia non dili pat. ſed pera bona eſuriet ⁊ fitiat. ſi eiſ n bonis ita adhereat. vt nulla pena deis ſeꝑare valeat Ad primū ꝑtinei mid .ſ. beati pauꝑes ſpū. ad ſecunduꝫ nad. beati qui eſuriunt ⁊ fitiunt iuſti mm. ad terciū illud. beati qui perſecu bnem patiunt̉ ꝓpter iuſticiā. Ad ma Imn beto ſe ordinate hꝫ anima ſi nullū aſū ꝓximo inferat. ſi ſibi ab altero il rum vel gratis aſſumptū equanimit̉ tat. ſi alij illatū malum ꝓ poſſe aufe ſi ſtudioſe caueat vt non inquinet̉ malo culpe. nec perturbetur malo pene Ad primū pertinet illud. beati mites. ad ſecundū illud. beati qui lugent. ad terciū illud. beati miſcd̓es. ad quartū beati mundo corde. ad quintū illud. be ati pacifici B Sciendū etiam ꝙ per beatitudines excludunt̉ .vij. vitia capitalia. Pauꝑtas ſpūs excludit ſu perbiā. manſuetudo irā. luctus inuidi am. qm̄ qui luget ꝓ peccatis aliorū nō inuidet illis. eſuries iuſticie accidiā. miſcd̓ia auariciam. mundicia cordis gulaꝫ. qꝛ cordis mundicia non ſeruit ventri ad modū bruti aīmalis. pax ex cludit luxuriā. qm̄ guſtato ſpū deſipit omnis caro. His ergo in genere pre miſſis de beatitudinibꝰ. nunc in ſpecie de vnaquaqꝫ beatitudine videamus. Et primo de paupertate. Capitulum X57. T Rima beatitu do eſt pauꝑtas ſpūs. ⁊ pōt ſu mī ꝓ abſtinentia ab amore mūdi .i. ab amore carnaliū voluptatū ac diuitiaꝝ ⁊ ꝓprie excellentie. hec tria complecti tur amor mūdi. Un̄ d̓r ſuꝑ lucā. Pau ꝑes ſunt qui nō querūt illecebroſa. Et ſuꝑ mathe. d̓r Pauꝑes ſpū ſunt humi les deū timentes. Alia etiā glo. dicit. Pauꝑes ſunt qui nihil hn̄t ⁊ oīa poſ ſident. Specialiter tn̄ pauꝑes ſpiritu ſunt ꝯtemptores mundi ⁊ huīles. Un̄ pauꝑtatis deuotio duas habet ꝑtes .ſ. reꝝ abdicatōem ⁊ ſpūs ꝯtritionē. Cō temptoribꝰ vero reꝝ tꝑalium ꝓmittit̉ regnum celorū quaſi iure emptionis. Unde beatus bern̄. Pauperibꝰ ꝑiter ⁊ martiribꝰ regnum ꝓmittit̉ celoꝝ. Eſt etiam humiliū regnum celoꝝ. iuxta il lud. Sinite paruulos venire ad me. ta lium em̄ eſt regnum celoꝝ Un̄ quilibet deuotus ⁊ precipue religioſus dicitur virtute paupertatis ⁊ humilitatis ſeu ¶ Liber .III. Diſt. j. Ca. XVI. vilitatis diligere ⁊ ſibi aſſumere ⁊ nō abijcere ſi deſiderat regnuꝫ celoꝝ poſſi dere. Un̄ beatus aug. in ꝑſona ſaluato ris ſic d̓t. Uenale habeo. quid dn̄e. reg nū celoꝝ. quo emit̉. ꝑua ꝑte regnū. do lore gaudiuꝫ. labore requies. vilitate gloria. morte vita. hec aug. Sed notā dū ꝙ nō oīs pauꝑtas ſeu hūilitas ac cepta eſt deo ſed ſolū illa que volūtarie ꝓpter amorē dei aſſumit̉ placita ē illi. Un̄ beatus bern̄. Non pauꝑtas ꝟtutis reputat̉ ſed amor pauꝑtatis. Deniqꝫ beati pauperes nō rebꝰ ſed ſpū. Dicit etiā de hoc criẜ. Sunt multi humiles nolentes. reꝝ neceſſitate coacti. nō eſt laus. Un̄ illos dn̄s beatificat qui ſeip ſos ex electōe beatificant. ideo aūt hic incipit radicitus euellere ſuꝑbiam. qꝛ hec fuit radix ⁊ fons malicie vniuerſe ꝯtra quā ponit humilitatē velut qd̓dā ſtabile fundamentū. qua ſubiecta cum ſtabilitate alia ſupedificant̉. hac autē deſtructa ꝑeunt quecūqꝫ ꝯgregaueris bona. hec criẜ. Conſiderandū etiaꝫ ꝙ aliqui ſunt ſpiritu diuites aliqui vero de ſpū nihil habentes aliqui aūt ſpiri tu pauꝑes De quibꝰ richar. de ſancto victore ſic d̓t. Alij ſunt ſpū diuites. a lij qd̓amodo de ſpū nihil habentes. alij pauꝑes ſpū. Spiritu diuites ſunt ſuꝑ bientes de ſpū. nihil habentes nimis puſillanimes. ſpū pauperes humiles Suꝑbientes faciūt nō faciēda ꝑ elati onē. puſillanimes faciēda p̄termittūt ꝑ puſillanimitatē. humiles nō facien da p̄termittūt. ⁊ faciēda faciūt ꝑ hūi litateꝫ. pauꝑtas itaqꝫ ſpūs nihil hn̄s defectiōis nihil ſuꝑfluitatis ꝑ viā regi am ducit ad beatitudineꝫ ſuꝑnā ⁊ hec de prima beatitudine. De mititate. Ca. .XVI. D Ecunda beati tudo ē mititas q̄ ſequit̉ īmediate pab pertatē. qꝛ nō ꝓdeſt eſſe pauꝑem ⁊ c rere diuicijs niſi qͥs mitis ⁊ māſueieꝰ fuerit. Un̄ beatus ambro. Cū dexoſue ro oē pctm̄ ⁊ exuero oēꝫ maliciā ⁊ mn plicitate ꝯtentus fuero inops malori ſuꝑeſt vt mores temꝑem. quid eī ꝓde mihi carere ſecularibꝰ niſi fuero mit Hec ambro. Mitis em̄ ille ē que indi tis aſꝑitas ſeu amaritudo non afici ſed ſimplicitas fidei ad oēm iniutialꝰ patiēter patiendā inſtruit. Un̄ beaſo aug. Mites ſunt qui cedūt improbiꝰꝰ tibꝰ ⁊ nō reſiſtūt in malo ſed vincūi bono malū. Cū igit̉ aīmus ex aliqlꝰ oc caſione ad iracundiā ꝯmotus ſucd neceſſe eſt. vt refrenet in ſe īpatien motū. ne ꝟtutem manſuetudinis ⁊ l titatis ꝑdat. Ad qd̓ hortat̉ beatus al bro. ſic dicēs. Mitiga affectū. vt ſo iraſcaris aut certe iratus ne pecciue ris. p̄clarum em̄ motū tꝑare ꝯſilio ſ minoris virtutis d̓r cohibere iracuꝰ diā qͣꝫ oīno nō iraſci. cū plerūqꝫ ſſ leuius hoc fortius eſtimet̉. hec amdiꝰ Sꝫ notādū ꝙ ſunt nōnulli q̄ mitesꝰ māſueti eē vident̉ qͣꝫdiu nihil adueꝰ tatis patiunt̉. cū ꝟo aliqua occaſio ꝰ uerſitatis illis occurterit qͣꝫ longe mꝰ a vera māſuetudine. eoꝝ īpatientia tefacit. De talibꝰ d̓t beatus bern̄. ⁊ aliqui mites ſꝫ qͣꝫdiu nihil agit̉ auꝰ niſi ꝓ eoꝝ arbitrio. patebit aūt qͣꝫ ſod ſint a vera māſuetudine ſipel leuisꝰ atur occaſio. hec bern̄. Diligēda vo hec manſuetudinis virus. que in ſo tione iohānes abbas montis finalꝰ multa bona oꝑat̉. De cuius ꝯmne ait. Mititas eſt patientie firmam caritatis porta. ꝯfidentia in orone rituſſancti locus. xp̄i imitatio. as appropiciatio. demonū vinculū rolꝰ lil amaritudinē ſcutū. in cordibꝰ em ꝰ tium requieſcit dn̄s. aīa ꝟo ꝯtutodiꝰ Liber .III. Diſt. I. Ca. XVII. turbata eſt ſedes demonū. hec iohan nes abbas. Sꝫ ꝯſiderandū ꝙ ſunt nō nuiſi ita mites vt nullā curā habere ve int d̓ cura ⁊ vita aliena. neminē quip te curāt de bono ammonere. neminē cemalo corriꝑe ⁊ talis māſuetudo nō Iromendabilis ſed potius rep̄henſibi s. Qd̓ tangit rich. de ſctō victore ſic pt Mites ſunt lenes ⁊ patientes. qui eminem cedunt ⁊ improbis cedunt. dunt aūt quidā qui ita mites eſſe vo ant vt nihil curent de vita aliena. ne nine de bono ammoneāt. neminē de ralo corripiant. ſed talis lenitas non Ir multū laudāda qꝛ patit̉ defectū vbi coeret exercere ꝟtutis effectū. Tales vſt dn̄t eſſe mites vt neminē ledant. ala illata patienter ſuſtineāt ⁊ nō ſo mm ſuā ſed nec alienā negligant vitā ni opus fuerit ⁊ bonis ad meliora ex pibeant exhortatōem ⁊ malis de malo eteptōem. Eſt em̄ modus in rebꝰ qꝛ cūt homo nō dꝫ eſſe nimie aſꝑitatis ſſec eſſe dꝫ nimie lenitatis. vt inter cetram ⁊ ſiniſtrā per diſcretā māſue dinē ad beatitudinis ꝑueniat terrā. ctich. Qui igit̉ ꝑuenre deſiderant Tnereditatē celeſtē ⁊ ad terrā viuenti ront mites eſſe ⁊ manſueti corde vt baleant poſſidere. Un̄ bea. augu. nirent̉ igit̉ immites ⁊ dimicent ꝓre mns tꝑalibꝰ ⁊ terrenis ſed beati mites in ipſi poſſidebunt terrā. de qua euel non̄ pn̄t. illā inqͣꝫ terrā de qua in pͣs ¶ Bortio mea dn̄e ſit in terra viuen Signat em̄ quandā ſtabilitatē he aitatis ꝑpetue. vbi aīa per bonuꝫ al ctum in loco ſuo requieſcit ſicut cor ens in tetra. ⁊ inde cibo ſuo alit̓ ſicut vebus ex tetra. Ipſa eſt requies vita nctoꝝ. hec auguſtinus. De luctu. Capitulum XVII. E Diſt. I. Ca Ercia btītudo eſt luctus que ſequit̉ immedi ate mititatē ſiue manſuetudinē qꝛ mā ſuetus ⁊ mitis d̓r reuocare ante men tis oculos pctā que fecit ⁊ ꝓ illis luctū habere. Ad qd̓ hortat̉ beatus aug. ſic di cens. Cū hoc feceris vt ſis pauꝑ ⁊ mi tis memento ꝙ pctōres ⁊ lugeto pctā tua. Unde ſequit̉. beati qui lugent. Et bene tercia beatitudo eſt pctā deflentiū qꝛ trinitas ē que pctā ꝯdonat. Luctus aūt ꝓut ſumit̉ ꝓ beatitudine eſt gratia vehementer dolendi de malo. qd̓ acci dit vel de bono qd̓ deficit. Un̄ luctus ē lugere ꝓ peccato ⁊ odire pctm̄ ita vt in ſurgamus ad deſtructōem ipſius. Lu gere aūt de malo vt fugiamus ip̄m in qͣꝫtum auertit ab amato. ſic lugere eſt ſolius caritatis Lugere vero de aliquo ſpūali eſt cuiuſlibet caritatis vel virtu tis. quelibet em̄ virtus luget de ſuo con trario. F Et notandū ꝙ quatuor ſunt ſpēs luctus. Primus eſt luctus ꝓ ꝓprijs peccatis De quo per pͣs d̓r. Exi tus aquaꝝ deduxerunt ocuſi mei qꝛ nō cuſt. le. tuā. Scd̓s luctus eſt ꝓ alienis pctīs. Un̄ ihere. ix. Quis dabit capi ti meo aquā ⁊ oculis meis fontē lacri maꝝ ⁊ plorabo die ac nocte interfecti onē filie ppl̓i mei. Tercius eſt ꝓ incola tu pn̄tis miſerie. Un̄ ꝓpheta dd̓. Heu mihi qꝛ inco. me. ꝓlon. eſt. Quartus eſt ꝓ delatōe patrie. Un̄ pͣs. Suꝑ fluī na babiloīs illic ſedimus ⁊ fleuimus dū recordaremur ſyon. Sed ꝯſiderā dū ꝙ ſunt nōnulli qui damna reꝝ tꝑa lium ⁊ mortem caroꝝ ſuoꝝ lugent. dā na vero ſpūalia ac detrimentū virtutū lugere nō curant. Sꝫ qui ꝯſolari a do mino deſiderant nccē eſt vt ꝓ peccatis ſuis luctū hēant. ⁊ ꝓ defectu virtutuꝫ planctū ſibi aſſumant Un̄ rich. de ſcō victo. Heu qͣꝫ multi lugēt caros ſuos I. j. ELiber .III. Diſt. I. Ca. XVIII. qui nequaqͣꝫ lugent ſemetip̄os qͣꝫ mul ti lugent dāna corꝑalia. qui lugere cō temnūt damna ſpūalia qn̄ aliqͥs infir mat̉ aut moritur lugent amici. qn̄ aūt peccant damnabiliter nō lugēt. O ſa nitas inſana. o viſio ceca. o vita mor tua. Ue iſtis qui nō lugenda ⁊ paꝝ lu genda grauiter lugent ⁊ grauiter lugē da ſpūalia .ſdamna nō lugēt. Lugea mus igit̉ fratres. lugeamus amiſſiōeꝫ bonoꝝ opeꝝ. ⁊ ꝟtutum. lugeat corrup tus amiſſionē virginalis integritatis lugeat malicioſus amiſſionē pietatis lugeat ſuꝑbus amiſſionem hūilitatis lugeat iracūdus amiſſionē interne trā quillitatis. lugeat auarus amiſſioneꝫ largitatis. lugeat ebrioſus amiſſionē ſobrietatis. lugeat accidioſus amiſſi onē ſpūalis exultatōis. lugeat īuidus amiſſioneꝫ caritatis. Beati nāqꝫ qui lugent modo per pm̄am. qꝛ ꝯſolabunt̉ ꝑ indulgentiā. de inde etiā ꝑ iuſticiā. poſtremo aūt ꝑ gloriā. G Poſſu mus etiā dicere tria eē genera ſpūali ter ⁊ fructuoſe coraꝫ oculis creatoris lugentiū. alij nāqꝫ lugent ꝓ indulgen tia culpe. alij lugent ex ſuauitate diui nitus ſibi collata. alij ampliori feruo re accēſi lugent ex deſiderio future glo rie. Et in his oībꝰ beati ſunt qui lugēt qꝛ ſi ſeminant in lacrimis in exultatōe metent. abſterget em̄ deus oēm lacri mam ab oculis ſanctoꝝ ſuoruꝫ. ⁊ non erit amplius neqꝫ luctus neqꝫ clamo: ſꝫ nec vllus dolor. qm̄ priora tranſierūt Hec richar. Et notādū ꝙ ſunt nōnul li qui in luctu ⁊ lamento penitentie nō ꝑſeuerant ſed poſt gemitus habitos ꝓ pctīs ad lenitates ⁊ ſcurrilia ⁊ alia in conuenientia ſe tradūt. ⁊ gͦ ꝯſolatione diuina priuant ſe. Un̄ beatus bern̄. Lu ctus eoꝝ qui ꝑſeuerantiaꝫ nō hn̄t non merent̉ ꝯſolationē. alios inquit lugē tes video. ſꝫ ſi de corde ꝓcederet luctꝰ Diſt .I non tam facile ſoluerent̉ in tiſum. noē aūt cū habūdantius ocioſa ⁊ ſcutriſꝰ verba ꝓfluant qͣꝫ prius lacrime. h̓mo de his eē nō arbitror quibꝰ ꝯſolatio e uina ꝓmittit̉. qn̄ quidē poſt illos ta ſa cile ꝯſolatio admittit̉ aliena. hec beti Sed ⁊ hoc ꝯſiderandū ꝙ habendū ſu ctū ⁊ gemitū ꝓ peccatis ⁊ exceſſibꝰ p petratis multū valet. vt mortis ſpriꝰ rem ⁊ metū gehenne ardebtis an̄ oeꝰ los habeat ⁊ vt etiā ꝓ tali luctū ꝯſora onē a dn̄o tepromiſſam accipiat. do qd̓ hortat̉ beatus bern̄. ſic dices In diꝰ nibꝰ oꝑbꝰ memorare nouiſſima ius mortis horrorē. iudicij tremendū dꝰ crimē. ardentis gehenne mētū ab ocꝰ lis tuis elongari nullatenus patiatis cogita ꝑegrinatōnis tue miſeriā. telꝰ gita annos tuos in amaritudine alꝰ tue. ⁊ cogita humane vite ꝑicula. cos ta fragilitatē ꝓpriā. in hmōi cogſtal ne ſi ꝑſeueraueris. dico tibi paꝝ ſe es. quicquid foris videt̉ eſſe moſci dū toto corde circa moleſtiā īterſorꝰ te occupaueris. ſꝫ nec patiet̉ dn̄s m ꝯſolatione te eſſe. qm̄ eſt patet mūdꝰ cordiaꝝ ⁊ d̓s totius ꝯſolatōis ⁊ ꝯb̓i bit̉ oīno quod veritas Math. v. hꝫ licet̉ dicēs. Beati qui lugent qͥm ib ꝯſolabunt̉. De eſurie ⁊ ſiti iuſticie. Ca. .XVIII. H parta bt̄ītudo eſt eſuries ⁊ ſitis iuſticie. quit̉ īmediate luctū. qꝛ homo poſtꝰ menta pm̄e incipit iuſticiam eſutitē ſitire. Un̄ d̓t beatus amb. Poſiqͣꝫ de fleui viꝫ pctā. eſurire ⁊ ſitite inclii iuſticiā. Un̄ ⁊ ſequit̉ beati qui eſobꝰ ⁊ fitiūt iuſticiam Eſuries ꝟo iuſtde vehemēs deſideriū iuſticie fine ſumꝰ boni. Et notādū ꝙ iuſticia hic acdꝰ pt general̓e ꝓ ꝓbitate vel bontate l Liber .III. Diſt. I. Ca. XIX. tectitudine vite. Quanto aūt magīs ſuis eſuriē iuſticie hꝫ. tanto maiorem ſeticiā hꝫ oꝑandi iuſticiā. Amatoribꝰ ſaqꝫ veri boni nō eſt ſatis ꝙ iuſti ſunt. ſed ſꝑ fitiunt opus iuſticie. ⁊ reddere emcuiqꝫ qd̓ ſuū eſt. viꝫ deo. ſibi ⁊ ꝓxi mis. naꝫ ꝓpter eſuriem ⁊ ſitim iuſticie nūlti ſcī mortui ſunt mundo ⁊ mortui ſunt corꝑal̓r qꝛ ꝓ illa iuſticia morti ſe tadiderunt. Eſurienda igit̉ iuſticia ē At thezaurus alijs thezauris preualēs. ande eccī. xxix. Pone theſauꝝ tuum ꝑceptis altiſſimi. ⁊ ꝓderit tibi ma bis qͣꝫ auꝝ. Alios nāqꝫ theſauros relin ſait homo cū morit̉. ſed hunc theſau tum vicꝫ iuſticiā etiam poſt mortē ſe ndefert. Un̄ in apoca. dr. Oꝑa em̄ il ſbr ſequunt̉ illos. I Sed ꝯſide andū eſt ꝙ hoīes eſuriunt ⁊ ſitiunt di retnmode. alij malū. alij bonū. alij au am ⁊ argentū. alij poſſeſſiones innūe as. alij honores ⁊ ſeculi voluptates q̄ tno ſatiare non pn̄t. ſola aūt eſt iuſti a que ꝑducit ad gloriā. vbi ſatietas eena poſſidebit̉. Un̄ rich. de ſctō vi d. ſuꝑ illo verbo. Beati qui eſuriūt ⁊ tiunt iuſticiā. ſic ait. Oēs hoīes eſu rant ⁊ fitiunt ſed diuerſimode. alij nā geſuriunt ⁊ fitiunt malū. alij bonum. mmi auꝝ ⁊ argentū vel veſtes precioſas credia vineas ⁊ poſſeſſiones innume rs. iſta tn̄ oīa bona ſunt in ſe. ſed in rt quodammō mala eſſe dicunt̉ ꝙ a ralis male eſuriunt̉ ⁊ ſitiunt̉. ſic ⁊ do rmnus iniquū dixit māmona .i. diuiti o: non ꝙ res diuitiaꝝ eſſent iniqꝫ. ſꝫ ee iniquitatē acquiſite. Alij eſuriūt ⁊ nunt ptātes ⁊ honores. alij volupta d. alij ſalutatōes in foro ⁊ vocari ab dibꝰ tabbi defiderant. ſed tales non pſt ſatutari totus em̄ mundus nō ſuf cit roīni. dn̄s hoī ſufficit. qui dn̄s eſt rundi. nō em̄ implet̉ oculus viſu nec rtis implet̉ auditu. nec ī ceteris ſen ſibꝰ p̄t homo ſaturari ex eoꝝ delectatō nibꝰ Qd̓ rex dd̓ bene ꝯſiderauit qui qͣꝫ uis hrēt ad comedendū ⁊ bibendū nō ſolū ad nccītatem ſed etiaꝫ ſi vellet ad ſuꝑfluitatē cū dixit. Satiabor cū appa ruerit gl̓ia eius. Igit̉ eſuriemus ⁊ ſiti amus nō terrena ſed iuſticiā. qꝛ ꝑ eſu riē ⁊ ſitim iuſticie ꝑuenimus ad ſaturi tatem eterne glorie. hec richar. De miſericordia. Capitulum XIX. R Uinta beatitu do eſt mīa. ⁊ ſequit̉ immediate iuſticia. Un̄ dicit quedā glo. ꝙ mīa ⁊ iuſticia ita ꝯiuncta ſunt. vt altera ab altera temꝑari debeat. iuſticia em̄ ſine mīa crudelitas eſt. mīa vero ſine iuſti cia diſſolutio. Unde poſt iuſticiā dn̄s ꝯſeqn̄r dicit. Beati miſericordes qm̄ ipſi mīam ꝯſequent̉. Et notandū ꝙ mīa eſt virtus per quā animus ſub ca lamitate afflictoꝝ mouet̉. Scd̓m da Mīa eſt triſticia in alienis malis. Un̄ illi miſericordes dicunt̉. qui de malo alterius quaſi de ſuo dolent. De hoc re migius. Miſericors d̓r quaſi miſeruꝫ hn̄s cor. qꝛ alterius miſeriā quaſi ſuā reputat. ⁊ de malo alteriꝰ quaſi de ſuo dolet. hec remi. Debet ergo vnuſquiſꝫ fidelis cui ſuppetunt res temꝑales o pus mīe in pauperes exercere elemoſi nam largiendo. vt per hec deum creato rem omniū ad miſerandū ſibi debito rem faciat. qꝛ qd̓ pauperibꝰ tribuit̉ in gazophilaciū xp̄i mittit̉ ⁊ in manu d̓i ponitur. Unde beatus aug. Dicit tibi xp̄s. Da mihi de eo quod dedi tibi. de meo quero ⁊ mihi nō donas. da ⁊ red do. habuiſti me largitoreꝫ. facito ⁊ me debitorem. hec aug. Item d̓t. Manus paupeꝝ ſunt gazophilaciū xp̄i. Unde qd̓ in manus pauperum ponit̉ in gazo philaciū xp̄i mittit̉. imo qd̓ pꝰ us ē in I. ij. Liber .III. Diſt. l. Ca. XX. manus dei ponitur. ⁊ iam auferri non poteſt ei qui dedit cū non ſit qui de ma nu eius poſſit eruere. hec aug. Si ꝟo a liquis religioſus eſt vel pauꝑ qui non hꝫ vnde tribuat neceſſitatē patienti. d̓r tn̄ facere qd̓ in ſe eſt viꝫ ꝯpaſſioneꝫ erga ꝓximos. miſerias patientibꝰ ex hibendo qꝛ nōnunqͣꝫ maioris eſt meri ti ex corde ꝓximo ꝯpati qͣꝫ terrenam ſubſtantiā eidē tribuere Un̄ d̓t beatus greg. Exteriora largiens rem extra ſe metip̄m p̄buit. qꝛ aūt fletum ⁊ ꝯpaſſio nem tribuit ꝓximo. ei etiā aliquid de ſeipſo dedit. hec gre. Qui ergo mīam a dn̄o ꝯſequi deſiderat ip̄e opus pieta tis ⁊ mīe ꝓximo impendere ſtudeat. Un̄ richar. Beati miſericordes qm̄ ip̄i mīam ꝯſequent̉ Si gͦ vis mīam ac ciꝑe exhibe miſericordiam. dimitte in quit ⁊ dimittemini. ſcd̓m em̄ menſurā qua menſi fueritis remetiet̉ vobis Be ati quoqꝫ miſericordes. q̄ alijs in mi ſerijs ſuis aſſiſtunt ⁊ eos ẜm poſſibili tatem ſuam defendunt ⁊ protegunt. ſ. De mundicia cordis. Ca. .XX. L Exta beatitu. do eſt mūdicia cordis ⁊ ſequi tur immediate mīam. qꝛ qui oꝑa mīe exercet. niſi hoc mundo ⁊ ſimplici cor de fecerit. mercede eterna ſe priuat. Unde beatus amb. Qui mīam differt mīam amittit. niſi mundo corde miſe reat̉. nam ſi iactantiam querit. nullus eſt fructus. Un̄ ſequit̉. Beati mundo corde Mundicia vero cordis eſt inte gritas vtriuſqꝫ hominis. diuini amo ris intuitu ſeruata. qua clarificat̉ cor ⁊ mundat̉ ad videndū deū ⁊ ardentiſſi me diligendum. Unde raba. ſuꝑ illo verbo Beati mundo corde ſic ait Mū di corde ſunt. quos non arguit vlla cō ſcientia peccati. Un̄ mūdus deus mūdo corde ꝯſpicit̉. ⁊ templū dei non pr eſſe pollutum. deū em̄ mundi corde vt dent hic ꝑ gratiam in enigmate. in ſu turo aūt facie ad faciem. hec raba. ceſſe eſt ergo qui deū videre deſidetat vt oculos cordis ab omni ſqualore fec cati tergant. Unde leo papa. Spſeſ dorem veri luminis ſordēs acies vioe re nō poterit. ⁊ qd̓ erit iocūditas in ci tibꝰ mundis. hoc erit pena maculone Declinent̉ gͦ terrenaꝝ caligines viſ tatū. ⁊ ab oī ſqualore iniquitatis inꝰ riores oculi tergant̉ vt ſerenus intul tus tanta dei viſione paſcant̉. hec ſco papa. Quāto magis vnuſquiſqꝫ aᵐꝰ lis oꝑbꝰ ſe abſtraxerit ⁊ iuſticiā du xerit ac bona oꝑa fecerit. tanto ami us ẜm poſſibilitatē humanaꝫ menti oculis videbit De hoc criẜ. ſic d̓t Qu oēm iuſticiā facit ⁊ cogitat. mente ſiꝰ deū videt. qm̄ iuſticia figura dei eſt. ce us em̄ iuſticia eſt. ſcd̓ꝫ ergo ꝙ aliqdiꝰ corripuerit ſe a malis ⁊ fecerit bon ẜm hoc videt deuꝫ. aut paꝝ aut amt us aut interdū aut ſemꝑ ẜm poſſibii tatem humanā. in ſeculo aūt illo ino di corde deū videbunt non in ſpeculꝰ ſed facie ad faciem. hec criſo. Ouno mus ergo nos non ſolū ab oꝑibꝰ prꝰ uis. verūetiā a cogitationibꝰ immulꝰ dis vt deuꝫ videre mereamur in celꝰ Quia ſcd̓m ꝙ d̓r richar. de ſancto d ctore. Aundi ſunt illi corde. qui vt polluūt̉ pollutiōe inutilis cogitatiolꝰ nec luto fedant̉ praue delectationꝰ Uundi corde ſunt. quos nec tetigit bula terre ignorantie. nec corrupitꝰ dor fede ꝯcupiſcentie. Mundemus e corda noſtra ab omni ignorantia t ꝯin quiſitionem veritatis. ⁊ ab omni x ueſ ſa ꝯcupiſcentia per amorem virtutiꝰ vt mereamur deum videre in gloria gni celeſtis. hec richardus. Liber .III. ¶ Diſt. I. Ca. XXI De pace. Capitulum XXI. Ꝙ Eptia beatitu do eſt pax. que ſequit̉ immedi ate poſt mundiciā cordis. qꝛ purgato corde ab omnibꝰ paſſionibꝰ vitiorū ⁊ cat naliū delectationū ac immundarū rectionū incipit homo pacē interio tem ⁊ tranquillitatē mentis poſſidere An beatus ambro. Cum interiora tua zacua feceris ab omni labe peccati. ne oſſſentōes ꝯtentōneſqꝫ ex affectu tuo pdeant. a te pacem incipis ac ſi pacē alijs feras. Un̄ ſequit̉. beati pacifici. Et notandū ꝙ pax eſt ſtatus virtutis nnquo eſt delectatio in deo ſine ꝯtradi tione carnis. mundi. ⁊ dyaboli. De pac pace d̓t Leo papa. Uera pax eſt a et poluntate non diuidi. ⁊ in his que bſius dei ſunt delectari. Pacifici aūt tmm lero. bene dicunt̉ illi qui puri ſunt ncorde ſuo. deinde inter frēs diſſidē tes faciunt pacē. Quid em̄ ꝓdeſt alijs ret te pacificari cū in tua aīa ſint bella ꝯtioꝝ. hec ihero. Et ſciendū ꝙ pacifi rs magis attribuit̉ eſſe filios dei qͣꝫce tis. qꝛ licet mīa maxime aſſimilet dinem deo quantū ad oꝑa exteriora rquantū ad interiora magis aſſimi deo pax. Un̄ hilarius. Pacificoꝝ aritudo adoptionis eſt merces. ⁊ iō vr qͥm̄ filij dei vocabunt̉ Parens enim tm deus vnus eſt. neqꝫ enim tranſire nret in nuncupatōem familie eius li coit niſi fraterna inuicem pace viua nus. hec hilarius. Et ſicut dei filij vo ant qui pacem diligunt. ſic vocant̉ fi royaboli qui diſcordiā querunt. Un̄ atus greg. Sicut vocant̉ filij dei qui paceꝫ faciunt. ita ꝓculdubio ſathane nſunt qui pacis ꝯcordiā ꝯfundunt. cui pult ergo xp̄m ſuſciꝑe in ſui cor hoſpitiū pacē diligat. ⁊ inuidiam que pacis inimica eſt a ſe repellat. qꝛ ſi cut in cordibꝰ pacificis xp̄s requieſce re cupit. ſic inuidos ⁊ inquietos oībꝰ modis execrat̉. De talibꝰ etiā pacifi cis ⁊ inuidis abbas effrem ſic d̓t. Qui amplectit̉ pacē in mentis ſue hoſpitō manſionē preꝑat xp̄o. qꝛ xp̄s pax eſt ⁊ in pace quieſcere cupit. viꝝ aūt inui dū omnibꝰ modis execrat̉. Uir pacifi cus intranq̄llitate eſt ſꝑ. inuidus aūt ſimilis eſt naui cum iactat̉ fluctibꝰ. ho mo pacificus ſecurā poſſidet mentē. in uidus aūt in ꝑturbatōe eſt ſꝑ. Qui ſe ctat̉ pacē tutus eſt vndiqꝫ ac munitus inuidus vt ſupus rapax inſanit. hō pa cificus eſt qͣſi vitis dans fructū copio ſe. inuidi autē opus in egentia ⁊ miſe ria detinet̉. Et quantū pacificus gau dens in dn̄o letat̉. tantū inuidens tabe ſcens ad nihilū redigit̉ Ex abūdantia leticie pacificus homo dinoſcit̉ ex vul tu madido furore pleno inuidus mon ſtrat̉. Pacificus hō ꝯſortiū angelorū merebit̉. inuidus āt ꝑticeps demonū efficit̉. Et ſicut pax ſecreta mentis il luīat. ita inuidia occulta cordis obce cat. pax em̄ effugat ⁊ ꝑturbat oēm diſ cordiā. inuidia aūt iracūdiā cumulat Sectare ergo fili deſiderabile nomen pacis vt frcus pacis acquirere poſſis. ⁊ execrare inuidiā ne maloꝝ fructibꝰ replearis. hec effrem abbas. Quiſqͥs ergo deſiderat eſſe de numero filioruꝫ dei ncc̄ē eſt vt per vitioꝝ ac malaꝝ cogi tationū expulſionē cordis pacē ac trā quillitatē in ſe ꝯſeruet ⁊ cuſtodiat. ac ꝓximis ſuis ſibi aduerſantibꝰ ſe paci ficū ⁊ benignū exhibeat vt hereditatē fi lijs dei ꝓmiſſam poſſidere valeat. De hmōi pacificis richar. de ſcō victo. ſic d̓t. Pacifici ſunt qͥ in ſemetipſis pacē facere ⁊ cuſtodire volūt. q̄ vitia aduer ſantia ſubiugāt. ꝟtutes erigūt. ⁊ quic quid in ſe puerſe cogitatōis locutōis I. iij. Liber .III. Diſt. j. Ca. XXII. oꝑis ue deprehendunt. prudenter ⁊ po tenter expellūt. nec aliqͥd ꝑturbatōis in regno ſue dominationis ꝑmittūt. ⁊ ſi quid aduerſitatis ei ꝯtigerit. pacem tn̄ ſuam ſeruant. ⁊ cūcta cū cordis ſui trāquillitate iudicāt. pacifici ſunt. qui cū a malis eis inferūt̉ mala. mala mi nime retribuūt. ſꝫ cū his qui oderūt pa cem ſunt pacifici. pacifici ſunt. qui nō in ſe tm̄ pacē cuſtodiūt. verūetiā alios diſcordantes ad vanitatē pacis redu cūt. iſti filij dei vocabunt̉. qꝛ deus ſum ma pax eſt ⁊ oīa cū tranquillitate iudi cat. filij dei fratres xp̄i iſti ſunt filij per gratiā. xp̄s filius ꝑ naturā. heredes dei coheredes aūt xp̄i. hec richardus. De perſecutione Ca. XXII. N Ctaua beatitu do eſt ꝑpeſſio ꝑſecutōis ꝓpter iuſticiam ⁊ īmediate ſequit̉ pacem. qꝛ habita pace ⁊ tranquillitate cordis. poſt victoriā vitioꝝ ⁊ carnaliū delecta tiōꝫ habilior ē homo. ⁊ expeditior ad ſuſcipiendas ꝑſecutōes a ꝓximis illa tas. nā corbene purgatū a cupiditate reꝝ tꝑalium ⁊ ambitione mundialiuꝫ dignitatū non valde ꝑturbat̉. ſi a ꝑuer ſis hoībꝰ tam in damno reꝝ qͣꝫ etiā in verbis ꝯtumelioſis iniuriā patiat̉. qꝛ qui gloriam mundi nō querit nec ꝯtu meliam ꝑtimeſcit ⁊ ideo ꝑſecutionem patienter ſuſtinet ꝓpter iuſticiā. Et no candum ꝙ qͣꝫuis fidelis ꝓpter fidē xp̄i ab infidelibꝰ nūc nullā ꝑſecutionem patiat̉. tn̄ ſi aliquis ꝓpter veritatē ⁊ iu ſticiaꝫ etiā a ſuis aliquid patit̉ merce de martirij non priuabitur. De hoc d̓t criſoſto. ſuꝑ matheū Non dixit ſal uator beati qui a gentibꝰ ꝑſecutionem patiunt̉. ne putes illum ſolum beatuꝫ qui perſecutionem patit̉ ab extraneis Sed ⁊ ſi quis ex potentibꝰ qui xp̄iani videntur qui ꝓpter peccata ſua a te for ſitan correptus fuerit. ⁊ te ꝑſecutus te atus es cū iohāne baptiſta Si em̄ ve eſt ꝙ ꝓphete martires ſunt qͥ a ſuis ſui occiſi. ſine dubio qui ꝓpter cām deſal quid patit̉ etiam a ſuis mercede ma tirij habet. Et ideo non poſuit ſcriptu ra ꝑſonas ꝑſequentium. ſed ſolū cal ꝑſecutionis. vt non aſpicias quis te lꝫ ſequat̉ ſed ꝓpter quid. hec criſo. Conſiderandum etiam ꝙ multi pat Q unt̉ ꝑſecutionem mali. ꝓpter culpamꝰ boni ꝓpter iuſticiam. oēs em̄ qui pſe ꝑ lunt viuere in xp̄o ꝑſecutioneꝫ patiur Un̄ ſuſtinentibꝰ ꝑſecutioneꝫ vel queiꝰ bet aduerſa neceſſaria eſt patientia. ne p̄miū ꝑdat̉ glorie eterne. Un̄ richatꝰ de ſancto victore. Multi patiunt ad ꝓpter ꝑſecutōeꝫ ſꝫ alij ꝓpter culpā ala ꝓpter iuſticiā boni. latro ſuſpendit a ter culpam iuſtus non p̄t ſuſpendimꝰ ꝓpter iuſticiā Sed diceret aliquis ne mo p̄t mō ꝓpter ꝑſecutioneꝫ attinoeiꝰ bearitudine. qꝛ nunc in pace cōſſtuꝰ oīa ⁊ ſancta eccīa fere de nulla ꝑte ẜ tit̉ aduerſa. Et ego dico qꝛ vbiqꝫ ſ ſecutiones ſunt ꝙ quotidie in peneltꝰ pri libꝰ ſctē eccīe ꝑſeqͥt̉. cayn abel. ximna hel yſaac. eſau iacob .i. impius iuſio ⁊ ſi quis perſecutionem non patit ab extraneis tn̄ patit̉ a falſis fratribus omnes em̄ qui pie viuere volūt in xi perſecutionem patiuntur. qꝛ igit̉ nob ceſſant ꝑſecutiones. patientia nobiꝰ neceſſaria eſt. vt repromiſſiones pꝰ mij reportemus Ue aūt his qui pobꝰ patientiam. qꝛ perdunt patientie co nam. nō ergo murmuremus. ſi in pao cis vexemur. qꝛ in multis bene diſtolꝰ mur. igit̉ per paupertatem ſpūs attᵐ git̉ ad regnū celoꝝ. ꝑ manſuetudintꝰ ſiue lenitatē ad terrā viuentium. ꝑ ſa ctum ad verā ꝯſolationem ꝑ iuſticie ſ tim ⁊ eſuriem ad ſuperne locunduta tis ſacietatem per miſcd̓iam tempps Liber .III. Diſt. I. Ca. XXIII. liter factam ad miſericordiam eternā tet cordis mundiciā ad dei viſionem tet pacem ad dei filiatōeꝫ. per pn̄tem tet ſecutōnem ad eternā celeſtis regni ſtanquillitatē. Beati ergo qui perſecu tionem patiunt̉ ꝓpter iuſticiam qm̄ ip ſoꝝ eſt regnuꝫ celoꝝ. hec richar. de ſcō picto. Un̄ octo ſunt beatitudines quā tum ad eſſentiā vt ſupradictuꝫ eſt. ſed inn ſeptem quantū ad diſtinctōeꝫ gra dinli. qm̄ ſupra pacē non eſt virtus alia Sicit etiā beatus aug. Pax eſt finis ⁊ ꝯſummatio omniū virtutuꝫ. Octaua cuiam red ire d̓r ad caput duobus mo dis. Primo qꝛ idem premiū ſibi pro mittit̉ qd̓ prime beatitudini .ſ. regnuꝫ teloꝝ. Scd̓o qꝛ omnes ꝓbat ab vlti na vſqꝫ ad primam vtꝝ vere ſint. Un edicit beatus grego. Qualis vnuſqͥſ g apud ſe lateat illata ꝯtumelia ꝓbat P Et notandū ꝙ habitus virtu tam cardinaliuꝫ principaliter diſpo ſunt ad exercitium vite actiue. Habi tus pero donoꝝ diſponunt maxime ad retus vite ꝯtemplatiue. habitus autē eatitudinū diſponunt ad ꝑfectōnem eſtiuſqꝫ. Ex his igit̉ colligere poſſu nus ꝙ beatitudines habent efficaciaꝫ ad mundandū ⁊ purgandū cor hoīs. vt eo ꝑfectius ad premia beatis repro mſſa valeat peruenire. Sed ⁊ hoc ꝯſi etandū ꝙ beatitudines ꝯgruunt ope tat ionibꝰ ſeptiformis gr̄e ſpūſſancti. o affirmat beatus augu. ſic dicens. Sis enim ſeptē gradibꝰ ꝯgruit ſepti demis operatio ſpūſſancti quam yſa is deſcribit. ſed ille a ſummo. hic ab pno. qꝛ ibi docet̉ filius dei ad yma de tenſurus. hic homo de ymis ad ſimi pmdinē dei aſcenſurus In his prima Ir timor qui ꝯgruit humilibꝰ. de qui dus d̓r. beati pauperes ſpū .i. non alta vplentes ſed timētes. Secunda pie raque ꝯuenit mitibus. qui enim pie querit deuꝫ honorat. non reprehendit non reſiſtit. quod eſt mite fieri Tercia eſt ſcientia que ꝯuenit lugentibus qui didicerūt quibꝰ malis nūc vincti ſint. que quaſi bona petierunt. Quarta eſt fortitudo que ꝯuenit eſurientibꝰ ⁊ ſiti entibꝰ. qꝛ deſiderantes gaudium de ve ris bonis laborant fortiter a terrenis cupientes auerti. Quinta eſt ꝯſilium. quod ꝯuenit miſericordibꝰ. qꝛ vnicuꝫ remediū eſt de tātis malis erui dimit tere alijs ⁊ dare. Sexta eſt intellcūs. que ꝯuenit mundis corde qui purgato oculo poſſunt videre qd̓ oculus nō vi dit. ⁊cͣ. Septima eſt ſapīa que ꝯuenit pacificis in quibꝰ nullus motus eſt re bellis ſed obtemꝑat ſe ſpūiſancto. hec aug. Et hec de beatitudinibꝰ. Filius: Abita iam informatōne de beati tudinibꝰ. nunc de ſeptem ſacra mentis ⁊ maxime de ſacramento euca riſtie cupio ⁊ deſidero a te o pater edo ceri. Ca. XXIII. Pater Q Cire debes qd̓ ſacr̄a noue legis ſunt. vij. ẜm diuerſitatē hoīm in eccīa exn̄tiū. Pri mū eſt intrantiū .ſ. baptiſmus. ſecun dum pugnantiū .ſ. ꝯfirmatio. tercium vires reſumentiū vt eucariſtia. quartū reſurgentium vt penitentia. quintū ex euntiū vt extrema vnctio. ſextum mi niſtrantiū vt ordo. ſeptimū nouos mi lites introducentiū vt matrimonium. Hec ſacramenta legis gratie xp̄us in ſtituit tanqͣꝫ noue legis lator. In qͣvo cauit ad p̄mia. dedit precepta. inſtitu it ſacr̄a. xp̄s em̄ eſt verbū patris Et cū ipſe ſit ſumme virtutis. ſumme verita tis ⁊ ſumme bonitatis. rōe bonitatis ꝓmiſit premia beatificantia. rōne veri tatis dedit precepta dirige ratōe I. iiij. Liber .III. Diſt. j. Ca. XXIII. virtutis inſtituit ſacramenta adiuuan tia. vt ſic ꝑ ſacr̄a reꝑaret̉ ⁊ ꝑ implēda p̄cepta ꝑueniat̉ ad p̄mia Inſtituit aūt xp̄s ſacr̄a in ꝟbis ⁊ elemētis vt ait au guſt. Accedit inquit ꝟbū ad elementū ⁊ fit ſact̄m Sacramentū ꝟo vt ait idē aug. Eſt inuiſibilis gratie viſibilis for ma. Et notandū ꝙ effectus ſacr̄oꝝ no ue legis eſt multiplex. Primo a pctō mundāt. ſcd̓o in bono ꝯfirmāt. tercio corꝑi miſtico incorꝑant. quarto iuſtifi cant. quinto ad futuraꝫ vitā p̄parant. ſexto erudiendo illumināt. ſeptimo a malo p̄ſeruāt. iſta patēt in ſacramētis ꝑ ordinē. naꝫ primū oꝑat̉ baptiſmus ſecundū ꝯfirmatio. terciū euchariſtia quartum penitentia. quintuꝫ extrema vnctio. ſextū ordo. ſeptimū matrimo nium. Conſiderandū etiā ꝙ hec ſacra menta diſponunt ad ſeptē ꝟtutes ha bendas. ⁊ ordinant̉ ꝯtra triplicē cul pam. ⁊ ꝯtra quadruplicem penaꝫ. De hoc thomas de aqͥno ſic d̓t. Numerus ſacramētoꝝ p̄t accipi ꝑ quandā adap tationē ad ꝟtutes ⁊ ad defectus culpa rum ⁊ penalitatū. Sic ꝙ fidei reſpon deat baptiſmus. ⁊ ordinat̉ ꝯtra culpā originalē. Spei extrema vnctio. ⁊ or dinat̉ ꝯtra culpam venialem Caritati euchariſtia ⁊ ordinat̉ ꝯtra malicie pe nalitateꝫ. Prudentie ordo. ⁊ ordinat̉ ꝯtra ignorantiam. Iuſticie pm̄a ⁊ or dinat̉ ꝯtra peccatū mortale. Temꝑan tie matrimoniū ⁊ ordinat̉ ꝯtra ꝯcupiſ cētiā Fortitudini ꝯfirmatio. ⁊ ordina tur ꝯtra infirmitatē. hec thomas Sed ⁊ hoc notandū ꝙ introitus ad regnuꝫ celoꝝ clauſus fuit ꝓpter preuaricatōeꝫ primi hoīs. ſed ꝑ xp̄i paſſioneꝫ celum iterum fuit reſeratum. nūc vero pctm̄ originale vel actiuale multis manet clauſum ⁊ ideo ſacramenta ſunt neceſ ſaria ⁊ claues eccleſie. per que tollunt̉ peccata. que impediunt introitū regni celeſtis. Quod affirmat thomas de a quino ſic dicens. R Sciendulꝰ ꝙ oſtium celi quantum eſt de ſe ſemę eſt apertum. ſed alicui clauſum dic ꝓpter impedimentum intrandi. quos in ipſo eſt. impedimentum aūt totſu hūane nature ex peccato primi homi nis ꝯſecutum ꝑ paſſionem ſecundi ro minis amotum eſt. Et ideo iohannca poſt paſſionē vidit in celo hoſtiuꝫ ape tum ſed adhuc quotidie alicui maneꝰ clauſum ꝓpter peccatum originale qd̓ ꝯtrahit vel actuale qd̓ ꝯmittit ⁊ ꝓpt̓e hoc indigemus ſacramentis ⁊ clauibꝰ eccleſie. hec thomas. Unde ſcienduſꝰ ꝙ ſeptem eccleſie ſacramenta ſeptem remedia ſunt. per que homo quodamꝰ modo creaturā regenerat̉ fouet̉ ⁊ n trit̉. inter que tamen quodam excele tiori modo diuini amoris radius ad celeſtis gratie quidam fluuius deuo tas animas feliciter incendens ⁊ ſua uiter inebrians de ſacramento eucha riſtie noſcitur peculiarius emanate nam inter omnia indicia amoris mi eſt quod adeo totum ſibi rapiat animo diligentis ſicut dilecti deſiderata pi tia. que ceteris oībꝰ antefertur. Undꝰ euchariſtia eſt ſacramentum caritanꝰ tā diuine qͣꝫ noſtre qꝛ deus in hoc ſace magne dilectionis noue ſignū oſtedꝰ ⁊ noſtre dilectionis affectum ꝑͦ idelꝰ ſacramentuꝫ ſpūaliter ⁊ ſpecialitete ga ſe inflammauit. Et notandū ſube oīa ac p̄ſupponendū eſt certiſſimeretꝰ citer ⁊ ſine omni dubītatione ꝙ in fo ſact̄o ꝯtinet̉ veꝝ corpus xp̄i deus ⁊ lꝰ mo cū corꝑe ⁊ aīa in carne ⁊ ſanguinꝰ ſicut tunc ꝓdijt ex vtero virginis ⁊ ſ cruce pepēdit ac ſedet ad dexterā ptis hoc affirmat beatus augu. ſic dicen Hoc accipite in pane quod pependꝰ in cruce. Et hoc accipite ī calice quos effuſum eſt de chriſti latere. in ip̄iꝰ Diſt. I. Ca. XXIII. Liber .III. tatne hic ambulauit. ⁊ ipſe carneꝫ ad nanducandū nobis ad ſalutem dedit vdem ſentit beatus ambro. ſic dicens Hanē iſtū queꝫ ſumimus in miſterio dtiqꝫ illum intelligo qui manu ſancti pus formatus eſt in vtero ꝟginis ⁊ ig repaſſioīs decoctus in ara crucis. pa ins em̄ angeloꝝ factus eſt cibus hoīm. Sicit̉ etiā de hoc damaſc. qd̓ in altari Adet̉ ſpecies eſt panis ⁊ vini. qd̓ autē uo ſpecie illa credimus veꝝ ē corpus ſanguis xp̄i qd̓ in ara pependit ⁊ qd̓ ſuxit de latere filij hoīs. hec damaſce. S Confiderandū etiā ꝙ ſub ſpe ciē panis eſt corpus xp̄i per ꝯuerſionē ranguis per ꝯnexionē ⁊ aīa ꝑ coniun toem. ⁊ deitas per vnionē. Iſta enim natuor non pn̄t diuidi nec ab inuicē cuati Eodē modo dicendū eſt de ſan bninē. ⁊ ſub vtraqꝫ ſpecie xp̄s totus cō mnet. Unde thomas de aquino. Fctā Aſecratiōe panis ibi eſt corpus xp̄i ex yr ſacramenti ⁊ ſanguis ex reali cōco ntantia. ſed poſtmodū per vini conſe aiōem ſit ibi ecōuerſo ſanguis ex vi actamenti. corpus aūt xp̄i ex reali cō omitātia. ita ꝙ totus xp̄s eſt ſub vtra pſpecie. hec tho. ꝓpter inſeꝑabilitatē nguinis a glorioſo corpore xp̄i ẜm al lettu. C Sed ⁊ hoc notanduꝫ ꝙ dnuenit deo eſſe vbiqꝫ ſimpl̓r ⁊ ꝓprie. Iteature ꝟo ꝯuenit eſſe in vno loco tm̄ corpus xp̄i medio ſe hꝫ Cū em̄ ſit cre rnta nō dꝫ coequari creatori in eo ꝙ robiqꝫ. cū vero ſit vnitū d̓initati debet roc excellere alia corꝑa. vt ſimul ⁊ ſeſ in locis pluribꝰ poſſit eſſe .ſ. ſub ro ſacramento. Un̄ quilibet fidelis ⁊ raxime qui es religioſus cuꝫ ad reue Indum altare accedis ſacꝝ dei tui cor pns ⁊ ſanguinē fidei oculis reſpice ſic tꝫ vt certiſſime ⁊ ſine omni heſitatō croto corde credas ⁊ ore ꝯfitearis .ſ. ę ſlla hoſtia cōſecrata ſit verus dei fili us ex virgine natus. qui mortuus eſt ⁊ reſurrexit iudex viuoꝝ ⁊ mortuorū. vt ſis de numero illoꝝ qui ſunt veri iude non in lr̄a ſed ſpū. non ẜm carnem ſed ẜm ꝓmiſſionē. indutus ꝯfeſſione cor dis ⁊ oris ſicut veſtimento. vt oīa in teriora tua eum eſſe dn̄m ꝯfiteant̉ De inde cū teuerentia debita ⁊ honore p̄ cipuo occurrere d̓o tuo ⁊ deuotōe qua dam humili mirare ꝙ tantus dn̄s ad tantilluꝫ ſeruum. ⁊ tanta maieſtas ad miſeꝝ vermiculum ⁊ ad vilem peccato rem dignat̉ venire ⁊ dic cum metu ⁊ re uerentia. Dn̄e non ſum dignus vt in tres ſub tectum meū. ſed ꝯfiſus de tan ta pietate tua ⁊ clementia accedo infir mus ad medicū vite. ſitiens ad fonteꝫ miſcd̓ie. egenus ad dn̄m celi ⁊ terre. o uis ad paſtorē. figmentum ad ſuuꝫ fa ctorē. creatura ad ſuum creatorē. deſo latus ad pium ꝯſolatorē ⁊ liberatoreꝫ. Poſtea ardentiſſimo deſiderio manu cordis hauſtu interiori tā preclaꝝ xp̄ ſuſcipe corpꝰ eius pn̄tia dulciſſima qͣꝫ plurimū delectatus. Vt aūt tam excel lēs bonū viꝫ ſacr̄m corꝑis xp̄i vnuſqͥ qꝫ ſacerdos in ſalutē aīe ⁊ corꝑis ſui offerre ⁊ ſuſciꝑe valeat nccē ē vt ad ſu mendū illud per ꝯtritionem ⁊ cordis deuotōem ſe preparet ⁊ aptet. U Unde dicit hugo. Triplex eſt genus ſacrificij. Unum dn̄ici corporis. alteꝝ ꝯtriti cordis. tercium mortificate car nis. Oportet precedere ſacrificiū hu militatis in mente. ⁊ afflictōis in car ne. vt habeat̉ deuotō in dn̄ici corporis ꝯſecratione. hec hugo. Multū namqꝫ vꝫ hec ſalutaris hoſtia ad delenda pec cata ſi fuerit cum cordis ꝯtritōe vel la crimaꝝ effuſiōe oblata. Unde beatus gregorius. Singulariter nāqꝫ ad ab ſolutionem noſtram oblata cum lacri mis ⁊ benignitate mentis ſacri altaris hoſtia ſuffragat̉. qꝛ is qͥ in ſe reſurgēs Diſt. I. Ca. XXIII. Liber .III. a mortuis iam non morit̉. adhuc per hanc in ſuo miſterio ꝓ nobis iteꝝ pa tit̉. nā quotiens ei hoſtiam ſue paſſio nis offerimus. totiens nobis ad abſo lutōem nr̄aꝫ paſſionē illius reꝑamus ſauate gͦ lacrimis maculas pctōꝝ. ele moſinis tergite. ſacris hoſtijs expiate Hec gre. Debet gͦ quilibet ſacerdos in quocūqꝫ gradu vel religione exiſtat cū timore ⁊ reuerentia ad tm̄ miſterium huius ſacramenti celebrandū ⁊ ſumē dū accedere. vt ꝑ hoc ſalutē ꝯſequi va leat aīe ſue Ad qd̓ hortat̉ beatus augu. ſic dicens Animaduertite vos ſacerdo tes cū quanta puritate timore ⁊ reue rentia debeatis accedere ad illud ſacri ficium. ad qd̓ xp̄s acceſſurus pati vo lens ſanguinem ſudauit. in quo ſacri ficio ip̄e ſacerdos eſt ⁊ ſacrificiū mira biliter ⁊ ineffabiliter. hec augu. Et no tandum ꝙ poteſtas ſacerdotū ⁊ digni tas valde excellens eſt. nā ẜm beatum bern̄. Credimus ꝙ nō eſt poteſtas poſt deum ſicut poteſtas vr̄a. O vos ſacerdo tes a deo vobis ꝯceſſa eſt O inquit ve nerāda ſacerdotū dignitas intra quo rū manus velut in vtero marie dei fili us incarnat̉ qd̓ ꝑ vos pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus mirabiliter operat̉. Suꝑ hoc taꝫ inſigni priuilegio veſtro ſtupet celū. terra mirat̉. horret infernus. con tremiſcit diabolus. veret̉ homo. vene rat̉ angelica creatura. ꝙ vno eodēqꝫ momento deus ip̄e qui p̄ſidet in celo in manibꝰ vr̄is eſt in ſacrificio. O ve nerabiliū ſanctitudo manuū. O felix exercitiū. Overe mūdi gaudium. vbi yma ſummis ꝯiūgunt̉. cū xp̄s tractat xp̄m .ſ. ſacerdos dei filium cuius deli cie ſunt eſſe cū filijs hoīm. hec bern̄. Ex quibꝰ colligit̉ quantā dignitatē deus ꝯtulerit ſacerdotibꝰ. quā etiaꝫ tangit idem beatus bern̄. ſic dicens. O quan tam dignitatē ꝯtulit deus ſacerdotibꝰ quanta eſt p̄rogatiua ſacerdotalis or dinis. p̄tulit em̄ eos regibꝰ oībꝰ ⁊ pr cipibꝰ terre p̄tulit ordinē hunc ſacer dotalē oībꝰ hoībus. imo vt altius ſo quar pretulit eū angelis archangeſiꝫ thronis dn̄ationibꝰ oībuſqꝫ angeſſcis ordinibꝰ. hec bern̄. Nec nimirum qͦꝛ ſ cerdos cū ſit homo ⁊ creatura creator ſuū quodāmō creat. qn̄ officium minſe ꝑagit ⁊ celebrat. Un̄ idē d̓t ille qui diē auit me dedit mihi creare ſe. qui ctea uit me ſine me creat̉ mediante me. ſec bern̄. Cum igit̉ tam magne dignitatis ⁊ excellētie ſit ordo ſacerdotalis n̄ ip̄ ordinē ſacerdotes officiū miſſe ſaciꝰ ſanctum celebrando mō debito ⁊ col gruo executi fuer īt. Sic viceuerſa mꝰ gni criminis eſt ⁊ dedecoris ſi quod a ſit ſacerdos indigne tractat corpus ſ ſtri ſaluatoris Quod clarius tangitꝰ atus betn̄. ſic dicens. O ſacerdos oꝰ tuumquotidie efficitur ſepuſctum ri qūo ergo ex ore tuo egredit̉ ſalſitas e quod ingredit̉ veritas. quomodo deꝰ li tui reſpiciunt vanitatem. qui reſpꝰ ciunt veritatem. quare manus tuē ad illicita extendunt̉. quetenent tenens oīa. quomodo te ingurgitas ebrielalꝰ qui ſemꝑ plenus eſſe debes ſobrieiſe hec bern̄. Sed quod peius eſt ſunt ⁊ dolor nōnulli ſacerdotes. qui poſtpolꝰ to timore ſe tradunt incontinētie ⁊ in xurie. ⁊ tamen p̄ſumunt ad xp̄i mēꝰ ſam accedere eiuſqꝫ ſanctū corpus ro lutis manibꝰ tractare ac immūdo ſulꝰ re. Audiant hi quid de eis natrat te tus aug. ſic dicēs Si ſacerdotibꝰ paꝰ fuerit incontinētie ⁊ libidinis iutiaꝰ liū ꝟginis ſtatuet in altari ydolū velꝰ ris. ⁊ cū ꝓfert verba canonis os eiꝰꝰ plenuꝫ eſt amaritudine ⁊ dolo ⁊ cobꝰ oret cum labijs. tamen expuit in ſacꝰ em ſaluatoris ⁊ cum preſumit ſume dmn̄cū corpꝰ ī os pollutū melius etē Liber .III. Diſt. I. Ca. XXIII. tminus peccaret ſi illud proijceret in inrum. hec aug. Et beatus bern. de eodē itait. Turpiſſimū eſt manus deo di talas ⁊ ſacro criſmate ꝯſecratas pudē dis ingerere mulieꝝ ⁊ poſt hoc corpus dmni ſanctiſſimū cuꝫ eis tangere. O qͣꝫ emetariū. qͣꝫ nephandū eſt pollutis nambꝰ filiū tractare ꝟginis. ⁊ immū dis oſculari labijs ⁊ ore ſordido ſume QQue mēs nō rapit̉ ad exceſſum. qͣs oeulus nō erubeſcit. cuius auditus nō teueret̉. vbi mundi ſalus ꝓijcit̉ in ſter qdlliniū. in os videliꝫ indigne ſumen rs Cales ſacerdotes indigne corpus an tractantes ⁊ ſumentes magis delī mnunt qͣꝫ hiqui eū crucifixerunt in ter rs. qꝛ illi ſemel eū crucifixerunt. Illi eto quantū in eis eſt quotidie crucifi dint. Un̄dē iteꝝ beatus aug. in ꝑſona on dicit. O peccatortu ſacerdos indi pre tu me amplius affligere noli pec vuis tuis. plus enim me ledit vulnus eccati tui qͣꝫ vulnus lateris mei 5 vtem idē. Magis delinquunt qui iaꝫ onantē in celis ꝯtemnunt .ſ. indig ertactantes ⁊ ſumentes corpus xp̄i. bqui crucifixerunt eū ambulanteꝫ in ttis. nō quaſi crucifixores. ſed qua ntanti ſacramenti indigni ꝯfectores. preſumptuoſi ꝑceptores. qꝛ illi ſe rel cucifixerunt. iſti vero quātum in rs eſt eū quotidie crucifigūt indigne ractantes ⁊ ſumentes. Et beatus am to. Qui indigne ſumunt corpus xp̄i cn eſt ac ſi interficiant. hec ambroẜ. ſon ſolū aūt qui in ſacris ordinibus mnt ꝯſtituti. veꝝ etiam oēs fideles dn̄t dn̄am diligentiā ⁊ ſtudiū adhibere anſqͣꝫ indigne ⁊ maxime ī peccatis torlalibꝰ accedant ad ſacroſcūm xp̄i ptoris fact̄m. qꝛ tales per hmōi in bn̄a ſumptōem totā trinitatē inhō Int. Un̄ beatus amb. Hoc polllutus n cor accipiat ꝙ nō ſolū corpus xp̄i impie lacerat. ſed totam trinitatē coadunatā corꝑi atrociter inhonorat. Et vt d̓t beatus bern̄. Ue hoī illi cui ꝓp ter pctā ſua ſalus mundi iudicium eſt. cui vita mors eſt. cui abſolutio damna tio eſt. cui gr̄a ira eſt. cui calix ꝓpiciati onis vas eſt indignatōis. hec ber. Nā qui indigne corpus ⁊ ſanguinē ſump ſerit iudiciū ſibi māducat ⁊ bibit. Un̄ caſſia. Qui carnalibꝰ oblectatus quo tidie voluptatibꝰ fuerit ⁊ dulcedīe. ip ſumqꝫ cibū ſumpſerit ſcē eucariſtie in damnatōem ſibi ⁊ iudiciū ſumit pena litatis eterne. nec miꝝ. qꝛ vt d̓t beatus aug. Criſtū ꝯculcat qui libere peccat. ⁊ qui eum abſqꝫ timore indigne ꝑcipit. Talis aūt homo ꝓut dicit hilarius de um ad vindictā ꝯcitat. ſanctos a ſe fu gat. hoſtē ſuum letificat. ſuam vitā ab breuiat. corpus xp̄i indigne ſacerat ⁊ manducat. hec hila. Non ſolū aūt hec mala ſed etiā alia qͣꝫ plurima indigne accedēs ad ſact̄m corꝑis xp̄i incurrit. Indigna namqꝫ coīo hoīem peccatis illaqueat. damnatōem preꝑat. ꝓxīm ſcandalizat. mentē excecat. temptatō ni ſubiugat. deū irritat. vitā temꝑaleꝫ breuiat. gratuitis ⁊ eternis bonis ſpo liat. De his d̓r per ſingula in pͣs Fiat menſa eoꝝ coram ipſis in laqueuꝫ. ec ce primū. ⁊ in retributiones. ecce ſe cundum. ⁊ in ſcandalum. ecce terciū Obſcurent̉ oculi eoꝝ ne videant. ecce quartum. ⁊ dorſum eoꝝ ſemꝑ incurua ecce quintum. Effunde ſuper eos iraꝫ tuam. ecce ſextum. Fiat habitatio eoꝝ deſerta. ecce ſeptimū. Et in tabernacu lis eoꝝ non ſit qui inhabitet. ecce octa uū Cum ergo tot mala indigne tractā tes vel ſumentes corpus dn̄i incurrūt. neceſſe eſt ẜm apl̓m vt vnuſquiſqꝫ ſe ꝓ bet ⁊ examinet qualiter ad illud terri ficum ſacrificium digne accedat. Filius. Diſt. I. Ca. XXIIII. Liber .III. v Liber .III. v Udito igit̉ ꝑiculo indgine tra ctantium ac ꝑcipientiuꝫ corpus dominicū. nūc de fructu ⁊ vtilitate quā aſſequunt̉ hi qui in ſtatu gratie illud ſacroſanctum corpus xp̄i ꝑcipiant cu pio informari. Ca. .XXIIII. A oc precipue ſci I re debes ꝙ aīa nullam ſalutem aſſequi poterit ſine huius ſalutiferi ci bi xp̄i corꝑis viꝫ digna ſumptione. Teſte remigio qui dicit nulla ē nobis ſalus corporis ⁊ anime abſqꝫ carnis ⁊ ſanguinis ſuſceptōe. in hoc em̄ ſacra mento vt d̓t richar. de ſancto victore. tota ſalus ꝯſiſtit fidelis aīme. qꝛ oēm gratiā quā hꝫ homo. mediante xp̄i ſa cramento illi tribuit̉ Un̄ beda d̓t. Oē donū celeſtis gratie ſancta euchariſtia tribuit̉ mediante. Unde notanduꝫ ꝙ dn̄s noſter declarare volens magnam caritateꝫ quā erga nos habet non ſolū ad videndum ſed etiā ad palpandū ⁊ comedendū ſeip̄m nobis tribuit. Un̄ criſoſto. Hoc fecit xp̄s docens nos ad maius amicicie fedus ſuamqꝫ carita tem declarans erga nos. p̄ſtans ſe nō ſolum videri deſiderantibꝰ ſed ⁊ pal pari comedere ⁊ amplecti. hec criſoſt. Tractare aūt ⁊ māducare corpus xp̄i eſt vitam eternā habere. Unde ip̄e do minus d̓t panis quem ego dabo. caro mea eſt ꝓ mundi vita. Et bene d̓t vita. ſicut em̄ vita naturalis eſt in membris eo ꝙ vniunt̉ capiti a quo recipiunt in fluentiā ſenſus ⁊ motus. ſic in fidelibꝰ qui ſunt membra xp̄i vita ſpūalis con ſeruat̉ eo ꝙ vniunt̉ capiti xp̄o per hoc amoris ſacramentum. Bene aūt dicit mūdi qꝛ alia ſacramenta ſolū ꝓficiūt ip̄i recipienti. ſolus em̄ baptiſatus re cipit grām baptiſmalē ⁊ non alij. Sa cramentum aūt euchariſtie non ſoluꝫ ꝓficit ſacerdoti ſumenti ſed etiaꝫ tol eccleſie etiam illis qui ſunt in putga torio. Et ratio eſt qꝛ eūchariſtia nō eſi tm̄ ſacramentū ſed ⁊ eccīe ſacrificium in quantū ꝯtinet xp̄m paſſum Et ſdeo dū offert̉ ab ipſo ſacerdote ꝓficit oībꝰ xp̄ifidelibꝰ. ſi aūt ſumat̉ alio modo n cut a layco tūc ſolū ꝓficit ſumenti. q. officiū eius eſt non offerre ſacrificium ſed tm̄ ſumere ſacramentū. Sequſiuꝰ Qui manducat meam carnem ⁊ bibꝰꝰ meū ſanguinē habet vitam eternaꝫ: poſt hanc vitam. aut p̄t dici hꝫ vitam eternam etiam in pn̄ti. ſicut em̄ cibus corporalis non ſolum nutrit ⁊ ꝯſetus vitam. ſed deducit etiā ad ꝑfecta qͥd titatē ſic vſus ſacramenti ꝑducit hoſꝰ nem ad gratie ꝯſummatōem que ē s ria eterna. Et hoc eſt qd̓ d̓r Aui mal ducat meam carnem non tm̄ ſacramꝰ taliter ſed etiam ſpūaliter ꝑcipiens ᵇ fectū ſacramēti habet vitam et et̓na qꝛ habet deuꝫ inhabitantem qui eſtꝰ ta eterna. Ad hoc etiā in pn̄ti vita prꝰ uulis eſt hec menſa cū in illa ſumat ec euchariſtia. que quidem liberat a m lo ac conſeruat in bono. deſet vem cauet mortalia. huius etiā virtutē lꝰ cramenti vniuerſe virtutes augent.j ⁊ oīm gratiaꝝ fructus exuberat. Ubi ſciendū ꝙ euchariſtia ſacrameiꝰ tum eſt vnionis qꝛ ꝑ eius ſuſceptiole omnes efficimur vnū in xp̄o. Et iatꝰ bene ſpūalis manducatio vocat̉ ꝯmꝰ nio ꝑ ip̄am namqꝫ ſanctam ꝯmumdlꝰ quaſi membra incorporamūt xp̄o dꝰ dicit damaſcenus. Propterea ꝯmꝰ nio d̓r ⁊ eſt vere qꝛ ꝯmunicamus ⁊ plꝰ mur ad inuicem ꝑ ipſam xp̄o. ⁊ f pamus carne ⁊ deitate qꝛ ex vno pri 1ſ aſſumimus oēs vnum corpus ⁊ vmꝰꝰ ſanguinem ⁊ membra generamut l corꝑati xp̄o. hec damaſ. Un̄ 88 ⁊ principalis eius effectus eius ſaꝰ Diſt. I. CaXXIIII Liber .III. vmtū corpori criſti miſtico ꝑ caritatē nagiſ vnire. magis āt vnire eſt tripli citet. quia aut quis vnitur maiori vin culo vt ille magis qui habet maiorē ca tuatem aut qꝛ eodē vinculo vnit̉ ſtric nus vt ille qui ſcd̓ꝫ eundē habitū ſer rencius amat aūt qꝛ eodē firmius vt lie qui in eodē habitu eſt magis ra dicatus. Dicit̉ ergo hoc ſacramentuꝫ nagīs vnire qꝛ digne accedētem red pit ſeruenciorem. Et ex hoc ꝙ reddit atitatem magis ignitam. adiuuat ad ꝯſumēdum peccati venialis rubiginē. Et ex hoc ꝙ magis firmat adiuuat ad pitadū omnia ſcelera ⁊ recte adiutori im piriuſqꝫ valet ad augmentū virtu tam ⁊ maxime caritatis. feruor eī ca tatis. quottidie minuit̉ ꝑvenialia. deo oporret̉ ꝑ hūc cibū reſtaurari ꝑ ditū. hec eciam eſca ſpiritualis ī illis ſui ſalubriter percipiūt eā ⁊ ſenſum nunit ab illicitis ⁊ in grauioribꝰ pec atis cuſtodit omnino a conſenſu. Un̄ raliquis rarius ſolito vel mitius ſen rmotus vicioꝝ gracias agat huic ſa tamento. qꝛ hoc oꝑat̉ in ip̄o. C Se hoc bea. ber. ſic dicit. Duo ſacram̄. dm corꝑis dn̄i oꝑat̉ in nobis. vt vi Iſſcet ſenſum muniat. ⁊ in grauiori Ado peccatis tollat oīno ꝯſenſuꝫ. ꝟ dtātia. Si quis noſtrū nō tam cre ds vt ſolebat nec tam acres ſuſtinet racūdie motus inuidie luxurie ac ce toꝝ vicioꝝ. gracias agat corꝑi ⁊ ſan drim dn̄i noſtri. qm̄ virtus ſacramēti rat in eo. hec ber. Naꝫ poſt hꝰ cibi ſa etrimi perceptōnem ſit homo mā ctior ad correptōꝫ. potencior ad la Itē. ſeruēcior ad deuotionē. ac deuo ad ceterarū virtutū oꝑacōꝫ. effec ut ⁊ virtutē hꝰ ſacroſancti ſacram̄ e dicit beatus Ber. Corpus criſti ē atinantibꝰ dieta. egrotis medicīa ve cs ꝯfortat. valentes delectat. lāg uores ſanat. ſanitatē ꝯſeruat. ſit homo manſuetior ad correptōꝫ. potēcior ad laborem. ardentior ad amorem. ſaga tior ad cautelam. ad obediētiā proni or. ad graciaꝝactōꝫ deuotior. hec ber. Igitur accedamus ad hūc ſpūalē ci bū qui eſt panis vite ⁊ cor hominis in oī bono ꝯfirmat ⁊ remiſſionē peccato rū p̄ſtat De quo yfido. ait. hic cibꝰ nō corpus īpīguat ſꝫ cor hoīs cōfirmat. hic eſt pamis vite qui ergo vitā mādu cat. mori nō pōt. accedite igit̉ ad euꝫ ⁊ ſaturem ī qꝛ pāis eſt accedite ad eū ⁊ illuminamī qꝛ lux ē. accedite ad eū vt liberemini. qꝛ vbi ſpūs dn̄i ibi liber tas. accedite ad eū vt abſoluam ī quia remiſſio peccatorum eſt. hec yſidorus Et ſciendū ꝙ ſicut filius recipit vitaꝫ a patre ſic qui vnitur criſto ꝑ corꝑis illius ꝑceptōnem habet vitaꝫ a criſto ſed differenter De qua differētia tho mas ſuper iohānē ſic ait. Filius ꝓpt̓ vnitatem quā habet a patre t̄cipit vi tam a patre. ergo qui vnitur xp̄o habꝫ vitam a criſto ſed differenter. nā filiꝰ habet ꝓprium qꝛ ſic eſt a patre ꝙ tam̄ recipit totam plenitudinē diuine na ture intm̄ ꝙ quicquid eſt naturale pa tri ſit etiaꝫ naturale filio. Creatura ve ro accipit aliquā ꝑfectōꝫ ⁊ vitam ꝑti cularem. id eſt participatā nō autē eſ ſentialem qd̓ ip̄m eſt vita in quolibet aūt genere reꝝ qd̓ eſt ꝑ eſſenciā eſt cau ſa eoꝝ que ſunt per participatōꝫ ſicut ignis eſt cauſa oīm ignitoꝝ. Qd̓ igit̉ per eſſentiam eſt vita. cauſa eſt ⁊ prin cipiū oīs vite. Sicut igit̉ pater prīa cauſa eſt vite viuenciuꝫ. ita ⁊ filius. ꝙ autem dicit. Sicut miſit me viuēs pa ter loquitur d̓ proceſſione ſua a patre cum vero dicit Qui manducat me et ip̄e viuet ꝓpter me. loquit̉ de ꝑticipati on corꝑis ⁊ ſanguinis ſui qͣ nos effi cimur meliores hec Thomas. A B. j. Liber .III. Diſt. ſ. Ca. XXIII Conſiderādum eſt etiam vt ait Hugo ꝙ ſapīaᵐ īcreata vicꝫ xp̄us iheſus do minus ſoſter qui ſem ꝑviſibilia ma nifeſtat voluit on̄dere qūo ip̄a anīarū cibus ⁊ refectio eſt. Et ꝓpterea carneꝫ aſſumptā nobis in eduliū ꝓpoſuit ī ſa cramento vt ꝑ cibū carms ad guſtū in uitaret diuinitatis. hec hugo. Igitur iheſus xp̄us in ſacramēto verus cibus ē. ⁊ vere guſtabilis. vt ꝑ guſtū corꝑis eius ꝑueniat̉ ad guſtū diuinitatis eiꝰ qꝛ ip̄a eſt via ſcd̓m humanitatē ad eiꝰ diuinitatē. Sūme aūt neceſſariuꝫ eſt ad hoc vt ad guſtū intime diuinitatis ꝑtingatur ꝑ corpus criſti in ſacramen to. ꝙ ſenſus corꝑalis aliquo ſenſibili ſigno determinet̉ ⁊ foueat̉. ⁊ intellec tus lumīe ſuꝑnaturali fidei ꝯfortetur ⁊ vt voluntas caritate inflāmet̉. ⁊ ſic per manducatōꝫ corꝑis criſti ſpūaleꝫ ad guſtū abſcondite diuinitatis ꝑtin gatur. Unde dn̄s d̓t. Ego ſum hoſtiū vicꝫ ſenſui corporali ꝑ ſigna ſēſibilia monſtratū. Ego ſuꝫ hoſtiū intellectui ꝑ fidem rectā reſeratū. Ego ſum hoſti um voluntati ꝑ caritatem feruidā aꝑ tuꝫ guſtatū ⁊ inhabitatū. Ego inquit dn̄s ſuꝫ hoſtiū ſcꝫ ſenſui corꝑali ꝑ ſig na ſenſibilia monſtratū in ſacramen to ſcꝫ ꝑ ſenſibiles ſpēs ſacramētales panis ⁊ vim. E Unde d̓t Hugo Ne humana infirmitas contactū car nis in ſumptione horreret id̓o ſub cō ſueti edulij ſpēm illam velauit in ſum ptōe corꝑis ⁊ ſanguinis xp̄i ex diuini tate xp̄i ⁊ eciā intellectus credendo ⁊ affectuſ diligēdo determīate dirigere tur ad cibuꝫ quem pater ſignauit ſub ſpēbus panis ⁊ vim. que eciam ſignāt perfectōꝫ eſſe ⁊ ſic ſumendam ꝓpoſuit vt ſenſus in vno foueret̉ ⁊ fides in al tero edificaretur. refouentur em̄ ſen ſus in vno duꝫ ſolita tantum ⁊ ꝯſueta perceperit Edificat̉ aūt fides in altero. dum in eo qd̓ videt quale ſit illud quod nō videt agnoſcit. hec hugo. F Ego ſum hoſtiū intellectui per dem ꝑfectam reſeratū. vn̄ criſoſionꝰꝰ in tractatu d̓ ſimbolo ſic dicit. Fices eſt lumen anīe. oſtiū vite fundametuꝰ vite eterne. Et yſaīe ſeptīo ẜm vneꝰ tranſlatōꝫ d̓r. Utiſi credideritis nō ſ telligetis. Ergo ꝑ fidem intratut ad veritatis ꝯgnitionem. Et augu. ſuꝑ e hānē dicit. Foli ītelligere vt creda ſed crede vt intelligas. Intellectus e eſt merces fidei. Fides mūdet te vt̓ m tellectus repleat te. hec Aug. Intelle tus em̄ humanus ſine tadio fidei dle ca diuina qͣſi cecus eſt. Un̄ īpoſſiole vt intellectus intelligat corpus ⁊i exiſtit ſub ſpēbꝰ ſacramētalibꝰ nnlo I1vi mine ſuꝑnaturali certiſſime fidet mꝰ minet̉ ⁊ dirigat̉. alias non videbit ꝰ uulos fidei butiri ⁊ mellis. Ait io qd̓ exponens bea. gregori. mora. d Butiꝝ naſcit̉ ex carne ⁊ ſignat xi manitatē. Melvero deſcendit et adꝰ i hb ſiue rore ⁊ ſignificat xp̄i diuinitatemꝰ Ex his duobꝰ fluūt riuuli ꝯtēplatolꝰ humanitatis. ⁊ ꝯtemplatōis diummꝰ ris quos ſolū fideles in tanta pſemꝰ dine qn̄qꝫ ꝑcipiūt vt videant qd̓ dꝰ re nō valeant. attīgit em̄ fides inaclꝰ ſa. ait Bern̄ ſuꝑ cantica qꝛ ꝑ fide ſꝰ tellectus illumīatus ⁊ ꝯfortatus amm git hāc veritatem indubitāter ꝙ pi vere eſt in ſacramento ⁊ deitas vetē xp̄o. Un̄ huius ſacramēti miſtetiuꝰ nōnūqͣꝫ dat̉ agnoſci quorūdam ded tis cordibꝰ ⁊ ſi nō ſꝑ tn̄ qn̄qꝫ et ſr gratia. vt quodāmō ineffabilitet e ci piant veritatem huius ſacramētil ſ gratiā eis infuſam. ꝑ quā congno qͥs huius īeffabilis ſacramētipei mā exiſtentiā ⁊ preſentiā vt p tunci des quodāmō actualiter ceſſate vidꝰ atur ⁊ res putet̉ tranſiſſe in veta fed Liber .III. Diſt. I. Ca XXIIII ſamqꝫ ꝯgnitōꝫ. In hac aūt ſelici hora tū talis mirifica ꝯgnitō cor poſſederit ſbmno deuotus in magnā ꝯpunctiōꝫ ⁊ deuotionē rapit̉. Nā ſi peccator aliqn̄ ſuit ꝓ ſuis exceſſibꝰ in lacrimas reſol lit̉. qꝛ ſuū iudicē ⁊ qui iudicat viuos mmſortuos principaliter in hoc ſacra mento adeſſe ſentit. Si vero aliquis minus exceſſit vel ea que ꝯmiſit per lō baꝫ penitenciā ſufficienter deterſit ac cepta fidutia de ſpe venie ⁊ de introitu celeſtis patrie in magnā anī exultatō rem ⁊ feruidā deuotionē cordis exur bit ⁊ inardeſcit. qꝛ illū in hoc ſacramē oadeſſe ꝯgnoſcit. qui vitā ⁊ gloriam ctetnā ſuis dilectoribꝰ poſt hāc vitaꝫ bate ꝯſueuit. Et quanto quis corde et coepore mundior fuerit ⁊ in religioſa pita ꝑfectior tanto habundācius hu inmōi gratia ꝑfeuet̉. hoc tn̄ non ſcd̓ꝫ ꝯmnunē curſū ſit cū oīm ſcīaꝝ elemen a ⁊ prīcipia hec excedat ꝯgnitō. Nec cliā ip̄is quidē cariſſimis hec gratia ſem per adeſt d̓o melius ei ſ ꝑ fidei prī pla ꝓuidente ſed ſolū interdū cum pis anīe ad ſuꝑna rapit̉ ⁊ ad celeſtia immiteria ꝯgnoſcenda eleuat̉ ꝓut tunc Aiuina gratia hec vl̓ his ſimilia digna ſt mōſtrare. que reuelat occulta ⁊ ad miſibilia ⁊ archana ſecretorū dei ex ꝯiſit. a quibꝰ tn̄ cū auulſus fuerit rur ns tedit ad ꝯſueta fidei ſacramenta ta magis documēta peccatoꝝ pene ig atus. Itē ſequit̉ ego ſum hoſtiū vo mntati ꝑ caritatē feruidā aꝑtū guſta p⁊ inhabitatū. qꝛ qui manducat car re meā ⁊ bibit ſanguinē meum in me ranet ⁊ ego in eo. hec aūt manducatō hualiter. māducare itaqꝫ ſpūalit̓ rattingere ad rem huius ſacramēti Nes aūt huius ſacramenti ē du ver. qꝛ vn̄a cōtenta ⁊ ſignificata ⁊ hec rxp̄s integer qui ꝯtinet̉ ſub ſpēbus ramis ⁊ vlni. Alia eſt res ſignificata et non ꝯtēta ⁊ hec eſt corpus xp̄i miſticū qd̓ eſt eccleſia. Ille igit̉ manducat. ſpi ritualiter qui xp̄o ꝯiungit̉ ꝑ fidē ⁊ ca ritateꝫ. Fides aūt ꝑtīet ad ꝯgnitōꝫ ca ritas ad refectōꝫ. ideo etiā vnitur cor pori xp̄i miſtico ſcꝫ eccīe. Ex iſta autē manducatōe oritur attingentia ſpūal̓ alias xp̄o nō incorporarem̄. dū carnē eius guſtamus. De iſta incorporatōe bea. aug. ſuꝑ iohānē ſic d̓t. O ſacrū pi etatis. o fignū vnitatis. o vinculū cari tatis. qui vult viuere accedat credat ī corporet̉ vt viuificet̉. Et hugo de ſan cto victore. ſuꝑ ſeptimo āgelice ieiar chie ſic d̓t ꝙ iſta manducatio d̓r viui ficatō eſt qꝛ vnū ſecū efficit om̄es qui bus ſe p̄bet ſumendum. Dicat̉ igitur manducans illud. Can̄. quīto Come di fauū cū melle meo. Fauus ſicut di cit origenes. Eſt cera virginea cellul̓ diſtincta melle repletis igit̉ quid eſt a liud comedi fauum cū melle meo niſi māducaui corpus virginee carnis dl̓ ciſſima diuinitate repletū. ⁊ ſic ꝑ gu ſtum humanitatis ꝑuenit̉ ad guſtum diuinitatis. Un̄ quiſquis eſt religio ſus ⁊ huius ſacramenti ſaporem tibi inexpertū experiri deſideras. cura ani mam tuā prius abſtrahere a negocijs ſecularibꝰ a vicis ⁊ carnalitatibꝰ. vt eius ſumptōꝫ p̄cedat ꝓfunda ꝯtritō ⁊ pura ꝯfeſſio. Itemqꝫ actualis deuotō potius te trahat ad hoc ſacramentum qͣꝫ indulta conſuetudo. Ardētiſſimis etiā affectōibꝰ ac ſanctiſſimis medita tōibꝰ tanqͣꝫ roſis rubeſcētibꝰ ⁊ lilijs al beſcentibꝰ hoſpiciolū cordis tui ador na ⁊ thalamū tanto ſponſo per verā pa cem cordis p̄para. Et cū p̄ſentē ſuſce peris intra cordis brachia ip̄m reclia per excluſionē omnis terreni ⁊ carnal̓ amoris ⁊ incluſionē ſponſi celeſtis vt merearis vniri cū ip̄o ⁊ videre ⁊ guſta re qͣꝫ ſuauis eſt dn̄s. Felix qui hoc guR. ij. Liber. .III. ¶ Diſt. 1. Ca. XXIII ſtu interno ꝑcipere meruit. qui hec per verā experientiā magis qͣꝫ ꝑ verba vel ſcripta ꝯgnouit. In hac felici vnione ſi ꝯceſſa fuerit deſuꝑ ineffabilis pau ſatio raptica ꝯtēplatō ⁊ inuſitata fru icio illius ſūmi ⁊ vere pn̄tis boni. que aīam ſurſum trahat ad purā ꝯtēplati onē dilecti pauliſꝑ tranſmigrare faci at. gracias referat homo bonarū oīm largitōnū nec ſe verbis effūdat. ſed ſe cretū ſecrete teneat. ⁊ cū ꝓfundo cor dis gemitu ī hanc vocē erūpat ⁊ dicat vere tu es deus abſcōditus. Et ꝙ ocu lus nō vidit nec auris audiuit nec in cor hoīs terreſtris aſcendit. nō ſolum que deus electis ſuis in futuro reẜuat ſed nec ea que in hac vita ſuis amato ribꝰ dare ꝯſueuit. H Un̄ qͥ dig ne ad hoc ſacramentū accedit ⁊ ſumit maximū ex hoc gaudiū in corde ſuo ꝑ cipit. Teſtat̉ hoc bea. bern̄. ſic dicens. Qui ſanctā euchariſtiā digne ſumit. nunqͣꝫ maius gaudiuꝫ in tota vita ſua refrigeriū quoqꝫ exꝑtus fuit. qͣꝫ qd̓ in ſumptōe corꝑis ⁊ ſanguinis xp̄i fide liter deguſtauit. hec ber. Nec mirū qꝛ ꝑ dignā corꝑis xp̄i ſumptōꝫ mens de uota tranſmutat̉ in deū. ⁊ cor graciaꝝ fonte potat̉. Un̄ hylarius. Digne ac rite credit̉ ꝙ mens illa ſancta tota in deū ſalubriter tranſmutat̉ que digna ſancte euchariſtie demonſtrat̉. Item fulgēciꝰ. Qui digne ſctāꝫ euchariſti am miſerit in cor ſuū. in ip̄o ꝓculdu bio fontes grāꝝ fluent ⁊ refluet ineter nū. Iteꝫ damaſcenus. Qui digne per eſum corꝑis ⁊ ſanguinis xp̄i incorpo ratus xp̄o fuerit vnus cū xp̄o īcorrup tus ⁊ floridus ꝑmanebit ineternum. I Notandū eſt eciā ꝙ inter oīa do na nulla gr̄a ita valēter accēdit ī amo rē d̓i. que admodū corporis xp̄i digna ſuſceptio. De hoc ꝑ quendā ſic d̓r. No ta ꝙ pre oībꝰ alijs gracijs xp̄i corꝑis coīcatō in nobis accendit caritatem. Qui em̄ panē calidū de clibano ia ac ceptū comederit. cū pane vtiqꝫ ſume ret ⁊ calorē. Sic qui corpus xp̄i come dit in clibano cordis ſui. in maxīa ta ritate decoctū. in eadē comedit etiam caritatē. Ignitus quippe amor dei ſo ſcipit̉ in corꝑe eiꝰ quo ſumpio ⁊ noꝰ inardeſcimus ⁊ ip̄m ſemꝑ amplius eſurimus. hec ille Hec vero eſurica quanto maior fuerit tanto maiore ca ritatē in hoīe accēdit. ⁊ quanto quiꝰ maiorē caritatē habuerit. tāto cori eius intimius ⁊ validius mādicabis Teſtat̉ hoc anſelmus qui ſic d̓t Sacta mentum dn̄ici corꝑis ille plus madꝰ cat. qui plus amat. ⁊ plus amādo tu ſum ⁊ plus manducat ⁊ plus ⁊ plusꝰ mat. licet huius amoris in hac vlta niſi vt pignus quoddam accipiamus plenitudinē eius in p̄miū in fututo ſe culo expectātes. hec anſelmus. Qua uis em̄ ꝑfecti viri cū magna habūda cia gratie hoc ſumant ſacramētū. nul la tn̄ eſt ꝯꝑatio grarie ad eternā gibꝰ am in quā angeli ⁊ ſanctoꝝ anīe ceſ vident facie ad faciem. ⁊ d̓guſiāt du citer eterna xp̄i munera. De hoc tes Ber. in ſermōe d̓ cena domini ſic al Mihi apponit̉ veritas ſed in ſacram to. angelus ex adip̄e frumenti ſadiiꝰ tur ⁊ nudo grano ſaturat̉. me opor interim quodā ſacramenti corticee ſe ꝯtentū carnis furfure. palea ſiticie fidei velamine ⁊ hec talia ſunt que bo ſtata afferūt mortē. ſi nō de primicus ſpūs quātulūcūqꝫ accipiunt ꝯdimem tū. qd̓ ſit per donuꝫ intellectus. Del qꝫ abſqꝫ ſpū ſacramentū ad iudiciulꝰ ſumit̉ qꝛ caro nō prodeſt et litteta dē cidit ⁊ fides ſine oꝑibꝰ ocioſa vt̓ mo tua eſt. ſed ſpirituſſanctꝰ eſt qui vibiū cat. vt viuamus in eis. Quantalibeꝰ aūt habundancia ſpūs noſtet pingꝰ Liber Diſt. I. Ca. XXV .III. ſcat non tamē pari iocunditate ſumi ſūt cortex ſacramenti ⁊ adeps frumē ti nides ⁊ res memoria ⁊ p̄ſentia eter initas ⁊ tꝑs vultus ⁊ ſpeculuꝫ ymago cei ⁊ forma ſerui. nemꝑe in omnibus ides eſt locuples. intellectus ꝟo pau pet. hec Bern̄. F Sed ⁊ hoc con iderandū ꝙ ſacra communio ⁊ ꝑcep tio huius ſalutiferi ſacramenti nō ſo ſum facit in dei amore feruentes ſed ctiaꝫ reddit homines ad reſiſtendum temptamentis dyaboli fortiores quia malignus ſpūs cū perſpexerit hoſpici am cordis vniuſcuiuſqꝫ deuoti per ho pitem fore occupatū. intelligit ꝓpter diuinā p̄ſenciā locū ad temptandum ibi eſſe precluſū ⁊ iō quodā ꝑcuſſus timore ꝯfuſus abſcedit. Un̄ dicit yſi dtus. Suſcipe dominū iheſū tue mē tis hoſpicio. cū aūt aduerſarius tuus bipiciū tuū viderit occupatū celeſtiſ ſuigore pn̄cie intelligit temptamētis ſuis intercluſuꝫ eſſe ꝑ criſtū. Hec yſi drus. Nā ſcd̓m ꝙ d̓i Criſo. Ut leo ns nammā ſpiritātes. ſic ab illa men liſcedīꝰ terribiles effecti dyabolo. Filius Apio etiā hoc ſcire an ſcꝫ hoc ſa cramentū deleat venialia. ⁊ vtrū toſſit homo accedere ad cōionē ſanc am inpenialibus peccatis Sepitulum XxV Pater I Cire debes qd̓ ſacramentū corporis domini trmaxime efficacie eſt. qꝛ homo cū ac tuſt ad hoc ſacramentum ſumendo nūd deuote. peccata venialia ſi que ant delentur ⁊ in gratia dn̄i robora Ceſtat̉ hoc bea. bern̄. qui ſic ait. Inn ſacramento altaris peccatū venia ecelet̉. homo in gratia robotat̉. ani ra celeſti dulcedīe inebriat̉. Et notā X xp̄s ſemel obtulit hoſtiā corꝑio ſui in cruce moriendo ꝓ nobis. Nūc vero vt d̓t bea. Augu. Quottidie obla tio iterat̉ licet xp̄s ſemel ſit paſſus. qꝛ quottidie peccauimꝰ peccatis. ſine qͥ bus mortalis īfirmitas viuere nō p̄t ⁊ qꝛ quottidie labim̄. quottidie xp̄s ꝓ nobis miſtice ymolat̉. Dedit etiā no bis hoc ſalutis ſacramētū vt quia nos quottidie peccamus. ⁊ ille iā mori n̄ poteſt. per hoc ſacramentū remiſſionē peccatoꝝ ꝯſequamur. Quottidie cōe ditur ip̄e ⁊ bibit̉ in veritate ſed īteger et viuus manet. hec Aug. Dic̄ ⁊ de eo dem beatus Ambro. xp̄s ſemel vnam obtulit hoſtiā corpus ſcꝫ ſuū. ⁊ ꝙ hoc ſacrificiū ſepius a nobis repetit̉ ideꝫ quottidie cauſa eſt nr̄e infirmitatis qꝛ quottidie peccamus. Si quocienſcū qꝫ effundit̉ ſanguis criſti in remiſſiōꝫ peccatoꝝ effūdit̉. debeo illū ſemꝑ acci pere. vt ſemꝑ mihi peccata dimittāt̉ qui ſemper pecco. ſemꝑ debeo habere medicinā. qui em̄ vulnus habet. medi cinā requirit. vulnus eſt qꝛ ſub pecca to ſumus medicīa eſt celeſte ⁊ venera bile ſacramentū. Hec ambro. M Ubi etiā ꝯſiderandū ꝙ res hꝰ ſacram̄ ti eſt caritas que excitat̉ in hoc ſacram̄ to ꝑ qd̓ peccata venialia remittūt̉ ma ior em̄ eſt virtus caritatis cuiuſ eſt hoc ſacramentūqͣꝫ venialiū peccatoꝝ. De hoc thomas de aquino ſic dicit. In ſa cramento criſti duo poſſunt ꝯſiderari vicꝫ ip̄m ſacramentū ⁊ res ſacramēti et ex vtroqꝫ apparet ꝙ hoc ſacramentū habet virtutē ad remiſſionē venialiuꝫ peccatoꝝ. nam hoc ſacramentū ſumi tur ſub ſpecie cibi nutrientis. nutrim̄ tum aūt cibi eſt neceſſariū corpori ad reſtaurādū id quod quottidie deꝑdit̉ ex actiōe caloris natural̓. ſpiritualit̓ autem a nobis quottidie aliquod deꝑ ditur ex calore ꝯcupiſcentie ꝑ peccata venialia. que diminuūt ſeruoreꝫ cari .iij. ceꝫ R. iij. Diſt. I. Ca. XXV. Liber .III. tatis ⁊ ideo ꝯpetit huic ſacramēto. vt remittat peccata venialia. Un̄ ambro. dicit ꝙ iſte pams quottidianus ſumi tur in remediū quottidiane infirmita tis. Res autem huius ſacramenti eſt caritas nō ſolum quantū ad habitum ſed etiā quantū ad actū. qui excitatur in hoc ſacramēto. ꝑ quod venialia ſol uuntur. Un̄ manifeſtū eſt ꝙ ꝟtute hu ius ſacramenti remittunt̉ peccata ve malia. ⁊ ſi non ꝯtrariant̉ caritati quā tum ad habitū ꝯtrariant̉ tam̄ ei quan tum ad feruorem actus. qui excitatur in hoc ſacramento. rōe cuius peccata vemalia tollunt̉. Maior eſt virtus ca ritatis. cuius eſt hoc ſacramentuꝫ. qͣꝫ venialiū peccatoꝝ. nā caritas tollit ꝑ ſuū actū peccata venialia que tamen n̄ poſſūt totaliter īpedire actū caritatis et eadeꝫ racio de ſacramento. hec tho. N Utrum tn̄ aliquis accedere debe at ad hoc ſacramentū in peccatis veni alibus. Sciendū ꝙ ſi quis in peccato veniali fuerit ⁊ habet graciā cōicandi aut miſſam celebrandi prius debet d̓o ſatiſfacere ꝑꝯpunctōꝫ cordis ⁊ orati ones. ⁊ habeat bonū ꝓpoſitū de cetero non peccandi. ⁊ ſecurus confidens de dei miſericordia ⁊ pietate accedat Un̄ bea. Augu. qͣꝫuis quis mordeat̉ ve niali peccato. tamen de cetero nō habe at voluntatē ſatiſfaciat lacrimis ⁊ ora tōnibus ⁊ ꝯfidens de dn̄i miſeratiōe ⁊ miſericordia accedat ad euchariſti am intrepide ⁊ ſecurus. hec auguſti. Un̄ dicit beatus Ambroſi. Illi indig ne ſumūt hoc ſacramentū euchariſtie qui vel ſunt in criminibꝰ. id eſt morta libꝰ peccatis vel ſine penitentia de veni alibꝰ ideſt quadā ſecuritate ⁊ negligē tia de venialibus nolunt penitere. hec Ambroſius. O Et notanduꝫ ꝙ corpus criſti quattuor modis ſumit̉. Quidā em̄ ſpūaliter tm̄. vt qui accipi unt rem ſacramenti id eſt graciā ⁊ no ip̄m ſacramentū corꝑis. De hoc mo do ſumendi dicit bea. Ambro. Credet manducaſti ideſt corꝑi criſti miſtico ī corꝑatus es. Quidā accipiūt ſacram taliter tm̄. vt cōicantes ī peccato mor tali. quidā ſpūaliter ⁊ ſacramentalit vt qui cōicant in gr̄a ꝑcipientes tem et ſacramentū. Quidaꝫ nec ſpūaſiter nec ſacramentaliter vt qui nec reꝫ nec ſacramentū ꝑcipiūt. primi nō madb cantes manducant. ſcd̓i manducates non māducant. tercij māducātes ma ducant. quarti nō māducātes nō ma ducāt. Ubi aduertendū ꝙ bonus vi qꝫ criſti carnem ideſt ſacramētū ⁊ te accipit. malus vero tm̄ ſacramentum ideſt corpus criſti ſub ſacramēto ⁊ i rem ſpūalē ſumit. Utriqꝫ tn̄ vera cat nem ⁊derū ſanguinē criſti accipium. Un̄ bea. Augu. Eſt quidem in peccate ribꝰ ⁊ indigne ſumentibꝰ vera cene caro ⁊ verus ſanguīs ſed eſſentia nol ſalubris efficientia. hec auguſti. Qulꝰ malus ſumit criſti corpus ad iudicibꝰ ⁊ dam natōꝫ. iuſtus vero ad eternam ſalutem. De indigne ſumentibꝰ dicꝰꝰ Origenes. Corpus quidē ⁊ criſti ſa guinē in damnatōꝫ ſibi ſumūt ta mē tis qͣꝫ corporis. qui abſqꝫ guſtū acce ſerint interne dei dulcedīs ⁊ amora hec Orige. Un̄ illi ſolūmō dicunt v tutem carnis criſti ſumere ⁊ peremal ducare qui ſpūaliter manducāt. quos affirmat bea. Ambro. ſic di. Qui ma ducāt ſpūaliter virtutē carnis ⁊ ſans uinis criſti dicūt̉ ſumere ⁊ vere madꝰ care. qꝛ ip̄ꝫ corꝑis criſti efficacia q ridie ſumunt in remiſſionē peccatotꝰ hec Ambroſius. Id circo non habelꝰ vitam ſpūalem ſpiritualiter nultiꝰ non poteſt in ſumptōe corporis ctndꝰ vn̄ dicit Egidius. Sicut monſituꝰ eſſet naturaliter et contra naturam ⁊ Diſt. I. Ca. XXV Liber .III. iliquid nō viuens corporaliter. cibuꝫ iſanducaret aliquē corꝑalē. ita mon ſttum eſt ⁊ contra naturaꝫ. ꝙ aliquis no biuens ſpūaliter ſumat hūc cibum ranctuꝫ ⁊ ſpūalem. Cibus nāqꝫ ſpūa ſis ſimilis eſt cibo corꝑali in hoc ꝙ ſi ſe ip̄o vita ſpūalis eſſe nō poteſt. ſicut reqꝫ ſine cibo corporali vita corporal̓. Sed amplius hꝫ ab eo. qꝛ cauſat etiā inideficientem ſumenti qd̓ cibus cor toralis nō efficit. nō em̄ qui corꝑaleꝫ tibum ſumit ſemper viuet. ſpūalem ve to cibuꝫ qui digne ſumit habet vitam cternam. Hec Egidius Igitur vt di tir beatus Auguſti. ſuper iohan. Eda mus inquit criſti carnem nō tm̄ in ſa ctamento qd̓ etiam multi mali faciūt red vſqꝫ ad ſpūs ꝑticipacōm mandu temus. vt in domini corpore tāqͣꝫ mē ea maneamus ⁊ eius ſpū vegetemur ec Auguſti. P Diligenter quo b ⁊ hoc ꝯſiderandū eſt ꝙ aliqua ſunt feccata venialia. que in nullo impedi anit effectum huius ſacramēti. ⁊ ſunt ronnulli que nō ex toto impediūt eū em effectum ſꝫ in parte. ⁊ cauſaꝫ iſti rs clarius aſſignat Thomas de aqui io ſic dicens. Peccata venialia dupli et accipiunt̉. vno mō ꝓut ſunt p̄teri ralio mōprout ſunt acta exercitata. peimo mō venialia peccata nullo mo Sipediunt effectū huius ſacramenti roteſt nanqꝫ ꝯtingere ꝙ aliquis poſt mlta peccata venialia ꝯmiſſa deuote ctedat̉ ad hoc ſacramentū. ⁊ plena re eiuſdem ſacramenti ꝯſequat̉ effec . ſcd̓o modo peccata venialia nō ex dio impediunt effectū ſacramenti ſꝫ parte. nam effectus huius ſacramē mnon eſt ſolū adeptio habitualis gra repel caritatis ſed eſt quedā actualis dectio ſpūalis dulcedinis. q̄ quideꝫ rredit̉. ſi aliquis accedat ad hoc ſa amentū mēte diſtracta ꝑ peccata venialia. nō aūt tollit̉ augmētum gratie habitualis vl̓ caritatis. vn̄ ille qui cū actu peccati venial̓ accedit ad hoc ſa cramentū habitualiter quidē mandu cat ⁊ ſpiritualiter ſed nō actualiter et ideo habitualē hꝰ ſacramenti effectū ꝑcipit nō aūt actualē. Ex quibꝰ colli gere poſſumus ꝙ aliqͥs exn̄s ſine mor tali peccato ⁊ accedēs ad hoc ſacram̄ tum in peccato veniali ⁊ tn̄ faciens qd̓ in ſe eſt vicꝫ dolēdo de hoc ac ꝑ orōes ſed ad hoc aptando ⁊ ſi talis nō ſentit actualē deuotionē in ꝑceptōe ſacram̄ ti habitualiter. tn̄ manducat ſpūalit̓ et ideo habitualē effectū huius ſacra menti ꝑcipit. Et qͣꝫuis venialia pecca ta nō tollāt effectū huius ſacramenti vt dictū eſt. tamen maius bonū eſt ſi homo ꝑ ꝯfeſſionē ⁊ ꝑ alia remedia ec̄ ab hmōi peccatis ſe ſtudeat emēdare qꝛ quanto quis cum maiori puritate cordis ac corꝑis ad hoc ſacramentum ꝑcipiendū acceſſerit. nō dubiū quin maiorem gr̄am ⁊ vberiorē fructū ſpi ritualium bonoꝝ ex hoc reportabit. ve rendū nāqꝫ debet eſſe anīe deuote. cuꝫ ad celeſte ſacramentū ſumendū acceſ ſerit. ne celeſtis ſponſus ad ip̄ꝫ veniēs aliquam maculā cuiuſcūqꝫ peccati ec̄ venialis quantū poſſibile eſt inueniat qꝛ per cōionē ſacrā illi copulat̉. cuiuſ pulchritudinē ſol ⁊ luna mirant̉. Un̄ ſcd̓ꝫ apoſtoli dictū mūdemus nos ab omni inquinamento carnis ⁊ ſpūs ꝑ ficientes ſanctificatōꝫ ī timore dei. vt eiꝰ ꝑticipatiōe digni efficiam qꝛ nihil purius ea mente eſſe debet. que in dei habitaculū p̄paranda eſt. Sed ⁊ hoc notandū ꝙ omnipotens deus ꝓpter ſu am pietateꝫ ⁊ miſericordiā nō abhor ret etiā eos. qui in maxīs flagitijs car naliū īmundiciaꝝ ⁊ voluptatū aliquā do fuerunt nam tales nonnūqͣꝫ poſt cō uerſionē ⁊ ꝑactā penitentia nac vite iij. R. iiij. ¶Liber .III. ¶ Diſt. I. Ca. XXVI. emendationē nō ſolū nō verentur ſed omnino audent tractare ⁊ ſumere cor pus dominicū ī ſuaꝝ ſalutē anīaꝝ. De non ꝯuerſis bea. Ber. ſic d̓t. Qui puri tatis auctori in puro corde ⁊ corpore miniſtrantes ſunt. mirū ꝙ non verent̉ ſtare ante ſe angelū dn̄i. qui ſecet eos medios ⁊ diſperdat de terra viuenciū ſed omnino audent agni immaculati ꝯtīgere carnes ⁊ intingere in ſangui nē ſaluatoris manus nepharias. qui bus paulo ante ꝓchdolor carnis mere tricis attractauerāt. hec Ber Filius ☞ Nformari etiaꝫ deſidero de hoc vtrum melius ſit frequēter acce dere vel rariꝰ ad hoc celeſte ſacram̄tū. Capitulum XXVI Pater Q Idetur qd̓ ſu per hac queſtione non poſſit omnibꝰ dari regula vniformis. ratio eſt qꝛ varia ſunt merita ſinguloꝝ. di uerſa oꝑum ſtudia. differentia deſide ria. ⁊ multiplices ſanctiſpūs oꝑatio nes. atqꝫ diuerſi ſtatus. ⁊ gradus ī re ligione. Et ideo ſicuti in egrotantibꝰ non vna poteſt forma ẜuari in dādis medicinis corꝑis ꝓpter diuerſitates ꝯplexionū aut viriū aut loci aut tem poris aut diete aut aliaꝝ ꝯſideratōnuꝫ pro quibus aut rarius aut ſepius aut ī minore aut maiore quantitate aut ea dem medicina dat̉. ita em̄ de medici na ſpūali que corpus xp̄i intelligēda eſt. mundialibus eī curis occupati ra rius ſe poſſunt expedire ad illud reci pienduꝫ. qͣꝫ qui tm̄ ſpūalibus intenti ſunt. ⁊ alij magis ⁊ alij minus ſūt cir cūſpecti in cuſtodia vite ſue moruꝫ ac conſcīe puritate. alij etiā ardēciori de ſiderio ad illius ſalutaris cibi percep cionem trahunt̉. alij quodāmō terrē tur cū accedere debent. ⁊ niſi ꝯſcīa vr geret ⁊ ꝯſuetudo religionis. vel timor maioris elongatōis a deo īpelleret. ta ro valde accederent ad illud terrinicū ſacramentū. vix tn̄ aliquis religioſus aut ſanctus eē videt̉ exceptis ſacet do tibꝰ. quin ſemel in ebdomada ei ſumū ciat ex ꝯſuetudine cōicare. niſi ſpecia lis cauſa qn̄qꝫ plus ſuadeat. vt in inne mitatibꝰ ⁊ ſuꝑueniens ſingularitet ſo lemnis feſtiuitas vel inuſitate deuolo nis intemperata deſiderij ſitis ꝓ ilſt us ſuſceptōe. qui ſolus ſufficit ardore ſe amātis refrigerare. ⁊ qꝛ talis at do ris impetus nō niſi a ſpūſancto info ditur. id eo legibꝰ humane ꝯſuetudis et ſtatibꝰ moraliū nō artat̉. Salubre igit̉ eſt ⁊ vtile ꝙ homo ad illius ſacia menti ſuſceptōꝫ ſepe ſe p̄paret. ⁊ que to deuotius valeat illud ꝑcipere ſiū c at. ⁊ poſt ſuſceptiōꝫ in ſtudio deuotis nis ſe cōſeruet attencius maxime tei gioſi. ⁊ qui ſe d̓o obtulerūt ad ꝑpetoe ſeruienduꝫ. Sic em̄ erūt in maiori cꝰ ſtodia vite noſtre ſue ⁊ ꝯſcīe. duꝫ ⁊ al et poſt eūchariſtie ꝑ̨̄ceptōneꝫ ob tebe renciam eius ſtudent magis innōceſ tius viuere ⁊ ſtudio deuotionis frediꝰ tius intendere. Et licet aliqn̄ aliqb̓i trepidet tamen ꝯfidens de dei miſe cordia fiducialiter accedat. qꝛ qui ſe dignuꝫ reputat. cogitet ꝙ tanto mn gis eger neceſſe habet requirere mēs cinam. quanto magis ſentit ſe egtolꝰ non eſt opus valentibus medicus ſea male habentibꝰ. ⁊ ideo queras te ſu gere xp̄o vt tu ſanctificeriſ ab ip̄o ne ꝓpterea preterm ittēda eſt ſacra colꝰ ſi quādoqꝫ homo non ſentit gratie uotōis cū ſe ad illā p̄parare ſtudet ꝰ cū ī ip̄a ꝑceptōe l̓ poſt ſe forte minus deuotū ſentit qͣꝫ vellet. attēdere nana dꝫ vnuſquiſqꝫ diligenter ꝙ hoc f po tis ſacramentū fidelibꝰ in remediuꝰ eſt inſtitutū. Et iō qn̄ cūqꝫ homo ntꝰ qd̓ pōt abilitando ſe ad gram ſumic LLiber .III. ¶ Diſ. I. Ca. XXVI nec requirit deus ab hoīe qd̓ viderit ſi bi eſſe īpoſſibile. Qn̄cūqꝫ igit̉ ſuſcipi elis dn̄icū corpꝰ fac̄ hoc qd̓ p̄t eius pi ctas ſupplet ꝑ gt̄am hoc. ad qd̓ ꝑueni te nne gr̄a nō p̄t. Et iō ceteris paribꝰ accedēdū eſt ex ꝯfidētia diuine pieta tis pocius qͣꝫ ex ꝯſideratōe ꝓprie fragi ſitatis abſtinēdū qͣꝫuis vtꝝ qͣꝫ ꝓ loco ⁊ tae reddat̉ ꝯmēdabile. nēpe egrotus ſeſtinat ad medicū. ⁊ pauper diuitis pulſat ad ianuā accede pulſa nihil he itas medicus ē pijſſimus diſtributor ratgiſſimuſqꝫ remunerator. ip̄eqꝫ ſolo ꝰbo t̄ſtaurat vniuerſa. ſua pn̄tia curat pulnera. medet̉ corda. triſtitiā depel tit. ⁊ cordi leticiā tribuit. Ouis gͦ tā i conſultē dicere audeat ꝙ hi q̄ ſunt pualit̓ īfirmi non dēant accedere ad ceū. qui hūanos languores tulit. īfir mmitates nr̄as ip̄e portauit. Ecce muli ct imunda acceſſit retro ⁊ tangens eū ſanata ē. peccatrix dū eius oſculat̉ pe cs eſt mūdata Chananea duꝫ ſeqͥtur nec deſtitit exaudita eſt. Leproſi acce cntes curati ſūt. Ceci demoniaci ꝑa ritici ⁊ cuncta nature monſtra duꝫ cre dūt ⁊ accedūt ſalutē ꝯſequūt̉. naꝫ ꝟtꝰ Ee iſlo exibat ⁊ ſanabat oēs ſꝫ ⁊ publi am ⁊ peccatores dū a ꝓpinquāt ad de aꝫ beniā merēt̉. qͥ nymo ꝯuiuiū eoꝝ n̄ tetnit. qui nō venit vocare iuſtos ſed feccatores. Un̄ nō īcōuenienter dici pot. ꝙ ſicut aduentus eius in carne fu t in ſaluatiōꝫ peccatoꝝ ſic ⁊ ſalutaris ec hoſtia ſit fidelibꝰ collata in remiſ ronē peccatoꝝ. Un̄ criſtus in vltīa ce ra in inſtitutōe hꝰ ſalutiferi ſacramē tt ſic dicebat. hoc eſt corpus meū qd̓ ꝓ dbis tradet̉. Et hic eſt calix qui ꝓvo dis fundet̉ in remiſſiōꝫ peccatoꝝ qua tptet homo cū fecerit qd̓ in ſe eſt ſecu te oꝫ accedere ad hoc ſacram̄tū abſqꝫ tepidatōne ī fide ⁊ ī caritate. nihil he ſtans d̓ ip̄iꝰ pietate. Un̄ graue eſt vt d̓t beatus Ambro. ꝙ ad menſaꝫ domi ni mundo corde ⁊ manibꝰ innocētibꝰ nō venimus. ſꝫ grauius eſt ſi de pecca tis metuimus etiā ſi ſacrificiū nō red damus. cū magna ergo deuotōe ⁊ re uerēcia ad hoc ſacramētū eſt acceden dū ⁊ id̓o ſi aliquis quottidie ſe ad hoc paratum inuenit maxīe ſacerdos. lau dabile eſt ꝙ quottidie ſumat. Un̄ bea tus Auguſtinus cū dixiſſet accipe qd̓ quottidie tibi ꝓſit ſubiungit. Sic vi ue vt quottidie merearis accipere Et quidā pater mōachoꝝ appolonius mo nebat vt ſi fieri poſſet. quottidie cōmu nicarēt monachi. ne qͥ ſe lōge facit ab his longe fiat a deo. B Et notan dū ꝙ reuerencia huius ſacramenti ti morem habet cū amore. Un̄ tīmor re uerencie ad deum dicitur timor filial̓ Ex amore nāqꝫ ꝓuocatur deſiderium ſumendi. ex timore autem conſurgit hūilitas reuerēdi ⁊ iō vtꝝqꝫ ꝑtīet ad reuerenciā huius ſaciamenti ⁊ ꝙ ꝯti nue ſumat̉ ⁊ ꝙ aliqn̄ abſtineat̉. Und̓ d̓t bea. Auguſt. Quottidie euchariſtie communionē acciꝑe nec laudo nec vi tuꝑo. Itē dicit licet dixerit quiſpiam quottidie accipiendā euchariſtiaꝫ ſic alius affirmat quottidie faciat vnus qͥſqꝫ qd̓ ſcd̓ꝫ fidē ſuā pie credit eſſe fa ciēdū. neqꝫ eī litigauerūt īter ſe zache us ⁊ cēturio cū alter eoꝝ gaudēs ſuſce pit dn̄m. alter dixit nō ſuꝫ dignus vt ītres ſub tectū meū ābo ſaluatorē glo rificātes. quāuis n̄ vno mō. amor tn̄ ⁊ ſpes ad q̄ ſēꝑ ſcriptura nos ꝓuocat p̄ferūt̉ timori. Un̄ cū petrus dixiſſet Exi a me dn̄e qꝛ hō peccator ſū rn̄dit iheſq noli timere. Circa ſacerdotes tn̄ p̄t hec forma teneri. vt nec nimis raro nec ſemꝑ ꝯtinue ⁊ īp̄termiſſe ſanctaꝫ hoſt iam ſtudeant ymolare. nimis em̄ ꝯtinue celebrare aliquā notare videt̉ irreuerenciam. cum raro aliquis taꝫ Liber. III. Diſt. I. Ca. XXVI deuotus ſit qui ſemꝑ eadē deuotione ſerueat ⁊ cū tam debita ſemꝑ reuerē cia illud faciat ⁊ cordis ardore quin aliquando tēpeat quātulūcūqꝫ nimis etiā raro celebrare quāuis ex reueren cia ſoleat aliqn̄ fieri ⁊ ex humilitate. tamen torpore qn̄qꝫ nurrit. qꝛ minus circūſpectus homo eſt tunc in omnibꝰ quaſi nō indigere videat̉ cuſtodia ſui cū non ꝓponit accdere ad menſaꝫ cri ſti humilitas etiā non eſt vſqꝫquaqꝫ ſe cura ꝓpter quā diu ſe hic ſubtrahit qꝛ ſicut non eſt dignus ſepe corpus criſti accipere ita nec ſemel. iō em̄ cū recipi mus non quaſi digni ſumus ſed vt il lo nos ſepe viſitāte ⁊ habitaculū cord̓ et corꝑis noſtri ſubītrante magis dig ni efficiamur. Quo eū introierit be nedicet deꝰ ſicut oliꝫ domui ebeth edō benedixit ꝓpter archā dn̄i in qua mā na ſeruabat̉. ſic ⁊ nos ſuſcipiamus eū in templū cordis ⁊ corꝑis criſti. vt be nedictōꝫ eternā ab ip̄o cōſequamur. Sed ⁊ hoc ꝯſiderandū ꝙ nō nunqͣꝫ ec̄ deuoti cū ſe ad hoc ſacramentū ꝑcipi endum p̄parant ⁊ quāuis numerū cō ſuetum pſalmoꝝ ⁊ etiā oratōnū ꝑſol uant ⁊ ſe ꝑ ꝯfeſſionis lauachrū expur gent. corde tn̄ duro ⁊ affectu remanēt frigido. nec gratie ſpūalis guſtum ali quem ꝑcipiunt S Circa qd̓ ſciē dum ꝙ multis cauſis atqꝫ modis du ricia talis anīam deuotā affligere con ſueuit. vt exꝑtoꝝ ex iſtat ſententia ſed hoc vnū timendū eſt. vt qn̄cūqꝫ ꝑ dili gentem inquiſitōꝫ aliquis eideꝫ duri cie cauſam dediſſe ſe nō inuenerit. ſꝫ qd̓ ſuuꝫ erat fecerit ad hoc ſacramētū ꝓut potuit ſe abilitādo ⁊ ſi ſuꝑ hoc m̄ tis duriciā ꝑmiſſiōe diuina emiſexit. qui electos ſuos mille mōis tribulare ꝯſueuit. nō debet aliquē res hec frāge re. nec ſe notabiliter ꝓpter hmōi cau ſam a ſalutari hoc ſacramento ſubtra here ſciens ꝙ diuina pietas ſalute am me ſepius ſecretiſſime ⁊ fideliſſime o peratur. cū ſolo dei ſubſidio anima in nitit̉ nec aliqua dulcedine ſpūali fui citur nō minus qͣꝫ ſi ꝓſperitate ſpū lium chariſmatū afflueret nec tamen in his ſe prout oportet caute teneret. Et iō interdū gr̄e tales vtilius ſubita hunt̉. vt ſubtracte auidius repetant. ⁊ recepte cautius ꝯſeruent̉. vt ſic am ma dilecta in humilitatis ſcala exet c tetur. Porro vnū diligenter attenden dū ſcꝫ ꝙ hic ſapor ſpūalis p̄miſſus ac intimꝰ quidā guſtus nō eſt debitus ſi dei effectus nā eſt pn̄tis tꝑis ſed ē etel ne beatitudinis ⁊ cū alicui dat̉ ī ſacta mento vel extra gr̄as agat ⁊ pacientet ſuſtineat ſciens ꝙ nō eſt ī poteſtate no minis ſꝫ ſūmi ⁊ benigniſſimi dei latoi toris. qui nō ꝓut quiſqꝫ vult ſꝫ qn̄ pta cuerit dabit ꝓut iudicauerit ad laude eſſe ſuijpſius ac ſuſcipiētis vtilitatem T Sed ⁊ hoc notādū ꝙ illud ſacta mentū ē ita copioſū ⁊ infinitū. vt qua to magis ꝑcipiat̉ tāto ꝑticipās quod amō capatior efficiat̉ ip̄iꝰ. Un̄ ex hoc ſacramēto ſepe ꝯtīgit ꝙ qͣnto ex timo te īordīato ſe qͥuis notabiliꝰ ſubttat erit tāto d̓ die ī diē differēdo maiore indiſpoſitiōꝫ incurrit. Melius gͦ cete ris paribꝰ accedere ex amore qͣꝫ abſt nere ex timore. meliꝰ ē ſingul̓ eb doma dis vel ec̄ diebꝰ accedere cū vera hū litate ⁊ ꝓprie īꝑfectōis ꝯgniciōe. qͣꝫ ſe mel in anno ex ꝓprie iuſtitie p̄ſumpto ne. ſic tn̄ accedere dꝫ vt ad illud ſactꝰ mētū ſumēdū prius ſe ſtudeat cū ddo tōe qͣ p̄t ⁊ cordis puritate p̄patare. E qͣꝫ ml̓ti ſunt qͥ nō adhibēt nec cutam pōderare ſacramēti hꝰ ꝟtutē ac hoīſ tatē īeffabilē accedūt q̄dā arida q̄dꝰ ducti ꝯſuetudīe morē cōicātis ſecia tes feſtināteſ n̄ vt accedāt ſꝫ vt t̓cedaⁱ ſeſtinātes. n̄ ex affectu d̓uotōis ſed ex Diſ. I. Ca. XXVI Liber .III. celectu diuini feruoris ⁊ ergo ſicut fa tui accedūt ſic ⁊ inanes ⁊ ſine gratia tecedunt. Et hi ſunt ſicut anīalia nō tuminancia. que in lege tāqͣꝫ īmunda telclebant̉. nō em̄ ſtudioſe recogitant ſech ꝑtractāt quem ſuſcipiunt vel qͣn a bona ſeu mala inde ſequantur bene tecipiētes vel male. Sed ⁊ ſi forte ſu ſuperficialiter ⁊ quaſi ꝑfunctorie hoc corum memorie occurrerit ſtatim qͣſi patua ſcint illa in frigido extinguitur ⁊ pltra nō ꝯparet. V Sed religi bius quiſqꝫ ſūmam diligenciam debet adhibere per morum cuſtodiaꝫ ⁊ vite ſanctimoniam. vt poſt ſuſceptionem hulus ſacramenti nō ſolū nō appareat in gratia vacuus ſed etiā fructuꝫ ſalu lis eterne ex inde ꝯſeqͣt̉. X Hoc etia ꝯſiderandū ꝙ diuerſi diuerſis af fectibꝰ ⁊ intentōibꝰ ad cōicandū tra puntur atqꝫ celebrandum. alios nāqꝫ ttahit amor dei. vt dilectū ad ſe inui tent ſepius. eumqꝫ in ip̄is amplexēt̉. illos īfirmitatis ꝓprie intuitus vt eū quaſi medicū ad ſe vocēt. ꝑ quē ab oī infirmitate curent̉. alios ꝯſcīa delic toꝝ ſuoꝝ. vt ꝑ eū quaſi ꝑ hoſtiā placa cols ab oībꝰ peccatis expiati purgēt̉. alios preſſura alicuius tribulatōis vt a eū qui omnia pōt ex omni aduerſita te citius liberēt̉ ⁊ tutius ꝓtegant̉. ali quos deſideriū alicuius gratie vel bn̄ fi ca impetrandi. ꝑ eū cui pater nihil po teſt negare ꝓ ſe intercedēti. alios gra cia yactio ꝓ diuinis bn̄ficijs cuꝫ nihil prgnius habeat reddere deo ꝓ illis oī bus que illi tribuit qͣꝫ calicē ſalutaris accipere ideſt iheſuꝫ. Alios laus ⁊ ho ror dei ac ſanctoꝝ. cū non habeamus ma lus quo poſſumus deū vel ſanctos ſuos ꝓ ſua dignitate laudare qͣꝫ criſtū ymolādo deo patri. Aliquos caritas lopaſſio ꝓximoꝝ. cū ꝓ ſalute viuorū ci cequie defunctoꝝ nihil efficacius īterpellet qͣꝫ ſanguis criſti. qui ꝓ nobiſ effuſus eſt. hoc eſt ſūmū auxiliū noſtꝝ cū oramus deū. vt illum interceſſoreꝫ inuocemus ac habeamus. qui nos pa tri reconciliauit ⁊ ſemꝑ interpellat ꝓ nobis. Cōſiderādū inſuꝑ vtrū aliqͥd aliud qͣꝫ peccatū mortale ⁊ p̄cipue no ctur naͣ pollutō īpediat a ꝑceptōe hur ſacramenti ſeu a miſſe celebratōe. A Suꝑ quo ſciendū ẜm Tho. d̓ a qͦ no ꝙ ad hoc vt hō digne accedat ad ſa cramenta tria requirunt̉ Primo reqͥ ritur mundicia ꝯſcīe. que nō niſi ꝑ pec catū tollit̉ Scd̓o eleuatio mentis ad deū ꝑ actualē deuotionē ⁊ hec per mē tis ebetud inē vel occupatōꝫ aut euaga cōnem interdū amittit̉. Tercio mun dicia corꝑalis. eciā tractari aliqd̓ ſa cramentū ꝓpter reuerenciā manus la uent. Un̄ primo ⁊ principaliter pecca tum impedit. ſcd̓o indeuotio ſeu ebe tudo mentis. tercio corpoalis īmūdi cia ⁊ hec tria ꝯcurrunt qn̄qꝫ in aliqua pollutōe nocturna qͣndoqꝫ duo ex his qn̄qꝫ vnū tm̄ ⁊ ſcd̓m hoc homo magis vel minus īpeditur ⁊ ideo diſtinguen dū eſt de pollutōibꝰ. nā pollutō aliquā do cōtingit ex illuſione dyabolica ali quando ex ſuꝑfluitate vel ex nature de bilitate aliquādo ex cogitatōibꝰ pre cedentibꝰ aliquando ex crapula. Oī bꝰ predictis pollutōibꝰ cōis eſt corꝑa lis īmūditia ſꝫ ebetudo mētis n̄ eſt ni ſi in illis pollutōibꝰ q̄ accidūt cū yma ginatōe qꝛ in illis que ſine ymaginati on accidūt anīa nihil ꝑticipare vide tur. nulla aūt dictaꝝ in ſe eſt peccatum qꝛ ſi ī ſcripturis cū vſus rōis ligatus ſit. nemo peccare p̄t. Aliqd̓ tn̄ p̄t eſſe ſignū vl̓ effectꝰ peccati. Ergo ꝯſiderā dū eſt vtruꝫ in caſu pollutionis poſſit inueniri cogitatio turpium. quando qꝫ enim cogitatio huiuſmodi turpiū eſt ſine peccato ſicut cum in cogitatōe Liber. III. Diſt. I. Ca. XXVI tantum manet vt cū quis eſt diſputās de talibꝰ oportet ꝙ loquens cogitet. Aliqn̄ aūt cū peccato veniali qn̄ ſcꝫ ad affectōꝫ cogitatio ꝑtinens ī ſola d̓lec tatione finit̉ ſcꝫ ſine ꝯſenſu deliberati uo. Quandoqꝫ aūt mortale eſt qn̄ ſcꝫ ꝯſenſus adiūgitur ⁊ qꝛ cogitacōni ta li de ꝓpinquo adeſt delectatio ⁊ delec tacioni ꝯſenſus ⁊ ideo in dubiuꝫ verti poteſt. vtrū ſequens pollutio ex pecca to acciderit vel non ⁊ vtrum veniale vel mortale. qn̄ ergo ſic dubitat d̓ ꝯſenſu cū recurrerit ad cauſaꝫ pollutōis om̄i nō abſtinere debet. ſi aūt expreſſe inue niat ꝯſenſum nō p̄ceſſiſſe ⁊ neceſſe vr geat̉ aut aliqua cauſa potior poteſt ac cedere aut etiā abſtinere. Sin aūt nō incūbat aliqua neceſſitas melius ē ab ſtinere ꝓpter reuerēciā ſacramēti ſi ta men celebrat nō peccat mortaliter ſꝫ venialiter. qn̄ aūt accidit ex illuſione. tunc cauſa illuſionis in nobis p̄ceſſit idē eſt iudiciū. qd̓ de pollutiōe que ex cogitatōe p̄cedēte ꝓceſſit. Si aūt co gitatio in nobis nō preceſſitymo poti us ꝯtraria cauſa. ⁊ hoc frequenter ac cidit ⁊ precipue in diebus. quibꝰ qͥs cōicare debet. ſignū eſt ꝙ dyabolus ho mini fructū euchariſtie ꝑcipiende au ferre conat̉. Un̄ in tali caſu ꝯſultū fu it cuidā monacho vt legit̉ in collatio nibus patrū ꝙ cōicaret. ſic dyabolus videns ſe intentū ſuū non poſſe ꝯſeq̄ ab illuſione ceſſauit. Si aūt ex cibo p̄ cedenti aut potu acciderit eſt idem iu diciū qd̓ de pollutione que ex turpi co gitatiōe ꝓceſſit niſi intm̄ ꝙ non ita de facili ꝯtingit peccare mortaliter in ſu ſceptōe cibi ſicut in cogitatiōe turpi. Et ꝙ aliquando ꝯtingit hec pollutō ſi ne ymaginatione turpi. illa vero nūqͣꝫ Illa aūt que ex nature diſpoſitōe acci dit ſcꝫ ex debilitate vel ſuꝑfluitate nō eſt ſignū alicuius peccati. ſed poteſt ebetatem mentis inducere ſi cū ymagi natōe ꝯtingat. īmundiciā aūt corꝑa lem habet. Et ideo ſi neceſſitas īminſe at vel deuotio expoſcat. talis non īpe ditur ⁊ precipue qn̄ ſine ymaginatiōe accidit. tamen ſi ꝓpter reuerenciaꝫ ad ſtineat laudandū eſt. B Et quia non ita faciliter ꝑcipi pōt ex qua cau ſa ꝯtingat. ideo tutius eſt ſemper abſu nere niſi neceſſitas incūbat. Hoc etiā notandū ꝙ illuſio nocturna nō ſoluꝫ euenire ſolet ex ciboꝝ multitudīe ſꝫ ſi nūqꝫ ꝯtingit ꝓpter elatōꝫ mentis cum aliquis longo tempore talem īmudu fluxum non ſentit. vel cum proximos ꝓpt̓ talia alioſqꝫ defectꝰ iudicat. Piū ries etiam ꝯtingit ex demonum inui dia deo ꝑmittente vt per talem eueio ſeipſum in humilitate cuſtodiat. nec debet illuſus poſtea ꝑ diem fantaſma ta ſomnioꝝ reuoluere in cogitatōe. q: iſta intentio dyaboli eſt vt ex ſomnis etiam poſſit vigilantes inquinare. iſt tangit Iohannes abbas mōtis ſina ſic dicens. Eſt in ſomnis fluxus muſt tudinis eſcarum ⁊ quietis. Alter e e ſuꝑbia qn̄ ī lōga diutruna nr̄i infiuꝫ bilitate īflāmam̄ ⁊ rurſus ē ex eo ꝙ ximū iudicemus. Si vero aliquis ad omnibus cauſis predictis abſolutus fuerit beatus hic talis eſt. impaſſibitꝰ tatis cauſa oꝑatur. Sepius etiam co tingit ex demonum inuidia et ſolum quod euenit paciens humiliter ſume rat hoc d̓o ad tempus in ipſo fieri per mittente. vt per euentuꝫ ſine peccatꝰ altiſſimam poſſideat humilitate ī e mo etiam fantaſmata ſomniorum ad ſeipſum poſtea per diem velit recos tare etenim intentio iſta demonuꝫ eſt vt ex ſōnis nos vigilāteſ inquinēt ſrc Iohā. ab. Qualiter cūqꝫ auteꝫ illund eueniat commendabile eſt vt propter reuerenciam ſacramenti a cōmunioe ¶Liber .III. ¶ Diſt. 1 Ca. XXVI ibitineatur. niſi neceſſitas hec aliqua Flgatpel dies ſolemnis inueniat. Sꝫ et hoc notandū ꝙ ſi aliquis dicat nemo ſcit ſe eē ſine peccato. quō eigo ſecure debet ad hoc ſacramētum accedere Ad hoc rn̄det Thomas d̓ aqͥ ſio ſic dicens. Licet de hoc non poſſit baberi certitudo ſcīe. tn̄ poteſt haberi ꝓbabilis cōi ectura ⁊ p̄cipue ꝑ qͣtuor igna que ponit beatus Bern̄. Primo quādo quis verba dei d̓uote audit iux i⁊ illud Qui ex deo eſt verba dei audit Scd̓o cū quis ꝓmptū ſe īuenit ad bn̄ bꝑandū. qꝛ ꝓbatio dilectōis eſt ex hi bitlo oꝑis. vt d̓t bea. greg. in omelia. Cercio cū quis ꝓpoſitū habet abſtinē di a peccatis in futuꝝ. Quarto cuꝫ de peccatis p̄teritis dolet. qꝛ ſcd̓m beatū bceg. In his em̄ vera penitentia ꝯſiſtit Ande ſi quis ꝑ hmōi ſigna facta dili denti diſcuſſiōe ſue ꝯſcīe quāuis for te non ſufficienti ad corpus criſti de abte accedat aliquo peccato mortali ī bo cemanente. qd̓ eius cogitatōꝫ pre tetfugiat nō peccat. ymo magis ex ſa tamenti p̄ceptōe peccati remiſſionē ꝯſequit̉ Un̄ d̓t bea. aug. ī quodā ẜmo re. Eū corpus xp̄i māducat̉ viuificat mortuos. nā tale peccatū in cōtritiōe penetali dimiſſum eſt. licet nō ita ple ne. ſicut ea que in ſpē ꝯfeſſus eſt Z lotandū etiā ꝙ nullū ſacramentū ē ſto ſalubrius. quo purgantur peccata ſttutes augentur. ⁊ mens oīm ſpūa ſū chari ſmatū inpīguat̉. ſuauitatem ctia hꝰ ſacramēti nullus explicare ſul reit. ꝑ qd̓ ſpūalis dulcedo in ſuo fon eguſtat̉ ⁊ recolit̉ memoria illius be rencij excellētiſſime caritatis. quod nr paſſione ſua criſtus nobis monſtra it. Un̄ ampliorē materiā deuotionis dtacie ille habet. qͥ vtrūqꝫ ſuſcipit oſcꝫ ſacramentū ⁊ rem ſacramēti hoc ſi corpus criſti ⁊ affectū amoris dei ⁊ ſpūalis ꝯſolatōis. qͣꝫ qui alteꝝ tantuꝫ qꝛ talis ſimul habet donantē cū dono cauſam cū effectu. Offertur etiaꝫ hoc ſacramentū in eccīa ꝓ viuis ⁊ mortu is vt oībꝰ ꝓſit. qd̓ ꝓ ſalute oīm eſt in ſtitutū. qꝛ nullū remediū tam efficax ē ad delenda peccata quēadmoduꝫ hoc diuinū ſacramentū naꝫ principaliter ibi adeſt. qui ſolus peccata dimittit. Hic em̄ qui marie magdalene ſua cri mina indulſit. cū dicebat dimittūtur tibi peccata. ſi ergo beate marie q̄ priꝰ peccatrix erat vt euangeliuꝫ teſtat̉ ad tactum pedū dn̄i ⁊ ꝓpter effuſioneꝫ la crimaruꝫ quibꝰ lauit ⁊ rigauit pedes criſti peccata ſunt dimiſſa. quare non credat̉ etiaꝫ ſacerdoti ſi bona ꝯſcīa et puro corde acceſſerit ad hoc ſacramē tū hoc tractādo atqꝫ ſumendo dimit tenda eſſe peccata. cū vnus atqꝫ idem dominus eſt. ibi quidem deus ſed car ne humana indutus. hic vero deus et homo ſub ſacramento velatus. vtrobi qꝫ tamen hic ⁊ ibi verus deus ⁊ verus homo. Cū igit̉ nullū ſacramentū ita efficax ſit ad delenda peccata taꝫ viuo rum qͣꝫ mortuoꝝ vt premiſſum eſt ſic̄ euchariſtie ſacramentū. ſalubre eſt vt qui in ordine ſacerdotali cōſtitutus ⁊ maxime religioſus ſtudeat ſe ad hoc percipiendum per vite ſanctimoniaꝫ ⁊ deuotionem ita aptare. vt illud va leat ī remiſſiōꝫ ſuoꝝ percipere pecca torum. melius nanqꝫ ⁊ tutius eſt vt bo num quod quiſqꝫ poſt mortem ſuam ſperat ſibi fieri per alios taꝫ in miſſis legendis qͣꝫ in alijs pijs operibus a gat ipſe ſtudioſe per ſe dum viuit bea tius eſt enim poſt reſolutionem corpo ris liberum exire ex hac vita qͣꝫ poſtvi cula libertatem querere. vnde preſens ſeculū debemus tota mente contemne re ⁊ quottidiana lacrimarum et con punctionum deo ſacrificia offerre. Liber. III. Diſti. Ca. XXVI et quottidianas eius carnis ⁊ ſangui nis hoſtias ymolare. nā ſi an̄ mortē cri ſti hoſtia accepta ꝑꝯpunctōꝫ cordiſ ⁊ lacrimaꝝ effuſionē deo fuerimus recō ſilati poſt mortem. ſalutari hoſtia non indigebimus. E De quo beatꝰ grego. in libro dya. ſic ait Penſandū ē ꝙ tutior via eſt vt bonū quod quiſqꝫ poſt mortē ſuā ſperat agi ꝑ alios agat dū ip̄e viuit ꝑ ſe. beatius quippe eſt libe rū exire qͣꝫ poſt vincula libertatē quere re. debemus itaqꝫ ſeculū pn̄s ꝯtemne re tota mēte quottidiana. deo lacrima rū ſacrificia offerre. quottidianas eiꝰ carnis ⁊ ſaguinis hoſtias ymolare. hec nāqꝫ ſingulariter victima ab eterno in teritū anīaꝫ ſaluat. q̄ illā nobis mortē vnigeniti ꝑ miſteriū reparat. qui licet in ſeipſo īmortaliter atqꝫ incorrupti biliter viuens eſt tn̄ ꝓ nobis iteꝝ ī hoc miſterio ſacre oblationis ymolatur. Quis etiā fideliū habere dubiū poſſit in ip̄a ymolatiōis hora ad ſacerdotis pacem celos aperiri in illo iheſu criſti miſterio angelorū choros adeſſe. ſum mis yma ſociari. terrena celeſtibꝰ iun gi. vnū quidē ex viſibilibꝰ ⁊ inuiſibili bus fieri. ſed neceſſe eſt vt cuꝫ hoc agi mus. deo noſmetipos in cordis ꝯtri tione mactemus. qꝛ que paſſionis do minice miſteria celebramus. debemuſ imitari. qd̓ agimus. Tūc ergo vera ꝓ nobis deo hoſtia erit cuꝫ noſmetip̄os hoſtiam fecerimus. Igit̉ dū ꝑ indulti tꝑis ſpaciū licet dū iudex ſuſtinet duꝫ ꝯuerſionē noſtrā is qui culpas exami nat expectat. fleamus ī lacrimis duri cia mentis. cōformemus in ꝓximis graciā benignitatis. Et fident̉ dico qꝛ ſalutari hoſtia poſt mortē nō indigebi mus ſi an̄ mortē d̓o ip̄i hoſtia fuerimꝰ hec gre F Debet eciā quilibet re ligioſus poſt ꝑceptā cōionē graciā cō punctōis ⁊ deuotōis anīꝫ ī ip̄o ſuo vi gore dn̄o coadiuuāte ẜuare. nec ſe ad cogitatōes inutiles aūt leticiā vanam vel ſecularē tradere. ne fructū que per ſuſceptōꝫ corꝑis criſti ſeu ꝯpunctone cordis luctatus fuerit ꝑ hꝰ mōi ſeuita tē vel negligēciā ꝑdat Ad qd̓ bea gre hortatur di. Cū redēptoris noſtri cor pus ⁊ ſanguinē accipimus debemus nos ꝓ peccatis noſtris ī fletibꝰ affiige re qͣtenus ip̄a amaritudo penitētie ab ſtergat a mentis noſtreſt omacho ꝑue: ſe vite humorē. ⁊ poſt oratōis ⁊ cōlo nis temꝑa quanto deo ad iuuāte poſſo mus in ip̄o anīꝫ ſuo pondere ⁊ vigore ſeruare. ne plus cogitatō fluxa diſſol uat. ne vana mentē leticia ſurripiat. e lucra ꝯpunctōis anīꝫ ꝑ incuriaꝫ nutē cogitatōis ꝑdat. Sic quippe ania qͥd popoſcit obtinere meruit. qꝛ ſe poſt ſa crimas in eodē mentis vigore ẜuauꝰ De qua ſcriptū eſt vultus eius non ſ nit amplius ī diuerſa mutati. hec dre Sic gͦ pꝫ de ſacramento corꝑis ctus habemꝰ igit̉ nūc de mundicia ⁊ purnia te cordis explanatum. ac etiaꝫ de his q̄ eandem puritatē ꝓmouēt ac in ſuo vigore ꝯẜuant vicꝫ ſeptē dona ſpitit ſancti. octo beatitudīes. ⁊ ſeptē ſacia mēta. inter que vt patuit p̄cipue ſactꝰ mentū dn̄ici corꝑis ad mūdandū eor hoīs ac ꝯẜuādū ī eadē puritate ef ica ciā hꝫ maiorē. hec igit̉ mundicia ſen puritas cordis ꝑtīet ad ꝑfectos. quo rū ſtatus vt patuit ſuperiꝰ ꝯſiſtit ī mō dicia et puritate cordis. ¶ Diſtin ij. tercij libri malogranati Oſtquam in formatus ſum de mūdicia cordis ipſāqꝫ ꝯcernētibus donis ⁊ virtutibꝰ. In quibꝰ prīo ſoco dependet ſtatus ꝑfectoꝝ nunc de ſecbꝰ do in quo idē ꝯſiſtit ſtatus perfectoto cupio a te o pater edoceri Diſt. II. Ca. I. Liber .III. Liber .III. Capitulum. T ſupe rius audiſti fili ſtatus ꝑfectorū ſecundo ꝯſiſtit ī d̓i caritate acꝓ ximi dilectione in quibus quan to quis feruencior fuerit tanto eciam tlectior in ſanctimonia vite ſpūalis ac ceteraꝝ virtutū ꝯſūmatōe erit. naꝫ ſcdꝫ apl̓m plenitudo legis eſt caritas O Notādū ergo ꝙ tres ſunt virtu tes theologicales vicꝫ fides ſpes ⁊ ca eitas. per fidē nāqꝫ ꝑuenit̉ ad ſpem. ꝑ tem vero ad caritatem. naꝫ vbi fides ceeſt ſpes eſſe nō pōt vbi āt nō ē ſpes nec caritas haberi poteſt. Un̄ richar. de ſancto victo. Sine fide īpoſſibile ē ceo placere. nā vbi fides nō eſt nō po teſt eſſe ſpes. oportet em̄ accedentem ad deū credere qꝛ eſt ⁊ ꝙ inquirētibꝰ ſe ſit remunerator pius alioquī q̄ ſpe ciſe poterit. vbi aūt n̄ eſt ſpes. caritas cilſe nō poteſt quis em̄ euꝫ amet d̓ quo imi bom ſperet. ꝑ fidem gͦ ꝓmouem̄ ad tem ⁊ ꝑ ſpeꝫ ꝓficimus ad caritatem Quis aūt ſit fructus caritatis audis ro ore caritatis. Si quis inquit dili pit me diligetur a patre meo ⁊ ego di rdam eum ⁊ manifeſtabo ei meipſuꝫ Et dilectōe itaqꝫ manifeſtatio. ex ma ireſtatōe ꝯtemplatio. ex contempla tibne ꝯgnitō. vide vnde ⁊ quo ꝑueni tut pel quibꝰ gradibꝰ aſcendit̉ mediā tenide ſpe ⁊ caritate. de fide ad ꝯgnitō re dei ⁊ ꝑ ꝯgnitōꝫ ad vitam eternam ec ille. Un̄ anima quantū ad ſuꝑiorē hacteꝫ in qua ꝯſiſtit ymago trinitatis rectificari habet per tres virtutes theo dicas. nā ſicut ymago creatoris ꝯſi ſit in trinitate ꝑſonaꝝ ⁊ vnitate eſſen re. ſic ymago recreatōis ꝯſiſtit ī trini tate habituuꝫ cū vnitate gracie. ꝑ hos autem tres habitus virtutū anīa fert̉ in ſūmaꝫ trinitatē ſcd̓m tria aꝓpriata tribus ꝑſoms. Itaqꝫ fides dirigit ī ſū me veruꝫ credendo ⁊ aſſenciēdo ſpes vere in ſūme arduuꝫ īmtēdo ⁊ expec tando. caritas autē in ſūme bonū deſi derādo ⁊ amando H Uirtutes etiā theologice differūt īter ſe. primo ſecundū actus ꝓprios. nam fides fac̄ deo aſſentire. ſpes deo ꝯfidere. caritaſ facit deum diligere Item differūt ra tione finis qꝛ ꝑ fidē deus ꝯgnoſcitur vt veritas. ꝑ ſpeꝫ habet̉ vt eternitas ꝑ caritatem diligit̉ vt bonitas. primo gͦ videndū eſt de fide. Pro quo ſciēduꝫ ꝙ fides eſt virtus qua credit̉ illud qd̓ nō videtur. vnde yſidorus. Fides ē qͣ veraciter credimus id quod nequaqͣꝫ videre valemus. De hac ec̄ d̓t apl̓s paulus. Fides eſt ſubſtantia rerū ſpe randarum argumētum non appareci um. in qua diffinitione dicitur ſubſtā tia ideſt fundamentum ſubſiſtens edi ficio ſpūali. quod eſt gratia ⁊ gloria. ipſa nanqꝫ fides facit iam aliqualiter res ſperandas in nobis ſubſiſtere per graciā ⁊ facit tandem ꝑ gloriam. naꝫ fides catholice religionis vt dic̄ Cri ſoſtomus eſt lumen anime. oſtium vi te ⁊ fundamentū ſalutis eterne. Und̓ quicquid meriti quicquid beatitudīs aīa habet ex fidei fundamento ꝓcedit De hoc bea. aug. ſuꝑ iohannē ſic dic̄ Sicut in radice arboris nulla ꝓrſus apparꝫ pulchritudīs ſpēs ⁊ tam̄ quic qͥd ē ī arbore pulchritudīs vl̓ decoris ex illa procedit. Sic ex fidei humili tate qͥcqͥd meriti qͥcqͥd beatitudīs ani ma ſuſceptura ē ex fidei fundamento procedit hec Augu. Dicitur eciam fi des reruꝫ ſperādarū. qꝛ fides per aſcē ſū fac̄ ī nobis ſubſiſtere res ſperādas Argumentuꝫ dicitur qͣſi arguēs mētē Diſt. II. Ca. l. ſ Liber. III. quia fides inclīnat intellectuꝫ ad cre dendum ea que nō apparent. ꝓpter qd̓ fides potius d̓r argumētū qͣꝫ ꝯcluſio. quia fides ꝓbat de nō apparētibus ꝙ ſint ⁊ non ꝓbatur. Nō apparētiū dici tur qꝛ fides ſua luce ⁊ veritate mani ſe ſtat ea que nō apparēt tā preterita pre ſentia qͣꝫ etiam futura. Et notandū ꝙ fides catholica ſcd̓m qd̓ dicit Beda ſuꝑ Lucam tāta firmitate pollet vt qͣn tūcūqꝫ rudis vel ydeota iudeus vl̓ ſciſ maticus aut paganus ſi fidei criſtiāe intelligat fundamēta naturali quadā cognitōe ſciet ꝙ omnis pietas omnis veritas huic ſalutifere fidei ſint īſerte hec Ber. Quilibet criſtianus firmus debet eſſe in fide catholica. qꝛ nullꝰ the ſaurus maior ac ſalubrior eſſe p̄t qͣꝫ fi des hec p̄clara. que peccatores ſaluat. fideles iuſtificat ⁊ ad ꝯſorciū angelo rum ꝑducit. De hoc bea. Augu. ſic d̓t. Nulle maiores diuicie. nulli theſauri nulli honores. nulla huius mūdi ſub ſtantia maior qͣꝫ fides catholica. q̄ om nes peccatores ſaluat. cecos illumīat fideles iuſtificat. penitētes reparat. iu ſtos augmentat. ⁊ ī hereditate eterna cū ſanctis angelis collocat hec Augu. Ipſa nāqꝫ fides omnes credētes fili os dei efficit. iuxta illud iohānnis. de dit eis poteſtatem filios dei fieri his qͥ credunt in nomine eius. Un̄ ſicut te ſtatur bea. Augu. Si quis nō ambula uerit ꝑ fidem nō ꝑueniet ad ſpeꝫ quia fine fide nemo pōt ad filioꝝ dei nume rum ꝑuenire. ſed ſicut ſine fide īpoſſi bile eſt hominē deo placere poſſe. ita fi des ſine oꝑbꝰ mortua eſt ⁊ ideo opor tet vt recti fidei ſint bona opera ꝑ que ip̄a fides grata ⁊ accepta poſſit eſſe de o. De quo beatus aug. ſic dic̄. Nolite tāqͣꝫ d̓ fide ſecuri eſſe. adiungite fidei recte vitam rectā. vt xp̄m ꝯfiteamini verbis vera dicēdo ⁊ factis bn̄ viuēdo nā ſi cōfitem ī verbis ⁊ nō factis fideo ē demonioꝝ ⁊ nō criſtianoꝝ. hec aus. I Circa hoc ſciendū ꝙ aliud ē cre dere xp̄m ⁊ aliud eſt credere in criſtuꝫ illud nāqꝫ eſt credere in criſtuꝫ qn̄ ali quis ſperat in criſtū ⁊ diligit ip̄m. De hoc bea. Aug. ī libro d̓ verbis dn̄i ſic di Aliud eſt credere criſtū aliud credete in criſtū. nam ⁊ ip̄ꝫ eſſe criſtū d̓moēs credunt. nec tamen in ip̄ꝫ credūt. ſſtē em̄ in criſtū credit. qͥ ⁊ ſperat in criſtū ⁊ diligit. nā ⁊ qui fidē habet ſine ſpe et dilectōe criſtu eſſe credit. nō in ct ſtum credit. Quigͦ in criſtum credit. credendo in criſtū veniet in eū crutus et quodāmō vnitur in eū. ⁊ membtuꝫ ī corꝑe eius efficit̉ qd̓ fieri non poteſt niſi ſpes accedat ⁊ caritas. hec auguſi nus. Et notādum ꝙ ſunt nōnulli qui plus qͣꝫ debent de ſuis ſenſibꝰ p̄ſumbi nam ea que nō intelligūt ꝑrationem potius qͣꝫ ꝑ fidem inueſtigare volūt et ideo tales nōnūqͣꝫ in errorē labuntur De talibꝰ beatus gre. xvj. mot̓. ſic di Nonnulli ſunt qui dum iniquitatum ſuaꝝ frigora declinant. ad verā fidem vel ſanctitatis habitum veniūt. ſed q pluſqͣꝫ neceſſe eſt de ſuis ſenſibus pt̄e ſumunt. ſepe in fide potius qͣꝫ que ac cipiunt ea q̄ nō accipiūt ꝑſcrutati to lunt. vt ratione in deo. magis qͣꝫ nō ē teneantur. Quia vero humana mens ꝑſcrutari nō valet diuina ſecreta omē quod ratione perſcrutari nō poſſum credere cōtemnūt. ⁊ per inquiſitione nimiam in errorem labuntur. hec dr̄e Unde quilibet criſtianus ea que ad ſ dem ꝑtinent nō debet ꝑtationē ſctula ri ſed fidem credulam his omnibꝰ ad hibere. vt fidei merituꝫ poſſit obtine re. quia vt dicit beatus gre. in quada omelia ſic. Diuina operatō ſi ratione apprehenditur non eſt admirabilis nec fides habet meritum cui humane Diſt. II. Ca. I. Liber .III. tacio p̄bet experimētū. hec gre. Carna ſes tn̄ hoīes qꝛ inuiſibilia ſcire ꝑ expe timēta nō valent dubitāt de his vtrū iſt que corporalibꝰ oculis nō vident. omnipotens deus ſpūmſanctū miſit iſi corda noſtra. vt ꝑ eū iuſtificati ⁊ il iumnīati poſſumq illa credere. q̄ adhuc ſcite ꝑ experimētū non valemus. De lbe bea. greg. ſic ait. Carnales quippe bīes qꝛ inuiſibilia ſcite nō valent j ctꝑimentū dubitant. vtꝝ ne ſit qd̓ cor toralibꝰ oculis nō vident. Un̄ factuꝫ eſt vt ip̄e īuiſibiliū ⁊ viſibiliū creator pumſanctū ad corda noſtra mitteret quatenus ꝑ eū iuſtificati crederimus Ini adhuc ſcire ꝑ exꝑimenta nō poſ ſumus. Quotquot ergo habent ſpūꝫ reteditatis noſtre. accepimus de vita mnuiſibiliū nō dubitamus. nam quia toſt mortem carnis anima viuat patꝫ tatione ſine fidei admixtōe. Nunqͥd ſon̄ ſancti apoſtoli ⁊ martires criſti p̄ ſentē vitā deſpicerent. ī morte carnis animas ponerent niſi certiorē anīarū pitaꝫ ſubſequi ſcirent. Et ecce hi qui amnmas in morte poſuerūt. atqꝫ anīaꝝ pita poſt mortem carnis crediderunt. ſuo tidianis miraculis choruſcant. ad atincta nāqꝫ eoꝝ corpora viuentes e beī peniunt ⁊ ſanantur. Si igitur vitā rmnine manentis in corꝑe dep̄hendis ce motū mēbrorum. cur nō ꝑpendis pitaꝫ anīe poſt corpus ⁊ iam per oſſa mortua in virtute miraculoꝝ. hec gre Au iſquis igit̉ ꝑ viciū īfidelitatis pul ratur debet ſanctorū patrū fidē credu am adhibere. qui ꝑ ſpūmſanctum d̓ ī ninbilibus exꝑienciā habuerunt. Ad loc hortat̉ bea. gre. ſic dicēs. Quiſqͥs ir ctedulitate inuiſibiliū ſoliduſ non cit debet ꝓculdubio maiorum dictis fi dem pͥbere. eiſqꝫ per ſpūmſanctū iuui ſbiliū exꝑienciam habentibꝰ credere te gre. ¶ Item notandū ꝙ articuli fidei collecti ſunt in tribus ſim bolis. tria nāqꝫ ſunt ſimbola. primuꝫ eſt apoſtoloꝝ qd̓ ipſi ꝯpoſuerūt ⁊ illd̓ dicit̉ ſubmiſſe. Scd̓m eſt Nicem ꝯci lij qd̓ a ſanctis patribꝰ ibidē ē ꝯpoſitū et cantatur in miſſa. Tercium eſt ana ſtaſij qd̓ legit̉ ad primaꝫ vicꝫ Quicū qꝫ vult ſaluus eſſe. primū factū eſt ad fidei inſtructiōꝫ. ſcd̓m ad fidei expla nationē. Terciū ad fidei defenſioneꝫ Primū igit̉ d̓r ſubmiſſe qꝛ qn̄ ab apo ſtolis factu fuit non ita publice fiebat fidei ꝓteſtatō ſicut mō Alia vero duo alta voce dicūtur. qꝛ facta fuerunt con tra hereticoꝝ ꝓclamatōꝫ ⁊ qꝛ tūc pub lica erat ꝓteſtatō fidei. Primū ſimbo lum d̓r ad primā ⁊ ad ꝯpletorium du plici rōe. primo qꝛ altera iſtaꝝ horarū prīcipiū eſt diei altera noctis. in prī cipio ergo diei ⁊ in principio noctis dicitur Credo in deū qꝛ fides eſt prin cipiuꝫ oīs boni. ſcd̓o qꝛ fidei ꝓfeſſio valet ad effugandos demones. qui di urnis ⁊ nocturnis horis hoīm actibꝰ ī ſidiantur ⁊ ideo eiſdē horis eiſdē rati onibus a fidelibꝰ eſt dicendum. a reli gioſis etiā d̓r qn̄ aliquis frater morti aꝓpinquat ad demones effugādos qͥ ſim hoīs inſidiāt̉. L Sed et hoc notandū ꝙ tm̄ vna fides eſt tam in p̄ ſentibus qͣꝫ futuris ac etiā in p̄teritis iuſtis. licet magis clareſcat ⁊ explica ta ſit in eis. qui ſequūtur criſtuꝫ. qͣꝫ in eis qui p̄ceſſe rūt eius aduētū ſicut no uum teſtamentū clarius eſt qͣꝫ vetus. qd̓ em̄ nos credimus eſſe factū antiō patres veteris teſtamēti futurū crede bant. De hoc bea. Aug. in gloſa ſuper pͣs ſic ait. Omnes qui ab inicio ſeculi fuerūt iuſti. caput criſtū habuerūt. illū em̄ venturū eſſe crediderūt. queꝫ nos veniſſe iaꝫ credimus. ⁊ in eius fide ip ſi ſanati ſunt in cuius fide ſumus nos vt eſſet ip̄e caput tocius ciuitatis ihe L. j. Liberª .III. ¶ Diſt. II. Ca. II. ruſalem omnibus connumeratis fide libus ab inicio vſqꝫ ad finem. adiun ctis etiā legiōibꝰ ⁊ exercitibꝰ āgeloꝝ vt fiat illa vna ciuitas ſub vno rege et vna quedā ꝓuincia ſub vno impera tore felix. in ꝑpetua pace ⁊ ſalute lau dans deū ſine fine. hec aug. Filius Abita iam informatione de fide nūc de ſecunda virtute theologi ca cupio a te o pater edoceri. Capitulum II Pater M Ci re debes qd̓ ſpes eſt virtus qͣ ſpiritualia ⁊ eterna bona ſperantur ⁊ cū fidutia ex pectantur Eſt enim ſpes certa ex pecta tatio future beatitudinis ꝓueniens ex gratia dei p̄cedentibꝰ meritis. Et qͣꝫ uis oꝑa noſtra non ſint meritoria niſi ex dei gratia. ſine meritis tn̄ aliquid ſperare non eſt ſpes ſic ait gregori. ſed preſumptio. Un̄ ſpes eſt audatia men tis d̓ largitate d̓i ꝯcepta habendi vitā eternā ꝑ bona merita. Ubi notanduꝫ ꝙ hi qui habent bonam cōſcīam per ſpem deū expectant qui vero hn̄t ꝯſciē entiam leſam timent corā dn̄o preſen tari. De quibꝰ Rich. de ſanc. victore ait. Qui in deū ſperat deum ꝑ ſpem ex pectat. qui em̄ miſericordie ſperat. mi nime expectat ſed ꝑ miſerā ꝯſcienciā diuinā fugit pn̄tiā nec deo querit pre ſentari dū ab eo timet cōdemnari hec Richar. Un̄ ſancti viri quanto durio ra ꝓ criſto patiuntur ⁊ maiores labo res agendo bona opera ꝓ dn̄o ſuſtinēt tanto cercius eterna premia ſperant. Un̄ beatus gregorius. Beatoꝝ mens quo duriora ꝓ veritate tolerat. eo eter nitatis premia certius ſperat. nā tāto ſpes in deuꝫ ſolidior ſurgit. quanto ꝓ illo quiſqꝫ grauiora ꝑtulerit. Un̄ ſan cti viri quot labores nunc veritati cō mendantes exhibent. tot iaꝫ remune rationis ſue pignora intra cubiculum clauſa tenent. hec gre. Conſiderando vero eſt ꝙ ſunt nōnulli qui poſt pecca ta ꝑpetrata ad penitētiā ꝯuerſi minis indiſcretū timorē ac mētū ꝓ ſuis faci noribus habent. ⁊ quāuis illa ſepius ſint ꝯfeſſi ⁊ in ſtatu penitentie ac in ꝟ fectu virtutū exiſtant tamē illa minis trepidant. Sed tales debent intetduꝰ reflectere cor ſuū ab anxia recordatōe viaꝝ ſuaꝝ malaꝝ ⁊ dirigere illud ī itu nera planiora miſeratōe d̓i. ne forte ẜ triſtitia indurent̉ ⁊ deſperatiōe pibs pereant. nā iuſtus nō ꝯtinue ſed tamo in principio accuſator eſt ſui. ⁊ exitē ma ſermonis ſui ī dei laudibꝰ ꝯſueuſi confirmare Iſta ꝯmemorat bea. ber ſuꝑ cant. ſermone. xi. ſic dicens Sua deo vobis amicis meis reflectere imte dum pedē a moleſta ⁊ anxia recordalꝰ one viaꝝ vr̄aꝝ ⁊ vadere in itinera pra niora ſenioris memorie beneficiorbm dei vt qui in nobis ꝯfundemini. ipſibꝰ intuitu reſpiretis volo vos expediti ii lud. qd̓ ſanctus ꝓpheta ꝯſulit dicens: Delectare in dn̄o ⁊ dabit tibi peticio nes cordis tui. Eſt quidē neceſſatius dolor ꝓ peccatis ſed ſi non ſit ꝯtinuus ſane īterpoletur leticiore recordatōē diuine benignitatis. ne forte pre fem cia induretur cor. ⁊ deſperatione p̄ſo pereat. miſceamꝰ abſintheo mel. vt ſa lubris amaritudo ſalutē tūc dare po ſit. ꝯmixta temperata dulcore bibi h terit. Audi deniqꝫ deū quomodo ip̄tꝰ contriti cordis amaritudinē tēpela quomodo a deſperationis baratro pr ſillaminē reuocat. quomodo blade e fidelis ꝓmiſſionis melle merente co ſolatur. et erigit diffidentē Ait ꝑprꝰ phetam. Ego infrenabo os tuū landē meo. ne intereris. hoc eſt ne ītuitu ſa cinorum tuorum nimiā incurras ſti ſtitiam. atqꝫ inſtar effreni equi deipe LLiber .III. Diſt. II. Ca. II. tatus inpreceps ruas ⁊ per eas freno te inquit inhibeo. indulgencie mee et mels laudibus erigam. reſpirabiſqꝫ ī bonis meis. qui de tuis ꝯfundebaris mnalis. dū me ſane benigniorē qͣꝫ te cul pabiliorē inueniris. hoc freno ſi infre ratus fuiſſet Chayn. neqͣqͣꝫ deſperan d dixiſſet maior eſt iniquitas mea qͣꝫ vt beniā merear. abſit abſit maior ē pi ctas eius qͣꝫ queuis iniquitas ideo iu lus nō ꝯtinue ſed tantū in principio ſetmonis accuſator eſt ſui. Porro aūt nr dei laudes extrema ſermōis claude teꝯſueuit. videte deniqꝫ hoc ordine iu tum p̄cedentē. Cogitaui ait vias me ra ⁊ ꝯuerti pedes meos in teſtimonia tua. vt qui vicꝫ ꝯtritōꝫ ⁊ infelicitateꝫ aprijs vijs ꝑpeſſus fuerat. in via re rimonioꝝ dei delectaret̉. ſicut in om̄i dus diuicijs. Et vos igit̉ exemplo iu in de hobis in hūilitate ſentite ⁊ de do mino in bonitate. hec bern̄ V Et buis neceſſe ſit peccatoribꝰ ad deum ꝯuetſis de ꝑpetratis malis ſꝑ penitere ciila phorreſcere. nō tn̄ neceſſe ſemꝑ nia deflere ⁊ trepidare ſed poſt dignā atiſf actōꝫ ⁊ vite emendatōꝫ ad ſpem eine animū reformare. De hoc rich. r libro d̓ exterminatōe mali ſic dicit em per quidē neceſſe eſt de ꝑpetra rs malis penitere odio ⁊ deteſtatione aſequi ⁊ ꝑhorreſcere. nō tn̄ illa ſemꝑ eſlere ⁊ trepidare ſed poſt dignā ſa nractōꝫ ⁊ ꝯcupiſcentiā edomitā ꝯſo diōꝫ recipere ⁊ ad ſpem venie ⁊ ſecuri rte quietis animū t̄formare. hec rich. bi tn̄ diligenter aduertenduꝫ eſt ꝙ duls penitens nō debeat ſemper defle Te trepidare exceſſus p̄teritos ſꝫ ad dem penie anīuꝫ reformare. Salubre reſt vt vnuſquiſqꝫ ſuā ꝯſcīam diſcu rat ptrū digne ꝓ ſuis facinoribꝰ peni retit ſollicite penſet. nā quanto quis rpluta ⁊ maiora crimina prolapſus eſt. tanto maiorē medicinā ꝑ peniten ciam ⁊ bona oꝑa ſuis vulneribus ad hibere ſtudeat. ſi plenā diligenciā ſuo rum delictoꝝ a dn̄o conſequi deſiderat De hoc bea. gre. ſuꝑ illo ꝟbo facite di gnos fructus penitentie ſic d̓t. Tanto debet quiſqꝫ a ſe licita abſcindere qͣn to ſe quis meminit ⁊ illicita ꝑpetraſſe neqꝫ par fructuſ boni operis eſſe debet eius qui minus ⁊ eꝰ qui amplius deli quit. ꝑ hoc gͦ qd̓ d̓r facite fructus dig nos. penitentia vniuſcuiuſqꝫ ꝯuenitur tali ꝯfidentia. vt tanto maiora querat bonoꝝ oꝑum lucra ꝑ penitenciā. quā to grauiora ſibi intulit damna per cul pam. hec gre. O Quāuis em̄ per ꝯfeſſionē ⁊ penitentiā deleatur pecca tum quantū ad culpā. nō tn̄ ſemꝑ quā tū ad penam. ⁊ ideo neceſſe eſt vt hī qͥ in multa peccata mortalia ⁊ crimina enormia inciderint habundantioreꝫ penitentiā ꝑꝯpunctōnū cordis ſeu la crimaꝝ effuſionē ac etiā bonoꝝ oꝑum executionē ꝑficere ſtudeāt. ſic tam̄ vt ꝑ ſpem firmā ⁊ fiduciam d̓ ſua eterna ſalute apud dn̄m habeant. Nam dic̄ damaſcenus. Plus diligo ſecuram ⁊ abſqꝫ timore in dei pietate ꝯfidentiaꝫ qͣꝫ peſtilētē deſperatōis deſidiam Di cit etiā bea. Aug. Nemo bene faciens de d̓i bonitate miſericordiaqꝫ deſpe ret. ſi em̄ peccatoribꝰ deus ꝑcit. quan to magis ipſis iuſtis clementer ⁊ miſe ricorditer ꝯdeſcendet. hec ille. Et licꝫ omnibꝰ ad deū ꝑ penitentiā ꝯuerſis ⁊ in ſtatu virtutū ꝓficientibꝰ ſit habēda ſpes firma ac fiducia in dn̄o. tn̄ etiam ſalubre eſt vt circa ip̄am ꝯfidentiā ti mor habeatur. vt ꝑ eū virtutes in ſuo vigore ꝯſeruentur. De hoc beatus gre gorius in libro moralium ſic d̓t. Quā uis ſecuritati timor ſemꝑ longe videa tur abeſſe nobis tn̄ nihil eſt ſecurius. qͣꝫ ſub ſpe ſemper timere. ne incauta L. ij. ILiber. .III. Diſt. II. Ca. II. meus deſperādo ſe ī vicijs deiciat nec extollendo de donis ruat. Anſelmus Boni em̄ ac pij iudicis oculus quāto ſub ſpe humilius trepidat. tanto robu ſtius ſtat in illo. Unde in ſpe nō ſoluꝫ debet eſſe ſecuritas ſed etiā timor ī cō uerſatōe. vt ⁊ illa certantes foueat et iſte torpentes pungat. vn̄ recte ꝑꝓphe tam d̓r Qui timēt dn̄m ſperant in do mino. aciſi aperte diceret̉ de ſpe in caſ ſum preſumit. qui timere deū in ſuis operibꝰ rennuit. de hoc etiā gloſa ſuꝑ illo verbo. Letetur cor meū vt timeat nomen tuū. ſic d̓r. miſcenda ſunt ſpes ⁊ timor vt ſub ſpe timeamus ⁊ ſub ti more letemur. qui em̄ ſperat ⁊ n̄ timet negligēs eſt. qui aūt timet ⁊ nō ſperat depreſſus eſt. Unde beneplacitū ē do mino ſuꝑ timentes eum in eis qui ſpe rant ſuꝑ miſericordia eius. Nam ti mor nō valet ſine ſpevenie. ergo qui ti met deū ſperet ⁊ ab ip̄o ⁊ ad ip̄m fugi at ab irato ad placatū. placabis auteꝫ euꝫ ſi ſperes in miſericordia eius atqꝫ de cetero ita peccare caueas. vt de pre teritis dep̄ceris vt dimittant̉ tibi. hec gloſa. Unde ſancti viri qͣꝫ diu in hac vita ſunt ſecuritatis ſibi ꝯfidentiā nō promittunt. ſed ſic ſub ſpe recti ſunt vt tamen ſꝑ ſint de temptatōe ſuſpec ti. nam occulti hoſtis ſemꝑ īſidias me tuūt ⁊ etiā temptatōe ceſſante futuraſ tn̄ īpugnatōes quas ſibi ſuſpicantur euenire pertimeſcunt. De quibꝰ beatꝰ gre. xx. mor̄. ſic ait. Electi quiqꝫ quā diu invita ſunt. ſecuritatis ſibi ꝯfidē ciam nō ꝓmittūt. horis em̄ omnibꝰ cō tra temptamenta ſuſpecti occulti ho ſtis inſidias metuunt. qui etiā temp tatōe ceſſante vel ſola grauiter ſuſpici on turbantur. naꝫ ſepe multis graue ꝑiculū incauta ſecuritas infigit vt cal lidi hoſtis infidias nō temptati ſꝫ iaꝫ proſtrati ꝯgnoſcerent. vigilādū quip pe ſemꝑ eſt vt ꝯtinue ſolicita nūqͣꝫ te laxetur intentio. ne ſuꝑna ⁊ laborioſ deſerens in cogitationibꝰ fluxis quaſi in quibuſdā mollibꝰ ſtramētis ſaces venienti corruptori dyabolo mens te ſoluta ſe ꝓſtituat. Semꝑ vero eſt ad certamē aduerſarij erigendus anm i ſemꝑ contra occultas īſidias cautela prouidenda. hinc etenim ꝓpheta eſba chuc. ait Super cuſtodiā meaꝫ ſtabo hinc rurſus ſcriptuꝫ eſt. Statue tibꝰ ſpeculū pone tibi amaritudines qui e uangeliſas ſyon Hinc ꝑ ſalomonem dicit̉ Beatus homo qui ſemper eſt pa uidus. qui aūt mentis eſt dure corta et in malum. Hinc iteꝝ d̓t vniuſcuiul qꝫ enſis ſuꝑ femur ſuū ꝓpter timoreꝰ noctur nos. nocturni quippe timoreꝰ ſunt īſidie temptatōis occulte. Emis aūt ſuper femur ē cuſtodia vigilas ca nis illecebras premens. ne ergo nōc turnus timor id ē occulta ⁊ repentina temptatio ſubrepat ſemꝑ neceſſe ē pe ſemur noſtꝝ ſuppoſitus enſis cuſtodie premat. Sancti etenīm viri ſic de ſp̄i certi ſunt vt tamen ſemꝑ ſuſpecti m de temptatione. quibꝰ d̓r Seruite do mino ī timore ⁊ exaltate ei cū tremor? vt ⁊ de ſpe exultatio ⁊ de ſuſpectione naſcatur tremor. quoꝝ vice iteꝝ p̄sd cit letetur cormeū vt timeat nomē to um. Et notandū ꝙ nō ait letetur vt ſe curus ſit. ſed letetur vt timeat. nō. ta ⁊cͣ. meminerūt nāqꝫ qͣꝫuis eoꝝ actior ſperaretur quia adhuc in hac vita ſp De qua ꝑeundē iob d̓r. Tempiatio e vita hoīs ſuper terram meminetum rurſumqꝫ ſcriptū eſt. quia corpus qē corrumpitur aggrauat animā ⁊ depe mit terrrena in habitatio ſenſum mu ta cogitantem meminerunt ⁊ metuoꝰ certitudinem ſibi in ſe promittēte no preſumunt ſed poſiti īter gaudiū ſpe ⁊ temptationis metuꝫ ꝯfidūt ⁊ tim ei Liber Diſt. II. Ca. II. .III. confortantur ⁊ titubant cercionant̉ ⁊ ſuſpecti ſunt. Bene igitur iob ex ꝑſo ſa criſti dicit ſi bene ridebam ad eos ſion credebant qꝛ redemptori noſtro quaſi arridenti non credimus dū ml̓ tis lam donis teſtantibus ⁊ graciaꝫ fa lbtis eius accipimus ⁊ tn̄ adhuc ſub tius iudicio de noſtra infirmitate titu pamus. hec gre. P Et quamuīs corda bonoꝝ ſtant turbata ꝓpter iudi ciū. tn̄ in ip̄o timore poſiti reuocant a mnū ad dona que a dn̄o ꝑceperunt ei a hec in ſpe ſolidantur Quod ideꝫ bea atus gre. xvi. mora. teſtatur ſic dicens ſon ſecura ſed turbata ſunt corda bo noꝝ. qꝛ dū futuri examīs pondus con iderant. quietem hic habere nō appe tunt tn̄ inter ipſa timoris ſupplitia vt ſeip̄os ꝯſolatōne refoueant inter hoc quod metuūt ſepe animū reuocant. et tedūcunt ad dona que receꝑunt vel ꝑ ceperunt. vt ſpes ſubleuet quē mens premit. hec Grego. Sed ꝯſiderandū ꝟ ſunt nounulli qui totis viribꝰ labo tant vt in diſtricto iudicio liberi inue nti poſſint. exiſtimant em̄ ſeruile eſſe dm inicā pn̄ciam formidare ⁊ idcir co talia agunt carnē ſuam ꝑ abſtinen tiaꝫ caſtigando ⁊ alia opera virtuoſa tet cendo per que patris ꝯſpectū nō netuant ſed potius diligendo ⁊ ſperā d ſilios ſūmi genitoris ſe eſſe ꝯfidant Se quo beatus gre. xxxi. mora. expo rens illud. Gloria nariū eius terror. ſc ait pro eo ꝙ nō viſa res odore dep̄ renditur non immerito narium noīe tei noſtre cogitatōes exprimunt̉. qͥ vus venturuꝫ iudicium qd̓ ⁊ ſi oculis rahūc non cernimus iam tn̄ ſperādo reuidemus. Omnis autē qui viuere ene incipit audiens ꝙ ꝑ extremū iu dicium iuſti ad regnū vocentur hyla teſcit. Sed qꝛ adhuc quedaꝫ mala re iquijs ſibi ineſſe conſiderat. hoc ip̄m iudiciū de quo exultare inchoat appro pinquare formidat. vitam ſuā quippe bonis malisqꝫ ꝑmixtā ꝯſpicit ⁊ cogi tatōes ſuaſ aliquo mō ſpe ⁊ timore cō fundit. nā cū audit que ſint regni gau dia. mox mentē leticia ſubleuat ⁊ rur ſum cū reſpicit que ſint gehenne torm̄ ta. mox mētē formido ꝑturbat. Bene ergo gloria nariū eius terror d̓r qꝛ int̉ ſpem ⁊ metū poſitus dū futurū indici um mente ꝯſpicit. hecip̄m timet. vnd̓ gloriat̉. ip̄a em̄ ſua gloria terror eſt qꝛ inchoatis iam bonis ſpe de iudicio le tus eſt. ⁊ necdū finitis malis omnibꝰ ꝑfectus ſecurus nō eſt. Sed inter hec ſollicite ad mētē reuertitur ⁊ ꝓcellas tante formidinis renuens ſeqꝫ in ſoli us pacis tranquillitate diſponens to tis viribus a diſtricto iudicio inueni ri liber conatur. ſeruile quippe eſtimat dominicā pn̄ciā formidare ac ne con ſpectum patris metuit illa agit ꝑ qͥ ſe filiū recognoſcat. diſcit ergo iudicem tota expectatione diligere. atqꝫ vt ita dixerī timendo rēnuit timere omneꝫ autē cordis formidinē ꝓ carnali affec tōne ꝯſiderat. ⁊ idcirco ante om̄ia car nē forti edomatiōe caſtigat. quo enim plus caro premit̉. eo de celeſti ſpe ani mus ſecurius letatur. tantoqꝫ mens melius ad ſuperna appetenda ꝯponit̉ quanto ab illicitis arcius corpus edo metur. hec Gregorius. Filius Nformari ſatis deſidero ꝑ que ſigna aut teſtimonia hō intelli gere poſſit ſe eſſe d̓ predeſtinatis ac re miſſionē peccatora dn̄o eſſe ꝯſecutū. Capitulum III Pater Q Cire debes qd̓ fidelibꝰ data ſunt quedaꝫ ſig na ⁊ iudicia manifeſta ſalutis. vt īdu bitanter ſit ille de numero electoꝝ. in quo ea ſigna ꝑmanſerint. Sunt aūt L. iij. ¶ Diſt. II. Ca. III. Liber .III. hec tria. primum eſt ſi homo ſe cōtinet a peccatis. ſcd̓m ſi dignos agit penitē tie fructus. tercium ſi agit opera vite Iſta ꝓbat bea. bern̄. in quodā ſermone de. lxx. ſic di. Quis poteſt dicere Ego de electis ſum. ego de predeſtinatis ſum ad vitā. ego ſum de numero filio ruꝫ dei. reclamante nimiꝝ ſcriptura. Feſcit homo vtruꝫ amore dignus ſit an odio. certitudinē vtiqꝫ nō habemꝰ ſed ſpei fidutia ꝯſolatur nos. ne dubi tationis hꝰ anxietate cruciemur ꝓpter hec data ſunt ſigna quedā ⁊ īdicia ma nifeſta ſalutis vt indubitabile ſit eum eſſe de numero electoꝝ. in quo ea ſig na ꝑmāſerint. ꝓpter hec inqͣꝫ nos p̄ſci uit deus ⁊ p̄deſtinauit ꝯformes fieri ymaginis filij ſui vt quibꝰ certitudinē negat cū ſollicitudīe vel fidutiam pre ſtet gratiam ꝯſolationis. ita qui ſtat videat ne cadat ⁊ in ea ſalutis forma que iudiciū eſt ⁊ argumentum p̄deſti nationis ꝑſeuerat atqꝫ ꝓficiat. Eſt āt teſtimoniū qd̓ ī terra datur ad diſcer nendos vtiqꝫ qui in ea exules ſunt ab indigenis hoc eſt celi ciues a ciuibus babilonis. qn̄ em̄ ſine teſtimonio elec tos ſuos deſerit deus aut certe que naꝫ eis poterit eſſe ꝯſolatio inter ſpē ⁊ me tum. ſi nullū omnino electōis ſue ha bere teſtimoniū merentur fidelis ē em̄ ſermo ⁊ om̄i acceptatōe dignus. quo ſalutis teſtimonia ꝯmendant̉. Tres ī quit qui teſtimoniū dant in terra ſpi ritus aqua ⁊ ſanguis ī primo hoīe pec cauimus omnes in ip̄o etiā cecidimꝰ vniuerſi Cecidimus ſane in carcereꝫ luto ꝑiter ⁊ lapidibus plenū Ex inde ia cebamus captiui inquinati ꝯquaſſa ti donec venit deſideratus gentiuꝫ. qui nos t̄dimeret ablueret ⁊ cōadiuuaret hic eſt em̄ qui cū ꝓpriū ſanguinē dedit in redemptōnem aquā ſimul ꝓduxit de latere ſuo in ablutionē. emiſit deniqꝫ de excelſo ſpūm ſuum. qui adiuua ret infirmitatem noſtrā. Quis eſt abt qui teſtimoniū habet effuſi ſanguims niſi qui ꝯtinet a peccatis ẜuus em̄ pec cati eſt qui facit peccatū. vt ſi deīceps continere potuerit ⁊ iugū abicere mi ſere ſeruitutis certiſſimuꝫ ſit teſtime niū redemptōis. quā oꝑatur ſine du bio ſanguis criſti. verū nō ſufficit pecꝰ catori ꝯtinencia ſi nō aſſit etiā pemie tia. habet ergo ab aqua teſtimonū quꝰ laborat in gemitu ſuo lauans ꝑ ſindi las noctes lectum ſuū. Sane nouum ſuperueniſſe ſpūm certiſſime noua eo uerſatio teſtatur iam vt breuiter tere tam a ſanguine aqua ⁊ ſpū habere ē le ſtimoniuꝫ ſi cōtines a peccatis ſi dis nos agis fructus penitentie. ſi facis o pera vite. hec bernar. Quomodo vetꝰ vel ꝑ que ſigna poſſit homo ſe intenla gere remiſſionē peccatoꝝ eſſe conſeca tum. De hoc ſciendū ꝙ omnipotens ⁊ pius deus invere penitentes ſolet ſe nire. vt medicus ad egrotos. infudes eis oleū ſalutis ⁊ vinū ideſt ſpem ſaſt tis ⁊ leticiam de remiſſione peccator qd̓ tunc miſericorditer agit̉. cū debe ꝓpter deuotionē noſtrā ⁊ ꝯpunctione cordis ac lacrimaꝝ effuſionē ac vile melius emendationē miſericordia ſa per nos motus dimittit nobis peteꝰ ta noſtra omnē horrorem ⁊ omnem e morem extergens a cordibꝰ noſttis. dicens vnicuiqꝫ peccatori ſed penſte ti deleui vt nubem iniquitates tuas qͣſi nebulā peccata tua. qd̓ tunc digns ſit cū rugoſa lamentatō in letā qͣndaꝫ ꝯſcīam ꝯmutatur in nobis ita vt quo ciens penitens ex deuota ꝯſuetudie te dire voluerit ad luctū penitētie pone ante mentis ſue oculos peccatoymas nitudinē ⁊ multiplicitatē volens ſe e hoc vt nudiuſtercius ad luctū ⁊ amatꝰ tudinē penitētie ꝓuocare. ip̄e ſpititꝰ Diſt. II. Ca. III. Liber .III. ſanctus ꝑhibens ſpiritui noſtro teſti nſiomū ꝙ dimiſſa ſunt peccata d̓uocō ſem noſtram de eadem materia pctō tum de qua prius amaram penitentiā babuimus non ad planctū ſed ad can ram non ad triſticiam ſed ad leticiaꝫ noū ad cōtritionem ſed ad gratiaꝝ ac tiones nobis inuitis ⁊ quodāmodo noſi ꝯſencientibꝰ ꝯmutat. ita vt ex per ſbna ſua dicat ſpūſſanctus illud yſaie Sominus ad ā nūciandū manſuetis imſint me. vt mederer cōtrito corde ⁊ diolater om̄es lugentes ⁊ darem eis coronaꝫ ꝓ cinere. oleū gaudij ꝓ luctu palliū laudis ꝓ ſpiritu meroris. Un̄ ctia dicit beatus bern. A quanta me a maritudine frequenter liberaſti adue rens tāqͣꝫ medicus bone iheſu. quoci cnis poſt anxios fletus poſt inenarrabi es gemitus ſautiā ꝯſcīam meā vnxi tr vnctione miſericordie tue. ac oleo teticie ꝓfudiſti. quociens me oratio q̄ cte deſperantē ſuſcepit reddidit exul ſte ⁊ veniā preſumenteꝫ. hec Bern̄. A Et ne nobis vlla erroris facul as tmāeat. ꝑ quā d̓cepti fingere nos toſſemus eē peccatoꝝ veniā ꝯſecutos. o cū in ore duū vel triū ſtet omne ver lo ītroducēdi ſunt tres teſtes. quo tu teſtimonia credibilia facta ſunt ni mnis ſcꝫ fides ſpes ⁊ caritas quos ad pbationē huius gratie ſic introduce toſſumus. primo cū aſcēdit homo ribunalmentis ſue hoc eſt qd̓ d̓r ī pͣs ignatū eſt ſuꝑ ⁊cͣ. vbi tāgitur fides Seticiā in corde meo. vbi ſpes in pa tein idipſuꝫ. vbi caritas. In lectulo reo ꝑ noctem quefiui quē diligit a mmna mea cant. iij. vt examinet aliqd̓ reccatū in ꝯſcīa. qd̓ nō amata penitē ra ꝯgrua ⁊ digna ſatiſfactione puni rnt. penitus tn̄ ꝯfeſſus ē ⁊ gemit illd̓ tuc accedit primus teſtis ſcꝫ Ezechi ti cui ⁊ cxedendū eſt qui dicit ex ꝑſōa domini. In qͣcūqꝫ hora gemuerit pec cator. oīm peccatoꝝ ſuoꝝ nō recorda bor amplius. ꝑ qd̓ dictū ꝓbat in cor de hominis r̄miſſionē peccatoꝝ. ⁊ hoc maxīme quantū ad culpā ⁊ ſi nōdum ad penam. Si aūt deuotus homo hoc teſtimonio nō ꝯtentus vlterius ꝓgre diens puniens in ſe qd̓ deliquit ſuppli cans deo ⁊ ſatiſfaciens quantū poteſt accedit alius teſtis teſtificās in corde ſuo remiſſioneꝫ peccatoꝝ ⁊ hic teſtis ſpes d̓r ex ſerena ꝯſcīa ꝓcedēs que te ſtimoniuꝫ perhibet in corde noſtro ꝙ dimiſſa ſint peccata noſtra. De hoc te ſtimonio d̓t ſanctus iohan. Si ꝯſcien tia noſtra nō reprehendit nos fiduciā habemus ad deuꝫ. Et bea. augu. Inter iuſtū iudiciū ⁊ purā ꝯſcientiā noli ti mere cauſam tuā. Et bea. gre. Quē cō ſcientia defendit. inter accuſatores li ber eſt. verū qꝛ hic teſtis dat fidutiam nullam aūt certitudinē qd̓ clare patꝫ ꝑ apoſtolū qui cū ex teſtimonio ꝯſcien cie diceret nihil mihi ꝯſcius ſum. ſub iunxit ſed non in hoc iuſtificatus ſum nullā ſibi ex hoc teſtimonio dans cer titudinē. qd̓ in ꝯſcīa ſua neſciebat ſci uerat ip̄e deus. Un̄ addit Qui aūt iu dicat me ipſe dominus eſt iō ad veraꝫ ⁊ purā certitudineꝫ remiſſionis pec catoruꝫ. accedit tercius teſtis caritas vicꝫ qd̓ tunc fit cū homo deuotus ad ꝯſiliū apoſtoli que retro ſunt oblitus ad ea que ſunt vlteriora ſe extendēs nō ꝯtentus prioribꝰ teſtibꝰ ſe totum effundit in obſequiū criſti gemens et ſupplicans vt cum eo faciat ſuam mi ſericordiā deus. ad quā ſupplicationē miſertus pater miſericordiaꝝ de celo mittit terciū nunciū vel teſtē caritateꝫ in qua infundit ſpūmſanctum qui ſe cundū apoſtolū teſtimoniuꝫ perhibet ſpūi nr̄o ꝙ filij dei ſumus ⁊ ꝙ remiſ ſionē peccatorum oīm ꝯſec uti ſimus ij. L. .iiij. Liber .III. ¶ Diſt. II. Ca. IIII. Detur igit̉ adhuc euidencius argum̄ tū vicꝫ cū de timore tranſit̉ penitus in amorē. vt deū quē prius timoroſum ī noſtra deuotione ⁊ terribilē ymagina bamūr. nunc amabilē ⁊ gracioſuꝫ ado remus. ⁊ cui prius in oratōe ſupplicā tes diximus. Foli me ꝯdēnare. nūc fiducialiter dicimus. Abba pater in ꝟbo tuo ſuꝑſperauimꝰ hec mutatō cer tiſſimū eſt ſignū ꝙ remiſſioneꝫ pecca toꝝ fimus ꝯſecuti. hos duos aduētus tangebat apoſtolus cū diceret. Nō ac cepiſtis ſpūm ſeruitutis iteꝝ in timo re ſed accepiſtis ſpūm adoptōis filioꝝ in quo clamamus abba pater. in eo ꝙ dicit ſpūm ſeruitutis tangit primum aduentum. cū vero ſubiungit Sed ac cepiſtis ſpūni adoptiōis filioꝝ tangit ſecūdū d̓ quo mō agit̉. in eo em̄ ꝙ no ſtra deuotio ſe habet ad deū non vt ad dn̄m. nō vt ad iudicē ſꝫ vt ad patrem in eadē ip̄a deuotione ſtat ip̄a atteſta cio vel īfundit̉ vt ſimus filij dei. qd̓ fit ꝑ ſpūmſanctū. ip̄e nanqꝫ ſpūſſanctus ꝓut dicit beatus ber. Certiſſima ſigna inprimit cordibꝰ noſtris qꝛ remiſſio nē peccatoꝝ ſimꝰ ꝯſecuti fiducialiter. Ubi notandū ꝙ quanto ꝑfectior ⁊ ſā ctior vita fuerit ī hoīe. tāto maior cer titudo tam de remiſſione peccatoꝝ qͣꝫ etiā de eterna beatitudine poſſidenda habet̉ S Certitudo aūt ſpei ex tri bo orit̉ vicꝫ ex infuſiōe gr̄aꝝ diuinitꝰ. ex habundancia meritoꝝ ⁊ ex p̄guſta tōe eternoꝝ. hec vero tria ſpūſſanctus operat̉ in electis ip̄e em̄ infundit gr̄aꝫ ad deū diligendū ip̄e dat vires ad bn̄ oꝑandū. ip̄e donat ſpūalē dulcedineꝫ ad celeſtia deguſtāda. hūc ſpūmſanc tū oīpotens deus dat ſuis dilectis qͣſi quoddā pignus eterne felicitatis. per qd̓ ad īterioris ſpei certitudinē robo rant̉ De hoc bea. gre. xvi. mo. ſic dicit In ſacra ſcriptura appellatiōe pignoris aliqn̄ donū ſpūſſancti ſignat̉. pis nus nāqꝫ accipit̉ donū ſpūſſancti ſc ꝑbea. pau. d̓r. Qui dedit nobis pign ſpūs. Ad hoc em̄ pignus accipi mus vt de ꝓmiſſiōe q̄ nobis fit. certitudine teneamus donū gͦ ſanctiſpūs pignus d̓r qꝛ ꝑ hoc anīa nr̄a ad īterioris ſper certitudinē roborat̉. hec gre. Sed ⁊ hoc notādū ꝙ ꝯſcīa erronea et nimis ſtricta ml̓tū īpedit ⁊ obnubilet fidutiā ſpei. nā ſūt nōnulli qͥ format ſi bi ꝯſcīam de aliquo facto vbi peccatū vel culpa nō eſt. De qͥbꝰ bea. greg. nt ait piaꝝ menciū eſt ibi culpā agnoſte re vbi culpa nō eſt. Cū igit̉ talis ꝑpter itas p̄ualuerit magnā puſillanītatem ⁊ triſtitiā generat in hoīe. Un̄ qͥ tale paſſionē erronee ꝯſcīe ſuſtinet dꝫ ea aut pꝯſiliū alterius deponere vt nobꝰ ciā ſpei eo liberius poſſit ad celeſtia ſe dirigere. hec de ſpe. Filius Oſtqͣꝫ informatus ſum de fide ſpe nunc de caritate. Et prīo vit ip̄a caritas ortum habeat. d̓ hoc dence to informari. Capitulum IIII Pater O Oc ſcire debeᵍ ꝙ caritas ortū hꝫ ⁊ ꝓcedit er ſpūſancto. qui dat̉ fidelibꝰ ad ſaluleꝰ anīe. Un̄ d̓t apoſtolus paulꝰ. Carſtas dei diffuſa eſt in cordibus noſtris pe ſpiritumſanctuꝫ. qui datus eſt nobis De quo ſpiritu ſciendum. ꝙ cū ꝑſoꝰ preſenciā cor hominis poſſederit ptꝰ mo illud ſi ꝑ peccatū pollutum eſt ad penitentiam compungit. quia qd̓ ſo mo cōfitet̉ ⁊ penitet hoc hꝫ ex ſpitlis ſancti dono. Teſtatur hoc beatus abs ſic dicens. Iam donum ſpirituſſant habet qui ꝯfitetur et pemiet quia no poteſt eſſe confeſſio peccati et compu ctio in homine ex ſeipſo. Cum emi quiſqꝫ ſibi iraſcitur ⁊ diſplicet ſine d LLiber .III. ¶ Diſt. II. Ca. IIII. nio ſpūſſancti non eſt. Purgato vero corde avicijs ꝑ penitentiā ip̄e ſpūſſā cius dat robur ⁊ vires ad facienda bo na oꝑa nec patit̉ quicquā maculoſuꝫ tendere in mente hominis. vt ex eo ex teditius poſſit ſuum affectū dirigere aii caritatem dei. De hoc dicit beatus cet. Gorro ad faciendū bonuꝫ tria in nobis ſpūs bonꝰ oꝑat̉ ꝓfecto monet dcet ⁊ mouet. monet memoriā. docet tationē. ⁊ mouet voluntatem X Sn̄ his em̄ tribus ꝯſiſtit anima noſtra Semoria bona ſuggerit in cogitatō ſibꝰ ſanctis atqꝫ ita ignauiā noſtram coeporemqꝫ repellit. ꝓpterea quotiens buiuſmodi ſugeſtionē boni ſenſeris inr corde tuo. da honoreꝫ deo. ⁊ age re aetenciaꝫ ſpirituiſancto. cuius vox ſo nat in auribus tuis. ip̄e nāqꝫ eſt qui lo quitur iuſtitiam ⁊ remiſſionem oꝑat̉ feccatoruꝫ. facitqꝫ ſollicite ambulare tum deo. Scrutatur etiā ꝓfunda pec tox noſtroꝝ ⁊ intentionē cordis. qui rec paleā intra cor cuius poſſidet ha pitaculum patitur reſidere. ſed ſtatiꝫ gſſe ſubtiliſſime circūſpicōis exurit. Eſt etiā ſpiritus dulcis ⁊ ſuauis. qui noſttam voluntatem erigit et dirigat vt eam veritatem intelligere ⁊ feruen tet diligere ⁊ efficaciter implere poſſi mus. hec Bernardus. Ipſe nāqꝫ ſpi tituſſanctus illa q̄ ſcd̓m naturā ſunt bmini difficilia vel impoſſibilia ꝑ ſu am p̄ſenciā facit leuia ⁊ facilia. Qd̓ arr irmat beatus bernardus ita dicens Spirituſſanctus ſpiritus dulcis. īfir na roborans. aſpera planans. corda purificans. ⁊ quicquid in ſeculo ne ſuam videtur difficile ⁊ anguſtum. fa cit leue ⁊ latum. Ipſe em̄ ſpiritus dat cobur vite. vt quod per naturam tibi ī tbiſibile eſt facile videatur vt in labo tibus. vigilijs fame maledictione. ⁊ tet ſecutione hominum ⁊ in omnibus obſeruantijs regularibus hilariter in cedas ſicut in omnibꝰ diuicijs. hec ber nardus. A Et notandum ꝙ ſine ſpirituſancto nemo ſaluari poteſt. nā ab ipſo ſunt dona ſine quibus ad vitā eternam perueniri non poteſt. vt ſunt virtutes fides ſpes ⁊ caritas humili tas ⁊ pacientia Spirituſſanctus ſem per in electis omnibus manet per mi raculorum vero oꝑacionem non ſemꝑ ſed quando eſt indigencia ꝓpter edi ficationeꝫ eccleſie. De hoc beatus gre gorius .ij. moralium. Notandum qd̓ alia ſunt dona dei. ſine quibus ad vitā nequaquam pertingitur. atqꝫ alia qui bus vite ſanctitas pro aliorum vtili tate declaratur. manſuetudo nāqꝫ. hu militas. paciēcia. fides ſpes. caritas dona eius ſunt. ſed ea ſine quibus ad vitam homines nequaquaꝫ peruenire poſſunt. ꝓphecie autem virtus curatio infirmorum genera linguarum. inter pretatio ſermonum dona eius. Sed que virtutis preſenciam pro correpti on intuenciuꝫ oſtendunt. In his igi tur donis ſine quibus quis ad vitam ꝑ uenire non poteſt ſpirituſſanctus ſiue in predicatoribus ſuis ſiue in electis ſuis omnibus ſemper manet. In illis autem quibus per oſtenſionem illius non noſtra vita ſeruatur ſꝫ alioꝝ que ritur. nequaquam ſemper in predica toribus permanet. quia ꝓpter hoc qui dem eorum cordibꝰ ad bene viuenduꝫ preſidet. nec tn̄ per eos virtutū ſigna ſemꝑ oſtendit. ſꝫ aliqn̄ ſe eis ſignoruꝫ oſtenſionibꝰ ſubtrahit. vt eo humiliꝰ virtutes eius habeant̉. quo habito te neri nō poſſunt. hec gre. Et iā ſpūſſan ctus cor quod poſſidet celeſtibꝰ deſide rijs inflammat. ⁊ ad contemptum re rū temporaliuꝫ ſtimulat quē carnales ⁊ ſeculares homines capere non poſ ſunt quia cor ſuū per d̓ſideria terrena Liber. III. Diſt. II. Ca. IIII. dilatant. De hoc beatꝰ Greg. v. mo. exponēs illa verba Porro ad me venit verbum abſcōditū. ſicut ait poteſt per verbum abſcondituꝫ allocucō intime aſpiracōis intelligi. de qua iohānes ait. Unctio eius docet vos de omnibꝰ. Que nimirū aſpiracio diuinarum hu marum mentem ꝯtingendo ſubleuat. ⁊ temꝑales cogitationes d̓pͥmēs eter nis hanc deſiderijs inflāmat. vt nihil ei iam niſi que ſuꝑna ſunt libeat ⁊ cūc ta que inferius de humana perſtrepūt corruptione ꝯtemnat. Abſconditum ergo verbuꝫ audire eſt locutionem ſcī ſpiritus corde ꝯcipere que ꝑfecto ſci re non poteſt niſi a quo haberi p̄t. Un̄ ⁊ veritatis voce de abſcondita locutio ne dicitur. Ego rogabo patrem ⁊ aliū paraclitum dabit vobis vt maneat vo biſcum in eternū ſpiritū veritatis quē mūdus non poteſt accipere Sicut em̄ idē ꝑaclitꝰ pꝰ mediatoris abſceſſuꝫ a lius hūani generis ꝯſolator in ſemet ipſo inuiſibilis eſt. ita hoīem quem re pleuerit ad deſideranda inuiſibilia ac cendit. ⁊ qm̄ munda corda ſola inui ſibilia diligunt. hunc mundus nō ac cipit. qui ad diligenda viſibilia nō aſ ſurgit Seculares et eī m̄tes qͣnto ſe fo ras per deſideria dilatant. tanto ad re ceptionē illius ſinū cordis anguſtant ⁊ qm̄ valde ī hūano genere pauci ſūt qui a d̓ſideriorū carnaliū purgati ſor de ad ꝑceptōeꝫ ſpūſſancti ip̄a hac pur gatōe dilatent̉. Uerbū hoc abſcondi. tū d̓r. qꝛ illud a quibuſdā ꝓculdubio ī corde concitatur qd̓ a maxīa parte ho minū neſcit̉. hec greg. Habet etiā ſpi rituſſanctus alios diuerſos virtutis effectus. omniū eſt em̄ artifex. omneꝫ habens virtutē omnia ꝓſpiciēs Et iō bene ꝯꝑat̉ igni materiali nō eī fruſtra aut ſine cauſa deus ignis dicitur ſcd̓ꝫ ꝓprietates ī igne reꝑtas. Eſt eī ignis obmiſſis alijs ꝓprietatibꝰ calefactīꝰ ſi luīatiuus. renouat īq. attractiuus. eſe uatiuus. immutatiuus. diffuſiuus. nitiuus. has ꝓprietates ignis matet i alis deus ſpūaliter in anīa oꝑatur Ys nis em̄ diuinus ex virtute calefactiūa dat dilectionē. ex virtute illuminat ia dat ꝯgnitōꝫ. ex virtute renouatiua pec catoꝝ expurgationē. ex virtute atttac tiua ſpūalis vite diſpoſitōꝫ. ex virtute īmutatiua ſpūalē ꝯſolationē. ex vittū te eleuatiua celeſtē ꝯuerſationē. ex v tute diffuſiua meritoꝝ cumulationeꝫ ex virtute vnitiua pleniſſimā ꝑfectonē Sed ⁊ hoc notandū ꝙ ſicut ſpūſſant tus in corde noſtro erigit nos quada fidutia poſtulans ꝓ nobis gemitibus inenatrabilibꝰ. vt dicit apoſtolus ina in corde dei deū īclinat ad nos ſua int ſericordia. Et ſicut in nobis interpel lat pro nobis. ſic in patre delicta con donat cū patre De hoc beatus bernat. ſic ait. Spūs ꝓcedendo predeſtina t ſpirando vocat quos p̄deſtinauit. iha bitando iuſtificat quos vocauit rep̄ſe do accumulat meritis. Per quē ſicut pater ⁊ filius vnū ſunt. ſic ⁊ nos vn in ip̄is ip̄e eſt qui poſtulat ꝓ nobis ge mitibꝰ inenarrabilibus ⁊ hoc quideꝫ in corde noſtro. Qui autem in corde patris ſicut in nobis interpellet ꝓ no bis ita in patre delicta donat cum ip̄s patre. Aduocatus noſter in cordibus noſtris ad patrem dominus noſtet tn corde patris itaqꝫ qd̓ poſtulamus ide ipſe donat qui donat vt poſtulemus et ſicut erigit nos pia quadā fidutia. nſa deum inclinat ad nos magis pia mi ſericordia ſua. hec Bernardus. cce quomodo miſericors deus per ſpiris ſanctum mentes ſanctorum celeſti o fiderio implet et amore accēdit ad fo ſtulandum ⁊ ip̄e īpletas exaudit ac er cordibus eorū ſuſcipit preceꝫ. Auoª Liber .III. Diſt. II. Ca. IIII. etiā beatus Gregorius ſentit in libro per Ezech. ſic dicens. Omnipotēs ceus implet mentē ſanctoꝝ celeſti de ſderio ⁊ ip̄e exaudit impletas. ip̄e eī in ſanctoꝝ cordibꝰ creat amorē. ⁊ ip ſe ex noſtris cordibus ſuſcipit preceꝫ legationē ſuā petrus fleuit amare ſꝫ ar iilic pͥmittitur. qꝛ dn̄s reſpexit petꝝ Aenit maria magdalena poſt multas maculas culpe ad pedes redēptoris ſoſtri cū lacrimis cecidit ſed quis il lam infudit intus niſi qui benigne ſu ſcepit foras Quis illam ad lacrimas Spunctōis vrgebat. niſi qui hanc exte tius coram ſimul recūbentibꝰ recipie dat̉ ad peniaꝫ. Un̄ quicquid in ſancto tum virtutibꝰ agit̉ eius eſt gr̄e qui me tita largit̉. hec Gre. Dicit etiā de hoc ceatus Augu. Caritas que ꝑ ſpūmſan ctum facta eſt in nobis. ipſa gemit ip a orat ꝯtra hanc aures claudere non rouit. qui illā dedit. hec Aug. Cū igi at tā multa bona ſpūſſanctꝰ oꝑat̉ in cdedibꝰ hoīꝫ neceſſe eſt vt vnuſquiſqꝫ nn hoſpicio ſui cordis illū ꝯſeruet. cū io eo viſitatur. Nec ꝑ terrena deſide ra aūt cogitatiōes carnales eū a ſe ex rudat. nam mentes carnales ſpiritꝰ ſanictus fugit quia apud ipſas requiē ron inuenit. De hoc beatus Gregoriꝰ blij. moralium ſic dicit. Cogitatōes rabnue que aſſidue ī animo carnalia og ītante ⁊ naſcuntur ⁊ deficiunt. eaꝫ ruauitatem qua vnuſquiſqꝫ intrinſe tas ꝑ ſpūm vnctus eſt perdunt. quem mtegritate eius perfrui non permit anſt. a terrenis em̄ mētibus tanto lon dius ſpirituſſanctus fugit. quāto apd̓ ras quietem non inuenit. Et eorum cdeda qui terrenaꝫ vitam diligunt de ruetiorum ſuorum inquietudinibus etſuntur turpiſqꝫ cogitationum car ralium feditatibus ad yma depreſſi rant. vt ad quietis intime deſideriuꝫ non leuētur. Unde cū mira opera pie tatis ad cor veritas venit prius ab eo cogitationū carnaliū eſtus eicit. ⁊ pꝰ in eo virtutū dona diſponit. hec Gre. B Nō ſolum aūt peruerſe ⁊ illicite cogitationes fugant ſpūmſanctum a corde ſed etiā vane ⁊ inutiles que ani mū īpediunt ⁊ nonnūqͣꝫ etiā īficiunt Cū vero mens ea que ad deuꝫ ꝑtinent cogitat ac meditat̉ in eius amore ac cenditur. ſtatiꝫ ſpūſſanctus ꝑ viā amo ris ſe infundit cordibꝰ hoīm deuotoꝝ eos adiuuans in orōe ⁊ in ceteris vir tutibꝰ exercendis. Hoc affirmat bea tus bernar. in epiſtola ad carthuẜ ita dicens. Cogitationes ſine intellectu alie ſunt vane alie ocioſe ſunt neutro intellectui ꝑ cogitātis intentōꝫ ſe ap plicantes nō repente ꝑimentes ſꝫ ſen ſim ⁊ paulatī corrūpentes ⁊ occupan tes. tꝑa neceſſaria īpedientes. ⁊ anīꝫ inficientes. Ubi tam̄ ⁊ ſi repellere a ſe ſpūmſanctū nō eſt in voto cogitantis ſit tn̄ ex culpa negligentis vt ſpūs di ſciplīe merito ſe auferat a cogitatōi bꝰ indiſciplinatis. Cū vero de eis que de deo ſunt vl̓ ad deū ſunt cogitat̉ ⁊ vo luntas eo ꝓficit vt amor fiat. cōtinuo ꝑ viā amoris ſe infundit ſpūſſanctus ſpūs vite ⁊ omnia viuificat ad iuuans in oratione ſeu meditatione infirmi tatem cogitantis. ſed modus hic co gitandi de deo non eſt in arbitrio cogi tantis. ſed in gratia donātis ſcꝫ ſpiri tuſſanctus vbi vult̓ ſpirat quādo vult ⁊ quomō vult ⁊ quibus vult inſpirat. ſed hoīs eſt iugiter p̄parare cor volun tatem expediendo ab affectiōibꝰ alie nis rationem vel intellectum a ſollici tudinibus. memoriam a negotijs. nō nuqͣꝫ etiam a neceſſarijs occupationi bus vt in die bona domini ⁊ in hora be placiti eius cum audierit vorem ſpi rātis in ea que cogitacionem faciunt Liber. III. Diſt. II. Ca. IIII. continuo concurrunt ſibi ⁊ cooperat̉ in bonum. Unde volūtas neglecta fac̄ cogitationes ocioſas ⁊ indignas deo corrupta ꝑuerſas que ſeparant a deo recta neceſſarias ad vſum hꝰ vite. pia efficaces ad fructum ſpūs ⁊ ad fruen dum deo. hec ber. C Et uotanduꝫ ꝙ ſpūſſanctus ſemꝑ fugit corda pec catis mortalibꝰ ſauciata venialia vero peccata quāuis nō excludant ſpūmſā ctum a corde hoīm quantum ad habi tum. non tn̄ requieſcit in eis quantuꝫ ad actualeꝫ deuotōꝫ. qꝛ tales ꝯtriſtāt in ſe ſpūmſanctum ⁊ idcirco ꝯſolatio nes ipſius accipere non merent̉. Hec teſtat̉ beatus grego. ſic dicens. Nō re quieſcit ī eo ſpūſſanctus qui domum cordis ſui puluere venialiū peccatorū aſpergit. tales em̄ ſpūmſanctum qui eſt in eis ꝯtriſtant ideo ꝑfectam letici am ⁊ ꝯſolationeꝫ ſpūſſancti nō merē tur. Si ergo vt beatus Auguſtinus di cit. cupimus ꝓmereri gratiā ſpūſſan cti ⁊ tanti viſitatoris ingreſſum mun demus primū domuꝫ anime noſtre ab indignis carnalibꝰ ꝯcupiſcentie paſ ſionibus a ſuꝑbie dn̄atōe a fetore iac tancie. p̄paremus hanc domū quotti die ad ſacri regis aduentū. eamqꝫ di uerſis ꝓbabiliū morū floribus ador nemus. Repleamus eā iocundis ⁊ p̄ cioſis odoribus caſtitatis fidei ⁊ ꝯpun ctionis incenſo balſamo beniuolentie ⁊ timiamate caritatis vt amputatis vicijs. ⁊ virtutibus inſertis. deſtruc ta in omnibus habitatōe dyaboli mu temur in templū dei. vt tam beatus ho ſpes mundo delectatus hoſpicio ſtabi lem ac ꝑpetuā ī nobis faciat manſiōꝫ ꝓpter hoc em̄ ad nos ille deſcendit. vt nos ad illum poſſimus aſcendere. hec Augu. Cum vero homo in cor ſuū tam felicem ſuſceꝑit hoſpitem vicꝫ ſpiritū ineſtimabile gaudiū ex eius pn̄cia intra ſemetipſum ꝯcipit. Un̄ bea. Aus. O qͣꝫ ineſtimabile gaudiū ex eius pre ſentia intra ſemetipſum concipit cor humanū ꝑ ſpūſſancti intra ſe dulcimi mum feliciſſimūqꝫ aduentū. hec Aud Nulla em̄ poteſt eē voluptas ac maior dulcedo corporis ⁊ anīe qͣꝫ dum mes ſenſerit ſuum per gratiā ſpūſſancti n bi adueniſſe creatoreꝫ. De hoc beatus Iheronimus ad paulū ſic dicens. ve te aſſero nūquā maiorem fore corpis aut anime voluptatem. qͣꝫ dum ſpūna ctus ꝑ ſuaꝫ dulciſſimā menti aduene rit caritatem. Dicit etiam de hoc Etꝰ ſoſtomus ſuper canti. Nullus homo in hac vita excogitare poterit felicua tem viriorem ſuauitatemqꝫ duſciore quam dum mens per gratiam ſancti ſpiritus adueniſſe ſenſerit creatorem hec Criſoſtimus. Spirius etiam ſam ctus non ſolum in futuro perfecta ſꝫ etiam in preſenti maximam quietem iuſtis confert. quia hec eſt ſola in hac vita requies animarū deuotarum di uina dilectōe feruere. ⁊ ꝓpter ſpē ſpio re glorie proſpera mundi ſimul ⁊ ad uerſa contemnere que fiunt per ſpit tumſanctum. De hoc Beda ſic dicitꝰ Spirituſſanctus non ſoluꝫ in fututo perfectam ſed etiam in preſenti fideiꝰ bus maximam iuſtis quietem tribulꝰ cum eorum mentes igne caritatis a c cēdit ⁊ eſt vera ymo hec eſt ſola ī hac vita requies animarū. diuina diſecio ne repleri. ſpe ſuperne retributionis/ proſpera mūdi ſimul ⁊ aduerſa ꝯtem nere. ac concupiſcentijs ſecularibus renunciare. hec Beda. Et notanabmꝰ ſecundum dictum beati Auguſtim. g non habitat in aliquo ſpirituſſanci ſine patre et filio nec filius ſine parte ⁊ ſpirituſācto nec ſine illis pater. ꝯl ſeꝑabilis quippe eſt eoꝝ habitatō quo rū ſſepabilē qpacio hecaus beſſꝰʳ Liber .III. ¶ Diſt. II. Ca. IIII. beatus Ambroſius. Sancta trinitas patet ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ad nos ve nunt. dū nos venimus ad eos. veniūt ſubueniendo veniunt illuminādo veni mus obed iendo. venimus metuendo. temunt īplendo. venimus capiendo. ſec Ambro. Conſiderādū igit̉ eſt ꝙ piberaciter hn̄t ſpūmſanctū. in quoꝝ mentibꝰ hūilitas ⁊ cetere virtutes ꝑ recte ſimul ꝯueniunt. Qd̓ affirmat bea rus gre. in libro dya. ſic di. Uens q̄ diuino īplet̉ ſpū habet euidentiſſima ſua ſigna ⁊ virtutes ſcꝫ ⁊ hūilitateꝫ. q̄ ſrin vtraqꝫ in vna mente ꝯueniūt. pro ſecto liquet ꝙ de pn̄tia ſpūſſancti te ſtimoniū fuerūt. hec gre. O Sed et notādū ꝙ volūtas hoīs nō pōt eē li teta a cupiditatibꝰ hꝰ mundi necvalꝫ actus bonos oꝑari ſine gr̄a ſpūſſanc ti. vn̄ vbi ſpūs dn̄i ibi libertas eſt vicꝫ ⁊ peccato nō tn̄ ꝙ tales penitus ſint ſi re peccato ī hac carne ſꝫ peccatū eis n̄ bnat̉. De hoc bea. Aug. ſic d̓t. Sine puſancto non eſt voluntas hoīs libera cū cupiditatibꝰ vincit̉. nō em̄ eſt libe ta ad bonū niſi liberata fuerit n̄ autem ſderat̉ niſi ꝑ ſpūmſanctū caritas dif rudat̉ in cordibus hoīm. nā iſtā liber atem que eſt a peccato illi ſoli habēt dunic. quos filius ꝑ gr̄am liberat ⁊ re patat. nō ita tn̄ ꝙ penitus ſint ſine pec tao in carne hac mortali ſed vt ī eis teccatū nō dn̄etur neqꝫ regnet ⁊ hec ē teta ⁊ bona libertas. que bonaꝫ parit retuitutē ſcꝫ iuſtitie. hec Aug. Nā ſpi tituſſanctus ingrediens aīaꝫ. vt dicit Etix̄. Amplectit̉ eam ⁊ quaſi numero quodā inexpugnabili circuit eam ⁊ n̄ ree̓m ittit vt carnales ꝯcupiſcentie p̄ valeāt ꝯtra eā. Nō quidē facit vt caro ro ꝯcupiſcat ſed tenet anīm vt non ei ꝯſenciat hec Criſo. Etiā vt dicit bea bre. Spūſſanctus mētē quā replet ob aſibrat. ⁊ omnē tēptacionū furorem tꝑat. ⁊ dū aura ſue inſpiratōis mentē ſuauiter tangit. quicquid noxij calo ris ſuſtinebat expellet ⁊ quē iā forſitā nimis vicioꝝ eſtus macidꝰ fecerit vmi bra ſpūſſancti ꝓtegens recreat. vt dū in eius īſpiratōe ſedens pauſar vires tollit quibꝰ ad vitā eternaꝫ robuſtius currat hec Gre. ꝙ aūt omnipoteus de us hoīem poſt ſuſceptiōꝫ gratie ſpūal̓ permittit temptari. hoc ideo facit. ne ip̄e homo de ſe p̄ſumat vel in elationē mentis cadat. ſed tamen irruente tēꝑ tatōe exterius ꝯcutitur. intus eū ꝯdi toris manus roborat. ne frangat̉. De hoc bea. gre. x. morali. exponēs illa ver ba. Memento queſo ꝙ ſicut lutū fece ris me. ſic ait. Sic lutū quippe hō no ſter interior exiſtit qꝛ ſanctiſpūs gra cia terrene menti infundit̉. vt ad ītel lectuꝫ ſui ꝯditoris erigatur. humana nāqꝫ cogitatio. q̄ peccato ſui celerita te aruit ꝑ vim ſanctiſpūs quaſi irriga ta terra vireſcit. Sed ſepe dum ꝑcep ti doni virtutibus ſine interruptōe vti mur ad priuatā fiduciaꝫ vſu continue proſperitatis elenamur. Unde fit ple rum vt iſdē qui ſubleuauerat parum per ſpūs deſerat. quatenus ip̄m ſibi ho minem oſtendat. Qd̓ vir ſanctus pro tinus exprimit cum ſubiungit ⁊ ī pul uerem reduces me. Quia em̄ per ſub tractionem ſpiritus mens ad aliquan tulum in temptatione deſeritur. quaſi ab humore priſtino terra ſiccatur. vt infirmitatem ſuam derelictus ſentiat et ſine infuſione ſuꝑne gratie quantū homo aruit cognoſcat. qui aꝑte quoqꝫ reduci ad puluerē dicit̉. quia dimiſ ſus ſibi cuiuſlibet tēptatōis aura rap tatur ſed cum relicti ꝯcutimur ea que afflicti cognouimus ſubtilius iaꝫ do na cogitamus. Sequitur pelle et carnibꝰ veſtiſti me. pelle quippe et car nibꝰ interior homo veſtitur quia in eo ¶ Liber. .III. Diſt. II. Ca. V. ꝙ ad ſuꝑna erigit̉ carnaliū metuū ob ſidione vallatur. ſed tendentē ad iuſti ciam neqͣqͣꝫ in temptatōe conditor de ſerit. qui ꝑ infuſionē gratia etiā pec cantē preuenit. ſed ſubleuatā mentem ⁊ ad bella exterius laxat ⁊ interius ro borat. Un̄ adhuc apte ſubiungit̉. Of ſibꝰ ⁊ neruis ꝯpegiſti me. pelle ⁊ car ne veſtimur ſed oſſibus neruiſqꝫ ꝯꝑan gimur qꝛ ⁊ ſi temptatōe foris irruen te concutimur. intus tamen nos ꝯdi toris manus roborat ne frangamur. Carnis itaqꝫ moribꝰ nos humiliat ad dona. ſed ꝑ oſſa virtutuꝫ roborat ꝯtra temptamenta. Ait ergo pelle ⁊ carni bꝰ veſtiſti me. ac ſi aperte dicat foris ad ꝓbationē me deſeris. ſed tn̄ intus me ꝑ eam virtutibꝰ aſtringendo cuſto dis. Quid idcirco bene viuendi recti tudinē nobis tribuit. qꝛ benigne prete rita que delinquimus parcit. Un̄ ſub dit̉ vitā ⁊ miſericordiā tribuiſti mihi vita quippe tribuit̉. cū malignis men tibꝰ benignitas aſpirat̉. Sed vita ſi ne miſericordia accipi nequaqͣꝫ valet. qꝛ ad obtinenda bona iuſtitie dn̄s non adiuuat ſi prius anteactas nequicias miſericorditer nō relaxat. vel certe vi tam nobis ⁊ miſericordiaꝫ tribuit. qꝛ ea qua nos miſericordia ad bene viuē dum p̄uenit. etiā ſubſequēdo cuſtodit niſi em̄ miſericordiā ſubroget ſeruari nō valet vita quaꝫ prebet. ipſo quippe quottidie hūane vite vſu veteraſcimꝰ ⁊ exterioris hoīs īpulſu cogitatōe lu brica ab īterioribꝰ eximus. ⁊ niſi nos ſuꝑna viſitatio vel ad amorē ꝯpungen do viuificet vel ad timorem flagellan do reſtauret. repentino lapſu mēs fū ditus tota deſtruit̉. que lōge virtutis ſtudio innouata videbat̉. Un̄ ſubiun git. Et viſitatio tua cuſtodiuit ſpiritū meum. Humanū quippe ſpūm viſita tio ſuꝑna cuſtodit. cuꝫ hunc virtutibꝰ ditatum vel flagello ꝑcutere vel ꝯpun gere amore nō deſint. nam ſi dona p ſtat ſed hunc ꝯtinue reſtaurando non ſubleuat citius bonū ꝑditur quo noi a largiēte cuſtodit̉. hec gre. Filius Abita informatōe de ſpūſancto de quibuſdā eius effectibꝰ nūc de gratia que ꝑ eundem ſpūmſanctuꝫ cordibꝰ īfūdit̉ fideliū cupio edocert. Capitulum V Pater 6 Cire debes qd̓ gratia dupliciter dicit̉. Prl moquia nos miſeros conſolatur. Ht cundo quia gratis datur. Unde ad bo num gratie non poteſt quis per ſe ꝑoe nire. cum hoc non fiat ſcd̓m limues nature ſed ſecundū influenciam ſatsꝰ tatis diuine. Sic em̄ creatura pro ſua flexibilitate ſemper ſuo indiget prin cipio. vt ſit in eſſe nature. ſic idē prꝰ cipiū pro ſua bonitate influere nō cer ſet nature rationali vitam ſpūalem vt beneſit in eſſe gratie quā habere nō fo teſt ſine deo largitore. veruntamē te cuſabilis eſt homo ſi gratiā gratū facꝰ entē non receperit qꝛ gr̄a gratis dal ſemper preſto eſt liberum arbitriuꝫ er citare et cōmouere. cuius eſt hūic ad monitioni conſentire. et hoc eſt facete quod in ſe eſt. quo facto poterit homo gratiam gratum facientem habere:. q hoc eſt ad gratiam gratum facientem ſe preparare. Quamuis enim gratia habeatur dei dono efficiente. non tam ſine libero arbitrio conſentiente quia ſicut dicit beatus Auguſti. Qui crea uit te fine te non iuſtificabit te ſine te Unde gratia dicitur tripliciter. Pr mo generaliter ⁊ ſic gr̄a d̓r ad iutorſuꝫ diuinū creature gratis īpēſū ⁊ īdine Diſ. II. CaV. Liber .III. tenter ad quemcūqꝫ actum ſine huiꝰ ra lūtoris gratia nihil poſſumus face te nec in eſſe durare. Secūdo d̓r gra cia ſpecialiter ⁊ talis gr̄a d̓r gratis ſcꝫ ra donū quo ſe p̄parat homo ad ſuſci plendū donū ſpūſſancti. hꝰ em̄ gratie eſt teuocare libeꝝ arbitriū a malo ⁊ ex citate ad bonuꝫ. ſine qua nullus facit ſafficienter qd̓ in ſe eſt vt p̄paret ſe ad alutem. Tercio d̓r gratia ꝓprie ſcꝫ do ſū datū diuinitus ad merendū. quod quidem donū gratia gratū faciēs ap teſſatur. Sine iſta gratia nullus pōt mereri. nec ī bono ꝓficere nec ad glo ram ꝑuenire. Iſta triplex gratia īnu rūt ī perbis apoſtoli cū d̓t. Gratia dei am id qd̓ ſum. ecce prima. Et gratia et in mevacua non fuit. ecce ſcd̓a Et ptatia eius ſemꝑ ī me manet. ecce ter cia. Sciendū etiam ſecunduꝫ dictū beati bernardi. ꝙ triplicē graciā recipimus. vnā qua ꝯuertimur. aliaꝫ na in temptatōibꝰ adiuuamur. terci m qͥ ꝓbati remuneramur. prīa nos niciat per quam vocamur. ſecunda ꝓ rehit qua iuſtificamur. tercia ꝯſūmat na glorificamur. De prima dictum t ce plenitudine eius omnes accepi nus. de duabꝰ reliquis dictuꝫ eſt. Et otaciaꝫ ꝓ gratia id eſt munera eterne dioriē pro merito temporalis militie Sernardus G Et notanduꝫ ꝟ nullus poteſt ſuperare vicia nec pre pta dei adimplere ſine gratie diui ad iutorio. hoc affirmat Aug. ita di clis. Nemo viribus ſuis implet. qd̓ cus inbet. niſi ipſe adiuuet ad facien a qd̓ fieri iubet. Qua ꝓpter oremus mniliter. vt qui dedit preceptuꝫ lar datur auxiliū. nullū em̄ bonū non di dnficit̉ ſed nec īcipitur ſine illo qui eius bonus. nā ipſa voluntas niſi dei pratia liberet̉ a ſeruitute qua facta eſt tua peccati. ⁊ vt vicia ſuꝑet adiuuetur. recte pieqꝫ viuere a mortalibꝰ nō poteſt ⁊ hoc diuinū beneficiū quo libe ratur anima niſi eam preueniret. iam meritis eius daretur ⁊ nō eſſet gratia que vtiqꝫ gratis datur. hec Augu. H Un̄ etiā iuſti viri ⁊ licet perfecti iuſtificati recte viuere non poſſint. niſi ꝑ diuinā gratiā adiuuent̉. qꝛ nō om nis virtus illius bonitate eſt ꝯceſſa. ip ſe em̄ bonū opus qd̓ in nobis oꝑando incipit etiā cooꝑando ꝑficit. De hoc bea. Aug. ſic d̓t. Sicut oculus corꝑis etiā pleniſſime ſanus niſi candore lu cis adiutus nō poteſt cernere. ſic ⁊ hō etiaꝫ ꝑfectiſſime iuſtificatus niſi eter na luce iuſtitie diuinitus adiuuetur re cte nō pōt viuere Quātulūcūqꝫ em̄ ꝟ tus d̓r noſtra illius eſt nobis bonitate ꝯceſſa. nā cooꝑante nobis deo ꝑficit qd̓ oꝑando incepit. qꝛ ip̄e vt velimus oꝑat̉ incipiens. qͥ volētibꝰ cooꝑatur ꝑficiens. Un̄ cariſſimi vita nr̄a nihil eſt aliud qͣꝫ dei gr̄a ſine dubio ⁊ vita e terna. que bone vite reddit̉ dei gratia eſt. hec aug. Ex his verbis colligite ꝙ nō ſolū bona oꝑa ſꝫ etiā premia ſunt ip̄ius dei dona. qͥ ⁊ bonū cogitare. vel le ⁊ ꝑficere oꝑatur in nobis. De hoc bea. ber. ſic d̓t. Dei ſunt ꝓculdubio mu nera tā nr̄a opera qͣꝫ ip̄iꝰ premia. ⁊ q̄ ſe fecit debitorem in illis ⁊ nos ꝓme ritores hoc eſt bonum cogitare velle ⁊ perficere operatur in nobis. primum profecto ſine nobis. ſecundum nobi ſcum. terciuꝫ per nos facit. a deo ergo ſine dubio noſtre ſit ſalutis exordium nec per nos vtiqꝫ nec nobiſcum. Ueꝝ conſenſus ⁊ opus ⁊ ſi non ex nobis n̄ iam tamen ſine nobis. hec Bernardꝰ I Et ergo vt dicit beatus Auguſti nus. Cum deus coronat merita no ſtra nihil aliud coronat qͣꝫ munera ſua bene vita eterna. que in fine a deo me titis p̄cedentibꝰ redditur quia ⁊ eadē Liber. III. Diſt. II. Ca. V. merita quibꝰ redditur n̄ a nobis ſunt ſed in nobis facta ſunt ꝑ gr̄am. recte et ip̄a vita ⁊ gratia nuncupat̉ qꝛ gra tis dat̉ nec ideo gratis qꝛ nō meritis datur ſed qꝛ data ſunt per gratiā ⁊ ip ſa merita quibus datur. nā omne bo num noſtrum nihil in nobis facit niſi gratia. gr̄a em̄ eſt que preuenit ⁊ ſanat arbitriū hoīs. ⁊ ex ip̄o arbitrio ꝓcrea tur in anima bonus affectus ſiue bonꝰ mentis motus. hec Aug. Qui igit̉ ſi ne gratia dei nec agere opꝰ bonū nec ꝑuenire ad futurā gloriā valemus. ne ceſſe valde eſt vt ip̄m dominum timea mus ne afferendo a nobis ſuā gratiaꝫ nos derelinquat ⁊ reprobando cū im pijs perdat. qꝛ omnipotens deus men tē hoīs non debellando deſtruit ſed ab ip̄a per gratie ablationeꝫ recedendo. De hoc beatus gre. xi. morali. ſuꝑ illo Si deſtruxerit nemo ē qui edificet ſic dicit Omnipotens deus hūanū cor de ſtruit cū derelinquit. edificat cū īplet. neqꝫ em̄ hūanā mentē debellando de ſtruit ſꝫ recedendo qꝛ ad ꝑditōꝫ ſuam ſufficit ſibi dimiſſa gratia. Unde ple rūqꝫ fit vt cū audientis cor exigentibꝰ culpis omnipotētis dei gr̄a nō replet̉ in caſſum exterius a p̄dicatore moue tur. qꝛ mutū eſt os omne qd̓ loquitur ſi ille interius in corde nō clamat. qui a ſpirat verba. que audiunt̉. hec grego. H Et notandū ꝙ gr̄a ꝑ quaꝫ pius dn̄s ꝯſolat̉ ſuos dilectos eſt quidā gu ſtus ſpūalis ⁊ ſuauiſſima quedā delec tatio. qua benignus deus afflictā recre at animā. De hac gr̄a bea. Ber. ſic d̓t Conſolatio diuina nihil aliud eſt qͣꝫ gratia quedā deuotōis ꝓcedens d̓ ſpe venie. ⁊ quidā guſtus boni licet exigu us ⁊ ſuauiſſima quedā delectatio qua benignus deus afflictā recreat animaꝫ qua ad deum querendū inuitat̉ ⁊ ad diuinū amorē vehemēter accenditur. hec Ber. Hunc odorē ſuauiſſimū grꝰ cie idem bea. ber. in ſtatu vite ꝑcepetat cū dicit. Nō acceſſit adhuc cor meū o dn̄e deus ad multitudinē dulcedims tue. quā abſcōdiſti timentibꝰ te foris. eius odore vtrūqꝫ ſuſtentor. qd̓ eſt mi hi ſuꝑ odoreꝫ balſami cunctiqꝫ gene ris ſuauis otoxamenti Qdnſe pob tam nobilis eſt odor qͣꝫ dulcis eſt duu cedinis ſapor. Si tāte virtutis eſt mo dica deguſtatio. quantū iocunditatis habet felix inebriatio. hec ber. Aui ei go vt d̓t Rich. de ſanc. victo. Seme guſtauerit fontem celeſti sgratie. ne ſcit iam aliud niſi ſoli deo firmitet ae īſeparabiliter īherere. hec Richatō Confiderandū etiā vt d̓t gloſa ī libro dyoniſij de diuinis nominibꝰ. ꝙ ipie diuina gratia illuminatio eſt ⁊ ip̄r o na gratie lumīa ſunt illuminantia dl nia que ſe ꝑticipant. ⁊ oīs gratia ad ꝰ no fonte deſcendit. ⁊ omnis illuminꝰ tio ab vno lumine. ⁊ multi ſunt tada ⁊ vnū lumen. vt multos illuminet. ⁊ multi lucent illuminati ⁊ nō vi det mn vnū lumen ⁊ fiunt in lumine vno. qdⁱ niā vnū bonū multis ſe ꝑticipandum prebet vt vnū ſint in illo. qui vnam ti hunt ſimilitudinem ex illo. itaqꝫ e ſapientia quamuis ſe varie diſſimiu terqꝫ mentibus ſpūaliter illuminal dis ẜm ſuſcipientiuꝫ qualitatem alꝰ capacitatem infundat. in ſe tamēſ na permanet ⁊ ſimplex nec malot nn his que habundant in ea. nec mino. his que ſecundum inferiorem patueꝰ pationis gradum gracium atipllꝰ vnio in ipſa ſed tota in tot̓o ⁊ in ſindꝰ lis tota. ſumma tranſcendens ⁊ pmꝰ condeſcēdens participandam ſe ẜꝫ bet. ⁊ in ſevna ꝑmanens. a ſeipſa la tecedit Quod aūt nō vniformitet d nes diuinū lumē accipiunt. hoc nobꝰ in culpa luminis. ſed in differentꝰ Liber .III. Diſt. II. Ca. V. recipientis. qꝛ enim nō eadem eſt vir tus oculoꝝ intellectualiū quibus lux nentiū ſequit̉. vt alij plus alij minus caſtuant̉. alij penitus excludantur. vt mnmundi ſpūs qui ad eam nolūt con retti. non ꝙ ⁊ ipſi ẜm intellectualem ſubſtantiaꝫ qua a ſummo bono creati rant ꝑticipatione vere exn̄tis luīnis ſe iudant̉. alioquin in nihilū redigeren vt. omne em̄ ꝑticipatōe eius priuatū rteꝝ natura nō eſt. ſed inqͣꝫtum in ir ationabilibꝰ puerſe ſue volūtatis mo rob ꝯtaminant̉ a vera lucis excludun re participatōe. non em̄ ad illam ſed ra ſemetipſos hoc eſt ad nequiciā ſuā duetſi a ſummo ⁊ incōmutabili bono rſe auertunt. ſi enim ad naturā ſi iam ⁊ rus creatorē reſpicerent. ꝓfecto beati retent. Et qͣꝫuis nemo bonus niſi ſolꝰ eus. tij diuine bonitatis participatō re tationalis creatura bona fieri pōt. dſo prouidente qui d̓t. pater veſter da pſt ſpūm bonum petentibus ſe. vt ꝑti tipatōe ſpūs fiant boni qui fuerūt ma ranec gloſa. Debet ergo quilibet deuo as cor ſuum ad ſuſcipiendū ſpūſſan cet grām preꝑare. vt veniens dn̄s ⁊ ha itaculū cordis ꝑ vite ſanctimoniam pnꝝ inueniēs dignet̉ in illud effunde te imbres gratiaꝝ ac ꝯſolari. De hoc ret quendam ſic d̓r. Cum cor deuoto am ad bona domini ſuſcipienda aꝑ am fuerit. nec eſt in eo aliquid qd̓ dei dtatiam ꝓhibeat vel retardet. tunc pi rs dn̄s ⁊ benignus largus ⁊ miẜicors ſon ceſſat infundere imbres gratiaꝝ. nē immittens ſapīam diuinorum. unc noticiā ſecretoꝝ aliqn̄ guſtum ⁊ terſentiā eternoꝝ. aliqn̄ reuelatōes mteriorū. aliqn̄ ſecuꝝ facit ⁊ certifi et et ernalium bonoꝝ retributōe. ⁊ a Is multis modis quibꝰ ꝯſolat̉ d̓s ele ros ſuos ꝑiter ⁊ dilectos. hec ille. Quanto autē quis frequentius ꝑ gratiam a deo viſitat̉. tanto maiorem ipſius dn̄i familiaritatem ꝯſequit̉ ⁊ fi duciā habundantiorē ac guſtum ſpū aliorem ⁊ alia qͣꝫ plura bona ab ip̄o ꝑ cipit. Unde d̓t beatus bern̄. Crebra dei viſitatio dat familiaritatē. familiari tas auſum. auſus guſtū. guſtus famem fames ꝯtemptum oīm. ꝯtemp̄tus oci um. ocium deū. hec bern̄. Ecce quanta bona ꝯfert dei gratia deuotis homini bus habentibꝰ eam. Debet ergo quili bet religioſus donū gratie poſſidens il lud in ſemetipſo ꝯſeruare. carnales ⁊ terrenas delectatōes ⁊ ꝯſolationes fu giendo declinare. qꝛ vt dicit beatus ber. Cum mens ad alias ꝯſolationes inhi at ⁊ non penitus rennuit in caducis et trāſitorijs ꝯſolari. ipſa ſibi ꝓfecto ſub trahit gratiam celeſtis ꝯſolatōis. hec bern̄. Nam ſeculares vt d̓t beatus gre go. quanto ſe foras per deſideria dila tant. tanto ad receptōem gratie ſpūſ ſancti ſinum cordis anguſtant. Deli cata namqꝫ ⁊ precioſa eſt diuina ꝯſola tio. que per grām ſancti ſpūs cordibꝰ fidelium infundit̉. ſed nō dabitur ad mittentibꝰ alienā ꝯſolatōem. De hoc d̓t beatus aug. Tam precioſam diuinā ꝯſolatōnem cognouimus tā amenā q̄ tn̄ nequaqͣꝫ tribuitur qualemcunqꝫ ad mittentibꝰ alienā. nā ſi hꝫ animus vn de oblectetur extrinſecus. ſine delicijs manet intrinſecus. hec aug. Si aūt vt d̓t beatus Greg. qd̓libet qd̓ delectat in carne abſcindimus mox intus in xp̄o qd̓ delectat inuenimus. Dicit etiaꝫ de hoc bea. ber. Iuſtū eſt vt quos pn̄tia nō delectant. p̄ſto ſit in eis memoria futu roꝝ. vt qui de reꝝ affluentia deſpiciūt ꝯſolari. recordatio illos delectet eter nitatis. hec bern̄. M Aīa namqꝫ ſine delectatōe eſſe non p̄t. aut em̄ dele ctat̉ in ſummis ⁊ ꝯtemnit infima. aut delectat̉ in infimis ⁊ ꝯtemnit ſumma. M. j. Diſt .ij. Ca. Vl. ¶ Liber .III. Unde aīa que deſiderat in dei memori am delectari. non debet in alijs quibuſ cūqꝫ rebꝰ ꝯſolari. De hoc beatus bern̄. ſic d̓t Rennuat aīa tua in alijs ꝯſolari ſi vis in dei memoria delectari qꝛ īple ri aīa dei viſitationibꝰ nō p̄t. niſi dele ctatōibꝰ carneis funditus renūciaue rit. Et abſit vt intus in ſpū non inueni amus ſupͣ modū maiores delectatōes qͣꝫ in qualibet carnis fed itate. hec bern̄. Anima etiam cū habeat quinqꝫ ſenſus ſpūales. ſicut ⁊ corpus quinqꝫ corꝑa les. Qui gͦ ꝓpter deū in corꝑalibꝰ ꝯtē nit delectari vtiqꝫ in ſpūalibꝰ merebi tur a domino ꝯſolari. Hoc affirmat bernar. ita dicens. Deus eſt iuſtus for ma ſpecioſiſſima ad oculum. armonia delicioſiſſima ad auditū. odor ſuauiſſi mus ad guſtū. amplexus delectabiliſſi mus ad tactū. Cū igit̉ aīa habeat quī qꝫ ſenſus ſpūales ſicut corpus quinqꝫ corꝑales. qui rennuit ꝓpter deū in cor poralibꝰ delectari. merebit̉ vtiqꝫ in ſpi ritualibꝰ ꝯſolari. hec bern̄. Et qͣꝫuis ꝓp ter delectamenta carnalia priuent̉ ho mines gratia dei. maxime tn̄ arrogan tes ⁊ ſuꝑbi gratiam guſtare non potue runt ineternū. teſte hilario qui d̓t. Cū em̄ ꝯſolationem guſtent diuinā de cū ctis generibꝰ. hoīes ip̄am arrogātes ⁊ tumidi nūqͣꝫ guſtare potuerūt ineter num. hec hila. Oportet gͦ vt quilibet re ligioſus reſiſtat ſuꝑbie malicie ⁊ car nali ꝯcupiſcētie ac ceteris vitijs. ſi de ſiderat potū celeſtis gratie deguſtare. De hoc d̓t beatus ambro. Niſi abſtule ris de corde tuo fomitem malicie. eſtū praue ꝯcupiſcentie. dulcedinēqꝫ mū dane voluptatis. nequaqͣꝫ guſtum cele ſtis gratie imbibere poteris nec hauri re. hec amb. Ubi notandū ꝙ non ſolū a vitijs eſt abſtinendū veꝝ etiam bona oꝑa exercenda. vt ſuauitas diuine gr̄e haberi poſſit. Quia vt d̓t yſido. Quāto quis diutius exercitatus fuerit etda virtutum ardorem tanto ꝓfecto in ſe diuinā dulcedinē accipiet potiorem. Dicit etiam baſilius Uulte ꝟtuti ſb minis multa debetur ſuauitas celeſis gaudij ⁊ dulcoris F Et ſciendo ꝙ qn̄ eſt hō exiſtens in gratia. nihil in graue. nihil difficile apparebit in age dis bonis oꝑbꝰ. qui autē caret gratia ad om̄e opus bonū facienduꝫ ſepeſcit De hoc hugo d̓t ſic. qͣꝫdiu in ſtatu gt a tie quis vixerit. nil graue. nilqꝫ intole rabile apparebit. mens aūt expers bi tie ſegnis in ōni bono extat oꝑe ⁊ vio te. hec hug. Non ſolum aūt poſſidens gratiam agilis eſt ad queqͣꝫ oꝑa vitiꝰ oſa facienda ſed etiam paratus eſt ad omīa que ꝓ criſti nomine occurtetin facienda aut verius ſuſtinenda etiam formentoꝝ ſupplicia Un̄ d̓t caſſiodo humana liquidem mens in gratiā er ſiens gaudens ⁊ parata eſt ad omna que pro xp̄i nomine occurrerint. He hoc etiam beatus aug. in libro de nald ra et gratia ſic d̓t. Guſtus celeſtis dre tante eſt ꝟtutis. ꝙ extinguit fitim oſ nium mūdanoꝝ. ⁊ tante dulcedims a in dulcedinē ꝯuertit ſupplicia torme toꝝ. tante ſuauitatis ꝙ aīaꝫ excitat ad deſiderium ſuꝑnoꝝ. hec aug. Eſt ⁊ ꝯſ derandū vt d̓t beda. ꝙ in quocūqꝫ to de deus ꝑ gratiā ſui amoris ad eſt mo vitioꝝ vniuerſa ⁊ aduerſantis muna ſiue ſpirituum malignoꝝ bella ꝯpremꝰ quieſcūt. hec beda. Et qͣꝫuis gratia ri firmum facit hominem aduerſus vo tia ⁊ temptationes inimici. tamen d̓ diu portamus terrenum corpus ac ſtē gile timendum eſt nobis. Unde aus ſtinus in gloſa ſuꝑ pſalmiſtā ſic diclt gratia chriſti firmum facit homineꝫ immobilem aduerſus omnes temple tiones inimici. ſed vbi eſt humana ſt gilitas ibi ē prima captiuitas. ibi ſe Diſt. II. Ca. VI. Liber .III. in membris repugnans legi mentis. captiuum volens ducere in lege pec tati. Adhuc corpus qd̓ corrumpit̉ ag ptauat animā. Unde quantūcunqꝫ fir nus ſis ex gratia dei qͣꝫdiu portas ter tenum vas in quo theſaurus eſt dei. ali qald etiā de ipſo vaſe fictili formidan dum eſt. hec augu. O Et ſciendū x catentes gr̄a dei diuſtare non pn̄t. nnin incidant in peccatū mortale. ha elſtes vero xp̄i grām poſſunt euadere dnne peccatū mortale. qꝛ ſicut gratia ꝯiungit deo ⁊ fomitem peccati ita di miniuit ꝙ habens eaꝫ poteſt vitare pec catum mortale. De hoc quedam glo. lupet apl̓m ſic dicit Per gratiam xp̄i tuadere poſſumus om̄e pctm̄ mortale catentibꝰ aūt gratia hoc non ſic ē poſ ſolle. qꝛ licet non ſit neceſſarium eos reccare quotidie. tn̄ nō poſſunt diu vi ate peccatū mortale. cuius ratio ē. qꝛ ſcūt exiſtentes in gratia non pn̄t om mō vitare peccatū veniale. eo ꝙ ſenſu alitas non eſt in eis ſubdita totaliter tationi. Sic in carentibꝰ gratia ratio ron eſt ſubiecta deo. ⁊ iō non poſſunt diū ſtare quin incidāt in peccatū mor alē. Gratia aūt ſic deo ꝯiungit ⁊ incli raiōem fomitis diminuit. ꝙ habens am poteſt vitare peccatum mortale. in gloſa ⁊cͣ. Filius: Ed etiam hoc ſcire affecto. qua te nonnunqͣꝫ etiam deuotis hoī dns gratia ſubtrahat̉. Et quomō gra a que per negligentiaꝫ amiſſa fuerit ctuperanda ſit. vel cum deeſt gratia qͣ ſtet hoī ſit agendum. Ca. VI. Pater P Cire debes qd̓ gratia ſubtrahit̉ homini ꝓpter rrerbiam ⁊ preſumptōem. Quod ꝓ at tichardus de ſancto victore ita di cens. Sepe ſuperbit homo neſciēs. ſe pe preſumit ⁊ iteꝝ non intelligit. pro vtraqꝫ ignorantia ſolet ſubtrahi diui na gratia. nam dum preſumptuoſe a git ⁊ neſcit. ſubtrahit̉ gratia. ne effici at qd̓ cupit dum ſuperbit ⁊ neſcit. per mittit̉ ſepe in id cadere qd̓ erubeſcit ⁊ odit. hec richar. Q Et notanduꝫ ꝙ opera virtutum tunc in nobis ꝯua leſcunt. dum gratiam cooperatricem habent. tunc vero deficiunt ⁊ moriunt̉ cum eis gratia coopetatrix ſubtrahit̉ Subtrahit̉ aūt dum improba mens de bonis ſpūalibꝰ ſuꝑbit ⁊ ſua ſibi me rita aſcribit. De hoc richardus de ſan cto victore ſuper illud Daniel̓. donec cognoſcant viuentes ꝙ dominetur ex celſus in regno hominum. ſic d̓t. Affe ctus in nobis ſane ẜm deuꝫ viuunt dū in bono fortes ⁊ cum virtutum opera ꝯualeſcunt. dum gratiam cooperatri cem habent ⁊ in ſtudijs ſpūalibꝰ ſe ex excere valent. tunc ꝓculdubio moriun tur cum eis gratia cooperatrix ſubtra hitur. ſubtrahitur autem cum de ſuis bonis diuinis vero donis mens impro ba ſuperbit. ⁊ ſua ſibi merita aſcribit. Subtracta gratia affectus boni defici unt. ⁊ ad omne bonum langueſcunt. ⁊ ſic de viuentibus mortui fiūt. Quid enim aliud eſt virtutum defectus qͣꝫ qͣ ſi quidam illarum interitus. Qui igi tur infirmitatē ſuam gratiamqꝫ diui nam tunc primum attendunt cum iaꝫ in bono deficiunt. iſti poſt mortem ⁊ qͣ ſi per mortem diuine dominationis ⁊ moderationis magiſterium vel benefi cium diſcunt ⁊ agnoſcunt. Quid igi tur eſt ſuperne maieſtatis dominium ⁊ principatum in regno hominum viuē tes agnoſcere. niſi vnumquemqꝫ eo eti am tempore cum adhuc in bonis ope ribus viuit. infirmitatē ſuam attende re ⁊ nihil ſibi. nihil ſuis n̄ eritis aſcri M. ij. Liber .III. Diſt. II. Ca. VI. bere. ⁊ inter quelibet virtutum exerci tia humilitatis cuſtodiam non deſere re. ſꝫ veraciter ⁊ abſqꝫ ſimulatione qͥc quid mali ſibijpſi. quicquid boni diui ne gratie aſcribere Et ſolet quidem pi etas ſuꝑna vires etiā virtutū in quibuſ dam humiliare ⁊ gratiam ſubtrahere donec diſcant inter quelibet moꝝ inſi gnia nil altum ſapere. nil de ꝓpria virtu te p̄ſumere. felices qui alieno caſu po tius qͣꝫ ꝓprio hūilitatis fragilitatiſqꝫ infirma addiſcūt. Sed ⁊ cū eis quidē bene agit̉. qui ex ꝓpria ruina ad humi litatis cuſtodiā euigilant. cū tandem aliqn̄ poſt infirmitatis ſue lapſum for tiores reſurgunt Qui ergo moꝝ ruinā timet pre oībꝰ ꝯtra ſuꝑbiam vigilare debet. hec richar. Ex iſtis verbis colli gere poſſumus ꝙ omnipotēs deus ſub trahit grām hoībꝰ etiā mundam vitā habentibꝰ. ⁊ hoc ideo ne in ſuꝑbiā ele uent̉. ⁊ ne ꝯſequenter in bonis ſtudijs negligentiores fiant. Quod ꝓbat etiā criſoſto. ſic dicens. Aliqn̄ pleriqꝫ ⁊ vi tam habentes mundam nō accipiunt gratiam Quare. ne in ſuꝑbiam eleuē tur. ne inflent̓ ventoſitate iactantie. ne altitudine muneris negligentiores fi ant. hec criẜ. Subtrahit̉ āt gratia nō ſolum ꝓpter mentis elatiōem ſed etiaꝫ nō nunqͣꝫ ꝓpter negligentiā. nā ſunt nō nulli qui deſiderant eſſe boni ⁊ ꝟtuoſi ſed ſe ꝑ oꝑa virtuoſa que illos bonos faciant nolunt exercere. ideo multi re ligioſi ꝯquerunt̉ ſibi deeſſe grām cum magis gratia debet ꝯqueri ſe factores bonoꝝ operum nō habere. per que gra tia obtineat̉. De hoc ꝑ quēdam d̓r ſic pauperes ſumus ⁊ miſeri qui multum deſideramus ⁊ modicum facimus. de fiderium noſtrum minime in opus de ducentes. neqꝫ deſideramus eſſe boni ſed oꝑa que nos bonos faciant nō mo ueamus. Hinc eſt illa querela oīm re ligioſoꝝ querulantium ſidi deeſſe gt̓ a tiam cū magis ipſa gratia ꝯqueri detē at ſe factores bonoꝝ opeꝝ non hacetē habemus oēs deſiderium ſanctitatis. ſed ea que ſanctitatem efficiunt nulia tenus habemus. Hec ille ꝓut d̓r betn Uix eſt aliquis qui in eis que dei ſum exꝑiri velit quid poſſit. etiam qd̓ pmi tiſſime poteſt Et idcirco ꝓpter negus tiam talem frigida ſunt corda muſtor religioſorū diuina gratia carentium Debet ergo quiuis timens deum ſec duo videlicet ſuꝑbiam ⁊ negligentia a ſe abijcere. ⁊ humilitatē cordis ⁊ do noꝝ ſtrennuitatem aſſumere vt diume ꝯſolationis grām crebrius ⁊ habuli dantius ab ipſo dn̄o valeat obtinet e R Ubi ꝯfiderandū ꝙ ſunt nōnuſū teligioſi qui in principio cōuerſioma ſue magnā deuotionis grām ꝑ̄cipium ſed ſcd̓m ꝓceſſum tꝑis eadem gtatia ꝓpter ſuā negligentiam priuat̉ Sivo deſiderant grām priſtinam recuxetale debent in ſe renouare feruorē deuotoie prioris ⁊ in oībꝰ virtuoſis que prius initio ꝯuerſionis geſſerunt ſtudeant i exercere De hoc richardus in libro o miſtico ſomnio. nabucho. ſic ait. dtꝰ gratia quā habuiſti excidiſſe te ſemtis attende diligenter quid agis. cognis quibꝰ cogitationibꝰ vehementius oceꝰ paris ſi ſola vana meditaris quid mm ſi futuroꝝ reuelatione fraudaris. d initio ꝯuerſionis tue qn̄ ſola eterna ir̄ ritualia ⁊ futura cogitaſti quādo a d ſe la ſublimia aſpiraſti quid mituꝫ ni v deſideriū tuū ꝯſolari meruiſti. Denoē rium inquit ꝓpheta pauperū exandimꝰ dn̄s. Si igit̉ priſtinā illā gtām cupꝰꝰ reformare renoua vite deuotionem. ſcd̓m monita iohannis in apocat̉. d mento vnde excideris ⁊ age pemten am ⁊ priora oꝑa fac̄. hec richat. Et notandū vt d̓t hugo ꝙ miſericorꝰ Liber .III. Diſt. II. Ca. VI. eus nobis ſepius cum non queritur eoſfert vt nos in amorē ſuū accendat iepe fugit dum querit̉ vt nos poſt ſe cactere faciat. niſi enim prius ipſe no bis oſtenderet nemo eū diligeret. ⁊ ni rolm querit̉ fugeret nemo eum ſequi Allet. hec hugo. Unde dn̄s gratiaꝫ de dotionis ſubtrahit nonnunqͣꝫ etiaꝫ vi tis teligioſis vt amplius deſiderēt ab elitem. ⁊ poſtmodū ſtrictius teneant pſſtem. Unde beatus bern̄. ꝙ dn̄s ſub tahit deuotōem. hoc ideo facit vt am pſiujs deſideres illam. ⁊ ne vileſcas ci o oatum. nam ſi differt̉ non aufertur Sn̄s enim aliqn̄ ſe ſubtrahit. aliquā d ad tꝑs recedit. vt dum requirit̉ ab ens. ſtrictius teneat̉ preſens. hec ber Sed deuoti viri gratia deuotōis ⁊ ſpi truali dulcedīe aſſuefacti cum gratia deiua nt̉ magis lugent de amiſſa dulce dinē. qͣꝫ prius planxerāt admiſſaꝫ pec atoꝝ amaritudinem. hoc tamdiu faci nt donec miſerante deo ꝯſolatio ſpūa rs ſteꝝ eis reddat̉. qua ꝑcepta cogno cunt. denuo eam quā paſſi ſunt temꝑ tatōem ex carentia gratie ꝓbatōem fu ſe non deſolatōem. Et ideo viſitant̉ ret grām temꝑe oportuno ne deficiāt. ſteꝝ temptant̉ ne ſuperbiant. Qd̓ be rtus bern̄. in quadā autoritate ꝯmemo at ſta dicens Deuotus quiſqꝫ nonnū pamarius deplorat dulcedineꝫ amiſ amni qͣꝫ prius fleuerat admiſſam pecca dx Inaritudineꝫ. ⁊ hoc tamdiu facit diſec deo miſerāte ꝯſolatio redit. qua ted eunte denuo cognoſcit eam quam paſſus eſt temptatōem ꝓbatōem fuiſ cad eruditōem non ad deſtructōem. Ande cogmito ſuo de temptatōne ꝓfe ru. non tm̄ non refugit ſed etiā temp der appetit̉. Crebris itaqꝫ hmōi viciſ nrūdinibꝰ inter gratie viſitatōem ⁊ tē ptationis ꝓbatiōem in ſcala virtutis pniciens fauente vtiqꝫ viſitatōe ne deficiat temptatione. ne ſuperbiat tandē tali exercitio. mundato oculo interio ri ſtatim adeſt lux. cui fideliter inhere re cupiens ſed corꝑe preſſus non p̄ua lens ad ſeipſum nolēs volenſqꝫ reſilit Guſtato tn̄ aliquotiens qͣꝫ ſuauis ē do minus ad ſua etiam cū redierit in cor dis palato ſaporem retinet. quo ſit vt iam ipſum non ipſius bona quecunqꝫ deſideret. hec bern̄. T Et ſciendū ꝙ nihil in filijs gratie ⁊ in aīmabꝰ ſan ctis tantū deo placet. quantū diligēs ⁊ cauta internaꝝ viſitationū obſeruā tia. Qn̄ enim venit ⁊ recedit periculo ſiſſime ignorat̉ Unde dicit beatus ber. Cum ſpūſſancti diſpenſatorie viciſſi tudines vigilantiſſime non obſeruan tur. tunc fit vt nec abſentem deſideres nec pn̄tem glorifices. nēpe qui idcir co recedit vt auidius querat̉. quo naꝫ modo abeſſe neſcit̉ requiritur. ⁊ qui di gnanter ad hoc redit vt ꝯſolet̉. quali ter digne ꝓ maieſtate ſua recipitur. ſi nec adeſſe ſentit̉ Unde vigiles ſimus ⁊ ſolliciti circa gratias viſitationis q̄ mira ſuauitate diuine ſue artis inceſ ſanter actitat ſpūſſanctus in corde no ſtro. nunqͣꝫ ſine vigilantia noſtre ꝯſci entie gratia recedat vel veniat Und̓ do minus d̓t. vigilate. qꝛ neſcitis qua ho ra dn̄s veſter venturus ſit. Mens enim que grām viſitationis non obſeruat. erit ingrata viſitatione. nunqͣꝫ ergo in ueniat nos gr̄a imparatos. ſed ſꝑ vul tus ſuſpenſos ⁊ expanſos noſtri cord̓ ꝓut facultas vnicuiqꝫ noſtruꝫ ſuppetit ad dn̄i aduentum habeamus. hec bern̄ U Sed ⁊ hoc notandū diligēter ꝙ ſpūales viri non poſſunt ſemper in vno ſtatu ꝑmanere. vt teſtat̉ idem bea tus bern̄. ſuper canti. ſic dicens. Uide illum qui in ſpū ambulat nequaqͣꝫ per manere in vno ſtatu. nec eadem ſemꝑ facilitate ꝓficere. ⁊ ꝙ non fi in hoīe M. iij. Liber .III. Diſt. II. Ca. VI. via eius ſed quemadmodū ſpūs eius moderator diſpenſat. ꝓut vult nūc ſe gnius. nunc alacrius. q̄ retro ſunt ob liuiſci ⁊ ad anteriora ſe extendere. Er go cū te accidia vel tedio affici ſentis. noli ꝓpterea diffidere vel deſiſtere a ſtu dio ſpūali ſed iuuantis require manū dicens. Trahe me poſt te trahi te obſe crans ſponſe exēplo donec denuo ſuſci tante gr̄a factus ꝓnior alacriorqꝫ cur ras viam mandatoꝝ dei Un̄ qͣꝫdiu ad eſt gratia delectare in ea. nec te exiſti mes donū dei iure hereditario poſſide ce. ita videlicet vt ſis ſecurus de eo. qͣſi nunqͣꝫ ꝑdere poſſis. ne forte cū ſubito traxerit manū ⁊ ſubtraxerit donum tu aīmo ꝯcidas ⁊ triſtior fias qͣꝫ oporteat Curabis igit̉ ẜm ꝯſiliū ſapientis vt in die bonoꝝ non immemor ſis malorū. atqꝫ in die maloꝝ nō īmemor ſis bono cum Ergo in die virtutis tue noli eſſe ſecurus ſed clama ad dn̄m cū ꝓpheta ⁊ dic. Cū defecerit virtus mea ne derelī quas me porro in tꝑe temptationis cō ſolare ⁊ dic cū ſponſatrahe me poſt te. Sic te deſeret ſpes in tꝑe malo nec in bona ꝓuidentia deerit. Eriſqꝫ inter ꝓ ſpera ⁊ aduerſa mutabiliū tempoꝝ te nens quandā eternitatis ymagine vti qꝫ hanc immobilē ⁊ incōcuſſam. ꝯſtā tis em̄ equalitatē. benedicens dn̄m in omni tꝑe. hec bern̄. X Scienduꝫ etiā ꝙ ſpūalis dei aduētus in aīam eſt triplex. occultus. dubius ⁊ maīfeſtus Primus aduentus dei occultus d̓r. cū in cordibꝰ eoꝝ qui pctā mortalia non ꝯmittunt deus ꝑ ſuam gratiā inhabi tat. qui ꝓpter hoc occultus d̓r qꝛ in fuiſ affectibꝰ nō ſentit̉. Un̄ apl̓s ad ephe. d̓t xp̄m habitare ꝑ fidē in cordibꝰ ve ſtris. Fides aūt catholica hec eſt vt qui cūqꝫ puritatē ſuā ꝯſeruauerit ⁊ morta lia pctā non ꝯmiſerit. licet in magnis ſe nondum exercitauerit. tn̄ in illoruꝫ cordibꝰ dicimus eſſe deū. De hoc oc culto aduentu d̓r in pͣs. Ueſtigia tua non cognoſcēt̉. Secundus aduentus dubius d̓r. cū mutationes nouaꝝ and ctionum in nobis cognoſcimus ⁊ ſe timus ꝑ quas peccatū qd̓ prius pſa cu it ⁊ delectabat nūc ꝑ amaram pemiel tiam diſplicet. ⁊ non delectat. vera em pm̄a certiſſimū ſignū eſt diuine pemte tie. cuius ſpūs licet dulcis ſit ficūt dr in libro ſapīe O qͣꝫ dulcis eſt ſpiritus tuus in nobis. nihil tn̄ qd̓ amaꝝ eſt i eadem pm̄a ſentit̉. hic ergo aduētus ꝯuenienter dubius d̓r id eſt ꝑtim no tus ⁊ ꝑtim ignotus. notus ex mutalis ne deuotionis qꝛ veraciter cognoſcitꝫ ſentit̉. ignotus qꝛ ex ſui pententia a grinam impreſſionem facit in amina amaritudinem videlicet cū ip̄e ſt̄ db cis. Et notandum ꝙ hmōi aduenſus dubius orit̉. ex accipientis inhabiſ tate. qꝛ cuꝫ multoꝝ maloꝝ ſibi ꝯſcius atqꝫ reus non poteſt ſpiritum ſanctum aliter accipere qͣꝫ iratū ⁊ arguentem l cet ſuam naturalem dulcedinem no amirtat. illa em̄ amaritudo non ex ven entis amaritudine ſed ex infectōne te cipientis. ſicut cū quis nobilem ppl̓o ⁊ dulcem accipit. queꝫ ex infectis ſab cibꝰ felleum iudicat ⁊ amarū. De ſoe ſpirituſancto d̓t. Ille arguet munduꝫ id eſt mundanū hoīem de peccato ſac cius aduentus d̓r manifeſtus. que do minus cū ſanctis viris ⁊ amicis bene purgatis ac virtutibꝰ ornatis in epīdē tibꝰ ⁊ manifeſtis gratijs operatut. v hāc gr̄am recipiētes de dubijs ⁊ occu tis. ⁊ an̄ gr̄aꝫ penitus ignorantes mnꝰ nifeſtiſſime doceant̉. de hac d̓t pͦs. vⁿ certa ⁊ occulta ſapientie rue mamie ſtaſti mihi. A Igit̉ per predicia colligere poſſumus ꝙ omnis qui eſt i ſtatu gratie hoc eſt ſine peccato morta li habet gratiam aut occultam aut ina Liber Diſt. II. Ca. VII. .III. neſtam. hoc eſt habet gratiam habitu atem vel actualem. Sicut enim iheſus primum natus pannis eſt inuolutus. ſe primū ſpūaliter natus in nobis ha et quaſi pannis quodammō inuolu tus. Tunc enim deum in preſepio cor bis noſtri habemus inuolutū. quando ret fidē habitat in nobis. ⁊ nulla ad pūc incaleſcente deuotōe ſentit̉ Cum aut homo bonis operibꝰ ⁊ virtutibus piū exercitatus fuerit. interduꝫ ſentit nn corde ſuo vehementē ignem carita rs quem alijs vicibus nequaqͣꝫ ſentit imcd̓r habitare in cordibꝰ noſtris nō ſbſum per fidem inuolutus. ſed ꝑ ſen ibilem grām quaſi quodammō denu patus. De hac duplici in hoīe gratia ve culta ⁊ manifeſta d̓t beatus bern̄. De rs ⁊ ſi iuſtis non deſit ad merituꝫ. ple umqꝫ tn̄ abeſt ad ſolaciū. illud vtiliꝰ. md iocundius. Habet̉ itaqꝫ ⁊ latet. p̄ ſenſum cordis minime tangit. illa rauitas habita ſeruat̉. hec bern̄. De et ergo quilibet religioſus ſe in ſtatu ptatie ꝯſeruare ab omni peccato mor nli abſtinendo. etiam a venialibꝰ ꝓut toſſibile eſt ꝯtinendo. vt gratiam non pium habitualem. veꝝ etiam actualeꝫ ro ip̄ſo dn̄o temꝑe ſuo cōſequi valeat A ſuam ꝯſolatōem. qꝛ miſericors de qs nequaqͣꝫ deſerit ſe timentes ⁊ in p̄ ptis ſuis ambulantes. ſꝫ tempore ⁊ peo ꝯſolat̉ eos. aut affectū deuotōnis rgr̓am ꝯpunctionis illis infundēdo eni vero per hmōi dona ſic ꝯſolantur cent eſſe grati dominoqꝫ ꝓ acceptis Ereficijs ſuoꝝ donoꝝ reddere gratiaꝝ ctiones. vt ex hoc poſimodū maiorē pratiaꝫ ab ipſo perciꝑe mereant̉. De c beatus bern̄. ita d̓t Felix qui ad ſin nra dona gratie redit ad eum. in quo plenitudo gratiaꝝ. cui dum ꝓ acce ris nos ingratos non exhibemus. lo an in nobis facimus gratie vt maiorem adhuc perciꝑe mereamur. B Omnino emim ſola ingratitudo a ꝓfe ctu ꝯuerſionis impedit. dum quodam mō amiſſum reputat dator qd̓ ingra tus accepit. Cauet ſibi de cetero ne tā to plura ꝑdat. quanto plura daret in grato. hec bern̄. Ecce quō ingratitudo tollit gratiam ab hoīe Debemus ergo ſꝑ gratias agere omnipotenti deo ꝓ be neficijs nobis ab ipſo ꝯceſſis. vt bene ficia potiora gratiaꝝ ⁊ ſpūalium dono rum ab eo ꝯſequi mereamur. Filius. Ccepta informatōne de dei gra tia que per ſpūmſanctum menti bus fidelium infundunt̉. nunc de cari tate quam idem ſpūſſanctus in cordi bus religioſoꝝ ac deuotoꝝ hoīm ope rat̉ cupio edoceri. Ca. VII. Pater C E charitate ſu per qua petis informari. ſcire debes ꝙ caritas ꝓut diffinit̉ in. iij. lib. ſententiaꝝ. eſt dilectio qua diligit̉ d̓s ꝓpter ſe. ⁊ ꝓximus ꝓpter deum in deo Scd̓m vero augu. caritas eſt virtus qͣ videre deum ⁊ eo per frui deſideramꝰ. Hec autem nobiliſſima virtus carita tis per donum ſancti ſpūs infunditur cordibꝰ fidelium vt poſſint deum dili gere ⁊ amare. Teſtat̉ hoc beatus angu in libro de verbis domini dicens Uag na eſt miſericordia dei noſtri. dedit eī dona hominibus. inter que dona ſpūſ ſanctus donum quippe dat equale ſibi quia donum eius eſt ſpūſſanctis. ⁊ v nus deus tota trinitas pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus. Quid preſtitit enim no bis ſpūſſanctus audi apoſtolum. Cari tas dei diffuſa eſt in cordibus noſtris. Et ne putaret quiſqꝫ a ſe ſibi eſſe ꝙ di ligit deum. continuo addidit. per ſpi ritum ſanctum qui datus eſt nobis Vt Liber .III. ¶ Diſt. II. Ca. VII. ergo ames deum habitet in te deus ⁊ amet ſe de te. i. ad amorē ſuum te mo ueat. accendat te. iliuminet te. ⁊ exci tet te hec augu. Unde ſpm̄ſanctum il le habere dinoſcitur. qui deum amat. Quod idem beatus augu. affirmat ſic dicens. Reſtat vt intelligamus ſpiri tum ſanctum habere illū. qui diligit ⁊ habēdo mereri vt plus habeat. ⁊ plus habendo diligat. hec augu. D Et notandum ꝙ amor dilectio ⁊ caritas in ſacra ſcriptura frequenter ꝓ eodem accipiunt̉. vt d̓t dyoniſius in libro de diuinis nominibꝰ vbi ſic ait. Cōmuni ter ⁊ vniformiter vtendum eſt in diui nis nomine amoris ⁊ nomine dilectio nis ſiue etiam caritatis. Sed conſide randum ꝙ affectus ſiue amor anime ſi rectus eſt d̓r caritas. ſi prauus d̓r cupi ditas. Unde d̓t beatus auguſt. Spes anime amor eſt. qui ſi pranus eſt d̓r cu piditas vel libido ſi rectus eſt dicit̉ ca ritas. hec augu. Amore namqꝫ mouer̉ anima quaſi ad locuꝫ quo tendit id eſt ad delectationem bonā vel malaꝫ quo ſe perueniſſe letat̉. ſed quantomagis cupiditas de corde hoīs elimatur. tāto maior caritas acquirit̉. De iſtis moti bus anime ſic dicit beatus augu. Cari tatē motum aīe eſſe ad fruendum deo ꝓpter ipſum ⁊ ſe atqꝫ proximo prop ter deum. Cupiditatem aūt motuꝫ a nime ad fruendum ſe ⁊ ꝓximo ⁊ quoli bet corꝑe non ꝓpter deū. quanto auteꝫ magis regnum cupiditatis deſtruitur tanto magis regnū caritatis eleuatur. naꝫ caritatis venenū eſt ſpecies adipiſ cendoꝝ ⁊ retinendoꝝ tꝑaliū. nutrimē tuꝫ eius eſt diminutio cupiditatis per fecta nulla cupiditas. Quiſquis er go eam nutrire vult inſtet minuendis cupiditatibꝰ. ꝑfecta enim caritas nec cupiditatem ſeculi nec tumorē habet ꝑ quas duas ianuas intrat immicus ⁊ regnat. ſꝫ preuio timore dei ⁊ amt re pellendus eſt. hec aug. E de hac caritate ⁊ cupiditate ⁊ ꝙ tebꝰ Item terrenis vtendū eſt vel ſit ad neceſſita tem ⁊ non fruendum. idē beatus aus ſic probat dicens. Amor turpis cui ditas d̓r. quo animus ſeipſo infetio ra inſectat̉. Amor bonus caritas rer dilectio d̓r. qͥcquid amaueris aūt ſe eſt qd̓ tu aūt inferius eſt te. aut ſupetꝰ us eſt te. Si inferius ē te qd̓ amas. ad ꝯtemnendū ama. ad tractādū ama ad vtendū ama. non ad diligendū ama verbi gr̄a Auruꝫ amas noli te alligate auro. deus poſuit ſubte aux. Amoro iſte eſt ꝯtēnendus ad vſum. aſſumedꝰ ſunt iſta. nō eis vinculo amoris quali glutino eſt adherendū. hec aug. Et nō tanduꝫ ꝙ quilibet peccator longe eſt ꝰ deo. vt d̓t beatus aug. ſuꝑ p̄s non ſoca ſed diſſimilitudīe qͥd eſt diſſilitudine mala vita. malis moribꝰ. ſi em̄ boma moribꝰ appropinquat̉ deo malis mor bus recedit̉ a deo Unus gͦ idēqꝫ homo corꝑe ſtans vno loco ⁊ amādo deū ac cedit ad deū ⁊ amādo iniqͥtatē recediꝰ a deo. nuſqͣꝫ pedes mouet ⁊ tn̄ p̄t acce dere ⁊ recedere. pedes em̄ nr̄i in hoc li nere affectus nr̄i ſunt. ꝓut qͥſqꝫ habo rit ita accedit ⁊ recedit a deo ſꝫ cū di niū bonoꝝ radix ſit caritas. ⁊ oīm mna loꝝ cupiditas nccē eſt. vt vna deſtti tur ſiue extirpet̉ ⁊ alia plantetut. q. mul ambe eſſe non poſſunt. qꝛ niſi vie radicitus euulſa fuerit. alia plantatꝰ non poteſt. ſine cauſa aliquis conatus incidere ſi radicem non ꝯtendat ene lere. hec auguſt Unde d̓t criſoſio. vit odit ⁊ ab horret celeſtia. cuius diſecu ſpargit̉ ad mundana. Ei nāqꝫ qui dii ctiōe carnali eſtuauerit oē qd̓ ſalutis ſue fuerit graue ⁊ inſipidū apparebꝰꝰ hec criẜ. Opꝫ gͦ vt ille mūdi amore pol ponat q̄ dei amore īpleri deſiderat d Diſt. II. Ca. VII. LLiber .III. rus. Si hītat in te amor mundi nō eſt qno intret amor dei. vas es ſed plenū et qd̓ habes qd̓ recipias quod non ha ces. funde amorē ſeculi vt implearis amore dei. nam amor dei ⁊ mundi pa ret in vno corpore habitare non pn̄t Cepiſti deum diligere. incipit inte de rs habitare. Quantum in te creſcit a nor dei. tantū creſcit ipſa pulcritudo tacitatis que anime pulchritudo eſt. Quiſquis etiā ꝯtendit habere ſe dei ca titatē ſine dei ad iutorio. quid alid̓ cō endit niſi habere deū poſſe ſine d̓o. hec aud. Neceſſe ergo ē vt ait hugo de ſan ro pictore vt homo qui a carnalibꝰ ad plīalia ꝯuertit̉ prius his omnibꝰ qui das animo per affectū inheſerat auella ne Cunc ſiquidē libere ſe ſpūalibus ꝑ amorem ꝯglutinat. cū de terrenis affe tibꝰ. nihil ſuꝑeſt qd̓ eius mentem in teſidetia aliena ꝯuertat. Itaqꝫ tꝑs ſtu tendi eſt vt prius menteꝫ a deſiderijs cdmo terrenis auellat. poſtea tempus ꝯſuendi vt anima per amorē ſpūalem tree̓nis ⁊ ꝑmanentibꝰ bonis inherere incipiat. Sic quippe ꝯſuunt̉ humana colinna in vnū. vt que duo fuerunt ꝑ raturā. fiant vnum per grām. Cōpun ctio ſiquidē acus eſt ⁊ dilectio filum ⁊ aeit̉ viam acus ⁊ perforat. vtrūqꝫ ꝯtiī reat̉. hec hug. Et ſciendū vt d̓t beatus angū. ꝙ recedere ab illo ſimplici ⁊ ſin pnſari bono hoc eſt a d̓o ⁊ in iſtas volu ptates ac amorē ſeculi. corruptōneſqꝫ etcenas accedere fornicari eſt a dn̄o. Eego amandus eſt d̓s ſuꝑ omnia. ⁊ ꝓ pnore eius ita vt ſi fieri poteſt noſmet plos obliuiſcamur. hec aug Hinc eſt bmo toto affectu non poteſt ſuā di crrōem dixigere in deum. qꝛ animus rus dum per res varias ⁊ trāſitorias ccūpat̉. ac per amorē inordinatū im grcat̉. minus ab illis ad diligendum cū ſeu ad celeſtia efficit̉. De hoc bea. Augu. quaſi plangendo in libro ſolilo quioꝝ ſic ait. O lux mentis. o lucens veritas. o beata deitas. que illuminas omnem hominē venientē in hunc mū dū. venientē quidē. ſed non diligentē qꝛ qui diligit eū inimicus dei ꝯſtituit̉. Expelle tenebras deſuper faciē abyſſi mentis mee vt videat te intelligendo. vt cognoſcat te ꝯprehendendo. vt dili gat te cognoſcendo. Quiſquis em̄ cog noſcit te diligit te. obliuiſcit̉ ſe. amat te pluſqͣꝫ ſe. relinquit ſe. venit ad te. vt gaudeat de te. Hinc eſt ergo dn̄e ꝙ nō diligo quantū debeo qꝛ nō plene agno ſco te. Et qꝛ paꝝ te cognoſco. paruꝫ te diligo paꝝ gaudeo. ſꝫ a te vero interi ori gaudeo. ꝑ exteriora recedo. ⁊ dum te ſolo careo adulterīas amicicias in his exterioribꝰ quero. ⁊ ſic miſer ego cor meum qd̓ tibi ſoli debui toto amo re totoqꝫ affectu impendere. vanis de di. ⁊ vanus effectus ſum dū vanitateꝫ dilexi. Hinc eſt etiam domine ꝙ in te non gaudeo. ⁊ ideo tibi non adhereo. quia ego in exterioribꝰ. tu in interiori bus. ego in temporalibꝰ. tu in ſpūali bus. ego in tranſitorijs animo diffun dor. cogitatione verſor. locutione im plicor ⁊ tu domine in eternis habitas ego in terris. tu diligis alta. ego infi ma. tu celeſtia. ego terrena. ⁊ qn̄ pote runt hec oīa ꝯuenire. miſer ego ſuꝫ quō poterit obliquitas mea tue rectitudi ni adequari. hec aug. Und̓ quilibet ho mo deuotus debet quantū preualet do mino auxiliante cor ſuū ab amore cre ature ⁊ reꝝ tranſeuntiuꝫ excutere. ⁊ ꝑ dilectōnem ſuo cōditori adherere. ne amando creaturā amittat ſuū ⁊ omniū creatorē. ⁊ ſic efficiat̉ adulter. nam aī ma deſerto creatore ⁊ amans creaturā adultera eſt Unde ⁊ amando creatorē in creatura ⁊ non creaturā beatus Au guſti. hortat̉ ſic dicens. Diſce amare Diſt. II. Ca. VII. Liber .III. in creatura creatorem ⁊ in factura fa ctorē. ne teneatte qd̓ ab illo factū eſt. ⁊ amittas eum a quo ⁊ ip̄a facta es. re linque oēs amores. pulcrior eſt ipſe. qui fecit celum ⁊ terrā. Euelle igit̉ cor tuū ab amore creature. vt inhereas cre atori. ſi aūt deſeris eum qui te fecit ⁊ a mas illa que fecit. deſerto illo qui facit adulter es. Aīa enim deſerto creatore amans creaturā adultera eſt. illius em̄ amore nihil caſtius. nihil delectabili us eſt. illo deſerto hanc amplectendo immunda efficeris. O aīa vt illius amplexū digna ſis dimitte iſta. ⁊ illi inherere ſtude gratis. noli diligere deū ꝓpter premiū ſed gratis cole deū ⁊ ip ſum accipies. Quicquid em̄ aliud de derit minus eſt qͣꝫ ip̄e Adherēs aūt deo aīa incipit habere ſecuritateꝫ ⁊ liberta tem nec pauores ſuſtinet nec timores Hec aug. F Et ſcd̓m beatum bern̄. Amor extrinſecus cor noſtrū nō occu pet qꝛ nō pn̄t ꝯmiſceri vera vanis eter na caducis. ſpūalia corꝑalibꝰ. ſumma ymis. Un̄ ⁊ d̓t beatus augu. Boni ad hūc vtunt̉ mūdo. vt fruant̉ deo. mali aūt fruunt̉ mūdo. vti nolūt deo. Ergo aīa deuota cū diuino igne hoc eſt cari tate accenſa fuerit. cuncta que in terra ſunt deſpicit ⁊ ſoli deo intendit. Und̓ criſo. Aīa cū ignita fuerit igne diuino ad nihilum eoꝝ que in terra ſunt de re liquo inſpicit. nec ad gloriā nec ad ve recundiā ſed ad vnaꝫ ſolā que detinet eam flamiā. hec criſoſt. G Ubi ꝯſiderandū ꝙ aīa ſine amore non pōt eſſe. aut em̄ ꝯcupiſcit terrena aut dili git celeſtia Quod affirmat quedā glo ſa. ita dicens ꝑ hec verba Qualiſcūqꝫ amor ſit. vacare nō p̄t naͣm ſi terrenus eſt. animum ad ꝯcupiſcenduꝫ terrena inclinat Si ꝟo celeſtis eſt. ad celeſtia ſubleuat. ⁊ ad eterna inflammat. alli gata em̄ aīa terreno amori viſcū habet in pennis volare non poteſt. ſed amor ſanctus ab hoc viſco ſolutam ad ſute nā gloriā leuat in ihrl̓m celeſtem. ſec glo. Nam ẜm beatū augu. Aīa meoia inter deū ⁊ creaturas poſita ꝯuerſioſ ad deū illuminat̉. meliorat̉. ꝑficit. to uerſione ad creaturas obtenebrat deit riorat̉ ⁊ corrūpit̉. Quia vt d̓t beatur gre. Illi qͥ bona tꝑalia appetunt velbiꝰ in nihilum rediguntur. qꝛ dum mane tem dei eſſentiam deſerunt. diligeles tranſitoria quaſi a domino eſſe tendui Hec gregorius. Et vt dicit beatus ab guſtinus Sicut vita corporis amiia eſt. ita vita anime deus ē. ſicut corhu expirat cum animam emittit. ita exp rat anima cum deum amittit. deus a miſſus mors anime. aīa amiſſa morꝰ corporis. Et licet corpus noſtrum po ſit mori tn̄ id ipſum quo diligimus. anima mori non poteſt. niſi dum nō d ligit deū cui mors eſt non diligere deo quod nihil eſt aliud qͣꝫ ei aliquid d̓iꝰ gendo atqꝫ obſequendo preponere. ſec augu. H Et notandum ꝙ inte amorem mūdi ⁊ dei hec eſt differentia nam amor mundi in principio dinſcꝰ eſſe videt̉ ſed finem habet amarum ne econuerſo amor dei incipit ab amatꝰ tud ine ⁊ vltima eius ſunt plena dūſeꝰ dine. que affirmat hugo ita dices ter amorem dei ⁊ mundi hec eſt difelꝰ tia. ꝙ amor mūdi in principio dnnſcis eſſe videt̉. ſed finē habet amaꝝ. Amd vero dei ab amaritudine incipit. ſꝫ vl tima eius ſunt dulcedīe plena. Quos oſtendit dominus in euangelio dicer Omnis homo primo bonū vinum ꝑ nit. qꝛ in ſua delectatione falſam qua dam dulcedinem ſentit. ſed poſtqͣꝫ felꝰ uor mali deſiderij mentē inebriauet u tunc qd̓ deterius eſt ꝓpinat qꝛ ſpina co ſcientie ſuꝑueniēs mentē quā prius n re delectabat grauiter cruciat. ſꝫ ſpoꝰꝰ LLiber .III. Diſt. II. Ca. VII. rus noſter poſtremo bonum vinū porri bit. dū mētem quā dulcedine ſui amo tis ceplere diſponit. quadam prius tri pulatōe in ꝯpunctōe amaricari finit. vt poſt guſtū amaritud inis auidius bi bat ſuauiſſimū poculū caritatis. qꝛ in te peccator ⁊ penitens de mīa dei fidu tiam habere incipit. ⁊ poſt longa me coris tedia ſancti ſpūs ꝯſolatōe cor ſu um releuari ſentit. hec hugo. I Sciendum etiam ꝙ cure ⁊ ſolicitudi res impediunt feruorē caritatis. teſte beato bern̄. qui ait. Fons vite eſt cari as. nec viuere anmā dixerim que de iſo non hauſerit. haurire poteſt qm̄ ni rprius ad heſerit ipſi fonti qui caritaſ eſt que deus eſt. viuere non p̄t. Prius git̉ deo adhereat qui deū amat. in quo cmn minus amat̉ abſens ꝓfecto eſt. In co aūt minus deū amare ꝯuincit̉. qui atmns adhuc neceſſitatibꝰ occupatur Et quid hoc niſi a deo quedam abſen atio. ⁊ abſentatō quid niſi peregrina ro. ⁊ ꝑegrinamur ergo a dn̄o ⁊ in cor tore ꝑegrinamur. cum nimiꝝ ⁊ inten ro prepedit̉ erumnis. ⁊ caritas curis atigat. hec bern̄. Sed ⁊ hoc notandū A dt̄ beatus ihero. difficile eſt animaꝫ ron amare. ⁊ neceſſe eſt vt in quoſcun b mn ens noſtra trahat̉. affectus deum met. Ergo carnis amor ſpūs amore nperet̉. deſideriū deſiderio reſtringa rat̉. quicquid minuit̉ ibi. hic creſcat. tē ihero. Et beatus bern̄. Sit ſuauis ⁊ vaſcis affectui tuo dn̄s iheſus ꝯtra ma as vtiqꝫ dulcis vite carnales illece eas. ⁊ vincat dulcedo dulcedinē quē amodū clauus clauū expellit. quia ſi vt mors violēter ſeꝑat aīam a corꝑe ⁊ dilectio dei violenter ſegregat hoī emn a mundo ⁊ a carnali amore. Hec Itn. Quicunqꝫ erno minimā guttam cmnē guſtauerit caritatis. iā ei deſipit re dulcedo trāſitoria ⁊ ſola dulceſcit ſuauitas caritaſqꝫ diuina. Qui ergo vt d̓t bea. aug. deū deſiderat hr̄e in cor de ſuo vt amorē ſuum. oꝫ vt ab oībꝰ re bus terreīs honoribꝰ ⁊ amicis ſe ſegre get ⁊ per ꝯn̄s de oībꝰ que in deo cū deo ⁊ ꝓpter deū ſunt diligi. hec aug. Idcir co iuxta dictū leonis pape. Sapiētes aīe que vnū timere. vnū diligere. vnū ſperare didicerunt. mortificatis cupi ditatibꝰ ⁊ crucifixis corꝑe ſenſibꝰ vo luntatē dei ſibi prefecerunt ⁊ pre dei a more ſe nō amant. Cūqꝫ audiunt ſibi d̓initus dici. poſt ꝯcupīas tuas nō eas ⁊ a voluntate tua auertere. diuidūt af fectus ſuos ⁊ legē mentis a corꝑis le ge diſcernūt vt ex quadā ſe ꝑte ſibi de negent ꝑdentes ſe in his q̄ cupiūt car nal̓r. ⁊ inuenientes ſe in his q̄ ſpūali ter ꝯcupiſcunt. hec leo. F Scien dū etiā ꝓut d̓t hug. ꝙ flāma libidinis eſt amor carnis. ⁊ eos quos accendit ꝯſumit. Amorvero ſapīe lumen hꝫ. ſꝫ ꝯſumptōem non hꝫ. Et ſi accendit fri gidos ardentes facit nō tn̄ ꝯburit. Un̄ quilibet pctōr qͣꝫuis ꝓpter culpā pecca ti nimis in corde ſuo infrigidatus fue rit nō deſꝑet. ſed per pm̄am ꝯuertatur ad dn̄m ⁊ calorē caritatis xp̄i in ſe ꝓti nus reformabit. De hoc alexander ſic d̓t. Nemo deſperet hoīm. Quantum/ cunqꝫ em̄ quis ob culpā frigidus fue rit. dū tn̄ ꝯuertit̉ caritate xp̄i validius inflāmeſcit. Et caſſiodorus Cū mens a culpa lota fuerit ac xp̄o applicuerit. ſcintillas caritatis xp̄i in ſe ꝓtinus re formabit. Conſiderandum itaqꝫ vt d̓t hugo ꝙ omnis ſuauitas. iocunditas. omnis potentia. omnis opulentia cre aturaꝝ afficere cor humanum poſſunt ſatiare non pn̄t. Unde beatus ber. Ad ymaginem quippe dei facta eſt aīa rō nalis. ceteris omnibꝰ occupari poteſt ſatiari non poteſt. Capacem dei quic quid minus eſt deo non implebit. Un̄ Liber Diſt. II. Ca. VIII. .III. Liber .III. eſt ꝙ naturali quidem deſiderio ſum mum quiuis ꝓbat̉ appetere bonū intel lectū niſi adepto eo nō eſt requiem ha biturus. hec bern̄. Un̄ dicebat beatus anſeſ. Omnis creatura que deus non eſt mihi inopia eſt. idcirco ſancti viri poſtpoſito amore tranſeūtium rerum ⁊ oīm que in mūdo ſunt vel qd̓ carnali ter delectare p̄t ſe potius ꝯtulerunt ad amandum deum ⁊ ea que ſpūalia ſunt diligentes quendā cibum quendā am plexum quendam lucē ſpūalem ⁊ quē dam odorē interioris ſui hominis vbi veraꝫ requiē inuenire ⁊ aſſequi poſſent De tali amore beatus aug. in libro ꝯfe ſionū ſic ait. Quid amo deus meus cū te amo. nō amo ſpēm corporis. nec de cus tꝑis. uec candorē lucis. iſtius ami cum oculis. non dulces melodias ſua uiū cantilenaꝝ non florum ⁊ vnguēto rum ⁊ aromatū ſuaue olencia. nō man na ⁊ mella. nō mēbra acceptabilia car nis amplexibꝰ. nō hec amo cū amo deū meum ſed qͥd amo quādam lucē quan dam vocē. quendā odorem. quendā ci bum quendam amplexum interioris hominis mei vbi fulget aīe mee quod nō capit locus. vbi ſonat qd̓ nō rapit tempus. vbi olet qd̓ nō ſpargit flatus vbi ſapit qd̓ nō minuit edacitas. vbi heret qd̓ non euellit ſacietas hoc eſt qd̓ amo. hec augu. Ecce qūo ſpūales viri non temporalia ⁊ exteriora ſed potius ſpūalia ⁊ interiora bona diligunt. Upio etiam aliqua ſcire de effe Filius. ctibꝰ caritatis Et quid poſſit ho minē ꝓmouere ad dilectionem dei. ¶ Ca. .VIII. Pater L D excitādum dilectionem ⁊ augmentandā in nobis nihil ita valet ſicut frequens ꝯfideratio beneficiorum eius. Teſiat hoc beatus aug. qui ſic d̓t. Ad dei diſe ctionem in nobis excitandam. nult i dam ⁊ augmentandam nihil ita vaſe ſicut beneficiorum eius frequens ⁊ dꝰ ligens ꝯſideratio. hec augu. De qͣuio beneficijs dei idem ꝯmemorat dicent in perſona cuiuſlibet religioſi. O am ma mea ſi cogitare potes q̄ ⁊ quot qua les in comparatione tui abiecti ſunt qui gratiam que data eſt tibi conſedd non valebant. audiſti certe ab initio v qꝫ nunc qͣꝫ multe generationes ſomi num tranſierunt. que omnes ſine cos nitione dei ⁊ precio ſui ſangitinis in ſ teritum eternum dilapſe ſunt omnio illis redemptor tuus. amator tuus l pretulit. quando tibi gratiaꝫ largitus eſt. quam nullus illorum percipete m ruit. tu ſola pre illis electa es ⁊ quat id inte factum ſit nulla preter amalo ris tui caritatem cauſam poteris ame nare. nec aliquid habes niſi ꝙ ſaluumꝰ me fecit quoniaꝫ voluit me. Nunquiꝰ fortior. ditior. nobilior. aut vittuono omnibus illis fuiſti. que g̓ratiam eſt ctionis ⁊ familiaritatis pre omniboꝰ meruiſti. O quot fortiores. virtuoli res ⁊ nobiliores ibi fuerunt ⁊ tamtꝰ vniuerſi abiecti perierint. hec augulꝰꝰ nus. Non ſolum autem beneficia s ſunt recolenda ſed etiam peccata p us commiſſa per contritioneꝫ ſunt ad memoriam reuocanda. ⁊ quomodo ꝑ miſericordiam dei abſoluti ſumus pro tanto beneficio feruentior ſit vni quiſqꝫ ad deum intime diligendbliꝰ Et hoc faciebat beatus auguſtinus eꝰ ſic in libro de confeſſionum dicebar Recordari volo tranſactas feditale meas ⁊ carnales corruptiones am mee non ꝙ eas amem. ſed vt amcl te deus meus amore amoris tui tabꝰ illud recolēs vias meas neq̄ſſimas lꝰ LLiber .III. Diſt. II. Ca. VIII. amſaritudine cogitatōis mee vt tu dul teſcas. dulcedo non fallax. dulcedo fe ſr ⁊ ſecura colligens me a diſperſione mea in qua fruſtatim diſciſſus ſuꝫ. du ao pno te auerſus ſum in multa euanui Exarſi em̄ in adoleſcentia aliqn̄ ⁊ affi rauſus ſum varijs ⁊ vmbroſis ⁊ ꝯta duit ſpēs mea ⁊ ꝯputrui corā oculis tu ē pſacens mihi ⁊ placere cupiēs ocu ſs ſoīm. ⁊ quid erat qd̓ me delctābat mmi amari ⁊ amare. ſed non tenebatur nodus ab animo vſqꝫ ad animū. qua tenus eſt luīnoſus limes amicicie. ſed ralabant̉ nebule de limoſa ꝯcupiſcen ra carnis ⁊ ſcatebra pubertatis. ⁊ ob ncabant cor meū. vt non diſcernere ve ſerenitas dilectionis tue a caligine roldinis. cū nihil blandius ſit tua ca rate. nec amat̉ quicqͣꝫ ſalubrius qͣꝫ il apre cunctis formoſa ⁊ luminoſa ve rras tua vbi requies certa reꝑitur. tu mnm es plenitudo ⁊ indeficiens copia ntortupuibilis ſuauitatis. quies apd̓ cpalde ⁊ vita inperturbabilis. qui in tat in te intrat in gaudiū dn̄i ſui ⁊ nō timnebit ſe. ſed habebit ſe optime in op mo Defluxi abs te ego ⁊ erraui deus reus nimis deuius a ſtabilitate. ⁊ fa ms ſum regio egeſtatis. hec auguſti. Perpendere debet quiſqꝫ deuotus mi ctatōes dn̄i. quō eum per ſuam grām ꝯnitat ac ꝯſolat̉. ac ſi omniū oblitus ſi oſ ſoſi intendat. Hanc pietatē dn̄i ma dna beatus augu. circa ſe ſentiebat cū oſcebat. Cuꝫ dei miſeratōes circa me rtendo. ſic mihi videt̉ ſi phas eſt dice ꝙ amodo nihil agit deus niſi vt ſalu pmmeē ꝓuideat. ⁊ eum ꝓ me occupatū rdēo. quaſi oīm oblitus mihi ſoli ve ſt pacare. hec augu. Item d̓t. O deus pps qui ſic vnūquemqꝫ curas tanqͣꝫ ſo ra cutēs. ⁊ ſic omnes tanqͣꝫ ſingulos ccaliq. Hec igit̉ iam beneficia p̄miſ a⁊ alia quecun fidelibꝰ a deo exhibita dant materiā amandi ipſum deū Unde etiā beatus aug. ꝓ hmōi beneſi cijs ad diligendū deū hortat̉ ſic dicēs Diliges dn̄m deum tuū qui peccatis tuis ſeruire fecit vnigenitū ſuum. qui tibi determinauit angelos in miniſte rium tuū. qui tibi dedit celū cum ſyde ribꝰ. aerem cum volatilibꝰ. terraꝫ cum animalibꝰ ⁊ germinibꝰ. aquam cuꝫ pi ſcibꝰ. maiorem ergo eius caritati iniu riam facis ſi dona illius accipis ⁊ di lectionis viciſſitudinē non rependis Aut ergo dona illius. ſi potes reſpūe. vel ſi reſpuere non potes dilectōnis vi ciſſitudinē repende. hec aug. M De effectibꝰ vero caritatis primo ſciē dum ꝙ caritas non ſtatim ꝑfecta ē cū naſcit in hoīe vel habet̉ ſed naſcitur vt perficiat̉. deinde roborat̉. vltimo per ficiatur. De hoc beatus aug. ſuꝑ cano. iohannis ſic d̓t. Nunquid mox vt na ſcit̉ caritas perfecta imo vt perficiatur naſcit̉. cum fuerit nata nutrit̉. cum fu erit nutrita roborat̉. cum fuerit robo rata perficit̉. ⁊ cum ad perfectuꝫ vene rit dicit cupio diſſolui ⁊ eſſe cum chri ſto. hec augu. De hac igit̉ virtute vide licet caritate cum poſſeſſa fuerit gene rant̉ alie virtutes .ſ. ſtrennuitas moꝝ executio bonoꝝ opeꝝ ac ceteraꝝ virtu tum. Unde dicit beatus aug. O felix amor ex quo naſcit̉ ſtrennuitas moꝝ. puritas affectionum. ſublimitas intel lectuum. ſanctitas deſiderioruꝫ. clari tas operum. fecunditas virtutum ⁊ di gnitas meritoꝝ. hec auguſtinus. Cari tas cum mentem hominis plene cepe rit ad innumera bona eandē multifor miter accendit. Qd̓ ꝓbat beatus gre x. moral̓. exponens illa verba ꝙ multi plex ſit lex eius ſic d̓t. Bn̄ lex dei mul tiplex d̓r. qꝛ nimirum cum vna eadēqꝫ ſit caritas. ſi mentem plene ceperit. hanc ad innumera oꝑa virtutū multi ¶ Liber .III. Diſt. II. Ca. VIII. formiter accendit Cuius nimiꝝ legis multiplicitateꝫ beatus paulus enume rat dicēs Caritas patiens eſt benigna eſt ⁊cͣ. Patiens quippe caritas ē. quia illicita mala equanimiter tolerat vel portat. Benigna vero eſt. qꝛ pro malis bona largiter miniſtrat. Non emulat̉. quia ꝑ hoc ꝙ in preſenti mūdo nil ap petit. inuidere ſucceſſibꝰ terrenis neſ cit. Non inflat̉ qꝛ cum premiū interne retributōis anxie deſiderat. de bonis ſe exterioribꝰ non exaltat. Non agit ꝑpe ram qꝛ querit quo ſe in ſolū amorē dei et ꝓximi dilatat. ⁊ quicqͥd a rectitudi ne diſcrepat ignorat. Non eſt ambici oſa qꝛ quo ardēter intus ad ſua ſatagit foris nullatenus aliena ꝯcupiſcit. Nō querit que ſua ſunt. qꝛ cūcta q̄ hic tran ſitoria poſſidet. velut aliena negligit. cum ſibi nihil eſſe ꝓpriuꝫ niſi ꝙ ſecum permaneat agnoſcit. Nō irritat̉. quia iniurijs laceſſita ad nullos ſe vltionis ſue motus excitat. dū ꝓ magnis labo ribꝰ maiora poſt premīa expectat. Nō cogitat malū. quia in amorē munditie mentē ſolidans dum om̄e odiū radici tus eruit. verſare nō ſinit in animo qd̓ inquinat. Non gaudet ſuꝑ iniquitate. quia ſola dilectione erga om̄es inhiat nec de perditōe aduerſantium exultat Congandet autē veritati quia vt ſe ce teros diligēs per hoc ꝙ rectuꝫ in alijs ꝯſpicit. quafi de augmento ꝓprij affec tus inhylareſcit. Multiplex ergo iſta lex dei ē que ꝯtra vniuſcuiuſqꝫ culpe ia culum quod perimēdam mētem impe dit inſtructōis ſue munimine occurrit vt qꝛ antiquus hoſtis varia circūfuſi on nos obſidꝫ. ipſa hūc de nobis ml̓ti pliciter expugnet Hec greg. Beatus eciam bernardus. verba apl̓i iam me morata ⁊ quedā alia intractatu de cari tate exponēdo proſequit̉ ſic dicēs So la caritas eſt. que iniurias nō rependit qꝛ benigna eſt. quaꝫ felicitas aliena nō cruciat. qꝛ non emulat̉. quā ꝯſcīa ma la non pungit. qꝛ nō agit ꝑperam. qi in honore non extollit̉. qꝛ non inhat que in abiectione nō ꝯfundit̉ qꝛ nō eſ ambitioſa. quā cupiditas non coatia qꝛ non querit que ſua ſunt. quā ꝯtum lie non ꝓuocant qꝛ non irritat̉. quam ſiniſtre ſuſpitiones non fedant. qꝛ nō cogitat malū. quā aliena mala non ie tificant qꝛ non gaudet ſuper iniquitate quam errores nō cecant qꝛ ꝯgaudet ſe ritati. quam ꝑſecutiones non frangū qꝛ oīa ſuffert. quam ꝑfidia non indu rat. qꝛ oīa credit. quam deſperatio no non abſorbet qꝛ oīa ſperat. quam mō. tis ſeꝑatio non intercidit qꝛ nunqͣꝫ cidit. Quid mitū ſi morte non vincit que fortis eſt vt mors imo fortius mo te. que ipſam quoqꝫ mortem mori coe git in morte redemptoris O inſupeta bilis virtus caritatis. que ipſum que qꝫ inſuperabilem ſuperaſti. ⁊ cui om ma ſubiecta ſunt omnibꝰ quodammo do ſubieciſti. dum victus amore debⁱ factus eſt obprobrium hominuꝫ. ⁊ ab iectio plebis. propter nimiam em̄ ca ritatem qua dilexit nos continere vl tra non potuit in ira ſua miſericordꝰ as ſuas. quo dilectam animam immi cis exponeret pro amicis ſuis. vt mor tis timorem pariter toleret ab amicis ſuis ⁊ vigorem ⁊ contra deum fortis fuit quantum magis aduerſus homꝰ nes preualebit. hec bernardus Ubi ne tandum ꝙ habentibus caritatem om nia cooꝑant̉ illis in bonū. Teſte beal auguſtino qui d̓t. Diligentibꝰ deumꝰ oīa cooꝑantur in bonum. tales em̄ o us ꝯſolat̉ ꝓſperis ⁊ exercet aduerns nam ꝓpria ip̄oꝝ infirmitate exercelu humilitas afflictione patientia. ꝯſta dictione ſapientia. odio beniuolencia hec aug. N Caritas etiam magu ¶ Diſt. II. Ca. VIII. Liber .III. en icacie eſt. ipſa namqꝫ eſt ſalus moꝝ inors criminis vita virtutū. cā merito tum premiū perfectoꝝ. De hac ꝓſper in li. de vita ꝯtemplatiua ſic ait. Cari tas eſt volūtas recta ab oībus terrenis ac pn̄tibꝰ ꝓrſus auerſa iuncta deo inſe patabititer. ⁊ vnita igne quodammō puſſancti a quo eſt ⁊ ad quem refert̉ iſicenſa. inquinamenti oīs extranea. cortuptionis neſcia. d̓ine ꝯtemplatio ns auida. in omnibꝰ ſꝑ inuicta. ſalus moꝝ. mors criminū. vita virtutū. vir tus pugnantiū. palma victoꝝ. cā me titoꝝ bonoꝝ. premiū perfectoꝝ ſine qͣ nulſus deo placuit. cū qua non potuit aliquis peccare. fructuoſa in penitenti bus. glorioſa in ꝑſeuerantibꝰ. leta in pͥncientibꝰ. victorioſa in martiribꝰ. bꝑoſa in omnibꝰ oīno fidelibꝰ. ex qua iuicquid eſt boni operis viget. hec ꝓ ſpet. Unāquamqꝫ ergo aīam vt d̓t hu do de ſco̓ victo. in qua caritas habitat ſupbia nō inflat. inuidia nō deuaſtat. ta non diſſipat. triſticia mala non ve tat. auaricia nō excecat. gula nō inflā mnat. luxuria non inquinat. ſꝑmunda eſt. ſꝑ caſta eſt. ſꝑ quieta eſt. ſꝑ leta eſt. tem ꝑ pacifica eſt. ſꝑ benigna eſt. ſemꝑ modeſta. in aduerſis ſecura. in ꝓſꝑis temꝑata. mundū ꝯtemnens. ⁊ deū di igens. omnia bona amando ſua faci cuis. ſua omnibꝰ libenter impartiens. ſon timens inopiaꝫ. non magnopere t petens habundantiā. In quo cari tas dei eſt ſemꝑ cogitat qn̄ ad deū per demat. qn̄ mundū relinquat. qn̄ ſcāda a euadat. qn̄ veram pacē inueniat. ſꝑ ad deſideratū cor ſuum hꝫ in ſuperna relatum. Si qn̄ ambulat. ſi qn̄ ſedet rqͥn̄ agit. ſi qn̄ quieſcit. quicquid ege cſr cora deo non recedit. tacens deum cogitat̉. loquens nil preter deū aūt qd̓ d amorem dei ꝑtinet loqui deſiderat allos ad caritatē cohortando inflammat. caritatem omnibꝰ commendat. qͣꝫ dulcis amor dei. qͣꝫ amarus. qͣꝫ im purus ſit amor huius ſeculi non ſoluꝫ voce ſed oꝑe quoqꝫ omnibꝰ demōſtrat Deridet huius mūdi gloriam. ſollici tudinē arguit. qͣꝫ ſtultū ſit in his q̄ trā ſeunt fiduciā habere oſtendit. miratur cecitatē hoīm qui hec diligunt. mirat̉ quō iam dudum vniuerſa hec tranſito ria ⁊ caduca non omnes ꝯtemnant. Iſtis indicijs caritas ſe ꝓdit. ⁊ eos in quibꝰ habitat non ſolum intrinſecus voluntate. ſed etiam foris ꝯuerſatōne diſcernit̉. hec hugo. Qui ergo vt dicit baſilius voluerit veram dilectōem pre guſtare. xp̄um diſcat ſuauiter amare. qꝛ xp̄s amor eſt. Amor aūt ẜm dictuꝫ hugonis. eſt dulcedo ſaporis intimi ⁊ quanto ſeruentius quis amat tanto ſu auius guſtat. O Et hoc notandū vt d̓t beatus augu. ꝙ ſola dilectio diſ cernit inter filios dei ⁊ filios dyaboli. Signent inquit ſe omnes ſigno ſanc te crucis. cantent omnes all̓a. baptizē tur omnes. intrent eccīam. impleant parietes baſilicaꝝ. non diſcernunt̉ fi lij dei a filijs dyaboli niſi caritate. qui habent caritatē nati ſunt ex deo. Hec aug. Nam vt d̓t criẜ. Omnes ſpecies iuſticie quos habent ſerui dei in verita te. pn̄t habere ⁊ ſerui dyaboli in ſimu latione. Solam aūt caritatē ſpūſſan cti non pn̄t habere. Ideo hanc priua tam ſpēm caritatis ſibi ſeruauit ſpūs ſanctus. qꝛ per nullius teſtimoniuꝫ ſic cognoſcit̉ vbi ſit ſpūſſcūs ſicut ꝑ grāꝫ caritatis. hec criẜ. Sine ergo caritate etiā nulla virtus. nec aliqd̓ exercitiuꝫ ſpūale homini ꝓdeſſe poteſt. Ideoqꝫ vt d̓t beatus bernar. in tractatu ſuo de caritate Solus amor eſt quem deus a nobis exigit. etiam cum beneficijs ob ruit. vel flagellis corripit. vel inſituit. vel mādatis aſtringit plenitudo legis Diſt. II. Ca. VIII. Liber .III. eſt caritas. ⁊ legeꝫ ꝯtinet ⁊ ꝓphetas ⁊ quicqͥd lege d̓ina indicit̉. vel interdi cit̉ ad ſolū amorē reducit̉. Solue tri butū amoris ⁊ dn̄o noueris ſatiſfactū Quid em̄ inquis nobis ꝓdeſt tanta in noſtro victu ꝑcitas in habitu vilitas: ⁊ diſciplina iugis auſteritas patenter accipe Quedā ſunt caritatis obſequia placentia. ſi in caritate fiant ac ſine ca ritate nihil ꝓſunt. hec eſt ꝟtus. in qua nec minimum opus reſpuit̉ ſine qua nec maximū acceptat̉ nō p̄dicatā etiā ſi linguis fiat angeloꝝ Non fides etiā ſi montes tranſferat nec elemoſina eti am ſi omnes facultates meas in cibos paupeꝝ diſtribuā. nō corꝑis afflictio etiā ſi tradaꝫ corpus ita vt ardeat. nec miſſaꝝ ſolēnia qꝛ ante fratris reconci liationem munus ꝓhibet̉ offerri. hec bern̄. De hac eadē virtute ꝑ quendam ſic d̓r. bona oꝑa qualiacūqꝫ ſunt tanto magis meritoria ſunt. quāto vicinius ex intimis caritatis viſceribꝰ ꝓcedūt Ex quo ꝯtingit ꝙ aliquis in magno ⁊ arduo oꝑe minus meret̉ qn̄ ex minore caritate facit illud. qͣꝫ alter in modico oꝑe qd̓ facit ex amore caritatis feruē ti. hec ille Ipſa etiā vt d̓t beatus bern̄: Uere dulcis ⁊ ſuauis eſt. que feſſos al leuat. debiles roborat. meſtos letifi cat. iugum deniqꝫ veritatis facit ſuaue ⁊ onus leue. Caritas recte vt nos vin ceret. prius deū ſuperauit. vulnerauit impaſſibilem ligauit. inſuꝑabileꝫ tra xit. incōmutabilem eternū fecit mor talē. Nulla ꝟo maior dilectio. nullus amor ſincerior. nullus affectus ardēti or. nulla caritas ſanctior qͣꝫ ꝙ mortu us eſt ꝓ nobis innocēs. nihil qd̓ in no bis amaret inueniens. hoc aūt totū vt dura corda noſtra emolliret. ⁊ inſenſi biles ac emortuos affectus noſtros qͣſi excitando ſuſcitaret. hec bern̄. Oīs er go caritatē habens dei non tepeſcit. qꝛ vt d̓t beatus grego. in omē. Nunqͣꝫ eſt ocioſus amor dei. oꝑat̉ em̄ magna ni e ſi vero oꝑari rennuit. amor non eſt. et go probatio dilectionis exhibitio eſt oꝑis. hec grego. Dicit etiam de hoc be atus bern̄. O bone iheſu amor tuus nō eſt ocioſus. qui te diligūt nō tēpeſcu memoria de te ſuꝑmel dulcis. medita tio tua pluſqͣꝫ cibus ſuauis. loqui de te plurima refectio. cogitatō de te ꝑfecta ꝯſolatio. adherere tibi vita eterna. ſe bern̄. Caritas etiam ſi cor hominis poi ſederit ẜm eundem bern̄. Libertate do nat. timorē pellit. laborem non ſenti meritū non intuet̉. premiū non requi rit. ⁊ tn̄ omnibꝰ plus viget. nullus et ror ſic ſolicitat. nulla p̄mia ſic inuitai. hec bern̄. Diligenda eſt ergo virtus ca ritatis. qꝛ vt ait baſilius. Omnis qu poſſidet eā diues ē qua etiā quis cateⁱ pauper eſt. Et beatus augu. Caritas en dulcedo ⁊ ſalubre vinculū mentium ſi ne qua diues pauper eſt. cuꝫ qua pabe diues eſt. qꝛ dilectione dei nihil dulci us dulce verbū ſed dulcius factuꝫ. ſꝫc augu. Quiſquis etiā habet caritatē ve d̓t beatus gręgo. in quadā omē. etiam alia dona ꝑcipit. qui aūt eā nō hꝫ. et ſa que percepiſſe videbat̉ amittit. Et dea tus aug. idem ſentit dicens. Attendꝰ quanta eſt caritas. que ſi deſit fruſita habent̉ cetera. ſi aſſit habent̉. adde ca ritatē ad oīa ꝓficiunt. ſubtrahe carita tem ⁊ cetera nihil ꝓſunt Caritas ets eſt vita virtutum. quā ſi abſtuleris vl tutes illico moriunt̉. P Unde omnium diuinarū ſcripturaꝝ plemta do eſt ⁊ plenitudo legis eſt dilectio ce ⁊ ꝓximi. Si non vales oēs paginas ꝑſcrutari omnia ſecreta ſcripturatumꝰ penetrare. tene caritatē in qua pedeſꝰ omnia. hec aug. Q Debemus et go accedere ad deum creatorem nont nō greſſu pedum. ſed moribus bomꝰ Liber .III. Diſt. II. Ca. VIII. ⁊ ſincera dilectione. vt preſentiam ip nius in cordibus noſtris habere ⁊ ſen tire valeamus ad noſtram ꝯſolatōem. Ande iteꝝ beatus augu. Ad deum qui boīqꝫ pn̄s eſt. vbi totus eſt. non pedi bus licet ire ſed moribꝰ. mores aūt no ſiri non ex eo ꝙ quiſqꝫ nouit. ſed ex eo ꝙ diligit dijudicari ſolent. nec faciūt bonos vel malos mores. niſi boni vel mnali amores. Tanto aūt nobis meli lis eſt. quanto magis in illum imus. quo nihil eſt melius. imus vero nō am bulando ſed amando. quem tanto ha temus potiorem. quanto eundeꝫ amo te quo in eū tēdimus poterimus hr̄e putiorē. hec au. Et raba. de eadem ſic ait. Nihil terribilius eſt cūctis demo nbꝰ qͣꝫ cum in dei dilectōe ⁊ deſiderio eſtuamus Dicit etiā de hoc beatus am broſius. Cum mens incendio carita tis xp̄i eſtuauerit. ab eo mox oīs mali am calliditas verſutiaqꝫ diſcedit. hec amſibro. Beatus etiā grego. eandem re comendando ſic ait. Antiquus hoſtis caſtitatem in nobis ſi ſine caritate fue tit non timet qꝛ ipſe carne non premi tur vt diſſoluat̉ luxuria. abſtinentiam nion timet qꝛ ipſe cibo non vtit̉ qui ne teſſitate corporis non vrgetur. Diſtra ctōem reꝝ terrenaꝝ non timet. ſi eidē bperi caritas deſit. qꝛ diuitiaꝝ ſubſidi is nec ipſe eget. Ualde autē in nobis caritatē veram .i. amoreꝫ humilē quē ſiobis viciſſim impendimus timet. ⁊ inmis ꝯcordie inuidet. qꝛ hanc nos te iſemus in terra. quā ipſe nolens tene te amiſit in celo. hec grego. R Et nſotandū etiam ꝙ amantibꝰ deum nul ius labor eſt difficilis. non amantibꝰ bero omnis labor qui ad ſpūalem vitā fertinet grauis eſt. Unde d̓t bea. bern̄ Abi amor eſt labor non eſt ſed ſapor. im amanti nihil eſt difficile. Et iteꝝ. Labor meus vix eſt vnius hore ⁊ ſi plꝰ eſt non ſentio pre amore. Dicit ⁊ bea tus aug. Qui amat non laborat. omīs em̄ labor non amantibꝰ grauis eſt. ſo lus amor eſt qui nomen difficultatis erubeſcit. hec aug. Un̄ amemus xp̄um vt labor ſpūalis non ſit difficilis. Ad hoc hortat̉ beatus ihero. ita dicens Ni hil amantibꝰ duꝝ. nullus labor diffi cilis. amemus xp̄m ⁊ nos ⁊ facile vi debitur omne difficile. breuia putabi mus vniuerſa que longa ſunt ⁊ iaculo illius vulnerati dicemus heu me qꝛ in colatus meus prolongatus eſt. hec ihe ro. Si quis ergo vt iteꝝ d̓t beatus ber nar. guſtu caritatis inebriatus fuerit. ad omne opus bonū hilareſcit. Labo rat ⁊ non laceſcit. dolet ⁊ non ſentit. de ridet̉ ⁊ non aduertit. O iugū amoris xp̄i qͣꝫ dulciter capis. qͣꝫ glorioſe illa queas. qͣꝫ fortiter ſtringis. qͣꝫ ſuauiter premis qͣꝫ delectabiliter annexas. hec ber. Dicit etiā ad hoc beatus aug. Om nia grauia ⁊ immania facilia ⁊ ꝓpe nul la facit amor. hec ille. S Qui er go vt d̓t origenes ꝑfecte diligit. nihil eſt qd̓ non toleret. Plura ergo nō tole ramus certe ob hoc qꝛ caritatē que om nia tolerat nō habemus. qꝛ ſi non feri mus aliqua patienter idcirco eſt qꝛ ca ritas nobis que oīa patit̉ deeſt. In lu ctamine quoqꝫ qd̓ eſt nobis aduerſus demones eo freqn̄r cadimus nō dubi um quin ab hoc ꝙ nō eſt in nobis cari tas illa que nunqͣꝫ excidit. hec origen̄. Ideoqꝫ vt ait bea. bern̄. Uult ꝯditor nr̄ alto quidem ꝯſilio ſed ſalubri hoīnem tribulationibꝰ exerceri. vt dū defece rit homo ⁊ ſubuenerit deus deus ab ho mine veneret̉ ⁊ per ꝯſequens adamet̉ Et beatus greg. Stud et omnipotēs de us ignē ſue caritatis apparenter extin guere ꝑ aduerſa. vt tam felici facta in terpellatōe validius quis accendat̉ in dei dilectione ⁊ amore. hec gͦ regorius H. j. LLiber .III. ¶ Diſt. II. Ca. VIII. Item de ꝯmendatione caritatis d̓t ori gen̄. ſuꝑ can̄. Nomē quippe caritatis tm̄ extollit̉. vt etiam ip̄e deus caritas appellat̉. ſicut d̓t iohannes Deus ca ritas eſt in quo oſtendit ⁊ ipſum deum caritatē eſſe. In quo ergo caritas eſt q̄ deus eſt nihil terrenū nihil materiale nihil corruptibile diligit. Contrariū namqꝫ eſt ei corruptibile aliquid dili gere cū ip̄a ſit fons incorruptionis. ip ſa em̄ ſola eſt que habet immortalitatē Si qtidē deus caritas eſt ⁊ inhabitat luceꝫ inacceſſibilē. quid aūt aliud im mortalitas niſi vita eterna eſt quā da turum ſe ꝓmiſit deus credentibus in ipſum ſolū veꝝ deū ⁊ quē miſit iheſum xp̄m filiuꝫ eius. Ergo in primis ⁊ an̄ oīa hoc amabile ⁊ placitū d̓r eſſe deo. vt diligat quis dominū deū ſuū ex to to corde ſuo ex tota anima ſua ⁊ ex to tis viribꝰ ſuis qꝛ deus caritas eſt ⁊ fili us dei. Qui ex deo eſt caritas eſt ſui ſi mile aliquid requirit in nobis vt ꝑ ca citateꝫ que eſt in xp̄o iheſu qui eſt cari tas vel in cognita quadam ꝑ caritatis nomē affinitate ſatiemur ſicut ⁊ ille q̄ iā ꝯiunctus erat eidē. cū dicebat quis nos ſeꝑabit a caritate xp̄i. hec origen̄. T Hoc etiā priuilegiū ſola cari tas habet vt deus dicat̉ ⁊ ſit. Non em̄ d̓r deus humilitas eſt. deus pacientia eſt ⁊cͣ. ſed d̓r. d̓s caritas eſt. Unde ſan cti viri totam ſubſtantiā ſuam tradide rūt ⁊ oēs delectatōes carnis ac oēs io cunditates inordinatas ꝯtempſerunt vt hanc virtutem ꝯꝑarent ⁊ eam poſſi derent. De hac nobiliſſima virtute ca ritatis ſic inter cetera d̓t hugo. O ca ritas ſi ſcirem quantum valeres. pre cium apprehendereꝫ me pro te. ſed for te excedis anguſtias meas. nec inueni re potero precium tuum penes me. da bo tn̄ quod habeo ⁊ totum quod habeo tota domus mee ſubſtantia ꝓ te ꝯmuta bo. ⁊ cū totum dedero totum quaſi m hil iam reputabo. oēs delectationes carnis mee omnes iocūditates cordis mei ꝓpter te libenter impendereꝫ. vt te ſolam poſſidere valeam Tu ſola mīhi carior. tu ſola vtilior. tu ſola ſuauior. tu ſola iocundior amplius delectatis habundantius ſacians tutius ſaluas felicius ꝯſeruans. O caritas neſcio n forte maius ſit te deuꝫ dicere an deū te ſuperaſſe ꝙ ſi maius eſt etiā hoc liben ter ⁊ fiducialiter de te dicam deus cat tas eſt nūquid parū eſt deum in ſe ma nentem habere ⁊ caritatem poſſidete. hoc priuilegiū ſola habet caritas vt de us dicatur ⁊ ſit. Non enim dicitūr de us humilitas ē aut patientia qꝛ cū dm nis virtus dei donum ſit nullam prete ſolam caritatē hoc habet. vt non ſoluꝫ donum dei ſed ⁊ deus dici poſſit. Aeſi qua igitur gratiaruꝫ dona largit̉ debs eciam his quos reprobat. ſolam aute caritatem quaſi ſeipſum his tantum quos diligit in premium ſeruat Tat i tas igitur eſt fons ꝓprius. de quo no communicat alienus qꝛ quicūqꝫ iſſam habet non iam alienus eſt a deo. Hec hugo. Et ideo dicit beatus bernardus cōcludendo Deus caritas eſt qͥd precꝰ oſius. Et qui manet in caritate in dec manet. quid ſecurius. Et d̓s in eo qͥd iocūdius Hanc ergo toto cordis deſi derio ꝯcupiſcamus ⁊ diligēti ſtud ſo requiramus vt inuenire ipſam ⁊ pon dere valeamus ad noſtram animatum ſalutem. ¶ Quomodo īter duodecim fructus ab apoſtolo enumeratos charitas pri matum tenet ⁊ de eius multiplici vitia te ⁊ ceteris per ordinem. ¶ Capitulum .IX. U Liber .III. Diſt. II. Ca. IX. Ed nec hoc pre tereundū eſt ꝙ apl̓s ponit. xij. ſtūctus ſpūs inter quos primatū tenꝫ tatitas. De quibꝰ fructibꝰ ipſe d̓t ad Salath. v. Fructus aūt ſpūs eſt cari tas. gaudium ⁊cͣ. Circa ergo varieta tem iſtoꝝ fructuum eſt notandū ꝙ ca titas inter ipſos precedit tanqͣꝫ caput pittutuꝫ Unde d̓t beatus hiero. Que illa ꝟtus inter fructus ſpūs habere de buſt primatū niſi caritas ſine qua alie vittutes non reputant̉ virtutes eſſe. ⁊ ex qua naſcunt̉ omnia bona. Caritas ergo eſt primus. Lignū vero vite eſt ip ſa pita ſpūalis que regnum dei per gra tiam in ſe ꝯtinet. iuxta illud Luc̄. xvij. Negnum dei intra vos eſt. Fructus au tem caritatis multiplicem hꝫ virtutē. mmaxime ꝙ ipſa ſanet omnem infirmi tatem ſpūalem. Qui enim caritatem non habet huic non ſapiunt virtutes. qua ſi infirmo. ſed caritas eſt diſpoſitō duſtus ſpūalis. habenti enim caritatē ſapiunt res ꝓut ſapere debent. Eſt em̄ tat itas amor ordinatus quo precioſa habent̉ que vere precioſa ſunt ⁊ diligū tut. vt ſunt virtutes ⁊ res ſpūales. ⁊ pilia reſpuunt̉ que vere vilia ſunt .ſ. tē toraſia ⁊ carnalia Hec itaqꝫ virtus ſa nſat languorem qui ꝓpter peccatuꝫ ani iſſe eſt inflictus. Unde petrus in cano in. ſua. j. Caritas operit multitudineꝫ feccatorū. Operire peccata eſt facere ua ſi nunqͣꝫ peccata fuerunt. Nam vt bi beatus ber. Plene ⁊ miſericorditer temittit deus. non damnat vlciſcēdo. rec ꝯfundit improperādo. nec minus alnat imputando. ſic fructus iſte ſanat bmnes infirmitates ſpūales quaſi nū qꝫ fuiſſent X Secundus fructus ibus eſt gaudium. qui eſt dulciſſimus cccī. xxx. Non eſt oblectamentū ſuꝑ cordis gaudium. In tribꝰ aūt excedit gaudium cordis moduꝫ carnalis gau dij. Primo in ꝯtinuitate. homo enim carnalis non ſedet ſꝑ ad menſam cor poralem. ſed ſecura mens qͣſi iuge con uiuium ꝓut d̓r ꝓuer. xv. Scd̓o in hoc ꝙ guloſus multas hꝫ amaritudīes an nexas gaudio ſuo. vt eſt afflictio ex di latione diuitiaꝝ quas vehementer ap petit ⁊ defectū quem in eis que ſibi ap ponunt̉ inuenit. Unde dicit aug. Ubi cunqꝫ caro querit refectionem inuenit defectionem. preterea excedit moduꝫ in ſumendo delectabilia. vnde ledit cō ſcientiam ⁊ corporis naturam. Tercō in hoc ꝙ gaudiū cordis eſt tm̄ de mag nis bonis ⁊ veris. Unde d̓t glo. ſuꝑ il lud verbum. fructus ſpūs eſt caritas. gaudiū .i. non eſt gaudenduꝫ de his q̄ indigna ſunt gaudio. innuens gaudi um ſpūale de his de quibꝰ eſt dignum gaudere. Et notandū ꝙ gaudium ſpū ale facit hominem de diabolo triūpha re. Unde augu. Unica ratio vincendi inimicum eſt leticia ſpūalis. qn̄ enim dyabolus videt in aliquo gaudiū ſpū ale multū diſplicet ei. qꝛ ſcit adeſſe de um. Unde. j. Reg. iiij. dixerunt phili ſtei qui tenent figuram demonum. Ue nit dn̄s in caſtra. ve nobis. non em̄ fu it tanta exultatio heri ⁊ nud iuſtercius A Sequit̉ de tercio fructu. ſcꝫ de pace. quem ꝯſtat precioſiſſimū ex hoc ꝙ filius dei voluit eū ita freqn̄r eſſe in ore ſuo. Unde ipſe d̓t Iohannis. xiiij Pacē relinquo vobis. pacē meam do vobis. Uoluit etiam vt apl̓i hunc fru ctum haberent in ore ſuo cū dixit Ma the. xx. Intrantes domū primū dicite pax huic domui. Fructus iſte .ſ. pacis hꝫ triplicē virtutē. Primo filio dei aſ ſimilat. Mathe. v. Beati pacifici. qm̄ filij dei vocabunt̉. filij inqͣꝫ ꝑ imitatōꝫ. Tale officiū hn̄t in terra qͣle filius dei pacificauit em̄ nos deo patri xecūto N. ij. Liber Diſt. II. Ca. IX. .III. fructus pacis locū preꝑat deo Un̄ p̄s. In pace factus eſt locus eius. Stude gyt tu fructū iſtū deo apponas pacē di ligendo. ⁊ habebis deū ad ꝯuiuiū tuū. Nā paulus d̓t pacē habete ⁊ deus pa cis ⁊ dilectionis erit vobiſcū. Tercius fructus pacis eternā pacē donat Iſaie Exit ſabbatū ex ſabbato. Qui enim in hac vita pacē diligunt ⁊ hn̄t. in futu ro ſeculo eā poſſidebunt ineternū. Un̄ yſaie. xxxij. Sedebit ppl̓s meus in pul critudine pacis in tabernaculis fidu cie ⁊ in requie opulēta. B Quartus fructus ſpūs eſt patīa quo fructu nul lus videt̉ magis eſſe nccārius in hac valle miſerie. vbi inter tot mala ſumꝰ hic fructus fortis eſt cibꝰ ⁊ duriciā hꝫ in cortice. ⁊ ſub illa duricia latet mag na dulcedo. qꝛ deus tribulatos ꝯſolat̉ in pn̄ti. ip̄a etiaꝫ tribulatio eſt via ad eternā dulcedinem. Un̄ ad hebre. xij. Oīs diſciplina in pn̄ti videt̉ quidem nō eſſe gaudij ſed memoris. poſtea aūt fructū pacatiſſimū exercitatis reddet ꝑ eā iuſticie. cuius fructus facit hoīeꝫ valde fortē. nam ꝓut d̓r ꝓuerbi. Me lior eſt patiens viro forti ⁊ qui dn̄atur aīo ſuo expugnatore vrbiū. Sine du bio maior virtus eſt in patiendo mala qͣꝫ in agendo fortia. ⁊ iō melior eſt pa tiens viro forti. Und̓ ⁊ ſene. d̓t magni aīmi eſt iniurias in ſumma patīa pati ⁊ nobilior triūphus eſt ⁊ vtilior victo ria ſuijp̄ius qͣꝫ expugnatio vrbiuꝫ. qui em̄ ſeipſum vincit nō ſolū vrbē ſed reg nū celoꝝ capit. Un̄ math. xj. Regnuꝫ celoꝝ vim patit̉ ⁊ violenti rapiūt illd̓. nā patiens literas hꝫ patentes in euā gilio ꝙ regnuꝫ celoꝝ ip̄oꝝ eſt. dicente Math. v. Beati qui ꝑſecutōem patiū tur ꝓpter iuſticiā qm̄ ip̄oꝝ eſt regnū ce loꝝ. C Quintus fructus ſpūs eſt longanimitas ⁊ ꝯſiſtit in ſuſtinendo ⁊ expectando deū. Un̄ pͣs Expecta dn̄m viriliter age. ꝯfor. cor tuū ⁊ ſuſt. dn̄m Debemus em̄ deum expectare ⁊ ſuſti nere. qꝛ non fallit ſuſtinentes ſe. On̄ō pͣs. Uniuerſi qui te expectant. nō con fundent̉ Non em̄ derelinquit ſperates in ſe. ⁊ ſi nō accipit quis qd̓ petit. d̓iſ fert̉ non aufert̉. Un̄ d̓t beatus grego Nemo qui tardus audit̉ a ſuperna cū ria negligit̉. nā electis ſepe negat qd̓ petunt. vt afflictione ⁊ expectatione purgati digni ſint illud accipere. hale aūt fructus iſte triplicē ꝟtutē Primo in hoc ꝙ hoīem fidelem reddit deo. ſe li namqꝫ longanimes deum in tribuſa tione non deſerunt. ⁊ ideo merito ab dituri ſunt a domino illud dulce verbo Uos eſtis qui ꝑmanſiſtis mecū in tem ptationibꝰ meis. ⁊ ego diſpono vobis regnum. Secundo cum omnes vſtra tes mereant̉. hec vero virtus mercede recipit. currunt alie ⁊ hec apprehendi Un̄. j. ad choꝝ. ix. Omnes quideꝫ cu runt ſed vnus accipit brauium .ſ. ſon ganimis. longanimitas em̄ ſiue pet ſe uerantia eſt ſingularis filia ſummi te gis. qꝛ heres regni celeſtis. Tercio co ronam vite eterne augmentat. Undt eccleſiaſt. xj. Coniūgere deo ⁊ ſuſtine vt creſcat in nouiſſimo vita tua. Sextus fructus ſpūs eſt bonitas ⁊ dr bonitas animi dulcedo ẜm glo. qui ſt a ctus p̄cioſus eſt. qꝛ nō ſolum duſcis ſed ipſa dulcedo que tanta eſt. ꝙ oēm amaritudinem huius mundi homin dulcorat. Quid non illa dulcedo. que mortem quoqꝫ facit dulciſſimā. vt pꝰ tet in ſanctis martiribꝰ. qui mortem paſſi ſunt pro domino. Et que adueti tas reſiſtere poteſt vnctioni. quam ſpi rituſſanctus operat̉ in cordibꝰ. huius fructus figuram videt̉ habere manna quod erat in archa teſtamenti cum vt ga aaron ⁊ tabulis. in virga intelligi correctio. in tabulis diſcretio. in mal Siſt. I. Ca. I. Liber .III. na dulcedo. que tria maxime debēt ha dete prelati. virgam vicꝫ correctionis cum diſcretione tn̄ ⁊ dulcedine. vt eo tum ſubditi eo melius poſſint ꝓficere in bonis moribꝰ ⁊ animaꝝ ſalute. E Septimus eſt benignitas ſiue li cetaſitas. Iſtū fructum pꝫ eſſe precio ſum ex hoc. qꝛ pertinet ad perſonas no biles. Auaricia enim eſt ſeruiliuꝫ. ſed largītas nobilium. Quanto auteꝫ ali quis benignior ⁊ liberalior. tanto nobi lior. vnde videmus ſolem ⁊ alia corpo ta celeſtia que ſunt nobiliora liberaliꝰ coicare bona ſua Hic aūt fructus qua orūplicem hꝫ virtutē. Prima eſt ꝙ fa cit hoīem amari. ⁊ intantuꝫ efficax ꝙ immicos facit amicos Unde ꝓuerbi. .xxv. Si eſurierit inimicus tuus ciba illum. ſi ſitit da illi aquam bibere. pru nas enim ꝯgregabis ſuꝑ caput eius .i. accendes eum ad diligendū. Secūdo facit hoīem honorari. ꝓuerb. xxij. Ui cioriam ⁊ honorē acquirit qui dat mu ſſeta. Tercio deo aſſimilat. qui libera ftiſimus eſt. Un̄ iaco. j. Deus dat om nibꝰ affluenter ⁊ n̄ improꝑat Et ſene. Qui dat beneficia deū imiiat̉. Specia ſiter namqꝫ deum imitat̉ homo miſeri cors. Quarto hoīem ad bonum fineꝫ terducit. Unde ihetoni. Non memim mme vidiſſe male mortuum qui liberalē alſte duxit vitam F Octauus fru ctus ſpūs eſt manſuetudo qui p̄cioſus eſt ⁊ delicatus. Unde pͣs. Manſueti aūt hereditabunt terrā. in quo innuit̉ precioſitas vt ꝓ manſuetudīe terra ꝓ mmiſſionis habeat̉. Iſte aūt fructus ha tet tres virtutes. Prima eſt. qꝛ ꝯẜuat ibiem in ſtatu virtutū. Eccī. x. Fili in mranſuetudine ꝯſerua animam tuam. Hoīes immanſueti ſꝑ. .i. freqn̄r fran gunt̉ per impatientiā vel igne ire accē dunt̉. manſueti in ſtatu virtutū ꝯſer aant. Scd̓o amorem ⁊ grām hominū ꝯparat. Eccī. iij. Fili in manſuetudīe opera tua ꝑfice. ⁊ ſuper gloriam hoīm diligeris. Et de moyſe d̓r eccl̓iaſ. xlv. Dilectus a deo ⁊ hominibꝰ. Cuius cā tangit̉ Nume. xij. vbi d̓r ꝙ moyſes e rat mitiſſimus hoīm qui morabatur ī terra. Tercio eternā ſalutem tribuit. iuxta illud pͣs. Cū exurgeret in iudici um deus vt ſaluos faceret omnes mā ſuetos terre. G Nonus fructus ſpūs eſt fides. quem ptꝫ eſſe precioſuꝫ ex hoc ꝙ dn̄s talem fructum valde di ligit. Eccī. j. Beneplacitum eſt deo fi des ⁊ manſuetudo. Habet quoqꝫ ideꝫ fructus quatuor virtutes. Prima eſt. qꝛ hominē facit laudari. ꝓuer .xxviij. Uir fidelis multum laudabit̉. Scd̓o facit exaltari. Mat. xxiij. Quiſputas eſt fidelis ſeruus quem ꝯſtituet dn̄s ſu per familiā ſuam. Tercio facit hoīem multum amari deo ⁊ dn̄is terrenis Ec cle. xxx. Si tibi eſt ſeruus fidelis ſit ti bi quaſi anima tua ⁊ quaſi fratrem tuū tracta illum Quarto facit coronari ho minem. Math. xxiiij. Quia ſuꝑ pau ca fuiſti fidelis ſuper multa te ꝯſtituā. intra in gaudium domini tui. H Decimus fructus ſpūs eſt modeſtia. qui ideo dulcis eſt ⁊ precioſus. qꝛ val de rutilat. ad Phil̓. iij. Modeſtia vr̄a nota ſit omnibꝰ .i. rationabilis ꝯuerſa tio dicit glo. Hanc vult apoſtolus no tam eē hoībus vt odore eius ſi mortui ſint viuificent̉. ſivero viui ꝯfortentur. Et habet fructus iſte quadruplicē vir tutem. Prima. qꝛ vitam hoīs ꝯſeruat tam ſpūalem qͣꝫ corꝑalem. Unde ſen̄ Ued iocria ꝟo vtiliora qͣꝫ que ſunt ni mia. eo ꝙ ſuꝑflua noceant. ſic ſegeteꝫ nimiam frangit vbertas. ſic ⁊ rami o nere frangunt̉. Scd̓o vitam iocundā facit. ſicut nimietas imiocundā. Unde boe. Paucis mīmiſqꝫ natura ꝯtenta ē Cuius ſatietatē ſi ſuꝑfluis velis vrgeN. iij. ¶ Liber .III. ¶ Diſt. II. Ca. X. ce. aut imocundū fiet qd̓ infundis aut noxium. Tercio deo aſſimilat. qui in menſura numero ⁊ pondere oīa diſpo nit vt d̓r ſapiē. xj. Quarto hoīem facit ſufficientē ſicut ecōtrario ꝓdigalitas facit hoīem non indigentē. Un̄ ſene. Pecuniā magnā hꝫ qui ꝯfidit ſi aua rus eſt nō hꝫ. ſi ꝓdigus eſt nō habebit. I Undecimus fructus eſt ꝯtinentia. quē fructū patet eſſe precioſum ex illo ꝟbo ecc̄ xxvij. Non eſt ꝯdigna ponde catio ꝯtinentis aīe. Huius etiā fructꝰ quadruplex eſt ꝟtus. Prima eſt qꝛ vi tam ꝓlongat. Sene. poteſt illa ꝓuidē tia longiorem ꝓrogare huic corpuſcu lo mortem. ſi voluptates quibꝰ maior ꝑs eius ſubdit̉ poterit regere ⁊ coherce re ⁊ ecc̄. xxxviij. Qui abſtinens eſt ad ijciet vitā. Scd̓o ad iocūditarē prepa rat ſpūalem. iuxta illud pͣs. Rennuit ꝯſolari aīa mea. memor fui dei. ⁊ dele ctatus ſuꝫ ⁊ exercitatus Et beatus ber. Delicata eſt ꝯſolatio diuina ⁊ non da bit̉ admittentibꝰ alienā. Dn̄s em̄ ꝑ ſe vult facere bonos ⁊ potare ſobrios. Tercio deum ⁊ angelos letificat Un̄ gen̄ .xj. legit̉ ꝙ abraham fecit grāde ꝯuiuiū in die ablactatōis filij ſui. Sic ⁊ deus gaudet cuꝫ aliquis e filijs ſuis ſeꝑat̉ a lacte tꝑalis ꝯſolationis Dicit etiā de hoc tullius. ſtcibis ⁊ potibꝰ vtē remur ꝑce. ⁊ nos īmaculatos cuſtodi remus. ſruem̄ ꝯſortio ⁊ affabilitate de orū .i. āgeloꝝ. Quarta a peſſimo hoſte quē habemus nos cuſtodit .ſ. a volupta te. hec eſt que corpus morte tꝑali ⁊ poſt morte eterna corpus ⁊ aīam interficit Un̄ ſene. Uoluptates inter oēs res vi liſſimas p̄cipue extirpat in hoc vt ſtrā gulet. R Duodecimus ⁊ vltimus fructus ſpūs eſt caritas. quē ſil̓r p̄cio ſum eſſe patet ex hoc ꝙ ad ſponſas re gis celeſtis ꝑtinet. Iſte quoqꝫ fructus habet quadruplicē virtutem. Prima qꝛ facit aīam eſſe mirabilis puſcritu dinis. ſapiē. iiij. O qͣꝫ pulcra eſt caſta generatio cū caritate. Scd̓o āgelis ar ſimilat. de quo d̓t beatus bernar. Quid caſtitate decorius. que hoīem facit an gelum. Differūt inter ſe pudicus ho mo ⁊ angelus ſed felicitate nō virtute ſed angeli caſtitas felicior. hoīs tn̄ for tior eſſe cognoſcit̉. Tercio ad moduꝫ balſami a ſpūali corruptiōe hoīem co ſeruat Un̄ beatus betn̄. Caſtitas inſiat balſami odoriferi quo ꝯdita cadaueta incorrupta ſeruant̉. ſenſus ⁊ actus ꝯt net ⁊ ꝯſtringit Quarto in ſtabilitateꝫ glorie hoīem quodāmodo ponit din̄o iteruꝫ beatus bern̄. Caſtitas ſola in hoe mortalitatis loco ⁊ tꝑe ſtatū quendaꝫ immortalitatis glorie repn̄tat. ꝓ hos igit̉ .xij. fructus ſpūs. vnuſquiſqꝫ Pet aīam ſuā impugnare ſtudeat in illis ſe exercendo vt alimoniam eterne glorie poſt hanc vitā a dn̄o ꝑcipere mereat. Filius Ccepta itaqꝫ informatōe de effe ctibꝰ caritatis atqꝫ. xij. ſpūs fru ctibꝰ. Nunc qūo ſit deus diligendus de hoc cupio edoceri: a. .X. Pater L Cire debes prꝭ mo ꝙ pius ⁊ miſericors deus a nobis vult amari. qꝛ ip̄e amat nos prior dilexit nos. Debemus ergo vi cem rependere in amando. vt ipſum feliciter poſſidere valeamus Unde te atus betn̄. Cum amat deus nihil aliud vult qͣꝫ amari. Certiſſime ob aliud nō amat. niſi vt amet̉ ſciens ip̄os amore beatos. qui ſe amauerint. merito etse ceteris renuncians affectionibꝰ fide lis aīa tota eius imcumbit amorſ. q. ſummum ⁊ verum bonum deus eſt. ſo lus ille feliciter amatur ⁊ tanto felici us. quanto amplius. hec betn̄. Iude Liber̄ .III. Diſt. II. Ca. X. ergo dominus ſe amari. ne miſeriam extra eius amantē eſt incurramus. Ande beatus augu. Quid tibi ſum bo ſſe leſu vt amari te iubeas ⁊ precipias ⁊ niſi faciam iraſceris ⁊ minaris mi hi ingentes miſerias. hec auguſtinus Igit̉ vt dicit beatus berna. exigit deus ronorari vt pater. timeri vt dominus. amari vt ſponſus. Amorvero reueren tiam neſcit. ab amando quippe amor non ab honorando denominat̉. hec ber ſſar. M Et notandū ꝙ ꝓpter tria ceneficia nobis a deo impenſa ipē ſum mne eſt diligendus. hoc eſt ꝓpter creati bn̄em. ꝓpter recreatōem ⁊ redemptio ſſem. ⁊ ꝓpter peccati dimiſſionē. Pri mo ꝓpter creatōem. qꝛ ipſe fecit nos ⁊ nion ipſi nos. Secundo ꝓpter redēpti biſem. qꝛ ſua amara paſſione ⁊ morte cedemit nos Pro tantis igitur benefi tijs a nobis amari d̓s meruit. De hoc beatus bernar. in libro de diligendo de um atqꝫ alibi ſic ait. Quid ſi me totuꝫ bebeo ꝓ me facto ⁊ refecto. hoc mō nō em tam facile refectus qͣꝫ factus. Si quideꝫ de me non ſolū. ſed de omni qd̓ ſactum eſt ſcriptū eſt. dixit ⁊ fcā ſunt. Atpero qui me tantuꝫ ⁊ ſemel fecit. in teficiēdo ꝓfecto ⁊ dixit multa ⁊ geſſit inira. ⁊ pertulit dura. nec tm̄ dura. ſed etiam indigna. Quid ergo retribuaꝫ domino ꝓ omnibꝰ que retribuit mihi. In primo opere me mihi dedit. in ſe cundo ſe. ⁊ vbi ſe dedit me mihi reddi bit̉. Datus eſt ergo ⁊ redditus ꝓ me debeo me ⁊ bis debeo. quid deo tribuaꝫ ꝑ ſe. nā ⁊ ſi me milies rependere poſ ſem. quid ſum ego ad deū. Hic primo bide quō. imo ꝙ ſine modo a nobis a mnati deus meruit q̄ prior dilexit nos tantus ⁊ tantū ⁊ gratis tantillos ⁊ ta ſes. Modus ergo diligendi deuꝫ eſt ſi ſe modo diligere. Deniqꝫ dilectō que tendit in deū tendat in immenſuꝫ. ten dat in infinituꝫ. nam ⁊ infinitus eſt de us ⁊ immenſus. quis naꝫ queſo finis debeat eſſe noſtri vel modus amoris. ſed vicē rependimus cū menſura. Di ligā ergo te ꝓ dono tuo ⁊ modo tuo mi nus quidē iuſto. ſed plane ꝓ poſſe. qui ⁊ ſi quantū debeo non poſſum vltra qͣꝫ poſſum. potero vero plus cū donare pl̓ꝰ dignaberis. nunqͣꝫ tantū ꝓut dignus haberis. Imperfectū meum viderunt oculi tui. ſed tn̄ in libro tuo ſcribentur qui qd̓ poſſunt faciunt. ⁊ ſi quod debēt non poſſunt. hec bern̄. N Aman dus igit̉ deus eſt a nobis valde non ſo ſum qꝛ nos creauit. ſed etiam qꝛ nos redemit. Deuota namqꝫ corda multū alliciunt̉ ad xp̄i amorem ꝓpter illius a mare paſſionis recordatōem. Un̄ ite rum beatus bern̄. Ualde mihi omnino amandus eſt per quem ſum. viuo ⁊ ſa pio. Dignus plane eſt morte. qui tibi dn̄e iheſu xpē viuere recuſat. ⁊ mortu ⁊ qui tibi non ſapit deſipit. ⁊ qui cu rat eſſe non ꝓpter te ꝓ nihilo eſt ⁊ nihil eſt. ꝓpter temetipſum deus feciſti oīa. ⁊ qui vult eſſe ſibi ⁊ non tibi nihil eſſe incipit inter omnia. Pro his ergo ita ſum amans te quantum poſſum. ſed ē quod me plus mouet ⁊ plus accendit ſuper omnia inquā reddit te amabilē mihi iheſu bone calix quem bibiſtit o pus redemptionis noſtre. hoc omnino amorē noſtrum ſacile vendicat totū ſi bi. hoc eſt quod noſtram deuotōnem ⁊ blandius allicit ⁊ iuſtius exigit. ⁊ arti us aſtringit. ⁊ afficit vehementius. hec bernardus. Tercio diligendus eſt de us ꝓpter peccati dimiſſionem. quia ni hil poteſt peccator dignius rependere deo ꝓ peccato niſi dilectōem. Reddat ergo amorem ꝓ ſuo debito. ⁊ cui plus dimittit̉ amplius diligere debet. Und̓ beatus ambroſius. Quoniam nihil eſt quod digne deo referre poſſumus pro F. iiij. Diſt. II. Ca. X. .Liber .III. peccato niſi dilectionem. reddamus a morem ꝓ debito. amplius ꝟo diligere debet. cui amplius donat̉. hec amb. Et ſciendum ꝙ quicūqꝫ deum amat. ille amat̉ a deo. qūo em̄ non reamabit ſe diligentes. quos amauit. ⁊ nondum amantes Dedit namqꝫ nobis duplex pignus ſpm̄ſanctum ⁊ fidelē teſtem ię ſum xp̄m ⁊ hunc crucifixuꝫ. Iſta ꝯme morat beatus bernar. in quadā auctori tate ſic dicēs Nemo ſe amari diffidat Qui nā amat bene ⁊ libenter dei amor noſtrū quē p̄uenit ⁊ ſubſequit̉. nā qūo reamare pigebit. quos amauit nondū amantes. habes em̄ dilectōis pignus ſpm̄ſanctū. habes ⁊ fidelē teſtē iheſum xp̄m ⁊ hūc crucifixū. O geminū ip̄m qꝫ firmiſſimū erga nos dei amoris ar gumentum. xp̄s morit̉ ⁊ meret̉ amari ſpūſſanctus afficit. ⁊ facit amare Ille facit cur amet̉. iſte vt amet̉. ille multā ſuā dilectionē ꝯmendat in nobis. iſte dat. in illo cernimus qd̓ amamus. ab iſto ſumimus vnde amemus Caritas igitur ab illo. occaſio ex iſto ⁊ affectio Quāta ꝯfuſio dei filiū oculis ingratis cernere morientē qd̓ quidē facile ꝯtin git ſi deſit ſpūs Nūc aūt quia caritas dei diffuſa eſt in cordibꝰ noſtris ꝑ ſpi ritūſanctū qui datus eſt nobis. Ama ti amamus amantes amplius merem̄ amari. Cū ergo teneamus geminū no ſtre ſalutis indiciuꝫ. neutra ſine altera ꝓdeſt. naꝫ nec ſpūs dat̉ niſi credētibꝰ in crucifixuꝫ. nec fides valet ſi nō oꝑa tur ex dilectione Dilectio aūt donum ſpūſſancti. hec bern̄. Debet ergo quili bet religioſus deū diligere. vt viceuer ſa diligat̉ a deo. nam ip̄e d̓t ego diligē tes me diligo. Un̄ d̓t honorius ſuper can̄. Non eſt aliquid qd̓ mentē faciat deo cariorē. qͣꝫ ſi in ip̄o intime delecte tur. ⁊ hoc fit ꝑ validā caritatē Qui ꝟo deū diligit dilectionē non ꝑdit ſꝫ mu tat in melius. De hoc d̓t beatus bern̄. Si diligimus deū. delectationes non perdimus. ſed mutamur a corpore ad aīm. a ſenſibꝰ ad cōſcīam. hec bernat Qui gͦ xp̄i amore incbriatus fuit. ex traneas delicias ⁊ illicitas delectati ones nō querit. Quod ꝓbat idem bea tus bern̄. dicens. O xp̄i dulcis anioe felix ille quē ſemel tu inebrias hic ſio uit quid ſapias. hic nullas extra te vi qͣꝫ querit delicias. hec ille. Et iterū di idē. Quanto quis plus diligit plus ẜ ſumit. que duo quanto in hoīe fuerint fortiora tanto fiduciā erigent fortiore Hec bern̄. Deinde notandū ꝓut d̓t be atus augu. ꝙ deus vult ſe gratis coſi gratis vult ſe diligi. hoc eſt caſte ama ri. non ꝓpter hoc illū ama. qꝛ dat quid p̄ter ſe. ſꝫ qꝛ dat ſe. hec aug. Idcirco vi hortat̉ idē beatus aug. ſuper ꝟbis apb ſtoli vnuſquiſqꝫ intus ſe aſpiciat. ⁊ ꝓ bet ſe in oībꝰ factis ſuis ⁊ bonis oꝑibꝰ que facit cum caritate non expectan retributionem temporalem. ſed pͥmi ſum dei. faciem dei Omnino enim ine non ſatiaret deus niſi ꝓmitteret miſ ſeip̄m deum. Quid eſt celū terra mate ſol ſidera exercitus angeloꝝ oīm iſloꝝ creatorem ſcio. ipſum eſurio. ip̄i dico qm̄ apud te eſt fons vite. Qui reſpōn dit ego ſum panis viuus. qͥ de celo de ſcendi. eſuriat ⁊ ſiciat ꝑegrinatō mea vt ſaciet̉ pn̄tia tua arridet mūdus mui tis rebꝰ pulcris. varijs fortibꝰ pulctu orē ille. qui fecit. fortior clarior ⁊ ſua uior eſt. ille qui fecit Saciabor cū ap paruerit ⁊ manifeſtabitur gloria eius hec augu. Debemus ergo caſtum amo rem erga ipſum creatorem habere. it ſum ſolum diligendo. Quod proba. glo in libro de celeſti ierarchia ſic di cens. Caſtum habet amorem. qui deb gratis amat id eſt non quia dat aſius p̄ter ſe ſed ꝙ dat ſe. Deus em̄ ꝓptet ſe Diſt. II. Ca. X. Liber .III. ſolū amandus eſt non ꝓpter aliud om ma em̄ que amant̉ ꝓpter eū ſunt aman ba. talis quippe dilectio caſta eſt. nam ſpūaliter fornicari eſt frigeſcēte cari tate deū minus diligere. ⁊ aliud plus q oportet amare. ſic em̄ elongat̉ ⁊ re tedit̉ ab eo. De qua fornicatōne ſcrip tū eſt. Qui elongant ſe a te peribūt. j biſti omnes qui fornicant̉ abs te. Ubi co hac caſtitate ſubdit̉ Uihi aūt ad retere deo bonū eſt. hec glo. Etiam vt ait augu. Non eſt caſtū corſi deum ad inercedem diligit. Et ſubdit. Noli ex ta eū aliquid ab eo querere. ipſe tibi ſufficit. quantūlibet ſis auarus ſufficit tibi d̓s. hec aug. Iſtud ſummū bonuꝫ deū videliꝫ idem aug. ſuꝑ omna deſi cetabat habere cū dixit Quicquid mi pi dare vult dn̄s deus meus auferat to tum ⁊ ſe mihi det. Quicquid enim mi pi p̄ter illum eſt. dulce nō eſt. vileſcat cego totum qd̓ preter deū eſt. hec aug. ſon ſolum aūt debemus a rebꝰ tranſi torijs affectum noſtꝝ abſtrahere. verū ctia ſꝫ nec noſipſos diligere debemus At xp̄m poſſimus lucrifacere. De quo diſo. in libro de celeſti iherarchia ſic d̓i Caliſa ꝑditōnis humane ꝓprius amo eſt. Amor inquam ꝓprius inimicus eſt ſeſcio em̄ quo inexplicabili mō quiſ quis ſe ipſum non deū amat. ipſe ſe nō alnat. Qui em̄ non poteſt viuere de ſe morit̉ vtiqꝫ amando ſe. non ergo ſe a nat̉. qui ne viuat ſe amat. Cum em̄ di ligit̉ ille a quo viuit̉. non ſolum ſe dili dendo magis diligit. qui ꝓpter ea nō ſe piligit vt eum diligat a quo viuit. hec dio. Quiſquis etiam locum tutū ⁊ qui tem anime ſue deſiderat inuenire. de amn ſtudeat diligere. nam quicquid bo ir in creaturis eſt ſparſuꝫ. in deo inue nr̄ collectum. ergo deum per caritateꝫ ptligamus. poſſideamus. ⁊ in ip̄o ha ebimus quicquid ſancte deſideramꝰ. De hoc beatus Aug. ſic d̓t. In omnibꝰ que mente ꝑcurro non inuenio tutum locū anime mee ⁊ quietū preter deum in quo colligunt̉ ſparſa mea. qꝛ quic quid boni in creaturis eſt ſꝑſum in et̓ no bono inuenit̉ collectuꝫ. Unde ſi in hoc ſeculo aliquid poſſidere delectat. deū qui poſſidet omīa expedita mente poſſideamus. ⁊ in ipſo habebimus qͥc quid feliciter ⁊ ſcē deſideramus. Hec aug. Etiā d̓t in alio loco Solus deus ſine moleſtia amat̉. ⁊ cum iocūditate amplectit̉. cum ſecuritate deſiderat̉. que quanto quis ardētius amat. tāto melior efficit̉. ⁊ qͣꝫto nunc amor d̓i fer uentior. tanto eius viſio erit ſuauior. ⁊ qͣꝫto nunc ardentius deſideramus. tanto eū clarius intuebimur. Etiam qͥ amat non laborat. Uis em̄ nō ſentire laborē cogita mercedē. quicquid dife ficile eſt in preceptis. leue eſt amanti. Si em̄ cū auaris tāta ꝑeat cupiditas nobiſcū. quare non ꝑeat caritas. Et q̄ id ſolum diligit qd̓ amanti auferri nō poteſt ille indubitāter inuictus eſt. A more igit̉ eius ab amore ſeculi migre mus. amore ſurſum habitemus. Hec aug. Diligamus ergo virtutem carita tis. qꝛ qui caritatē habet deum habet ⁊ poſſidet. Unde d̓t hugo. Qui carita tem hꝫ deum hꝫ. deum poſſidet. in d̓o manet. O bona caritas per quam deū diligimus. deū eligimus. ad deū cur rimus. ad deū peruenimus. hec hugo. Qui ergo vt d̓t beatus greg. mente in tegra deum deſiderat. ꝓfecto iam ha bet quē deſiderat. nec em̄ poſſet quiſqͣꝫ deū diligere ſi hunc quē diligit nō ha beret. hec grego. Qui vero deum ꝑ quē omnia facta ſunt in cordis hoſpitio cō tinet. ꝓculdubio cum ipſo omnia ha bet. Unde beatus augu. Si deſideras omnia poſſidere. non per auariciā. ſed per pietatē hec quere. ſi em̄ ita queſie Diſt. II. Ca. X. Liber .III. ris poſſidebis. tenebis em̄ eū. ꝑ quem oīa facta ſunt ⁊ cū ip̄o oīa poſſidebis. hec aug. Et notandum ꝓut d̓t hugo ꝙ verum bonū nūqͣꝫ diligi poteſt niſi du habet̉. nec haberi poteſt niſi cū diligit̉ Bona iſta que foris ſunt. ſepe amant̉ cū non habent̉ nōnunqͣꝫ deſpiciūt̉. nō tale eſt bonū. qd̓ eſt deus ſi amet̉ habet̉ ſi diligit̉ guſtatur preſens dilectio. hec hugo. O Conſiderandum etiaꝫ ꝙ deus diligi debet ex toto corde ⁊ ex tota anima ⁊ ex tota mente ſuꝑ quo d̓r baſilius Quod d̓r ex toto in cetera nō recipit ſectionem. nam quantumcūqꝫ dilectionis in infimis expenderis. hoc tibi neceſſario a toto deficiet Sicut eī in vaſe aliquo pleno liquore inquātuꝫ emanat foras intm̄ eſt neceſſe plenitu dini derogari. ſic ⁊ aīa in quantū ema nauerit ab ip̄ius dilectione ad illicita intantū minui neceſſe eſt amorem ad deum. hec ille. Un̄ ẜm theophilū. opor tet nos oēm virtutem aīe amori d̓ino ſubijcere ⁊ hoc viriliter ⁊ non remiſſe. ꝓpter hoc em̄ precipimur deum ex toto corde ⁊ ex tota anima ⁊ ex tota mente diligere. vt cogitationes noſtras ⁊ vi tam noſtrā ⁊ oēm intellectuꝫ in illum trāſferamus ac ip̄o fruamur Qd̓ a ffir mat. beatus aug. dicens Deum ex to to corde diligere p̄cipieris vt oēs co gitationes tuas. ex tota aīma tua. vt omnem vitā tuā ex tota mente tua. vt omnem intellectū tuū in illum tranſfe ras. a quo habes ea que ꝯfers. ullaꝫ ergo vite noſtre ꝑtem reliquit que va care debeat. ⁊ quaſi locuꝫ dare. vt alia refrui velit. ſed quicquid aliud diligē dum venerit in animum. illuc rapiatur quo totus dilectionis impetus currit Tunc eſt em̄ optimus homo cū tota vi ta ſua pergit in incommutabile bonuꝫ Hec aug. Hoc ideꝫ verbum euangeli cum .ſ. Diliges dominū deum tuū. ſic exponit criſoſto. Quid eſt deum diſige re ex toto corde. vt cor tuum non ſit in clinatum ad vllius rei dilectione am plius qͣꝫ dei. non in honoribus. non in auro vel argēto. nō in poſſeſſiomibꝰ aut vineis. aut ornamentis. aut veſti bus. ⁊ in ceteris rebus ſed hec oīa ex ſtīes tibi eſſe in deo. vt ꝓ his oībꝰ de um ames. Si aūt in aliquo hoꝝ amo cordis tui fuerit occupatus. iā ex tolo corde non amas deum. ꝓ quanta au ꝑte cor tuū fuerit ad aliqͣꝫ rem. ꝓ tala ꝑte minus eſt ad deum. Unde omniꝫ aīa criſtiana ad deū que ſponſa eſt xh ita debet diligere deum. vt nihil in mo do ſit. qd̓ amplius amet qͣꝫ deū. Quid eſt in tota anima diligere deum. id eſ certiſſimum animum habere inperſia te ⁊ firmum eſſe in fide. Quid eſt in io ta mente diligere deum. id eſt vt om nes ſenſus tui. qui pertinent ad meme deo vacent. Cuius intellectus deo in niſtrat. cuius ſapīa circa deū eſt. cuiur cogitatio ea que dei ſunt tractat. cuie memoria que bona ſunt recordat̉. 6 notandū ꝙ diligentes deū ⁊ mādatis illius obedientes deſurſum ꝑcipiūt le re ſapīe guſtum. ⁊ eius ſuauitate iud ter delectantes nō ſe in elatōnem indē extollūt ſed hūiliter ſentientes tanco ꝑuuli in innocētie puritate perſiſtum. hec criſo. Qui etiaꝫ vt d̓t Caſſiodorus deū toto corde tota aīa ⁊ tota mēte dꝰ ligit. locū vicijs nō relipquit. nō em in trat diabolus. vbi totus eſt aīmus cu deo occupatus. Diabolus em̄ vacatiꝰ deſiderat. nudata ꝑquirit. ſꝫ vbi deb re pit ſub magna ꝯfuſione diſcedit. viꝰ bilia vaſa cū aliquo plena ſunt liquorꝰ ſuꝑuenientiū augmenta nō capiūt. ſt nos diuina caritas ſi totos repleat. no erit quo crimē introeat hec caſſi. ſ Hec igit̉ totalitas ẜm auguſtinum v delicet deum diligere ex toto corde et Diſt. II. Ca. X. Liber .III. tota anima ⁊ tota virtute hoc intendit oēs motus aīe ad deū referant̉. qd̓ non implet̉ in via niſi forte ad tꝑs bre le a ꝑfectiſſimis viris. hec augu. Per loc ergo preceptuꝫ vicꝫ. diliges dn̄m ceum tuū ex toto corde tuo ⁊cͣ. vt dicit Chomas de aquino intendit deus. vt ſbmo totaliter deo vniat̉ qd̓ ſit in pa ſeia. qn̄ deus erit omnia in omnibꝰ. et ideo plene ⁊ ꝑfecte implebit̉ hoc pre ceptū in patria. In via vero implebit̉ ſed imꝑfecte. ⁊ tn̄ in via tanto magis aſius alio ꝑfectius implet. quāto ma dis accedit per quandā ſimilitudinē ⁊ puritatē cordis ad patrie perfectōem. rectho. Q Ubi ꝯſiderandum ꝙ buplex eſt caritas Eſt enim caritas in actu. ⁊ ē caritas in affectu De illa igi tut que eſt in actu mandatū datur hoī bus. Illam ꝟo que eſt in affectu quis ta hꝫ vt mandat̉ vt videlꝫ diligat deū e toto cordę ⁊ ex tota aīa ⁊ ex tota vir tute. ⁊ inimicos. ẜm ꝙ d̓r. diligite ini micos veſtros Sed mandata impoſſi bſlla non faciūt hoīes preuaricatores red humiles vt omne os obſtruatur. ⁊ nubditus fiat omnis mundus deo Iſta Aiſſemorat bern̄. in quadam autorita re nc dicens. Eſt caritas in actu. eſt ⁊ raffectu. ⁊ de illa quidē que eſt oꝑis ꝰepote mandatū hominibꝰ datum eſſe ram in affectu quis ita hꝫ vt mandat̉ cedo illa mandat̉ ad meritum. iſta ad prem iū cuius initiū ꝓfectumqꝫ vitam preſentē exꝑiri diuina gr̄a poſſe nō ne bamus. ſed plane ꝯſummatōem defe timus future felicitati. Quō ergo iu cet vt fiant. que implenda nullo modo ctant. Certe mandando impoſſibilia ron pͥuaricatores ꝯſtituit homīes ſed pumiles vt oē os obſtruat̉ ⁊ ſubditus at oīs mundus deo. Quia ex operibꝰ dis non iuſtificabit̉ omnis caro corā tio. Accipientes quippe mandatuꝫ ⁊ ſequentes defectuꝫ clamabimus in ce lum ⁊ miſerebit̉ noſtri deus nr̄. ⁊ ſcie mus in die illa. qꝛ non ex operibꝰ iuſti cie que fecimꝰ nos. ſed ẜm ſuā mīam ſaluos nos fecit Unde cū dixiſſꝫ dn̄s Diligite inimicos vr̄os. mox de ope ribꝰ infert benefacite his qui oderunt vos. qd̓ actuali caritati ꝯuenire debet. Itē ſcriptura. Si eſurierit inimicus tuus ciba illum. Et dn̄s Si diligitis me ſermonē meum ſeruate. Superua cue certe de oꝑe monuiſſet ſi in affecti on iam fuiſſet dilectio. hec ber. R Impletio ergo huius mandari nō eſt de neceſſitate ſalutis. al̓s em̄ omīs homo eſſet in ſtatu damnationis. ſꝫ co natus ad ꝓficiendum qd̓ mādatur ex neceſſitate eſt ſalutis. Unde huius p̄ cepti incompletio non ꝯſtituit hoīes tranſgreſſores ſed ꝯtemptus. licet em̄ impoſſibile ſit predictū preceptum in hac vita poſſe attingere. tranſgreſſiōꝫ tn̄ eius euadimus ſi infimū gradū ca ritatis attingimus ſeu teneamus. Eſt aūt infimus gradus caritatis. vt nihil ſupra deū. vel equaliter deo diligatur. a quo gradu qui deficit a ſalute defice re neceſſe hꝫ. qꝛ nullo modo manet in caritate. S Et qͣꝫuis caritas in ſtatu vie non poſſit ꝑfecte ꝑfici vt man dat̉ debet tn̄ quilibet deuotus facere qd̓ in ſe eſt ipſum deum diligendo ẜm to tam poſſibilitateꝫ ſuam. quia ſolus eſt amor per quē anma poteſt. ⁊ ſi non ex equo ſuo creatori mutuam rependere vicem valeat. De hoc beatus bern̄. ſuꝑ canti. ſic d̓t. Solus eſt amor ex oībus anime motibꝰ ⁊ ſenſibꝰ in quo p̄t crea tura ⁊ ſi nō ex equo ſuo reſpondere au tori. ⁊ de ſimili mutuam rependere vi cem. ⁊ ſi minus diligit creatura quo niā minor eſt. tn̄ ſi ex toto ſeſe diligit. nihil deeſt vbi totū eſt. hec bern̄. Debet ergo quilibet fidelis diligere deuꝫ ẜm ¶ Liber .III. Diſt. II. Ca. XI. totum poſſe ſuum. vt hortatur hugo ſic dicens. qͣꝫtum potes tm̄ dilige. poſſibi litas tua erit mēſura tua. Quāto plus amas. tāto plus habes. ⁊ quāto plus habes. tanto plus felicior es. extende re ergo ⁊ dilatare quantum potes. vt totū impleat̉. qd̓ in te eſt etiā ſi totum non capiat̉. qd̓ in illo eſt. noli timere quaſi deficere debeat ille. ſi minus ca pax fueris. ſi vas non deficit oleū ſuffi cit. Cortuū vas eſt amor illius oleuꝫ eſt. Quamdiu vas habes. ille infunde re nō ceſſat ⁊ cū tu vas amplius nō ha bueris. ille adhuc oleū habet. hec hug. Inde eſt qd̓ d̓t origen̄. ſuꝑ can̄. In di lectione ſiue in diligendo deū nullus modus nulla menſura eſt habenda. ni ſi hec ſola ꝙ tm̄ exhibeas qͣꝫtum habes In xp̄o iheſu diligēdus eſt deus. ex to to corde. ex tota aīa. ex totis viribꝰ. in hoc ergo nulla menſura eſt. T Di ligere ꝟo ꝓximū eſt etiā aliqua menſu ra. ꝓximū inquit tuū diliges ſicut te ipſum. Sigͦ aut in dilectione minus aliquid feceris qͣꝫ potes. ⁊ qͣꝫ in tuis viribꝰ eſt aut inter te ⁊ ꝓximū nō ſer uaueris equitatē. ſed aliquid differen tie habueris non eſt in te caritas ordi nata. nec ordinem ſuū tenens. hec ori gen̄. Diſcamus ergo xp̄m dn̄m noſtꝝ amare iuxta ex hortationem beati bern̄. ſic dicentis Diſce criſtiane a xp̄o quē admodum diligas xp̄um diſce amare dulciter amare prudenter amare forti ter. Dulciter ne illecti. prudēter ne de cepti. fortiter ne oppreſſi. ab amore di euellamur ne mundi gloria ſeu carnis voluptatibꝰ abducaris dulceſcat tibi ꝓ his ſapīa xp̄s. ne ſeducaris ſpiritu mēdacij ⁊ erroris. luceſcat tibi veritas xp̄s. ne aduerſitatibꝰ fatigeris. ꝯfir met te virtus dei chriſtus. Dilige do minuꝫ deū tuū ex toto ⁊ pleno cordis affectu. dilige tota rōnis vigilantia ⁊ circūſpectione. dilige etiam tota virtu te vt ne mori ꝓ eius amore ꝑtimeſcas vnde nō abduci blandicijs. nec ſedūc ſallacijs. nec frangi iniurijs. toto cor de. tota aīa. tota ꝟtute diligere eſt. ſec bern̄. Sciendum etiā ꝙ deus. qui fecit nos exigit a nobis noſip̄os totos. iu ta iſtud dictū ſancti aug. ſic dicentis. Totū exigit qui fecit ſed noli triſtis eē qͣſi nihil vnd̓ gaudeas remaneat in te Ex hoc em̄ diligis te. ꝙ diligis deū ex toto corde. Nec nimiꝝ ſi deus velit ha bere cor integrū cū ſufficiat illud īple re. hec aug. Debemus etiam noſmet ip ſos totos offerre creatori noſtro ⁊ hoc ꝑ vite puritatē. vt ait beatus anſel. in ſuis meditationibꝰ. Ecce dn̄e inquit. qꝛ me feciſti debeo meipſum amori tuo totum. imo tm̄ debeo pluſqͣꝫ meipſum. quanto tu maior me es ꝓ quo tū dedī ſti teipſum. hec anſel. Hec igit̉ beneſ cia debent ſtimulare vnumquēqꝫ fide lem ad diligendū deū ſuper omna. Eſidero etiā aliqͣ ſcire de figms Filius ⁊ꝯiecturis quibꝰ homo poſſit a liqualiter de his intelligere ſe habete caritatē gratuitā ⁊ cupio edoceri. Et primo de ſignis caritatis incipien tium. ¶ Ca. .xj. Pater Cire debes qd̓ ꝓpter imꝑfectionem ⁊ multi plices defectus noſtros ſcire nō poſſui mus certitudinaliter vtruꝫ habeamus habitū caritatis ꝑfectioris. ⁊ ideo bꝰ portet nos ꝯtētos eſſe aliquibꝰ ſigms ⁊ coniecturis. quibus quodammo do confidamus nos habere caritatem gt a tuitā. iſta ꝟo ſigna ⁊ ꝯiecture oriunt ex actibꝰ caritatis. quoꝝ actuum carita tis aliqui ſunt incipientiū. aliqui ſunt proficientium. ⁊ aliqui perfectorum Liber .III. Diſt. II. Ca. XI. ꝓpter qd̓ aliqua ſunt ſigna charitatis iam genite. aliqua ſigna caritatis iā ro borate. et aliqua ſunt ſigna caritatis lam ꝑfecte. U Signa caritatis lam genite ſiue infuſe que ꝑtinent ad incipientes ſicut d̓t beatus bern̄. in vno ſermonū de omnibꝰ ſcīs ſunt quatuo: que ibidem enumerat ſic dicens. Pri mū caritatis ſignū iam genite ſiue in ruſe eſt dolor de culpa preterita. Ratō huius eſt. qꝛ caritas ⁊ culpa mortalis pponunt̉. ⁊ ideo ſimul ſtare non pn̄t in eadem voluntate. ideo qn̄ caritas ē in voluntate expellit culpā per doloreꝫ ꝯtritionis. Unde beatus aug. in ome. vlij. ſuper iohannē ſic d̓t Radix omni um bonoꝝ eſt caritas ⁊ radix oīm ma ſoꝝ eſt cupiditas ⁊ ſimul ambe eſſe nō bn̄t. qꝛ niſi vna radicitus fuerit euulſa alia plantari non pōt. Ergo dolor cō ſtitionis eſt ſignum habite caritatis. Secundū ſignū caritatis iā genite ẜm bedā. eſt firmū ꝓpoſitum cauendi pctā futura cum effectu. Cuius ratio eſt. qꝛ habere ꝓpoſitum cauendi omnia pecca ta mortalia cum effectu. nec per amo tem naturalem. nec per acquiſitam di ſectōem habere pōt ſine caritate gratu ita adiuuante. Unde augu. j. li. retra ctationū capl̓o. viij. ſic d̓t. ꝙ voluntas ipſa niſi gratia liberet̉ a ſeruitute dya boſi qua fcā eſt ſerua peccati. ⁊ per gra lia ordinet̉ recte pieqꝫ viuere a morta ſibꝰ non poteſt. licet enim ꝓpter liberta tem poſſit vitare pctm̄ qd̓libet morta ſc. non tn̄ pōt eſt ꝓpter infirmitateꝫ diu bmnia in ꝯmum vitare quin in alid̓ in cidat. igit̉ diu eſſe ſine ꝯſcientia pecca ti mortalis ſignum eſt caritatis iā ge inte. Tercium ſignum caritatis eſt in aliditu ſermonis dn̄i. Ratio huius eſt qꝛ amantes delectant̉ in ſermonibus a inatoꝝ. ſiue ſint ſermones inſpirati. ſi de ſcripti. ſiue exterius auditi. vt ex il lis capiant experimentum mutuorum affectuuꝫ. quos caritas ſilentio tegere p̄t. Mos amantium ẜm criſoſto. eſt vt amorem ſuū ſilentio tegere nequeant. Et dn̄s dicit. Qui ex deo eſt verba dei audit. Ex his pꝫ ꝙ delectatio ī tali au ditu eſt ſignū caritatis genite. Quar tum ſignuꝫ dilectionis eſt ꝓmptitudo boni oꝑis Ratio eſt. qꝛ caritas eſt ma xime operatiua. ⁊ ideo imperat omnē actum ordinatum ⁊ ordinabilem Un̄ beatus greg. Nunqͣꝫ amor dei ocioſus eſt. operat̉ enim magna ſi eſt. ſi autem oꝑari rennuit amor non eſt. Ergo ꝓm pta operatio bonoꝝ opeꝝ eſt ſignū ha bite caritatis. qꝛ vt dicit idem beatus grego. ꝓbatio dilectionis ex hibitio ē operis. Quintum ſignū caritatis po nt ambro. in li. de ſimilitudinibꝰ. vbi ſic d̓t. ꝙ quando aliquis de defectu ſpi rituali alioꝝ triſtat̉. ⁊ de ꝓfectu alioꝝ letat̉ ſignum eſt caritatis Et beatus au gu. in vna epiſtola ſic d̓t. Qui non do let de malis proximi non eſt in eo cari tas. Unde ẜm apoſtolum. Caritas nō ꝯgaudet iniquitati. ſed magis verita ti. igit̉ triſtari de defectu ſpūalium. et gaudere de eorum ꝓfectu eſt ſignuꝫ ca ritatis genite. quod pertinet ad incipi entes. ¶ De ſignis roborate caritatis ꝓfici entium Ecundo videndum eſt de fig nis iaꝫ roborate caritatis que pertinent ad ꝓficientes. De quo ſciendum ꝙ quinqꝫ ſunt ſigna ca ritatis iam roborate. Primum ſignū caritatis proficientis eſt feruens ⁊ iu ſta conſcientie examinatio non ſolum de peccatis mortalibus. ſed etiam de venialibus. Ratio huius eſt. quia ſic̄ caxitas opponitur peccato mortali. ita feruor caritatis opponitur peccato veni ali vt expellat ipſum ab anma ne ſpūi Liber .III. Diſt. II. Ca. XI. ſancto diſpliceat. qui ōnes officinas mentis viſitat ⁊ mūdat. Un̄ d̓t beatus grego. Spūſſanctus ꝓfecto monet. mouet ⁊ docet. monet memoriam. mo uet voluntatē ⁊ docet rōnem. nec mini mam paleam pctī intra cordis habi taculum qd̓ poſſidet patit̉ reſidere. ſꝫ ſtatim igne ſubtiliſſime circūſpectōis exurit. De quo igne d̓t beatus ambro. ſuꝑ illud luce. xij. Ignem veni mittere in terram. ignē qui aurea vaſa domini ce domus meliorat. fenum ꝟo ꝯſumit ⁊ ſtipulā Aurea vaſa ſunt aīe ad yma ginem dei facte ẜm tres potentias. ẜm quas dei capaces ſunt. quas ignis cari tatis innouat ⁊ ꝑficit cū peccata defor mātia tā minora qͣꝫ maiora liquefaciē do ꝯſumit. Cū igit̉ frequens ꝯſcīe exa minatio ſit a ſpūſancto ꝑ feruorem ca ritatis. planum eſt ꝙ ip̄a eſt ſignū ro borate caritatis. Secundum ſignū ca ritatis ꝓficientis ac roborate eſt ꝯcu piſcentie diminutio. Ratio eſt qꝛ qͣꝫ to caritas diligens deū magis augmē tat̉ tantomagis homo a ꝯcupiſcentia tꝑalium elongat̉ ⁊ in eo ipſo conſum pta minuit̉. Unde beatus augu. d̓t ꝙ ꝯcupiſcentia minuit̉ caritate creſcen te. donec veniat ad magnitudineꝫ. qua maior eſſe non poſſit. vbi aūt nō eſt ca ritas ibi regnat cupiditas que deſide rium ⁊ ſaporem veri boni expellit. ergo ꝯcupiſcentie diminutio eſt ſignum ro borate caritatis. Tercium ſignū cari tatis roborate eſt ſenſuum interiorum ſiue ſpūaliū vitalis exercitatio. Ratio eſt qꝛ ſicut exercitatio ſenſuū eſt ſignū corꝑalis vite. ita exercitatio ſpūaliū eſt ſignū ſpūalis vite. Sunt nāqꝫ quī qꝫ ſenſus interiores in mēte ſicut ſunt quinqꝫ exteriores ſicut dicit̉ in libro de ſpiritu ⁊ aīa. Unde ſicut habitare in corꝑe aīam ꝓbant ſenſus vitales. ita habitare in anima ſpiritum probat vita ſpūalis. illud ex viſu ⁊ audi tu dinoſcitur. iſtud ex caritate ⁊ alijs virtutibꝰ dinoſcit̉. ideo ꝓfectus inte riores ſiue ſpūales exercitationes ſig na ſunt roborate caritatis. Quartum ſignuꝫ ꝓficientis caritatis eſt ſtud ioſa mādatoꝝ obẜuatio. Rō ē qꝛ obẜuato mandatoꝝ ſine vera dilectione fieri nō p̄t. Un̄ dn̄s d̓t. Qui diligit me ſermo neꝫ meū ſeruabit ⁊ pater meus diliget eū. Quod exponens beatus grego. in omel̓. ſic d̓t. In quorundā corda venii ſpūſſanctus ⁊ manſionē non facit. qꝛ tꝑe temptationis ab eo recedunt. Iſi quorundā cordavenit ⁊ manſionem ſa cit. qꝛ ſic amor ſiue caritas diuinitatis eos penetrat. vt ab amore illius in tep tatione non recedant Et beatus augu. Tu qui veram requiē que poſt hanc vi tam ꝓmittit̉ queris. eā inter amariſſi mas vite huius moleſtias ſuauē iocu damqꝫ guſtabis. ſi eius qui ꝓmiſit p cepta ſeruaueris ⁊ dilexeris. Quintū ſignū caritatis ꝓficientis eſt diuinatū veritatum manifeſtatio Ratio eſt qꝛ a mor eſt cā ꝯmunicationis. ⁊ ideo ami cus reuelat ⁊ cōmunicat amico ſuo ſe creta. ſic dn̄s facit ill̓ quos diligit De hoc richar. de ſancto victo. ſic ait Uis noſſe ꝙ ſubtilitas diuinaꝝ reuelatio num ſit maxīe amoris diuim indiciuꝫ audi iā nō dicā vos ſeruos ſed amicos meos. qꝛ oīa quecunqꝫ audiui a paſte meo nota vobis feci Un̄ ex magnitudꝰ ne diuine dilectōnis dependet motus diuine reuelationis. hec richar. De ſignis ꝑfecte caritatis prefecio rum ẜm ſtatū huis vie extrinſecis f Ercio videndū eſt de ſignis ca ritatis iam ꝑfecte ꝓut ꝑfici pi A. in via. d̓r em̄ ꝓuerbioruꝫ. iii. Iuſtoꝝ ſemita qͣſi lux ſplendēs creſci Liber .III. ¶ Diſt. .II. Ca. XI. ꝓficit vſqꝫ ad perfectum diem vide licet perfecte caritatis. Et ideo ſcien bum ꝙ in viatoribꝰ ⁊ ꝑfectis viris du plex eſt perfectio caritatis. Una eſt ne ceſſitatis ⁊ ſufficientie. Alia eſt priui legiate ſanctitatis ⁊ excellentie Has perfectōes tangit ꝓſper libro. iiij. de vi Hꝯtemplatiua ſic dicens. Illi qui ꝑ fecte deū diligunt. qui volendo qd̓ d̓s pult nullis peccatis quibꝰ offendit̉ ac quieſcunt. ⁊ ſemꝑ ad virtutes hn̄das Idiligendas ſe extendūt. Perfectio ſſem neceſſitatis tangit cum d̓t volen bo qd̓ deus vult. ⁊ hanc habent quicū ig in caritate manent. Ad quam etiā ferfectōem inuitat nos dn̄s deutero. xiiij. ſic dicens Perfectus eris ⁊ abſꝫ iſacula coram dn̄o deo tuo. abſqꝫ ma tula criminali ait glo. Perfectionem alit̓ excellentie tangit cum d̓t. Et ſem pet ad virtutes habendas ſe extendit. ſiam indefeſſum ꝓficiendi ſtudium et mnagni conatus ad perfectōem reputā tur ꝓ facto. Sed qꝛ vt ait apl̓s. Uelle ad iacet mihi. ꝑficere aūt non inuenio Ideoqꝫ plena perfectio caritatis qua iis erit in patria. nullo mō haberi pōt in via. ꝓpter qd̓ ſigna ꝑfecte caritatis hic non querunt̉ ſed ſigna ꝑfectioris caritatis ꝓut in via haberi pn̄t. Eſt git̉ notandū ꝙ ſigna caritatis perfcē bupliciter ꝯſiderari poſſunt. qꝛ quedā habent̉ quaſi ex actionibꝰ exterioribꝰ. quedam ex actionibꝰ interioribꝰ. ⁊ de ptriſqꝫ actionibꝰ tam exterioribus qͣꝫ interioribꝰ quinqꝫ ſigna poſſunt aſſig nal̓i. Primū igit̉ ſignum extrinſecuꝫ tatitatis perfecte eſt. ſi quis pro ſalute pi mori paratus ſit. Ratio p̄t eſſe ta ſis vt d̓t beatus augu. in libro de gratia ē ſibero arbitrio. Parua caritas non ſufficit ad implenda magna mādata. vt ſunt mori ꝓ chriſto vel ꝓ fratribꝰ ⁊ buiuſmodi. ſed requiritur ad hoc cari tas magna. Unde ſuper epiſtolam Io hannis idem beatus aug. d̓t. Perfecta caritas hec eſt. vt quis ꝓ fratribus ꝑa tus ſit mori. Ex hac igit̉ virtute pꝫ ſi gnum perfecte caritatis. Secundum ſignū extrinſecum caritatis perfecte ē ſi quis inimicos diligit ⁊ eis ꝓ deo bn̄ facit. Ratio huius eſt vt dicit hugo de arra anime. Amor tranſformat aman tem in ſimilitudinē amati inquantuꝫ poteſt. non ſolum quantū ad ſubſtanti am ſed etiā quantum ad oꝑatōnes ar duas ⁊ difficiles. Cum igit̉ deus ama tur ab eo qui diligit inimicos ⁊ bene facit eis ſequens verbum dn̄i dicētis. Diligite inimicos veſtros ⁊ benefaci te eis vt ſitis perfecti. ſicut ⁊ pr̄ veſter celeſtis perfectus eſt. Et hoc fieri non poteſt per quamlibet dilectiōem. ſed ꝑ perfectam. qꝛ talis dilectio vt d̓t btūs auguſti. eſt perfectoꝝ Et origen̄. ſuper can̄. dicit. ꝙ exhibitio pietatis ꝓbat magnitudinē dilectionis. ideo illd̓ ve rum ſignum eſt ſcꝫ diligere inimicos. Tercium ſignum extrinſecum carita tis perfecte eſt ſi oīa aduerſantia gau denter quis ſuſcipit ⁊ patienter finit. Ratio huius eſt quia caritas perfecta mientem ab amore huius vite quaſi to taliter auertit. ⁊ occidendo inſenſibi lem reddit. quia penas temporales et mortem contemnere facit. De hoc be atus gregorius ſic dicit. Sicut mors corpus interimit. ſic caritas vite eter ne ab amore temporalium mentem a uertit vel occidit. Nam mentem quā perfecta caritas abſorbuerit. ad terre na foris deſideria inſenſibilem reddit Neqꝫ ſanctus quilibet ꝓ domino mo ri potuiſſet. niſi prius a terrenis deſi derijs fuiſſet mortuus in mente. Cha ritas ergo omnia ſuſtinet. ait ſanctus paulus. Un̄ apoſtoli ibant gaudētes a ꝯſpectu ꝯcilij. qm̄ digni hīti ſunt ⁊cͣ. Liber .III. Diſt. II. Ca. XI. Quartum ſignum extrinſecum carita tis ꝑfecte eſt ſi oībꝰ quis renūciare pa ratus ſit. ⁊ ſequi xp̄m Ratio eſt qꝛ per fecta caritas omnia rennuit. que eius officium impediunt. Unde apl̓s om nia arbitratus eſt vt ſtercora vt lucrifa ceret xp̄m. ſed temporaliuꝫ ꝯcupiſcen tia maxime impedit officiuꝫ caritatis Dicit etiam beatus augu. ꝙ caritatis venenū eſt. ſpes adipiſcendoꝝ aut reti nendoꝝ temporalium Et nutrimentū caritatis diminutio cupiditatis. Per fectio ꝟo caritatis eſt. vbi nulla eſt cu pidiras. hec aug. Et beatus greg. Sūt nōnulli iuſtoꝝ qui ad apprehendenduꝫ culmē ꝑfectionis dū altiora interius appetunt exterius cūcta derelinquunt qui rebꝰ habitis ſe nudant. gloria ho noris ſe expoliant. qui deſiderioruꝫ in ternoꝝ aſſiduitate ſe affligunt. ⁊ de ex terioribꝰ ꝯſolationē habere nolūt. hec greg. Quintum ſignum extrinſecum caritatis ꝑfecte eſt ſi quis nihil aliud qͣꝫ ſolum deum diligat. ⁊ eundē timo re filiali timet Ratio qꝛ perfecta cari tas foris mittit omnem timorem vt d̓t iohānes in ſua cano. Quod exponēs gilbertus ſic ait. Caritas ꝓ xp̄o liuore caret ſed caritas xp̄i caret timore. hec em̄ nihil penale hꝫ. timor aūt penā hꝫ igit̉ in caritate xp̄i timor non erit niſi filialis. Unde notanduꝫ vt ait beatus aug. ſuper pͣs. ꝙ ſunt nonnulli hoīes qui habent timorem ⁊ ꝑ timorem ꝯti nent ſe a peccato ⁊ timēt ſed nō amāt iuſticiam. cū aūt ꝑ timorem ſeꝯtinent a peccato fit aſſuetudo iuſticie. ⁊ īcipit qd̓ duxum erat amari ⁊ dulceſcit deus ⁊ iam incipit homo iuſte viuere. nō qꝛ timet penas ſed qꝛ amat eternitatem. Excluſus ergo eſt timor a caritate ſuc ceſſit timor caſtus veniens de amore. il. ſe aūt timor non eſt caſtus qui timere facit quicquid facit boni non timore a mittendi illud bonum ſed timore pati endi illud. malum non timet ne ꝑ̨̄dat amplexus pulcerrimi ſponſi. ſꝫ timel ne mittat̉ in gehennam. hec aug. Unde vera ⁊ ꝑfecta obſequia deo non reddi mus. niſi cum eum ꝓpter amoris fidu ciam non timemus ⁊ cū ad bona oꝑa agenda nos non metus ducit ſed affe ctus. Unde beatus greg. ix. moral̓. ſu per illo verbo. Non em̄ poſſum mētu ens reſpondere ſic ait. Deo reſponde re eſt eius donis p̄cedētibꝰ noſtra obſe quia reddere. Rectū quippe deus ſo minem ꝯdidit. eumqꝫ ad ꝑuerſa deſio entem cū longanimitate tolerat. quoti die culpas aſpicit. ⁊ tn̄ viuēdi ſpacia non citius abſcidit. dona largit̉ bems niate ſua. ⁊ erga malos vtit̉. Reſpol dere homo tot beneficijs debet. ſed ta men reſpondere metuens non valet. qꝛ humani generis ꝯditorem queꝫ ad hūc ſeruiliter formidat ꝓculdubio nō amat. nā tunc ſoluꝫ deo vera obſequi reddimus cum eum ꝓpter amoris fidū ciam non timemus. cum nos ad bona oꝑa affectus non metus dirigit. cum malum noſtre menti non placet et iam ſi licet. nam qui a ꝑuerſitatis oꝑe ex i more reſtringit̉. ꝑuerſa libenter agete ſi liceret. nequaqͣꝫ ergo ꝟaciter rectus eſt. qui adhuc a prauitatis deſiderioⁱ ber non eſt Unde vera obſequia deo no reddimus. ſi ex timore ⁊ nō potius ex amore mandatis illius ſeruimus. ſe grego. Ex his dictis patet ꝙ diliget deum ſuper omnia ⁊ illius mandatis non ex timore ſed amore obedire ac a lia ꝑficere ſunt ſigna caritatis pet ſe ctę. ¶ De ſignis ꝑfecte caritatis perfecio rum intrinſecis ſcd̓m ſtatū huius vt Unc videndum eſt de figms intrinſecis eiuſdem caritatis ꝑfecte. Sunt aūt quedā actis Diſt. II. Ca. XI. Liber .III. nes caritatis quaſi intus manentes a caritate elicite vel imperate. ⁊ illa ſig na ſunt veriora quantū intimiora. quā lo enim caritas eſt perfectior. tanto eſt acutior ⁊ ad intima ꝑtingens. ⁊ ideo intimiores ⁊ ꝑfectiores eligit actus. C Primū igit̉ ſignū caritatis ꝑ fecte intrinſecū ē vel ſunt ꝓfunda ⁊ in tima ſuſpiria mentis Ratio poteſt eē laſis. qꝛ qn̄ memoria rei amate ītima mētis amantis tangit. ſtatim ſuſpiria amoroſa quaſi nuncios amoris expel ſit. donec eam pn̄tia dilecti viſiter ⁊ re ficiat. Unde greg. v. moral̓. adducēs illud Iob. Anteqͣꝫ comedā ſuſpiro. d̓t ꝙ mens ad inſpectōem fulguris ꝑ in tima ſuſpiria vegetata ꝯualeſcit. quia eam amor veritatis reficit vel afficit. ⁊ tefectio ꝯtemplationis paſcit. hec gre 80. Tepidus aūt amor hec facere non bt ſicut amor ꝑfectus D Secun bum ſignū intrinſecū caritatis ꝑfecte ſunt alta deſideria Rō huius eſt. quia beatus aug. ij. li. ꝯfeſ. ſic d̓t. omnia pon ceribꝰ ſuis agunt̉ ⁊ loca ſua petūt. gra illa deorſum vt lapis. leuia ſurſum vt ignis. ſed qd̓ eſt pondus in corporibꝰ. amor eſt in ſpiritibꝰ. Unde aug. ibidē ot. Almor meus pondus meū. eo feror quocunqꝫ feror. dono tuo accendimur ⁊ ſurſū ferimur. inardeſcimꝰ ⁊ imus taſcendimus ꝑ aſcenſiones in corde ad pacem ihrl̓m. hec aug. Ecce quāto amor magis accendit̉. tanto deſideria amoroſa perfectius ſurſum ferunt̉ nec qu leſcunt donec ad locū ſuum .ſ. ad a ſſatū deum ꝑueniunt. Unde ⁊ beatus breg in mora. d̓t. Sancti viri cū eter intatis deſiderijs anhelant. in tanta al ſitudine vite ſe ſubleuant. vt audire q̄ mundi ſunt. graue ſibi ac deprimens condus credant. valde enim intolera bſſe eſtimant quicquid illud nō ſonat Aterius quicquid intus amant. multi plicata enim caritate maioribꝰ deſide rijs eſtuant. ⁊ iam ꝑuenire ad vitā ſpi ritus etiam per cruciatus corꝑis anhe lant. hec greg. Ex hoc pꝫ ꝙ alta deſide ria que in ſummū deſiderabile ſolum tendunt ſigna ꝑfecte ſunt caritatis. E Tercium ſignū intrinſecū eſt co gitatōnes languide. Rōnem aſſignat Fulgētius in quodā ſermōe ſic dicēs. Neceſſe eſt vt quo preceſſerit dilectio nis theſaurus .i. amatū. illic ſequat̉ co gitationis affectus .i. deſideriū amo roſum. ideo veritas ait. vbi theſaurus tuus ibi ⁊ cor tuum. Vt ergo in celeſti bus theſauriſemus celeſtia diligamuſ Ubi ergo vis noſſe vbi ſit theſaurus tu us. attende quid ames. attende etiaꝫ quid cogites. ⁊ ita fiet vt theſauꝝ tuū ex toto corde tuo cognoſcas ⁊ amorē tuum iudicio cogitationis tue intelli gas. hec fulgen. Si igit̉ cogitationis affectus ē vbi eſt theſaurus amoris .i. anatum planū eſt ꝙ cogitatō faſtidit omne aliud ab amato. Unde glo. ſuꝑ illud Can̄. v. Adiuro vos vt nūcietis dilecto qꝛ amore langueo. ſic d̓t. Pre magnitudine amoris omīa temꝑalia ſunt mihi faſtidio. vnde langueo. Lā guor autem iſte cauſat̉ ab amore perfe cto. Unde origenes ibideꝫ diſtinguit inter ſimplicem amorem. ardorem. ⁊ languorem dicens. Amant inquit in cipientes. ardent proficientes. lang uent perfecti. Igit̉ cogitationes lan guide ſunt ſignum caritatis perfecte. Quartum intrinſecū ſignū ca ritatis perfecte ſunt expectationes te dioſe. Ratio eſt. qꝛ dicit Linconien̄. ſuper. vij. c. angelice ierarchie. Amo re tendente in tem amantem nihil ve locius. nihil acutius. nihil penetrabi lius. nihil ſubtilius. quia ſua natura non quieſcit donec ſuꝑnaturaliter pe ranſinetrauerit totam ꝓfunditatē ⁊ ī O. j. Diſt. Ii. Ca. XII. Liber .III. erit amabilis totalitatē quantū poteſt Et qn̄ curſus iſtius amoris impeditur vel tardat̉ qualitercūqꝫ tota mens tur bat̉ ⁊ expectatione attediat̉. Quia ſi cut d̓t richar. Amanti oīs mora longa videt̉ ⁊ expectatio oneroſa. vt clamēt cū ſancto iob. Tedet aīam meam vite mee. Quod exponens beatus greg. ita d̓t. preſens vita vileſcere .i. tedere inci pit. dū diuinus amor dulceſcere ince perit Unde amor caritatis ꝑfecte quo dam incendio incenſus faſtidit oē. qd̓ ſui amoris curſum īpedit. G Quin tum ſignū intrīſecū caritatis perfecte ſunt affectiones extatice. Extaſis vero eſt exceſſus mētis. vt ait papias. Rō huius eſt qꝛ ſicut d̓t dyoniſi. iiij. de di uinis noībꝰ Amor in deū tendēs eſt fa ciens extaſim ſpūs Et rōnem reddit ibideꝫ. qꝛ amor nō ꝑmittit amatores eſſe ſuijp̄oꝝ ꝑ mentis ſobrietatem. ſed eoꝝ qui amant̉ ꝑ mentis exceſſum. ſꝫ illi qui non ſui ſed alioꝝ que extra ſe ſunt querūt amorē. ſpiritū in amatis pn̄tem ꝯſtituunt Quia ſicut d̓t beatus bernar. Nō eſt p̄ſentior ſpiritus mihi vbi animat. qͣꝫ vbi amat. qd̓ tn̄ intelli gendū eſt quantū ad conatū affectōis ſue. hunc aūt exceſſum nō p̄t facere mi ſi caritas ꝑfecta. que ꝑ ſuam forteꝫ in clinatione cauſat tendentiam vehemē tem in rem amatam Quod on̄dit dyo niſius ꝑ exemplū allegans pauluꝫ ita dicens. Beatus paulus in amore dei magnifice excellens d̓t ad galath. ij. Uiuo ego iam nō ego. viuit aūt in me criſtus. hoc aūt d̓t ſicut verus amator ⁊ extaſim paſſus viuens deo nō ſibi. hec exponens vercellen̄. in ꝓlogo ſuꝑ can̄. ſic d̓t. viuo ego vita naturali. iam non ego ꝑ mutationem exceſſiuā ad eterni tatis immenſitateꝫ qͣſi abſorpta ⁊ ſuo offitio ſuſpenſa dirigor moueor doce or ⁊ regor vita ſuꝑſubſtantiali. cui vni or qua repleor. viuit aūt in me xp̄s .i. ſicut anima ſobria me regit naturali ter ⁊ diſponit ad oēm actū inferiorem ſic virtus xp̄i cui vnior gratuite me vi uificat ⁊ ad oīa diſponit. Sequit̉ hoc dixit ſicut verus amator. verus autem amator eſt. qui in ſoluꝫ ſumme ⁊ vere diligibile ⁊ deſiderabile immediate ꝓpter ip̄m ſolū ſuꝑintellectualiter in tendit. hec ille Debemus ergo adhere re deo per pium amorem. qꝛ in ip̄o en plena refectio ⁊ requies perpetua aīaꝝ ſanctaꝝ Un̄ d̓t beatus bernar. O bone iheſu amortuus non eſt tranſitorius ſꝫ eternus. non eſt ocioſus ſed qui te di ligunt̉ nō tepeſcūt meditatio tua ſupet mel dulcis. loqui de te plena refectio. noſſe te ꝑfecta ꝯſolatio. adherere tibꝰ vita eterna. a te ſeparari mors ꝑpetua Hec bernardus. Filius Abita informatione de ſignis ⁊ coniecturis ip̄ius caritatis. nūc ꝯſequēter quid boni ꝯferat eadem vit tus caritatis cupio edoceri. Ca. .XII. Pater. H Cire debes qd̓ virtus caritatis efficit aīaꝫ ho C minis ſponſam xp̄i ⁊ templū ſpūſſan cti. nam oīs aīa fidelis que eſt in cari tate ⁊ in ſtatu gratie ē ſponſa xp̄i. que copulata eſt ipſi deo per ſacramentum baptiſmatis. ⁊ accepit ab eo arraꝫ vi delicet remiſſionē pctōꝝ ⁊ donum ip̄ rituſſancti. De hoc theophilus dicit Omnis anime ſponſus xp̄c eſt. ſponſa lium vero locus vbi coniunctio effici tur ē baptiſmus ſiue eccleſia. Dat vo arram ſponſe remiſſionem peccatoro ⁊ ſpirituſſancti ꝯmunionem. ꝑfectio ra vero in futuro ſeculo retribuet dis nis. nullus aūt eſt alius ſponſus niſi ſo lus xp̄us. hec theophilus. Hunc etgo ¶Liber .III. Diſt. II. Ca. XII. ſponſum anima ſibi copulat qn̄ ei ꝑve tum amorē inheret. Unde d̓t richar. de ſancto victo. Uerus anime ſponſus deus eſt. quem tunc veraciter nobis co pulamus qn̄ ei per veꝝ amorem inhere mus. imo vere ſibi ille nos ꝯnectit qn̄ ſſos quibuſdam internis ꝯmercijs ad ſuum amorē accendit ⁊ artius aſtrin git̉. vnde fit vt quem prius ꝯſueuerat multū formidare. incipiat poſtmoduꝫ atdenter amare. hec richar. Unde no tandū ẜm beatum augu. ꝙ ſicut viola llo corporis violat ⁊ corrumpit virgi ſſitatem .ſ. per peccatum carnale. ſic vi blatio fidei corrumpit integritatē mē tis. virginitas carnis corpus intactū. ſed virginitas mentis fides incorrup ia. Quādiu ergo ſeruabimus deo fid̓i beritatem ipſi fideliter adherentes tā biū mentis integritatē quam ꝓvirgi intate accepimus cuſtodimus. Quod ſi quidē violauerimus peccatis nos ne quiter ꝓſternentes per pm̄am ⁊ ſatiſſa ctionem reꝑaremus. ⁊ in poſteꝝ ſimi lia caueamus. ⁊ deo iteꝝ per amorem adhereamus. ⁊ eadem adheſio ⁊ ꝯtinē tia nobis iteꝝ ꝓ virginitate reputat̉ ⁊ ſi non quantum ad aureolā ſaltē quā tum ad meritū. hec augu. Unde aīma fer peccatum corrupta ⁊ per vitia car ſſalia fedata ac polluta. feditatē ſuam ac deformitatē debet deponere perverā hmīam. ſeqꝫ iteꝝ virtutibꝰ ⁊ bonis mo tibꝰ adornare vt tanti ſponſi xp̄i .ſ. am plexibꝰ digna valeat exiſtere. De hoc ugo de ſancto victore in tracta. de ar ta anime cum ipſa anima ꝯferendo ſic alt Si ego electa ſum quid q̄ſo adhuc bi fleror quin ad amplexus ſponſi nec bum ꝑuenire poſſum. Neſcis o anima imea neſcis qͣꝫ feda prius fuiſti. qͣꝫ d̓for imis qͣꝫ polluta omni horrore ⁊ enormi tate plena. Et quomō tam cito in illū budoris ⁊ caſtitatis thalamū introdu ci expetis. niſi prius ſaltem cura aliqͣ ⁊ ſtudio exculta ad priſtinū decorē re pareris. hoc eſt ꝙ iſte ſponſus tuus ad huc ſuam preſentiam tibi ſubtrahit ⁊ necduꝫ in mutuos amplexus ⁊ dulcia oſcula te admittit qꝛ viꝫ nec polluta de bet mundū tangere. nec turpem decet mundū videre. Cum aūt preparata ⁊ decenter ornata fueris. demū in illuꝫ celeſtis ſponſi thalamū ſine cōfuſione permanſura intrabis. Prius ergo ſtu de faciem ornare. habitū ꝯponere. ma culas tergere. mores corrigere. diſci plinam ſeruare. ⁊ omnibꝰ tandem in melius ꝯmutatis digno ſponſo dignā ſponſam reddere. ſerua te illi intactā. ſerua impollutam. ſerua integram. ſer ua incontaminatā. Si olim meretrix fuiſti. modo virgo facta es. quēadmo dum amor illius ꝯſueuit corruptis in tegritatem reddere. integris caſtitatē ſeruare. hec hugo. Non ſolum autē di cenda eſt ꝯtinentia a carnis illecebris abſtinentia. ſed omnium delectabiliū carentiam ꝯtinentiā debemus intelli gere. Nunqͣꝫ in ſpiritali ſtudio aliqͥs poteſt ꝓficere religioſus vel in ſtatu ſa lutis perſiſtere. niſi a carnalibꝰ delecta tōnibꝰ que ſine peccato mortali admit ti non poſſunt ex integro renunciet ꝓp ter deum. Unde ẜm bernardū. Digne deo ſpūali matrimonio illi copulātur qui in eius dilectionis intuitu vitiorū ꝯnubia. carnis delicias. mundi glori am ꝯtemnunt. hec bernardus. I Debet ergo aīma deuota que tam per fidem qͣꝫ ⁊ per vite meritum ſponſa cri ſti appellari meruit ⁊ eē. ſeipſam a vi tijs omnibꝰ abſtrahere. ac omni diligē tia per vite puritatem ſe illi ꝯſeruare. ipſumqꝫ ſolum diligere. vt per hec eqͣ lem viciſſitudinem dilectionis repen dere poſſit. Hec ⁊ quedam alia beatus Auguſtinus de ſponſa ⁊ ſponſo ſpūali O. ij. Liber .III. Diſt. II. Ca. XII. ꝯmemorat ita dicens. O ſponſa ſpon ſum habes ⁊ neſcis. pulcrerimus oīm eſt ſed tu ſpecieꝫ eius nō vidiſti. ille te videt qꝛ niſi te vidiſſet nō te diligeret quid gͦ ages nunc illū videre nō potes. qꝛ abſens eſt. ideo nō times nec erube ſcis illi iniuriaꝫ facere. ꝙ ſingularem eius amorē ꝯtemnis. teqꝫ alieno ama tore turpiter ⁊ impudice ꝓſtituis. no li ſic facere ſi adhuc ſcire nō potes qua lis ille ſit qui te diligit. ꝯſidera ſaltim arram quā dedit tibi. fortaſſis in ipſo munere eius qd̓ penes te eſt poteris co gnoſcere quo affectu illū diligere. quo ſtudio ⁊ diligētia te illi debeas ꝯſerua re. Eagnū gͦ eſt qd̓ tibi dedit. ſed ma ius eſt qd̓ in te diligit Quid tibi dedit o aīa ſponſus tuus. reſpice vniuerſum mundū iſtū. ⁊ ꝯſidera ſi in eo aliquid ſit qd̓ tibi nō ſeruiat omnis natura ad hūc finē curſum dirigit. vt obſequijs tuis famulet̉ ⁊ vtilitati tue deſeruiat. Quiſputas hoc īſtituit certe deus Be neficiū ergo accipis ⁊ auctorē eius nō agnoſcis. tāto quippe diligens ſuo do no diligendus demonſtrat̉ ⁊ qͣꝫ ſtultū eſt amorem tā potentis non ꝯcupiſce re. ⁊ qͣꝫ impiū tam multū diligentem nō amare. Caue etiā o aīa ne qd̓ abſit meretrix dicaris ſi munera dātis pluſ qͣꝫ amantis affectū diligas. maiorem caritati eius īiuriā facis ſi dona illius acciꝑis ⁊ tn̄ viciſſitudinē dilectionis non rependis Dilige igit̉ illum ꝓpter ſe. dilige te ꝓpter illū. dilige illū vt fru aris illo. dilige te vt diligaris ab illo. dilige in donis illius. q̄ tibi data ſunt ab illo. illū tibi ⁊ te illi dilige. hec pura ⁊ caſta dilectio eſt nihil hn̄s ſordidū. nihil amaꝝ. nihil tranſitoriū hec aug. Anima igit̉ que ſic diligit xp̄m merebi tur eius amplexibꝰ circumplecti. cui etiam ꝯiungi per hmōi amplexum ſpi ritualem valde eſt delitioſum ⁊ iocundum nam ipſius amplexus non macu lat ſed mundat. non inquinat ſed ſan ctificat De hoc per quendam ſic dicit Deū mundana mollicies tactū meuꝫ nimis miſerabiliter decipiebat ⁊ igno raui. ꝙ tā ſuauis o bone iheſueſſet am plexus tuus. tam honeſtus attactus tu us tamqꝫ delitioſum tibi ꝯiungi. Tu us o dulciſſime iheſu amplexus non maculat ſed mundat. tuus attactus nō inquinat ſed ſanctificat O iheſu fons vniuerſe dulcedinis ⁊ ſuauitatis. qua tuꝫ habet delicioſitatis honeſtatis ⁊ io cunditatis quando leua tue ſapientie eterne ⁊ cognitionis eſt ſub capite. id eſt ſub ratione ⁊ dextera tua diuine cle mentie ⁊ dilectionis amplexabit me involuntate. Heu me miſerā quis vn qͣꝫ tam dulce tam ſuaue tanqͣꝫ delitio ſum experiri poterit. qͣꝫ inter brachia tanti ſponſi requieſcere. inter oſcula ta ti regis ⁊ amici feliciter obdormite hec ille. Anima vero que ſic ſponſo ce leſti ꝯiungitur in eius deſiderio ardet nulla iam que in mūdo ſunt ꝯcupiſcit nec aliquā vite pn̄tis ꝯſolationem te cipit ſed ad illum ſolum quem diligat ſuſpirat donec inueniat. ac ī eius amo re quieſcat qꝛ anima que diligit deum in ſolo deo quietem habet. De hoc gte go. ſuper ezechielem exponens illūd. Thalamū vno calamo longū ſic dicit in thalamo quippe ſponſus ⁊ ſponſa ſe derant̉. ſibiqꝫ in amore coniungunt. Quid ergo ſunt in ſancta eccleſia tha lami niſi eoꝝ corda. in quibus amma ſponſo inuiſibili iungit̉ vt eius dende rio ardeat. nulla iaꝫ que in mūdo ſumt concupiſcat preſentis vite longitudi nem. penam deputet. exire feſtinet. amoris amplexū in celeſtis ſponſi vin one requieſcere. Mens itaqꝫ que iam talis eſt. nullam preſentis vite conſo lationem recipit. ſed ad illum quē di Liber .III. Diſt. II. Ca. XII. ligit medullitus ſuſpirat. feruet. anhe lat. anxiat̉ vilis ei ſit ſalus ipſa ſui cor poris q̄ tranſfixa eſt vulnere amoris. Unde in canti. can̄. d̓r. vulnerata cari tate ego ſum. mala aūt ſalus ē cordis que dolorē huius vulneris neſcit. Cū bero anhelare iam in celeſti deſiderio. ⁊ ſentire vulnus amoris ceperit. fit aī ma ſalubrior ex vulnere q̄ prius egro tabat ex ſalute. hec gre. R Et no tandū ꝙ pius ⁊ miſericors dn̄s vt d̓t hugo deſiderium hoīm deuotoꝝ ꝓuo cat ⁊ irritat vt augeat. qn̄ amorem ſu um in nobis excitat ſed fugiendo vt ſe quamur inflāmat. Tale em̄ eſt cor ho minis vt ſi qd̓ diligit adipiſci non va ſeat āpliori defiderio inardeſcat. Sic in canti. can. ſponſus venit ſtat poſt pa clētem ꝓſpicit ꝑ feneſtras vt quaſi la teat ⁊ non lateat. mittit manū ſuam ꝑ foramen. tangit ſponſam voce tenui vo cat eam ⁊ d̓t veni. illa vt audit ſponſuꝫ adeſſe ſurgit. mox feſtinat. aperit. bra chia ad amplexandū parat. liqueſcit amma eius. feruent precordia eius ex ultat. gaudet ⁊ tripudiat. Sed ille cuꝫ teneri putat̉ declinat. ſubitoqꝫ quaſi d̓ medijs elapſus āplexibꝰ fugit. Quid eſt hoc dū non querit̉ inuenit̉. dum nō locat̉ venit. dum aūt querit̉ declinat ⁊ dūj vocat̉ fugit. Si nō diligit quare ve int̉. aut ſi diligit quare fugit. Diligit aūt ⁊ ideo venit. ſed qꝛ tunc nō diligit Nd̓o fugit. hic nō diligit .i. in hoc mū d in hoc exilio. ſed vocat nos ad terrā ſuā qꝛ talis amor non decet patriā iſtā locundus amor amenū querit locuꝫ. ec hugo. Unde deuota aīa qͣꝫuis nō dum videat ſpēm ſponſi ſui .i. xp̄i. cuꝫ ad ipſius amore nō recedit. ſꝫ in eius teſiderium ſemꝑ anhelat ⁊ gemit. ⁊ ī ꝯſequens ꝓpter dilectōnem quam ad ſium habet. ab omni amore alieno ſe ſubtrahit. De hoc beatus grego. ſuper canti. exponens illa verba. pulcre ſunt gene tue vt turturis ſic ait. Turtur poſt qͣꝫ parem amiſerit ſuum. nunqͣꝫ alteri ſe iungit ſed ſemper ſolitarie habitās in gemitu perſeuerat. quia quem dili gebat non inueniens querit. ſic amma ſancta dum a ſponſo abſens ē. ab eius amore non recedit. in eius deſideriuꝫ ſemꝑ anhelat ⁊ gemit. ⁊ dū illū quem valde diligit non inuenit. ab oī amore alieno ſe retrahit. ⁊ quaſi in genarum verecundia caſtitatem cordis ipſo ha bitu ⁊ actu exteriori oſtendit. hec gre. Ex his ꝟbis colligere poſſumꝰ ꝙ pia ⁊ deuota corda cū xp̄m ſponſum ſuuꝫ in ſuis animabꝰ per ſanctū ⁊ dulcem a morē adeſſe ſentiūt. de eius preſentia valde iocundant̉. ac in eius deſideriū per feruidū affectum trahunt̉ ⁊ in ip̄o ſumme delectant̉. Cum vero ſuam pre ſentiam per ſubtractōnem gratie ⁊ pi ſui amoris ab ipſa aīa abſtulerit. ipſa quidem dolenter hoc ſuſtinens fidē tn̄ quam erga ſuum ſponſum habet nō de relinquit ſed omnem diligentiā adhi bet quomō ſe illi qui abſens eſſe videt̉ immaculatam ꝯſeruet. ⁊ ideo ſuuꝫ aſ fectum ab omni terreno alieno ⁊ iīnor dinato amore retrahit. non ſolum pec cata mortalia. ſed etiam venialia in qͣn tum poſſibilitas admittit vitando ⁊ il lis reſiſtendo. vt ſuo ſponſo dilecto ac domino qͣꝫuis per gratiam abſenti pla cere valeat. ⁊ cum ipſo poſt hanc vitā gaudium eternum poſſidere. quia tali bus ſic fidem erga dominum ſuum ſer uantibꝰ ꝓmittitur ⁊ debet̉ vita eterna Unde per Thobiam. v. dicitur. Filij ſanctorum ſumus ⁊ vitam illam expe ctamus quaꝫ deus daturus eſt his qui fidem ſuam nunqͣꝫ mutant ab eo. L Ubi etiam cōſiderandum ꝙ qͣꝫuis anima in preſenti vita ꝯſpicere nō va leat. tamen pius dominus deuotū cor O. iij. Liber .III. Diſt. .II. Ca. XII. ꝯſolari etiam in hac ꝑegrinatione nō obmittit. ip̄e namqꝫ affectū ſui amo ris ꝑ grām ſanctiſpūs aīe imprimit. ꝑ que ip̄m deū ſpūaliter deoſculat̉. ⁊ in de multipliciter ꝯſolat̉. nā vt d̓t btūs greg. ſuꝑ can̄. tociens aīa deo deoſcu lat̉ quotiens in amore ꝯpungitur. hec gre. Sed magni ſupra modū amoris iudicium oſculū eſt. M Quid aūt ſit hoc oſculū. qꝛ ſpūalis eſt gratia nō faciliter innoteſcit niſi viris ſpūalibꝰ ⁊ in amore dei flagrantibꝰ qd̓ melius impreſſum cordi qͣꝫ verbis expreſſum cognoſcit̉. Eſt etiā manna abſcondi tum ⁊ niſi guſtantibꝰ penitus ignotum De hoc ſpūali oſculo beatus bern̄. ita d̓t. Ego arbitror neminem facile ſcire quid ſit oſculū. niſi qͥ accipit. Eſt quip pe manna abſconditū ⁊ ſolus qui edit adhuc eſurit fons ſignatus cui nō cōi cat alienus. ſed ſolus quibibit adhuc ſitiet ⁊ non eſt cuiuſlibet hoīs ſꝫ ſi quis ex ore xp̄i ſemel accepit habet ꝓprium experimentū qd̓ ꝓfecto ſollicitat ⁊ co git amplius ad petendū hoc oſculū ſo la ⁊ rara ꝑfectio exꝑit̉ Oportet em̄ vt ſponſa xp̄i p̄ſumat hoc oſculū petere a more caſte ſancte ardēter ip̄m ſponſuꝫ Caſte vt ip̄m ſolū non alium amet. pe tat. ⁊ querat. ſancte. qꝛ non in ꝯcupīa carnis ſed in puritate ſpiritus. Arden ter vt ita amore ſponſi inebriet̉ ꝙ ma ieſtatē non cogitet. nā ſi cogitaret nō p̄ſumeret hoc oſculum petere velut ab equali. quis em̄ p̄ſumet vt ab eo qui re ſpicit terram ⁊ facit eā tremere peterꝫ oſculū. Hoc aūt oſculū nihil aliud eē credimus niſi ſpm̄ſanctu ad ꝯſolatio uem aīe ſancte miſſum. Sicut em̄ ſpi ramen oſculum ſe permiſcet. vt vnus anhelitus iudicet̉. ſic ſpirituſſanctus noſtro ſpiritui immiſſus fit vnus ſpi ritus cum eo. Sed quid anima huma na retribuet domino pro tanto beneficio ſibi a domino impenſo videlicet vt vocaret̉ ſponſa xp̄i ⁊ eſſet illius inqua ſponſa cuius pulcritudineꝫ ſol ⁊ luna mirant̉ O felix ſponſa que tali ꝯiugio efficit̉ digna. De iſta etiam tam mab na dignatione ⁊ pietate quā chriſtus exhibet feruenti ac deuote anime Bea tus bern̄ ſic d̓t. O anima humana vno tibi ineſtimabilis gloria vt ſponſa eſſe merearis illius in quem deſiderat aſi geli proſpicere. vnde tibi hoc vt ſit tu us ſponſus cuius pulcritudinem ſolꝰ luna mirant̉. ad cuius nutum vmiuet ſa mutant̉. quid retribuēs domino a omnibꝰ que retribuit tibi. vt ſocia ſis menſe eterne. ſocia deniqꝫ thalami vt introducat te rex in cubiculum ſuum. Si te viderit ad amorem ſuum xp̄iis ſponſus tuus marceſſere ⁊ palleſcere. impatienti deſiderio accelerabit ad te copule diuine ſe offert. oſcula prebebit iunget amplexus. O letam diem fali um nuptiarum. o felix ſponſa tali ꝯiu gio digna. hec bern̄. F Et dictt idem nō ſunt inuenta etiam dulcia vel ba quibꝰ verbis .ſ. chriſti animeqꝫ dul ces ad inuicem exprimuntur affectus. quemadmodum ſponſus ⁊ ſponſa qͣui bus quippe omnia ꝯmunia ſunt mi pre prium nil a ſe diuiſum habentibꝰ. vſta vtriuſqꝫ hereditas. vna domus. vſſa menſa. vnus thorus. vna corona ⁊ ym apl̓m deo adherens anima vnus ſpūs eſt. hec bern̄. Poſt talem vero tanqͣꝫ rel cem ꝯiunctionem inter xp̄m ⁊ amma fiunt inter eos quedam colloquia ſpi ritualia per que ſibi mutuo innoteſcu De quo beatus bern̄. ſic d̓t Attende ip̄i ritum loqui ⁊ ideo ſpūaliter oportete intelligere que loquunt̉ Quotiens au dis vel legis ſponſum vel ſponſam deuꝫ ⁊ animam colloqui pariter. noli yma ginari tibi quaſi corporeas incurte re voces. nec corꝑeas colloquentiū aꝑ Liber .III. Diſt. II. Ca. XII. patere ymagines. ſꝫ audi quid tibi in hmōi ſit intelligendū. Spūs eſt deus ſpūs eſt aīa. ⁊ hn̄t linguas ſuas ſpūa ſes quibꝰ ſe alterutꝝ alloquunt̉. pn̄teſ qꝫ indicent. Lingua ſponſi eſt fauor di Inationis eius. Anime vero lingua eſt ſeruor deuotionis. ⁊ elinguis eſt oīs anma que non hꝫ hanc linguā ⁊ non bteſt eſſe eius ſermocinatio cuꝫ ſpon ſo. Cum vero ſponſus linguam ſuā mo let loquens anime. non poteſt aīa non ſentire. Rurſum cum aīa linguā ſuaꝫ mouet ſponſuꝫ multominus latere po lerit. non ſolū qꝛ vbiqꝫ pn̄s eſt. ſed ꝓp ſet hoc magis niſi qꝛ ip̄o ſtimulāte lin qua anime ad loquendū minime mo lſeret̉. Itaqꝫ locutio ſponſi infuſio dn̄i eſt. rn̄ſio aūt anime cum grārumactōe admiratio eſt. hec bern̄. Poſt talia eti am colloquia tria ſuauia. inter xp̄m ⁊ animā ſequit̉ nonnunqͣꝫ canticū amo tis. quod non per ſtrepitū oris. ſed po tius ſit per iubilū cordis. De quo can tico idem beatus bern̄. ſic ait. Canticū amnoris ſola vnctō docet. ſola addiſcit cxperientia. experti recognoſcunt. in experti inardeſcunt Non eſt em̄ ſtrepi tus oris ſed iubilus cordis. nō ſonus ſabīoꝝ. ſed motus gaudioꝝ voluntatū Non vocum ꝯſonantia. ſolus qui can tat ⁊ qui cantat̉ audiūt ſponſus ⁊ ſpon ſa xp̄s ⁊ anima. hec bern̄. Non ſolū au tem virtus caritatis efficit aīam ſpon am xp̄i. ſed etiam templum ⁊ hītacu tum dei viui qui in animabꝰ deuotis ⁊ in car itate ipſius feruentibꝰ libēter in habitare dignat̉. O Unde notā bum ẜm ꝙ d̓t hugo de ſancto victo. in ſo. de archa noe. ꝙ domus dei ſiue ha bitaculū eſt totus mundus. domus dei eccleſia catholica ⁊ quelibet fidelis ani ma. Sed aliter mundū inhītat. aliter ccciam. aliter fidelem animā. In mū d eſt vt imꝑator in regno. in eccīa eſt vt pater familias in domo. in aīma eſt vt ſponſus in thalamo. Fideles quip pe in domo eius ſunt. ⁊ vt verius dicaꝫ ipſi domus eius ſunt. qꝛ eos per dilecti onem inhabitans poſſidet ⁊ regit. Si aūt in domo eius fueris per caritatem beatus eris ⁊ es. qꝛ non ſolum tu in do mo dei. ſed tu domus dei eſſe cepiſti. vt ipē tecum habitet in te qui fecit te. ibi pacem inuenies ⁊ requiem vbi ille habitare dignat̉ cuius locus ī pace fa ctus eſt. Preꝑemus ei locuꝫ in nobis ipē enim libenter ad nos veniet. qui id circo nos fecit vt in nobis habitet P Duobꝰ aūt modis deus cor hu manū inhabitat. per cognitōem vide licet ⁊ amorē. vna tn̄ manſio eſt. quia ⁊ omnis qui nouit eū diligit. ⁊ nemo diligere poteſt qui eum non nouit. Et ideo ſi deū amare cupimus primo co gnoſcere ſatagamus. precipue cuꝫ ipē talis ſit qui nequeat ſciri ⁊ non amari tanta em̄ eſt ſpecies pulcritudīs eius qui poteſt eū videre non poſſit eum nō diligere. hec hugo. Q Templuꝫ ergo dei ſunt ſancti homines per fideꝫ ⁊ dilectōem ambulantes. Unde bea tus auguſti. In templo ſuo habitat de us. ſcꝫ in ſanctis ſuis qui ſunt templū dei modo ẜm fidem ambulantes. ⁊ tē plum dei erunt aliqn̄ etiam ẜm ſpeciē qualiter etiam nunc templuꝫ dei ſunt angeli. Sed dicit aliquis. anteqͣꝫ fa ceret celum ⁊ terrā ⁊ ſanctos vbi habi tabat. Rn̄ſio. in ſe habitabat. apud ſe habitat ⁊ apd̓ ſe eſt. Non ergo ſic ſunt ſancti domus dei vt ipſa ſubſtantia de us cadat. imo ſic hītat deus in ſanctis vt ſi ipſe diſceſſerit cadant. Et notā dum ꝙ deus vbiqꝫ ⁊ in omnibus crea turis eſſentialiter. preſentialiter ⁊ po tentialiter eſt. In ſanctis vero etiam habitat in quibus .ſ. eſt per gratiam. non enim vbicunqꝫ eſt inhabitat. vbi O. iiij. Liber .III. Diſt. II. Ca. XII. vero inhabitat: in ſolis hominibꝰ bo nis. qui ſunt tēplum eius ⁊ ſedes eius Un̄ ꝑ yſaiaꝫ dn̄s d̓t. Celū mihi ſedes terra aūt ſcabellū pedū meoꝝ. qꝛ in ele ctis qui ſunt celū habitat deus ⁊ reg nat qui eius volūtati deuoti obtēꝑant Malos ꝟo qui in terta ſunt diſtrictōe calcat. Un̄ etiā in libro ſapīe d̓r. Tro nus ſapīe aīa iuſti. qꝛ ī ſanctis ſpālius eſt qͣꝫ in alijs rebꝰ. in qͥbꝰ tn̄ oībꝰ eſt to tus quēadmodū aīa per oēs ꝑticulas corporis tota adeſt ſimul. nec minor in minoribꝰ. nec maioribꝰ maior eſt. ſed in alijs intēſius in alijs remiſſius oꝑa tur. cū in ſingulis ꝑticul̓ corꝑis eſſen tialiter ſit. ita ⁊ d̓s cū ſit in oībꝰ eſſenti aliter ac totus in illis. tn̄ plenius eſſe d̓r in illis quos inhabitat .i. in quibꝰ ita eſt vt faciat eos templum ſuū. ⁊ hi tales cū eo ſunt iā ex ꝑte ſꝫ in btītudi ne ꝑfecte erūt Vali ꝟo ⁊ ſi ibi ſint vbi ipſe eſt qͥ nuſqͣꝫ deeſt. non tn̄ ſunt cū eo De hoc beatus aug. ſuꝑ iohānē ſic d̓t Non ſatis fuit dicere vbi ego ſum ⁊ il li ſint. ſed addidit mecuꝫ qm̄ ⁊ miſeri poſſunt eſſe vbi ⁊ ille ē. qui nuſqͣꝫ deeſt. ſed beati ſunt cum illo. qꝛ non ſunt bea ti niſi ex eo. ꝙ cum illo ſunt. qꝛ fruūtur eo. vidēt em̄ illū ſicuti eſt Fatēdum ē igitur vbiqꝫ eſſe deuꝫ per deitatis pre ſentiā. ſed nō vbiqꝫ per inhabitatōis gratiaꝫ. ꝓpter hanc inhabitationē gr̄e nō dicimus pater noſter qui es vbiqꝫ cum ⁊ hoc verū ſit. ſed qui es in celis id eſt in ſanctis. in quibꝰ eſt quodā excel lentiori modo R Dicit etiam de hoc quedam gloſa ſic. ꝑ caritatē nam qꝫ tota trinitas inhabitat mētes iuſto rum. ſicut amans habitat in amato ⁊ econuerſo. qꝛ caritas eſt quedam ꝑti cipatio nature diuine in nobis ꝓpter qd̓ dicit̉ Qui manet in caritate in deo manet ⁊ deus in eo. Sic aūt non eſt in pctōribꝰ. licet ſit in eis ꝑ eſſentiā preſentiam ⁊ potentiam. ꝑ quem modum eſt in ceteris creaturis. hec glo. Debemus ergo deo parare locū in cor dibus noſtris per vite puritatem. Ad quod hortat̉ beatus auguſti. ſic dicens Cum igit̉ xp̄us ſedet in corde quid po teſt iubere niſi bona. cū poſſidet diabo lus quid poteſt iubere niſi mala In tuo aūt arbitrio te eſſe deus voluit. cui pa res locū deo an diabolo. cui parauet ir ille poſſidebit. ille imperabit. hec aug. Oportet igitur animam que deſidetat chriſtum in ſuum domicilium ſuſcipe a voluptatibus carnis cupiditate ac o dio atqꝫ a ceteris vitijs abſtinere. ⁊ ſe virtutibꝰ ⁊ caritate mācipare. qꝛ qͣꝫ to maior caritas fuerit in anima. tāto ſpe cioſius habitaculū ⁊ magis ornatum exhibebit factori ſuo in ſeipſa De hoc beatus bern̄. ſuper can̄. ſic ait O quaſi ta illi anime beate latitudo. O quant a ⁊ nutorum prerogantia. que diuinam in ſe preſentiam ⁊ digna inuenit̉ ſui cipere ⁊ ſufficientes capere. Quid illa cui ⁊ ſuppetunt ſpacia deambulatoria ad opus quidē tante maieſtatis Non eſt ꝓfecto intricata forenſibꝰ cauſis cū riſqꝫ ſecularibꝰ. nec certe ventri ⁊ ſuxū rie dedita. ſed nec curioſa ſpectādi ſeu cupida omnino dominandi vel etiam tumida dn̄ata Oportet naͣmqꝫ primo his omnibꝰ vacuā eſſe aīam vt celum fiat ⁊ habitatio dei. alioquin qūo pote rit vacare ⁊ videre qm̄ ipſe eſt deus ſꝰ ⁊ odio ⁊ inuidie aut rancori minime prorſus indulgendum. qm̄ in maliuo lam animam non introibit ſapientia Deniqꝫ neceſſe eſt eam creſcere ac di latari vt ſit capax dei porro latitudo e ius dilectio eius. ſicut ait paulus Hi latamini in caritate. nā ⁊ſi aīa minie cū ſit ſpūs corꝑeam recipit quātitate tn̄ confert illi gr̄a quod negatum eſt a natura. Creſcit quidē ⁊ extendit̉. ſed ¶Liber .III. Diſt. II. Ca. XII. ſpūaliter creſcit. non in ſubſtantia ſed in virtute creſcit ⁊ in gloria. creſcit eti am intemplum ſanctū dn̄o. Ergo qͣn tilas cuiuſcunqꝫ aīe eſtimat̉ de menſu ta caritatis quā habet. vt verbi gratia que multū hꝫ caritatis magna eſt. que paꝝ ꝑua. que vero nihil nihil eſt. dicen ſe apl̓o. ſi caritateꝫ non habuero nihil ſum. hec bern̄. Edificemus ergo tēplū ſcum dn̄o in animabꝰ noſtris. qꝛ ipſa ſola eſt capax illius. Unde d̓t bea. ber. tcon capit deū niſi ymago ſua. anima iſlils capax eſt que nimiꝝ ad imaginē eſus creata eſt. ꝓpter qd̓ toto deſiderio (digna cum gr̄arumactione ſtudea mus ⁊ templū edificare in nobis. hec Se. Hoc vero templū qd̓ anima ē ma time edificari oportet ꝑ caritatis vir tule. De hoc beatus aug. in li. de ꝟbis apoſtoli ſic d̓t. Sumus templū dei ſic̄ ait apoſtolus. ꝓpter qd̓ dicit. Inhabi tabo in illis ⁊ deambulabo. Deambu tat̉ aūt in nobis pn̄tia maieſtatis ſi la ſitudinē inuenerit caritatis. Un̄ ideꝫ apl̓s ait. Dilatamini. ſi dilatemur de amnbulat in nobis deus. ſed vt dilate iſur operet̉ ipſe deus. videliꝫ qꝛ deus ſibi in nobis latitudinē facit. dicente apl̓o Caritas dei diffuſa eſt in cordibꝰ noſtris per ſpūmſanctū qui datus eſt ſobis. ꝓpter hanc latitudinē in aīma in nobis deābulat deus. hec augu. De temus ergo amare deū vt illi templū ⁊ ibcū aptū in nobis preꝑare valeamꝰ. Ande idem ſuꝑ pͣs. ſic ait. Poſpitari apud te deus vult. fac illi locum. noli amare teip̄m. illum ama. ⁊ ſic facis il ſi locū. ſi te amaueris ꝯtra illum clau bis. ſi illū amaueris aperis illi. ſi autē aterieris ⁊ intraueris non peries. ſed ſuenieris cū amante hec auguſtinus bi quis cupit etiā videre deū. carita cm̄ habeat ⁊ ꝯſcīam ſuam intendat ⁊ bi hidet deū. Hoc iteꝝ teſtat̉ ideꝫ ſuꝑ pͣs. ſic dicens Si amamus videmus deū vbi eſt deus. Interroga iohannē. deus inquit caritas eſt. quiſquis hꝫ ca ritatē. vt quid illū mittimus longe vt videat deum. ꝯſcīam ſuam attendat ⁊ ibi deum videt. Si caritas ibi non ha bitat. non habitat ibi dens. ſi aūt cari tas ibi habitat habitat ibi deus Uult illum forte videre ſedentē in celo. ha beat caritatem ⁊ in illo habitat ſicut in celo. hec aug. Et ẜm eundeꝫ. Earitas eſt via dei ad hoīes. ⁊ via hoīm ad deū Per caritatē namqꝫ venit deus ad hoī nes. venit in homines. factus ē homo per caritateꝫ. deum diligunt homines ad deū currunt. ad deum veniunt. Hec aug. Quicunqꝫ ergo vt d̓t hugo in li. iiij. de archa noe. qui habet caritatem iam non eſt alienus a deo. ſed ipſe in deo ⁊ deus in eo manet. ſic familiaris eſt deo caritas vt ipſe manſionem ha bere nolit vbi caritas non eſt. Si ergo caritas tecum eſt venit deus ad te ⁊ ma net apud te. ſi tu recedis a caritate. re cedit ⁊ ipſe a te. ſi tu caritatē nunqͣꝫ ha buiſti nunqͣꝫ venit deus ad te nec māſit apud te. Si caritatē ceptā deſeruiſti. receſſit d̓s a te. ſi in caritate cepta mā ſiſti deus tecū eſt ⁊ permanet apud te. hec hugo. Et notandum ꝙ non ſolum ſpūſſanctus habitat in aīa. ſed etiā ꝑ ipſam in corpore. vt ⁊ corꝑa noſtra tē plum ſint ſancti ſpūs quem habemus a deo. Qd̓ affirmat beatus aug. ita di cens. Uita corporis anima eſt. vita aī me deus eſt. Spūs domini habitat in anima ⁊ per animā in corpore. vt ⁊ cor pora noſtra templum ſint ſancti ſpūs quem habemus a deo. venit enim ſpiri tus ad animam noſtram. quia caritas diffuſa eſt in cordibus noſtris per ſpi ritum ſanctum qui datus eſt nobis. ⁊ totum poſſidet qui principalem ꝑtem tenet. Tenens deus qd̓ melius eſt. id ē Diſt. II. Ca. XII. Liber .III. I cor tuum. mentem. aīam tuaꝫ. ꝓfecto ꝑtem meliorem poſſidet ⁊ inferiorem qd̓ eſt corpus tuū. hec aug. T Scien dū etiā ꝙ aīam humanā nulla res im plere p̄t p̄ter ſolū deū cū aūt illū habu erit plenū eſt deſideriū eius. qꝛ cū d̓s ſit ſummū ⁊ omne bonū non habet aīa qd̓ amplius deſideret. ſi poſſidet omne bonū. implet aūt deus eos viſitādo ꝑ grām ſuam. qui nihil aliud deſiderāt p̄ter ip̄m. De hoc beatus aug. in libro ſoliloquioꝝ ſic ait. Mundū cenaculū decet te deus. qui nunqͣꝫ niſi a mūdis cordibꝰ videri potes multomagis nec haberi Quos aūt p̄deſtinaſti ip̄os ⁊ vo caſti mūdaſti ⁊ ſanctificaſti. vt dignuꝫ habitaculū ſit tue maieſtati. cū quibꝰ ⁊ in quibꝰ tu delectaris ⁊ letificas iu uentutē eoꝝ. habitans cū eis ⁊ in me dio .i. in memoria ⁊ cogitatione eorū. aīa em̄ noſtra ita capax facta eſt maie ſtatis tue. ꝙ a te ſolo ⁊ a nullo alio poſ ſit impleri. cū aūt hꝫ te plenuꝫ eſt deſi deriū eius. ⁊ iā nil aliud qd̓ deſiderat exterius reſtat. duꝫ aūt aliud exterius deſiderat manifeſtū eſt ꝙ te non habet interius. quo habito nihil eſt vltra qd̓ deſiderat. cū em̄ ſis ſummū ⁊ oē bonū nō habet qd̓ deſiderat amplius. ſi poſ ſidet oē bonū. imples aūt eos qui ni hil aliud deſiderāt p̄ter te. ⁊ facis eos dignos te ſanctos. beatos. immacula tos ⁊ amicos dei qui oīa reputant vt ſtercora vt lucrifaciāt te ſolū. hec eſt be atitudo quā hoī ꝯtuliſti. hic honor quo eū inter oēs creaturas honoraſti Ecce dn̄e deus meus inueni locuꝫ vbi habi tas. qꝛ in aīa quā creaſti ad ſimilitudi nem tuā. que te ſolum querit ⁊ deſide rat. Ego erraui ſicut ouis q̄ perijt que rens exterius te quies interius. ⁊ la boraui multuꝫ querens extra me. ⁊ tu habitas in me. ſi tn̄ deſidero te hec au guſti. Hunc etiam excellentiſſimū ho ſpitem. idem beatus augu. aduenire in cor ſuum deſiderabat. cum ſic dicetet. Quis mihi det. vt venias in cormeu: ſi dn̄e ⁊ inebries illud. vt obliuiſcar ma la mea. ⁊ vnū bonum meū amplectat te deus meus. feciſti em̄ nos ⁊ inquie tū eſt cor noſtrū donec requieſcat in te hec aug. Qui vero ẜm beatum ambro xp̄m recipit in cordis domiciliū. ma ximis delectationibꝰ exuberantiū paſ cit̉ voluptatū. ⁊ dominus libenter ibi ingredit̉ ⁊ in eiꝰ recumbit affectu. ſc ambro. Felix ergo aīa vt d̓t beatus bet nar. que quotidie cor ſuum mūdat. vt inhabitantem deū ſuſcipiat O qͣꝫ bea ta aīa apud quā deus requiem inueni quia dicere poteſt Qui creauit me re quieuit in tabernaculo meo Negare et ſiquidem celi requiem nō poterit. que ſibi in hac vita requiem in mente pre parauit. O anima deus tuum defide rat hoſpitium. tuuꝫ cenaculum pluſqꝫ celeſte palatiū appetit ⁊ exoptat. Dei cie em̄ ſue ſunt eſſe cum filijs hominū Hec bernar. Un̄ d̓t beatus auguſtinus O felix anima gaude ꝙ potes eſſe taſ ti hoſpitis hoſpita. Si ergo cum dec celeſtem gloriaꝫ poſſidere queris ⁊ de ſideras. tunc vt ait beatus bern̄. Pli ga cor vt ipſe dominus illuminet. Vl quem inuocas intret eſto domus eſus ⁊ erit domus tua habitet in te ⁊ habi tabis in eo. ſi eum in hoc ſeculo exceri ris in corde tuo. ille poſt hoc ſeculū ex cipiet te in vultu ſuo. hec augu. Dici etiam de hoc petrus damaſ. Qui poni dere cū deo ꝑadiſi ianuam querimus neceſſe eſt. vt hic ei noſip̄os prius ha bitaculū p̄beamus. quatenus dum ip̄e in nobis habitat ⁊ nos in eo. ſic ſtūde amus non ignobilis ocij ſed laborioſe quietis ſabbatum colere. vt ex hoc ine ream̄ in diē dominicuꝫ. qui nullo clas dit̉ fine trāfire. hec pe. da. Ecce qͣꝫ fru Liber .III. Diſt. II. Ca. XIII. ctuoſum eſt ipſum dn̄m in cordis hoſ pltium in pn̄ti vita ſuſciꝑe. qꝛ ipſe vi ſeuerſa poſt exitū huius peregrinatio ſſis ſuſcipiet talem animā in ſuaꝫ eter nam manſionem. Filius: Ellem etiā ſcire de gradibꝰ cari tatis. Et qui gradus ſint potio tes ⁊ magis validi ad perducendum ad amorem violentum inducenteꝫ ad languorem ſpūalem. Ca. XIII. Pater U Cire dēs ſcd̓m ꝙ d̓t thomas de aquino ꝙ di uer ſi ſunt gradus caritatis ẜm diuer ia ſtudia. ad que homo ꝑducit̉ per cari tatis augmentū. nam prius incumbit ibi ſtudium principale ad recedendū peccato ⁊ reſiſtendum ꝯcupiſcentijs cius que in ꝯtrarium caritatis mouēt Ahec ꝑtinet ad incipientes in quibus tatitas eſt nutriēda vel fouēda ne cor cumpat̉. Secundū ſtudium ſuccedit. principaliter intendat ad hoc vt in bono ꝓficiat. ⁊ hoc ſtudiū ꝑtinet ad ꝓ ſcientes qui ad hoc principaliter intē bunt vt in eis caritas per augmentum coboret̉. Tercium aūt ſtudium eſt. vt bmo ad hoc principaliter intēdat. vt deo inhereat ⁊ eo fruat̉. ⁊ hoc pertinet ad perfectos qui cupiunt diſſolui ⁊ eē cum xp̄o. hec thomas X Ubi no andū ꝙ quanto perfectior eſt vita in ble. tanto amor eſt vehementior ⁊ fer rentior in corde ipſius ad diligendū brum deū ſuper omnia Iſte vero amor eremens ⁊ feruens ſex hꝫ gradus ex ꝓcedentes. Primus gradus eſt a nor incomꝑabilis. ⁊ iſte eſt ꝯmunis dinniū electoꝝ. Secundus gradus eſt mor incontaminabilis. ⁊ iſte eſt mū Htēptoꝝ ⁊ religioſoꝝ. Tercius gra dus eſt amor infatigabilis. ⁊ iſte eſt iu giter ꝓficientium ⁊ xp̄i ꝯfeſſoꝝ Quar tus eſt amor inſeꝑabilis. ⁊ iſte eſt ſan ctoꝝ ꝯtemplatiuoꝝ. Quintus eſt amor inſuꝑabilis ⁊ iſte ē xp̄i martiꝝ ſiue vi ctoꝝ. Sextus eſt amor inſatiabilis ⁊ iſte eſt iugiter deſiderantiū ⁊ ſolitario rum. His ſex gradibꝰ decurſis ſequit̉ amor violentus inducens ſanguorem Primus ergo ⁊ infimus gradus amo ris incomꝑabilis qui eſt ꝯmunis oībꝰ electis tante eſt virtutis vt om̄e pecca tum mortale ab aīa expellat ⁊ deū ſuꝑ omnē creaturā diligere faciat. Et hic gradus eſt neceſſitatis. vt on̄dit dn̄s in euange. Math. vbi ſic d̓t. Qui dili git patrem aut matrē plus qͣꝫ me non eſt me dignus. ergo ſuper oīa diligen dus eſt deus. Unde anſel. d̓t ꝙ creatu ra rōnalis nihil diligere debet niſi ſum mam eſſentiā. Alia aūt ꝓpter iſtā. Rō iſtius eſt. qꝛ in quo ſumma diligibili tas ſumme illud dꝫ diligi. ſꝫ hec eſt in deo. ergo ſumme dꝫ diligi ds. Scd̓s gradus amoris caritatiui eſt amor in contaminabilis. ⁊ hic eſt mundi ꝯtē ptoꝝ. qui tante virtutis eſt vt hoīem a mūdana ꝯuerſatōe abſtrahat ne mēs polluat̉ ⁊ caritas ab operatōne ſua im pediat̉. Unde iohannes in ſua prima canonica dicit. Si quis diligit mun dum non eſt caritas patris in eo. quo niam omne qd̓ in mūdo eſt aut eſtc on cupiſcentia carnis. aut cōcupiſcentia oculoꝝ. aut ſuperbia vite. Sed huiuſ modi ꝯcupiſcentie mentem per ꝯſen ſum prauum non ſuperant que veraci ter deum amant. Unde dicit btūs gre go. Ille deū vere amat. cuius mentem praua delectatio ex ꝯſenſu nō ſuperat. nā tanto quiſqꝫ a ſuꝑno amore diſiun git̉ qͣꝫto in infimis delectat̉. hec greg. Et ratio iſtius eſt. qꝛ ignis amoris dei ſeparat omne inconueniens amati ab amante. Tercius gradus caritatiui Liber .III. Diſt. II. Ca. XIIII. amoris eſt amor infatigabilis. ⁊ ille eſt iugiter ꝓficientiū ⁊ xp̄i ꝯfeſſoꝝ. qui tante eſt virtutis. vt ⁊ aīam non ſinat quieſcere. donec inueniat queꝫ diligit Unde in can̄. d̓r. In lectulo meo ꝑ no ctem queſiui Quod exponens origen̄. d̓t Querendus es dn̄e cuꝫ frequentia loboris non in lecto. in lumine verita tis non ꝑ noctes. cū feruore caritatis abiecta ſuperſtitione naturalis ſuꝑſti tionis. Solus em̄ amor te inuenit. qͥd qui te amat te inuenit. habet vt amet. amat vt habeat. ne te ineternū perdat Quartus amoris caritatiui gradus ē amor inſeꝑabilis. ⁊ hic eſt aſſidue cō templantium. Et hic gradus tante vir tutis eſt. vt ꝯtinuis ſtimulis agitet mē tem ꝯtemplatiuam ad apprehendendū dilectū donec tandē dicat Inueni quē diligit aīa mea. tenui eum nec dimit tam. Unde d̓t beatus bern̄. Quis non teneat te domine iheſu. qui tenentē ſpe fortificas. perfectionem decoras. ꝑſe uerantia ꝯducis. remuneratione ꝑdu cis. Et non dimittam te niſi benedixe ris mihi. nunqͣꝫ dimittam te. qꝛ nō be nędicis niſi tenētem te. hec bern̄. Iſtū gradum videt̉ habuiſſe apl̓s cū d̓t ad roma. viij. Quis nos ſeꝑabit a carita te xp̄i. Quintus gradus amoris carita tiui eſt amor inſuꝑabilis. ⁊ hic ē mar tirium in aduerſitate non cadentium: qui eſt tante virtutis ⁊ fortitudinis vt d̓t augu. in libro de moribꝰ eccīe. ꝙ ni hil tam durum tam ferreū. quod non amoris igne vincatur. Et ideo beatus augu. alibi d̓t. Nihil amantibꝰ duruꝫ eſt Nullus labor difficilis. quia qui a mat non laborat Amemus igit̉ ⁊ nos criſtuꝫ ⁊ facile videbit̉ omne difficile Ratio huius eſt. qꝛ ẜm eundē beatum aug. nullo modo oneroſi ſunt labores amantiū. ſed ip̄i delectant ſicut venan tium. aucupantiū piſcantiū. labores. In eo em̄ ꝙ amat̉ aut nō laborat̉. aſit labor amat. amor autē reddit minus ſenſibilem Sextus gradus amoris ca ritatiui eſt amor inſatiabilis ⁊ hmoi eſt iugiter deſiderantiū ⁊ ſolitariorimꝰ ⁊ tāte fortitudinis eſt. vt nihil ſibi ſui ficiat p̄ter vnū ſolū qd̓ amat. ⁊ id ip̄m ſemꝑ amplius in hac vita fitit ⁊ deſide rat. Et cō huius eſt. qꝛ vt d̓t richat̉. de ſancto victore Caritas iſta ſemꝑ inue nit. qd̓ adhuc ꝯcupiſcere poſſit. quia quicquid fiat deſiderium ardentis aīe non ſatiat. Sitit ⁊ bibit. bibendo tn̄ ni tim ſuam nō extinguit. ſꝫ quo ampli us bibit. eo amplius fitit. auida enim imo inſatiabilis aīe ſitis vel eſuries non ſedat̉ ſed irritat̉ Quid queſo ilie amore moleſtius ⁊ acerbius cuꝫ fitim ſuā non reſiſtendo temperare nec ſe briando extinguere poſſit. hec richat. Ecce qūo gradus iſte caritatis iam ſs extendit ad quandā violentiā amoris De amore violento ex nimio carita tis feruore cauſato cuius quatuor ſumt gradus. A Ca. .XIIII. Stis nāqꝫ ſer gradibꝰ caritatis decurſis ſe quitur amor violentus qui ortum ha bet ex nimio feruore caritatis dei. qͥ cor penetrat atqꝫ tranſfigit. hic vero amo. viꝫ violētus. iiij. gradus habet. Amo namqꝫ violentus primo cor ſeu aīan hoīm deuotoꝝ vulnerat. ſcd̓o ligat. teꝰ cio languidum facit. quarto defectum inducit. De his gradibꝰ violenti ame ris. loquens richar. intractatu de ca ritate circa principium ſic d̓t Magna vis dilectōis. magna virtus caritatie multi gradus ī ea ⁊ in illis magna di ferentia. Supra hos tn̄ oēs gradus dꝰ lectōis eſt amor ille ardens ⁊ feruent qui cor penetrat ⁊ medullitus tranm Liber .III. Diſt. II. Ca. XIIII. git̉. vt veraciter dicat. vulnerata cari tate ego ſum. Cogitemus ergo que ſit ſuꝑeminētia caritatis xp̄i que dilecti one parentū vincit. ſiue carnis affectū ttanſcendit. vel etiaꝫ extinguit. inſuꝑ diam ſuam in ſui odium vertit. Ovio lentia dilectionis. o excellentia ⁊ ſuꝑ eminentia caritatis xp̄i. hec eſt de qua loqui volumus Attendo nāqꝫ ad opera biolēte caritatis ⁊ inuenio ꝙ caritas bulnerat. caritas ligat. caritas langui dū facit. caritas defectū induc̄. Quid loꝝ non violentū. quid hoꝝ non vali dlj. Primus ergo gradus violētie eſt qn mens deſiderio ſuo reſiſtere nō va ſet quin vulneret̉. nonne tibi corde ꝑ cuſſus videt̉ qn̄ igneus ille amoris a uleus mentem hoīs medullitus pene cat. affectūqꝫ tranſuerberat. intantuꝫ bt deſiderij ſui eſtū cohibere oīno non paleat. defiderio ardet. affectu feruet. eituat. anhelat. ꝓfunde ingemiſcens. ⁊ longa ſuſpiria trahens vt dicat. vul ſſerata caritate ego ſum. hec rich. o Et notandū ẜm dictū orige. ſuꝑ tant. ꝙ anima amore celeſti agitat̉. cū ferſpecta pulcritudine. ⁊ decore verbi bel ſpēm eius adamauerit ⁊ ex ipſo te ium qd̓dam ⁊ vulnus acceꝑit amoris. Eſt enim verbū hoc ymago ⁊ ſplendor bei inuiſibilis primogenitus oīs crea ture. in quo creata ſunt que ī celo ſunt ⁊ que in terris ſiue viſibilia ſiue inuiſi bilia. Igit̉ ſi quis potuerit capaci mē ſe ꝯtinere ⁊ ꝯſiderare horū omniū que in ipſo ſunt creata decis ⁊ ſpeciem. ip ſaꝝ reꝝ venuſtate ꝑcuſſus ⁊ ſplēdoris mnagnificentia ſeu iaculo vt ait prophe a electus therebintus ſalutare ab ipſo pulnus accipiet. ⁊ beato igne amo tis eius ardebit Si quis amore dei ar ſerit ⁊ iaculis eius dulce vulnus acce rerit. ⁊ eius amabili ꝯfixus fuerit telo la vt ad deū deſiderijs nocturnis diur niſqꝫ ſuſpirijs aliud quid loqui nō poſ ſit audire. aliud nolit cogitare. aliud neſciat deſiderare preter ip̄m. aut cu ꝑe aliud vel ſꝑare non libeat. iſtius aīa merito dicere pōt. vulnerata caritate ego ſum. qꝛ ab illo vulnus acceꝑit. de quo yſa. Poſuit me iaculū electū. Ta li vulnere decet deū percutere aīas. ta libꝰ telis iaculiſqꝫ ꝯfigere. ac ſalutari bus eas vulneribꝰ ſautiare. vt qꝛ d̓us caritas eſt dicat ⁊ ipē. qꝛ vulnerata ca ritate ego ſum. hec orige. Qui gͦ amo re dei ſic vulnerat̉ faciē ſui dilecti dn̄i ſꝑ ymaginat̉. ⁊ ip̄m intrinſecus inter brachia ſui cordis intima amplexat̉ dilectōe. hic talis a ꝯcupīa ſui dilecti ⁊ deſiderati quieſcere nō valꝫ. qꝛ eius cor ſagitta quadā diuini amoris dulci ter vulneratū eſt. De hac caritate Io hannes abb. in tract. de. xxx. gradibꝰ ſic ait. Caritas ẜm qualitatē eſt ſimili tudo dei inqͣꝫtum hoībus poſſibile eſt. ẜm vero oꝑatōem eſt ebrietas aīe. ẜm aūt ꝓprietatē fons eſt fidei. abyſſus lō gammitatis mare humilitatis C Et notandū. qui ſine timore eſt aut ca ritate non repletus aīam hꝫ mortuā. ex perfecta tn̄ caritate ⁊ verus ⁊ ſcūs ti mor gignit̉. ex ſancto ⁊ vero timore do mini iteꝝ amor. beatus ille qui talē ad deū poſſidet amorē. non em̄ mater ita lactanti puero ſicut caritatis filius ſi deo adherere naturā hꝫ. qm̄ qui vere di ligit dilecti faciē ſꝑ ymaginat̉. ⁊ hāc in delectatione nimia intrinſecus am plexat̉. Hic talis nec in ſomnis dein ceps a ꝯcupiſcentia deſiderati quieſce re valet. ſed cū ꝯcubitu ibidem exerci tat̉. Iſta ſagitta quidā plagatus dice bat. Ego dormio ⁊ cor meum vigilat. ego dormio ꝓpter neceſſitatem nature cor aūt meū vigilat ꝓpter multitudinē amoris. Si dilecti facies manifeſte ⁊ efficaciter totos nos tranſmutat ⁊ hiB. j. Diſt. II. Ca. XIIII. Liber .III. lares efficit. quantomagis faciet vul tus ⁊ facies regis dn̄i noſtri hoſpitan tis in aīa mūda. Caritas etiā quoſdā vulnerare ꝯſueuit. Unde quidā dixit vulneraſti cor meū. quoſdam aūt facit exultare. nā exultāte corde vultus hy lareſcit ⁊ pullulat. Qn̄ igit̉ totus ho mo dei caritati quodāmodo coaptat̉ ⁊ iungit̉. tunc exterius in corꝑe tanqͣꝫ ſpeculo aliquo. anime claritate on̄dit. Qui ꝟo talem grām accipiūt. multo ciens cibū corꝑalem obliuiſcunt̉. Ar bitror aūt ꝙ nec eundē frequētius ap petunt. nec ip̄m cibuꝫ. quē ſumunt cū delectatione de cetero ſumūt Caritas etiam eſt mater pacis. fons ſapientie. immortalitatis ⁊ glorie radix ⁊ qͥ ꝓxi mum diligit nūqͣꝫ detrahentes ſuſtine bit. ſꝫ magis fugiet tanqͣꝫ ab igne. hec ille. Et notandū ꝙ amor violentus nō ſolū vulnerat aīas amatrices. ſed etiā ip̄m fontē amoris deū vulnerat. Und̓ vercellen̄. exponēs illd̓ can̄. j. Filij ma tris mee pugnauerunt ꝯtra me ſic d̓t ſi cut pugnantes corporaliter ſpiculis ſe mutuo feriūt ⁊ pungunt. Sic mentes ꝯtemplatiue feruentia deſideria ſubti lia ⁊ acute penetratiua immittūt. Pri mo quideꝫ in ꝑanimphos poſtea eiſ dem ꝑtranſitis in ſponſum figūt ſagit tas acutas ⁊ volatiles acuti .ſ. amoris vt dicat vulneraſti cor meū ſoror mea ſponſa mea. D De ſecundo gra dū amoris violēti ſic d̓t richar. in tra ctatu de caritate. Primū gradū violē ti amoris diximus qui vulnerat. ſecū dum qui ligat nonne vere ⁊ abſqꝫ vlla ꝯtradictōe aīmus ligatus eſt. qn̄ oīm obliuiſcit̉. vt aliud meditari nō poſſit qꝛ quicquid agat quicquid dicat ſem per hoc in mente reuoluit perhenniqꝫ memoria retinet. hoc dormiens ſomni at. hoc vigilans oī hora tractat. Unde facile ē ꝑpendere vt arbitror. qūo hic gradus priorē tranſcendat. qui mente hoīs nec ad horā quietā ꝑmittit. Re cte itaqꝫ primus gradus ſit ille qui vni nerat. ſecūdus qͥ ligat. licet em̄ ligari qn̄qꝫ ſit minus qͣꝫ vulnerari. maior tn̄ violentia videt̉ ſi poſtqͣꝫ aliquis ꝑcuſ ſus deijcit̉. deiectus ꝯp̄hendit̉. abdu cit̉. incarcerat̉. atqꝫ ligat̉ ⁊ iam non captiuus tenet̉. Quid hoꝝ queſo ma ius eſt ⁊ violentius. ille liber ē. iſte aut in loco detinet̉ a quo recedere non poī Sic vtiqꝫ qui ab hoc ſcd̓o gradu violē te caritatis abſorptus eſt. qͥcquid agat vel quocūqꝫ ſevertat. ab illa vna ⁊ inti ma ſolicitudinis ſue cura auelli nō pt̄. qꝛ eſt ligatus. hec richar. E Sꝫ que ſint vincula quibus ſpūs ſiue animus cū liber ſit ligari poſſit richar. ibidem declarat dicens vultis audire de cati tate ligāte ꝓpheta oſeas ca. xj. d̓t In fu niculis adam traham eos in funiculis caritatis Sꝫ qui ſunt illi funiculi ada primi parentis noſtri niſi munera dei in magna eī gloria creatus fuit Quid inqͣꝫ ſunt iſta vincula caritatis niſi de beneficia bona nature. bona gratie. bo na glorie. His em̄ beneficentie vincū lis debitores nos fecit obnoxios. qͦꝛ naturā bonā ꝯdidit. grām obtulit. glo riā repromiſit Ecce funiculus triple funiculus aūt triplex difficile rumpli Adiecit aūt dn̄s ad hec noua vīcula ca ritatis manu valida multiplicare ſuꝑ nos vt nos ſibi artius aſtringat qͥ eſſi merari nō pn̄t. F Ubi notandū q oēs res que in mūdo ſunt cor hoīs ſa tiare non pn̄t. p̄ter vnū bonū ſolū qͥt eſt deus. qui cordis deſideriū impleti poteſt. qꝛ in ip̄o plena ⁊ ꝑfecta eſt ſati etas oīm bonoꝝ in ſe habens omne de lectamentum ſuauitatis De hoc hug ſuꝑ celeſti ierarchia ſic ait. Multa in hoc mundo ſunt ⁊ heu omnia cor homi nis ſatiare non pn̄t. vt ꝓbat exꝑientia Liber .III. Diſt. II. Ca. XIIII. Anum aūt eſt bonum ⁊ per hoc ſolum tum percipit̉ ſatietas inuenit̉ ergo nō in multitudine ſed in vnitate ſatietas eſt. vnum ergo neceſſariū bonū quod ſſobis preꝑauit deus Sic ergo in mē ſa dei non niſi ferculum apponit̉. ſꝫ no ſi inquā ꝯtemnere. ſatietas em̄ multa eſt. Satiabor inquit ꝓpheta cū apparu etit gloria tua. noli timere cuꝫ audis bnum. vnum quidē eſt bonū. ſed in il io bono omne bonū eſt. vnam refectō ſſem. vnū cibum vnum panem preꝑa lit deus nobis habentē in ſe omne de ſectamentū ſuauitatis. Iſta vero diui ſſa refectio ſingularis d̓r. qꝛ cum delcā tione aliena ⁊ dulcedine non percipit̉ Sicit̉ etiam vnifica. qꝛ vnū ſecū facit bmnes quibꝰ ſe ſumendū ⁊ percipien du prebet. hec hugo. Conſiderandum quoqꝫ eſt ꝙ corpus cū ligat̉ de loco in quo eſt mouere ſe non p̄t. ſic amor ſpū alis dū mentē violenter ligat in deum ſolū ⁊ nō in res alienas intēdere facit Iā ẜm aug. qd̓ eſt pondus in corpori bus. hoc eſt amor in ſpiritibꝰ. Un̄ ait. condus meū amor meus eo feror quo cunqꝫ feror. Primo igit̉ corꝑa ꝑ pon bus in loca ſua tendunt. Scd̓o locis ſuis vniunt̉. Tercio locis ſuis aſſimi ſant̉. Quarto in eis ꝯſeruant̉. Quin io ibi quieſcunt vt grauia. Sic amor ſpūalis facit in deū tendere. Nā ꝓprie amor talis eſt diuinus ⁊ in omnibꝰ fa cit̉ nos habere deū tanqͣꝫ finē. qꝛ oīa fa cit nos diligere ꝓpter ipſum. ⁊ pre cū clis facit nos deſiderare deū ⁊ in ip̄m ter deſideriū tendere. Scd̓o amor hu tuſmodi hꝫ deo vnire qꝛ hoc eſt ꝯmune amori ꝙ ſit quedā virtus vnitiua amā tis cum re amata. Tercio hmōi amor habet nos tranſferre in deū. qꝛ ẜm dyo inſiū amor ponit rē extra ſe. ⁊ colloca pſam in re amata Quarto amor diui ſus facit nos de deo gaudere. ⁊ quilibet libenter perſiſtit in actu delectabili ⁊ quid delectabilius deo. id̓o inter ce tera ſigna hoc eſt valde magnū ſignuꝫ ꝙ homo ſit in caritate. ⁊ ꝙ habeat hu iuſmodi amorē quando delectat̉ in d̓o Quinto amor facit nos in deo quieſ cere. qꝛ mens delectata in aliquo quie ſcit in illo. ⁊ maxīe ſi delectat̉ in eo fi naliter. Exit ergo hic modus ꝙ hmōi amor caritatis primo incipit. ſecundo ꝓficit. tercio ſit ꝑfectus. ⁊ ſic amantē facit dicere. cupio diſſolui ⁊ eſſe cum xp̄o .ſ. ratione delectationis diuine. ⁊ eſſe cum xp̄o. ⁊ requieſcere in chriſto Ergo ẜm hunc amorē incipiētes per deſideriū in deum tendunt. ꝓficiētes vniant̉. perfecti deiformes exiſtūt. qꝛ in deū trāſformati in ſolo deo delectā tur. ⁊ delectati in eo requieſcunt. Igi tur volenti diligere deū primo opus ē toto affectu in ipſum tendere. ſecundo ⁊ vniri. tercio in eum tranſformari. qͣr to in eo delectari. quinto in eo quieſce re. G Ad tercium gradū violen ti amoris eſt quidam languor ſpūalis ⁊ qui animā ex feruentiſſima dilectō ne quam habet ad deū languidā facit. Ad hunc gradum tunc anma aſcēdit qn̄ omnem affectū alium a ſe excludit quando nihil preter vnum vel ꝓpter v num diligit. De hoc gradu intime ca ritatis richar. ī tractatu de caritate ſic ait. In hoc gradu violente caritatis ni hil omnino ſatiſfacere poteſt p̄ter vnū vnum amat. vnū diligit. vnum ſitit. vnum ꝯcupiſcit. ad vnum anhelat. in vnum ſuſpirat. ⁊ vno inardeſcit. in v no requieſcit. vnum ſolum eſt in quo reficitur. vnum ſolum ex quo ſatiatur nihil dulceſcit. nihil ſapit niſi hoc vno condiatur. Quicquid vltro ſe offerat. quicquid ſponte occurrat. cito reijcit̉ cito ꝯculcat̉ quod ſuo affectui nō mili tat vel huiuſmodi deſeruiat. Sꝫ quis P. ij. Diſt. II. Ca. XIIII. Liber .III. hmōi affectus tirannideꝫ digne deſcri bat. qm̄ oē deſideriū expellit. oē ſtudiū excludit. oē exercitiū violenter oppri mit qd̓ ſue ꝯcupiſcentie non ꝓſpicit. Quicquid agat. quicquid regat. quic quid cogitat. inutile ymo intolerabi le videt̉ niſi in vnū deſiderij finem con currat. Cum aūt frui poteſt eo qd̓ dili git aīa pariter ſe habere credit. ſine il lo aūt abhorret oīa. corꝑe deficit. cor de tabeſcit. ⁊ langueſcit. ꝯſilium nō re cipit. rōni nō acquieſcit. nullā ꝯſolati onem admittit. ſed clamat cū ſponſa. Nūciate dilectio. qꝛ amore langueo. H Languor aūt amoris nihil aliud eſt niſi tedium qd̓dam impatiens deſi derij quo afficit̉ mens vehemēter amā tis eo abſente quē amat. Ualde nāqꝫ ꝯſternat̉ aīmus ſubtracto ſibi tanto ſo latio nec poteſt mitigari doloris ama ritudo niſi pn̄tem habeat quē ſic amat De hoc beatus bern̄. ſic ait Quanto pi tas ꝯſternat̉ aīmus ſtupore ſubtracto ſibi ſolatio. Subtractio em̄ rei amate augmentū deſiderij eſt Et qd̓ ardenti us optat caret magis egre. Et hic lan guor amoris non eſt aliud niſi tedium impatiens deſiderij. quo nccē eſt affici mentē vehementer amantis. eo abeū te vel etiā abſente. quē amat. nullo igi tur ſolatio humano mitigat̉ ſecreti do loris ſacra amaritudo. qd̓ dilectus ꝯſi derans quippe quid eundē ſanguorem inſpirat ex eo occaſionē habeat redeū di reuertit̉ loquiturqꝫ ei verba amato ria. verba ineffabilia. verba que non licet hoīm loqui. hec bern̄. I Scien dum aūt ꝙ hic languor ex tribus affe ctibꝰ ꝯtemꝑat̉ .ſ. ex dolore ex pudore ⁊ ex odore qui a ffectus confluentes ⁊ oīa diligentes faciunt hunc languorē Primo iſte languor naſcit̉ ex dolore. timet em̄ ꝙ deus ex indignatōe receſſe rit. ⁊ offenſus nolit ei de cetero ſuam preſentiam indulgere ⁊ hic dolor affli git amantem vehementer. Dicit emī de hoc beatus bern̄. Anima que didicerit ⁊ acceperit ſemel a domino intrare ad ſeipſam ⁊ in intimis dei pn̄tiam vide re ⁊ ſuſpirare ⁊ querere faciē eius. ta lis inqͣꝫ neſcio an gehennā ip̄aꝫ experi ri ad tempus horribilius pena ſua du cat. qͣꝫ poſt ſpiritalis ſtudij huius ſe mel guſtataꝫ ſuauitatem exire de vno. ad illecebras ⁊ moleſtias carnis. Di co ergo vobis nihil eſt qd̓ intantū for midet. quiſquis hoc beneficiū ſemel at ceperit retineat ne gratia derelictus ne ceſſe habeat egredi de vno ad carnales ꝯſolationes. ⁊ rurſus carnaliū ſenſuū ſuſtinere tumultus. hec be. Secūdo hic languor ꝯtingit ex pudore. naꝫ ſubita cta gratia ⁊ dei pn̄tia ex cuius virtule oīa ſerena fiunt ⁊ fuerūt ⁊ ad vota oīa ꝓuenerunt homo miſer relinquit̉ ſibi ⁊ vitia pariter ⁊ defectus. q̄ prius oīa latitabant ꝓgredi incipiunt ⁊ exit mū ſeria illius multa nimis. quibꝰ cogm tis hec rubore perfundit̉. ꝙ tam vilis ⁊ abhominabilis apparet coram deb Unde audi beatum bern̄. ſubtracta gra tia querulantem atqꝫ dicentem Cutte bam bene ⁊ ecce lapis offenſionis in vi am impegi ⁊ corrui ⁊ dominus decir nauit in ira a ſeruo ſuo. hinc eſt iſta ſic rilitas aīe mee ⁊ indeuotionis. quam patior. quoniam ita exaruit cor meū. factum eſt ſicut terra ſine aqua. nec cō pungi ad lacrimas queo. nō ſapit p̄ſal mus. legere non delectat. orare non ſi bet. orationes ſolitas non inuenio. vb illa inebriatio. vbi mentis ſeremtas gaudium ⁊ pax in ſpiritu ſancto. Heb ber nardus. Tercio hic languor ſurgi ex odore. deus enim ſubtractus eſt am me dilecte. reliquit poſt ſe virtutis ſue odorem. qui vrget animum vt diſeci abſentiam impatienter ferat. clamas Liber .III. Diſt. II. Ca. XIIII. ſine intermiſſione poſt tergum abeun tis. reuertere reuertere. Nam vt ait be atus bern̄. ſubducto ſibi tam dulci ſpō lo. interim nihil aliud nō dico deſide tate. ſed nec cogitare libebit. itaqꝫ re uocat̉ verbum ſponſus ⁊ hoc non deſi dero aīe ſed eius qui aliquotiēs indul ſerit ſuauitatē ſui. Nā guſtato aliqua liter qͣꝫ dulcis eſt dn̄s ⁊ cū quaſi dere licta a dn̄o ad ſe redierit in cordis pa lato ſaporē retinet. quo ſit vt impatiē ter ipſum deſideret cū languore mira biliter ꝓficit aīma eo ꝙ ſuſpirijs ⁊ in quietud inibꝰ vehementer agitata lang uere non ceſſat. donec deus in patien tia eius allectus cū maiori faīlia grati Ꝙꝝ ⁊ maiori cumulo reuertit̉ bonorū. Anima vero tam ſalubri amore affecta ⁊ liquefacta nihil extra ſuum ꝯditorē diligit. ⁊ que prius ipſam delectabāt. nunt poſtmodū vehementer illi onero ſa. qꝛ ſolum dn̄m quem amat videre œeſiderat. De hoc beatus grego. ſuper illo verbo Anima mea liquefacta ē. ſic alt̓. Mens hominis ꝯditoris ſui ſpeci em̄ non querentis maledicta eſt. qꝛ in ſemetipſa remanet frigida. at ſi iaꝫ ex deſiderio ceperit ad ſequendū queꝫ di ligit liquefacta per ignem amoris cur cit. ſit deſiderio anxia. vileſcūt in ſecu lo cūcta que placebant. nihil eſt quod extra ꝯditorem libeat. ⁊ que prius de lectabant animū. fiunt poſtmodū vehe menter oneroſa. nihil eius meſticiam ꝯſolat̉ quouſqꝫ adhuc qui deſideratur ſion aſpicit̉. meret mens. lux ip̄a faſti olo eſt. taliqꝫ igne in mente decoquit̉ tubigo culpe. ⁊ ſuccenſus animus qͣſi auri more. qꝛ per vſum ſpēm perdidit. per incendium clareſcit. Hoc amore at ſit quiſquis ad veritatem ꝑuenire po tuit. hec grego. In hoc etiam gradu a mnoris violēti plene ꝯpeſcit̉ turba car ſſaſium deſideriorū. qꝛ mens a ſeipſa alienatur dum in illud diuini archam ſecretarium rapit̉. ⁊ ab illo d̓im amo ris incendio circūdatur Qd̓ affirmat richar. in eodē tractatu de caritate. ſic dicens Tercius gradus amoris eſt qn̄ mens rapit̉ in diuini luminis abiſſum ita ꝙ anmus humanus in hoc ſtatu ex terioꝝ omniuꝫ oblitus penitus neſciat ſeip̄m. totuſqꝫ tranſeat in deum ſuum In hoc itaqꝫ gradu plene ꝯpeſcit̉ car nalium deſiderioꝝ turba ⁊ ſit in celo fi lentiū quaſi dimidia hora. In hoc ita qꝫ gradu dum mens a ſeipſa alienat̉. dum in illud ſecretariū diuin archa ni rapit̉. dum ab illo diuini amoris in cendio circūdatur ⁊ intime penetrat̉. ⁊ vſqꝫquaqꝫ inflāmat̉. ſeip̄m penitus exuit. ⁊ quendā diuinū affectu induit ⁊ inſpecte pulcritudinis ꝯfigurata to ta in aliam figurā tranſit. Uide quid ſit inter ferꝝ ignitum ⁊ ferꝝ frigidum Primo ꝓijcit̉ ꝓculdubio in ignem tā nigꝝ qͣꝫ frigidū. ſed dum in ignis incē dio moram facit. paulatim nigredinē deponit. ferrumqꝫ candens paulatim in ſe ſimilitudine ignis trahit. donec totū liquefiat ⁊ a ſeip̄o plene deficiat. ⁊ in alterā penitus qualitatem tranſe at. Sic anima diuini amoris incēdio in ardoris flamma abſorpta. eternoꝝ deſiderioꝝ gloria vndiqꝫ cir cum ſepta primo incaleſcit. poſtea incandeſcit. tandem autem tota liqueſcit ⁊ a prio ri ſtatu peītus deficit Uultis audire ex huiuſmodi igne incaleſcentes ⁊ inter noꝝ deſiderioꝝ eſtibꝰ iam inardeſcen tes Nonne inquiunt cor noſtꝝ ardēs erat in nobis de iheſu dum loqueretur nobis in via. Nonne ⁊ illi ex circum fuſa diuinitatis flamma ⁊ inſpecta glo ria incandeſcunt. ⁊ diuine luci cōfigu rati iam quaſi in aliam gloriam tran ſeunt. quia reuelata facie gloriam dei ſpeculantes in eandē yma ranſP. iij. Liber .III. Diſt. II. Ca. XIIII. formantur a claritate in claritatem tā qͣꝫ a domini ſpiritu. Uultis audire ad huc aīam diuine locutōnis igne lique factam. liquefacta eſt aīa mea vt dile ctus locutus eſt. ſtatim ſiquideꝫ vt ad illud diuini archam ſecretū admittit̉ pre admirationis magnitudine iocun ditatiſqꝫ habundantia in ſeip̄am imo in ip̄m qui loquit̉ tota reſoluit̉. dū in cipit audire archana illa ꝟba. que nō licet homini loqui ⁊ intelligit incerta ⁊ occulta diuine ſapīe manifeſtari ſi bi. In hoc ſtatu qui adheret dn̄o ſpūs vnus eſt. in hoc ſtatu aīa in illū quē di ligit tota liqueſcit. Un̄ d̓t Fulcite me floribꝰ ſtipate me malis. qꝛ amore lan gueo. hec richar. R Quartus violē ti amoris gradus vt ait richar. ibideꝫ in tractatu de caritate eſt. qn̄ eſtuantis aīmi deſiderio nihil iam oīno ſatiſſa cere poteſt qd̓ ad defectū ducit. Quis huius ſupremi gradus violentiam di gne penſare ſufficiat. Quid queſo cor hoīs ꝓfundius penetret. vehementius exagitet. animi ſitim ſuam nec reſiſten do tꝑare nec inebriando poſſit exting uere In hoc. iiij. gradu amoris ē amo inſuꝑabilis. qꝛ alij affectui etiam ma iori non cedit. inſuꝑabilis eſt qꝛ a me moria nūqͣꝫ recedit. Singularis eſt qꝛ ſociū non recipit. In ſaciabilis eſt. qꝛ ei ſatiſfieri nō poteſt. Quanta ergo eſt excellentia iſtius amoris qui omnem alium affectū excedit. Quanto queſo vehementia. que mentem quieſcere nō ſinit. Quanto obſecro violentia. que oēm aliū affectum vehementer expellit Quanta ſuꝑeminentia emulationis. cui omnia nihil ſufficiunt. O excellen tia amoris Oviolentia dilectōis. E caritatis vehementia. O emulationis ſuꝑemtinentia. In primo gradu aque multe non poterunt extinguere carita tem. In ſecundo aīa ponit dilectū ſuū ſicut ſignaculū ſuꝑ cor ſuum. eo ꝙ illu omnino obliuiſci non poſſit In tercio aūt gradu ſi dederit homo oēm ſubſta tiam ſuā .ſ. pro dilectione quaſi nhil deſpiciet eam eo ꝙ in re alia delectat non poſſit. In quarto gradu fortis eſt vt mors dilectio. eo ꝙ ſit ei dulce om ne qd̓ ꝓ deo facere aut ſuſtinere poſſit. hic em̄ oēm alium affectū expellit atqꝫ vincit Si em̄ ad aliquid affectū habe amus. qd̓ ꝓpter deū non diligimus. F fecto adulterinus affectus eſt. qui ſum me caritatis ꝯſtantiā frangit. vireſqꝫ eius minuit. inquātū ad aliena aīam trahit vel impellit In hoc etiam gradu ẜm aliquē modū aīa efficit̉ immorta lis. qꝛ a vita ſeꝑari non poteſt Certus ſuꝫ inquit apl̓s ꝙ neqꝫ mors neqꝫ vila poterit nos ſeꝑare a caritate dei. īpoſi bile etiaꝫ ẜm aliquē modū videt̉. que vlla damna non ſentit. que in omni in iuria hilareſcit. ⁊ quicquid ei infert ad penā. totum preſumit ad gloria vi cū apl̓o dicat Libenter gloriabor in in firmitatibꝰ meis. vt inhabitet in me ꝟtus xp̄i. Et de apl̓is legit̉ ꝙ ibāt gau dentes a ꝯſpectu ꝯſilij. qm̄ digni habiti ſunt ꝓ noīe ieſu ꝯtumelias pati In ta libꝰ aūt cordibꝰ. que ſic afficiunt̉ cati tate dei fortis eſt vt mors dilectio. q. ſicut mors exteriores ſenſus ab omni ꝓprio ⁊ naturali appetitu interficit. ſt violenta dilectio in deuotis ⁊ religio ſis viris oīa terrena ꝯtemnere ⁊ meſ tem ad alia ꝯtendere cōpellit. De hpc beatus gre. ſuꝑ can̄. exponēs illud vel bum Fortis eſt vt mors ſic ait. Beſſe fortis vt mors dilectio eſſe ꝑhibet. q. per dilectionem a vitijs mortificamū quod enim agit mors in ſenſibus cor poris. hoc agit dilectio in cupiditati bus mentis. Sunt enim nonnulli qui ſic diligunt deū vt omnia viſibilia ned ligant. ⁊ dū ad eterna mēte intēdunt Liber .III. Diſt. II. Ca. XIIII. ad omnia tēporalia pene inſenſibiles niunt. L In his nimiꝝ dilectio vt mors fortis exiſtit. qꝛ ſicut mors exte tiores ſenſus ab omni ꝓprio ⁊ natura ſi appetitu interficit. ſic dilectio in tali bus viris omnia terrena ꝯtemnere. ⁊ mentē ad alia intēdere ꝯpellit. Hmōi mortuis ⁊ viuis dicebat apl̓s Mortui em̄ eſtis ⁊ vita veſtra abſcondita eſt cū tpo in deo. Hi ꝓculdubio vitam ſuaꝫ in xp̄o abſcondunt. qꝛ duꝫ omnia que vident̉ poſtponunt. in his que vident̉ in begtitudine tacite ⁊ ſecrete viuunt. ſec grego. De hac etiaꝫ morte quedā glo. in libro de d̓inis nominibꝰ ſic d̓t. Eſt quedam mors qua quis amoris ꝟ lute diuini ſeip̄m ⁊ omnia excedēs for ſi conatu in amatū ſe ferens. nil omni no preter eum qui ſolus anime beatitu b querens. quam morteꝫ elegit Iob biſibꝰ ſuis .i. vigoroſis anime ſue affe ctibꝰ dicens cum apl̓o. Uiuo iam nō ego. viuit vero in me xp̄s. Et tales a mantes non ſinunt̉ eſſe ſuij p̄orum ſed amati. hec glo. Unde notandū ꝙ ſol oſuinus cū ſe aīmabꝰ noſtris infundit ſacit nos incaleſcere. ſuam feruentiſſi mam in nobis caritatem accendendo Cum igit̉ deus ignis conſumens ſit ex bn̄tia ſui feruorē ſue caritatis in ani mam ꝓijcit. ꝓpter qd̓ incipit ip̄a feruē tiſſime incaleſcere ⁊ feruere. In quo ſeruore ſtetit iheremias cū dicebat Fa ctus eſt in corde meo qͣi ignis eſtuans clauſuſqꝫ in oſſibꝰ meis ⁊ defeci ferre nſon ſuſtinens. Hec fortiſſima flāma ſeruoris ꝑficit in nobis grām vnionis Sicui em̄ ignis materialis ꝯuertit in ſe materiā in quam agit. ſic ignis diui mmis ꝯuertit in ſe animā quam accēdit Et quemadmodū varia metalla ꝯflu ut in vnum ſoluta. ſic deus ⁊ anima a ſe longe diuerſa in vnum ꝯfluunt. naꝫ e hoc corde liqueſcunt. liqueſcēdo de ficiunt. deficiendo tranſeunt. tranſeun do vniunt̉. vnita perficiunt̉. dum in il lam vnitatem tranſeunt. quam ſalua tor optat ⁊ orat ꝓ nobis ad patrem di cens. Rogo pater vt ſint vnum ſicut ⁊ nos vnum ſumus. ex qua vnione illa nobis glorioſa reſultat gratia. vt om nia que dei ſunt ſint noſtra ⁊ noſtra dei De hac violentia ⁊ feruentiſſima ca ritate beatus dyoniſius ſic d̓t. Uiolen tia amoris amātē tranſformat in ama tum. qꝛ vbi amor ibi omnis tenor inte rioris hominis ſe recipit colligit ⁊ ſe tranſfert. ⁊ ſic deo ſeliciter vnimur. ex quo ſit vt omnia noſtra dei ſint. ⁊ que dei noſtra. ſicqꝫ ſit vt ſancti hoīes deo vniti ex bonis eius diu ditent̉ ⁊ opera eoꝝ ex eo ꝙ nobiſcum ſunt per omnia nobilitent̉ vt dicat nobis dominus il lud euangelicū. Omnia mea tua ſunt De hac miſericordia dei per dn̄m d̓r. Pater ſanctifica eos inveritate. vt ſi cut tu pater in me. ita ſint ipſi vnuꝫ in nobis. Et beatus Paulus. Qui adhe ret deo vnus ſpūs eſt. Felix igitur ho ra eſt ⁊ deſiderabile tempus qn̄ aīa in talidilcōns iocundiſſimo actu conſti tuitur. vbi ipſa totaliter in deum tranſ formatur ⁊ velut ſponſa ſuo celeſti ſpō ſo caritatis amplexibus coniungitur. De hac excellētiſſima caritate ⁊ tam felici hora beatus Bernardus ſic dicit Scio aīma mea ſi deū diligas vi amo ris in eius ſimilitudinem tranſforma ris. Felix ergo tempus. expectabilis hora. quando anima in hmoi dilectio nis actu iocundiſſimo ꝯſtituit̉ ꝑ quaꝫ totaliter ipſa in deuꝫ tranſformat̉. per quā mēs eius ab his que ſunt ſibi ẜm virtutem ſuꝑioris virtute ⁊ nature in lumine incircumſcriptibili rapit̉ vbi mira quadā delectatōe anima eius ab ſorbet̉. quam nullus ſenſus pōt eſtima re. nullus ſermo valet explicare. quia iiij. P. iiij. Diſt. II. Ca. XIIII. Liber .III. tunc in actu iocundiſſimo ꝓſternit̉. cū ipſa ſponſa celeſti ſponſo caritatis am plexibꝰ ꝯiungit̉ ⁊ ad eius oſculū incli nat̉. ⁊ ſic ad eius tactū ſubito quadam celeſti dulcedine aīmus ꝑfundit̉. quā quidē ſentire ⁊ exprimere non poteſt. Sic ergo interna ſuauitas in aīo ſen tit̉. ꝑfruendi inſatiabilis auiditas ge nerat̉. vt dicere poſſit cū beato paulo. Cupio diſſolui ⁊ eſſe cū xp̄o. hec bern̄. in tractatu ſuo de caritate. Aīmus qui ſic diuino amore inebriatus fuerit. ob liuiſcit̉ oīm que ſunt ⁊ totus pergit in deū guſtans illud qd̓ nemo nouit niſi qui accipit At quotiens illā felicitatē participat. iſtā miſeriā neſciat. neceſ ſe eſt. vt cū vtraqꝫ ſimul eē non poſſunt Ad hunc tn̄ amoris gradū ⁊ ſi morta libꝰ interduꝫ ꝑuenire dat̉. diu tn̄ ſtare ꝓhibet̉ donec corruptibilibꝰ aīa exuta exuuijs .i. veſtimentis libere euaſerit in libertatē filioꝝ dei. Nitit̉ aūt ⁊ tra hit̉ illius faciei deſiderio. quam iuxta ꝓphetam pater vt adamantē ponit. vt ferrea quedam corda attrahere poſſit. Tractus ille ⁊ ſi ſuauē quandā violen tiā magis tn̄ immortalitatis īpotētiaꝫ notat. quā mole grauata miſera aīa a ſuo volatū ſepe decidere cogit̉ ⁊ defice re a conatu Habent em̄ amatorij ſpūs corꝑis corruptione diſtenti crebra. de dei viſione leticiā ſed nullā copiā. duꝫ nec plena eſſe ſinit̉ nec moroſa. Un̄ ⁊ quodā iocūdo ioco interim ludere vi detur cū filijs hoīm a quibꝰ duꝫ teneri putat̉ e manibꝰ labit̉. Inſectatus ſe patit̉ ꝯprehendi ⁊ diſparens rurſum nō videt̉. donec denuo lacrimis ⁊ p̄ci bus vocatus reuertat̉. Et ita licet dele ctet viſitatio. moleſtat tn̄ viciſſitudo. ſed quanto putas pudore ꝑfundit̉ aīa ſubtracta illa dulcedine. ⁊ ad ſenſuuꝫ laqueos captiua retracta. nonne quaſi de patria ſpūuꝫ repulſa in vallē corpo rum in aliud quoddam ignotum ſecū ſibi cecidiſſe videt̉ longe priori diſſi mile. in quo caritas friget. oculus ſeſi ſualitatis regnat. caligat oculus meſi tis. ⁊ ſenſus alget cordis. meret ratio ⁊ alta ſuſpiria trahens inde miſera vſi beata efficit̉. nam quo gratiora fucrit experta. moleſtius eo ſibi fert eſſe ſub tracta. Subtractio em̄ rei amate aus mentatio deſiderij eſt. ⁊ quod ardenti us optas cares egrius. hec bernar. Fa les ꝟo qui ſic diuino amore inebriaſ tur ſe cohibere non poſſunt. quia tem pore illius feruentiſſime deuotionis quam tunc ſentiunt in magna ſuſpit ia prorumpunt. ⁊ in verba quedā incon ſueta ꝓſiliunt. De hoc idem beatus ber nar. ſic ait Flagrans amor preſerti di uinus dū ſentit̉ ſe intra ſe cohibere nō poterit. nō attendit quo ordine qua it ge verboꝝ ebulliat. nec vllas voces te quirit ſolis ꝯtentus ſuſpirijs que de a fundiſſimis affectibꝰ vltro aſcendum que videlicet ſuſpiria ipſa deuotio ſi bi interrumpere interdum nitit̉ voles effundere ꝑ verba ſed nō preualens io quit̉ quideꝫ ex affectu aliquid non e intellectu ꝯſiderat quid qͣliter loquat ſed quid in buccas venit vrgente ame re enūciat ſed eructuat. hec bern̄. Et i miꝝ qꝛ ẜm dictū beati gre. tanta eſt le hementia caritatis. ꝙ eum quē ſemer accenderit extra ſe ꝯſtituit ⁊ guſtū ſu comprehenſibilis dei dulcedinis mne briat ⁊ infundit. hec greg. Ex hac ſgit ſpūali ebrietate hmōi ſuſpitia ⁊ gu ſtus inconſueti oriunt̉ ⁊ ſic pꝫ de. iiij gradibꝰ amoris violenti. Q De fructu ꝟo iſtoꝝ graduū. richar. in tra ctatu de caritate ꝯcludendo ſic ait. § primo gradu d̓s intra aīam ⁊ aīmus redit ad ſeip̄m ⁊ eleuat̉ ad deū. In ſe cūdo aſcendit ſupra ſeip̄m ⁊ eleuat in deū In tercio eleuat̉ aīmus in deum⁊ Liber .III. Diſt. II. Ca. XIIII. totus tranſit in ipſum. In quarto exit ammus ꝓpter deum ⁊ deſcendit ſub ſe metip̄m. In primo gradu ingreditur anmus ad ſeip̄m. in ſcd̓o tranſgredi tur ſe ip̄m. in tercio ꝑgit ad deū ſuum. in quarto egredit̉ ꝓpter ꝓximū ſuum. In primo itaqꝫ gradu ſpūs ille qui ſu Amel dulcis eſt intrat aīam ⁊ ſua dul cedine inebriat eū. ita ꝙ habeat mel ⁊ ſac ſub lingua ſua. hec eſt ꝯſolatio que abrenūciantes ſeculo recipit. ⁊ in bo ſſo ꝓpoſito ſolidare ꝯſueuit. hic eſt ci bus ille celeſtis qui egredientes de egi pto .i. de ſeculo reficere. ⁊ per ſolitudi ſſem paſcere ſolet. hoc eſt manna illud abſconditū. qd̓ nemo nouit niſi qui ac cipit. hic eſt dulcor ille ſpūalis ⁊ īter ſſa ſuauitas que quaſi modogenitos in ſantes lactare ſolet ⁊ alere. ad maturi tatis robur paulatim ꝑducere. In hoc ſtaqꝫ ſtatu anima a domino in ſolitudi ſſe ducit̉ ibiqꝫ lactat̉. vt interna dulce dine inebriet̉. Sed oportet vt egiptū loc .i. ſeculū non ſolum corꝑe veꝝ etiā corde deſerat. mundiqꝫ amorem peni iujs deponat. q̄ celeſtes illos cibos ha tere ⁊ interna dulcedine ſatiari deſide tat. prius neceſſe eſt cibos egiptios de licere .i. carnales delectatōes in abho mmnatōem ꝯuertere. qͣꝫ licet experiri ſi ſint ille interne ⁊ eterne delicie. Abſqꝫ blbio amor dei quanto plenius omnē alium affectū minuit. tanto ſepius tā toqꝫ liberius animā interna dulcedīe teficit. Sub hoc ſtatu animā eſurientē piſitat dn̄s ſepeqꝫ interna ſuauitate ſa riat. ſpūſqꝫ ſui inebriet dulcedine. hec tichar. N Et notandū ꝙ deus ſe cit rōnalem creaturam ad hunc fineꝫ pt ſummū bonū intelligeret. intelligē S amaret. amando poſſideret. poſſidē O feueret̉. qꝛ ad nihil aliud facta ē ra tionalis creatura qͣꝫ ad laudandū deū tad deſeruiendū ei. ⁊ fruendum eo. De quo hugo in li. d̓ archa noe ſic ait Deus namqꝫ rōnalem ſpm̄ creauit ſo la caritate. nulla nccītate. vt eū ſue be atitudinis ꝑticipē faceret. porro vt idē aptus eſſet tanta beatitudine ꝑfrui fe cit in eo dilectōem ſpūalem. palatum quodammō ꝑ hāc ſenſificās ad guſtū dulcedīs interne. qͣtenus ꝑ ipſam di lectōem ei infatigabili deſiderio inhe ret. Per dilectōem gͦ copulauit ſibi de us creaturā rōnalem vt ei ſꝑ inherēdo ip̄m quo beatificandus erat bonū dil geret. ⁊ ex ipſo quodāmō per affectuꝫ ſugeret ⁊ de ipſo ꝑ deſideriū libaret. ⁊ ip̄m ꝑ gaudiū poſſideret. Sugeo api cula ſuge ⁊ bibe dulcoris tui inenarra bilē ſuauitatē. immergere ⁊ replere qꝛ ille deficere neſcit ſi tu nō incipias fa ſtidire. Adhere gͦ ⁊ inhere ſumme ⁊ fru ere ſi ſempiternuſ guſtus fuerit ſempi terna quoqꝫ beatitudo erit. Ergo per a morē ſociata eſt factura factori ſuo. i. creatura rōnalis. ſolūqꝫ eſt dilectōis vinculū qd̓ ligat nos cū deo ⁊ tanto fe licius qͣꝫto fortius. hec hugo. O Un̄ ẜm tho. de aquino. caritas eſt que vnit nos deo. q̄ vnio ē vltimus finis hu mane mentis Sed oꝑtet vt valde mū da ſit aīa que dꝫ deo ꝯiungi ac cū ipſo vniri. Qd̓ affirmat origen̄. ſic dicens Ualde puram mundā ⁊ ſinceram ani mam requirit deus quā ſibi iungat. qꝛ ſi ſe iunxerit deo vnus ſpūs eſt cum eo Nam aīma locus eſt ſi bene ago dei. ſi male ago dyaboli. hec orige. Debet gͦ quilibet religioſus. ac deuotus homo appropinquare deo per vite puritatem ⁊ ſinceꝝ amorem vt illius iocundiſſi me ⁊ feliciſſime vmonis poſſit eſſe ꝑti ceps. Nam dicit beatus ambroſius. Unicuiqꝫ homini deus per ſuā innicit pietatem. illumqꝫ per eternam ample ctit vnionem. qui ſibi deuote approp ī quauerit per amorē. Dicit etiā de hoc Diſt. II. Ca. XIIII. Liber .III. L. Oroſius Tūc xp̄s fideliſqꝫ aīa eterna liter vniunt̉. dū xp̄s nō ſolū ſe aīe ap plicat. ſed ⁊ duꝫ xp̄o toto deſiderio ap ꝓpinquat. hec oroſius Sciendū etiam ꝙ ꝓut d̓t remigius. mentes ſanctorū ſunt deo ſummo ſpūi ita iuncte. vt in ter illas ⁊ deū nulla creatura ſit media qꝛ qui adheret deo vnus ſpūs eſt. E Sciendū etiā ꝙ vnuſquiſqꝫ ꝓut cog noſcit ⁊ amat deū ẜm hoc ꝯiungit̉ illi. De hoc glo. in libro de diui. noī. ſic d̓t ẜm ꝙ deū cognoſcimus ⁊ amamus deo ꝯiungimur. Nam ꝑ cognitionē ei ꝯiūgimur. eo ꝙ deus eſt in nobis aut ꝑ amorē eo ꝙ in deo ſumus. his enim duobꝰ modis attendit̉ ꝑfecta ꝯiūctio qꝛ ſicut ex intelligibili ⁊ intellectu fit vnū ſic ex amāte ⁊ amato vnū fit. iux ta illd̓ beati pauli. Qui adheret deo .ſ. ꝑ amorem vnus ſpūs eſt cū eo. Ex quo pꝫ qūo amor incenſus collocat hoīem extra ſe ⁊ ponit ip̄m in amatū. hec glo. Quia vt etiā beatus amb. ait Tanta ē virtus caritatis vt hoīem extra ſe rapi at ⁊ in deū trāſterat ⁊ tranſmutet. Qui ergo talē caritatē hꝫ ſemꝑ facit volun tatē dei. qꝛ vnus ſpūs eſt cuꝫ ſpū dn̄i. De hoc quedā glo. ſic d̓t Semꝑ volun tatē dei facere d̓r qui ſemꝑ eſt in carita te. talis inqͣꝫ nō vna caro ſꝫ vnus ſpūs eſt cū ſpiritu dn̄i. non tn̄ ydemptitate ſubſtantie. ſed ꝑticipatione gratie vel glorie. vn̄ adherere deo bonum eſt. hec glo. Dicit etiā de hoc beatus ber. Qui adheret deo vnus ſpūs eſt ⁊ in deum to tus mutat̉. ⁊ talis iam non p̄t ſentire aūt ſapere niſi deū. Q Unde notā dum ꝙ maximū ſignum amoris diui ni erga nos ꝑ hoc apparet. ꝙ ip̄e digna tur in nobis eſſe ⁊ ſibi nos ita cōgluti nare vt quadā virtute ſpūali efficiam vnum cuꝫ illo. que vno maxīe ꝯtingit in corporis xp̄i felici ſuſceptione. De hac etiam excellenti caritate dei erga hoīes Albertus magnus ſic d̓t. Maxi mi amoris amplexus eſt. ꝙ nos d̓s fi bi ita ꝯglutinat ꝙ ip̄e in nobis eſſet. ⁊ nos in ip̄o tam intime. vt mentibꝰ nō ſtris infundere. ⁊ nos ſibi eſſemus in corporati. qꝛ aīam ſuā ⁊ corpus ⁊ dei tatē ita ꝓfunde in nos trāſponit ⁊ nos in ipſum vt ſpirituali virtute vnum eſ ficiemur. hec albertus. Sꝫ ad tā excel lens bonum aſſequendum requiritur cor ⁊ corpus bene purgatum. Un̄ ſco. in libro de diui. no. ſic ait. impoſſibile eſt quemqͣꝫ vniri deo aut deum quodā modo fieri niſi ceſſet a materialiū om nium diſpoſitione tam ſenſu qͣꝫ mente vt diuine ſimplicitati ſimilior. deo ꝑ fectior vniat̉. Eſt enim deificatio ſimi litudo ⁊ vanitas ad deum quantum fi cet. nam forti conatu tales ſeip̄os poſt ponentes ⁊ relinquentes ad congre gantis patris vnitatem ⁊ deificam ip̄ ſius ſimplicitatem anhelantes ſunt. hec ſcotus. Ubi notandum ꝙ non ſo lum ꝑfecti viri vniunt̉ ꝑ caritateꝫ deo ſed etiā penitentes vel incipientes fiue proficientes. Tales namqꝫ qꝛ in ſtatu gratie ſunt vniunt̉ xp̄o ⁊ ſi non ſemper per caritatem actualem tn̄ per carſta tem habitualem. qꝛ omnes fideles in ſtatu gratie exiſtentes ſunt mēbra xp̄i ⁊ corpus eius. ergo xp̄o vniunt̉ ſicut membra corpori. Unde. jͣ. ad coꝝ. xij. Sicut em̄ corpus vnum eſt ⁊ membra habet multa. oīa aūt mēbra corꝑis cū ſint multi vnum corpus ſunt ita xp̄s. Etenim in vno ſpiritu nos eſſe in vnū corpus baptiſati ſumus ⁊ omnes vno ſpiritu potati ſumus differenter tamt Nam ſcd̓m eundem apoſtolum Unui quiſqꝫ ꝓprium donum habet a deo. xiii us quidā ſic alius ꝟo ſic. gͦ quilibet ꝓui dn̄s largire dignat̉. dona grāꝝ ab ip̄o percipit ſcd̓m maius ⁊ minus. Undi dicit idem apl̓s. Unicuiqꝫ noſtruꝫ da Liber .III. ¶ Diſt. II. Ca. XV. ſa eſt gratia ẜm menſuram donatōnis xp̄i. Ex iſtis igit̉ verbis colligere poſ ſumus ꝙ omnes fideles in quocunqꝫ Itadū exiſtant. dummō ſint ſine pctō mortali ⁊ ſint in ſtatu gratie ſunt mē bra xp̄i. ergo vnū ſunt cū illo. hec tn̄ v mno diuerſum vigorē hꝫ ẜm diſpoſitio nſes ſinguloꝝ. nā quāto quis ſanctior (perfectior eſt in vita. tanto feruētior eſt in dei caritate. tanto vigoroſius ⁊ vllētius cū deitate. qꝛ qui adheret deo eſt vnus ſpūs per feruidū amorē. Un de diuerſi gradus mō ſunt premiſſi vi delicet incipientiū ⁊ perfectoꝝ ⁊ vnuſ quiſqꝫ ẜm ſuam capacitatē exerceat ſe in illis gratia dei cooꝑante. vt tam ex celſens bonū adipiſci valeat hoc ē vni ti cū deo ⁊ inter mēbra xp̄i ꝯputari. ⁊ ſic pꝫ explanatū de caritate xp̄i. Filius. Ccepta informatōne de caritate dei. nunc de dilectione ꝓximi cu pio edoceri. Ca. XV. Pater R E dilectiōe pro ximi de qua queris. ſcire dēs p̄ primo ꝙ diuerſi ſunt amores. Naꝫ em dictum bern̄. quinqꝫ ſunt gradus amnoris. Amor pius quo ꝑentes dili dimus. Iocundus quo ſocios diligi nus. Iuſtus quem erga oēs hoīes ha demus. Uiolentus quē erga inimicos pecimus. Sanctus ſiue deuotus queꝫ cetia deum habemus hec bern̄. Primo bit̉ ꝓnt d̓t beatus aug. diligendus eſt telis. ſcd̓o ꝑentes. deinde filij. poſtea dmneſtici. qui etiā ſi boni ſunt. malis liqjs preponendi ſunt. Inimicos autē ron̄ ſicut teip̄m ſed ſimpl̓r. ſufficit em̄ bdio non habes. hec augu. S Et notandū ꝙ ẜm beatū greg. vij. mo a. duo ſunt p̄cepta caritatis viꝫ amor ct ⁊ ꝓximi. ⁊ per amorē dei ꝓximi amorgignit̉. ⁊ per amorē ꝓximi amor dei nutrit̉. nā qui amare deū negligit. ꝓfecto ꝓximū diligere neſcit. ⁊ tunc plenius in dilectōe ꝓficimus ſi in eiuſ dem dilectionis gremio prius ꝓximi caritate lactamur. qꝛ em̄ amor dei ꝓxi mi amorē generat dicturus per legem dn̄s Diliges ꝓxīm tuū. premiſit. dili ges dn̄m deū tuum vt .ſ. in inter no pe ctoris noſtri prius amoris ſui radiceꝫ figeret. qͣtenus ꝑ ramos poſtmodū di lectio ſuꝑna germinaret. Et rurſuꝫ qꝛ amor dei ⁊ ꝓxī amor caleſcit. teſtatur iohānes qui increpat di. Qui nō dili git frēm ſuū quē videt. deū quē non vi det quō p̄t diligere. hec gre. Ubi notā dū ꝙ ſicut d̓t bea bern̄. pure diligere ꝓ ximū nemo p̄t qui in deo nō diligit eū Oꝑtet ergo deū diligi prius vt in deo diligi poſſit ⁊ ꝓximus. Dꝫ namqꝫ ab hoīe diligi ꝓximus in deo in hūc finē vt vna cū ꝓximo habeat̉ ⁊ poſſideatur d̓s. ſed paucoꝝ eſt iſta ꝟtus. Un̄ d̓t be atus aug. Qui ſe ꝓpter deū hn̄dum di ligunt ipſi ſe diligunt. gͦ vt ſe diligant deū diligunt. nō eſt hec dilectio in om nibꝰ hoībꝰ. pauci ſe ꝓpterea diligūt vt ſit deus oīa in oībꝰ. hec augu. Ergo vt d̓t ꝓſper. Qui ꝓpter deū diligit ꝓximū ſed deus eternus eſt. ita in eternū ipſa amici dilectio permanebit. Qui vero amicum vel ꝓximū ꝓpter ꝯmodum qd̓ libet amat amat non amicū vel ꝓximū ſed ꝯuincit̉ amare ꝯmodum. qd̓ cum eſſe deſierit amare ceſſabit. hec ꝓſper. T Debet ergo vnuſquiſqꝫ erga ꝓ ximum ſuum habere dilectōnem ſanc tam. iuſtam ⁊ verā. De qua triplici di lectione thomas de aquino ſic d̓t. Tri plici modo diligendus eſt proximus Primo quideꝫ ex ꝑte finis .ſ. aliquis diligat ꝓximū ꝓpter deū ſicut ⁊ ſeip̄m ꝓpter deum debet diligere. vt ſic ſit di lectio ꝓximi ſancta. Scd̓o ex ꝑte dile Liber .III. Diſt. II. Ca .XV. I i ctionis ne .ſ. aliquis ꝯdeſcendat ꝓxi mo in aliquo malo ſed in bono ſolum ſicut ⁊ ſue volūtati ſatiſfacere debet ho mo ſolū in bono vt ſic ſit dilectio ꝓxi mi iuſta. Tercio ex ꝑte rōnis dilectio nis vt .ſ. non diligat aliquis ꝓximuꝫ ꝓpter ꝓpriā vtilitatē vel delectationeꝫ ſed ea rōe ꝙ velit ꝓximo bonū ſicut ſi bijp̄i vt ſit dilectio ꝓximi vera. nam cū aliquis diligit ꝓximū ꝓpter ſuam vtili tatem vel delectationeꝫ nō vere diligit ꝓximum ſuū ſed ſeip̄m. hec thomas. U Notandum etiā ꝙ debemus vni cuiqꝫ ẜm dignitatem ſuā ⁊ ſtatum ſuuꝫ dilectionē exhibere. vt teſtat̉ hugo in hec verba Scd̓m dignitatem nāqꝫ ali̓ ſuꝑiores ſunt nobis. alij equales. alij inferiores. ſuꝑioribꝰ obīam timorem obſequiū ⁊ venerationē debemus exhi bere. Cū equalibꝰ pacē ⁊ ꝯcordiam cu ſtodire inuicē obſequio beneficio ⁊ ho nore p̄uenire in omni actione ⁊ verbo ſuꝑiorem eis locū tribuere. ⁊ ſi qn̄ for taſſis in aliquo negotio eos preire co gamur cū omni hūilitate ⁊ reuerentia que facienda ſunt nō p̄cipere ſꝫ demō ſtrare. ⁊ ſi eos p̄cedere ꝯtigerit cū om malacritate ⁊ deuotione quaſi ex ncci tate ſubiecti obedire. Inferioribꝰ ſem per beneficiū ⁊ auxiliū impendere. nū qͣꝫ improperare ſine ꝯtumelia corriꝑe. ſine ſuꝑbia gubernare. ſine crudelitate caſtigare. cū pietate fouere. veneratio nem non exigere. ſocietatē atqꝫ equa litatē amare Maioribꝰ ꝓ timore ſub di. equalibꝰ ꝑ caritatem obſequi. mi noribꝰ ꝑ caritatem ⁊ humilitateꝫ coe quari p̄cipientibꝰ parati. obedientibꝰ modeſti. maledicentibꝰ taciti. laudan tibꝰ verecūdi. hec hugo. Debet etiam vnuſquiſqꝫ diligens deū erga ꝓximū ſuum exercere pietatē. qꝛ vt d̓t beatus ambro. Impoſſibile eſt caritatis xp̄i in eo fore dulcedinē. qui non erga ꝓxi mum ſuum exercuerit pietatem. nam ẜm ꝙ d̓t beda. Hec eſt ſola ꝓbatio in tegri amoris in dn̄m ſi erga fratres ſtū duerit quis curā ſolicite exercere labo ris. nam quicūqꝫ fratri pietatis opus qd̓ valet impendere negligit. minus iu ſte ſe ꝯditorem diligere oſtēdit. cuius mandata in ſuſtinenda ꝓximi nccita te ꝯtemnit. hec beda. Non ſolū aūt de bet vnuſquiſqꝫ opus pietatis in nccita te ꝓximo impendere ſed etiam illius bonū. ſiue tꝑale ſiue ſpūale ſit. in oībꝰ ꝓmouere ac diligere. qꝛ qui bonū qͥd̓ in ſe non habet in altero diligit de nō ſuo ſuum facit. de hoc d̓t beatus augu Quicquid boni in ꝓximis video. ſ̄ ſi lud diligo meū facio. Uis ergo mette dem habere de alieno bono. gaude de a lieno. penſent igit̉ inuidi quantum bo num eſt caritas. que ſine labore noſtto aliena bona noſtra facit. hec aug. Di lectio reuera dei ⁊ ꝓximi ꝓpria ⁊ ſpeci alis virtus bonoꝝ animi ẜm aug. Di ligere ergo debet primo quilibet ſuper oīa deū. inde proximum ſicut ſei p̄m hoc in deo. inimicum vero ꝓpter deum Scd̓m hoc xp̄s in euāgelio ꝓut d̓t que dā glo. Ad cuiuſlibet dilectionē ꝓpt̓iū ponit dicens. diliges inquit dn̄m deu tuū ex toto corde ⁊ ex tota mente ⁊ qͥ ximum ſicut teipſum. ¶ Immi cos tuos non ex tota virtute tua. nō ſi cut teip̄m ſꝫ ſimpliciter diliges. ſumū cit em̄ ꝙ diligimus ⁊ non odio habe mus. hec glo. Cuius ſingula ponit bea tus iherom. ſuꝑ can̄. ibidē ſubiūgendo Rurſum inquit dilige inimicos vror ⁊ non appoſuit ex toto corde. Non eſt inordinatus ſermo diuinus nec īponi bilia precipit nec d̓t. Diligite immi cos veſtros ſicut voſipſos. ſed tm̄ diſi gite inimicos veſtros. ſufficit em̄ ꝙ di ligimus ⁊ nō odio habemus. ꝓximū ꝟo vt teip̄m. hec ihero. Qd̓ aūt beatus Liber .III. Diſt. II. Ca. XV. auguſ. in quodam loco ait. Inimicos noſtros toto corde. ⁊ corꝑalibꝰ viribꝰ diligamus videt̉ eſſe perfectionis. ad quā tn̄ non aſtringimur ex p̄cepto. E liam de dilectōe ꝓximi ⁊ inimicorum glo. nicolai ſuꝑ illo verbo Diligite ini in ſcos veſtros ſic ait. Oīs homo ex ca titate diligēdus eſt inqͣꝫtū ad dei yma ginē factus eſt. ⁊ capax ipſius per cog intōem ⁊ amorē. amicicia enim carita tis fundat̉ ſuper coīcatione ſuꝑne bea litudinis ⁊ ideo oīs intellectualis cre atura que in actu vel in potentia eſt be ata ex caritate eſt diligenda. mali aūt ſbīes qͣꝫdiu ſunt invita ſunt in poten cia veniendi ad beatitudinē. ⁊ ideo liꝫ eoꝝ malicia ſit odienda. ipſa tn̄ natu ta poſſibilis beatificari eſt diligenda. Hoc eſt qd̓ ſaluator d̓t. diligite inimi cos veſtros bona .ſ. gr̄e ⁊ glorie eis op tando. alia nō ſunt eis optanda niſi in quadā generalitate. inqͣꝫtum valēt ad eoꝝ ſalutem. qd̓ ſoli deo eſt notū. quia bmnibꝰ alijs p̄t homo bene vel malevti Ideo circa hoc non eſt aliquid deter ininatū petendū. Sequit̉. benefacite Senefacere eſt affectus dilectionis ⁊ ideo ſicut tenemur diligere inimicos quantū ad bona gratie ⁊ glorie. ita te nſemur in affectu ſalutem eoꝝ mō de bito ⁊ poſſibili ꝓcurare. Et orate ꝓ per ſequentibꝰ vos. optando .ſ. bona gra tie ⁊ glorie. Alia aūt bona in ſpeciali. ſed ſuꝑerogationis. Ad predicta faci enda etiā inimicis hortamur exemplo bei qui ſoleꝫ ſuū facit oriri ſuꝑ bonos Tmalos. hec nicolaus de lyra. A Et notandū ꝙ dilectio ꝓximi ⁊ maxi nſie lnimicoꝝ demonſtrat hominē eſſe biſcipulum xp̄i. videliꝫ ſi diligat ami os in deo ⁊ inimicos ꝓpter deum. Di fectio āt inimici ī nobis nūc veraciter tuſtodit̉ ſi de ꝓfectu illius addicimur. ſec de ruīa ipſius letamur. De hac di lectione ⁊ qūo debeat inimicus diligi. beatus greg .xxij. moꝝ. ſic d̓t Oīpoten tis dei nos eē diſcipulos ſola cuſtodia caritatis ꝓbat. que nimiꝝ caritas ſiue dilectō ſi cor noſtꝝ veraciter replet du obꝰ modis oſtendi ſolet .ſ. ſi amicos ī deo ⁊ inimicos ꝓpter deū diligamus B Sed ſcienduꝫ ꝙ inimici dile ctio tunc veraciter cuſtodit̉ cum nec de ꝓfectu illius addicimur. nec de ruina illius letamur. nam ſepe in dilectōnis ymagine erga inimicū animus fallit̉. ſeqꝫ hunc diligere eſtimat ſi eius vite ꝯtrarius nō exiſtat. ſed dilectōis vim occulte ⁊ veraciter aut ꝓfectus inimici aut caſus interrogat. neqꝫ em̄ ad ple num ſemetip̄m mens hominis ſcit niſi eum quem ſibi aduerſariū credidit in defectu vel ꝓfectu mutaſſe modum ſui ſtatus inuenerit Si em̄ de ꝓſꝑitate ad dicit̉ ⁊ de claritate ſe odientis letatur ꝯſtat. qꝛ non amat quē non vult eē me liorē eumqꝫ etiā ſtantem voto ꝑſequi tur quem cecidiſſe gratulat̉. Sꝫ inter hec ſciendū eſt. qꝛ euenire plerumqꝫ ſo let vt non amiſſa caritate etiā inimici nos ruina letificet. ⁊ rurſum eius gl̓ia ſine inuidie culpa ꝯtriſtet. cū ⁊ ruente eo quoſdā bene erigi credimus ⁊ ꝓfici ente illo pleroſqꝫ iniuſte opprimi for midamus. qua in re mente nrām nec eius iā defectus erigit. nec eius ꝓficit ſi recta nr̄a cogitatio nō quid in ip̄o de ipſo circa alios agat̉ attendit Sed ad hec ſeruanda valde nccārium eſt ſubti liſſime diſcretōis examē. ne cū noſtra odia exeqͦmur fallamur ſub ſpecie vti litatis qͣ in re diſcernendū eſt eē aliud qd̓ nobis. aliud vero qd̓ ſibi ⁊ ceteris noſter inimicus nocet. nā ſi aliquis bo nus eſt ſine nr̄a forſitan culpa eſſe nō p̄t nobis malus. nec oīno de eius rui na gaudēdū eſt. cuius nos ſolos certū eſt aduerſa toleraſſe. nā vero cū nr̄ aut Q. j. Liber .III. Diſt. II. Ca. XV. multoꝝ hoſtis ꝑimit̉ de exeptione ꝓxi moꝝ potius qͣꝫ de inimici interitu. ne ceſſe eſt vt aīmus ſetet̉. Oportet nāqꝫ vt ꝑeunte aduerſario ſubtiliter penſe mus. quid debeamus ruine pctōris. ⁊ quid iuſticie ferientis. nā cū ꝑuerſum quēqꝫ oīpotens deus ꝑcutit ⁊ ꝯdolen dum eſt miſerie ꝑeūtis ⁊ gaudendum eſt iuſticie iudicis vt nobis ⁊ in luctu ſit pena morientis ꝓximi ⁊ rurſum in gaudiū veniat exhibita equitas iudicā tis dei quatenus nec p̄eunti hoī exiſte mus aduerſaxij. nec iudicāti deo inue niam̄ ingrati. Sūt etiā nōnulli qͥ eos quos ſibi aduerſarios eſtimant. male dictione feriūt. qm̄ ꝟtute nequaqͣꝫ pn̄t in quibꝰ patenter apparet. que mala ſi poſſent facerent. qui ea que facere ne queūt īprecari minime deſiſtūt. mortē nāqꝫ aduerſario exoprāt. quā ⁊ ſi pn̄t inferre metuūt. ne aut ꝑpetrari homi cidij rei teneant̉ aut iniqui appareant etiā cū ſint. Quid eſt gͦ dicere deo occi de quē odi niſi ei aꝑtis vocibꝰ reclama re hoc fac meo aduerſario. qd̓ me in il lum facere nec pctōrem decet. hec gre. Qui idcirco voluerit dn̄i veſtigia ſequi debet inimicos ſuos diligere ⁊ ꝓ ipſis orare ſicut ip̄e in cruce orauit. nā in ta li dilectione ꝯſiſtit ꝑfectio Un̄ d̓t bea tus augu. Si diceris orare ꝓ inimico ambulas in via domini. perfectio dile ctionis eſt inimicos diligere vt ſint fea tres. ſicut diligere inimicos vt in ſoci etatē dn̄i vocent̉. Magnificentie etiaꝫ bonitatis eſt vt tuum inimicū diligas ⁊ ei qui tibi malū vult ⁊ ſi facere nō p̄t ſemꝑ bonū verbum p̄beas atqꝫ facias cū poſſis hec aug. Nihil etiā d̓t criẜ. eſt qd̓ ita ſimilem faciat deo ſicut mali gnis atqꝫ ledentibꝰ eſſe placabilē. hec criẜ. Ergo d̓t aug. Ego ad dilectionē inimicoꝝ ꝯmoueo vos. qꝛ ad ſananda vulnera pctōꝝ nullū medicamentum eſſe melius cognoſco. hec augu. Nam vnuſquiſqꝫ talē indulgentiaꝫ acciple ī a deo qualē ip̄e ꝓximo dederit. Unde quicūqꝫ nō dimittit ꝓximo iniuriam. cū orat orōnem dominicā non ſolū nō exaudit̉ ſed etiā maledictōeꝫ incurrit Un̄ etiā anaſta. Si non dimittis ſmū riam que tibi facta eſt nō facis pro te orōnem. ſed maledictiōem incurris. C Et ꝯſiderandū ꝙ inimicū dilige re expreſſius ſignū eſt caritatis. qꝛ cō tra motū nature eſt. nā ẜm beatū gres. vna ⁊ ſumma eſt ꝓbatio dilectiome ſi ⁊ ip̄e diligat̉ qui ⁊ aduerſat̉ Un̄ dir ficile eſt inimicū diligere niſi aſſit gta ꝑ quē vincat̉ natura. Oportet gͦ vt am mus cooꝑante grā odiū inimicoꝝ te primat. ⁊ in dilectionē ꝯuertat. ſi ꝑfe ctionē hmōi virtutis ꝯſequi deſidetat qꝛ oīa que ad ꝑfectionem ꝑtinent ma gis ſunt difficilia De hoc quedā glo. ſic d̓t. Nulli nimirū debet videri ꝙ ſu bemur diligere inimicos qꝛ criſtus nō precipit impoſſibilia aut inconuenien tia ſed perfecta. Perfecta aūt ſunt oīa difficilia Un̄ ſic̄ ꝯpletus modus ꝑfe cte caritatis eſt qui preualet maximo amori humano ⁊ carnali abſtinendo a ſummo delectabili ſicut ē caſtitas in virginibꝰ. que eſt ꝑfecta puritas ⁊ mū dicia ꝓxima deo. ita etiā ꝯpletus mo dus ꝑfecte caritatis eſt que p̄ualet ma ximo triſtabili tolerando illud vel in corꝑe ⁊ corporis dolore vt martiriū pe in ſpū ⁊ cū dolore deponendo ⁊ repri mendo odium inimicoꝝ in dilectione ꝯuerſum. hec gloſa. D Sciendo etiā de zelo qui habendus eſt erga ꝓf mos qui maxime ꝑtinet ad prelatos. De hoc ſuꝑ illo ꝟbo Iraſcimini ⁊ ſic lite peccare quidam expoſitor ſic dicit Moueri poteſt queſtio de ira zeli vtrū meritoria cenſeat̉. videt̉ ꝙ non ſit bo na nec meritoria. quia mentem turba Liber .III. Miſt. II. Ca. XV. oculum rationis obumbrat. ꝯtempla tionē diſſipat. que ẜm beatum aug. mē te tranquilla optime exercet̉. Hoc eſt tra beatum grego. qui d̓t. Si ira zeli ex virtute non ſurgeret. d̓ine animad uerſionis impetū phinees nō placaſſꝫ E Ad qd̓ ſciendū ẜm beatū greg. qꝛ alia ira eſt quam impatīa excitat. a lia eſt quam zelus format. illa ex vitio lita ex virtute generat̉ Ad hanc queſt bn̄em dicere poſſumus. ꝙ ira zeli bōa ⁊ meritoria experientia ⁊ ſcīa ſancto cum inuenit̉ Si em̄ ꝓximos vt nos di ligere precipimur. reſtat vt reatibꝰ eo cum vt noſtris iraſcamur Et p̄cipuus ꝓpheta dauid ait. zelus domus tue cō edit me. ꝙ aūt beatus Aug. ⁊ alij docto tes dicunt ꝙ ira per zelū mentem tur bat. ꝯtemplatōem diſſipat. oculū rati bnis obūbrat. Ad hoc reſpondet̉ ꝙ ira per vitiū oculum rōnis non ſolū impe dit ſed quaſi extinguit. Ira aūt per ze ium ⁊ ſi ad breuē punctum oculum ra tionis turbat. tn̄ non nocet ſed magis interiorē viſuꝫ clarificat Et etiā ad ex preſſiorē intelligentiam eoꝝ que dcā ſunt notandū ꝙ eſt quidam zelus qui eſt ẜm ſciētiam Sunt enim aliqui ho mines hn̄tes zelum ſed non ẜm ſcien tiam vt ait apl̓s. ⁊ ira huius zeli qui ē em̄ ſcīam formata caritate tota dircā intentōe in bonū finem ꝯſtat ꝙ mere tur. nam caritas non agit perperā ⁊ a ctlo ex intentōe finis boni iudicat̉ bo ſia. Et ideo licet ira zeli interdum mi ſſus ordinatam paſſionē habere vide atur. hoc eſt ꝓpter ꝯnexionem rōnis ⁊ Otentiaꝝ ſiue virium que ſunt in ſen ſuaſitate. qui ſuis motibꝰ interdū rō ſſem turbant. Nam hec eſt ꝯditio vie ꝓ etiam homines exiſtentes in carita te agentes bona intentōe. quapropter corpus corrumpit̉ interdum turbatio ſſibꝰ grauantur. hec ille. Debet ergo vnuſquiſqꝫ ſe exercere in dilectōe dei ⁊ ꝓximi. Diligendus namqꝫ eſt deus a nobis idcirco qꝛ ipſe eſt bonū noſtꝝ. ac etiam ꝓpter bonum hoc vt ad ipſuꝫ veniamus ⁊ in ipſo eternaliter gaude amus. Diligendus vero eſt ꝓximus vt illius requiei ⁊ gaudij poſſit eſſe ꝑ ticeps nobiſcum. De hac etiam gemi na caritate ſeu dilectione hugo de ſcō victore ſic d̓t. Geminā nobis ſcriptu ra ſacra caritatem ꝯmendat. dei vide licet ⁊ ꝓximi. Caritatem dei vt ſic ip ſum diligamus ⁊ in ip̄o gaudeamus Caritatem ꝓximi vt ſic ipſum diliga mus vt non in ipſo. ſed cū ipſo in deo gaudeamus. hoc eſt vt deū diligamus ꝓpter ſeipſum. ꝓximū aūt ꝓpter deuꝫ. deus aūt idcirco ꝓpter ſeip̄m diligen dus eſt. qꝛ eſt bonum noſtrū. ꝓximus aūt ideo ꝓpter deū diligendus. qꝛ cum ipſo in deo eſt bonum noſtꝝ. Illum di ligimus vt ad ip̄m veniamus ⁊ in ip̄o gaudeamus. Iſtum diligimus vt cuꝫ ipſo curramus vt cū ipſo ꝑueniamus Illum vt gaudiū. iſtum vt gaudij ſoci um. illum vt requiem. iſtum vt requiei ꝯſortem. Quid eſt deum diligere. niſi illum velle habere. quod eſt deum dili gere ꝓpter ſeipſum. ideo dilige vt ha beas ipſum. Quid eſt ꝓximū diligere ꝓpter deum eſt diligere. qꝛ habet deum Sic diligimus hoīem ꝓpter iuſticiam id eſt qꝛ habet iuſticiam. ſic diligimus hominem ꝓpter deum .i. qꝛ habet deuꝫ. vel ſi forte nondū habet. qꝛ habiturus eſt eum. vel vt habeat eum. Sic itaqꝫ ꝓpter deum hominem diligimus que vtiqꝫ ꝓpter deum non diligeremus. ſi deum non diligeremus. Unde diligē dus eſt ꝓximus in deo. quia habet deū non in diuitijs ſuis. non in fortitudi ne ſua. ſed in iuſticia ſua. in ſanctitate ſua. ⁊ in bonitate ſua. ⁊ quādo in iſtis diligit̉ in deo diligit̉. hec hugo. Q.ij. ¶ Liber .III. Diſt. II. Ca. XV. De hac etiā duplici caritate dei ⁊ ꝓxi mi. beatus gre. x. moral̓. exponens illd̓ verbū. Et ꝙ multiplex ſit lex eius ſic ait. qͥd hoc loco dei lex niſi caritas acci pi d̓r. ꝑ quā ſemꝑ in mente legunt̉ pre cepta vite. qualiter in actiōe teneant̉. De hac etiā lege veritatis voce dn̄i d̓r hoc eſt p̄ceptum meū vt diligatis inui cem ſicut dilexi vos. De hac paulus ait. Plenitudo legis eſt caritas Item d̓t Inuicē onera veſtra portantes ⁊ ſic ad implebis legē xp̄i Lex em̄ xp̄i quid ꝯgruentius intelligi qͣꝫ caritas poteſt. Quā tūc vere ꝑficimus cū fraterna o nera ex caritate toleramus. Sꝫ hec ea dem ſex multiplex d̓r. qꝛ ſtudioſa ſoli citudine caritatis ad cūcta virtutū fa cta dilatat̉. que a duobꝰ quidē precep tis incipit. ſed ſe ad innumera exten dit. huius namqꝫ legis initiū dilectio dei eſt ⁊ dilectio ꝓximi. G Sed dei dilectio ꝑ tria diſtinguit̉. qꝛ ex to to corde ex tota aīa ⁊ tota fortitudine diligi conditor p̄cipit̉. Qua in re no tandū. ꝙ diuinus ſermo cū deū diligi precipit nō ſolū narrat ex quo ſed etiā informat ex quāto. cū ſubiungit ex to to vt .ſ. qui ꝑfecte deo placere deſiderat ſibi de ſe nihil relinquat. H o Pro ximi aūt dilectio in duo p̄cepta diui ditur cū ⁊ ꝑ quendā iuſtum dr. Quod ab alio odis tibi fieri vide. ne tu alter facias. Et per ſemetip̄am veritas d̓t. Que vultis vt faciant vobis hoīes ita ⁊ vos facite illis. Quibꝰ duobꝰ vtri uſqꝫ .ſ. teſtamenti mandatis. ꝑ vnum malitia ꝯpeſcit̉. ꝑ aliud benigntas pre rogat̉. vt quod non vult malum pati quiſqꝫ non faciens. ceſſet a nocendi o pere Et rurſum bonum quod ſibi fieri appetit impendens erga vtilitatem ſe proximi exerceat ex benignitate. Sed hec nimitum duo ſolicita intētione co gitant̉. cor ad innumera virtutum mi niſteria extendit̉. ne vel ab inferenda que non debet defiderijs inquieta mes ferueat. vel erga exhibenda que debet ocio reſoluta torpeſcat. nam cuꝫ cauet alteri facere que nequaqͣꝫ vult ab alte ro ipſa tolerare ſolicita ſe intentione circūſpiciat. ne ſuꝑbia euellet. ⁊ vſqꝫ ad deſpectū ꝓximi animum deijciens exaltet. ne ambitio cogitationem lam et. cūqꝫ hanc ad apperenda aliena di latat. anguſtet ne cor luxuria polluat. ⁊ ſubiectum deſiderijs ꝑ illicita corru pat. ne ira exaſperet. ⁊ vſqꝫ ad ꝓfereſ dam ꝯtumeliā inflammet. ne inuidia mordeat ⁊ alienis felicitatibꝰ emuſa. ſua ſe face ꝯſumat. ne immoderate lin guam loquacitas ꝓtrahat. eamqꝫ vſch ad laſciuiā obtrectationis extendat. ne odia mala excitet ⁊ os vſqꝫ ad la culum maledictionis irritet. Rurſum cū cogitet vt ea alteri faciat que ipſa ſibi fieri ab altero expectat. Penſat m mirum vt malis bona vt bonis meſio ra rependat. erga ꝓcaces manſuetud i nem longanimitatis exhibeat vt mali cie peſte languentibꝰ grām benignia tis oſtendat vt diſcordes in pace vni at vt indigentibꝰ neceſſaria tribuat vt errantibꝰ viā rectitudinis oſtēdat̉. vt afflictos ꝟbo ⁊ ꝯꝑaſſione mulceat. vi accenſos in huius mūdi deſiderijs in crepatiōe ſtringat. vt minas potentiū rōcinatione mitiget. vt oppreſſorum anguſtias qͣꝫta p̄ualet ope leuet. vt ſo ris reſiſientibꝰ opponat patientiam vt intus ſuꝑbientibꝰ exhibeat animi pati entia diſciplinā vt gr̄a errata ſubdito rum ſic māſuetudo zelū temꝑet quatē nus iuſticie ſtudiū nō eneruet. ſic ad vltionē zelus ferueat. ne tn̄ pietatis ſi mitem feruendo trāſcendat vt ingra tos beneficijs ad amorē ꝓuocet vt gr̄a tos quoqꝫ mīſterijs in amore ꝯſeruſet. v ꝓximoꝝ mala cū corrigere nō valet Liber .III. Diſt. II. Ca. XV. taceat. vt quecunqꝫ corrigi loquendo poſſunt ſilentium eſſe ꝯſenſum ꝑtime ſcat. vt ſic ea q̄ tacet tolerat. ne tn̄ in a inmo virus doloris occultet. vt ſic ma ſiuolis manus brīgnitatis exhibeat. ne in per grām a iure rectitudīs excedat. bt cuncta ꝓximis que vꝫ impendat. ſꝫ ſec impendendo non timeat. vt ſic in bonis que exhibet timoris precipiciuꝫ paueat. nec tn̄ a boni exercicio torpeſ cat̉. vt ſic que poſſidet tribuat. qualis ⁊ quanta ſit largitas remunerantis at ſendat̉. ne cum terrena largit̉ ſuā pluſ qͦꝫ neceſſe eſt inopiā cogitet. ⁊ in obla tione muneris claritatis lumen triſti cia obſcuret. Bene ergo lex dei multi plex d̓r. qꝛ nimiꝝ cum vna eadēqꝫ ſit caritas. ſi mente plene ceperit hāc ac in numera opera multiformiter accen bit. hec greg. I Notandū etiā ꝙ cit ca dilcōem ꝓximi magna diſcretio eſt exhibenda. Nā nimis diligere ma ſum eſt. minus etiā diligere malū eſt In cūctis ergo virtutibꝰ requirit̉ tem pantia. Oīs enim dilectio que nocet pitanda eſt. qꝛ qui aliquid ſupra deuꝫ diſigunt deo non ſunt digni. Un̄ caſto amore diligendi ſunt ꝓximi. ⁊ hoc in deo. nā inordinatus amor ⁊ carnalis ſion eſt caritas ſed ſtulticia. vera ergo caritas exigit vt deuꝫ ſuper oīa diliga mnus ⁊ ꝓximos noſtros ſicut noſipſos in dn̄o. De hoc beatus Iheroni. ſic d̓t. Sunt qͣꝫ plurimi qͥ diligunt ſed male Incautū eī diligunt aliquē ꝙ dilecti bn̄em dei ꝑdunt. qui em̄ aliquid ſupra ceij diligunt. deo nō ſunt digni R an cunctis ꝟtutibꝰ requirit̉ tꝑantia. vtus ſꝑvult medium. minus diligere bonū malum eſt. ſed vt ius exigit dili gere bonū eſt. Oīs dilectio que nocet pitanda eſt. ꝓpter nimiā dilcōem aliqͥ in luxuriā ceciderūt. aliqui ad inuidi am deuenerūt. Hoc quippe agit ſuper fluus amor. vt quem diligit ſꝑ videre velit. modū neſcit. neqꝫ aliud cogita re p̄t qͣꝫ qd̓ diligit. Impoſſibile eſt hoī nem qui talem hꝫ a morē deo poſſe ac ceptabiles orōnes facere. vel placere. Hic amor non eſt caritas ſed ſtulticia Oēs noſtros debemus diligere frēs fi cut noſmetipſos. ita tn̄ ꝙ vitia nō di ligant̉. pumre maluꝫ caritas eſt. plus diligere meliorem iuſtū eſt. Uera cari tas eſt vt deū diligamus ex toto corde ex tota mente ⁊ ex totis viribus. ⁊ ita ſingulariter ꝙ cū deo nihil aliud dili gamus ⁊ ꝓximū noſtꝝ ſicut ⁊ noſip̄os Qui ſine caritate eſt ſine deo eſt. qꝛ de us eſt caritas ⁊ caritas eſt d̓s. ⁊ q̄ ma net in caritate in celo iā hītare cepit. In celo oīm eſt vna caritas beatoꝝ. U bi caritas vera eſt. ibi inuidia nulla ē. ibi ambitio nulla cognoſcit̉ nec mur muratio. ſed nec detractio nec irriſio. Hoc ſcitote frēs qꝛ ſi nō habetis cari tatē ſub dyabolica ptāte eſtis. nec vl tra vobiſcū deus hītat ⁊ qui ſine deo ē in inferno eſt. hec ihero. De iſta ſcā ca ritate bea. aug. in li. ꝯfeſſi. ſic d̓t. Bea tus qui amat te. ⁊ amicū in te. ⁊ ꝓxīm ꝓpter te. Solus em̄ nullū caꝝ amittit deus cui in illo cari ſunt qui non amit tit̉. ⁊ quis eſt iſte niſi deus noſter. De us qui fecit celum ⁊ terrā ⁊ implet ea. te nemo amittit niſi qui dimittit ⁊ qui dimittit quo it aut quo fugit. niſi a te placido ad te iratū. nam quo ſe verte rit anima hoīs ad dolores figit̉ alibi. p̄ terqͣꝫ in te. ⁊ ſi figit̉ in pulcris extra te ⁊ extra ſe. que tn̄ nulla eſſent niſi eēnt abs te Unde ſi placent corꝑa deum in illis lauda. ⁊ in artificeꝫ eoꝝ retorque amorē. ne in his que tibi placēt tu diſ pliceas. Si placent aīe in deo amen tur. qꝛ ⁊ ipſe mutabiles ſunt. ⁊ in illo fixe ſtabiliunt̉ alioquin irent ⁊ ꝑirent In illo ergo ament̉ ⁊ rape ad deū tecū Q. iij. Liber .III. Diſt. II. Ca. XV. quas potes ⁊ dic eis. hūc amemus ip ſe fecit hec ⁊ nō eſt longe. nō em̄ fecit ⁊ abijt. ſꝫ ex illo ī illo ſunt Ecce ibi ē vbi ſapit veritas. intimus cordi eſt deus ſꝫ cor errauit ab eo. Redite preuaricato res ad cor ⁊ inheret illi qui fecit vos. State cū eo ⁊ ſtabitis. requieſcite in eo ⁊ quieti eritis Quo itis in aſꝑa quo itis. Bonū qd̓ amatis ab illo eſt. Sed quantū eſt ad illū bonum eſt ⁊ ſuaui. ſꝫ amoris erit iuſte qd̓ iniuſte amat̉ deſer to illo ergo cū adheſero tibi deus ex oī ꝑte mea nuſqͣꝫ erit mihi labor ⁊ dolor ⁊ viua erit vita mea tota plena te Nūc aūt qn̄ quē imples tu ſubleuas eū. qm̄ tui pletius ſum. non oneri mihi ſum. Sed ꝯrea ſpes mea non niſi in magna valde mīa tua eſt. da qd̓ iubes. ⁊ iube qd̓ vis. imꝑans nobis ꝯtinentiam. ꝑ ꝯtinentiam quippe colligimur ⁊ redi gimur in vnum. quo in multa defluxi mus. minus em̄ te amat. qd̓ non ꝓpter te amat. O amor qui ſemper ardes ⁊ nūqͣꝫ extingueris Caritas deus meus accende me iubes certe vt ꝯtineaꝫ a cō cupiſcentia carnis ⁊ ꝯcupiſcentia ocu loꝝ ⁊ ambitione ſeculi. da qd̓ iubes. ⁊ iube qd̓ vis. hec aug. Debet gͦ quilibet fidelis ⁊ maxime religioſus ſe exerce re invirtute hac nobiliſſima caritatis deū videlicet ſuꝑ oīa diligēdo ꝓximū vero in deo amando ⁊ ſibi in aduerſis tam ſpūalibꝰ qͣꝫ corꝑalibꝰ ꝯpatiendo In ꝓſperis aūt quibuſcūqꝫ eidē ꝯgau dendo. ⁊ inqͣꝫtum facultas reꝝ ſuppe tit ſubueniendo. Inimicū etiam ꝓpter deū diligēdo ⁊ ſi ex affectu eundē ꝓut amicū amare non p̄t qd̓ eſt ꝑfectionis debet ab odio illius ꝑ quē offenſus eſt ſe ꝯtinere. ⁊ de gr̄a dei ac gloria ⁊ cete ris que ad ſalutem illius ꝑtinent. ſiue ſint ſpūalia ſiue corꝑalia ꝓut aīe eius expedit fauere ⁊ non inuidere. vt pre mīa eterna caritatem habentibꝰ prepa rata valeat aſſequi ⁊ eternaliter poſſi dere. Si vero aliqui ita pauperes ſunt ꝙ non poſſunt aliquod beneficium cor porale impendere. ſicut religioſi vel ce teri pauperes. quibꝰ deeſt facultas re rum tꝑalium hi tales debent habere cō paſſionē ⁊ bonam voluntatē erga ꝓx i mos. illis ſi poſſent in neceſſitate ſub uenient qꝛ deo nihil offert̉ ditius bona voluntate. ſed bona volūtas nunqͣꝫ ple ne ꝑficit̉. niſi huius mundi cupiditas perfecte deſerat̉. Unde viri ſancti vi ꝓximos poſſint ꝑfecte diligere ſtudue runt in hoc ſeculo nihil amare De iſta bona volūtate ⁊ qͣlis eſſe debeat beatus gre. in quadā omel̓. oſtendit ſic dices Ante dei oculos nūqͣꝫ ē vacua manus a munere ſi archa cordis plena ſit bo na voluntate nil quippe offert̉ deo diti us bona voluntate. Uoluntas aūt bo na eſt ſic aduerſa alterius ſicut noſtta pertimeſcere. ſic de ꝓſperitate ꝓximi ſicut de noſtro ꝓfectu gaudere. ⁊ gatu lari Aliena damna noſtra credere Ali ena lucra noſtra depictare. amicū non ꝓpter mundū ſed ꝓpter deum diligete. Inimicū etiam amādo tolerare nuliꝰ malū qd̓ pati nō vis facere. nulli qd̓ ti bi iuſte impendi deſideras denegate. neceſſitati ꝓximi iuxta vires ſuccurte re. ſed ꝓdeſſe etiā vltra vires velle D bone volūtatis ſacrificiū nūqͣꝫ plene ꝑ ſoluit̉. nec mundi huius cupiditas h fecte deſerit̉. nos quicquid in eo ꝯcu piſcimus hoc ꝓculdubio ꝓximis inb demus Uidet̉ em̄ qꝛ nobis deſit. qd̓ a ter aſſequit̉ ⁊ qꝛ ſemꝑ inuidia a bon volūtate diſcordat. mox vt hec menteꝫ ceꝑit illa diſcedit. Un̄ ⁊ ſancti vt poſ ſent proximos ꝑfecte diligere ſtudue rūt in hoc ſeculo nihil amare. nihil vni qͣꝫ appetere. hec gregorius. Et ſic pa tet de dilectione proximi. Habemus itaqꝫ nūc de gemina dilectione dei vi Diſt. III. Ca. I. ¶ Liber .III. delicet ⁊ ꝓximi explanatum. ⁊ ꝑtinet ſecundo loco ad perfectos qꝛ vt patuit ſuperius ſtatus perfectoꝝ ꝯſiſtit ſecun do loco in caritate dei ⁊ proximi dile ctione. Diſtinctio tercia tercij libri. Filius. Oſt quā infor y matus ſum de caritate dei ⁊ ꝓximi. ac alijs qͣꝫ pluribꝰ q̄ ſpectant ſcd̓o loco ad ſtatum ꝑfectoꝝ. Hunc de tercio in quo ꝯſiſtit ſeu finali ter dependet ſtatus eorundē perfectoꝝ cupio edoceri a te o pater. Ca. l. Pater Cire debeſ ꝙ ſtatus perfectoꝝ vt ſuꝑius premiſſum eſt conſiſtit tercio loco in dei ꝯtemplatōne. in qͣ virtute quanto quiſqꝫ eſt feruentior tā to eſt perfectior. Ad ꝯtemplationis ꝟo dulcedinem qui ꝑuenire deſiderat. ne ceſſe eſt vt per gradus aliaꝝ virtutum ꝯſcendere ſtudeat ac ꝓficere. vt tā ex cellentē virtutem demū apprehendere baleat ac deguſtare. Oportet nāqꝫ vt homo ꝑ ſacre ſcripture lectōem perfe ctam meditatōem ac deuotam orōem ſſecnon bonoꝝ operum exercitatōem ad ꝯtemplationis ſublimitateꝫ ꝯſcen det ac ꝑueniet L De hoc hugo de ſancto victore ſic ait. Quatuor ſunt in quibꝰ nunc exercet̉ vita iuſtoꝝ. ⁊ qua ſi per illos gradus ad futuram perfecti oſſe ſubleuatur. videliꝫ. lectio. medi tatio. oratio ⁊ oꝑatio. deinde ſequitur cōtemplatio. De his quinqꝫ gradibꝰ primus. id eſt lectio incipientium eſt ſupremus id eſt ꝯtemplatio perfecto cum eſt. ⁊ de medijs quanto pluries quis aſcenderit. tanto perfectior erit. Uerbi gratia. Primo lectio intelligē tiam dat. ſecundo meditatio ꝯſilium preſtat. tercio oratio petit. quarto ope ratio querit. quinto ꝯtemplatio inue nit. hec hugo. Beatus bernar. in libro de ſcala clauſtralium de hoc ſic d̓t. hec eſt ſcala clauſtralium qua homines de terra in celum ſubleuant̉ .ſ. lectio. me ditatio ⁊ ꝯtemplatio. Beate vite dul cedinem lectio inquirit. meditatio in uenit. oratio poſtulat. ꝯtemplatio de guſtat. Lectio quaſi ſolidum cibuꝫ ori apponit. meditatio maſticat ⁊ frangit oratio ſaporē acquirit. ꝯtemplatio eſt ipſa dulcedo que iocundatur ⁊ reficit. hec bernardus. Debet ergo quilibet re ligioſus in ſtudio ⁊ in lectōne ſcriptu re ſacre ſe exercere. qꝛ dilectio diuinc rum eloquioꝝ eſt dulcedo cordis ⁊ q̄ dam ſpūalis refectio anime. O Ad quod hortat̉ beatus auguſti. ſic di cens. Nutri animā tuam lectionibus diuinis. parabunt enim tibi menſam ſpūalem. Delectatio enim diuinoruꝫ eloquioruꝫ dulcedo eſt palato cordis. In lectionibꝰ cognoſcimus quid age re debeamus. in oratione eadem reci pimus que poſtulamus. Igitur in pre ſenti vita nil puto iocundius pabulo ſcripturaꝝ quo omnia mella ſuperant̉ hec auguſtinus Hoc ſimiliter teſtatur hugo de ſancto victo. ſic dicens. Ni hil in hac vita dulcius ſentit̉ nihil aui dius ſumit̉. nihil ita mentē ab amore mundi ſeparat. nihil ſic animum con tra temptationes roborat. nihil ita ho minē excitat ⁊ adiuuat ad om̄e opus ⁊ ad omnem laborem ſicut ſtudiuꝫ ſa cre ſcripture. hec hugo. Etiam beatus ihero. ad amorem ſacre ſcripture mo net cum dicit. Ama ſcientiam ſcriptu rarum ⁊ carnis vitia non amabis. nū qͣꝫ de manu tua aut oculis tuis recedat liber. fac etiam ſemper aliquid vt dya Diſt. III. Ca. I. Liber .III. bolus ſemper te inueniat occupatum. in defiderijs eſt oīs ocioſus. hec ihero. Oīs gͦ deuotus monachus in ſtudio lectōis ⁊ orōis ſe exerceat. qꝛ cū legit deus ſecū loquit̉ cū vero orat ipſe cum dn̄o ſermocinat̉ Qui gͦ vult ſemꝑ eſſe cū deo frequenter aut oret aut ſacre le ctioni intendat De hoc ſic d̓tyſidoruſ Orationibꝰ mundamur lectionibꝰ in ſtruimur vtrumqꝫ bonū ſi liceat. ſi nō liceat melius eſt orare qͣꝫ legere. Qui cum deo ſꝑ vult eſſe frequēter debet ora re frequenter ⁊ legere. naꝫ cū oramus ipſi cū deo loquimur cū vero legimus deus nobiſcū loquit̉. Oīs ꝓfectus ex lectione ⁊ meditatōne ꝓcedit. que em̄ neſcimus lectione diſcimus. que aūt didicimus meditatione ſeruamus ge minū ꝯfert donum lectio ſanctaꝝ ſcri pturarum. ſiue qꝛ intellectum mentis erudit. ſeu qꝛ a mundi vanitatibꝰ ab ſtractum hoīem ad amorem dei perdu cit. Excitati em̄ ſepe illius ſermōe ſub trahimur a deſiderio vite humane at qꝫ accēſi ī amore ſapīe tota vana ſpes mortalitatis huius euaneſcit nobis. qͣꝫto amplius legendo ſpes eterna cla ruit. hec yſido. Certis itaqꝫ horis vt ait beatus bern̄. lectioni vacandum eſt ſed ⁊ de quotidiana lectione aliquid quo tidie inventrē memorie dimittenduꝫ eſt. qd̓ fidelibꝰ digerat̉. Et rurſum re uocatuꝫ crebrius ruminet̉. qd̓ ꝓpoſito ꝯueniat. qd̓ munitioni ꝓficiat. qd̓ deti neat aīm. vt aliena cogitare nō libeat. hauriendus eſt ſepe de lectionis ſerie affectus. ⁊ formanda orō que lectio nem interrumpat. nec eam impediat interrumpendo qui priorē ꝯtinuo aīe affectum intelligentia reſtituat lectio nis. hec bern̄. De vtilitate etiā lectio num in ſacra ſcriptura ſcribit beatus gregorius. ij. moral̓. ſic dicens. Scri ptura diuina mētis oculo quaſi quoddam ſpeculum opponit̉. vt interna n̄r̄a facies in ip̄a videat̉. ibi etem̄ feda ibi pulcra nr̄a cognoſcimus. Narrat abt geſta ſanctoꝝ vt ad imitatōem ꝓuocet corda īfirmoꝝ. dūqꝫ illoꝝ victricia fa cta ꝯmemorat. ꝯtra vitioꝝ prelia debi lia mentē firmat. ſicqꝫ verbis illius vt eo minus mens in certamine trepidet quo an̄ ſe p̄cedentes tot viroꝝ fortiuꝫ triūphos videt. hec greg. N Notan etiā ꝙ ſunt nōnulli qui mandata dei ⁊ ſacram ſcripturā exquirūt ⁊ ſcrutant. non vt faciant ea q̄ legūt ſꝫ vt habeani que alijs dicāt. De talibꝰ beatus aug ſic d̓t Quia ſpūs p̄ſciuit multos ꝓptet aliud qͣꝫ ꝯſtitutū eſt a deo ſcrutari maſi data vel teſtimonia dei. ideo ꝑ p̄s dr In toto corde exquirūt eū Alij eī ſcru tant̉. qꝛ volunt magis eſſe docti qͣꝫ iuſt alij aūt ad hoc vt habeant que dicant nō que faciant. quoꝝ nulli ſunt beati ſed ſolū illi qui toto corde .ſ. cū effectu exquirunt vt cuſiodiant ⁊ faciant. vi ſancti viri non gaudent quia ſacram ſcripturam intelligunt. ſed potius cuꝫ illum per bona opera exequuntur. De hoc beatus gregorius. xxij. moral̓. nc ait. Non eſt ſecura leticia in diuinis paginis vel fortia vel multa cognoſce re. ſed cognita cuſtodire. qͣꝫto enim in tellectus latius extendit̉ tanto ad ex plenda opera enixius ligatur. Sancti etem̄ viri minime exultant cū cogno ſ cunt que faciant ſed cum faciunt que cognouerūt. hec gregorius Sunt et ſa nonnulli vt dicit idem beatus greqo. Qui ꝓpter huiuſmodi ſcientiam inſa tur ⁊ extollunt̉. ſed vera ſcientia affi cit non extollit. nec ſuperbientes facit quos impleuerit ſed lamentantes fa cit qua quiſqꝫ cum repletus fuerit pri mo loco ſe ſcire appetit. ⁊ iam ſui con ſcius tanto ꝑ illā robuſtius ſapit. qua to ſe infirmū ex illa verius cognoſci Liber .III. Diſt. III. Ca. I. atqꝫ ad meliorem viam huius ſciētie peruenerit. tanto ipſa ei humilitatis formā magis aperit. hec grego. Debet ergo quilibet religioſus in ſtudio ſacre ſcripture ſe exercere ⁊ illa q̄ legit me morie ꝯmendare ⁊ cū vacat a lectione mnentē ſuā ſtudeat occupare bōa ⁊ fru ctuoſa meditatōe. qꝛ meditatō ſancta que habet̉ de rebꝰ ſpūalibꝰ ſiue de eter na vita facit hoīeꝫ ꝯtemnere ꝯcupīas hulus ſeculi ⁊ non grauari obſeruātia mnandatoꝝ dei. O De hac medi tatōe d̓t beatus bern̄. Felix cuius medi tatio in ꝯſpectu dn̄i ſꝑ eſt. qui in corde ſuo delectatōes dextre dn̄i vſqꝫ in finē ſedula cogitatōe reuoluit Quid em̄ il ſi graue poterit videri qui ſꝑmēte tra ceat ꝙ non ſint ꝯdigne paſſiones huiꝰ tꝑis ad futuram gloriam. Quid ꝯcu piſcere poterit in ſeculo neqͣꝫ cuius o culus ſꝑvidet bona dn̄i interra viuen tiū. ſꝑ videt premia eterna. hec bern̄. Et notandū ꝙ per ſtudiū lectionis et ſce meditationis ꝯponit̉ mens hoīs ⁊ efficit̉ abilior ⁊ deuotior ad exercēduꝫ bbus ſalubre orōnis. qꝛ quāto quiſqꝫ eſt diligentior in ſacre ſcripture lectō ne ⁊ pia ac fructuoſa meditatōne. tan lo ꝓmptiorē animum habere poterit ⁊ capeditiorē ad fundendas p̄ces deuo te or̄onis P Oratio aūt ẜm caſ niodoꝝ eſt pie mētis ⁊ humilis ad deū conuerſio. fide ſpe ⁊ caritate ſubnixa Scd̓m vero beatū bern̄. Orō eſt deuo ta cordis in deū intētio ꝓ remouēdis mmaſis ⁊ adipiſcēdis bonis. Un̄ vnuſ quiſqꝫ qui ſentit ſe in aliqua tribulati biſe aut temptatōe ſeu nccītate ꝯſtitu tum currat ad remediū orōnis. Nam ip̄ſe dn̄s dicit. Petite ⁊ accipietis. q̄ tite ⁊ inuenietis. pulſate ⁊ aperiet̉ vo bis. Niſi em̄ op̄s deus dona ſue gratie emīe petentibꝰ ſe dare vellet nequaqͣꝫ ſortaret̉ nos ad petendum. De hoc d̓t beatus augu. Non tantum hortaretur nos dn̄s ad petēdum niſi dare vellet. Erubeſcat igit̉ pigricia noſtra. nā plꝰ vult dare qͣꝫ nos accipere. plus vult il le miẜeri qͣꝫ nos a miſeria liberari. hec aug. Oratio aūt ad hunc finē eſt inuē ta ⁊ ꝯſtituta. vt per eam venia peccato rum obtineat̉. pena euādat̉. ⁊ gloria vite eterne obtineat̉. Unde caſſio. ſi per pͣs. de hoc d̓t. Oratio poſita eſt per quam ira dn̄i ſuſpendit̉. venia ꝓcura tur. pena refugit̉. ⁊ premioꝝ largitas impetrat̉. cum dn̄o loquit̉. cum iudi ce fabulat̉. pn̄tem ſibi facit quē vide re non valet. ad penetralia iudicis pre cator admittit̉. ⁊ nullus inde reſpuit̉ niſi ille qui in ea tepidus inuenit̉ Hec caſſio. Dꝫ ergo quilibet deuotus intē dere ſtudio orōnis. qꝛ ipſa menteꝫ ad celeſtia eleuat. ⁊ facit hoīem cum deo loqui. De hoc beatus bern̄ ſic ait. Orō eſt hominis deo adherentis affectus ⁊ familiaris quedam ⁊ pia allocutio. ⁊ illuminate mentis ſtatio ad fruēdum deo dulciter qͣꝫdiu licet Dicit etiaꝫ de hoc beatus iheroni. Multum valet fre quēs oratio ⁊ deuota. quia homineꝫ a terra ſubleuat ⁊ ad celeſtia vehit. ⁊ fa cit hominē cum deo loqui. gratias ab eodē obtinet. dūmodo fuerit in ea de uotio mixta lacrimis. multum em̄ va let oratio frequēs conſperſa lacrimis ad ꝓmerendam diuinam clemētiam. hec iheroni. De efficacia etiam oratio nis ſic d̓t beatus auguſti. Oratio ē ani me ſancte preſidium. angelo bono ſo lacium. dyabolo ſupplicium. deo gra tum obſequiū. plerumqꝫ aūt hoc nego ciū plus gemitibꝰ qͣꝫ orationibus agi tur. plus fletu qͣꝫ affatu. pura etiā ora tio vice boni nuncij fungit̉ ante deum. hec aug. Ergo ad orōnem deuotā nos hortat̉ yſaac abbas ita dicens. Mun da teip̄m coram dn̄o. ⁊ ſemꝑ habeas Liber .III. Diſt. III. Ca. II. memoriam eius in corde tuo. ne morā ꝑtrahens extra memoriā dei ſine ſecu ritate ſtas. qꝛ ſecuritas apud deū ex ip ſius frequenti colloquio multaqꝫ ora tione. hec yſaacabbas. Inde eſt ꝙ d̓t abbas effrem. Oratiōes deniqꝫ ꝑfecte illoꝝ qui ex toto corde diligunt deum cū magna exultatiōe ad celū aſcendūt Angeli etiā ⁊ archangeli cum gaudio occurrunt eis ⁊ ſuſcipientes eas vſqꝫ ad thronū ſancti ꝑducunt. Etem̄ mag na gloria ſanctoꝝ angeloꝝ eſt ⁊ ineffa bilis leticie. cū ſanctiſſimas ⁊ puriſſi mas orōnes obtulerint. hec effrem ab bas Hanc etiā virtutē orōnis ꝯmen dans beatus bern̄. ſic ait. Quid orōne precioſius que deo eſt ſacrificiū ange gelis organum. ſanctis ꝯuiuiū. oranti bus preſidiuꝫ. ꝯtritis vnguentū. reis ſcutum. penitentibꝰ remediuꝫ. hoſtibꝰ iaculuꝫ. ⁊ temptatis omnibꝰ firmamē tum. hec bern̄. Et notandū ꝙ deuota ⁊ humilis oratio cū ad deū effuſa fuerit celos penetrat atqꝫ alia multa efficaci ter bona impetrabit vt teſtat̉ beatus ber nar. ſic dicens. Que fidelis humilis ⁊ feruens orō fuerit. celum ſine dubio penetrabit. vnde vacua redire nō pote rit. ꝓpterea ſemꝑ ad manuꝫ habeatis tutiſſimū orōnis refugiū. nemo veſtrū paruipendat orōem ſuam. dico em̄ vo bis qꝛ ipſe ad quē oramus nō ꝑuipen dat eam. priuſqͣꝫ fit ab ore veſtro. ipſe ſcribi iubet eam in libro ſuo. ⁊ vnū ex duobꝰ indubitanter ſperare debemus. qm̄ aut dabit qd̓ petimus. aut nouit nobis vtilius nō dediſſe. nos em̄ quid oremus ſicut oportet neſcimus ſed mi ſeret̉ ille ſuꝑ ignorantia nr̄a ⁊ orōneꝫ benigne ſuſcipiens qd̓ nobis aut oīno non eſt vtile aut non tācito dari neceſ ſe eſt minime tribuit oīo tn̄ infructu oſa non erit. qn̄ quidem ſuꝑte cura eſt deo tuo vt quotiens ignorans queris qd̓ tibi inutile eſt non te exaudiat ſuꝑ hec ſꝫ mutet illd̓ vtiliori dono. hec bet. Filius Um itaqꝫ magnum effectum ha beat oratio deſidero vt de oratiōe dominica que ceteris eſt eminentiorhe lis me informare. Ca. .II. Pater. Q E oratione do. minica ſcire debes ꝙ ipſa eſt quam xp̄us inſtituit excellens oēs alt as in tribꝰ. viꝫ in dignitate. breuitate ⁊ fecunditate In dignitate primo ex cellit. qꝛ a dei filio edita eſt ⁊ docta In breuitate excellit ſcd̓o. ⁊ hoc ꝓpter. vi. Primo vt ſciat̉ cito. Secundo vt me moret̉ melius. Tercio vt frequentius dicat̉ Quarto vt dicens tedio nō ani ciat̉. Quinto vt nemo de eius ignora tia excuſet̉ Sexto vt dn̄s cito exaudi re oſtendat̉. Septimo vt magis affe ctu qͣꝫ voce roget̉. Tercio orō domini ca alias orōnes p̄cellit in fecunditate: qꝛ in eo oīa petenda ꝯtinent̉. naꝫ oīs petitio aūt eſt de bonis adipiſcendis. aut de malis amouendis. R Om ne aūt bonū. aut eſt celeſte. aut ſpūale aut corꝑale. celeſte petit̉ ibi. aduema regnū tuū. ſpūale ibi. fiat volūtas tua Petit̉ etiā tꝑale cū d̓r. panem nr̄m et Et ſic in hac orōne petit̉ omne bonuꝫ Item omne malū. aut eſt p̄teritū ⁊ hū ius amotionē petimus ibi. dimitte nō bis debita nr̄a ⁊cͣ. Aut futuꝝ. cuius a motio petit̉ ibi. ⁊ ne nos inducas Au p̄ſens qd̓ amoueri petit̉ ibi. ſed libeta nos a malo. Septima petitio eſt quan oīm ꝯfirmatio. Et notanduꝫ ꝙ ꝑ. vi dona ſpūſſancti ⁊ ꝑ ſeptem petitōnes in oratiōe dominica vitāt̉ ſeptem mor talia vitia. ⁊ īperrant̉ .vij. btītudines ⁊ iō de his ſunt pauca dicenda. Prīa ELiber .III. Diſt. III. Ca. II. igit̉ petitio hec eſt. Sanctificet̉ nomē tuū tu qui noſter es pr̄ cuius nos filij. dn̄s cuius nos ſerui. Confirmet̉ in no bis hoc nomen vt non poſſimus deſine te filij eſſe tui. non em̄ p̄t eſſe bonus fi lius niſi patri ſe humiliet. Per hāc ex cludit̉ omnis ſuꝑbia ⁊ introdicitur ti morqui eſt initium ſapīe. Inde ſequi tur prima virtus. ſcꝫ paupertas ſpūs. ex qua ſequit̉ prima merces .ſ. regnuꝫ celoꝝ. Secunda petitio hec eſt. Adue mat regnuꝫ tuum. hoc eſt. veniat totus mundus ad regnū tuum. ſic excludit̉ inuidia que eſt dolorfelicitatis aliene ⁊ introducit̉ donum pietatis. ⁊ ſequi tur ſcd̓a virtus que eſt māſuetudo ⁊ im ſetrat poſſeſſionē terre viuentiū. Ter cia petitio eſt. Fiat voluntas tua. hoc ē bpto vt ſic fiant hoīes in terra. ſicut an geli in celo. ⁊ ſic excludit̉ ira que im fedit ad cognoſcendū que ſit volūtas bel. ⁊ introducit̉ donum ſcīe que docꝫ equanimiter ꝯuerſari. Inde ſequit̉ ter cia ꝟtus .ſ. luctus ꝓ peccatis ꝓprijs ⁊ allenis ⁊ impetrat ꝯſolatōem eternā. Quarta petitō eſt Panē noſtꝝ quoti. ba no. hodie. hoc eſt. oēm cibum qui ꝑ tinet ad refectōem anime. ſic excludit̉ accidia que eſt faſtidiū d̓ini verbi. ⁊ in troducit̉ donum fortitudinis. Et ſeq̄ tur quarta ꝟtus. ſcꝫ eſuries ⁊ ſitis hīc in pn̄ti tꝑali iuſticia vel ſpūali vt imꝑ ſcet eterne beatitudīs ſatietatē. Quin ſa petitio eſt. Et dītte nobis debita no irta .i. dimittimus ꝓximis debitum ſi cut nobis deſideramus a deo dimitti. Iiſe expellit auariciā introducendo ꝯſi tium qd̓ eſt. vade ⁊ vende omnia q̄ ha tes ⁊ da pauperibꝰ. quam ſequit̉ quin ſa beatitudo que eſt mīa. que impetrat iniſcd̓iam dei. Sexta petitio eſt Et ne nos inducas in temptatōem. ⁊ maxīe ꝯſra gulam. Unde gula excludit̉ ⁊ in ttoducit̉ donum intelligentie qd̓ ſuperat crapulam. Et ſequit̉ ſexta virtus ſcꝫ mundicia mentis per quā viſio dei impetrat̉. Septima petitio eſt Libera nos a malo. hoc eſt ꝯtra luxuriam ⁊ ſic excludit̉ hoc vitiū. qꝛ per mulieres apo ſtatant etiā ſapientes. ⁊ introducit do num ſapīe. ⁊ qui ſaporē huius guſta uerit. a delectationibꝰ luxurie elonga bit̉. ⁊ ſequit̉ pax inter carnem ⁊ ſpm̄. vel inter ſe ⁊ ꝓximū. per quā adoptō fi lioꝝ dei impetrat̉. S Hic igit̉ ſe ꝑtenarius nūerus multū eſt inſignis. Nam ſeptē ſunt ſacramenta quibꝰ aī ma purgat̉ Sunt ⁊ ſeptem dona ſpūs ſancti quibꝰ anima illuſtrat̉. ſunt ⁊ ſe ꝑtē beatitudines quibꝰ anima beatifi cat̉. ſunt ⁊ ſeptem petitiones in dn̄ica orōne quibꝰ ad deū accedimus. quibꝰ vnimur deo in pn̄ti per grām ⁊ in futu ro per gloriā. Dicamus ergo. Pater noſter. Dn̄s quippe noſter magis ſe vo luit dici patrem qͣꝫ dn̄m. qꝛ ipſe ama ri a nobis appetit non timeri. ⁊ vt qua ſi filij ab ipſo celeſtia ⁊ ſpūalia. nō car nalia ⁊ tꝑalia petamus. De hoc d̓t cri ſo. Dn̄s patrē magis ſe voluit dici qͣꝫ dn̄m. vt fiduciam daret impetrādi. qꝛ ſerui non impetrant quod petunt. Pa trem ſe vocat non dominum. vt oſten dat orantes non ſeruos ſed filios eſſe. qui non cum yſmahele mobilia. ſꝫ im mobilia cum yſaac percipere petunt. Hec criſoſto. Dicit etiam de eodeꝫ be atus gregori. Si filium dei te credis. illa pete que tibi expediunt accipere ⁊ illum decet dare. ſi carnalia petis quo modo tibi illa preſtabit. que ⁊ ſi habe as precipit tibi vt ꝯtemnas. hec gre gorius Non vult ergo conditor ac pa ter noſter. vt ab eo caduca ⁊ temꝑalia petamus ſed potius eterna ⁊ que ad ſa Iutem anime ꝑtinent. Unde abbas y ſaac ſuꝑ orōne dominica ſic ait. Uide tis igit̉ qualis nobis ab ipſo qui per il ¶ Liber .III. Diſt. III. Ca. II. lam exorandus eſt iudice orationis ſit modulus ⁊ forma ꝓpoſita. in qua nulla petitio diuitiaꝝ. Nulla memoria dig nitatū. nulla potentatus aut fortitudi nis poſtulatio. nulla corporee ſanitatis ſeu tꝑalis vite mētio ꝯtinet̉ Nihil em̄ caducū vult a ſe nihil vile. nihil tꝑale eternitatis ꝯditor īplorari. Itaqꝫ ma gnificentie eius ac munificentie eius maximā irrogauit iniuriā. quiſqꝫ his ſempiternis petitionibꝰ pretermiſſis ⁊ tranſitoriū ac caudicuꝫ ab illo malue rit poſtulare ⁊ offenſam potius qͣꝫ ꝓpi ciationē iudicis ſui. vtilitate orōis in currit. hec yſaae. Ubi notandū ꝙ mul ti ſunt. qui vocant deū patrē ⁊ filij eius nō ſunt. ſed potius diaboli. cuius volū tatē ꝑuerſe viuendo faciūt. ⁊ tales in ſuis orōnibꝰ nō exaudiunt̉. De quibꝰ richar. de ſancto victore ſic d̓t. Quam multi dei donū deū deprecaturi ingre diunt̉. ⁊ qͣꝫ pauci exaudiunt̉. Quam multi vocant deū patrem in hac orōne qui eius nō ſunt filij. ſed illius patris de quo ſcriptum eſt vos ex ꝑte diabolo eſtis. dei non ſunt filij. qui ꝑdiderunt grām. diaboli ſunt filij. qui genuit eos ⁊ nutrit ꝑ culpā. hec richar. Per hoc etiā ꝙ dn̄s iuſſit ſe a ſuis fidelibus pa trē appellari multa bona includit. que aſſequunt̉ hos. qui diligunt deuꝫ. De hoc criẜ. ſuꝑ mathe. ſic ait. dicendo pa ter noſter ⁊ veniā pctōꝝ ⁊ penaꝝ interi tum iuſtificationē ⁊ liberationē ac fili orū adoptionē hereditatē dei ac frater nitatē cū vnigemto copulatā. ſanctiqꝫ ſpūs dona largiſſima vno ſermone ſig nificauit. hec criẜ. Cū vero dn̄s in hac orōne d̓t noſter viꝫ pater ⁊ non meus oſtendit ꝑ hoc ꝙ nō vnius ſed multorū pater eſt Prius em̄ erat vnius pater .ſ. xp̄i ꝑ naturam. ſed ex tꝑe factus pater multoꝝ ꝑ gratiam Uult etiā deus vo cari ab oībꝰ ꝯmuniter pater. ne quis de nobilitate generis ſuꝑbiat. Un̄ di beatus aug. per hoc ꝙ d̓t noſter inuitat nos ad humilitatē. vt nemo de nob ſtt tate generis ſuꝑbiat. nemo aliū ꝯtem nat. oēs em̄ filij dei ſumus. hec augu. Qui es in celis Un̄ thomas de aqui no Ac ſi diceremus da nobis quod pe timus: qꝛ potens es in aula celeſti. v̓bi omne bonum redundat ⁊ effluit. Item de eodem idem thomas d̓t. Cu deus ſit vbiqꝫ d̓r tn̄ p̄cipue in celis ꝓ ter tria. Primo vt in feruore ſpiritus adoret̉. qꝛ ſpiritus eſt deus. ⁊ qui ado rant eum in ſpiritu ⁊ veritate oportet eum adorare. Secundo vt mens ado rantis ad celeſtia eleuet̉. hoc idem ſen tit criẜ. dicens. Qui in celis non ibi deū ꝯcludēs ſic ait ſed a terra abduces orantem ⁊ excelſis regionibꝰ affigens orantis mentē. hec criẜ. Dicamus ig tur. Pater noſter qui es in celis ſan ctificet̉ nomen tuū. Prima petitio in choat̉ Suꝑ hac dominica orōne yſaat abbas in prima ſua collatione ſic aſt Cū vniuerſitatis deū ac dominum pa trem noſtrum eſſe voce ꝓpria ꝯfitemut de ꝯditione ſeruili in adoptionē filioꝝ nos ꝓfitemur aſcitos adijcientes de inde qui es in celis. vt ꝯmemorat io neꝫ pn̄tis vitę. qua in hac degimus tet ra velut peregrina atqꝫ a patre noſtio longiſſime nos ſeꝑantem. toto horto re vitantes. ad illam potius regioneꝫ in qua patrem noſtrum commorari ſa temur. ſummo deſiderio properemus nihilqꝫ admittemus eiuſmodi. quod indignos hac noſtra ꝓfeſſiōe ⁊ nobit tate tante adoptionis efficiat ⁊ heredi tate pater naͣ velut degeneres priuet. nr̄a faciet nos iuſticie eius ac ſeuerita tis incurrere vīdictā In quē filioꝝ dr dinē gradūqꝫ ꝓfecto illa ꝯtinuo qͥ en in filijs hoīs pietate flagrabimꝰ ⁊ ane ctu. vt iā non ꝓ nr̄is vtilitatibꝰ ſed ꝓ Liber .III. Diſt. III. Ca. II. noſtri patris gloria totū impēdamus affectum. dicentes ei. Sanctificet̉ no men tuū. noſtꝝ deſideriū. noſtꝝ gaudi lim. gloriā noſtri patris eſſe teſtantes. imitatores effecti illius qui dixit. qui a ſemetipſo loquit̉ gloriam ꝓpriā que tit. qui autē querit gloriā eius qui mi ſit illū hic verax ē ⁊ iniuſticia in eo nō eſt. Deniqꝫ vas electōis hoc repletus anctū etiā anathema optat fieri a xp̄o dummodo ei familia multa acquirat̉ ⁊ ad gloriā ſui patris ſalus totius iſra nſitice plebis accreſcat. hec yſaac ab bas. U Debemus ergo deſidera te ac petere cū dicimus. ſanctificet̉ nō iſſen tuum vt ſcītas dei ac gloria eius bmnnibꝰ hoībus innoteſcat. nec quicqͣꝫ ſanctius a creatura rōnabili extra deu eſtimet̉ vel habeat̉. De hoc d̓t beatus Aligū. Sanctificet̉ nomen tuū. qd̓ ſic ſion̄ petit̉ quaſi non ſit ſanctum dei no mſen. ſed vt ſanctū habeat̉ in hominibꝰ Ilta innoteſcat deus vt nō eſtiment a ſiquid ſanctius. hec aug. Pōt etiaꝫ pe titio hec aliter recipi. Unde d̓t beatus teln̄. Sanctificet̉ nomen tuū. quō ſan coificari p̄t ab hoīe qui ſanctificat om nſes hoīes. aut ſanctū nomen quō ſan crificari poteſt in quo ſanctificant̉ om nes ſancti. Sed ſcīficamus deū in no bis qn̄ ſcientes eum ſanctū timemus Uſollicite vigilemus ne forte violemꝰ nomnen ſanctū eius in nobis per mala btera. hec bern̄. Dicit etiam de hoc an reſ. vt ſanctificet̉ quotidie dep̄camur. bbus eſt enim nobis ꝯtinua ſanctifica tione. vt qui quotidie delinqͥmus deli cta noſtra ſanctificatōe aſſidua purgo mnus. hec anſel. Sanctificet̉ inquā no mmen tuum. vt noīs tui ſanctificatō eo pſenius cunctis innoteſcat. quo te ꝑfe crius ꝯgnoſcere. amare ⁊ reuereri poſ ſumus ⁊ ſcīficatōnis tue ſimilitudinē inducendo tibi patri ſicut veri filij ꝯfor memur. vt vnus tecū ſpūs efficiamur in tuam tranſformati claritatem In cipit ſecunda petitio. Adueniat regnū tuum. regnū videlicet future gl̓ie. Un de thomas de aquino. adueniat regnū tuum .i. eccīa militans vniat̉ triūphā ti. Dicit etiam de hoc cyprianus. Re gnū noſtꝝ petimus aduenire a deo no bis repromiſſum. ⁊ xp̄i ſanguine ac qͥ ſitum. vt qui in ſeculo ei ſeruiuimus. poſtmodū in xp̄o regnante regnemus Et iteꝝ beatus thomas de aquino. Ad ueniat regnū tuum iocundum ſine ꝑ mutatione. tranquillū ſine perturbati on. letum ſine amiſſione. ⁊ perhenne fine terminatōne. vbi erit vnus amor omnium electoꝝ. vbi deifica erit viſio cum interna mentis fruitōe que eſt ip ſe deus. hec tho. X Et notanduꝫ ꝙ triplex eſt regnum dei. Unum eſt fu ture glorie. de quo modo dictum eſt ⁊ ꝓmiſſum. Secundum eſt qn̄ xp̄us in habitat ⁊ poſſidet corda fideliū ꝑ fidē ⁊ dilectōem ſuam. De hoc per ipſum dominum d̓r. Regnum dei intra vos eſt. Tercium eſt quod dabit̉ fidelibus corporibꝰ iam glorificatis poſt finale iudicium. De quo d̓r. Uenite benedi cti poſſidete regnum. Iſta ꝯmemorat yſaac abbas in expoſitōe dn̄ice oratio nis ita dicens. Scd̓a petitio mētis pu riſſime aduenire iam iāqꝫ regnum ſui patris exoptat. vel illud .ſ. quo quoti die xp̄s regnat in ſanctis. qd̓ ita fit cū dyaboli imꝑio per extinctōem fetenti um vitioꝝ de noſtris cordibꝰ expulſo. deus in nobis per virtutū bonā flagrā tiam ceperit dominari deuicta fornica tione caſtitas. ſuperato furore tranqͥl litas. calcata ſuꝑbia humilitas in no ſtra mente regnauerit vel certe illd̓ qd̓ preſtatuto tꝑe omnibꝰ eſt perfectis ac dei filijs generaliter repromiſſum. in quo dicet̉ eis a xp̄o. Uenite benedicti Liber .III. Diſt. III. Ca. II. patris mei poſſidete paratum vobis re gnū a ꝯſtitutione mundi. hec yſaac ab bas Et ꝯſideranduꝫ ꝙ aīa deuota qͣſi ſponſa dei in ip̄o vnico dilecto ſuo qui eſcere deſiderās. ⁊ eius frui amplexi bus ardēter ſciēs. ꝓ cuius amore oīa inferiora ei viluerunt. qꝛ deſideria ſua aliter tꝑare nō ſperat. niſi tota illic trā ſeat. vbi eū facie ad faciē irreꝑcuſſa a cie videat. flagitando p̄cat̉ citius hoc ad impleri. cū apl̓o dicente cupio diſ ſolui ⁊ eſſe cū xp̄o. qꝛ qͣꝫdiu ſumus in hoc corꝑe. peregrinamur a xp̄o dn̄o. ⁊ in multis offendimus oēs. ita vt ſi di xerimus. qꝛ pctm̄ nō hēmus noſmet ipſos ſeducimus. ⁊ ꝟitas in nobis nō eſt Cū eī pctm̄ dicat̉ auerſio a ſummo bono. ⁊ ecōuerſo ad malū inferius. in quantū inde aduertimur. in tantū pec cato nō caremus. Et qui magis auer tit̉ magis peccat ⁊ qui minus. minus nō aūt inde auerti nō eſt ꝑegrinantiū ſed ꝑuenientiū. qꝛ ſi voluntatis inten tio ei adheret. affectus tn̄ ſepius hinc inde diſtrahit̉. memoria multis alijs occupat̉ ⁊ intelligentia cecutiēs ip̄aꝫ veritatis lucē nō pure intuet̉. ⁊ ex his ſit ꝙ aliqn̄ in iſtis inferioribꝰ imꝑin gimus ⁊ impellimur vt cadamus niſi dn̄s manū ſuā ſupponat. vt non colli damus. inde gemens d̓t. Sitiuit aīa mea ad deū fontē viuum hec oramus cū dicimus Adueniat regnū tuū Ac ſi dicamus pondere pctī ⁊ corꝑe pregra uati non valemus ad illd̓ volare Adue niat igit̉ regnū tuū ⁊ nos celeriter hīc aſſumat. vt ab iſta miſeria liberem̄. in terim in nobis oꝑare tibi regnū in iu ſticia ⁊ pace ⁊ gaudio ſpūſſancti. vt eo liberius poſt hanc ꝑegrinatōeꝫ celeſte regnuꝫ poſſideamus. A Incipit tercia petitio. fiat voluntas tua ſicut in celo ⁊ in terra. ſuper quo ꝟbo thomas de aquino d̓t .i. ſicut in ciuibꝰ celi ita ⁊ in ciuibꝰ terre. hoc eſt ſicut illi ꝯfor mant voluntatē ſuam voluntati diuine ſic faciant oēs hoīes exiſtentes in tet reſtri habitatione. hec thomas. Dſci etiam de hoc criẜ. Fiat voluntas tua ci ſi dicat. preſta nobis domine ꝯuerſat onem imitari celeſtē. quatenus qd̓cū qꝫ tu vis. nos etiā velimus. Et beatus aug. Fiat voluntas tua ⁊cͣ. vt que odīs odiamus. ⁊ que amas diligamus. que precipis impleamus. ⁊ ſic voſuſ tati tue erimus conformes. hec augu. De hac tercia petitione etiam abbas yſaac in collatione patrum ſic ait. tel cia ſupplicatio filioꝝ eſt. fiat voluntae tua qua nō poteſt iam eſſe maior qͣꝫ dī tare vt terrena iam mereant̉ celeſtibꝰ coequari. nam quid eſt aliud dicere n at volūtas tua qͣꝫ vt ſint homines ſimi les angelis. Et ſicut voluntas dei ab ſi lis implet̉ in celo. ita ⁊ hi qui in terta ſunt non ſuam ſed eius vniuerſi faciat voluntatem. hoc quoqꝫ ex affectū nſe mo dicere preualebit. nō is ſolus qͥb credit deum omnia que vident̉ vel ad uerſa vel proſpera pro noſtris vtilitati bus diſpenſare. magiſqꝫ eum pro ſus rum ſalute ⁊ commodis prouidū atch̓ ſollicitum qͣꝫ noſipſos eſſe pro nobis. hec yſaac abbas. Et notandum ꝓnt de beatus auguſtinus. ꝙ in illo beatitudi nis regno vita beata perficitur in ſani ctis ſicut nunc in celeſtibus angeſis. ⁊ ideo poſt illam petitionem qua dici mus. Adueniat regnum tuum ſeq̄bi tur. Fiat voluntas tua. Sicut enim in angelis qui ſunt in celis voluntas tua ſit vt te perfruantur. nullo errore db nubilante eorum ſapientiaꝫ. nulla mn ſeria impediente eorum beatitudi nem. ita fiat in ſanctis tuis. qui in ter ra ſunt. ⁊ de terra qͣꝫtū ad corpus ꝑtꝰ net facti ſunt. hec auguſti. Ubi cōſide randū ꝙ qͥlibet religioſus ac deuotus Liber .III. Diſt. III. Ca. II. ſomo quaſi filius patri per omnia pa tere ⁊ placere affectans patrem deuo te orat vt eū a voluntatis ſue beneplaci to in nullo diſcrepare patiat̉. in acti bus. involuntatibꝰ. in moribꝰ ſibi ita ꝯformē. vt nihil in eo pater nos ocl̓os bnendat. hoc ſolū ſibi reputat ſolaciū t ſꝑ defiderans vt pater celeſtis tm̄ ſi am cum eo voluntatē perficiat. ſiue ex eccendo in aduerſis. ſiue ꝯſolādo in ꝓ ſperis. vel quocūqꝫ alio modo ſibi ma dis placet. vere filialis ⁊ fidelis affec tus. nulla que ſua ſunt querere. nō cō moda. non honores. non ꝯſolatōnes ſed ſolum placitū pij patris. Magnū eſt hoc a deo petere. ⁊ magnū obtinere pt tales nos in hoc peccati corpore fa ciat. vt illi ſumme veritati placeamus ⁊ ab eius directionis regula nō deuie mus. nihil melius. nihil vtilius in mū co poſſet nobis ꝯferre ſummus pater qꝫ tales nos facere vt ei per oīa placea mus. hoc igit̉ petimus cū dicimus Fi at voluntas tua. vt ſicut illi ſuperni ci ues ad voluntatē tuam diſpoſiti ſunt. tia ⁊ nos ꝓ modulo ad voluntatis tue beneplacitū diſponamur B Inci bit quarta petitio. Panem noſtꝝ quo tid ianū da nobis hod ie. Suꝑ quo ver bo Tho. de Aquino ſic d̓t. Panis qui hic petit̉ eſt deus qui eſt cibꝰ angeloꝝ erefectio beatoꝝ. qui de celo dat̉ ⁊ in terra comedit̉. quo ſi quis vſus fuerit mortē in eternū non guſtabit. Nā ipē ait. Ego ſum panis viuus qui de celo deſcendit. ſi quis māducauerit ex hoc pane viuet in eternū. hec ille. Quia igi tur per pctm̄ vulnerati ſumus ⁊ quoti ble vulneramur. nccē eſt vt medicinā ip̄ūalē noſtris vulneribꝰ adhibeamus Uedicina vero ſumma eſt venerabile ſact̄m corporis dn̄i noſtri iheſu chriſti De hoc d̓t beatus bern̄. Qui vulnus hꝫ iſſedicinā querat. vulnus eī habemus dum ſub peccatis ſumus medicina eſt venerabile ſacr̄m. qd̓ ſi quotidie acce peris quotidie curaberis. hec ber. Hoc intelligendū eſt de illis qui carent pec catis mortalibꝰ ⁊ in ſtatu gr̄e exn̄tes. ſecus vero faciētes pctm̄ ⁊ indigne ac cedentes non ſalute ſed damnatiōem incurrunt. Un̄ orandus eſt dn̄s vt pa nem hunc vite det nobis cum pura cō ſcientia ſic in pn̄ti vita ſumere. vt ꝑti cipes illius in eterna patria exiſtere va leamus. De hoc yſaac abbas ſic ait. Panem noſtꝝ ſuꝑſubſtantialē da nō bis hodie .i. dum in hoc ſeculo ꝯmora mur preſta nobis hunc panem. Noui mus em̄ his qui eū meruerinta te ⁊ in futuro eſſe preſtandū. ſed rogamus vt eū nobis hodie largiaris. qꝛ niſi eū ꝑ cipere quis in hac vita meruerit. in a lia eius ꝑticeps eſſe non poterit. Hec yſaac abb. Debet ergo quilibet deuotꝰ quaſi mendicus ⁊ pauꝑ corā diuite ⁊ benigno patre ꝓcumbens ⁊ inopiā ſuā on̄dens flagitare ab ipſo. vt panē gr̄e amplioris quo ꝯfortet̉ quo ꝯſoletur ⁊ ſuſtentet̉ ad reſiſtendum malis ſibi p̄ ſtare dignet̉. Triplici namqꝫ pane in digemus quem nobis a domīo deo no ſtro inſtanter poſtulare debemus hoc ē celeſti. ſpūali ⁊ tereſti. Celeſtis eſt cor pus xp̄i. de quo ipſe dn̄s ait. Pr̄ meꝰ dat vobis panē de celoveꝝ. Spūalis ē verbū dei ⁊ gr̄a interna mentē ab eter na inedia virtutum ⁊ donoꝝ alimento reficiens. De hoc d̓r per pͣs Et panis cor hoīs ꝯfirmet Terreſtris eſt virtus ⁊ alimentum quo hoc corpus neceſſe habet ſuſtentari. De quo dicit criſoſt. Poteſt hic panis ſumi materialiter. quem non ſolū petimus vt habeamus eo ꝙ communis eſt iuſtis ⁊ peccatori bus. ſed vt quod manducamus de ma nu dei accipiamus. quod eſt tm̄ bono rum. nam illi deus dat panē. qui cū iu Diſt. III. Ca. II. Liber .III. ſticia acquirit panē. illi vero diabolus qui cū vſura acquirit panem. hec criẜ. Et qꝛ omni hora indigemus vt celeſti aut ſpirituali aut corꝑali ideo ſemper iubemur poſtulare panē tā interioris qͣꝫ exterioris hoīs cū in orōne domini ca dicimus Panē noſtrū quotidianū da nobis hod ie. C Sequit̉ quinta petitio Et dimitte nobis debita noſtra ſicut ⁊ nos. Suꝑ quo ꝟbo thomas de aquino ſic d̓t. debita dicunt̉ pctā. que nos debitores pene conſtituūt. que no bis a deo dimitti petimus fi in nobis peccātibꝰ offenſas relaxamus. hec tho mas. Et notandū ſicut ait beatus aug. Si debitoribus noſtris .i. eis. qui in nos peccant non dimittimus. ip̄a no ſtra orōe inculpamur. ⁊ deū aduerſuꝫ nos in iracundiā excitamus. ⁊ ipſi ſu per nos inducimus maledictionē. ſic qꝫ ſit vt orō cuꝫ debeat eſſe ſalubris fit noxia ⁊ pctā noſtra que debuimus mi nuere orando augemus Dicit etiā de hoc criẜ. Qui inimicitiā in corde ⁊ in ore ſeruat aduerſus ledentē non deum orat ſed irritat ip̄m apud deum gratiā non obtinet ſed eternam damnationē ſibi poſtulat. hec criſoſt. Inde eſt ꝙ ait beatus bern̄. Uenia dei peccatori nō da tur. cuius cor rancore aut liuore inui die afficit̉. Si igit̉ vis vt tibi peccata a deo dimittant̉. omnis rancor ⁊ indi gnatio a corde tuo euellatur. hec bern̄. Dicit etiam beatus gre. Qūo orat qui iracundiā aduerſus ꝓximum portat. non em̄ ſperet apud dn̄m veniam pecca toꝝ ſuorū. niſi prius ex corde indulſe rit ꝓximo offenſam culpā. nā ꝓut ait vſido. Sicut nullum ꝓficit in vulnere medicamentū ſi ferruꝫ adhuc in eo ſit ſic nihil ꝓficit oratio illius. cuius ad huc dolus eſt in mente vel odiuꝫ in pec tore. hec yſidorus. Suꝑ hac etiā clau ſula. Dimitte nobis. yſaac abbas in collatione patrum ſic ait. O ineffabi lis dei clementia. que non ſoluꝫ nobis trad idit orōnis formā ⁊ acceptabilem ſibi in nobis moꝝ noſtrorum inſtitiſi diſciplinā. vt ꝑ neceſſitatē tradite for mule qua ſe precipit a nobis ſemꝑ ora ri ire pariter ac triſticie euellit radices ſed etiā occaſioneꝫ rogantibꝰ tribuſt. eiſqꝫ reſerat viam. qua clemens ⁊ p̄ſū erga ſe dei ꝓbent iudiciū ꝓmulgari ver ꝓdire. ⁊ quēadmodū poteſtatē tribū it. qꝛ iudicis noſtri poſſimus ſententia temperare ad veniā delictoꝝ noſtroruꝫ exemplo eū remiſſionis noſtre effectū hortantes cū dicimus dimitte nobis debita nr̄a ſicut ⁊ nos. Itaqꝫ ſecutus huius orōnis fiducia de ſuis admiſſis veniam poſtulabat. quiſquis remiſſus erga ſuos dūtaxat non erga domīni ſut extiterit debitores. Solemus em̄ nōſi nulli qd̓ eſt deterius erga illa quidem que admittunt̉ ad iniuriam dei qͣꝫuis magnoꝝ ſint criminū placidos nos ⁊ clementiſſimos exhibere erga noſttaꝫ vero vel ꝑuiſſimaꝝ offenſionuꝫ debita exactores immites atqꝫ inexorabiles inueniri. Quiſquis igit̉ in ſe delinque ti fratri non ex corde remiſerit. nō tu dulgentiā ſed ꝯdemnationē deprecat one hac fibimet īpetrabit. ſuaqꝫ ꝓfeſ ſione ſemetip̄m poſcit durius iudica ri dicēs. Remitte mihi ſicut ⁊ ego te miſi. Qd̓ cū illi ẜm ſuam petitione ſu it repn̄tatū quid aliud ſubſequet̉ qͣꝫ vl exemplo ſuo implicabili ira ⁊ irtemſi ſa ſm̄a puniat̉. Ideoqꝫ ſi clementet vo lumus iudicari nos quoqꝫ erga illos qui in nos deliquerunt oportet eſſe cie mentes. tm̄ em̄ remittetur nobis quaſ tū nos remiſerimus eis qui nobis qua cūqꝫ malignitate nocuerunt. hec yſaac Unde ea benignitate debemus dimitte re in nos quolibet modo peccantibus qua nobis deſideramus dimitti. qd .Liber .III. Diſt. III. Ca. II. peccauimus. vt eo abundantiorem in dulgentiā noſtroꝝ peccaminū ab ipſo dn̄o ꝯſequi mereamur D Sequi tur ſexta petitio Et ne nos inducas in temptatiōem. Qd̓ exponens thomas ſic d̓t .i. non ꝑmittas nos ſuccūbere in ſemptatōe. non em̄ petimus vt non tē ptemur. qꝛ temptari non eſt malū. ſed magis eſt ad ꝟtutis exercitium qn̄ vi ciliter reſiſtit̉. ꝓpter qd̓ dauid d̓t. ꝓba me dn̄e ⁊ tempta me. ſed petimus ne ī temptatōem inducamur .i. ne ab ipſa temptatōe deuīcamur. hec tho. Dicit etiam beatus auguſt. Non oramus vt ſemptatōnes non veniant. ſed ne duca mur in temptatōem. qd̓ eſt ſuccūbere. qꝛ temptatio cui reſiſtit̉ non eſt pecca tum. ſed materia exercēde ꝟtutis. hec augu. E Et notandū ꝙ ſine adiu torio dei ipſis temptationibꝰ reſiſtere nion valemus. ⁊ ideo d̓s a nobis vult logari ne inducamur in temptatōem bt erepti a caſu temptationū hoc bene ficium ab ipſo nos habere recognoſca inus. Qd̓ affirmat beatus ambro. ita dicens. Nihil fit niſi quod deus facit aut fieri ꝑmittit. Potens eſt ergo ⁊ a malo in bonū deflectere. ac volūtates ſioſtras in lapſum ꝓnas ꝯuertere ⁊ di tigere in ſe planū greſſum. Uoluit er bo deus a ſe poſci ne feramur in temp latōem. qꝛ voluit nos docere ꝙ ab ipſo ſoc beneficiū accipimus. qn̄ dyabolū in temptationibꝰ ſuꝑamus. hec amb. Unde ẜm anſel. nos monemur hic di cete ⁊ petere. ne derelicti adiutorio d̓i Nlſcui dyabolice temptatōni vel ꝯſen tiamus decepti. vel cedamus afflicti. Sed qꝛ a dyabolo non temptari ſan ctos in pn̄ti vita eſt impoſſibile. ⁊ id̓o ſſe in temptationibꝰ derelinqͣmur hoc a deo flagitemus. qꝛ reſiſtere dyabolo non eſt noſtre ꝟtutis. ſed eſt d̓ine pote ſtatis. De hoc d̓t fulgen̄. Mandat do minus vt petamus ne inducamur per ꝯſenſum in delectatōem .ſ. carnis mū di ⁊ dyaboli. Suꝑ quo etiā verbo. ſcꝫ Et ne nos ⁊cͣ. yſaac abb. in collatōne patꝝ ſic d̓t. Si em̄ oramus vt non per mittamur temptari vnd̓ exit in nobis virtus ꝯſtantie ꝯprobanda ẜm illam ſnīam. Omnis vir qui non eſt temp tatus non eſt ꝓbatus Non ergo ſonat ne inducat nos in temptatiōem quaſi non ꝑmittat nos aliqn̄ temptari. ſꝫ ne permittat nos in temptatōne poſitos ſuꝑari. Temptatus eſt em̄ iob. ſed nō eſt inductus in temptatōem. nō enim dedit inſipīam deo. nec ad illā ad quā trahebat̉ temptatoris voluntatem ore impio blaſphemus intrauit. Tempta tus eſt abrahā. temptatus eſt ioſeph. ſed neuter illoꝝ inductus eſt in temꝑ tatōem. qꝛ nullus eoꝝ ꝯſenſum prebu it temptatori. hec yſaac abbas. Conſiderandū aūt ꝙ preter infernalē damnatōem nulla ira dei grauior eſt. qͣꝫ non deſcēdere a peccato. hanc vero maxime meret̉ ſuperbia. ingratitudo ⁊ incuria vt homo ꝓfundius cadere ꝑ mittat̉. hoc eſt enim qd̓ oramus Et ne nos inducas intemꝑ .i. ne permittas nos cadere in ꝯſenſum peccati. Indu cere deus d̓r cū non cuſtodit ne indu camur. ſicut īdurare d̓r cor peccatoris cū hoc per grām non emollit ſue inter ne vnctionis. hoc ergo impugnatōnis ⁊ tribulatōnis a nobis timendū eſt ne ſuo pondere nos opprimat. ⁊ per ꝯn̄s ad eternam damnatōem perducat. G Sequit̉ ſeptima. Sꝫ libera nos a malo Qd̓ exponens thomas de aqui nō ſic d̓t .i. a peccato originali ⁊ actua li. ab amore mundi. a ꝓprio ſenſu. ⁊ a ꝓpria voluntate. quibꝰ depoſitis fit hō pauper ſpū. quod totuꝫ fit per ſpūm ti moris. Unde cum dicis. Sed libera nos a malo. rogas tibi dari ſꝑ ī timo R. j. Diſt. III. Ca. II. Liber .III. tis. ꝑ quem factus pauper ſpiritu libe ratur a malo. hec thomas Item ſuꝑ eo dem d̓t beatus aug. Libera nos a malo .i. a mundo vel a pctō vel a purgatorio vel ab inferno Et notandum ꝙ multa ſunt mala. quibꝰ hūana ꝯditio mole ſtat̉ ⁊ quoꝝ p̄ſſurā ꝑ ſe minime euade re valet. Que generaliter cōſiderata ſex modis diſtinguere poſſumus. naꝫ aliud eſt malū corꝑis. aliud aīe Item aliud eſt malū qd̓ eſt culpa. aliud qd̓ ē pena. Item aliud malū pn̄tis ſeculi. aliud eſt malū futuri. Ab oībꝰ iſtis ⁊ ab alijs que ꝑ iſta ꝯp̄hendunt̉ vel ſub iſtis ꝯtinent̉ petimus liberari qn̄ ora mus dicētes Libera nos a malo. Suꝑ quo etiā ꝟbo theophi. ſic d̓t. a malo vi delicet culpe ⁊ pene. Culpe quo ad gra tiam. pene quo ad eternā penā ⁊ ſic in hac orōne petimus ab omni malo libe rari .ſ. a pn̄ti p̄terito ⁊ futuro. ⁊ ſūmo bono vniri qd̓ ē ip̄e d̓s bn̄dictus in ſe cula ſeculoꝝ Amen. Amen aūt nec gre cum nec latinū ſed hebraicū eſt. ⁊ qn̄qꝫ accipit̉ ꝟbaliter ꝓ fiat vt in fine orōis dicimus Amen .i. fiat nobis deus qd̓ a te humiliter petimus. Qn̄qꝫ accipi tur aduerbialiter vt xp̄us ait. Amen a men dico vobis .i. firmiter ⁊ fideliter. Un̄ d̓t aug. Amen .i. vere vel fideliter. vere quo ad intellectū. fideliter quo ad affectū. ⁊ ideo dn̄s ponit in fine amen qꝛ hec orō potiſſime ex intellectu ⁊ af fectu dicēda eſt. Et ſic patet explana tum de orōne dominica Deinde notā dum ꝙ etiam alie diuerſe ſunt ſpecies orationū ẜm ſtatū ꝯditionū ſeu indigē tiam diuerſorum hoīm Aliter em̄ ſup plicat quis cū alacer eſt. aliter cū triſti cie vel deſperationis pondere p̄grauat̉ Aliter cū ſpūalibꝰ ſucceſſibus viget. Aliter cū impugnationuꝫ mole depri mitur. Aliter cū veniam pctōꝝ īplorat Aliter cū acquiſitionē gratie ſeu cuiuſ libet virutis expoſcit vel certe extincti onem cuiuſcūqꝫ vitij deprecat̉. alitet cū ꝯfideratione gehenne ac futuri iudi cij timore ꝯpungit̉. aliter cū ſpe futu roꝝ bonoꝝ deſiderioꝝqꝫ inflāmat̉. ali ter cū neceſſitatibꝰ ⁊ ꝑiculis vrgetūt. aliter cū in tranquillitate ⁊ ſecuritate verſat̉. aliter cū ſacr̄oꝝ celeſtiū reueſa tionibꝰ illuſtrat̉. aliter cum ſterilitate virtutū ac ſenſuū ariditate ꝯſtringit. H Un̄ apl̓s paulus orationuꝫ ſpēs quadri partita rōne diſtinxit dicens. Deprecor itaqꝫ primū oīm fieri obſe crationes. orōnes. poſtulationes. gt̄a tiaꝝactiones. Obſecratio em̄ eſt pro peccatis imploratio. qua pro preſenti bus vel preteritis admiſſis ſuis vnui quiſqꝫ compunctus veniam deprecat Orationes ſunt quibꝰ aliquid in pre ce domino offerimus vel vouemus deo Nam oratio eſt mentis deuotio ſcd̓m augu .i. conuerſio mentis in deum pet pium ⁊ humilem affectū. I Affe ctus vero orationis eſt ſpontanea que dam ⁊ dulcis ipſius aīmi inclinatio quo mouet̉ ad oranduꝫ deum. ⁊ iſtud agitur per orationē que ẜm damaſte. eſt aſcenſus mētis in deū De qua et ia d̓t beatus auguſti. Oratio eſt aſcennio anime de terreſtribꝰ ad celeſtia. inqui ſitio ſuꝑnoꝝ inuiſibilium deſiderium. Nihil aūt ita deū inclinat ad pietateꝫ ⁊ miſericordiam exhibendam hominꝰ quēadmodum purus mentis affectus queꝫ homo gerit erga deum Oramus etiam cū renūciamus huic mundo. e ſpondemus nos tota intentōne deo ſer uituros. Oramus cū pollicemur ſec a lari honore ꝯtempto ⁊ terrenis oꝑibꝰ ſpretis in omni contritione cordis ac paupertate ſpiritus nos domino cor ſuros. Tercio loco ponunt̉ poſtulatio nes quas pro alijs qͣꝫdiu ſumus in ſet uore ſpiritus conſtituti ſolemus com Liber .III. Diſt. III. Ca. III. mittere. vel ꝓ caris .ſ. noſtris. vel pro totius mundi pace poſcentes. vel ẜm berba apoſtoli ꝓ omnibꝰ hominibꝰ qui in ſublimitate ſunt poſiti ſupplicamq. bel cū petimus aſſecutionem alicuius boni vel alicuius mali nos ꝑturbantis euaſionē. R Quarto loco grati arumactōes ponunt̉ quas mens vel ci preterita dei recolit beneficia. vel cum preſentia ꝯtemplat̉. ſeu cum in futuꝝ que ⁊ quanta preꝑauerit deus his qui diligunt eum ꝓſpicit grās dn̄o refert. Ad grārumactiones ꝑtinet. beneficia que accepimus diligēter recolere. ſub filiter intelligere. fideliter intelligere nideliter ꝯtinere. ſtudioſe ꝯſeruare. be lleficium diligere. ac dei offenſam ca uere. ⁊ grām acceptam non ocioſe ne Illgere. Debet nōnunqͣꝫ quilibet deuo tus perpendere beneficia dei tā eximia per que in nobis ſalutē operat̉. Quid aūit poteſt dignius aut ſublimius eē qͣꝫ corpus ⁊ ſanguis xp̄i vel gr̄a ſpūſſan cti ⁊ gloria regni celeſtis. que dat fide ſibꝰ ſuis preter alia que ab ipſo ꝑcipi mſus iuſtificatōem a peccato. gratiam ſanctitatis. adoptōnem filioꝝ dei. ꝯſo ſatōem internā. defenſionē a ꝑiculis. ꝯſortiū angeloꝝ. ⁊ beatitudinē corpo tis ⁊ aīe. ⁊ viſionis dei fruitōem Pro his igit̉ omnibꝰ gratias agamus dn̄o deo noſtro. non ſolū aūt ꝓ his. ſed eti am ꝓ alijs donis ⁊ beneficijs que deus mis electis quotidie ꝯfert gratiaꝝ ac tio illi eſt ꝑſoluenda. Ex quibꝰ quedā dna ꝯmemorat beatus ber. ita dicens Quotiens temptatio ſuperat̉ aut viti tm ſubiugat̉. aut imminens periculū teclinat̉. aut laqueus inſidiantis dep̄ ſidit̉ aūt annoſa ⁊ ineterata quecu b animi paſſio ſemel ꝑfecteqꝫ ſanat̉. auit multū diuqꝫ ꝯcupita ⁊ ſepius peti ta pirtus tandem aliqn̄ dei munere ob tiſſet̉. totiens ꝑſonari debet gr̄arumactio ⁊ ad ſingula queqꝫ beneficia debet benedici deus in donis ſuis. hec bernar dus. Sunt ⁊ alia quedā a dn̄o valde accepta. vicꝫ vox laudis. Sacrificiuꝫ laudis honorificabit me. iſtud vero ſa crificiū deo noſtro ꝑſoluimus qn̄ eum in pſalmis dauiticis ⁊ ymnis lauda mus. Quid enim dignius aut accepti us os carnis ipſi dn̄o poteſt depromē re. qͣꝫ pſalmos deuꝫ magnificantes de cantare. per quos creatura tam ratio nalis qͣꝫ irrationalis ad laudandū de um excitat̉. cum d̓r. Laudate dn̄m de celis vel cum d̓r Benedicite omnia o pera domini dn̄o. vel qn̄ d̓r Confitemi ni domino qm̄ bonus. vel cum d̓r. Te deum laudamus. ⁊ ſimilia que in can ticis aut pſalmis ymniſqꝫ ꝯtinentur. per que ꝯditor noſter ſumme laudatur Unde ſancta eccleſia horas cauoīcas decantare ſtatuit. in quibꝰ maxīe pſal mi. ymni ⁊ cantica ꝯprehendunt̉. vt fi deles in hac peregrinatōne poſiti lau dantes ⁊ benedicentes deum poſt hoc exilium in celeſti patria eo perfectius cum angelis ⁊ ceteris ſanctis ibidem laudare ipſum valeant ineternuꝫ. De quibꝰ omnibꝰ per pſal. dicitur. Beati qui habitant in domo tua domine. in ſecula ſeculoꝝ laudabunt te. Filius. Abita informatione de domini ca oratione. alijſqꝫ ſpeciebꝰ ora tionū. nunc de diſtractōe mentis ⁊ ali is impedimentis eiuſdem orōnis que orantibꝰ occurrunt cupio edoceri. Ca. III. Pater L E hoc qd̓ que: ris ſcire debes ꝙ quidam ſunt qui orant nullo corde. quidā cum me dio corde. quidā aūt cū toto corde. Il li em̄ orant cū nullo corde qui in orōe poſiti nec hn̄t ibi intellectū ꝑ intentōꝫ R. ij. ¶ Liber .III. ¶Diſt. III. Ca. III. nec affectū ꝑ deuotionem De talibus d̓r yſaie. xxix. ppl̓us iſte labijs ſuis glo rificat me Cor aūt eoꝝ longe eſt a me Quidā ſunt qui orant cū medio corde qui .ſ. ad ea que dicūt hn̄t intellectum ſed nō affectū De quibꝰ d̓roſee. x. Di uiſum eſt cor eorū. Et qꝛ in corde ſunt intellectus ⁊ affectus. igit̉ illi orāt in toto corde qui orant cū intētione ⁊ af fectione .i. qui attente intelligunt. que dicunt ⁊ afficiūt̉ ad ea que dicūt. talis erat beatus paulus qui dicebat. Ora bo ſpū orabo ⁊ mente. M Ubi tn̄ di ligenter eſt ꝯſiderandū. ꝙ triplex ē ef fectus orōnis. Primus effectus orō nis eſt ꝯmunis oībꝰ actibꝰ caritate in formatis qd̓ eſt mereri. ad hūc effectū non ex nccītate requirit̉ ꝙ attentio aſ ſit orōni ꝑ totū. ſed vis prime intentio nis qua aliquis accedit ad orandū red dit totā orōem meritoriā ſicut accidit in alijs actibꝰ meritorijs. Secundus effectus orōnis eſt ꝓprius qd̓ eſt impe trare ⁊ ad hūc effectum ſufficit prima intentio quā deus principaliter inten dit. Si aūt prima intentio orō nō eſt meritoria nec impetratiua. illā em̄ orō nem deus nō audit cui ille qui orat nō intendit. Tercius ꝟo effectus orōnis eſt quē principaliter efficit q̄dam ſpū alis mētis refectio. ⁊ ad hoc de nccīta re requirit̉ in orōne attentio. Et ſcien dū ꝙ triplex eſt attētio. q̄ orōni vocali poteſt adhiberi. vna quidē quā attēdi tur ad ꝟba. ne quis in eis erret. Scd̓a quā attēdit̉ ad ſenſum verboꝝ. Tecia qua attēdit̉ ad finē orōnis .ſ. ad deum ⁊ ad rē pro qua orat̉ que quidē maxi me ē nccāria. In ſpiritu gͦ ⁊ veritate orat qui inſtinctu ſpūs accedit. etiam ſi aliqua infirmitate mēs poſtmodum euaget̉. Si quis aūt ex propoſito in oratione mente euaget̉. hoc peccatuꝫ eſt ⁊ impedit orationis fructum. Eua gatio vero que ſit preter ꝓpoſitum ora tionis fructū non tollit. Un̄ baſilius dicit. Si ex debilitate fixe nequis or re. qͣꝫtum potes. teipſum cohibeas. ⁊ deus cognoſcet. eo ꝙ non ex negligen tia ſed ex fragilitate vt oportet aſſiſte re coram domino. hec baſilius. H Unde euagatio mentis peccatum eſt. qn̄ ſit ex ꝓpoſito vel negligentia eſt ſe cus qn̄ ſit preter ꝓpoſitum ⁊ cū mente quis cohibet quantū poteſt. Et notādū ẜm ꝙ d̓t petrus damia. Cum ad eccle ſiam oraturi ⁊ pſallaturi feſtinamus illic tenebrarum principes aduerſum nos ſeraliter dimicant vt ꝑ illuſiones fantaſmatum ab his que ꝑ labia refiu unt vagabundas mētes euertant. ſac pe. da. Nā ſunt non nulli vt d̓t beda in quadam omel̓. qui intrantes ecclena ſermonibꝰ multis orationem vel pſal modiam ꝓlongat. ſed alibi corde inte dendo nec ipſi quid dicunt recolunt. ore quidem orātes ſed mente foris va gantes. omni orōnis ſe fructu priuant putantes a deo precem exaudiri. qua nec ipſi qui fundunt audiunt Qd̓ ant qui hoſtis inſtinctu fieri nemo dubitet qui animaduertere velit. ſciens em̄ vt ī litatē orandi ⁊ inuidens hoībꝰ gratra immittit multimodum orantibꝰ cos tationū leuium; ⁊ aliquando etiā tut pium nocentiumqꝫ fantaſmata. quibꝰ orōnem impediat a deo. vt nonnunci tales tantoſqꝫ diſcurrentium cogitati onum fluctus ꝓſtrati al̓s ꝑferat in ora tione toleramus. qͣles nec in lecto ia centes tolerare nouerimus. Unde ſie ceſſe eſt vt agnitam dyaboli curemas ſuperare maliciam. ⁊ ipſi videlicet am mum ab hmōi nebulis quas hoſtis aſ pergere gaudet inqͣꝫtum poſſumus ſte nando. ⁊ pij defenſoris ꝑpetuum niag tando ſubſidium. qui potens eſt qͣꝫuis indignis peccatoribꝰ ⁊ pure orandie Liber .III. Diſt. III. Ca. III. perfecte impetrandi ꝯcedere gratiam hec beda. Non ſolū autē hec diſtractio que ſit in orōnibꝰ generat̉ ex deceptio ne demonum. veꝝ etiam ex ꝓpria negli gentia hoīm. Nam cū ante pn̄s oratō nis occupamus nos cū vanitatibꝰ mū di verbis aut factis. eadem etiam tꝑe orōnis occurrunt nobis. ⁊ cū aſſidue cogitamus terrena que ꝯcupiſcimus. ſec eadē in orōne toleramus etiā cum nolumus. De hoc beatus greg. ſic d̓t. Flaꝝ namqꝫ reꝝ quas agimus ⁊ in v ſū habemus ymagines nobis verſant̉ in mēte ⁊ puritatē intentionis ⁊ deuo tionis impediūt in orōne. ⁊ recto qui dem iudicio qd̓ volētes prius foris egi mus hoc demū interius patiamur in ulti. Et mēs noſtra que terrena hec aſ ndue cogitat cū vult. hec etiaꝫ tolerat in orōne cum non vult. O Unde multi ſunt incluſi in monaſtetijs. aut in cellis. qui tn̄ cū toto mundo ꝑ men tis diſtractōem ⁊ inutilem occupatio ſſem fabulant̉. ⁊ ideo lōge eſt a deo eo tum animus. qꝛ in orōnibꝰ poſiti cogi tationibꝰ ſe occupant. De talibꝰ ſic d̓ beatus ihero. Incongruū eſt latere cor tore. ⁊ mente vndiqꝫ euagare. Multi ſunt incluſi in ordine. qui tn̄ fabulan tūt cū toto mundo. Unde fieri non p̄t. bt cum deo aliqn̄ loquat̉. qui tacēs cū toto mundo fabulat̉. hec bea. ihero. P Et ſciendū ꝙ hanc mentis in ſtabilitatē humanuꝫ genus ꝓpter pre uaricatōem primi hoīs patit̉. qui ꝓie ctus a facie dn̄i ꝓpter peccatū inobediē le eo ꝓfundius ad deſideria terrena ē inclinatus. quo magis guſtu ſuperno rum bonoꝝ eſt priuatus De hoc hugo de ſancto victo. in lib. de archa nōe ſic ait̓. Uidendū nobis eſt vnde tanta in corde hoīnis inſtabilitas ⁊ viciſſitudo brlat̉. Primus itaqꝫ homo ꝯditus fu ſt vt̄ ſi non peccaſſet. ꝑ ꝯtemplationis pn̄tiam vultui ꝯditoris ſui ſemper aſſi ſteret. ⁊ eum ſꝑ videndo ſemꝑ amaret ſꝑamando ſemꝑ ei adhereret. ſemꝑ ei qui immortalis eſt adherendo viueret ſemꝑ ipſe vitā ſine termino poſſiderꝫ ſed ꝓiectus eſt a facie dn̄i qn̄ ꝓpter pec catū cecitate ignorantie ꝑcuſſus ab in tima ꝯtemplatōe illius lucis foras ve nit. atqꝫ ꝓfundius ad deſideria terrēa mentē inclinauit. quo magis ſuperno rum dulcedinem quoꝝ iam guſtum ꝑ diderat obliuiſci cepit. Sic itaqꝫ fac tus eſt vagus ⁊ ꝓfugus ſuper terrā. va gus videlicet ꝓpter inordinatam ꝯcu piſcentiā. ꝓfugus ꝓpter peccatricem ꝯſcīam. Cor ergo hoīs qd̓ prius amo ri diuino affixū ſtabile perſtitit. ⁊ vnū amando vnū permanſit. poſtqͣꝫ per deſi deria terrena defluere cepit. qͣſi in tot diuiſum eſt quot ea ſunt que ꝯcupiſcit Sicqꝫ fit vt mens que veꝝ bonū ama re neſcit nunqͣꝫ valeat eſſe ſtabilis. qꝛ deſiderij ſui finē in his que amplexat̉ non inueniens dum ſꝑ deſiderio ſe ex tendit ſequens qd̓ ꝯſequi nō valet nū qͣꝫ requieſcit. hinc ergo naſcit̉ motus ſine ſtabilitate. labor ſine requie. cur ſus ſine peruentione. ita vt ſemꝑ ſit in quietum cor noſtꝝ donec illi adherere ceperit. vbi ⁊ deſiderio ſuo nihil deeſſe gaudeat. ⁊ ea q̄ diligit ſꝑ manſura ꝯfi dat. hec hugo. Ex quibꝰ verbis collige re poſſumus ꝙ inſtabilitas mētis ma xime cauſat̉ ex carētia diuini amoris qꝛ quanto minus deus diligitur tanto magis res terrene ac ſenſibiles aman tur. que ſunt occaſiones diſtractōis ip ſius mentis. quanto vero magis dili git̉ deus cum tranquillo corde ac ſta bilitate ipſe dn̄s exorat̉ De hoc maxi mus ſic d̓t Qui familiariter deū amat hic ſine occupatōe orat. hic ⁊ deū pre cordialiter amat. non aūt orat ſine oc men cupatione qui alicui terrenoꝫ R. iij. Liber .III. Diſt. III. Ca. III. tem affixam. non ergo diligit deū. qui mente terrenis alligat̉. mēs em̄ immo rans rei terrene fine ſenſibus oīno ha bet vitiū. ⁊ niſi rem illā deſpiciat. a vi tio liberari non p̄t. hec maximus. O Notandū tn̄ ꝙ qͣꝫdiu homo in peregri natione huius vite morat̉ diſtractiōe mentis infra diuinum cultū vel orōes perfecte carere non p̄t. qꝛ corpus iſtud corruptibile quod portamus aggra uat aīam ⁊ deprimit ſenſum multa co gitatione. Hoc affirmat beatus augu in libro glo. ſuper pſalmiſtā ſic dicens Ecce ſtat homo ⁊ cantat deo aliqn̄ ꝓ lixius. ⁊ ſepe labia mouent̉ ad cantū cogitatio aūt neſcit ꝑ que deſideria vo lat. Btat ergo mens noſtra quodāmo do ad laudem dei. ⁊ aīa noſtra ꝑ diuer ſas cupiditates vel curas negociorum hac illacqꝫ fluitat. ⁊ quaſi deſuꝑatten dit mens ipſa hac atqꝫ illac ⁊ ad eius inquietudinem moleſtiaꝝ quaſi ꝯuer ſa aīam alloquit̉. Lauda aīa mea do minum. Quid eſt ꝙ de alijs rebꝰ ſata gis. quid eſt ꝙ te occupat cura rerum terrenaꝝ atqꝫ mortalium Sta mecuꝫ lauda dn̄m. Et quaſi ipſa pregrauata ⁊ non valens ita ꝯſiſtere vt dignuꝫ eſt reſpondeat menti Laudabo dn̄m in vi ta mea. quid ē in vita mea qꝛ modo in morte mea ſum Ergo prius ex hortare te ⁊ dic. Lauda aīa mea dn̄m. reſpon det tibi aīa tua laudo quantū poſſum tenuiter exiliter infirmiter. Quare qꝛ qͣꝫdiu ſumus in corꝑe. ꝑegrinamur a dn̄o. Quare ſic laudas dn̄m nō ꝑfecte non ſtabiliter. interroga ſcripturā. qꝛ corpus qd̓ corrūpit̉ aggrauat aīam ⁊ deprimit terrena inhabitatio ſenſum multa cogitanteꝫ Tolle mihi corpus quod aggrauat aīam ⁊ lauda dn̄m tol le mihi terrenam inhabitationem de primentem ſenſum multa cogitantem ⁊ a multis in vnum ꝯfluam ⁊ laudabo dominū. qͣꝫdiu aūt ita ſum non poſſum nā pregrauor. hec aug. qͣꝫuis igit̉ mes noſtra nō poſſit eſſe ſtabilis in orōnibꝰ ſuis. non tn̄ ꝓpter hoc deſperandum eſt ſꝫ de magna dei mīa ꝯfidendū. qꝛ ſi ha bundat infirmitas noſtra ſuꝑhabūdat̉ etiā ⁊ eius mīa. quam frequenter exh bet nobis ⁊ oībꝰ fidelibꝰ ſuis. De hoc iterum beatus augu. in gloſa ſuper ps ſic d̓t Attendat quiſqꝫ ⁊ videat quanta agunt̉ in corde humano. quēadmodū ipſe orōnes plerūqꝫ impediunt̉ vamis cogitationibꝰ. ita vt vix ſtet cor ad deū ſuuꝫ. ⁊ vult ſe tuere vt ſtet ⁊ ſugit qͥuo dāmodo a ſe. nec inuenit cācellos. in quibꝰ ſe includat. aut obices quoſdaꝫ quibꝰ retineat auolationes ſuas. ⁊ va gos quoſdā motus ⁊ ſtet iocūdari deb ſuo. vix eſt vt occurrat talis oratio itet multas orōnes. ⁊ tamen tolerat deus tot corda precantium ⁊ aduerſas res cogitantium obmitto dicere ⁊ nox las obmitto dicere aliqn̄ peruerſas. ⁊ im micas deo ipſas ſuꝑfluas cogitare. in iuria eſt em̄ ei cū quo loqui ceꝑas ora tio tua locutio eſt ad deū quando legis deus loquit̉ tibi. qn̄ oras deo loquetis Sed nunqͣꝫ deſperanduꝫ eſt de genete humano nec dicendū ad damnatione omnem hoīem peruenire cui ſubrepſe rit aliqua cogitatio oranti ⁊ interrbm pit eius orationeꝫ. Si hoc dixerimus fratres que ſpes remaneat non videbꝰ Porro eſt aliqua ſpes ad deū qꝛ mas na eſt mīa eius. Dicamus ergo ei iſſe pͣs. Letifica animam ſerui tui. quoma ad te domine animam meam leuaut Et quomodo eam leuaui. qūo potui. qūo tu vires dediſti. qūo eā fugientem apprehendere valui. Sed quia vt ps Suauis ⁊ mitis es tolerabis me Ego egritudine defluo cura ⁊ ſtabo cōfirma ⁊ firmus ero. donec aūt facias toleras me. quia tu ſuauis es domine ⁊ mitis FLiber .III. Diſt. III. CA. III. ⁊ multum miſericors. abundat enim iinquitas mea. abundet ⁊ mīa tua. hec aug. Non ergo valde ꝯtriſtandū eſt ſi quis in orōne diſtrahit̉ Sed ſicut ait lohannes abbas montis ſinay. Certa inquit ⁊ lucta mentē rōnem ⁊ intentō ſſem meditando ad te ip̄m ꝯgregās in deſinenter ꝯgregare ⁊ eaſdē reuocare diſtractas ⁊ recuruatas ne ceſſes. nō emm in diſtractā ⁊ in recuruatā deus ab obedientibꝰ requirit orōnem. non ꝯtriſteris in orōne diſtractōes mētis paſſus ſed bono animo eſto intellectū ſꝑ reuocans ⁊ ad xp̄m leuans. angeli em̄ ſolius eſſe eſt imp̄dabile. Agoniſa ergo meditatōem ſurſum ferre ⁊ men lem recludere in ꝟbis orōnis. ⁊ qͣꝫuis artonita ꝓpter puerile cadat. iteꝝ eam ſurſum age. qm̄ ꝓprium eſt mētis inſta bilem eſſe. ſed in deo eſt vniuerſa poſſe ſtabilire. Si igit̉ ſemꝑ ſtudueris men tem a deo non elongare ⁊ in menſe aꝑ oſitōe ꝓpe tecum erit Si aūt ſine ꝓhi bitōe errat nunqͣꝫ tecū permaenre vale bit. Et quid ſublimius bonū qͣꝫ adhe cere dn̄o ⁊ indeſinenter apud deuꝫ in pmone ꝑſeuerare. hec iohannes abb. Quia igit̉ corde ſtabiles eſſe nō poſſu mnus. nec mens noſtra in eodē valet ſꝑ ꝯſiſtere. interim tn̄ qͣꝫdiu in hac pere grinatōe ſumus ſalte ab immoderata diſtractōne corda noſtra colligamus vt eo expeditius ⁊ deuotius preces ad on̄m fundere poſſimus De his refert hugo de ſancto victo. in. iiij. lib. de ar tha nōe ſic dicens. Dū igit̉ corda no ſtra ad appetitum terrenaꝝ reꝝ immo cerate laxamus. aborta mox inanium cogitationū turba ita in diuerſa mēs ſſoſtra rapit̉. vt ipſe quoqꝫ naturalis diſcretionis ordo ꝑturbet̉. nam qꝛ res inundane quas inordīate appetimus infinite ſunt R Cogitatōes quo gͦ quas ex ipſaꝝ memoria reꝝ intrinſecus ꝯcipimus finite eſſe nō poſſunt. nam dum per ſingula momēta alie ex alijs oriunt̉ multipliciter ꝓdeunt. vt nec ipſa ꝯprehendere valeamus. quo ordine vel quo modo ad corveniūt. aut a corde recedunt. ꝓinde ſi ordinatas ⁊ ſtabiles ac quietas cogitatōes habe re volumus ab hac immoderata diſtra ctione corda nr̄a cohibere ſtudeamus Hoc aūt fieri poterit ſi certas quaſdaꝫ ⁊ determinatas res nobis ꝓſcribam⁊ in quibꝰ aſſidue intentō cordis noſtri ꝟſari ⁊ meditatio exerceri poſſit Tria enim ſunt .ſ. per infinita diſtrahi. in ec dem ſemꝑ perſiſtere. moderate vagari quoꝝ vnum habere nō poſſumus. vnū habere debemus. ⁊ ideo hoc ſolū ſuper eſt vt qꝛ vere corde ſtabiles eſſe nō poſ ſumus. interim ſaltē ab immoderata diſtractōe corda noſtra colligamus vt dum ſꝑ nitimur minus inſtabiles fie ri. ſemꝑ magis ac magis viam ſtudea mus veram per hoc imitari. Omnipo tens enim deus cui nihil impoſſibile ē poſſet vtiqꝫ ſi vellet eis quibꝰ miſereri ꝓpoſuit de laboribꝰ ⁊ erumnis ⁊ ꝑicu lis pn̄tis vite que temptationibꝰ ple na eſt ſubito ⁊ abſqꝫ dilatōe ad eterne vite ſtabilitatē tranſferre. ſed vult vt electi ſui ꝑ varias tribulatōes ⁊ temp tatōes plurimas purgandi tranſeant ⁊ cū per multos dolores ad eū redeūt. diſcant qͣꝫ longe ab eo peccādo diſceſ ſerunt. hec hugo. S Et notandū ꝙ ad mentis ꝯpoſitōem multū valꝫ vi ante tꝑs oronis a curis reꝝ temꝑaliuꝫ ⁊ a cogitationibꝰ immūdis ⁊ inordi natis nos cuſtodiamus. qꝛ in quibuſ cunqꝫ mens nr̄a ante horā orōis ſe oc cupauerit. hec eadē nobis orantibꝰ ꝑ recordatōem ſe ingerunt ⁊ orōem im pediunt. vn̄ quales orantes volumus inueniri tales ante orōnis tempus pre parare debemus. vicꝫ abſtrahere nos R. iiij. Diſt. III. Ca. III. Liber .III. 5 ab actibꝰ illicitis. a ẜmonibꝰ ocioſis a leuitatibꝰ ⁊ a ceteris oībus. que nos tꝑe orōnis impedire pn̄t. De quo ha bemus ſanā doctrinā in collatōibꝰ pa trū vbi yſaac abbas in prima ſua col latione ſic d̓t. vt eo feruore ac purita te qua dꝫ emitti poſſit oratio. hec ſunt oīmode obſeruanda Primo ſollicitu do reꝝ tꝑalium generaliter abſcinden da eſt. deinde nullius negocij cauſe ne non ſolū cura ſed nec memoria quideꝫ penitus admittenda. detractiones va niloquia ſcurrilitates quoqꝫ ſimiliter amputande ſunt. Ire pre oībꝰ ſiue tri ſtitie ꝑturbatio funditus eruenda. con cupiſcētie carnalis affectio. ac philat girie noxius fomēs radicitus euellen dus. ⁊ ita his ⁊ ſimilibus vitijs extru ſis penitus ⁊ abſciſis taliqꝫ vt dixi mus repurgij emūdatione p̄miſſa. que ſimplicitatis ⁊ innocentie puritate ꝑ ficit̉. iacienda ſunt primo ꝓfunde hu militatis inconcuſſa fundamēta. que .ſ. turrē pulſaturam celos valeat ſuſti nere deinde ſupponenda virtutū ſpūa lis extructio. ⁊ ab omni diſcurſu atqꝫ euagatiōe lubrica aīmus inhibendus vt ita paulatī ad ꝯtemplationē dei ac ſpiritalis intuitus incipiat ſublimari Quicquid em̄ an̄ orōnis noſtre horaꝫ aīa noſtra ꝯcepit mente. eſt vt hoc orā tibꝰ nobis ſemꝑ ingeſtionem recorda tionis occurrat. qͣꝫobrem quales oran tes volumus inueniri tales nos an̄ ora tionis tempus prepare debemus Ex p̄ cedenti em̄ ſtatu mēs atqꝫ animus ſuꝑ plicatione format̉ eorundemqꝫ actuū ꝓcūbentibꝰ nobis ad precem verboꝝ quoqꝫ vel ſenſuum ante oculos ymago preludens aut iraſci nos ſcd̓m p̄ceden tem qualitatē faciet aut triſtari aut cō cupiſcentias cauſas ve preteritas re tractare. aut riſu fatuo quod etiam pu det dicere cuiuſqͣꝫ ſcurrilis dicti vel fa cti titillatione pulſari. vel ad primuꝫ priores faciet volūtate diſcurſus. ⁊ id circo quicquid volumus ne orantibꝰ nobis irripiat. an̄ orōnem de abditis nr̄i pectoris extrudere feſtinemus. vt ita illud apl̓icū poſſimus implere fn̄e intermiſſiōe orate. Et in oī loco ſeua tes puras manꝰ ſine ira ⁊ diſcrepatōe Al̓s nāqꝫ mādatū iſtud ꝑficere nō vale bimus niſi mēs nr̄a ab oī vitioꝝ purga ta ꝯtagione ꝟtutibꝰ tm̄ velut naturati bus bonis dedita iugi oīpotentis dei ꝯtēplatiōe paſcat̉ Etem̄ qͣlitas aīe nō inepte ſubtiliſſime plume ſeu pennule leuiſſime ꝯꝑat̉ que ſi humoris ꝯcupia extrīſecus corruptōe vitiata nō fuerſt. vel infuſa mobilitate ſubſtantie ſue te nuiſſimi ſpūs adiumēto velut naruta liter ad ſublimia celeſtiaqꝫ ſuſtollitur Si ꝟo amoris cuiuſpiā aſꝑgine veſ in fuſione fuerit p̄grauata nō mō in nul los aereos volatus naturali mobilita te raptabit̉. ſꝫ etiā ad yma terre ꝯcep ti hūoris pondere deprimet̉. ita mēs quoqꝫ nr̄a accedētibꝰ curis vitijſqꝫ as grauata non fuerit. noxieqꝫ libidims humore incorrupta velut naturaſi pu ritatis ſue bn̄ficio ſublimica leuiſſimo ſpiritalis meditatōis afflatū ſubſima bit̉ ad ſuꝑna ⁊ hūilia deſerēs atqꝫ tet rena. ad illa celeſtia ⁊ inuiſibilia trani ſeret̉. Un̄ ꝓprie ſatis p̄ceptis domini cis āmonemur Uidete ne grauent co da vr̄a in crapula ⁊ ebrietate ⁊ ſeciſſa ribꝰ curis Et idcirco ſi volumus orde non ſolum celos ſed etiam ea que ſuꝑ celos ſunt penetrare. curemus mente ab omnibꝰ terrenis vitijs expurgatam cunctiſqꝫ emundatam fecibus paſſioꝰ num ad ſubtilitatem perducere naru ralem. vt ita ad deum oratio eius nul lo vitiorum pondere pregrauata vir ta celorum veſtigia poſſit aſcendere. hec yſaac abbas. Et de eodem dicit be Liber .III. Diſt. III. Ca. III. ba in quadam omelia. Multum iuuat oronis puritatē ſi in omni loco vel tꝑe nos ab actibꝰ tꝑemus illicitis. ſi ſem per ab ocioſis ſermonibꝰ auditū ꝑiter caſtigemus ⁊ linguā. ſi in lege dn̄i am bulare volumus. ⁊ teſtimonia eius aſ ſueſcamus toto corde ſcrutari. quecū qꝫ em̄ ſepius agere vel loqui vel audire ſolemus. eadē nccē eſt ſepius ad aīm quaſi ſolitā ꝓpriamqꝫ recurrat ad ſedē etiam tꝑe orōis. hec beda. Et ergo ẜm beatum augu. quicunqꝫ puras affectō nes exigere vult in deuꝫ. diſiungat ſe a ſenſibꝰ. recedat a corporalibꝰ. claudat a vocibꝰ. In iſtis em̄ ſunt omnes cor poris paſſiones in quibꝰ decipimur ⁊ illudimur tota die. hec auguſt. T Et notandū ꝙ ſi quidā in horis ad qͣs tenent̉ hi qui in ſacris ordinibus ſunt ꝯſtituti intermiſſum fuerit. vel negli Ienter ꝯpletum. vel ꝓpter ſomnolenti am obmiſſum tꝑe oportuno. nequaqͣꝫ ttanſeat hoc irrecompenſatū. qꝛ ab ho cis canoīcis nullus poteſt abſolui Un̄ beatus bern̄. dicit. Si quid aliqn̄ inter miſſum fuerit. ſi quid imperfectuꝫ ſuo loco. ſuo tꝑe. ſuo modo. non tranſeat impunitum vel etiā irrecompenſatum hec bern̄. U Notandū etiā ẜm ꝙ dicit beatus gregori. xxij. mora ꝙ vera bro ſiue poſtulatio que fit ad deū nō eſt in oris vocibꝰ ſed in cogitationibꝰ cor bis. valētiores nāqꝫ voces apud ſecre tiſſimas aures dei nō faciunt verba no ſtra ſed deſideria. Etenim eternā vitaꝫ ſtore petimus. nec tn̄ corde deſidera mnus clamātes tacemus. Si vero deſi ceramus ex corde etiam ſi ore ꝯticeſci inus tacentes clamamus Intus eſt er do in deſiderio clamor ſecretus qui ad humanas aures non peruenit. ⁊ tn̄ ar pitum ꝯditoris replet. hec greg. Mul ti nāqꝫ vt d̓i beatus Augu. voce ſonāt. ⁊corde muti ſunt. ⁊ qͣꝫ multi tacent la bijs ⁊ clamant affectu. qꝛ ad cor hoīs aures dei. Multi ergo clauſo ore exau diunt̉. ⁊ multi magnis clamoribꝰ nō exaudiuntur. Un̄ affectibꝰ orare debe mu. hec auguſ. Ideo amor ⁊ deſideriuꝫ faciunt puram orōnem ⁊ dirigunt eā ad dn̄m. Si quis igit̉ vult ſꝑ orare ſꝑ debet deſiderare. qꝛ ꝯtinuū deſiderium ꝯtinua eſt orō. De hoc beatus aug. in glo. ſuꝑ pͣs. ſic d̓t. Sine intermiſſiōe orantes nunqͣꝫ ſine intermiſſiōe genu flectimus. corpus ꝓſternimus aut ma nus leuamus. nō poſſumus hec facere Eſt alia interior ſine intermiſſiōe orō que eſt deſideriū. quicquid aliud agis ſi deſideras non intermittis orare Si non vis intermittere orare noli inter mittere deſiderare. ꝯtinuū deſideriuꝫ tuuꝫ ꝯtinua orō ⁊ vox tua eſt. Tacebis cum amare deſtiteris. qꝛ tacuerunt de quibꝰ dictū eſt Qm̄ abundauit iniqui tas reſrigeſcet caritas multoꝝ. Frigꝭ caritatis filentiū cordis eſt. Flagran tia caritatis clamor cordis eſt. Si ſi manet caritas. ſemꝑ clamas. ſi ſemꝑ clamas ſꝑ deſideras. hec aug. Un̄ ẜm beatum ber. Non clamor ſed amor cla mat in aure dei. nec tn̄ ꝓpter hoc parui pendēda eſt etiā orōnis modulatio qꝛ hec dicta ſanctoꝝ doctoꝝ id̓o premiſſa ſunt. vt in d̓ino officio magis ſꝑ intē damus deuotioni qͣꝫ clamori. Nam ꝙ per officiū oris laudandus ſit ipē deus de hoc per ꝓphetam d̓r. Confitem ini il ſi in voce labioꝝ veſtroꝝ Et iterum pͣs Cantate ei canticum nouū. pſallite ei in vociferatōe X Unde cum can tamus aut pſallimus. hocip̄m agamꝰ cum diſcretōe ⁊ moderamine non ni mis clamando. ſꝫ ꝓut decet religioſos mediū modū tenendo. qꝛ d̓s magis at tendit cordis deuotōem ⁊ puritatē. qͣꝫ vocis ſonoritatem Et cum cantamus vel pſallimus cor noſtꝝ quantum poſ Liber .III. Diſt. III. Ca. III. ſumus dei adiutorio a cogitationibꝰ ⁊ diſtractionibꝰ inutilibꝰ reuocemus ⁊ ꝯponamus. vt fructū ex hoc ſpūalem ꝑcipere valeamus. nā d̓t d̓t beatus gre go. Uox pſalmodie cū ꝑ intentionem cordis agit̉. ꝑ hanc oīpotenti deo iter parat̉. vt intente mēti vel ꝓphecie mi ſteriū vel gr̄a ꝯpunctōis infundat̉. hec greg. A Ergo iteꝝ ſciendū ꝙ nō ſo luꝫ defideriū cordis ſanctū laudat deū ſꝫ etiā bona vita ⁊ iuſta. in qua homo ſe exercet laudat deū. Quicquid egeri mus bene agamus ⁊ cū timore dn̄i illd̓ faciamus ⁊ laudamus deū. ille em̄ ſꝑ laudat deū. qui non ceſſat bene viuere nam tūc deſint quiſqꝫ laudare. cū cepe rit a iuſticia declinare Iſta ꝯmemorat beatus aug. in glo. ſuꝑ p̄s dicēs Tota die laudare deū quis dicat. Suggero remediū vn̄ tota die laudes deū ſi vis. Quicquid egeris bene age ⁊ laudaſti deū. qn̄ cantas ymmū laudas deū. lin gua tua quid agit niſi laudet ⁊ ꝯſcīa tu a. Tu ceſſaſti ⁊ ab ymno cantādo diſ cedas vt reficiaris. noli īebriari ⁊ lau daſti deum. diſcedis vt dormias. noli ſurgere ad maledicēdū ⁊ laudaſti deū Fegociū agis noli fraudē agere ⁊ lau daſti deū Agrū colis noli limitē moue re ⁊ laudaſti deū In innocentia operū p̄paras te ad laudandū deū tota die. il le em̄ ſemꝑ laudat deū. qui non ceſſat bene facere. Tūc definis laudare deum qn̄ a iuſticia ⁊ ab eo qd̓ illi placet decli nas. naꝫ ſi a vita bona nūqͣꝫ declines lingua tua tacet. vita tua clamat ⁊ au res dei ⁊ ad cor tuū inclinas Qūo em̄ aures noſtre ad cor nt̄m ſic aures dn̄i ad cogitatiōes noſtras Nō aūt poteſt fieri vt habeat mala facta qui habet bo nas cogitationes. facta em̄ de cogita tione ꝓcedunt. Nec quiſpiā poteſt ali quid facere aut aliquid faciendū mē bra mouere niſi primo p̄ceſſerit iuſſio cogitationis. Ergo fratres non tm̄ ad ſonū attendite cū laudatis deum. toti laudate. Cantet vox cantet ⁊ vita. caſi tent facta. ⁊ ſi adhuc eſt gemitus ⁊ tti bulatio ⁊ temptatio ſpera tranſitoria omnia ⁊ illū venturum diem quo fine defectu laudabimus. hec aug. Etiā ſciendū ẜm dictū venerabilis be de illud preceptū apl̓icum Sine inter miſſione orate ꝑficere non valeamus niſi oēs actus ſermones cogitatus ſꝑ ſa etiā ſilentia noſtra dn̄o donante di rigamus vt ſingula hec cū timoris iſli us reſpectu temꝑent̉ cūcta ꝑpetue nō ſtre ſalute ꝓ futura reddant̉. hec beda Sed ⁊ hoc notandū ꝙ omnipotēs de illius p̄ces non audit. qui preceptis obedire contemnit. nam vbi praua eſ actio ibi etiā inanis eſt oratio. De hoc beatus grego ſic d̓t Si id quod preci pit deus facimus. id quod petimus ob tinemus. valde namqꝫ apud deū veta qꝫ hec ſibi neceſſario congruunt. vt oratione oꝑatio ⁊ operatione fulciat oratio. nam illius clamorem tꝑe angu ſtie nō audit dn̄s. qui in p̄ceptis ſuis clamantem dominum non audiuit a go qui ad aures dei viam precibus ſa cere deſiderat. voces actibꝰ munire fe ſtinet. quia inanis eſt oratio vbi prana eſt actio. hec gregorius. Unde necem eſt. ꝙ qui ſe in ſuis precibus ⁊ oratioi nibus exaudiri deſiderat. vt peccatum ꝯmiſſum prius per penitentiam delea ⁊ a ſimilibꝰ caueat ac preceptis domi ni obediat. Iſta ꝯmemorat beatus gre x. moral̓. exponens illud verbū. Si nō manſerit in tabernaculo tuo tūc leuate poteris faciem tuam abſqꝫ macula ne dicens Interna ſacies hominis mens eſt in qua nimirū recognoſcimur. vt ab auctore diligamur. Sed eleuatan faciē macula iniquitatis ſi intendente mentē reatus ſui conſcientia accuſa LLiber .III. Diſt. III. Ca. IIII. Diffidit namqꝫ acciꝑe ſe poſſe qd̓ ap petit. qui ꝓfecto remīſcit̉ nolle adhuc facere qd̓ diuinitus audiuit. Hinc ſa ſomon ait. Qui auercit aurē ſuam ne audiat legē orō eius erit execrabilis. Cor quippe nos in petitōne rep̄hendit cū reſiſtere preceptis eius quem poſtu lat meminit. ⁊ orō eius erit execrabi lis cū a cenſuris auertit̉ legis. qꝛ dig num ꝓfecto eſt vt ab eius beneficijs ſit quiſqꝫ extraneus cuius nimiꝝ iuſſioni bus non vult eſſe ſubiectus Qua in re hoc eſt ſalubre remediū. vt cum mens ſe a memoria culpe reprehendit vt hoc prius in orōne defleat qd̓ errauit. qua tenus erroris macula cū fletibꝰ tergit̉ in petitōe ſua cordis facies ab auctore munda videat̉. Sed curandū nimis eſt ne ad hoc ꝓrſus ꝓruat ꝙ ſe mūdaſ ſe fletibꝰ exultat. ne dū deplorata iteꝝ culpa ꝯmittit̉ in ꝯſpectu iuſti iudicis ipſa etiā lamenta leuigent̉. Solerter quippe debemus memīſſe qd̓ d̓r. nō ite tes verbū in tua orōne. Quō videlicet bicto vir ſapiens nequaqͣꝫ nos ꝓhibet ſe pe veniam petere. ſed culpas iterare. Ac ſi aꝑte dicat. cū mala geſta de fleue tis nequaqͣꝫ rurſum facias ꝙ in preci dus iteꝝ plangas. Ut ergo ad p̄ces fa cies ſine macula leuet̉. ante orōnis tē ora ſꝑ ſollicite ꝯpeſci quicquid p̄t in brone reprobari. talēqꝫ ſe mens ⁊ cuꝫ ab orōne ceſſat exhibere feſtinet. qua lis apparere iudici in ipſo oratōnis tē tore exoptat. hec gregorius. Filius. Ellem ſcire quare omnipotēs de lis non nunqͣꝫ etiam deuotoꝝ ho inſum orōnes exaudire diſſimulat Ca. IIII Pater C Cire debes qd̓ plures ſunt cāe quare deus nō ntatim exaudiat p̄ces clamantiū ad ſe Una cauſa eſt ꝓpter elationē mentis. quā incidere poſſent ſi effectū petitio nis ſue cito obtinent ⁊ hoc maxime in virtutibꝰ ⁊ rebꝰ ſpūalibꝰ. Alia cā eſt. qꝛ poſt aſſecutōem donoꝝ poſſent neg ligētiores exiſtere De hoc iohēs abb montis ſinay ſic d̓t Nō ꝯtriſtemur dū aliquid poſtulantes ⁊ in longis tꝑibꝰ nō exauditi fuerimus. qm̄ vellet dn̄s a vitijs fieri mūdos in vno momento tē poris oēs poſtulantes ⁊ poſtulatōnes nō reportantes. penitus ꝓpter vnā ha rum cauſaꝝ nō ſuſcipiunt poſtulātes. vel qꝛ ante tꝑs petunt vel qꝛ indigne ⁊ vane glorioſe. ſeu qꝛ ſuſcipiētes futu ri erant in ſuperbiā extolli vt deīceps poſt petitionis poſſeſſionē viuerent ne gligenter. hec Iohēs abb. Differter go d̓s dare qd̓ rogat̉ vt poſtqͣꝫ donatuꝫ fuerit cuſtodiat̉ diligētius ⁊ humiliꝰ ꝯſeruet̉ Hoc affirmat caſſiodo. ſic di. Sicut ignis flatu ⁊ ventis impellit̉ vt viuacius animet̉. ſic oratio differt̉ vt poſtqͣꝫ exaudita gratior inueniat̉. Diſ fert ergo d̓s dare qd̓ petit̉ vt dilatū pe tat̉ ardentius collatū ſeruet̉ diligenti us ⁊ habeat̉ humilius. hec caſſiod̓. Et ideo vt d̓t quedā glo. deus ſepe petita non exhibet. qꝛ meliora ꝓuidet Un̄ di ctū eſt paulo Sufficit tibi gr̄a mea ad vincendū ſtimulū quē refugis. quem ad inferenduꝫ petis. qꝛ virtus ſpūs ⁊ mentis in infirmitate carnis perficit̉. ſcꝫ edocta ⁊ ex ꝑta ad reſiſtendum. hec glo. Etiā vt d̓t beatus ihero. dn̄s nr̄ ſci ens clementie pondera atqꝫ mēſuras interdū non exaudit clamantē vt eum ꝓbet ⁊ magis ꝓuocet ad rogandū ⁊ qͣ ſi igne excoctum puriorē ⁊ iuſtiorē fa ciat. hec ihero. Beatus etiam gregori. xiiij. mora. de hoc ſic dicit. Op̄s deus quid nobis ꝓfutuꝝ eſſe valeat ſciens. diſſimulat audire dolentium vocem. vt augeat vtilitatem. vt purgetur vita ¶ Liber .III. Diſt. III. Ca. IIII. per penā. ⁊ quietis tranquillitas que hic inueniri non valet alibi querat̉. ⁊ hanc diſpoſitionis grām nōnulli etiā fideliū ignorāt. hec greg. Et gͦ vt d̓t ibi dem beatus gre. xxvj. mor̄. Nemo dif fidere dꝫ. qui tardius audit̉ a dn̄o. nec credat ꝙ a ſuꝑna cura negligat̉. ſepe em̄ nr̄a deſideria q̄ celeriter nō fiūt ex audiunt̉. ⁊ qd̓ impleri citius petimus ex ip̄a melius traditate ꝓſperat̉. Deſi deria itaqꝫ nr̄a ꝑ dilectionē extendūt̉ vt ꝓficiant vt ad hoc qd̓ ꝑcepturi ſunt ꝯualeſcāt prius in tribulatiōe labor ꝓ trahit̉ pugne. vt creſcat corona victo rie. Suos gͦ dn̄s cū velociter non exau dit quo repellere credit̉ trahit Interi us qͥppe eſt medicus ⁊ pctōꝝ in nobis cōtagia q̄ ineſſe medullitus reprobat ſecat. abſcindit virus putredīs ferro tribulationis. ⁊ quo voces egri audire diſſimulat. eo egritudinis finē ꝓcurat Hinc em̄ ꝓpheta ait. Clamabo ꝑ diē ⁊ nō exaudies. ⁊ nocte ⁊ non ad inſipi. mi. ac ſi diceret nequaqͣꝫ mihi ad inſi pientiā ꝓficit ꝙ dię ac nocte clamantē me ꝯtinue nō exaudis. qꝛ vn̄ me in tri bulatōe tꝑali qͣſi deſeris. inde ad eter nā ſapīam plus erudis. hinc etiaꝫ d̓r. Adiutor in oportunitatibꝰ in tribulati on. Tribulationem quippe dicturus oportunitatē p̄miſit. qꝛ ſepe ⁊ in tribu latione ꝯuertim̄ ⁊ tn̄ oportunū nōdum eſt. vt deſiderio ereptionis adiuuemur ſed cū clamor noſter qͣſi negligit̉ ſpes que cordi inerat infirmat̉ ⁊ ſuꝑna ad iutoria de futura credimus. qꝛ tardiuſ impetramus. Sed cū nos deſperatio nis ꝓcella ꝯturbat. ꝯcuſſa mēs citius in portū ſpei ſe collocat. ſi cauſas ſuas ſubtiliter cuꝫ dn̄o penſat. ſi bona eius ad memoriam reuocat. ſi mala que bo nis eius reddidit apud ſemet ip̄mical lide non excuſat. Si ꝑpendit quid ab eo iuſte meruit. ⁊ quid clementer acce pit. Si vitā ſuā viuaciter diſcutit ⁊ an dei oculos oē qd̓ agit exaīans ſemetip ſum ſibi non abſcondit. ſi factā ſe que nō erat meminit. ſi illuminatā ſe atqꝫ ſubleuatā que in tenebris iacebat ag noſcit Hec ergo in ſemetip̄a cūcta re colligens. dū bona accept ī cōſiderat aduerſa que tolerat nō accuſat. nec d ſperatione frangit̉. que tantoꝝ mune rum ꝯſolatione roborat̉. qꝛ ſpem de fu turis recipit. dum tranſacta beneficia recognoſcit. Penſandum eſt igit̉ qua ti eſt periculi tranſacta munera cerne re ⁊ futura deſperare. quanti eſt ꝑicuſi ſi in hac ꝓcella tribulationū deſperati onis naufragio frangimur qui ad por tum ſpei velut immenſis funibꝰ p̄teri tis bonis ligamur. hec gre. D Plu res etiā ſunt cauſe quare orantes in ſū is precibꝰ non exaudiunt̉ Prima eſt ꝓpter exceſſum culpe ſicut ſunt illi qui ſunt in peccatis mortalibꝰ ꝯſtituti De quibꝰ d̓r yſaie. v. Cum multiplicaue ritis orationes non exaudiam vos. Et ſubiūgit cauſam. manus em̄ veſtre ſan guine plene ſunt Item ꝓpter teporem orantis qꝛ ſeruenter ⁊ deuote non ora Un̄ ihere. ix. Orabitis ⁊ non exaudia vos cū queſieritis me in toto corde he ſtro quaſi dicat non aliter. nam queſte ritis me orando tepide ⁊ negligentet nō exaudiā Item qꝛ orans non ꝑſeue rat orādo donec obtineat Luce. xj. Si ꝑſeuerauerit pulſans ꝓpter improbi tatem eius. ꝯſurget ⁊ dabit ei. Et ſu dith. iiij. Scitote qꝛ exaudiet p̄ces ve ſtras ſi ꝑmāſeritis in ieiunijs ac oromi bus in ꝯſpectu dn̄i Item ꝓpter diffide tiam exauditōnis. vn̄ d̓r iaco. v. Qui enim heſitat non exiſtimet ꝙ accipiat aliquid a domino. Et eccl̓. xviij. Ante orōnem prepara animam tuam ⁊ noī eſſe quaſi homo qui temptat deum .ſ. ſi velis audire. Item ex eo qꝛ nociuū. Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. IIII. LIDPI indiſcretum eſt qd̓ petimus vt filij zebe dei quibꝰ d̓r. neſcitis quid petatis. Et laco. iiij. Petitis ⁊ non accipietis eo ꝓ male petatis. Itē vt huīliet̉ orans bū tardius exaudit̉. ⁊ ſic duo bona ꝓ ueniunt. vt viꝫ inſolens reprimat̉ ela tio ⁊ tn̄ petitionis non caſſet̉ affectus bel vt in aliud tꝑs exauditio differat̉ magis ꝯgruum ⁊ vtile petenti. Item aliqn̄ negat̉ vnum qd̓ forte minus ex redit. vt ꝓ eo det̉ aliud vtilius ⁊ meli lis vt paulo ꝯtigit cui ſtimulus carnis non eſt ablatus vt virtus in infirmita le ꝑficeret̉ in eo. Utilior eſt enim ſepe exercitatio tribulatōis. qͣꝫ quies ꝓſpe citatis. licet hanc plus optemus. Sꝫ ſublatis iſtis ⁊ alijs impedimētis que bn̄t orōnis bonum impedire. abſqꝫ oī ſeſitationis infidelitate precibꝰ eſt in ſiſtendū nobis. obtenturoſqꝫ nos eaꝝ legetate cuncta que ẜm deū popoſceri iſſus minime dubitandū. hortat̉ enim ſlos dn̄s volens ea que ſunt eterna ce feſtiaqꝫ preſtare. vt euꝫ importunitate nioſtra quodam mō coartemus qui im fortunos nos non ſolum non deſpicit ſſec refutat. ſed etiam inuitat ⁊ laudat eiſqꝫ preſtituꝝ ſe quicqͥd ꝑſeueranter brantes ſperauerint benigmſſime polli cet̓ dicens Petite ⁊ accipietis. queri te ⁊ inuenietis. pulſate ⁊ aꝑiet̉ vobis. Et iteꝝ. oīa quecūqꝫ petieritis in oro ſſe credentes accipiētis ⁊ nihil impoſ nibile exit vobis. Et ideo ꝓ certo nō ex audiendū ſe ſupplicans quiſqꝫ non du biter cū ſe dubitauerit exaudiri. C Unde in oratōne duo maxime ſunt irccaria. videliꝫ ꝑſeuerantia ⁊ ꝯfiden tia. Per ſeuerantia vt in precibꝰ ꝯſtan tet ꝑſeueremus. Confidentia vt illa q̄ retimus a deo obtinere nō diffidamꝰ Sic igit̉ agentes orōnis fructu neqͣqͣꝫ priuabimur Et notandum ꝙ miſeri cors deus aliqn̄ videt̉ benigne deuote orantē reſpicere ⁊ clementer eius ora tionibꝰ ꝯſenſum prebere ⁊ fauorabili ter annuere deſiderio obſecrantis. ⁊ hoc deuote mētis ꝯfidētia ſolet iudici um exauditōnis eſſe. nā cū orātes nos nulla interpellauerit heſitatio ⁊ fiduci am nr̄e petitionis nulla deſꝑatio deie cerit. ſed obtinuiſſe nos in ipſa orōis effuſione qd̓ poſcimus ſenſerimus nō ambigamus p̄ces nrās ad deū efficaci ter penetraſſe. tantū em̄ quis exaudiri atqꝫ obtīere merebit̉ quantū vel inſpi ci a deo vel deū crediderit poſſe p̄ſtare irretractabilis nāqꝫ eſt dn̄i noſtri illa ſnīa. Quecūqꝫ orantes petitis credite qꝛ accipiētis ⁊ eueniūt vobis Hec aūt exauditōnis fiducia maxime de ꝯſcīe puritate ꝓcedit. qꝛ quāto quis magis purgatū cor habuerit. tanto maiorem ꝯfidentiā ad orōnum obtentū hēbit. nec tn̄ diffidat de exauditōe qn̄ nō ſta tim ꝓvoto ſuccedit oranti. ſed ꝑſeuera re dꝫ pulſando donec amicus qͣſi ꝯmo tus improbitate ſupplicantis det ei qd̓ poſtulat F Notandū etiā ꝙ non nunqͣꝫ tꝑe orōnis mentē hoīs cogitati ones immunde ⁊ cure ſeculares occu pant ⁊ impediūt. hoc ꝟo ꝯtingit inter dū ꝓpter pctā prius ꝯmiſſa. interdum ex negligētia ꝓpria. interdū etiam per teptamenta dyabolica ꝓpter pctā p̄te rita. tale īpedimentū euenire ſolet. qꝛ nouerit ad deū ꝑ pm̄aꝫ ꝯuerſus dū orō ni inſiſtit mala prius geſta q̄ ad aīm ve niūt q̄ mētē eius ꝯfundūt ⁊ multū im pediūt. De hoc bea. gre. in qͣdā omel̓. ſic ait. Dū ab hoc md̓o ardētius aīm ad deū inuitamus. dū ad orōis opus ꝯuertim̄ ipſa q̄ prius delectabil̓r geſſi mus īportūa atqꝫ grauia poſtea in orō ne toleramus Uix eoꝝ cogitatō maū ſcī deſiderij ab ocul̓ cordis abigit̉ vix eoꝝ fantaſmata ꝑ pm̄e lam̄ta ſuꝑant̉ ſed qͣꝫto grauiori tumultū cogitatōnū Diſt. III. Ca. IIII. I Liber .III. carnalium p̄mimur. tanto ardentius orōni inſiſtere debemus. hec greg. Ex negligentia vero ꝓpria talia impendi menta eueniunt. qn̄ aliquis extra orō nem poſitus ſe illicitis cogitationibꝰ occupat ⁊ mentem ſuā curis ſeculari bus implicat. Cū aūt ad orōem reuer tit̉ prius cogitata ad memoriam reuo cantur. ⁊ idcirco ꝑ eaſdē cogitatiōes orōnis deuotio impedit̉. hec tangit be atus greg. x. moral̓. ſic dicēs Sepe nā qꝫ immunda vel illicita quedaꝫ in aīo verſamus. quotiēs a p̄cibꝰ vacamus. ſed cū mens ad ſtudiū orōnis erexerit ſe eaꝝ ymagines reuerberata patitur. quibꝰ libenter prius ocioſa p̄mebat̉. ⁊ qͣſi iam faciē aīa ad deū leuare nō ſuffi cit. qꝛ in ſe nimiꝝ inquinata mēte ma culas pollute cogitatōis erubeſcit. ſepe curis mūdi libenter occupamur. Cūqꝫ poſt hec ſtudio orōnis intendimus ne quaqꝫ ſe mēs ad celeſtia erigit. qꝛ pon dus hanc terrene ſollicitudinis in pro fundum merſit. ⁊ in p̄ce facies mūda nō oſtendit̉. qꝛ cogitatōis infime luto maculat̉. hec gre. Immunde etiā cogi tationes deuotis viris ꝑ tēptamenta dyabolica eoꝝ cordibꝰ tꝑe orōnis im mittūt̉ ⁊ qͣꝫuis illis repugnēt. tn̄ ꝓpter hec in ſua orōe impediunt̉ De hoc idē grego. ix. moral̓. ſic d̓t. Preci itaqꝫ in tendendū eſt cū recte agimus vt omne quo iuſte viuimus ex humilitate ꝯdia mus. Sed plerūqꝫ ip̄a noſtra dep̄ca tio tā multis temptationibꝰ quatit̉. vt pene a ꝯſpectu iudicis repulſa videat̉ Et ſepe hanc creator miſericors perci pit ſed qꝛ illibatam ſe vt vult exercere non valet. ſuꝑ ſe iudiciū reprobatōis ꝑauet Un̄ ꝑ iob d̓r. Et cū inuocantem me exaudierit nō credo ꝙ exaudierit vocē meam Plerūqꝫ etem̄ mens igne diuini amoris ſtimulata accendit̉. at qꝫ intuēda celeſtia ⁊ archana ſubleuatur. ſed repentina temptatione ꝑcuſſa que intentione forti erecta in deo fue rat. abortis cogitatōnibꝰ tranſfixa cut uat̉ ita vt ſeip̄am diſcernere nequeat atqꝫ inter vitiā virtuteſqꝫ dep̄henſa ex qua ꝑte ſit valentior non agnoſcat. na ſepe ad hoc vſqꝫ ꝑducit̉ vt miret̉ quo tam ſumma ꝯprehendit. quam cogſta tio illicita polluit. ⁊ rurſum quomodo illicitā cogitatōem recipit quā ad ſuꝑ na valide feruor ſpūs rapit. Quos aſ ternātes cogitationū motus in aīo bn̄ pͣs intuens ait. Aſcendūt vſqꝫ ad ce los ⁊ deſcendūt vſqꝫ ad abyſſos Uſqꝫ ad celos quippe aſcendimus cū ſuma penetramus ſꝫ ad abyſſos vſqꝫ deſcen dimus. cū repente a ꝯtēplatōis ꝑtui pia temptamēta deijcifi. motus ītach aīe dū inter vitia ſe alternant. nimi ſibi rectitudinē exauditionis obnūbi lant Recte igit̉ d̓r Et cū inuocantem me exaudierit qꝛ qͣꝫtumcūqꝫ mens ex ip̄a ſua mutabilitate fit trepida. ⁊ per hoc ꝙ nolēs patit̉ repulſam ſe abiecta qꝫ ſuſpicat̉. hec greg. Tales aūt mals cogitatōnes vt d̓t glo. quedā dūmod reſiſtit̉ eis ⁊ que ſunt p̄ter voluntatem nō fruſtrant̉. nec tollūt fructū orome faciūt tn̄ inſipidā deuotōem. hec gloſa G Sciendū etiā ẜm beatū gre. xxxiij moral̓. ꝙ ſunt nōnulli intra ſancta et cleſiā. qui ꝓlixas p̄ces ad dn̄m habent ſed vitā ⁊ mores dep̄cantium non ha bent. nā celeſtia ꝓmiſſa petitionibꝰ ſe quunt̉ oꝑbꝰ fugiunt hi nōnūqͣꝫ ſacri mas etiā in orōne ꝑcipiūt. ſed cū poſt orōnis tꝑa eoꝝ mente ſuꝑbia pulſaue rit. illico faſtu elationis intumeſcunt. Cū auaritia inſtigat mox auide pet in cendia cogitationis exeſtuant. Cū ſu xuria tēptauerit. illicitis deſiderijs aſi helāt Cū ira exarſerit mox māſuetudi nem mētis flamma inſamīe cōcremat vt ergo diximus fletus in orōne pete Liber .III. Diſt. III. Ca. IIII. plunt. ſed expletis precibꝰ cum vitioꝝ iuggeſtione pulſant̉. nequaqͣꝫ ꝓ eterni tegni deſiderio ſe fleuiſſe meminerūt. Uirtutis ergo pondus oratō nō habet ſſua nequaqͣꝫ ꝑſeuerantia ꝯtinui amo cis tenet. Ueraciter etiā orare eſt amo tes ꝯpunctionis gemitus ⁊ non ꝯpoſi ta verba ſonare. hec greg. Qui etiā pa tit temptatōem quocunqꝫ mō vt d̓t yſi S. ille totiens orōnem ſuā fundat. qꝛ ſcequens orō impugnatōem vitioꝝ ex finguit. hec yſido. Dicit etiam beatus ambro. Bonū ſcutū eſt orō quo aduer ſarij ignita ſpicula repellunt̉ Un̄ dn̄s monet di. Uigilate ⁊ orate ne ītretis in temptatōem. vigilate inqͣꝫ viriliter impugnatōes repellendo. ⁊ orate diui ſſū auxiliū implorando. vt nō intretis in temptatōem pctō ꝯſentiendo Quo tiens etiā vt d̓t criẜ. in orōe ſumus po niti. nō voce clamoroſa d̓s eſt orandus ſed ꝯſcīa pura ⁊ recta placandus. ꝙ ſſo eſt vocis ſed cordis auditor. Orās inhil nouū faciat. vicꝫ aliquos geſtus ſſotabiles ꝙ aſpiciant hoīes. nec voce ciamet. nec manus exꝑandat. nec ocu ſos tollat vt notabilis fiat. Orō eī eſt quaſi qd̓dam tributum ſpūale qd̓ aīa bffert de viſceribꝰ ſuis. Quanto ergo dlorioſior eſt. tanto cautius ſeruanda ſſe ꝓpter hoīes videlicet per vanā glor am vileſcat. hec criẜ. H Non au tem ſolum ꝓpter vanā gloriā euitādā tū filentio eſt orandū. ſed etiam ꝓpter alſas cās quas ꝯmemorat cyprianus ita dicens. Non clamoroſa voce ore mſus deum ſed tacito corde ꝓpter tria. Primo. qꝛ non vocis clamoroſe eſt au bitor ſed magis cordis. ⁊ ergo ꝯſcīa pura ⁊ recta in orōne eſt pulſandus. Scd̓o qꝛ ſecretas petitōnes tuas non otortet alteꝝ ſcire niſi te ⁊ deū. Tercō e clamoroſe orans nō ꝑmittis alteꝝ tuxta te orare. hec cypri. Debemus er go clauſo oſtio ⁊ cum ſilentio patrē ⁊ dn̄m noſtꝝ exorare Et qūo hoc fieri de beat yſaac abb. in collatio. patꝝ decla rat ſic dicens. Sane ante oīa illud p̄ ceptū euangelicū diligētius eſt obſer uandū. vt intrantes in cubiculū noſtꝝ clauſo oſtio oremus prēm noſtꝝ. qd̓ a nobis tunc implet̉ ſi intra cordis cubi culū ſupplicemus ⁊ cū ab omni cogita tionū ſiue ſolicitudinū ſtrepitu cor no ſiꝝ penitus amouentes ſecrete quodā modo ⁊ familiariter p̄ces noſtras dn̄o referamus Et clauſo oſtio oramus cū ſtrictis labijs omniqꝫ ſilentio ſupplica mus non vocū ſed cordium ſcrutatori In abſcondito oramus qn̄ corde tm̄ ⁊ intēta mente petitōes noſtras ſoli deo pandimus. ita vt ne ipſe quidē aduer ſe valeant ptātes genus noſtre petitio nis agnoſcere. ꝓpter qd̓ cū ſummo eſt ſilentio orandū. non ſolū ne frēs oran tes noſtris ſuſurrijs vel clamoribꝰ auc cemus ⁊ orantiū ſenſibꝰ obſtupamus ſed vt ipſos quoqꝫ inimicos nr̄os qui orantibꝰ nobis maxime inſidiant̉ la teat nr̄e petitionis intentio. hec yſaac abbas I Hoc etiā ſciendū ꝙ. iiij. ſunt q̄ orōem deo appropinqͣre ⁊ ad ip ſum ꝑuenire faciunt. Primū requirū tur vite merita Un̄ actu. x. Orōes tue ⁊ elemoſine aſcēderunt an̄ deū. ⁊ dat ſpūales alas precibꝰ quibꝰ ad deū ſcā orō ꝓuehat̉. Scd̓o mentis mundicia qꝛ quanto mens purior. tanto oratio deo ꝓpinquior. Unde beatus aug. ſuꝑ illud pͣs. Clamaui in toto corde exau di me. ſic d̓t. Tūc in toto corde clama tur. qn̄ in orōne non aliunde cogitat̉. Tercio orandi inſtantia. qꝛ quaſi dif fidit qui inſtare obmittit. Unde domi nus dicit. Quicquid orantes petitis credite qꝛ accipietis Dicit̉ aūt Iaco. v. Multū valet dep̄catio iuſti aſſidua Quarto cordis humilitas De hoc d̓t Liber .III. Diſt. III. Ca. IIII. Euſebius Securus de precū ſuaꝝ ob tentū ad xp̄m p̄t accedere. qui ſe indi gnū nō ceſſauerit eſtimare. Et de dn̄o ꝑ pͣs d̓r. Reſpexit in orōem hūilium ⁊ nō ſpreuit p̄cem eoꝝ. Unde ẜm dictū beati gre. Ille verā orōem exhibet. qui ſemet ipſum qui puluis eſt hūiliter vi det. qui nihil ſibi virtutis tribuit. qui bona que agit eſſe de mīa ꝯditoris ag noſcit. hec greg. R Sed ⁊ ſcienduꝫ hoc ꝙ tres ſunt modi orādi. Primus ſit ꝑ ꝟba ꝯpoſita ⁊ viſitata cū pͣs. ym nos ⁊ collectas aliaſqꝫ orōnes vel lau des ꝯpoſitas ad excitandū deuotioneꝫ vel ad ſoluendum debitū vel horaꝝ ca nonicaꝝ recitamus. legimus. ⁊ decā tamus. Scd̓s modus orādi eſt qui fit ꝑ ꝟba ex ꝓprio affectu formata ⁊ eſt ef ficatior vt qn̄ homo cū deo familiari ter ꝯfabulat̉ ꝟbis affectui ſuo ꝯſonan tibꝰ qͣſi cū deo p̄ſente cor ſuū effundēs vel neceſſitates ſuas ei ꝯquerens. vel pctā ꝯfitens. ⁊ mīam poſtulans. gra tiam petens. ⁊ auxilium implorans ꝯtra temptationū ꝑicula ⁊ tribulatio num grauamina vel quaſcūqꝫ ſuas vel ſuoꝝ neceſſitates. hic modus orandi requirit oportunitatē ſolitudinis al̓s ſilentij circa ſe ⁊ ocij vt eo plenius ⁊ ſe curius ſuū in deum affectum effundat Tercius modus orandi eſt mentalis cū tacito ore ſola mens deſideriū ſuuꝫ pandit. ⁊ affectū cordis effundit ⁊ eū intus ꝑ amorē amplectit̉. et cū reuerē tia adorat. ⁊ venerat̉ tanto lacius ſe in deū effundēs qͣꝫto plura valet affectuſ ꝯp̄hendere qͣꝫ exprimere dicēs. Dn̄e an̄ te omne deſideriū meū ⁊ gemitus meus a te nō eſt abſconditus. De hoc dn̄s d̓t. Ueri adoratores adorabiliter adorabūt patrem in ſpiritu ⁊ veritate Spūs ē deus. ⁊ qui adorāt in ſpū oꝫ adorare Et hec orō magis videt̉ ꝓpria cū deus magis corattendat qͣꝫ verba. ſed verba ideo apponimus vt cū mēs pigra eſt ad ſe eleuandum in deū ꝑvet ba orōnis ſuffulta iuuet̉. vt memoria deo inhereat. intellectus ſurſuꝫ tendat affectus ꝑ deuotionem inflāmatus gu ſtet. qͣꝫ ſuauis eſt dn̄s ex intentione ſa cre orōnis inflatus. Ualde etiam deſe ctabit̉ deus in hoc vt oret̉ ꝓpter multi plicem orātis vtilitatē .ſ. vt deo inde ſinenter inhereat qd̓ ſumme ē homini vtile inter oīa. iuxta illud. Maria abi optimā ꝑtē elegit. Item vt habunda tiori affectu deuotōis in amore dei ex creſcat in deo. benigne prouidet nobis occaſionē. quā ſepius ad orōem ſtimū lemur ſiue ꝓ nobiſipſis ſiue pro alijs orando. aut ꝓ malis amouendis. au ꝓ bonis ꝯſequendis. vt cum affectus de uotionis tepeſcit ad vnū. in alio fe caleſcat. ſicut ignis ſubijciendo ligna ꝯtinue ne deficiat reſtaurat̉. magna ſit ua habunde ligna ſupplicationū mini ſtrans ſunt ꝓpria pctā quotidiana ⁊ an tiqua. Magna ſilua negligētie noſtte ⁊ miſerie ⁊ defectus ꝟtutū ⁊ gratiatū ac vitia tam ſpūalia qͣꝫ carnalia temt tationes ⁊ varij euentus. quibus pui ſamur incommoda que patimūr ⁊ ti memus ꝓ quibꝰ dolemus taꝫ ꝓ nobis qͣꝫ ꝓ alijs. quoꝝ miſerijs ꝯpatim̄. ſe ſunt que multā deuotionis mater lam qͣſi ꝑpetui ignis nutrimenta miniſtra quo ſuppoſito oꝑis holocaſtum odor reddat ſuauitatis. Affectus em̄ amo ris ⁊ ſancti timoris cum feruore bone voluntatis in ſpū humilitatis ⁊ mot a pietatis ⁊ gaudio ſpei nunqͣꝫ debet in corde dei extingui. Iſta nāqꝫ ſunt in quibꝰ virtus deuotōnis maxime ꝯſiſti ſemꝑ etiam debet mens ꝑ aliquam de cupationem aſſueſcere ſe ad deum et gere. orando ſupplicando ⁊ deo gras agendo laudando pro diuerſis cauns ſe omni temꝑe offerentibꝰ. iuxta illus Liber .III. Diſt. III. Ca. V. Oportet ſemper orare ⁊ non deficere. Et pͣs Benedicā dn̄m in omni tem pore ſemꝑ laus eius in ore meo. Quā lo em̄ quis frequencius orat tanto fit el oratio delectabilior. ⁊ qͣꝫto rariꝰ tā to inſipidior ⁊ tedioſior fit. ſicut expe elentia ſepe docet. Qui ergo oratoni pult ītendere aſſueſcat oratōi aliquā d vacare. de inde ſepius ad orationeꝫ recurrere. poſtea diucius in orōe perſi ſtere. tandē frequenter orōi incūbere. nſec ꝓ faſtidio vel leuitate deſiſtere niſi quādo vel corporalis debilitas. vel vr gens neceſſitas. aut rōabilis vtilitas in de veniat ⁊ iteꝝ reuertatur in idipſū ſſe ꝑ diutinā abſtractōꝫ tedeat ī diſſue cūdinē orandi ⁊ refrigeſcat affectus. Sercurrat ad ſingulos modos oran bi. ⁊ diuerſis modis petitōes ſuas for iet ac diuerſas petitōes attēptet vt tandē in aliqua deuotione affectū cō cipiat ⁊ illi inhereat qͣꝫdiu ſapiat. ſi āt bebilitas capitis aut tocius corꝑis ī ſedit tunc breuis ⁊ ſepius oret ⁊ eua gationes mentis cohibeat ⁊ ſenſus ex tel̓iores ſub diſciplina retineat. ⁊ dei auxiliū ad ſingula humiliter inuocet bt pacienter ſi ꝓvoto aſſidue nō ſucce bat ſuſtineat ac in oratiōis virtute lo tō ⁊ tempore ꝯgruo iugiter ꝑſeueret. Filius Eſidero etiā ſcire aliqua de d̓uo cione ac amoroſa ꝯpunctōe que ſolent ex oratōis virtute nōnūqͣꝫ gene tari ſeu procedere. Capitulum V Pater L Cire debes qd̓ deuotio ſepius ſolet excitari he orationis. precipue cū hūiles ad bn̄m fundunt̉ orōes. Eſt aūt deuotio pa pius ⁊ humilis affectus in deū ex ꝯſcīa ꝓprie infirmitatis. Pius ex cō ſideratōe diuine clementie. De qͣ dic̄ Rich. d̓ ſancto victo. Deuotio eſt fer uida mentis in deū dilectio. que virtꝰ magna eſt. Nam virtus vere deuotio nis hoīem filiū dei facit. anīm hūanū deo coniungit. ⁊ cū eo quaſi vnū ſpūꝫ efficit. qui em̄ adheret deo vnus ſpūs eſt. M Et notādū ꝙ deuotio cor dis multū valet ad opus orōis. qꝛ ip̄a preces que orādo offerunt̉ reddit val de acceptabiles corā deo. nā mens de uora vt d̓t beatus Gre. xv. mo. in pre cibus ad auctoris ſui ſpeciem anhelat diuinis deſiderijs inflāmata ſupernis coniungitur. ab inferioribꝰ ſeꝑatur a mor feruoris ſui ſe aꝑit. vt capiat ⁊ ca piens inflāmet ⁊ ſuꝑna amare iaꝫ rur ſum ire eſt. dūqꝫ magno deſiderio ad celeſtia inhyat. miro modo hocipſuꝫ qd̓ acciꝑe querit deguſtat. hec gre. In de etiā ē ꝙ d̓t beatus Ambro. Cū ani me d̓uotionē cognouerit criſtus venit ⁊ pulſat ianuam dicens. Aperi mihi ſoror mea. Et bn̄ dicit Quia nupcie ſpūales ſunt verbi atqꝫ anime ait ergo Aperi mihi noli aꝑire aduerſario ne qꝫ locū des dyabolo. Aꝑi teipſam mi hi noli coartari ſed dilatare ⁊ adīple bo te. Et qꝛ decurſo orbe terrarū plus moleſtiaꝝ ⁊ offenſiōes reꝑi. nec facile habui vbi requieſcerem. iō tu aꝑi mi hi. vt filius hoīs caput reclinet. cui n̄ eſt niſi ſuꝑ humilē ⁊ manſuetū requie ſcere ⁊ ſi adhuc corꝑe mihi adeſſe nō vales. mente adeſto. mihi em̄ omnes pn̄tes ſunt. quoꝝ fides mecū eſt. Adē mihi qui exijt de ſeculo. Adeſt mihi qͥ me cogitat. qui me intuet̉. de me ſpe rat. cui ego porcio ſum. hec Ambroſiꝰ Et notandū ꝙ nō ſolū deuotio neceſ ſaria eſt in actu orōis verūeciā omne opus bonū qd̓ exercemus neceſſe eſt. vt deuotōis gratia imꝑinguet̉ ⁊ ī hy laritate cordis oīa faciamus. Sed q̄ hanc gr̄am hr̄e deſiderat op tet vt ſeS .j. Diſt. III. Ca. V. Liber .III. cularia deſideria relinquat qꝛ non mi ſceri vera pn̄t vanis eterna caducis. ſpūalia corporalibus bono modo vni ri poterunt. Unde animuꝫ ſecularibꝰ ⁊ carnalibus deſiderijs p̄occupatū de uotio ⁊ ſpiritalis declinat delectatio. De hoc beatus ber. ita dicit. Ne ceſſe eſt vt querat deuotōis gr̄am quiſ quis ſeminauerit bona operū ſemina vt bona oꝑa feruore deuotōis ⁊ dul cedine ſpūali condiantur. Nimiruꝫ pn̄ie opera ⁊ labores abſtinentie deuo cionis gracia neceſſe eſt impinguari. Oportet em̄ vt in hūilitate omnia fa ciamus. Nempe res cordis eſt gratia deuotionis. ſed hoc munere ip̄e ſe pri uat qui internū ei diſſimilat recepta culum exhibere. p̄occupatum nempe ſecularibus deſiderijs animū delecta cio ſancta. declīat nec miſceri poterūt vera vanis eterna caducis ſpūalia cor poralibꝰ. ſumma ymīs vt pariter ſapi as que ſurſum ſunt ⁊ que ſuꝑ terram. Rennuat anma tua ꝯſolari in alijs ſi vis in dei memoria delectari. precio ſa quidē diuina ꝯſolatio eſt. nec omni nō tribuitur admittentibus alienam Cuius mens ad alienas ꝯſolationes inhyat ⁊ non penitus rēnuit ī caduciſ ⁊ tranſitorijs cōſolari ip̄e ſibi ꝓfecto ſubtrahit graciā ꝯſolationis celeſtis. Errat omnis ſi quis celeſtem dulcedi neꝫ huic cineri diuinū illud balſamū huic vermi cariſmata illa ſpūs miſce ri poſſe huiuſmodi illecebris arbitra tur. Longo putes te poſſe illū meraciſ ſimū ſpūm ſuſcipere. niſi carneis iſtis ꝯſolationibꝰ renunciaueris. hec bern̄. Nulla etiā vt d̓t Euſebius excogita ri poterunt in hac vita veriora gaudia qͣꝫ ſint mentis ip̄a tripudia que ex de uotione internā delectatōꝫ ⁊ ex laude ꝯtingūt diuina. hec Euſebius O Et notandū ꝙ ꝑfecta deuotio tūc per ficitur in hoīe. cū perfecte fuerint am me rationalis potentie hoc eſt cū rō fu erit veritatis luce illuſtrata volūtas a fectione caritatis īflāmata. memoria vero in deo ſtabiliter ꝓut in via licꝫ q etata. nam in creatiōe hoīs rō ei data fuerat. vt deum ꝯgnoſceret. voluntas vt deū ꝯgnitum diligeret. Memoria vt in deo ꝯgnito ⁊ amato dulciter recͥ eſceret. Sed per peccatū ratio facta ē ceca vt ſepevelit malum ꝓ bono volun tas feda ⁊ memoria inſtabilis vt ma gis velit in fedis delectari ⁊ vilibus occupari qͣꝫ deo vacare. hec vero tres potentie anīe ſic deformate cū ꝑ ſpitī tualia exercicia ⁊ ꝯtinuū conatuꝫ bo noꝝ operū reformate fuerint. tunc dici tur deuotio hoīs interior eſſe ꝑfecta. Eſt aūt ratio ꝑfecte reformata cum lꝫ mentis exceſſum ſuꝑ ſe rapit̉ ⁊ lumi ne diuine intelligētie illuſtrata put in ſima mente deū qͣꝫtum in hoc mortali corꝑe poſſibile fuerit ꝯtemplat. ꝯi militer voluntas ꝑfecte reformabitur cū ip̄a trāſmutata in amorem dei fue rit. ⁊ deo adherens ꝑ conformitatem voluntatis vnus cuꝫ deo ſpūs efficit. Iteꝫ memorie reformatio tunc plenſe perficitur cū tota hoīs memoria in do ē abſorpta ꝑ mētis exceſſū qͣꝫtū ī hac ꝑegrinatione poſſibile eſt ſuiqꝫ ip̄ſi ⁊ oīm que ſūt oblita verā iā guſtās ſa pientiā ⁊ inebriata ab vbertate domi dei feliciter requieſcit. P geſ videndū eſt de ꝯpunctōe. q̄ etiā freq ter generari ſolet ex virtute orōis. ho nāqꝫ deuotus cū ī actu oratōis fuctit ꝯſtitutus occurrūt mēti eius peccata p̄terita ꝓ quibꝰ ꝯpungit̉ vel ſi iā pbi gatus eſt ab eiſdē facinoribꝰ tūc coci pit ſpē futuroꝝ bonoꝝ. ⁊ magno deii derio afficit̉ diuine caritatis. nā qu̓i quis ad deū ꝯuertit̉. prius timore pe ne deinde amore celeſtis patrie ꝯſ piꝰ Diſt. III. Ca. V. Liber .III. git̉. De hoc in quodā ẜmōe ſic dicit̉. Quiſquis dn̄o ꝑꝯuerſionē iūgit̉. pri us tormentoꝝ timore. poſt amorē pre in loꝝ ꝯpungit̉. Un̄ peccata noſtra fle libꝰ amariſſimis diluamus vt in ſpe benie robuſti ꝯſurgamus. Cūqꝫ lōgo vſū penitentie minutus fuerit metus penaꝝ ſuccedit deſideriū ſediū beataꝝ Hcutiet illapſu ſuauiſſimo cor noſtꝝ totus īpeditus diuine caritatis. quaꝫ prius totā nō admiſit pondus formi duloſitatis. Ubi ꝯſideranduꝫ ꝙ poſt feccata ꝑpetrata ẜm maius ⁊ minus cequirit̉ penitentia ⁊ ꝯpunctio ſeu ef fuſio lacrimaꝝ an̄qͣꝫ hō reformetur ad ſpem venie ⁊ ad fidutiā beatitudīs eter ne. Habita ꝟo fidutia multo anxiꝰ ⁊ behemencius ingemiſcit ex deſiderio ruturoꝝ bonoꝝ qͣꝫ prius fecerat ex for midine maloruꝫ aliqn̄ ꝯmiſſoꝝ. Hoc affirmat rich. de ſanc. vic. ita dicens Goſt multas penitentie lacrimas tan dem ad ſpem venie reducim. ⁊ vix ali quando multis fletibꝰ gemitibꝰ ⁊ ſu ſplrijs inenarrabilibꝰ ad beatitudīs certitudinē reformam̄. ſemel aūt ſum pta eternoꝝ fidutia. multo anxius ml̓ to vberius īgemiſcimꝰ ⁊ flemus qͣꝫ pͥ ſecimus ſub formidine maloꝝ qn̄ cu pimus diſſolui eſſe cum xp̄o certi de tepoſita nobis corona iuſticie. Amo tis eī lacrime ⁊ acrius ⁊ vberius d̓cur tunt ⁊ afficiunt. Hinc ꝑquendā dici tur. Ecce ī pace amaritudo mea ama tiſſima magna nāqꝫ amaritudo eſt in conuerſione qn̄ quis renuncians ſecu lo ad religionem ꝯuertit̉. maior aūt ī temptatōe qn̄ abnegans ſemet ip̄m in ſſumeris inimici tēptatōibꝰ fatigatuꝫ Alaxīe aūt in eterne atqꝫ interne dul cedis expectatōe. ⁊ in īpacientis deſi tij dilatione. qn̄ in pace illa que exupe tat omnē ſenſum ex ꝑte deguſtata ad illā tam plene nō admittitur. Multū quideꝫ vexat hoīeꝫ cū derelīquit̉ amor mundi multo amplius ſiue arcius tūc cruciat cū calcat̉ amor ſui veruntū ſuꝑ omnia trāſfigit ⁊ penetrat cor hoīs et excoquit deſiderij eſtibꝰ amor dei Un̄ eſt vox illa. Sitiuit anima mea ad de fon. vi. Beatus etiā gre. de hac dupli ci ꝯpunctōe ſic ait. Q Notandū ꝙ principaliora grana cōpunctōis ſunt duo. qꝛ deūſciens anīa prius timore ꝯpungitur. poſtea amore prius eī ſeſe in lacrimis afficit. qꝛ dū maloꝝ ſuorū recolit. ꝓ his pati ſupplitia eterna per timeſcit. Sed cū longa meroris anxi etate formido fuerit ꝯſumpta quedaꝫ iaꝫ de preſūptōe venie ſecuritas naſci tur. ⁊ in amore gaudioꝝ celeſtiū anīꝰ inflāmat̉. ⁊ qui prius flebat ne duce retur ad ſuppliciū poſtmodū flere ama riſſime incipit qꝛ differt̉ a regno. Cō templat̉ em̄ mens qui ſunt illi angelo rū chori. que ip̄a ſocietas beatoꝝ ſpiri tuum. que maieſtas interne viſiōis dei ⁊ āplius plāgit qꝛ a bonis ꝑhēnibus deeſt qͣꝫ flebat prius cum mala eterna metuebat ſicqꝫ fit vt ꝑfecta ꝯpunctio formidinis trahat anīm ad ꝯpunctōꝫ dilectōis. Sed ip̄a gratia lacrimarū querenda eſt a creatore noſtro cū mag no cordis gemitu. hec gre. Notanduꝫ etiā ꝙ ꝯpūctio timoris amaritudinē habet ꝯpunctio vero amoris dl̓cedinē naꝫ ꝯpuncto timoris triſtes lacrimas ꝓducit. amor autē ſetas lacrimas mo uet. De hoc d̓t Rich. de ſanc. vic. Pri us omnis homo ꝯpungitur timore. poſtmodū ꝟo compungit̉ aniore. Cō punctio timoris amaritudinē hꝫ. con punctio amoris dulcedinē. Qui igit̉ ſolo adhuc timore ꝯpungit̉ cibis qui dem ſpiritalibꝰ minime tn̄ dulcibꝰ pa ſcit̉. qui vero iā eternoꝝ gaudioꝝ deſi derio lacrimas fundit ip̄e ꝓfecto dul cibus cibis ſpiritalibꝰ ſe reficit. Cū q S. ij. ¶ Liber .III. Diſt. III. Ca. V. ceuit homo ille interior domeſticū ſu um talibꝰ cibis reficere. pōt de eo vera citer pſallere. Qui mecū dulces capi ebas cibos talibꝰ gͦ ſtudijs qͣꝫto vterqꝫ hō ad puritatē āplius ꝓficit. tāto vti qꝫ alacrius currit. hec Rich. Beatus etiā gre. de hoc ſic d̓t. Aliter em̄ quiſqꝫ ꝯpūgit̉. cū interna intuens maloꝝ ſu oꝝ pauore terret̉. Alit̓ cū gaudia ſuꝑ na ꝯſpiciēs ſpe qͣdā ⁊ ſecuritate robo rat̉. illa ꝯpūctō afficientes ac triſtes hec vero letas lacrimas mouet. Om̄i potens nāqꝫ dn̄s vnde mentē noſtraꝫ viſitans ad amorē ſuū ſublimiter eri git. in̄ hanc ꝑ ſacrimas ſuauiter affli git. ⁊ dū ꝑ fletū intus ad ſūma rapit̉. penā ſuā libens gaudenſqꝫ mirat̉. et dulciter cruciet̉ ⁊ penaliter ꝯſoletur. Compunctō em̄ cordis noſtri dies fe ſtus ē dn̄o. cū ī lacrimis ꝓ amore eiꝰ aſſidue mens mouet̉. hec gre. Sed et hoc notandū ꝙ ſacrime deuotōis non querūt remiſſionē peccatoꝝ. ſed poti us bn̄placitū ⁊ gr̄am dei patris. Und̓ differentia eſt inter lacrimas deuotō nis atqꝫ lacrimas pn̄ie ⁊ confeſſionis Longe tn̄ amplius p̄cellūt lacrime q̄ ꝓcedūt ex affectu ſuꝑne cōpaſſionis. De hoc bea. ber ſic d̓t. In lacrimis de uotōis nō indulgētia peccatoꝝ ſꝫ be neplacitū querit̉ dei patris. cū deſcen dit in nos ſpūs adoptōis filioruꝫ teſti moniū ꝑhibens ſpūi nr̄o ꝙ filij dei ſu mus ⁊ mellifluā de celo mereamur vo cē audire. Quia vere deus pater in no bis ꝯplacet ſibi nec paꝝ diſtat inter la crimas deuotiōis ⁊ lacrimas pm̄e et ꝯfeſſionis. Uerūt n̄ longe amplius v triſqꝫ p̄cellūt. Alie quidē ſacrime qui bus infundit̉ ſaporvim. illas ꝟo lacri mas in vinū mutare dixerī. que frater ne ꝯpaſſionis affectu in feruore ꝓdeūt caritatis. ꝓ qua etiā ad horaꝫ tuij pſiꝰ īmemor eſſe ſobria quadā ebrietate vi deris. hec ber. Teſte nāqꝫ beato Gre. Qui ꝓ peccatis alienis interueniūt et ꝯpūgunt̉. ſua an̄ dei oculos tergūt. qͦꝛ ip̄a caritate ſe iuſtificant. quā ꝓ alte nis iniquitatibꝰ ſe in lacrimīs mac tant. nec duꝝ dꝫ eſſe ꝓ alienis peccatis lacrimas fūdere. qꝛ criſtus noſtra por tauit in cruce. hec gre. Acceptior eſt S orō corā deo quā nō neceſſitas ſed ca ritas fraternitatis tranſmittit. Un̄ cri ſo. ſuꝑ mathe. de hoc ſic d̓t. ꝓ ſe necel ſitas orare cogit. ꝓ alijs auteꝫ caritas fraternitatis hortat̉. Dulcior autē eſt an̄ deū orō nō quā neceſſitas trāſm il tit. ſed caritas fraternitatis ꝯmendat Hec criẜ. S Sūt etiā. iiij. genera ꝯpunctōis quibꝰ anīa iuſta vehement afficitur. De quibꝰ beatus gre. xxiiij. moraliū ſic ait. Quatuor quippe ſunt qualitates quibꝰ iuſti viri anīa in co punctōe vehementer afficit̉ cū aūt ma loꝝ ſuoꝝ reminiſcit̉ ꝯſiderans vbi fuit aut iudicioꝝ dei ſententiā metuens re ſecū querens cogitat vbi erit aut cum mala vite preſētis ſolerter intendens merēs ꝯſiderat vbi eſt. aut cū bona ſa perne patrie ꝯtemplat̉ que qꝛ necdū adipiſcit̉. lugens conſpicit vbi nonſe Malorum ſuoꝝ Paulus memineta ⁊ ex eis ſe in quibus fuerat affligebat cum diceret. non ſum dignus vocarⁱ apl̓us qꝛ perſecutus ſum eccleſiā deiꝰ Rurſum diuinū iudiciū penſans ī fu turo mala eſſe metuebat dicēs. Caſir go corpus meū ⁊ in ſeruitutē red igo Rurſum mala pn̄tis vite penſans a ſi Dū ſumus ī cōpore ꝑegrinam a dno Et video aliā legeꝫ in membris meis repugnantē legi mentis mee. Et tui ſuꝫ bona eterne vite ꝯſiderabat dices Uidemus nunc ꝑ ſpeculū ī enigmate tunc aūt facie ad faciē. Nunc cogno ſco ex ꝑte. tūc aūt ꝯgnoſcā ſicut ⁊ cos nitus ſum. hec gre. Et notandū ꝙ pel Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. V. hec duo vicꝫ ꝑ feruidā deuotioneꝫ ⁊ ꝑ amoroſam ꝯpunctionē ſentit̉ ⁊ agno ſcitur deus adueniſſe et principaliter adeſſe in corde ⁊ anīa vniuſcuiuſqꝫ de uoti hoīs dilectum dn̄m ſuum adue niſſe ſenſerat. cū deuotione feruida eſ ſet ꝯſtitutus bea. Augu. cuꝫ ſic diceret Quid eſt illud dulce qd̓ in recordatōe dei mei me tangere ſolet ⁊ tam ſuauit̉ afficere. vt iam totus quodāmō a me metipſo alienari videor ⁊ neſcio quo abſtrahi incipiā ſubito innouor ⁊ to tus īmutor ⁊ bene mihi eſſe incipit vl tra qͣꝫ dicere ſufficiā. exhylarat ꝯſciē cia in obliuionem. venit omnis p̄teri loꝝ doloꝝ miſeria. exultat animus. cla ceſcit intellectus. cor illuminat̉. deſi ceria iocundātur. iam iamqꝫ alibi ne ſcio vbi me eſſe video ⁊ quaſi amplex ibus amoris intus teneor ⁊ neſcio qͥd Illud ſit ⁊ tn̄ illa retinere ſemper ⁊ nū qͦ ꝑdere toto niſu laboro. luctat̉ qd̓ā modo delectabiliter animus. ne rece oat ab eo qd̓ ſemꝑ amplecti deſiderat quaſi in illo deſiderioꝝ oīm finem in uenerit ſumme ⁊ ineffabiliter exultat mhil amplius querēs. nihil vltra ap letens. ſemper ſic eſſe volens. Nun quid ille eſt dilectus. vere ille eſt dile ctus meus. qui viſitare me venit. ſꝫ ve int inuiſibilis. venit occultus. venit vt tangat me. non vt videat̉ a me venit ſion vt totū ſe infundat. ſed vt guſtan dum ſe p̄beat. non vt īpleat deſideriuꝫ ſed vt trahat affectū. hec Augu. ꝙ etiā amoroſa ꝯpunctō ſit ſignū aduentus dni in animā. De hoc beatus ber. ī tra ctatū de ſcala clauſtrali. ſic ait. Oſten de qn̄ hec facies. qn̄ experiem̄. ⁊ quod ſignū aduentus tui. nunquid hꝰ ꝯſola tionis ⁊ leticie nuncij ⁊ teſtes ſunt ſu ſpiria ⁊ lacrime. Et ſi ita eſt noua eſt lita ſignificatio ⁊ inuſitata. que em̄ eſt duencio ꝯſolationis ad ſuſpiria ⁊ leti cie ad lacrimaſſi tn̄ iſte ſint lacrime ⁊ non pocius roris interioris deſuper iu fuſi ſuperfluens habundat ad interio ris hoīs indiciū ⁊ exterioris hominis expurgamentū. Un̄ ſicut in baptiſmo ꝑuuloꝝ ꝑ exterioris hoīs ablutionem figurat̉ ⁊ ſignificat̉ īterioris aīe abſo lutio ita ecōu̓ſo ex īteriore ablutōe ex terior ꝓcedit purgatio. O felices la crime ꝑ qͣs īteriores macule purgāt̉ ꝑ quas peccatoꝝ incendia extinguūt̉. be ati qui ſic lugetis qꝛ ridebitis T In his ſacrimis agnoſce anīa ſponſū tuū amplectere deſideratū. nūc torren te voluptatis te inebria. ſuge ab vbere ꝯſolatōis lac ⁊ mel. hec ſunt em̄ mun da munuſcula ⁊ ſolatia. que tibi cōtu lit ſponſus ſcꝫ gemitus ⁊ lacrime ⁊ at tulit tibi potū in his lacrimis in men ſura. hee lacrime ſūt panes tibi die ac nocte. panes itaqꝫ ꝯfirmantes cor ho minis ⁊ dulciores ſuꝑ mel ⁊ fauū. O dn̄e Iheſu ſi ad̓o dl̓ces ſunt iſte lacrīe que ex memoria tua ⁊ deſiderio tui ex citantur qͣꝫ dulce erit gaudium qd̓ ex manifeſta tua viſione capiet̉. ſi adeo ē dulce flere de te qͣꝫ dulce erit gaudere. hec Bern̄ U Duo aūt hec vicꝫ fer uida deuotō ⁊ amoroſa ꝯpunctio max ime ꝑtinent ad arrā deſponſatiōis. q̄ geritur inter criſtū ⁊ anīam. nā ille qͥī futuro ſe nobis ad videndū ⁊ ꝑpetuo ad poſſidendū dabit. nūc i pn̄ti vita a liqn̄ vt qͣꝫ dulcis ſit agnoſcamus ſe no bis in gaudiū prebet. vt eo ſeruētius ip̄m in hac peregrinatōe diligamus ⁊ ad eū ꝑuenire ac ip̄ꝫ eternaliter poſ ſidere ꝯcupiſcamus. Conſideranduꝫ etiā ꝙ ſunt multa deuotōnū vel ꝯpunc tionū genera. poſſunt tn̄ in. vij. diſtīg ui differentias. iuxta ſinguloꝝ affecti onum varietates. aut em̄ ſurgit deuo tio ex timore. aut ex dolore. aut ex deſi derio. aut ex ꝯpaſſione. aut ex amore. S. iij. ¶ Liber .III. Diſt. III. Ca. V. aut ex gaudio. aut ex admitatōis ſtu pore. Ex timore. vt cū qͥs ꝯpūgit̉ tīo re futuri ſupplicij. vel cū timet derelin qui ꝓpter demeritū peccatoꝝ ſuorū di cens deo. Ne reminiſcaris dn̄e pecca ta mea neqꝫ vindictam ſūmas de pec catis. Scd̓o ex dolore cuꝫ quis dolet ſe offendiſſe ⁊ gr̄am eius amiſiſſe. vel cū dolet ſe tam paꝝ ꝓfeciſſe ⁊ tam ꝑui meriti eſſe ſe apud deū ⁊ in tantis dei oculis diſplicere. Tercio ex deſiderio cū ſpirat ⁊ anhelat ad gratiā virtutum ampliorē ⁊ ad familaritatē diuine ſu auitatis. vel ad xp̄i pn̄ciam in celo vl̓ ad talia ſancta deſideria adimplenda Quarto ex cōpaſſione vt criſto paſſo pie ꝯpatimur ⁊ gladius ille anīaꝫ deo fidelē trāſuerberat ⁊ vulnerat. qui ma rie matris eius anīam ꝑtranſiuit. aut cū ꝓximoꝝ incōmodis aut anīaꝝ ꝑicu lis ꝯpatit̉. ⁊ zelus domus dei ⁊ iniu rie deo illate ꝯmedunt eā. nec ſinūt eā dormire ſomno diſſimilatōis. quinv ratur ad ſinguloꝝ ſcandala ⁊ torquea tur ad ſinguloꝝ calamitates. Quinto ex amore diuino cū recolit qͣꝫ benigne ſecum egerit. ⁊ quanta ſibi beneficia ī digno ⁊ īmerito ꝯtulerit. vl̓ cū penſat generalia bn̄ficia omni humano gene ri īpēſa ꝑ īcarnatōis ⁊ paſſiōis bn̄fi cia et ſacr̄i altaris ⁊ ſpūſſancti ſacro ſācta cariſmata. Sexto ex gaudio ſuꝫ git deuotio cum homo exultat in dn̄o memor beneficioꝝ eius vel cum in ſpe gratie eius ꝯfidit ſe eſſe d̓ numero ſal uandoꝝ vel gratulat̉ ſaluti ⁊ ꝓfectui ꝓ ximoꝝ. vel cū exultatōe ſpūs ꝯgaudet glorie beatoꝝ. Septimo ex admiratō nis ſtupore cū illuminato ītellectu ful gore ſapientie ſtupet magnitudinē po tentie dei. ꝓfunditatem ſapientie. et ſuauitatē benignitatis eius vel diſtric tionē iudicioꝝeꝰ. ⁊ quicquid de natu ra diuinitatis eiꝰ ⁊ gloria maieſtatis eius menti occurrerit. Ex tali inqͣꝫ cō ſideratione obſtupeſcit animus ⁊ plo quodā affectu erga eū accendit̉ ⁊ afi citur A Sed ⁊ hoc notandum ꝓ plerūqꝫ hoīes deuoti etiā duꝫ magis conant̉ habere deuotōis gratiā mini habeant. ⁊ cū vehementius inſtant ab diores ⁊ duriores corde fiunt. Et mi ti ex hoc grauiter ꝯtriſtant̉ interp̄tan tes ⁊ aſſerentes ꝙ forte īdigni ſint vi ſitatōe diuina. Sed cū hmōi incertuꝫ eſt vtꝝ ſint digni amore d̓i vel odio poſ ſumus tn̄ ẜm ꝯiecturas aliquas colli gere ratōes cur deus ſubtrahit bome gratiā deuotōis cū eā libenter haberet ⁊ inſtancius querunt ⁊ poſſunt ſuper hoc quinqꝫ aſſignari rōes. Prīa ē hū miliatio. qꝛ magis humiliat̉ homo cū nō habet tunc deuotiōis gratiā qn̄ eaꝫ diligenter querit ⁊ eam deſiderat ha bere. vtputa in diebus ſolemnibus vel qn̄ vult cōicare. naꝫ tali tꝑe in ſeipſo confundiur ꝓpter carentiā gratie diui ne ⁊ ideo hūiliat̉. Ecd̓a rō eſt purga tio peccati. qꝛ forte per aliqͣ exercitia minus purgatus eſt homo vel aliqͦ ha bet d̓licta. que nō recolit vt dignus ac cedat ad euchariſtiā ⁊ amplius purb tur a peccato in hoc punitur ī quo ma gis dolet qꝛ quilibet deuotus maxime dolet de ſubtractōe gratie ⁊ iō quant ē dolor eſt grauior tanto purgatio eſt e ficatior ⁊ maxime qꝛ forte alio temfi re minꝰ ſtudioſe q̄fiuit deuotiōis gª. ciā vel oblatā negligencius r̄cepit net dignas ꝓ ea gratiaꝝ actōes retuſit. h nit̉ mō in quo peccauit. vt tūc illa cate at gratia cū deſiderat quā an̄ neglexi cū hr̄e poterat ⁊ cautior d̓ cetero ī hac ꝑte fiat. Tercia rō eſt vt ex priuatione gratie fiat eruditio magna hoīm. ꝙ deo ſit ip̄a gr̄a nō ab hoīe ⁊ nō p̄t eam hō ꝓvolūtate arbitrij ſui hr̄e ſed a deo qui dat ex ſe ⁊ qn̄ vult infundit ⁊ qua Liber .III. Diſt. III. Ca. VI. do vult ſubtrahit ꝓut ſibi placet ⁊ ꝓut accipienti videt ꝯuenire. Ergo ex gra tia ſua dat affctm̄ deuotionis nō ꝓ me cito hoīs qꝛ ſi ſemper daret cū querit̉ ⁊ non daret niſi quereretur. putaretur ideo dare tm̄ quantū merita require rent. ⁊ nō ſcd̓m libertatē. iō qn̄qꝫ ſtu dioſe querentibꝰ negat ex iuſtitia ⁊ n̄ querentibꝰ qn̄qꝫ dat ex gratia vt ad ſe trahat. Quarta ratō negate deuotōis eſt. cū qn̄qꝫ vehementius ⁊ ſtudioſius querit̉. qͣꝫ querenda eſt. qꝛ qn̄qꝫ ex im petuoſo cordiſconatu libertas mentis obſtruitur. dū quaſi ꝑ violentiam ⁊ ex torſionē accelerat affcm̄ deuotōis exp̄ mere. ⁊ ſi nō iuxta deſiderium cordis ſtatim poteſt elicere gratiā queſitā cō triſtatur. ⁊ amplius ex hoc indurat̉ et quo impetuoſius ſe cupit ad deutōem cogere minus ꝓficit ⁊ ampliꝰ areſcit ſic qui botros in torculari ⁊ oliuas in pilo ſubito ⁊ nimis vehementer cōpri mit. liquor magis turbidus ⁊ īſipidꝰ ſiuit qͣꝫ ſi paulatim ⁊ moderatius con preſſiſſet. quo em̄ liberior eo pinguior deuotōis affectus. Ideo alio tꝑe ſepi us deuotior. qꝛ tunc ſpūs ſue libertati celictus ſponte ſe eleuat ī ſublime. vi blenta nāqꝫ acceleratio ꝓuocat ſpūm ſicut in corpore moroſa reſpiratio cor dis refrigeratō eſt. Quinta rō eſſe po ceſt meritū maioris gratie ⁊ glorie. dū deſideriū nō adīpletū affligendo pur gat anīam ꝑ pacientiā deſolatiōis qꝛ bumilis ſuſtinentia meroris quaſi li ma reddit anīaꝫ clariorē. ⁊ magis ſu ſceptibilē ſplendoris diuini ⁊ ampli bris gratie ⁊ glorie capacē. lux em̄ vul tus dei ⁊ fulgor claritatis eius oībꝰ e qualibꝰ ſuꝑfulgēt. Qui a vicio obſcu tate liberior eſt ⁊ purior. magis capax eſt luminis ⁊ illuminatōis deſuper in niuentis. ſicut vitꝝ claꝝ vel metallū bn̄ ſimatū ⁊ politū radios luminis ampli us recipit ⁊ ſplēdidius. qꝛ ergo afflie tio lima eſt anīe. que rubiginē vicioꝝ abradit vt deterſo peccato qd̓ ſua ob ſcuritate radios diuini fulgoris velut obex ab anīa excluſerat. lucē gratie re cuperat. Purgat em̄ deus aliqn̄ deuo toꝝ corda ꝑ ſubiractōꝫ gratie ⁊ illius ꝯſolationis. cuius carentia maxīa eſt eis afflictio. vt ſic purgati aptiores fi ant habundancioris gratie recipiēdi in pn̄ti ⁊ glorie in futuro. ſi tn̄afflicti onē hanc quā patit̉ homo ꝓpter deuo tōis d̓fectū ſpiritalis. ꝑ culpe meritū ⁊ negligentia ꝓpria non retraxit. Filius Abita informatōe de ꝟtute ora ctōis ⁊ quibuſdā alijs. que viam dant ad actū ꝯtemplationis. nunc de ipſa ꝯtemplatōe cupio edoceri. Capitulum VI Pater B Eꝑīta cōtem platiua ſuꝑ qua informari d̓ ſideras. primo hoc ſcire debes ꝙ du plex eſt vita actiua ſcꝫ ⁊ ꝯtemplatiua De qua duplici vita. Beda in quadā omel̓. ſic d̓t Actiua vita eſt ſtudioſum criſti famulū inſiſtere iuſtis laboribꝰ ⁊ prius quidē ſeip̄m ab hoc ſeculo ī maculatū cuſtodire mentē manū līg uā ac cetera corꝑis membra. ab omni inquinamento culpe temptamētis cō tinere. ac diuinis ꝑpetuo ſubiugare uicijs. Dein̄ ꝓximis in neceſſitatibꝰ ſuccurrere eſurienti cibū. potū ſicien ti. algenti veſtitū mniſtrando. ac cete teris ſe mancipando frater ne dilectō nis obſequijs. Contēplatiua aūt vita eſt cū longo quis bone actōis exercitō edoctus diutine orōis dulcedīe īſtru ctus crebra lacrimaꝝ ꝯpunctōe a ſſue factus. cunctis mundi negotijs vaca re ⁊ in ſola dilectōe mentis oculū ītē dere didicerit. gaudiūqꝫ eterne beati ij. S. iiij. Diſt. III. Ca. VI. Liber .III. tudinis qd̓ in futuro ſuſcepturus vita etiā in pn̄ti ceꝑit ardenter deſideran do preguſtare. ⁊ aliqn̄ etiā qͣꝫtū mor talibus phas eſt in exceſſu mētis ſub limiter eleuari hec beda. Dſidorus eti am d̓ hac duplici vita ſic ait. Actiua ē que in operibꝰ iuſtitie ⁊ ꝓximi vtilita te verſatur. Contemplatiua eſt. q̄ va cans ab omni negotio in ſola dilectō ne dei figit̉. vna in oꝑatōe bone ꝯuer ſatōis. Altera in ꝯtēplatiua īmutabi lis veritatis. Actiua vita mundanis rebus bn̄ vtit̉. Cōtēplatiua vero mun do renūcians ſoli deo viuere delectat̉ hec yſidorus. Ubi ꝯſiderandū ꝙ qͥ ad vitā ꝯtemplatiuā deſiderat ꝯdeſcen dere oportet ꝙ prius invita actiua ex erceat. qꝛ merito ad ꝟtutē ꝯtemplati onis ſuſtollit̉. qui in actiua vita vtilis inuenit̉. De quo idē yſidorus ſic ait. Actiua vita īnocētia eſt bonoꝝ oꝑum Contemplatiua ſpeculatio ſuꝑnoruꝫ illa em̄ cōis multoꝝ. iſta vero paucoꝝ Actiua vita rebus mundanis bn̄ vtit̉ Contemplatiua vero mundo renunci ans ſoli deo viuere delectat̉. Qui priꝰ in actiua vita ꝓficit ad ꝯtemplationē bene ꝯſcendit. Merito enim in iſta ſu ſtollit̉. qui in illa vtilis īuenit̉. In iſta em̄ prius ꝑ exercitiū boni oꝑis cūcta exhaurienda ſunt vitia. vt illā iā pura mentis acie ad ꝯtemplandū deū quiſ qꝫ pertranſeat. Et licet ꝯuerſus ſtatiꝫ ad ꝯuerſionē al̓s ad ꝯtemplationē cō ſcendere cupiat. tn̄ rōe cogitur vt pri us in actiue vite oꝑatōe verſet̉. hec yſi dorus. C Et notandū ꝓut dicit beatus gre. ꝙ ſine ꝯtēplatiua vita poſ ſunt intrare hoīes ad celeſtē patriā. qͥ bona que poſſunt oꝑari nō negligunt ſine actiua aūt vita intrare nō poſſunt ſi negligunt oꝑari bona que poſſunt. Et tn̄ ꝯtemplatiua vita maior ē meri to qͣꝫ actiua. qꝛ actiua in vſuꝫ pn̄tis tēporis laborat. Contemplatiua ꝟo ſa pore intimo iam venturā requiē degū ſtat. ꝙ ꝟo ꝯtemplatiua vita maior ſit merito qͣꝫ actiua ſacris euangelij vet bis oſtendit̉. in quo mulieres diuerſe egiſſe memorantur. Maria quippeꝙ ba redēptoris nr̄i audiens ad pedes illius reſidebat. Martha aūt corpora libꝰ miniſterijs inſiſtebat. Cūqꝫ cōtra matie ociū martha ꝯquereret̉ audiuit Martha martha ſollicita es ⁊ turba ris erga pl̓ima. Quid em̄ ꝑ mariam que verbū dn̄i reſidēs audiebat niſi cō templatiua vita exprimit̉. Quid pet marthā exterioribꝰ obſequijs occupa tā. niſi actiua deſignat̉ vita. Sed mat the cura non reprehendit̉. Marie veto laudatur. quia magna ſunt actiue vite merita. ſed ꝯtēplatiue pociora. Unde nec auferri vnqͣꝫ marie ꝑs d̓r. quia at tiue vite oꝑa cū corꝑe trāſeunt Conte platiue vero vite gaudia melius ex fi ne ꝯualeſcunt. Qd̓ bn̄ ⁊ breuiter eze chiel ꝓpheta expͥmit cū volātia aīalia ꝯtēplatus ait. Similitudo manꝰ ho minis ſub pennis eoꝝ erat. Quid em ꝑ pennas aīaliū niſi ꝯtemplatōes poſ ſumus ſentire ſanctoꝝ. quibꝰ ad ſum ma tranſuolant ⁊ terrena deſerentes ſeſe ī celeſtibꝰ librant. quid ꝑ manu niſi oꝑatōes accipimus. Quia cum ī ꝓximoꝝ amore ſe dilatant. bona qde preualēt etiaꝫ corporalit̓ adminiſtrat Sed manus eoꝝ ſub pennis eoꝝ ſunt qꝛ actōis ſue oꝑa virture ꝯtemplatōii vincūt. hec gre D Sed et hoc nō tandū ꝙ nō omnibus vita actiua nec etiā contemplatiua eque expedit quo niā multi ita quietas mentes habent. qui ſi laboribꝰ ⁊ occupatiōibꝰ exterio ribꝰ īplicantur in ſuis actionibus ſūe cumbant. Sic ecōuerſo ml̓ti ſunt ita īquieti vt ſi eos vacare ꝯtigerit graui us laborant. Ergo quietis cordibꝰ vi Diſt. III. Ca. VII. Liber .III. ta ꝯtemplatiua expedit inquietis ꝟo mentibus ꝯuenit vita actiua. De hoc dt beatus gre. in li. vi. mora. valde in ter ſe diuerſe ſunt ꝯſperſiōes aīoꝝ. nō nulli nanqꝫ ita ocioſe mentis ſunt. vt n eos labor occupatōis excipiat. in ip ſa oꝑis inchoatōe ſuccumbāt. Et ſunt nōnulli ita inquiete mentis. vt ſi oc cupatōꝫ laboris nō habuerunt. graui us laborant qꝛ tāto deteriores cordis tumultus tolerant. qͣꝫto eis licencius ad cogitatōes vacat. Un̄ neceſſe ē vt ſſec quieta mens ad exercitationem ſe īmoderati oꝑis nec dilatet nec inqui eta ad ſtudiū ꝯtemplatōis anguſtet. ſe te em̄ qui ꝯtemplari deū quiete pote tant occupatōibꝰ īpreſſi ceciderūt. et ſepe qui occupati bene hūanis vſibus piuerent. gladio ſue quietis extincti ſunt. hec gregorius Filius Cire etiā vellē quid eſt quod im pedit vitam ꝯtemplatiuam. Capitulum VI Pater E E hoc ſcire de bes. ꝙ vitam ꝯtemplatiuam maxime impedit vita ocioſa. qui eniꝫ vt ait quidā ad apicem diuine ꝯtem placōis aſpicit neceſſe eſt vt ſe ab om mſibꝰ peccatis ⁊ vicijs debeat elongare. bia terrena ſub pedibꝰ ꝯculcare. hoīs bꝑibꝰ ſe exercitare. affectū ſuū ſāctis beſiderijs inflāmare. crebris ſuſpirijſ cuagatōꝫ mentis ad deuꝫ reuocare. et ad hanc gratiā ꝯtemplatōis ſꝑ aſpira te. ⁊ viſitationē ſanctiſpūs vehemen tet deſiderare. ⁊ in his oībꝰ quouſqꝫ īccipiat cōtencioſe laborare. hec ille. An̄ hō deuotus ꝯtemplatōi inſiſtens ioſa celeſtia meditatur. ſeꝑat̉ a terre ins. a turba carnaliū cogitationū elō datur. dulces carnis refugit affectus bagos ſeuſuū motus reſtringit. in domino delectat̉ angelica dulcedīe frui tur. Et ergo qͣꝫdiu ſapore ſcelerū p̄mi tur. illā ineſtimabilē iocunditatē cele ſtiū nec deſiderare nec guſtare poterit ineternū. Oportet nāqꝫ ẜm dictū caſ ſiāi oēs ſenſus velari. carnē macerari ꝯſcīam turbari an̄qͣꝫ aīa celeſtia vale at meditari. ac dei dulcedīe oblectari nec ſolū ab illicitis veꝝ etiā a neceſſa rijs nonūqꝫ cura carnis eſt poſtponen da vt humanus affectus eo liberius ce leſtia poſſit ꝯtēplari. Nā ꝓut d̓t beatꝰ Richar. de ſancto victo. nūqͣꝫ huma nus affectus ad eternitatis deſideriū ꝑfecte īflāmat̉. nūqͣꝫ hūanꝰ intellectꝰ ad eternoꝝ ꝯtemplationē plene acui tur. niſi carnis cura in rebꝰ etiā licitis multūqꝫ neceſſarijs frequenter fortit̉ qꝫ repellat̉. hec richa. F Beatus etiā bern̄. quedā enumerat que mūdi ciā cordis efficere ſolent. ita dicens. Ad veꝝ lumen ꝯtemplandum que ocu los mentis emundant. vt ad lumē ve rū ſubleuari poſſint. ſunt hec ſecl̓aris vite abſcōſio. carnal̓ afflictō. cordis ꝯtritio. frequens pura delicti ꝯfeſſio lauachrū fletus. ⁊ cū foris amiſſa fue cit omnis īmūdicia. ſurſū eos attollūt meditatio admirabilis dei. ⁊ caſte ve ritatis inſpectio. orō munda ⁊ valida iubilus laudis. ⁊ deſideriū ardens in deū. hec bern̄. Dicit etiā hugo ſuꝑ. iij. ca. angelice Ierarch. Oportet inquit ꝙ mens que deum vult ꝯtemplari pri mum purgetur. poſtea illuminetur. et deinde perficiatur. quia niſi precede ret purgatio nō ſequeretur illumina tio. Et niſi eſſet illuminatio non veni ret conſūmatio ſiue perfectio ⁊ tales magis appropinquāt diuinitati. et qͣn to magis appropinquant tāto verius cōtemplantur. hec hugo. G Et notandum ꝙ ad actum contemplatō nis multū valet iocūditas īterne deuo Liber. III. Diſt. III. Ca. VII. tōis ſed illā frequenter īpedit leticia ſiue ꝯſolatōis tꝑalis delectatō. Un̄ d̓t beatus Iero. ſubtrahit̉ tibi ꝯſolatio diuina ſi ꝯſolatione tꝑanea gaudes. Dicit etiā de hoc fulgen. Dulcedinē iocunditatis interne ſola reprimit di cedo voluptatis illicite ⁊ īmunde. naꝫ vt d̓t Oroſius iuſte ei dulcis dei cōſo latio denegatur. qui in hūano ſolum modo ſolatio delectat̉. hec Oroſius. Sed valde diligenda ⁊ querenda ē de uocio cordis. qꝛ nūqͣꝫ pōt homo bona tꝑalia ꝯtemnere niſi interiora bona ꝑ guſtū ſpūalem meruerit ſentire. Et de hoc dicit rich. de ſanc. vic. Nō poteſt ad ꝑfectam exterioꝝ bonoꝝ faſtidium ꝑtingere. qui interioꝝ bonoꝝ dulcedi nem nōdū meruit guſtādo ſentire. pu to ꝙ ꝓpheta niſi prius guſtaſſet qͣꝫ ſua uis eſt dn̄s ⁊ qͣꝫ magna multitudo dl̓ cedīs eius. Puto niſi hoc exꝑimētuꝫ didiciſſet illud omnino ex ſentētia di cere n̄ poſſet. Rēnuit ꝯſolari aīa mea hec rich. Oportet ergo vt non ſolum a grauioribꝰ verūetiā a leuioribꝰ pecca tis abſtineat. quiſquis in hac ꝑegrina tōe ſpūali dulcedine inebriari deſide rat. Teſtat̉ hoc idē rich. Nihil leuita tis in ſe habeat. nil caducū. nil carnale ſapiat̉. ⁊ ad magnā maturitatis gra uitatē anīm cōponat. qui eſurit ⁊ firit de petra melle ſaturari de torrente vo luptatis in via bibere ⁊ inebriari. hec richar. H Et ꝯſiderandū ẜm dic tū beati gre. ꝙ inter delicias cordis et corꝑis hoc diſtare ſolet. ꝙ corporales delitie cū nō habent̉ graue in ſe deſide riū accendunt. Cū vero habite edunt̉ comedentē ꝓtinus in faſtidiū ꝑ ſacie tatem vertunt. At contra ſpūales deli cie cū nō habentur in faſtidio ſunt cuꝫ vero habent̉ in deſiderio. Tātoqꝫ a co medente amplius eſurit̉ qͣꝫto ab eſuri ente amplius ꝯmedit̉. in illis appetitus placꝫ. experiētia diſplicꝫ. In iſtis aūt vilis eſt appetitus experientia ma gis placet. In illiſ appetitus famē pre ſtat ſaturitas faſtidiū generat In iſtiſ appetitus ſaturitatem ſaturitas auteꝫ appetitū parat. Augent em̄ ſpiritaſes delitie deſideriū in mente dū ſatiat. qꝛ qͣꝫto magis eoꝝ ſapor ꝑcipit̉ eo ami plius ꝯgnoſcitur qd̓ auidius amētūt. Et idcirco nō habite delicie amari nō poſſunt qꝛ eoꝝ ſapor ignoratur. nullꝰ eī amare valet quod ignorat Proīde nos pͣs. ammonet dicens. Guſtate videte qm̄ ſuauis eſt dn̄s. hec greg. E ſuꝑ eodē verbo pͣs. ꝓſequit̉ quedam gloſa ſic dicens. Guſtate. quaſi dicat illud exꝑimentum ꝓbate qm̄ ſuauis eſt dominus. Et loquitur ad modum hoīm dulcedinē vim potantiū qꝛ prīo modicū guſtant. ⁊ exinde eius dulci dīe ꝯgnita alliciunt̉ ad amplius degu ſtandum. Sic hoīes deuoti primo: cipientes aliquid de dulcedine. aſi ciunt̉ ad amplius ſenciendū. Sed at aduertendū ꝙ ꝓbantes dulcedineꝫ vi ni illud modicū qd̓ deguſtant ſuꝑ ſig uam diu retinent. Sic ſencientes di uinā dulcedineꝫ dn̄t eā qͣꝫdiu poſſum retinere. qꝛ hec dulcedo eſt qd̓daꝫ pſu diū beatitudīs future. nā talis p̄guſta tio diuine dulcedinis auget ſpeꝫ beatꝰ tudīs future. ⁊ talibꝰ ex eo ꝙ ſenciuꝫ in ſe diuinā pn̄ciā ſufficit eis ꝓ omni bono ymmo oīa alia bona eis dent unt niſi qͣꝫtū neceſſitas exigit. hec glo Qui ꝟo dulcedinem diuine gratſe di guſtant hi frequenter in dn̄o gaudem quia eorū gaudium ip̄e deus eſt. Oe hoc beatus Auguſti. in libro confeſſi onū ſic ait. Abſit vt quocūqꝫ gaud it beatū me putet. Eſt em̄ qd̓ non datut pijs. ſed eis qui te gratis coluntquoꝫ gaudium tuijpſe es ⁊ ipſa eſt beata vi ta gaudere ad te de te propter te ipſa Liber .III. Diſt. III. Ca. VIII. ē ⁊ nō altera. Beata quippe vita ē gau diū deveritate. hoc eſt gaudiū de te qui es veritas vera vita es deus meus. Tu dulce lumen. verū bonū ⁊ ſecuritas. ſuauitas ſalus anīe mee. Querebā eī ſine offenſione iocūdari ⁊ vbi hoc poſ ſem nō inueni preter te dn̄e. hec augu. Hoc eſt veꝝ gaudiū vicꝫ in dn̄o gaude te. Ad qd̓ hortat̉ apl̓us dicens. Gau cete in dn̄o. Letitia vero ſeculi ꝓut d̓t Beatus augu. quid eſt niſi īpunita ne quītia. Luxuriari. inebriari. ꝯmeſſati bnibus vacare. vanitatibꝰ intendere. ⁊ ꝓ his nil in hac vita ſuſtinere ſecuri tas eſt. Putant em̄ ſecuros ſe mali in celitijs. cū nō corrigūt̉ ⁊ ignorant qꝛ mi infeliciꝰ felicitate peccantiū. Und̓ ẜm beatū bern̄. Ridere ⁊ gaudere cum hoc ſeculo nō eſt hoīs ſenſati. ſed fre netici. qꝛ mundū cor nō cū hoc ſeculo ſed cū deo iocundū eſt ⁊ letū. nā illud ſolum veꝝ ē gaudiū qd̓ nō de creatura ſed de creatore qui omnes res ꝯdidit ꝯcipit̉ ⁊ habet̉. De hoc idē beatus ber iſal̓. ſic ait Illud reuera verum eſt gau oīum ⁊ ſolū qd̓ nō de creatura ſed de cceatore ꝯcipit̉ qd̓ cum conceperis et coſſederis nemo tollet a te. cui ꝯꝑata omnis aliunde iocūditas meror eſt. et bis ſuauitas dolor ⁊ omne dulce ama tū ⁊ omne decoꝝ fedū eſt. ⁊ omne alid̓ qd̓ delectari poſſit moleſtū. hec bern̄. Sonū eſt gͦ gaudere in dn̄o. qꝛ ip̄e ſolꝰ eſt qui cor hoīs ſaciare pōt ⁊ nō crea tura alia teſte Hugone qͥ ſic ait. Om ins iocunditas. omnis ſuauitas. oīs bpulētia. omnis creatura afficere cor humanū poſſunt. ſaciare nō poſſunt. nec hugo. Et qꝛ ſine deo eſſe nō poſſu mus neceſſe eſt vt illi ꝑ fidem ⁊ dilec tionē inhereamus. ac in ip̄o gaudea ine. vt eū nobiſcū ſꝑ habere v̓ aleam Nam ꝓut dicit augu. Magna homi is miſeria eſt cū illo nō eſſe. ſine quo non poteſt eſſe. in quo em̄ eſt ꝓculdu bio ſine illo non eſt. ⁊ tamen ſi eiꝰ nō meminit eumqꝫ nō intelligit. nec di ligit cum illo non eſt. hec Auguſtinꝰ. Filius Cire etiaꝫ affecto. que ſunt illa. que p̄parāt mentē hoīs ad diui norum ꝯtemplationē. Et ſuper hoc a te pater cupio edoceri. Capitulū VIII Pater I D contempla cionem diuinoꝝ ſex ſunt p̄pa rancia. Primū eſt exercitatio in oꝑi bus vite actiue. qꝛ n̄ poteſt ad d̓i cōtē plationē aliquis ꝑuenire niſi ī bonis operibus prius ſe ſtuduerit exercere. Un̄ d̓t yſidorus. Nō ꝓdeſt facere bo num niſi correctū fuerit maluꝫ. nec po teſt quiſqͣꝫ ad ꝯtemplationem profice re. niſi ſe ſtuduerit prius in bonis acti bus exercere. hec yſidorus. Et beatus grego. vi. moralium. Prius mens ab apperitu glorie tēporalis. atqꝫ ab om̄i carnalis ꝯcupiſcentie delectatiōe ter genda eſt. ⁊ tunc ad aciem ꝯtemuplaci onis erigenda. Qui igitur perfectōis culmen apprehendere nituntur. cū con templationis arcem tenere deſiderāt prius ſe in campo oꝑis ꝑ exercitium probent vt ſolicite ſciant. ſi nulla iam mala proximis irrogant. ſi irrogata a ꝓximis equanmiter portant. ſiobiec tis hoīs tꝑalibꝰ neqͣqͣꝫ mēs leticia ſol uit̉. ſi ſubtractis n̄ nimio merore ſau ciatur ⁊ deinde perpendant. ſi cū ad ſeipſos introrſus redeunt in eo ꝙ ſpi ritalia rimātur nequaqͣꝫ ſecū rerū cor poraliuꝫ vmbras trahunt. vel fortaſſe tractas manu diſcretionis abigunt. ſi ī circūſcriptū lum̄ videre cupiētes cū ctas circūſcriptōis ſue ymagines dep̄ māt ⁊ ꝓ eo ꝙ ſuꝑna ꝑtīgere appetūt vī Liber. III. ¶ Diſt. III. Ca. VIII. cant quod ſunt vir quippe ꝑfectus pri us arte vite oꝑa ꝯgregat ⁊ poſtmoduꝫ carnis ſenſum ꝑ ꝯtemplationē mortu um huic mundo funditus occultat. hec gre. R Secūdū qd̓ diſponit ad gratiā ꝯtēplatiōis eſt ſolitudo ſiue vita ſolitaria que apta eſt ad ſpeculan dū ſiue ꝯtemplandū. Un̄ d̓r Oſee. ij. ca. Ducā eam in ſolitudinē ⁊ loquar ad cor eius. pͣs etiā videns non poſſe vacari orōi in turba. iō dicit Elonga ui fugiens ⁊ manſi in ſolitudine. Ad hanc vitā ſolitariā ſequendam. Bea tus bern̄. vnāquāqꝫ deuotaꝫ anīaꝫ hor tat̉ ita dicēs. O ſancta anīa ſola eſto vt ſoli creatori oīm ſeruias teipſam quē ex omnibꝰ tibi elegiſti publicū fu ge Fuge ⁊ ip̄os domeſticos. ſecēde ab amicis. an neſcis verecundū te habe re ſponſum. qui nequaqͣꝫ ſuā tibi īdul gere poterit pn̄ciā preſentibꝰ ceteris. hec Bern̄. Oportet igit̉ qui deſiderat vacare deo. vt turbas hoīm fugiat. et curas ſeu occupationes terrenas abi ciat. vt eo liberius poſſit mente ꝯtēpla tioni inſiſtere. Ad qd̓ faciendū mouet Anſelmus cū ſic ait. Eya nunc homū cio fuge paululū occupatōes tuas ab ſconde occupatōes tuas. abſconde de te modicum a cogitatōibꝰ tuis. abice nunc oneroſas curas vaca aliquātulū deo tuo ⁊ requieſce aliquātulū ī eo. fu ge occupatōes oꝑanciū in hoīe exteri ore. abice curas rōis. poſtpone diſſen ſiōes voluntatis vt poſſiſ aliquantulū vacare mente deo. vaca igit̉ vt videaſ vide intellectū vt cōcupiſcas affectu hec Anſel. L Tertiū qd̓ ꝓmouer ad gratiā ꝯtemplatōis eſt mentis hūi litas. Nam cordis hūilitas libenter a ſpūſancto inhabitat̉ ⁊ iō ꝑ pn̄ciā ſu am mētes hoīꝫ qͣs viſitat erigit ad di uina ꝯtemplāda. Un̄ ip̄e dn̄s ait. Cō fiteor tibi dn̄e pt̄. qꝛ abſcondiſti hec a ſapientibꝰ ⁊ prudētibꝰ ⁊ reuelaſti ea ꝑuulis. Per ſapientes em̄ ⁊ pruden tes intelliguntur ſuperbi. per ꝑuulor vero humiles. quibꝰ dn̄s ꝑ ſuā gram r̄uelat ea q̄ ſunt ſpūalia ⁊ ad actū ꝯtē plationis ꝑtinencia. De hoc bea. bern. ſic d̓t. Suꝑbo oculo deus nō videtūt ſincero patet. Abſconditur em̄ a ſapi entibꝰ ⁊ prudentibus. ⁊ reuelatur ꝑ uulis. Magna fratres gratis ⁊ ſubſi mis virtus hūilitatis que ꝓmeret qͦd nō docetur. digna adipiſci qd̓ non va let addiſci digna a verbo ⁊ d̓ verbo ci cipere. quod ſuis ipſa verbis nō poteſt explicare. hec Bern̄. Etiā de hoc in li bro Iob ſic d̓r. Non audebunt eū ꝯtē plari omnes qui ſibi vident̉ eſſe ſapſe tes. Quod exponens bea greg. ſic aſi Contemplari dei ſapīam non poſſunt qui ſibi ſapientes eſſe vidēt̉ qꝛ tanio ab eius luce elongati ſunt. quāto apo ſemetip̄os humiles nō ſunt. qꝛ duꝫ in eoꝝ mētibꝰ tumor elatōis creſcit. aci em̄ ꝯtēplatōis claudit. ⁊ vnd̓ ſe pͦ cele ris lucere eſtimant. inde ſe lumiſſe pe ritatis priuant. ſi ergo veraciter ſaple tes eſſe atqꝫ ſapīam ꝯtemplari appeta mus. ſtultos nō hūiliter ꝯgnoſcamus hec gre. ¶ Quartum qd̓ redali hoīem abilem ad actū ꝯtemplatiōis eſt puritas ſeu mundicia cordis vt dꝫ Luce. xvi. Beati mundo corde qm̄ ir ſi deuꝫ videbunt. Oportet nāqꝫ vt cor mundum habeat. qui in ſūmum bonū hoc eſt in deum mentis intuitum fig re deſiderat. Quia ẜm ꝙ dicit beatus Auguſtinus. Summum bonum nō ī niſi mentibus purgatiſſimis cermtui mentiſ em̄ hūane inualida acies in ta excellenti luce non figitur. niſi per iu ſtitiaꝫ fidei nutrita ꝟgetur al̓s putgi tur. hec Auguſtinus. Unde vt dicit ſidorus. non poteſt ad contemplani dum deū mens eſſe libera q̄ deſiderijs Diſt. III. Ca. VIII. Liber .III. huius mundi ⁊ cupiditatibꝰ inhyat. nſec em̄ alia inſpicere poterit oculus. quē puluis claudit. hec yſidorꝰ. Ubi nſotandū ẜm ꝙ habetur in libro d̓ ſpi cliū ⁊ anīa. ꝙ oculus anime eſt mens ab omni labe corporis pura. Uen tis aſpectus eſt ratio. intellectus viſio Cria hec anīe neceſſaria ſūt. vt ſanos oculos habeat cū a mortalium cupidi tatibus eſt purgara atqꝫ r̄mota. Aſpi cit cū ī lumine dei oculos figit ⁊ videt cū in illa ꝯtemplatōe reſpicit. quanta ſint gaudia quanta leticia. quanta io tunditas. quanta ſerenitas. Sereni tas facit illam ſecurā. aſpectus rectaꝫ biſio beatā. Cū eī ab om̄i fece fuerit li bera maculiſqꝫ diluta. tunc indigenti quadā ⁊ incredibili fidutia ꝑgit ī deū id eſt in ipſaꝫ ꝯtemplationē veritatis hec in libro de ſpū ⁊ anīa. Iſtos ocu los interioris hoīs ſui ideſt anīe. Bea tus aug. mundari ⁊ illuminari a dn̄o deſiderabit. cū in libro ſoliloquioruꝫ ſic diceret. Quis eſt iſte ignis. qui ca ſefacit cormeuꝫ. nonne tu es dn̄e. O ignis ſemꝑ ardens ⁊ nō extingueris accende me O lux que ſꝑ luces illū i ſia me O vtinā arderē ex te ignis ſan cte qͣꝫ dulciter ardes. qͣꝫ ſecrete luces ndeſinenter aduris. ve his qui nō illuminantur ex te. Ue his qui non ae̓dent ex te. ve caligātibꝰ oculis qui te nō poſſunt videre. Ue auertentibꝰ oculos vt nō videant veritatē. Et non auertentibꝰ oculos vt nō videāt vani tate. nequeunt eī oculi tenebris ꝯſue ſi ſumos veritatis radios intueri nec ſciūt de ſumine aliquid aut ſentiunt. uoꝝ eſt in tenebris habitatio. O lux beatiſſima que nō niſi a purgatiſſimiſ oculis videri pōt. Munda ergo ocu los meos vt ſanis te ꝯtemplex oculis quē nō niſi ſani intuētur oculi. Aufer ſquamas caliginis antique ⁊ radijs il luminationis tue ſplendor inacceſſi bilis ſuꝑ me cadat. vt te videre valeaꝫ irreuerberatis obtutibus. ⁊ in lumi ne tuo videā lumen. hec Augu. N Quintū qd̓ diſponit hoīem ad gratiā ꝯtemplatōis eſt feruor caritatis. Un̄ dicit beatus Augu. Duo multū p̄pa rant ad ꝯtemplationē ſcꝫ puritas et feruens caritas. Debet nāqꝫ ſemetip ſam diligenter diſcutere quātū amat quiſqͥs ad ꝯtēplatiōis ſtudiū feſtinat. ac ꝑuenire deſiderat ſemetip̄m prius ſubtiliter interroget qͣꝫtū amet. Ma china quippe mentis eſt vis amoris. que hanc dū amando trahit in alta ſu ſtollit. prius ergo diſcutiat ſi ſūma in quirens diligit. ſi diligēs timet. ſi no uit incognita. aut amādo ꝯprehende re. aut nō ꝯprehenſa timēdo venerari. in ꝯtemplatōe em̄ mentē ſi amor non excitat torpor ſui obſcurat. hec grego riꝰ Quanto aūt ꝓpinquius eſt amans amato. tanto verius ſubtilius ⁊ ꝑfecti us ſibi reuelatur amatū. Un̄ hugo in libro. vi. āgelice Ierarchie de hoc ſic dicit. ꝯſtat ꝙ qui ardentius diligūt ꝓ fundius ꝓſpiciunt ⁊ ſubtilius diſcer nunt. Et qui evicino magis reſpiciūt ꝓculdubio. euidencius ꝯgnoſcunt. Ergo rectiſſime qͣꝫto eterna magis a mant̉. tanto ꝑfectius ꝯgnoſcunt̉. hec hugo. Et notandū ẜm eundē hugonē ꝙ ꝑ ſtudiū diuine dilectōis aꝑit̉ via cordi nr̄o vſqꝫ ad contemplandū lum̄ diuinitatis vt illuc qͣſi de fonte vite aq̄ ſpiritualium donorum deſcendant ꝑ radiū contēplationiis ad irrigandū ⁊ īplendū ſinuꝫ mentis noſtre. Hec hu go O Sextū qd̓ valet ad ꝟtuteꝫ ꝯtēplatōis eſt mentis ſtabilitas. quia mens diſtracta per terrenas cupidita tes ſeu occupatiōes non eſt abilis ad ſpiritualium rerum contemplacionē Nam cum per diuerſas concupiſcen Diſt. III. Ca. VIII. Liber. III. cias rapitur. per multas etiā ſpēs a ſe metip̄a abducta diſſipat̉ De hoc bea. gre. xxxi. mo. ſic ait. Cum mens torpo re frigeſcit. intrinſecus amore dāna bili molleſcit. virtus foris. ſeqꝫ ſeip ſam ꝯſiderare nō valet. qꝛ cogitare ſe minime ſtudet. cogitare vero ſe nō po teſt qꝛ tota apd̓ ſemetip̄aꝫ nō ē. Totā ꝟo apd̓ ſemetip̄am eſſe nō ſufficit per quot ꝯcupiſcencias rapit̉ ꝑ tot a ſeip ſa ſpēs diſſipat̉. ⁊ ſparſa in infimis iacet que collecta ad ſūma ꝯſurgeret. ſi vellet. vn̄ iuſtoꝝ mens qꝛ ꝑ cuſtodiā diſcipline a cunctoꝝ viſibilium fluxu apperitu cōſtringitur collecta apud ſe metip̄aꝫ mens intrinſecus integrat̉ qͣ lis deo eſſe debeat plene ſe ꝯſpicit. qͥa nil ſuuꝫ exterius derelīquit. ⁊ qͣꝫto ab exterioribꝰ exterius abſtracta ꝯpeſci tur. tanto aucta in intimis inflamma tur. hec gre. Oportet ergo vt mens di ſtractōe reꝝ mutabiliū ſe excutiat. ⁊ ī ſima hec deſerens paulatīqꝫ ſe in vnuꝫ colligat. vt tandē aliqn̄ in diuine cō templatōis lumine intuitū figere va leat. De hoc habet̉ ſic in libro de ſpiri tu ⁊ anīa. Deus eſt in ſūmo. mundus eſt in ymo. ille in eodē ſtatu eternita tis ſue ſemꝑ ꝯſiſtit. iſte curſum muta tabilitatis ſue ſemꝑ īſtabilis fluit. hu manus animus quaſi ī quodā medio collocatus. ꝯditōis ſue excellentia et huic mutabilitati ſue que deorſuꝫ eſt ſuꝑeminet. ⁊ ad illā que eſt apud deū verā īmutabilitatē necdū ꝑtīgit. Si vero his que deorſuꝫ tranſeunt ſe per cupiditatē īmerẜit. ſtatī ꝑ infinitas di ſtractōes rapiet̉. ⁊ ſemet ip̄o qd̓āmo do diuiſus diſſipatur. Si aūt ab hac infinita diſtractiōe que deorſum eſt ſe erexerit ⁊ hec īfinita deſerēs. atqꝫ pau latī in vnū colligens. ſecū eſſe dedice rit. tanto amplius in vnū colliget̉. qͣꝫ comagis cogitatione ⁊ deſiderio ſurſuꝫ eleuabit̉. donec tandē omnino im mutabilis ſit. ⁊ ad illā veraꝫ ⁊ vnicam que eſt apud deū īmutabilitateꝫ ꝑue niat vbi ꝑpetuo ſine omni mutabilita tis viciſſitudine requieſcat. Ab hul modi ergo mundi diſtractōibꝰ cor ni ſtrum colligamus ⁊ ad interna gau dia reuocemus ⁊ ſi cor noſtrum ſemꝑ retinere nō poſſumus ſaltem ab illici tis ⁊ vanis cogitationibus reſtringa mus vt aliquando in diuine ꝯtempſa tionis lumine frigere valeamus. hec ē em̄ requies cordis noſtri. cū ī dei amo re ꝑ deſiderium figitur. hec eſt vita cor dis noſtri cū deū ſuuꝫ ꝯtemplat̉ ⁊ ī ih̓ ſa ſua contemplatione ſuauiter refici tur. ⁊ dulce eſt illi ſemper ad deſidera dum amandū ⁊ laudandū eſt ſempel ſuaue. Nihil em̄ ad beatā vitaꝫ preſta cius eſſe videtur. qͣꝫ velut clauſis cat nalibus ſenſibus extra carnē mundu qꝫ affectū quempiā intra ſemetipſuꝫ conuerri alienūqꝫ affectū a mortalibꝰ cupiditatibꝰ ſibi ſoli ⁊ deo loqui. ſxc in libro de ſpū ⁊ anīa. Rich. etiam de ſanct. victo. ſic ait. Quādiu amor ad multa ſpargitur ⁊ ad yma deriuat̉. nū qͣꝫ ad plenā pacē cor perducitur. nūc ad vere ſerenitatis tranquillitatē ſete natur. O anima infelix ⁊ miſera. vſci quo ſolicita es. ⁊ turbaris erga pluti ma. porro cū vnum ſit neceſſariū tan dem aliqn̄ fige deſideriū ad vnum. di lige vnum. hec Rich. P Sunt ⁊ alia q̄dā q̄ ꝓmouēt ad ꝯtemplatione diuinoꝝ quoruꝫ primuꝫ eſt ꝯſideratio creaturaꝝ quas deus ꝯdidit. Nā cum anima ꝑ oculos cordis reſpiciens cte aturaꝝ pulchritudinē ⁊ ex tali ītuſtu ītelligit deū. q̄ illā creauit oꝑa eꝰmīta tur. laudatqꝫ eū. qui cūcta plaſmauit. Ad hmōi animā vita ingreditur ꝑfe neſtras oculoꝝ. hoc atteſtatur Orige nes ſuper cantica dicens. Cum ania ¶ Diſt. III. Ca. VIII. Liber .III. intuens mundi ornamentū ⁊ pulchri iudinē creaturaꝝ. conditorem omniū intelligit deū. ⁊ oꝑa eius mirat̉. lau oatqꝫ oꝑum creatorē. Ad hanc anīaꝫ bita ingreditur ꝑ feneſtras oculorum ℟c Origenes. De hoc etiā beatus ber nardus. ſuꝑ can̄. ſic ait. Quid hec tāta ſormarū varietas. ⁊ numeroſitas ſpe cleꝝ in rebus conditis ſunt. niſi quidā fadij diuinitatis demōſtrantes quidē qꝛ vere eſt a quo ſunt. nō quid ſit diffi mentes itaqꝫ de ip̄o vides ſed nō ip̄m bn̄ hoc genus videndi cōe eſt ī ꝓmpto vt iuxta apoſtolū. Omnes vtentes ra tione inuiſibilia dei ꝑ ea que facta ſūt intellecta poſſint ꝯſpicere. hec Bern̄. Et notandū ꝓut Hugo de ſanc. vict. bicit. ꝙ tria ſunt inuiſibilia dei videli cel. potentia ſapientia benignitas. Po tentiā manifeſtat reꝝ īmenſitas. Sa p̄ſenciā decor. Benignitatē vtilitas. ī inenſitas creaturaꝝ ꝯſtat in multitu bine ⁊ magnitudine. decor creaturaꝝ eſt in ſitu motu ſpecie ⁊ qualitate. Uti titas creaturarū conſtat in grato apto ꝯmodo. ⁊ neceſſario. Un̄ mundus iſte ſenſibilis quaſi quidaꝫ liber eſt ſcriptꝰ digito hoc eſt virtute diuina creatus. ⁊ ſingule creature quaſi figure. O An̄ duo ſunt genera ꝯtēplatōis vnuꝫ qd̓ primū eſt ⁊ incipientiuꝫ in cretura tum ꝯſideratione. Aliud qd̓ vltimum ⁊ ꝑfectoꝝ eſt. in conſideratione ⁊ ꝯtē platione ꝯſiſtit creatoris. Spēs enim teꝝ viſibiliū quaſi vene quedā tm̄ mo b ſunt. ꝑ quas inuiſibilis pulchritu do ſe manifeſtās ad nos vſqꝫ ema nat. ⁊ lō cū ita ſenſum noſtrū atqꝫ affectū nſaturaliter ꝓuocant nō quidē deſide tiū replēt. ſꝫ ad inquirendū ꝯditoris ipem ⁊ eius pulchritudinē ꝯcupiſcen dam irritant. hec Hugo. Sciendū eti am vt d̓t yſidorus in libro de ſūmo bo ſio. ꝙ ſicut ars laudē torquet in artifi cem. ita reꝝ creator ꝑ creaturam ſuaꝫ laudatur. ⁊ qͣꝫto ſit excellencior ex ip ſa operis conditōe monſtratur. ex pul chritudine circūſcripte creature pul chritudinē ſuā que circūſcribi nequit facit deus intelligi. vt ip̄is veſtigijs re uertatur homo ad deū. quibꝰ auerſus eſt vt qꝛ ꝑ amorē pulchritudīs creatu re a creatoris forma ſe abſtulit. rurſuꝫ ꝑ creature d̓corē ad creatoris pulchri tud inē reuertatur. quibuſdam gradi bus intelligencie. Per creaturā em̄ ꝓ greditur homo ad intelligendū deum creatorē id eſt ab inſenſibilibꝰ ſurgēs ad ſenſibilia ad rōnalia a ſēſibilibꝰ cō ſurgens. a rationalibꝰ ſurgens ad cre atorem. Intelligibilia ꝑ ſe collaudāt deū. Irrōnabilia nō ꝑ ſe ⁊ viſibilia ſꝫ per nos dū ea ꝯſiderantes deū lauda mus. Et dicuntur laudare ip̄a qꝛ ean dem laudē eoꝝ ꝑturit cauſa. hec yſido rus. R Itē ſcd̓m qd̓ ꝓmouet ad diuinoꝝ ꝯtēplationē eſt ſuijp̄ius cog intio. Un̄ d̓t bea. ber. Quantū in cogni tione mei ꝓficio tantuꝫ ad ꝯgnitionē dei accedo. Sed ẜm interiorē hoīem tria in mente mea inuenio ꝑ que deuꝫ recolo ꝯſpicio ⁊ ꝯcupiſco. Sunt autē tria hec. memoria intelligentia ⁊ volū tas ſiue amor. ꝑ memoriā reminiſcor ꝑ intellectum intueor. ꝑvoluntatē am plector. Per memoriā patri ſimiles ſumus. ꝑ intellectuꝫ filio. ſpūi ſancto nihil in nobis tā ſimile eſt qͣꝫ volūtas ſiue amor. hec Ber. Si igit̉ ex cōſide ratōe creaturaꝝ irrationabiliū ip̄e deꝰ ītelligi ſeu ꝯgnoſci poſſit. qͣꝫto magis hō ꝑ ſuijpſius cognitōꝫ qui ad yma ginē d̓i creatus eſt poterit ꝑuenire ad cognitionē dei. Ip̄e nāqꝫ hō ꝓnt dic̄ glo. in libro de diuinis nominibꝰ nō ſoluꝫ ex conſilio ſancte trinitatis a cō ditore ꝯditus eſt. ſed etiam ad ymagi nē ⁊ ſimilitudinem ſuam creator oīm Liber. III. Diſt. III. Ca. VIII. eum creauit. qd̓ nulli alteri ex creatu ris donauit. que ymago diligencius ī interioris hoīs nobilitate ꝯſideranda eſt. nā ſicut deus vnus ſemꝑ vbiqꝫ totꝭ eſt. ita anima in ſuo corpore. Et ſic̄ nec creſcentibꝰ creaturis deus creſcit nec decreſcentibꝰ creaturis decreſcit. ſic a nima nec minutis membriſminuitur nec adauctis auget̉. hec gloſa. S Unde ymago dei ꝯſiſtit in anīa quan tuꝫ ad ꝓprietates naturales ſcꝫ memo riā intelligenciā ⁊ voluntatē. Simili tudo aūt in gratuitis eſt. Et ideo ſimi litudo eſt quedā ꝑfectō ymaginis. qͥa gratia ꝑficit naturam. ꝙ aūt anīa fit creatura ad ymaginē ⁊ ſimilitudineꝫ ſancte trinitatis. Beatus bernardus ita d̓t. Beata eſt illa ⁊ ſempiterna tri nitas pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus vnꝰ deus ſcꝫ ſūma potentia. ſūma ſapien cia. ſumma benignitas creauit quādā trinitateꝫ ad ymaginē ⁊ ſimilitudinē ſuam. anīam vicꝫ rationalē. que in eo prefertreſtigiū quoddā illiuſ ſumme trinitatis. qd̓ ex memoria rōe ⁊ volun tate ꝯſiſtit. Sed hec trinitas creata ce cidit ꝑ ſuggeſtionē delectationē ⁊ cō ſenſum ab illa ſumma ⁊ pulchra trini tate in quandā ꝯtrariā ⁊ fedaꝫ trinita tem ſcꝫ infirmitatem cecitatē ⁊ īmun diciaꝫ memoria em̄ facta eſt impotēs ⁊ infirma. ratio impotens ⁊ ceca ⁊ te nebroſa. voluntas impura. hec Bern̄. Quiſquis igit̉ deſiderat cordis ocu lum erigere ad videndū deū. prīo cog noſcere diſcat ſeip̄ꝫ ꝓut ⁊ quedā alia ꝯmemorat Rich. de ſancto victo. ſuꝑ Benyam in adoleſcentulus ſic dicēs. Fruſtra cordis oculū erigit ad viden dum deū. qui nōdum ydoneus eſt. ad videndū ſeip̄m. Prius diſcat videre homo inuiſibilia ſua qͣꝫ preſumat ag noſcere inuiſibilia diuina. ſi vero non potes ꝯgnoſcere te. qua fronte preſumis apprehēdere ea q̄ ſūt ſup̄ te. Pri cipale em̄ ſpeculū ad videndum deuꝫ abſqꝫ dubio eſt animus rōalis inueni ens ſeip̄m. Si inuiſibilia d̓i ꝑ ea que facta ſunt ꝯſpiciuntur vbi queſo qͣꝫⁿ eiꝰ ymagine agnitōis veſtigia expreſſi us impreſſa reperientur. hoīem emſſi ẜm anmā ad dei ſimilitudinē factu ⁊ legimus et credimus idcirco qͣꝫdiuꝝ fidē ⁊ ſpē ābulamus ⁊ adhuc ꝑ ſpecū luꝫ ⁊ in enigmate videmus ad eius vi ita dixerim ymaginariam viſione af tius ſpeculū qͣꝫ ſpūm rationalem iue nire nō poſſumus. Tergat ergo ſpecū lū mundetqꝫ ſpūm ſuum. quiſquis ſi tit videre deū ſuum. hoc itaqꝫ ſpeculū non deſinit verus penitens tenere terge re ⁊ indeſinenter īſpicere. Tenere ſic deorſum corruens terre ꝑ amorem in hereat. tergere ne in animum cogitatō num puluere ſordeſcat. Inſpicere ſe ad inania ſtudia intentōis ſue oculuꝫ reflectat. Exterſo autē hoc ſpeculo a mundato ⁊ diligenter īſpecto. incipit ei quedam claritas diuini luminis in terlucere ⁊ īmenſus quidā inſolite vi ſiōis radius oculis eius apparere. he lumen oculis eius irradiauerat. qͥ di it. Signatū eſt ſuꝑ nos lumen vultus tui domine dediſti leticiā ⁊cͣ. Ex hū ius igitur luminis viſione quā admmi ratur in ſe mirum in modū accendit animus ⁊ animatur ad videnduꝫ lum qd̓ eſt ſupra ſe. Uis ergo videre deum diſce cōgnoſcere teip̄m. vides igitūt qͣꝫ vtilis ſit ſuijpſius plena cognitio. Sed ad celſitud inē huius ꝯgnitiōīe ſine triplici ſtudio nō ꝑducimur. ſcilr cet per ſtudium operis. per ſtudiū me ditatōis ⁊ per ſtudium orationis per iſta paulatim promouemur ⁊ quand qꝫ perducimur ad perfectionem cog nitionis. multa em̄ experimur oꝑādo multa inuenimus inueſtigando. mita Diſt. III. Ca. VIII. Liber .III. extorquemus orando Innumera ſiqui cem que neqꝫ per experientiā operis. nec per inueſtigatōem rōnis inuenire baleamus. per importunitatē orōnis edoceri meremur ex reuelatōe diuine inſpirationis. Sed qͣm multos vide mus ſtudioſos in lectōe. deſidioſos in bꝑe. tepidos in orōe. p̄ſumentes tn̄ co gintōem ſuijpſius poſſe apprehendere. Sed qn̄ queſo apprehendēt qui duceꝫ xp̄m non hn̄t. neqꝫ em̄ ducit eos xp̄s qꝛ aſcendere nō vult niſi cū tribꝰ diſci pulis. Iungat̉ igit̉ ſtudio lectōnis ſtu biū operationis ⁊ orōnis qui ꝑuenire defiderat ad ſuijpſius cognitōem ⁊ ſic tandem ad dei ꝯtemplatōem Sed ſci endū ꝙ qui adhuc cogitatōe vel ꝯuer ſatōe in ymo ſunt huius muneris dig natōe indignos ſe eſſe on̄dunt. Nam mens que adhuc ꝑ varia ſpargit̉ deſi ceria. que vanis cogitationibꝰ huc il ſūcqꝫ diſtrahit̉. qn̄ putas hanc gratiā accipere merebit̉. que nondū pōt ſeip ſam in vnū colligere. que nondum no uit ad ſeipſaꝫ intrare. qn̄ poterit ad ea que ſuꝑ ipſam ſunt ꝯtemplatōe aſcen dere. Studeat ergo euagatōnes men tis reſtringere. aſſueſcat in intimis ſu is immorari. exteriora oīa obliuiſci. qui ad celeſtiū ꝯtemplatōem anhelat. qui in diuinoꝝ noticiam ſuſpirat. Di ſcat veꝝ bonum ſolum amare ⁊ ipſum loſum indeſinenter cogitare. Et ſi per ſenſeris deſideria tua circa exteriores celectatōes affici ⁊ cogitatōes tuas in eis iugiter occupari. cū magna ſollici tudine ꝯpelle intrare. Quotiens enim euagatōes mentis in vnū colligimus cōes cordis motus in vno eternitatis ceſiderio figimus. quid aliud qͣꝫ de il la interna familia ſynagogam .i. ꝯgre gatōem facimus. Sed cuꝫ illa deſide eioꝝ noſtroꝝ cogitationūqꝫ frequētia illius interne dulcedinis deguſtatōne allecta ad nutum ratōnis ſponte occur rere ⁊ in intimis fixa ſtare didicerit ec cleſia .i. ꝯuocatio digne cenſeri pote rit. Diſcamus gͦ ſola interiora bona a mare. diſcamus ſola illa freqn̄tius co gitare ⁊ eccīam in nobis deo efficimꝰ In hac ſiquidē eccleſia xp̄s libēter im morat̉ ⁊ mirabiliter delectat̉. Un̄ ipē per ſapientem d̓t. Delicie mee eſt eſſe cum filijs hoīm. hec richar. T Sꝫ ⁊ hoc attendendū diligenter ꝙ aīa de uota ⁊ ꝯtemplatiua per deſiderium ſꝑ debet ſe ad ſuꝑna extendere. diuineqꝫ viſitationis hoꝝ oīm temꝑe expectare prout hec ⁊ quedā alia idem Rich. in iiij. lib. ꝯtemplationis ſic ꝯmemorat di. Debemus cordis noſtri illas ſꝑ per deſideriū extendere ⁊ diuine reuelatō nis horam ſub oī hora imo ſub oī mo mento expectare. vt quacunqꝫ hora di uine inſpirationis aura mentis noſtre nubila deterſerit. veriqꝫ ſolis radios a mota oīs caligimis nube detexerit. ex cuſſis ſtatim cōtemplationis ſue alis. mens ſe ad alta eleuet ⁊ auolet. ⁊ fixis obtutibꝰ in illud eternitatis lumen qd̓ deſuꝑradiat in aquile volātis impetu oīa mūdane volubilitatis nubila trāſ uolat atqꝫ tranſcēdat. vt cū tꝑs bn̄pla citi dei aduenerit ⁊ aura ſpirantis gr̄e afflauerit ydoneus poſſit inueniri. qui ad illud diuinoꝝ ſecretoꝝ ſpectaculuꝫ dꝫ admitti. debet em̄ anīa ſancta ⁊ veri ſponſi amica ad dilecti ſui aduentum ſꝑ cum deſiderio inhiare. ꝑata ſꝑ ⁊ vo canti occurrere ⁊ pulſanti aꝑire. De bemus inqͣꝫ ſꝑ in hoc ſollicita eſſe ⁊ ꝑa ta inueniri. ne ſubito ⁊ inopīate adue niens minus ornatā inueniat. vel diu excluſus diuine p̄ſtolationis vllā mo leſtiaꝫ ſuſtineat. Moleſtia ſatis verba ſunt eſtuantiqꝫ deſiderio multū onero ſa. Manda remāda. expecta reexpecta modicū ibi modicū ibi. ꝟba ſane ſunt T. j. Liber .III. 7 Diſt. III. Ca. VIII. anime. pigre aīe tepide minus circū ſpecte ⁊ nimis ingrate O aīa vocē di lecti tui audi pulſantis. Aꝑi mihi ſo ror mea. amica mea. colūba mea Audi vocantē aꝑi pulſanti. cur nō ſtatim ex ilis occurris apprehendis. ⁊ oſcula iū gis Quid adhuc dicis expecta. Ecce iteruꝫ vocat Surge ꝓpera amica mea formoſa mea ⁊ veni Quid tu dicis re expecta adhuc modicū O aīa ingrata Oviſcera dura vſqꝫquo fatigas dile ctū tuū. pulſat ⁊ non vis aꝑire. vocat ⁊ nō vis exire pulſat ſemel ⁊ iteꝝ ⁊ tu eū expectare ⁊ reexpectare iubes modicū ⁊ modicū ꝓtrahis in longū ⁊ in hunc modū fraudas amicū tuū ⁊ fatigas di lectū tuū. Taceo de illis qui foris ſunt qꝛ ſpūalem dilectiōem necdū ſcire po terūt. qui dn̄i mādata ex doctoꝝ dictis audiunt quotidie. nec tn̄ acquieſcunt quotidie peccātes pm̄e tꝑa quotidie ſi bi dari poſtulantes Ex qͥbꝰ dū quidaꝫ ꝟba vite libenter audiūt. qͥd aliud qͣꝫ ꝑ ſtudiū niſi māda remāda dicūt. Et cū quotidie pctīs pctā accumulāt Quid aliud qͣꝫ expecta reexpecta ꝑ deſideriū clamāt. quotidie ſpaciū pm̄e poſtulan tes. ⁊ reſipiſcēdi tꝑs quotidie ꝓponē tes quotidie ꝓlongantes Certe ad ſa tiandū deſideriuꝫ ſuū totū huius vite ſpaciū carnali al̓s corꝑali mēte videt̉ ꝑmodicū Et cū eiuſmōi aīa que modo in vno vitio. mō in altero multa tꝑa ex pandit. totūqꝫ tn̄ velut momētaneum reputat Quid q̄ſo aliud in d̓ine patīe aure qͣꝫ modicū ibi. modicum ibi reſo nat. U Sed de his interim tacētes quid de nobis obſecro dicturi ſumus qui habitum religionis ſuſcepimus. qui ſpūalibꝰ exercitijs mancipati ſu mus. qui diuine dilectōis aſſidue qͣſ dā velut arras accepimus. qui nil ali ud iniūcti officij habemus niſi legere. pſallere. orare. meditari ſpeculari ⁊ ꝯtemplari vacare ⁊ videre qͣꝫ ſuauis ē dn̄s Nūquid nō nos pudebit eadē di cere. ⁊ dilectū noſtrū in his ꝟbis fati gare. manda remanda. hinc ſepe ſit vi vitā noſtrā corrigere diſponamus. ſi tn̄ differimus ⁊ dū in futuro ꝓponimꝰ ſit vt illud futuꝝ ſemꝑ ſit futurū. ymo fortaſſis nunqͣꝫ futuꝝ. Sepe aūt aliqͦd̓ certū futuꝝ determinat̉. quo corrigat vita nr̄a. ⁊ d̓r īterim dilecto noſtro ex pecta ⁊ cū illud futuꝝ in pn̄s vertit̉ īte rum in aliud futuꝝ tranſfert̉ ⁊ d̓r reex pecta Sꝫ vere dilecta mea ⁊ vere dile cti mei amica. vt dictū eſt ſupra ſemꝑ ꝑata eſſe debet ⁊ ꝓmpta. ⁊ pulſante a micū abſqꝫ vulla dilatōis iniuria ſuſci pere ⁊ vocanti cum omni alacritate oe currere. Scimus aūt qꝛ ſingularis a moris ꝯſortem non recipit ſociū noſi admittit. Uide gͦ ne tūc primū incipi as ꝑſtrepentium turbas eijcere velle cū iā ipſe cepit ad hoſtiū pulſare. alio quin quid iam eris dictura cuꝫ apud te tūc tꝑis fuerit eiuſmodi turba inue ta. Quid inqͣꝫ erit dictura niſi expecta re expecta. Expectandū ſane itemqꝫ te expectandū ad eijciendaꝫ turbā extra neoꝝ ad eijciendā familiā tuoꝝ. O cogitatus tā boni qͣꝫ noxij extranei iu dicandi ſunt. qui mille noſtre vtilitati deſeruiuūt. Qm̄ vero ſingularis amor ſolitudinē amat ſolitariū locū quetſt totam hmōi turbā non ſolū cogitatio num verūetiam affectionū oꝫ eijcere vt dilecti noſtri amplexibꝰ qͣꝫto liberi us tanto iocundius liceat inherere. h richardus. Filius Abita informatione de his que diſponunt ⁊ preparant ad virtu tem ꝯtemplationis. nunc de ipſa vita ꝯtemplatiua ⁊ quid ſit ꝯtemplatio ꝝ to informari. ¶ Ca. .IX. Pater X Diſt. III. Ca. IX. Liber .III. Cire debes qd̓ ꝯtemplatō ẜm aug. eſt mētis ſuſpenſe in deū quedā eleuatio. eterne dulcedinis gaudia deguſtans Uita ve ro ꝯtemplatīa vt dicit ꝓſper d̓r eſſe re rum latentium futuroꝝqꝫ noticia ſiue vacatio ab omnibꝰ mundi occupatio nibꝰ. ſiue diuinaꝝ ſtudiuꝫ litteraꝝ ſiue qd̓ his ꝓbat̉ perfectius dei viſio. De ꝯtemplatiua etiam vita greg. ſuꝑ eze chie. ſic d̓t. Contemplatiua vita eſt ca ritatem quidē dei ⁊ ꝓximi retinere. ſꝫ ab exteriori opere quieſcere. ſoli deſi derio ꝯditoris adherere. vt nihil iam agere libeat ſed calcatis curis omnibꝰ ad videndū faciem ſui creatoris ani mus inardeſcat. ita vt iaꝫ nouerit car nis corruptibilis pondus cum merore portare. totis defiderijs appetere. illis ymnidicis choris intereſſe. admiſceri celeſtibꝰ ciuibꝰ. de eterna incorruptio ne in ꝯſpectu dei gaudere. Contēpla tiua etiā vita amabilis valde dulcedo eſt. que ſemꝑ ad ſeipſam rapit animā celeſtia aperit. terrena autē debere eſſe ꝯtęmptui on̄dit. ſpiritalia mētis ocu ſis pate facit. corporalia abſcōdit. hec grego. Debet aūt anima deuota appro pinquare deo per ꝯtemplatōem. qꝛ vt di Fortunatus. nequa qͣꝫ deus deuote anime ſe applicat aut inclinat niſi ſe to tam in ꝯtemplatōe poſitam erigit. ¶ Cum igit̉ eterna felicitas in viſi bn̄e dei ꝯſiſtat. nec eſſe ergo eſt vt d̓t da maſcenus vt qualis in futuro eſſe debe at. talem in pn̄ti ſe ſꝑ exhibeat ⁊ cū fu tura noſtra felicitas in ꝯtemplatōe di uine eſſentie ꝯſiſtat. ad hoc neceſſe ē vt in ꝯtemplatōe quiſqꝫ noſtꝝ ſꝑ ſe exer ceat. hec damaſce. Et notandū ꝙ d̓s carnalibꝰ oculis non ꝯſpicit̉ ſed men te ⁊ ideo deū videre intuitumentis qͣꝫ tum poſſibile eſt poterimus. ſi cor pur gatum ⁊ mundum habuerimus. Qd̓ affirmat Iohannes anachorita ſic di cens. Si mundi corde ante deū ſtete rimus. deū videre poterimus quantū poſſibile eſt eū videre. Uidebimus eī eum inuiſibilē mente non corꝑe. ſcien tie intellectu. non carnis aſpectu. Ne mo em̄ putet ſe poſſe ipſam ſicut eſt di uinā ſubſtantiā intueri vt ſpēm ſibi ali quam vel ymaginē corporeaꝫ in corde figuret. Nulla enim forma in deo eſt. nulla circūſcriptio. ſed ſenſus ⁊ mēs qui ſentiri quidē poſſit ⁊ mentis affe ctu perſtringi nec carne ꝯprehendi aut deſcribi aut enarrari. ideo oportet cuꝫ omni reuerentia ⁊ metu accedere ⁊ ita vibrari in eum mentis intuitū vt quic quid poteſt ſplendoris claritatis maie ſtatiſqꝫ mens humana ꝯſpicere. ſuper hec omnia ſentiat eum ſꝑ eſſe. Opor tet aūt vacare. vnde d̓r. vacate ⁊ vide te qm̄ ego ſum deus. Et quanto puri or in eo mens fuerit. tanto plura ei de us reuelabit ⁊ miſteria eius cognoſcet hec iohannes. Ergo ꝓut d̓t glo. ſuꝑ. ix libro celeſtis ierarch. Intellectualis viſio eſt mentis intelligentia qua di uinum lumen inuiſibiliter videt̉. Si cut igit̉ lucem viſibilem valentius cō ſpicit qui ſereniores hꝫ oculos. qui āt aliquantulū debiles minus acute ꝯtē plat̉ eaꝫ. qui vero cecus eſt pene vix eā tenuiter videt. qui aūt ex toto cecus ē nec in modico valet eam cernere. qͣꝫqͣꝫ lux ipſa qͣꝫtum in ſe eſt equaliter omni bus luceat. Sic de creatoris luīe ſen tiendū eſt. nam diuina ⁊ paterna boni tas eſt in ſe ſuꝑabundans. ſui tn̄ luīs dona vnicuiqꝫ ꝓut dignus eſt diſtribu it. nā ẜm vniuſcuiuſqꝫ mores ac ſtudiū vnicuiqꝫ adiacet deus. ⁊ ſicut magis ⁊ minus de deo qͥſquis intelligit. ſic ⁊ lux diuina vel maior eſt illi vel minor. Qui vero deū ignorat lucis eius ſplen T. ij. ¶ Liber .III. Diſt. III. Ca. IX. dorem nec in modico videt B Unde op̄s deus menti noſtre que ob culpam cecata eſt ⁊ ad verū lumē ꝯſpiciendum inualidum. ignem ꝯpunctionis ⁊ tri bulatōnis immittit. vt oīs impuritas vitioꝝ in ea cremet̉. ⁊ ſic interioribꝰ oculis mūdatis poſtmodū maīfeſtius celeſtia poſſit ꝯtēplari. De hoc beatus greg xxiiij. moral̓. ſic ait Uēti noſtre de ꝯſideratione cecitatis ſue prius ig nis tribulatōis immittit̉. vt oīs vitio rū origo ꝯcremet̉. ⁊ tūc mūdatis ocu lis cordis illa leticia patrie celeſtis a perit̉. vt prius purgemus lugendo. qd̓ fecimus; ⁊ poſtmodū manifeſtius ꝯtē plem̄ ꝑ gaudia qd̓ queramus. Prius em̄ a mentis acie exurente triſticia in terpoſita malaꝝ caligo detergit̉. ⁊ tūc reſplendente raptim choruſcatione in circūſcripti luminis illuſtrat̉ quo vtrū qꝫ ꝯſpecto in gaudio cuiuſdā ſecurita tis abſorbet̉. ⁊ qͣſi poſt defectuꝫ pn̄tis vite vltra ſe rapta aliquo modo in qua dam nouitate recreat̉. ibi mens ex im menſo fonte infuſione ſuꝑniroris aſꝑ git̉. ibi ſe non ſufficere ad id qd̓ rapta eſt ꝯtemplat̉ ⁊ veritatē ſentiēdo videt quia quanta eſt ipſa veritas non videt Cui veritati tāto magis ſe longe exiſti mat. quāto magis appropinquat. quia niſi illā vtcūqꝫ conſpiceret. nequaqͣꝫ eā ꝯſpicere ſe nō poſſe ſentiret. Ad niſus gͦ animi dū illo tendit̉ īmenſitate eius choruſcante circūſtantia reuerberatur. Ipſa quippe cūcta implens cūcta cir cūſtat ⁊ idcirco mens noſtra nequaqͣꝫ ſe ad dei ꝯp̄hendendam incircūſcrip tam dilatat ſubſtantiā. qꝛ eam inopie ſue circūſcriptōis anguſtāt Un̄ ⁊ ad ſe metip̄am citius labit̉ ⁊ ꝓſpectis quaſi quibuſdā ꝟitatis veſtigijs ad ſuā yma ginē al̓s ad ſua yma reuocat̉. hec greg. De hac etiam conpunctione ꝙ ſit via ad grāꝫ ꝯtemplatōis. hugo de ſancto victo. in. iiij. libro de archa noe ſic d̓ſ Compunctio eſt quaſi palus acutus. qui terram noſtri cordis fodit. ⁊ qua ſi ignis rubiginē exurit. ⁊ qͣſi ſplēdor tenebras pellit. Poſtqͣꝫ aūt per ignem ꝯpunctionis rubigo fuerit a mente cō ſumpta. ⁊ ille interius fulgor in corde micare ceꝑit ꝯfeſtim aīmus in quēdā ꝯtemplationis ſpecula ſubleuat̉: ibiqꝫ quodammodo ſeipſo altior effectus. quandā vt ita dixerim lucidā regione ⁊ terram nouam eminus ꝓſpicit. qua lem nūqͣꝫ antea vel vidiſſe ſe memimi vel eſſe eſtimat Mirat̉ ⁊ ip̄e qui videt ⁊ pre gaudio pn̄tis luminis p̄teritas ignorantie ſue tenebras accuſat. mita tur ſuꝑ ſe in ſummo quo eleuatus ten dit. Et ſit gr̄a diuina aſpirante vt cuꝫ ꝑfecte aīmus a corporeis paſſionibꝰ ⁊ terrenis deſiderijs exutus fuerit. qͣdam ſtatim inſolita leticia ꝑfundat̉. vt eo amplius amaꝝ eſſe cognoſcat. qd̓ deſe ruit. que magis dulce ſentit quod inue nit. Sopita etiā terrenoꝝ deſiderioꝝ ſtrepitu ꝯtinuo mens ad quieteꝫ infer ne pacis ꝯponit̉. ⁊ vt capax eſſe poſſit celeſtis gratie ex ip̄a ſua tranquillita te preparat̉. Sapīa em̄ que eſt xp̄s ha bitare neſcit. niſi in corde pacifico. ideo illi in quibꝰ adhuc terrena deſide ria perſtrepunt. que ſit dulcedo gratie dei nō nouerunt. hec hugo. C Opor tet igit̉ qui ꝯtemplationi vacare den derat vt cogitationes mūdanas ⁊ tel rena deſideria poſtponat. Unde d̓t bea tus greg. Neceſſe eſt vt cor intus habe at. qui lumē ꝯtemplationis habere den derat. nā qui adhuc exteriora immo de ratius cogitant. que ſunt de eterno iu mine diuine ꝯtēplationis ignorāt̉. qꝛ dum ſola viſibilia cogitant lumen in ui ſibile ad mentem non admittit̉ Sl ergo interna ꝯtemplari volumus. at eterna implicatōne dormiamus. qui Liber .III. Diſt. III. Ca. IX. dei ſecreta non cognoſcimus. ſi inter tenis deſiderijs vigilemus. hec grego. D Et notandū ꝙ op̄s deus men tes electoꝝ ad cognoſcenda celeſtia ſe creta illuīat. ſed a reproborū cordibꝰ iuſto ſuo iudicio occultat. De hoc bea tus greg. xxx. mora. exponens illa ꝟba Quis enarrabit celoꝝ rōem ⁊ ꝯcentū celi quis dormire faciet. ſic ait. Celoꝝ cōnem dn̄s narrat. dū nunc inſinuan do ſuperna ſecreta. electoꝝ ſuoꝝ men tes illuīat. Concentū vero celi dormi te facit dum ꝯcordes ymnos angeloꝝ atqꝫ illa celeſtium virtutū gaudia a re ꝓboꝝ cordibꝰ iuſto iudicio abſcōdit. Qui ꝯcentus celi qͣꝫuis in ſe intrinſe cus vigilet. in ipſa tn̄ reproboꝝ igno tantia extrinſecus dormit. Narrat̉ er go celeſtis ſecreti ratio. ⁊ tn̄ cōcentus celi dormire permittit̉. qꝛ ⁊ alijs ꝑ in ſpiratōem ſuperne retributionis ſcien tia pandit̉. ⁊ alijs que ſit interne lau dis ſuauitas occultat̉. Narrat̉ celoruꝫ tatio. qn̄ electoꝝ mentibꝰ que ſit eter na ſiue ſuperna retributio indeſinēter aperit̉. vt nimiꝝ ſine ceſſatōe ꝓficiant ⁊ tranſcurrētes viſibilia ſeſe ad inui ſibilia extendant. Omne em̄ viſibile qd̓ in hac vita reprobos figit. hoc ele ctos ad aliam impellit qꝛ dum bona q̄ facta ſunt reſpiciunt. in eum a quo fa cta ſunt inarde ſcunt tantoqꝫ eū preſtā tius amant. quantum illū hoc qd̓ ipſe bonum ꝯdidit preire ꝯſiderāt. Loqui tur quippe hoc eis intrinſecus ſilenter inuiſibilis lingua ꝯpunctionis. qꝛ tan to plenius intus audiunt. qͣꝫto ab exte tioꝝ deſiderioꝝ ſtrepitu ꝑfectius auer funt̉ His namqꝫ ꝯcentus celi non dor init. qꝛ eaꝝ mens que ſit laudis ſuꝑne ſuauitas appoſita amoris aure cogno ſcit. Intus enim qd̓ appetant audiunt de celeſtiū bonoꝝ p̄mijs ipſo diuini tatis deſiderio inſtruunt̉ Un̄ ⁊ pn̄tem vitam non ſolum aduerſantē. ſed eti am fauentem grauiter tolerant. qꝛ eis oneroſum eſt omne qd̓ cernit̉. dum ab eo qd̓ intus audiunt differunt̉. omne qd̓ ſibi preſto eſt graue eſtimant. qꝛ il lud non eſt ad qd̓ anhelant. Qui tn̄ cō centus reprobis dormit. qꝛ eoꝝ cordi bus nequaqͣꝫ per vocē ꝯpunctionis in noteſcit. non em̄ ꝯſiderare illam delcā bilem ſupernoꝝ ciuium freqn̄tiam ſtu dent. nullo ardoris radio illa ſolēnita tis interne feſta ꝯſpiciunt. nulla in in timis ꝯtemplationis penna ſubleuan tur. Solis namqꝫ viſibilibꝰ ſeruiunt. ⁊ idcirco nihil ſuper ne ſuauitatis in trinſecus audiunt. qꝛ oēs in aure cor dis curaꝝ ſecularium ſurdi tumultus premunt. hec greg. E Etiā ꝯſide randū eſt ꝓut d̓t richar. de ſcō victore ꝙ multi ſunt qui ſciunt vacare corpore minime tn̄ preualent vacare corde. ne ſcientes facere ſabbatū ex labbato. ⁊ idcirco nō valentes implere qd̓ legit̉ in pͣs. Uacate ⁊ videte qm̄ ego ſum de us. Uacantes ſiquidē corpore. ſed va gantes vbiqꝫ corde. Nequaqͣꝫ videre merent̉ qͣꝫ dulcis eſt dn̄s. ⁊ qͣꝫ bonus iſrl̓ deus his qui recto ſunt corde. Un̄ neceſſe eſt vt diſcant requieſcere nō ſo lum ab oꝑbꝰ malis ſed etiā a cogita tionibꝰ ſuꝑuacuis vt poſſint eo liberi deo vacare. nā abſꝫ dubio nihil ſic cor ab oī mundano amore mundat. nihil ſic aīm ad celeſtiū amorē inflammat. quemadmodū ꝯtemplatio Ipſa itaqꝫ eſt que emundat. ipſa q̄ ſanctificat. vt per aſſiduā veritatis ꝯtemplatōeꝫ fiat mundus per ꝯtemptū mundi ⁊ ſcūs ꝑ dilectōeꝫ dei. hec rich. F Sꝫ etiā dꝫ ſenſus ſuos exteriores hō ab illici tis reſtringere ⁊ ſeip̄m in vnū collige re. deinde videre qͣlis ſit collectus. vt poſſit aīa eius ſiue mens ſupra ſemet ipſam ſurgere ⁊ ꝯtēplatōi ſui autoris T. iij. Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. IX. intendere. Iſta ꝯmemorat beatus gre ſuꝑ ezechielē ſic dicēs Sepe volumuſ oīpotentis dei naturā inuiſibilē ꝯſide rare. ſed nequa qͣꝫ valeamus ſed ⁊ ip̄is difficultatibꝰ fatigata aīa a ſemetip̄a recedit. ſibiqꝫ de ſeipſa gradus aſcēſio nis vt primū ſemet ip̄am ſi valet ꝯfide ret. vt tūc illā naturā que ſuꝑ ip̄am eſt inqͣꝫtum potuerit inueſtigat. Sꝫ mēs ſi carnalibꝰ ymaginibꝰ fuerit ſparſa. nequa qͣꝫ vel ſe vel aīe naturā ꝯſiderare ſufficit qꝛ ꝑ quot cogitationes ducit̉. qͣſi ꝑ tot obſtacula cecat̉. Primus er go gradus eſt vt ſe ad ſe colligat. Se cūdus vt videat ſe qualis ſit collecta. Tercius vt ſuꝑ ſeip̄am ſurgat ac ſe au ctoris inuiſibilis ꝯtemplationi inten dendo ſubijciat ſed ſe ad ſe nullo mō colligit niſi prius didicerit terrenaruꝫ atqꝫ celeſtiū ymaginuꝫ fantaſmata ab oculo mentis ꝯpeſcere. Quicquid de viſu. quicquid de auditu. quicquid de odoratu. de tactu. ⁊ guſtu cogitatōi oc currerit. reſpuere atqꝫ calcare dēmus Hec gre. G Et ſciendū ꝙ humana aīa hoīm vitio a paradiſi gaudijs ex pulſa lucem inuiſibiliū ꝑdidit ⁊ totaꝫ ſe in amorem viſibiliuꝫ fudit. tantoqꝫ ab interna ſpeculatione extranea eſt. quanto foris deformiter ſparſa. vn̄ fit vt nulla nouit niſi que corꝑeis oculis vt ita dixerim palpando cognoſcit. ho mo em̄ qui ſi p̄ceptum ſeruare voluerit etiaꝫ carne ſpiritali futurus fuerat pec cando etiam factus eſt mēte carnalis vt ſola cogitet que ad animū ꝑ ymagi nes corporeas trahit. Corpus quippe celi ⁊ terre aquaꝝ. aīalium. cunctaruꝫ reꝝ viſibilium quas indeſinenter intu etur in quibꝰ dū totā ſe delectata mēs ꝓijcit. ab interne intelligentie ſubtili tate groſſeſcit. ⁊ quia ad ſumma erigi non valet in his infimis libenter iacet Cū ꝟo miris conatibꝰ ab his exurgere nitit̉ magnū valde eſt ſi ad cognitio nem ſuā repreſſa corꝑali ſpecie anima perducat̉. vt ſemetip̄am ſine corporea ymagine cogitet ⁊ cogitādo ſe ſibi via vſqꝫ ad ꝯſiderandā eternitatis ceſſitu dinē paret. hoc igit̉ mō qͣſi qͣꝫdam ſca lam exhibet ſemet ip̄am. ꝑ quā ab exte rioribꝰ aſcendendo niſi tranſeat ⁊ a ſe in auctorē tendat. Cuꝫ em̄ corporeas imagines deſerit in ſemetip̄am vemes non modicū aſcendit. nec tn̄ debet aīa ibi quieſcere ſed debet vlterius ꝓcede re ſanctoꝝ angeloꝝ agmina rimanda qualia ſunt ⁊ que ſit in eis ſine fine fe ſtiuitas viſionis dei. que leticia fine defectu. ⁊ quo modo ꝯtemplando ſem per eternitatē ſint eterni. Sed ⁊ hos vi delicet choros angeloꝝ tranſeat ⁊ om ne qd̓ creatum eſt deſerens. vltimo in ſui conditoris lumine fidei oculos ni gat. ⁊ in eius contemplatōne dulciter requieſcat Iſtos .iiij. aſcēſus ſiue gra dus tangit beatus greg. exponens illd̓ ezechielis. Cum fiat vox ſuper firma mentum quod erat ſuper caput eorum ſtabat ⁊ ſubmittebant alas ſuas ita di cens. Querendū nobis eſt que ſit vo que ſupra firmamentum fit ſed eandē vocē melius intelligimus. ſi ab ymis ad ſuperna gradientes quaſi quibuſdā paſſibꝰ aſcendamus. Sicut em̄ audi tus corporis excitatur voce. ita ſenſus mentis excitat̉ intellectu. vox ergo in mente eſt quaſi ſonns intelligētie. S ſciendum eſt qꝛ noſtris ſenſibꝰ aliqua do vox carnis loquit̉. aliquando vox a nime. aliqn̄ vox firmamenti. aliquado vox que ſupra firmamentum eſt. Do namus em̄ ante oculos ꝙ qui ſpīa ni leſus a ꝓximo. qui ex humana ratio ne cogitat vt viceꝫ leſioni reddat. ma lum pro malo retribuat̉ huic vox cat nis loquit̉ in mente. qꝛ cū diuina maſi data p̄cipiant bene nos facere his qui Diſt. III. Ca. IX. Liber .III. oderunt nos. quiſquis malefacere ſe odientibꝰ cogitet. in eius aīo vox car mis clamat. Multa etiā terrena quoti die agimus. poſt hoc ad orōnem redi mus. accedat̉ ad ꝯpunctōnem animi ſed eaꝝ reꝝ quas egimus ymagines ꝟ ſant̉ in mente ⁊ intentōnem ꝯpunctio nis prepediunt in orōne. ⁊ quod volē tes foris egimus hoc īterius patimur inuiti. vt quedam cogitationū fantaſ mata menteꝫ per ymagines cōporeas diſꝑgant. ne ſtrictā ſe totam in orōne colligat. hec quoqꝫ vox carnis eſt. Cuꝫ bero ⁊ iſta ſubigimus atqꝫ ab ocul̓ mē tis cunctas ymagines corꝑeas effuga mus. ipſam in nobiſmet ipſis naturaꝫ aīe querentes qualis ſit que carnem vi uificare p̄t inuenimus quendā intelle crualem ſpūm per creatoris potentiaꝫ biuentē corpus qd̓ ſuſtinet viuificātē. ſed tn̄ obliuioni ſubditū. mutabilitati ſubiectū. quem ſꝑtimor afficit leticia extollit. Ipſe namqꝫ intellectus aīme box eius eſt. qꝛ ſonat qd̓ eſt. que tn̄ ad hūc vox ſub firmamento eſt. ſed trāſcē dens aīam vocem de firmamento que cimus. cū illa ſanctoꝝ angeloꝝ innūe ta multitudo in omnipotentis dn̄i ꝯſpe ctu qualis ſit inueſtigamus. que ſit in eis ſine fine feſtiuitas viſionis dei. que leticia ſine defectu. qui amoris ardor non crucians ſed delectans. quantum in eis ſit deſideriū viſionis dei cū ſatie tate. ⁊ ſatietas quantā cum deſiderio. In quibꝰ nec deſideriū penā generat. nec ſatietas faſtidiū parit. quō inherē do ſint beati. quō ꝯtemplando ſꝑ eter mitatē ſint eterni. qūo ꝯiuncti vero luī in facti ſunt lux. qūo aſpicientes ſꝑ in commutabilē mutati ſunt in incōmu tabilē. Sed cū iſta de angelis cogita mus adhuc vox de firmamento eſt ſuꝑ nr̄mamentū Tranſeat ergo animus ⁊ ab ipſo tranſeat omne qd̓ creatum eſt in ſolo creatoris ſui ſumine fidei ocu los figat. ꝙ vnus viuificet om̄a qui ea creauit deus ꝙ vbiqꝫ eſt ⁊ vbiqꝫ totus eſt. ꝙ incircūſcriptus ⁊ incomp̄henſi bilis ſentiri p̄t. videri non p̄t. ꝙ nuſqͣꝫ deeſt. ⁊ tn̄ ab iniquoꝝ cordibꝰ vel cogi tationibꝰ longe eſt. ꝙ nec ibi deeſt vbi longe eſt. qꝛ vbi deeſt per grām adeſt ꝑ vindictam. ꝙ omnia tangit nec tamē oīa equaliter tangit. quedam enim vt ſint. nec tn̄ viuant vel ſentiant. vt ſunt cuncta inſenſibilia. Quedā tangit vt ſint. viuant. ſentiant. ⁊ diſcernant. ſi cut eſt humana natura ⁊ angelica. cuꝫ ipſe nunqͣꝫ ipſi ſit diſſimilis. diſſimi liter tn̄ tangit diſſimilia. ꝙ vbiqꝫ pre ſens eſt ⁊ inueniri vix poteſt. ꝙ ſtanteꝫ ſequimur ⁊ apprehendere nō valemus Bonamus ergo ante oculos mentis que illa natura ſit. que tenet oīa ⁊ im plet oīa. circumplectit̉ omnia. ſuꝑex cedit omnia. ſuſtinet oīa. neqꝫ alia ſu ꝑexcedit. neqꝫ alia ex ꝑte ſuſtinet. im plet. atqꝫ alia circumplectit̉ ſed circū plectendo impleti implendo circūple ctitur. ſuſtinendo ſuper excedit. ſuꝑex cedendo ſuſtinet. Huius nature poten tiā cū ſtricte in ea cogitat animus vox ſuꝑ firmamentū fit. qꝛ eius intellctūs ꝯcipit qui ⁊ angeloꝝ ſenſum ſua incō prehenſibilitate tranſcēdit. Cuꝫ ergo vox ſuꝑ firmamentuꝫ ſit ſtant aīalia ⁊ ſubmittunt alas ſuas. qꝛ ſanctoꝝ mē tes cū creatoris ſui potentiam intenta ꝯtemplatōe ꝯſiderant. vileſcunt eorū aīo virtutes quas hn̄t. ⁊ tanto faciunt apud ſe humiles. qͣꝫto eis illud altuꝫ eſt qd̓ ſuꝑ angelos ſonat. hec greg. H Notandū etiā ꝙ quantalibet in tentōe mens humana tetenderit. etiā ſi iam fantaſias ymaginū corporaliuꝫ a cogitatōe ꝯpeſcat. ſi iam oēs circum ſcriptos ſpūs ab oculis cordis amoue at. adhuc tam̄ in carne mori poſito T. iiij. FLiber .III. Diſt. III. Ca. IX. videre gloriam dei non valet ſicut eſt. Unde paulus d̓t videmus nūc ꝑ ſpecu lum in enigmate Neqꝫ em̄ op̄s deus iā in ſua claritate ꝯſpicit̉. ſed quedā ſub illa in pn̄ti vita ſpeculat̉ anma vnde recreata ⁊ refecta ꝓficiat. ⁊ poſt reſolu tionem coporis ad viſionis eius glori am ꝑtingat. De hoc d̓t beatus bernar Quicquid de dei viſione hic fidelibꝰ imꝑtitur ſpeculum eſt ⁊ enigma. tm̄ di ſtans a futura vita. qͣꝫtum a veritate fi des. tempus ab eternitate ⁊ hoc ipſum breuiter ⁊ raptim. De hoc etiā dt bea tus greg. viij. libro moral̓. ſuꝑ illo ver bo vſqꝫ quo nō parcis mihi nec dimit tis me vt glutiam ſaliuā meam. Sali ua in os ex capite labit̉ ab ore vero ad ventrem ducit̉. dū glutit̉. Quid itaqꝫ eſt caput noſtꝝ niſi diuinitas. quid ven ter noſter niſi mens. quid ſaliue nomi ne niſi ſapor intime ꝯtemplationis ſig nificat̉. Sed ſaliua que ad os labit̉ a diuinitate labitur. vt vero ad ventrem veniat non glutinat̉. qꝛ diuinitatis cō templatio ſenſum tāgit ſed plene mē tem non reficit. qꝛ anmus ꝑfecte ꝯſpi cere non valet. qꝛ adhuc caligo corrup tionis prepedit. ſed raptim videt. Ec ce em̄ electoꝝ mens iam deſideria ſub ijcit. iam cūcta que ꝯſiderat preterire tranſcendit. iam ab exteriori delectati one ſuſpendit̉. ⁊ que ſint bona inuiſi bilia rimat̉. atqꝫ hoc agens plerūqꝫ in dulcedine ſuꝑne ꝯtemplationis rapit̉ iamqꝫ de intimis aliquid qͣſi ꝑ caligi nem ꝯſpicit. ⁊ intereſſe ſpiritalibꝰ an geloꝝ miniſterijs ardenti deſiderio co nat̉. guſtu incircūſcripti luminis paſ cit̉ ⁊ vltra ſevecta ad ſemet ip̄am reue hi dedignat̉ Sed qꝛ corpus qd̓ corrū ꝑitur aggrauat aīaꝫ inherere diu luci nō valet. quā raptim videt. Ipſa quip pe carnis infirmitas tranſcendentē ſe aīaꝫ retrahit ad cogitanda yma ac neceſſaria ſuſpirantem reducit. Saliua ergo defluens a capite os fangit. ſed ad ventrē non ꝑuenit. qui rigore ſuꝑne ꝯtemplationis iam quidē intellectus noſter infundit̉. ſed nequaqͣꝫ mēs ple ne ſaciat̉. in ore em̄ guſtus eſt ſꝫ in ven tre ſacietas. Saliuam igit̉ glutire nō poſſumus. qꝛ ſuperno claritatis bone ſaciari non ꝑmittimur qd̓ adhuc exte nuitate guſtamus. Sed qꝛ hoc ipſum qd̓ vtrumqꝫ iam ſuꝑna cognoſcimus expietate parcentis eſt. ꝙ vero hec ꝑ cipere ꝑfecte non poſſumus adhuc ex pena eſt vetuſte damnationis. hec gre. I Und̓ ⁊ d̓t idem beatus greg. xxxj. moral̓. exponendo illud. oculi eius de longe ꝓſpiciūt. Quātolibet in hac vi ta poſitus quiſqꝫ ꝓfecerit necdū deum per ſpeciem ſed ꝑ enigma ⁊ ꝑ ſpeculuꝫ videt. Enigma nāqꝫ cū reſpicimus ve rius cernimus. cū ꝟo longius aciem tendimus ſub incerto caligamus Qꝛ igit̉ ſancti viri in alta ꝯtemplatione ſe erigunt. ⁊ tn̄ deum ſicut eſt videre non poſſunt. Unde dicitur. Oculi eius d longe ꝓſpiciunt ac ſi diceret Intentio nis aciem fortiter tendunt. ſed nedum ꝓpinquum aſpiciunt cuius claritatis magnitudinē nequaqͣꝫ vt eſt penetrate poſſunt. a luce em̄ īcorruptibili calig noſtre corruptōis obſcurat Cūqꝫ ⁊ vi dere aliquatenus p̄t. ⁊ tn̄ videri lu ipſa ſicut eſt non poteſt. qͣꝫ longe ſit in dicat. quam ſi mens vt cumqꝫ non cer neret. nec qꝛ longe eſſet nō videret Si aūt ꝑfecte iam cerneret. ꝓfecto hant quaſi ꝑ caliginem non videret Igitur qꝛ nec omnino cernitur recte dictū eſt quia de longe deus videt̉. hec grego. R Ergo deus per quaſdam ymagi nes in hac corruꝑtibili vita videri po teſt. ſed per nature ſue ſpeciem videti non poteſt. Si vero a quibuſdam pot in hac adhuc corruptibili carne viuen Diſt. III. Ca. IX. Liber .III. tibꝰ quodam ꝯtemplationis acumine dei claritas videri. oꝑtet vt tales ine ſtimabili virtute polleant. Sꝫ qͥſquis deū quantū licet ſumine ꝯtemplatōis videt̉. huic mundo funditus moritur. nec vltra eius amore teneat̉. Iſta ꝯme morat beatus grego. xviij. mora. ſic di tens. Quādiu hic mortaliter viuitur videri per quaſdā ymagines deus pōt ſed per ipſam nature ſue ſpēm non p̄t. bt̄ aīa gratia ſpūſſancti afflata ꝑ figu tas quaſdā deū videat ſed ad ip̄m vim eſſentie non ꝑtingat. qꝛ in hac morta li carne ꝯſiſtentibꝰ ⁊ videri p̄t ꝑ quaſ bam circūſcriptas ymagines. ⁊ vide ti non p̄t per incircumſcriptum lumē eternitatis. Si vero a quibuſdā p̄t in hac adhuc corruptibili carne viuenti bus ſed tn̄ ineſtimabili virtute creſcē tibꝰ quodam ꝯtemplationis acumine eterna dei claritas videri. ꝑ nature tn̄ ſue ſpēm videri non p̄t. Sꝫ quiſquis deū inquantū phas eſt in luīe ꝯtēpla tionis videt. huic vite funditus mori tut. nec iā eius amore tenet̉. Hullus quippe eū videt qui adhuc carnalit̓ vi uſt. qꝛ nullus p̄t amplecti deū ⁊ ſeculū QQui em̄ deum videt eo ipſo morit̉ quo bel intentiōe cordis vel effectu operis ab huius vite delectatōnibꝰ tota men ſe ſeꝑatur. Nullus vnqͣꝫ deū videt ſpi citaſiter ⁊ mundo viuit carnaliter. Un̄ paulus qui adhuc de inuiſibilibus ſic̄ pe teſtat̉ experte cognouerat. iaꝫ huic inundo totū ſe mortuuꝫ perhibebat di tens. Mihi mundus crucifixus eſt. ⁊ go mundo. hec greg. L Et qͣꝫuis rm cōem curſum diuina eſſentia in p̄ ſenti vita ꝯſpici non valeat. tn̄ illā cre cere ⁊ ardenter ꝯcupiſcere quodāmo bo eſt illam videre. Qd̓ affirmat btūs aligū. ſic dicens. qͣꝫqͣꝫ illa ſumma ⁊ in cōmutabilis lux vera. lux indeficiens angeloꝝ a nemine ꝯſpici valeat in hac vita. que ſolum ſanctis reſeruat̉ in ce leſti patria. illud tn̄ credere ⁊ intelli gere ⁊ ſentire ⁊ ardēter ꝯcupiſcere vel inhyare quodāmō illud cernere ē ⁊ te nere. hec aug. De ꝯtemplatōe etiā mo yſes abbas in prima collatōe. Contē platio inquit dei multipharie ꝯcipit̉. nā deus non ſolū incomp̄henſibilis il lius ſubſtantie ſue ammiratōe cogno ſcit̉. qd̓ tn̄ adhuc in ſpe ꝓmiſſionis ab ſconditū eſt. Sed etiā creaturaꝝ ſuaꝝ magnitudine vel equitatis ſue ꝯſidera tione vel quotidiane diſpenſatōnis au xilio ꝑuidetur. qn̄ .ſ. que cū ſanctis ſu is per ſingulas generatōes egerit mē te puriſſima pluſtramus Cū potentiā eius qͣ vniuerſa gubernat moderat̉ ac regit. cum immenſitatē ſcīe eius ⁊ o culū quem ſecreta cordiū latere nō p̄t trementi corde miramur. cū arenarū maris vndaꝝqꝫ numeꝝ dimenſiuum ⁊ ei cognitū pauidi cogitamus. cum pluuiaꝝ guttas. cū ſeculoꝝ dies ⁊ ho ras. cū preterita futuraue vniuerſa ob ſtupeſcentes ſcīe eius aſſiſtere ꝯtēpla mur. Cū ineffabilē clementiā eius qͣ innūera flagicia. q̄ ſingulis quibuſqꝫ momētis ſub ipſius ꝯmittunt̉ aſpectu indefeſſa longaītate ſuſtentat. Cū in tuemur vocatōem qua nos nullis pre cedentibꝰ meritis gratia ſue miſerati onis aſciuit. Cum deniqꝫ quot occaſio nes ſalutis tribuit adoptandis cū quo dā ammirationis intuemur exceſſu ꝙ ita nos naſci p̄cepit. vt ab ipſis cuna bulis gr̄a nobis legiſqꝫ ſue noticia no bis traderet̉. ꝙ ip̄e aduerſariū vincēs in nobis ꝓ ſolo bonitatis aſcēſu eter na btītudīne ac ꝑpetuis nos p̄mijſ mu nerat. ac poſtremo diſpēſatōꝫ incarna tōis ſue ꝓ nr̄a ſalute ſuſcepit. ac mira bilia miſterioꝝ ſuoꝝ in cūctis gentibꝰ dilatauit Sūt aūt alie quoqꝫ hmōi in numere ꝯtēplatōes q̄ ꝓ qͣlitate vite ac Diſt. III. Ca. IX. .Liber .III. puritate cordis in noſtris ſenſibꝰ oriū tur. quibꝰ deus vel videt̉ mūdis obtuti bus vel tenet̉. quas ꝓfecto nullus ꝑpe tuo retentabit in quo adhuc aliqͥd car naliū viuit affectuū. qꝛ non poteris ait dn̄s videre faciē meā. non em̄ videbit me homo ⁊ viuet .ſ. mundo huic dedi tus affectibuſqꝫ terrenis. hec moyſes in prima collatōe. E Sꝫ ⁊ hoc ꝯfi derandū ꝙ ꝑfecti viri cū in orōe vel in gr̄a ꝯtēplationis ſunt ꝯſtituti ſi mētibꝰ eoꝝ interim cogitatiōes vane vel īpro be occurrūt valde moleſte hoc ferūt. ⁊ ideo quicquid ab illo vero lumine me tis aſpectū retrahit execrātur. faſtidi unt em̄ vniuerſa in quibus mūdus iſte verſat̉. ſed tn̄ impoſſibile eſt vt nō ad eū videlicꝫ mūdum tꝑe orōnis vel ꝯtē platōis vel breui cogitationū rapiant̉ exceſſu. De hoc ⁊ quibuſdā alijs Caſſi anus in collationibꝰ patꝝ ſic ait Qūo em̄ beato paulo quē ad ſummū ꝑfecti onis culmē ꝑueniſſe ꝯſtat illud poterit ꝯuenire qd̓ d̓t. Nō em̄ facio bonū qd̓ volo Sed quid ſit principaliter bonū qd̓ apl̓s non potuerit ꝑficere cū vellet diligentius indagemus Eſt em̄ bona caritas. laudabilis ꝯtinentia. mirāda prudentia. larga humanitas. circūſpe cta ſobrietas. modeſta tꝑantia. ſancta iuſticia q̄ oīa in apl̓o paulo eiuſqꝫ cō ſortibꝰ ita plena atqꝫ ꝑfecta fuiſſe nō dubiū eſt. vt virtutū potius qͣꝫ verboꝝ magiſterio ab eis religio doceret̉. Sꝫ vna ⁊ ſola ē theoria .i. ꝯtemplatio de cui merito oīa iuſtificationuꝫ merita vniuerſa virtutū ſtudia poſtponunt̉. ⁊ eius ꝯꝑatione fuſcant̉. Bonuꝫ gͦ ſum mum .i. dei ꝯſpectu frui .i. xp̄o iugiter inherere. qd̓ vt perfecte amplius poſſit adipiſci diſſolui optat corpore qd̓ ca ducum ⁊ multum fragilitatis ſue ne ceſſitatibꝰ impeditum non poteſt a cri ſti conſortio auelli Quod tam ꝑtinaꝫ ſtudium ſanctorum quod tam arduuꝫ poteſt eſſe ꝓpoſitum cui non aliquan do ille ꝟſutus infidiator illudat Quis itaqꝫ ſolitudinem ſectatus eſt. vt nūqͣꝫ a cogitationibꝰ ſuꝑfluis laberet̉ Quis tam familiaris eſt deo tanqͣꝫ ꝯiūctus qui apoſtolicū imperiū quo ſine inter miſſione nos orare p̄cipit vel vno die gaudeat ſe executuꝫ Que licet aīa nō nullis qui ſunt grauioribꝰ vitijs inuo luti leuia atqꝫ a peccati pena aliena vi deant̉. ſcientibꝰ tn̄ perfectionis bonū etiam mīmarum rerum multitudo gra uiſſima eſt. Multiſqꝫ ſibi maculis vi dent̉ aſperſi. ſi non dicam vane cogi tationis improbitas in atria mentis irrepſerit. Sed vel pſalmi qui dicen dus recordatio orationis tempore in tentionem ſupplicantis auertit. Neb leui peccato aſtringitur qui deo prece fundens ſubito a conſpectu eius quaſ ab oculis non videntis nec audientis cogitationis improbe vanitatem ſecū tus abſceſſerit. Unde qui ſummam te tius voluntatis gaudij ⁊ beatitud ima ſue in diuinaꝝ ſpūalium reꝝ tm̄ ꝯteſ platione ꝯſtituunt. cū ab ea vel iniſſti vel paululum violenter cogitationbꝰ abſtrahuntur. velut quoddam in ſe ſa crilegij genus preſentis plenitudimꝫ vltione puniunt ac viliſſimam creatū ram ad quam ſit detortus mentis im tuitus. creatori ſuo ſe pretuliſſe lugen tes. pene impietatis ſibi crimen aſci bunt. Et quicquid ab illo vero lumine mentis aſpectum retrahit execrant faſtidiunt ergo vniuerſa. in quibꝰ mu dus iſte verſat̉ E d impoſſibile eſt. ẜ non ad eum vel breui cogitationum ta piantur exceſſu. nulluſqꝫ etiā nunc ſa minum excepto ſaluatore noſtro nat ralem peruagationem mentis ita dei xus in dei ꝯtemplatione continuit. vi nūqͣꝫ ab ea raptus mūdaneqꝫ cuiuſda Liber .III. ¶ Diſt. .III. Ca. IX. tei dilectionem deſiderans peccarꝫ. di cente ſcriptura. Sidera ipſa non ſunt mūda in ꝯſpectu eius ⁊ inter ſanctos eius nemo mūdus. Cū ergo ſemerip ſos quotidie ſentiant ſcī cogitationis terrene pondere pregrauatos. ab illa mentis ſublimitate decidere. ⁊ inuiti imo etiā neſciētes in legē peccati mor tiſqꝫ tranſduci. hn̄t ꝓfecto ꝓ quibꝰ ad deū iugiter ingemiſcāt. ⁊ in ꝟitate hu miſiati atqꝫ ꝯpuncti ad grām dei que impios iuſtificat ꝯuolantes cū apl̓o ꝓ teſtant̉ Infelix ego homo quis me libe tabit de corꝑe mortis huius. ⁊ ꝯdele ctant̉ quidem legi dei ẜm interiorē ho minē qui viſibilia vniuerſa tranſcen dens conat̉ deo ſꝑvniri. ſed vidēt aliā lege in membris ſuis. vere em̄ lex pec cati eſt quā humano generi p̄uaricatō induxit. qꝛ maledicta in operibꝰ nr̄is bit agnitōnem boni ⁊ mali cogitatio nū ſpinas cepit ac tribulos germīare. quaꝝ aculeis naturalium virtutū ſeīa iuffocant̉ ⁊ prefocant̉. ne illum panē qui de celo deſcēdit ⁊ ꝯfortat cor hoīs edere abſqꝫ vultus noſtri ſudore poſſu mus. hoc gͦ ineuitabile corpus eſt mor tis. per qd̓ ꝑfecti quiqꝫ qui guſtauerūt qͦꝫ dulcis eſt dn̄s quotidie ſentiunt cū ꝓpheta qͣꝫ malū ſibi ⁊ amaꝝ eſt diſcēde te a dn̄o deo ſuo. hoc ē corpus mortis qd̓ celeſti eos ītuitu retrahens ⁊ ad ter tena reducit qd̓ pſallētes eos vel orō in ꝓſtratos. vel humanas effigies vel ſermōes vel negocia vel actus facit ſu Aſtuos retractare ⁊ volentes deo iugi ter inherere. perfectōem tn̄ huius bo in qꝛ mortis corpus obſiſtit inuenire nion pn̄t ſed faciunt malū qd̓ volunt .i. ctaducunt̉ mente etiā ad illa que ad ꝓ fectū non ꝑtinent. idcirco quotidiaīs ſu ſpirijs ſue fragilitatis ꝯpuncti duꝫ cogitationum varietates ⁊ ꝯſcīe late dras perſcrutant̉ ſuppliciter clamant. Nō intres in iudicium cum ſeruo tuo Et illud quis gloriabit̉ caſtū cor ſe ha bere. ⁊ ita infirmam hominū imperfe ctamqꝫ iuſticiam. ac ſine miſcd̓ia dei ſꝑ indignam eē ſentiunt. ꝓinde quia omnibꝰ ocioſis atqꝫ ſuper fluis rebꝰ vo lucrē humane mentis excurſum fate mur carere non poſſe. per hoc vtiqꝫ cō ſeqn̄r ſine peccato nos non eſſe veraci ter ꝯfitemur. Quanto magis ꝓfecerit mens humana ⁊ ad interiorem ꝯtem plationis ꝑuenerit puritatem tanto ſe immundiorē quaſi per ſpeculū ſue pu ritatis inſpiciet. Quia nccē eſt vt duꝫ animus ad ſublimiorē ſe tendit intui tum. ad maiora qͣꝫ agit ꝓſpiciens ꝯcu piſcit illa in quibꝰ eſt vt inferiora ſper nat. vilioraqꝫ deſpiciat. plura ſiquidē denotat ſincerior obtuitus. pariterqꝫ maiorē reprehenſionis dolorem irrep̄ henſibilis vita ⁊ multiplicat gemitus atqꝫ ſuſpiria emendatio moꝝ ⁊ emula tio attenta virtutum Nemo em̄ illo in quo eſt poteſt eſſe ꝯtētus. ⁊ quanto fu erit quis mente purgatior. tanto ſe ſor didiorem videns magis humilitatis qͣꝫ elationis inueniet cauſas. quātoqꝫ magis ad ſublimiora ꝯſcenderit. tan to amplius preuidet ſibi ſupereſſe quo tendat. Deniqꝫ qui carnem ſuam cru cifixerunt cum vitijs ⁊ ꝯcupiſcentijs ⁊ quibꝰ vere crucifixus eſt mundus cū de cordibꝰ ſuis non ſolum radicitus vitia vniuerſa ꝯuulſerint. veꝝ cogita tiones ac memoriam peccatoꝝ conen tur excludere. nihilominus tamē quo tidie fideliter ꝓfitent̉ ne vna quidē ho ra macl̓a ſe poſſe carere peccati. nec tn̄ ex eo debemus nos a dominica ꝯmuni one ſuſpendere. qꝛ nos cognoſcimus peccatores. ſꝫ ad eā magis ac magis eſſe ꝓpter amme medicinam ⁊ purifi catōnem ſpūs auide feſtinandum Ue cuntū ea humilitate mentis ac fide vt A Diſt. III. Ca. X. Liber .III. indignos perceptione tante gratie iu dicātes potius noſtris remedia vulne ribꝰ expetamus Alioquin nec anniuer ſaria quidē digna p̄ſumenda eſt coīo vt quidā faciūt qui ita ſanctoꝝ celeſti um dignitatē ⁊ ſanctificationē menti unt̉. vt eſtimēt ea nō niſi ſanctos ⁊ im maculatos debere p̄ſumere ⁊ non poti us vt ſanctos mūdoſqꝫ nos ſua ꝑcepti on ꝑficiant Qui ꝓfecto maiorē arro gantie p̄ſumptionē quā declinare ſibi vident̉ incurrunt. qꝛ tunc cū ea ꝑcipi unt dignos ſe eoꝝ dijudicant ꝑceptio ne. Multo aūt iuſtius eſt vt cū cordis humilitate credamus ⁊ fateamur illa ſacroſancta miſteria nunqͣꝫ ꝓ merito nos poſſeꝯtingere. qͣꝫ vt vna ꝑſuaſiōe cordis elati vel poſt annum dignos eo rum ꝑceptōne nos eſſe credimus. hec caſſianus. ¶ Debent etiā hi qui ſtudio ꝯtemplationis intendūt curare magnoꝑe vt mentem in hūilitate ſem per cuſtodiāt ⁊ nunqͣꝫ ſe de gratia que infundit̉ extollant. Quia hi qui vere ſpiculatores ſunt ſemꝑ ſenſum in hu militate cuſtodiunt atqꝫ ad eoꝝ men tes intelligentia ꝯtemplationis intrat ſed iactantia elationis non intrat. qꝛ ⁊ aꝑta eſt in mentibꝰ gratia qua rēplē tur. ⁊ tn̄ aduerſarium ingredi ꝑ ſuper biam non ꝑmittūt Nullum etiā donū ſe veri luminis habere eſtimet priuatū qui in eo qd̓ ſe habere precipuum eſti mat ſepe alter ditior eſt. quem habere apud ſe boni aliquid nō putat. hec gre gorius. Filius Um itaqꝫ ꝯtemplatio ſicut ex p̄ cedētibꝰ intelligo ſit quedā men tis directio ſiue intuitus in deum. nūc ergo deſidero vt de deo trino ⁊ vno ve lis mihi aliqua enarrare. Ca. .35. Pater O Edeo trino et vno vt informatōnem habeas. primo ſcire debes ꝙ ſumma ꝯtemplationum genera ſunt duo. Primū verſat̉ circa diuinitatis vnitatem. Secundum ꝟo circa ꝑſonaꝝ trinitatē De hoc richar de ſancto victore d̓t. Summa ꝯtēpla tōnis genera ſunt duo. ꝑ duo cherubin deſignata. qui extenti fuerūt ſuꝑ ꝓpici atorium Primū eſt ſuꝑ rōnem nec tn preter rōnem Secundum vero eſt ſuꝑ rationem ⁊ tn̄ videt̉ eſſe p̄ter rōnem. Primū verſat̉ circa diuinitatis vnita tem. Secundum aūt circa ꝑſonaꝝ tri nitatem Illa ſane ſupra rōem ſed pre ter rationē non ſunt. que qͣꝫuis rō pa titur eſſe. nulla tn̄ humana ratione in ueſtigari poſſunt. vt eſt de vnitate dei tatis. Illa aūt dicimus ⁊ ſuper rōem eſſe quibꝰ videt̉ oīs humana rō ꝯtra ire qualia ſunt ea que de trinitatis vmi tate credimus. ⁊ multa que de corꝝ xp̄i ſunt in dubietate ratōis. fide i au ctoritate tenemus. ꝙ em̄ in vna ſim plici eſſentia triplex perſona ſit veſ qͥ vnū idēqꝫ corpus eodem tꝑe in diuet ſis locis eſſe poſſit nulla hūana rō pat tur. ⁊ his aſſertionibꝰ oīs rō abſqꝫ ra tiocinatione reclamare videt̉. hec fi char. P Nūc igit̉ videndū ē de pri mo genere ꝯtemplatōis viꝫ de d̓imfa tis vnitate. De hoc idem richar. iiij. libro de ꝯtēplatione ſic ait Primū gi nus ꝯtemplationis verſat̉ circa diuimi tatis vnitateꝫ. Deus em̄ eſt ſimplex re ſumme vnus ⁊ ī illo vno ⁊ ſimplici bi nō eſt omne bonū. qͣꝫtum ad eſſentiaꝫ nihil illo ſimplicius. qͣꝫtum ad effica ciā nihil illo multiplicius Deus quit pe omp̄s eſt ⁊ vbiqꝫ poteſt. Potentia liter gͦ vbiqꝫ ⁊ vbi locus ē ⁊ vbi locus non eſt. Si vero potentialiter ⁊ eſſeſi tialiter quia non eſt alia eius poten tia ⁊ alia eius eſſentia. Eſſentiaſiter ergo eſt intra omnia. ⁊ extra omna Liber .III. Diſt.III. Ca. X. infra omnia. ⁊ ſupra omnia. Si intra bia nihil eo ſecretius. ſi extra omīa ni hil eo remotius. ſi infra oīa nihil illo occultius. ſi ſupra oīa nihil illo ſubli mius. Quid ergo illo incomp̄henſibi lilis quo nihil ſecretius. nihil remoti us. nihil occultius. nihil ſublimius. Itē ſi non eſt aliud eius ptās ⁊ aliud eius felicitas. vbicunqꝫ eſt eius ſum ma poteſtas ibi ⁊ ſumma felicitas Sū mna ergo felicitas vbiqꝫ eſt. quō ergo ī infer nō ſumme miſerie eſſe p̄t locus. bel quō poteſt quiſqͣꝫ miſer eſſe. cui nū qꝫ poteſt abeſſe ſumma felicitas nec vn qꝫ deeſſe. Hec oīa mira ⁊ vere incomp̄ henſibilia ſunt. Multa ⁊ pene innume tabilia circa diuinitatis vnitatem ⁊ ve te vnitatis ꝯſideratōeꝫ ratio approbat qſue tn̄ non ꝯprehendat. hec rich. Bea tus etiā bern̄. de deo ⁊ eius effectibꝰ ad eūgeniū papā ſic ait. Quid eſt deus vo iuntas op̄s. beniuolētiſſima virtus. lu mnen ęternū. incōmutabilis ratō. ſum ſſa beatitudo creans mentes ad ſe ꝑti cipandū. viuificans ad ſentiendū. affi ciens ad appetendū. dilatans ad capi endū. iuſtificans ad ꝓmerendū. accē dens ad zelū. fecundans ad fructū. di cigens ad equitatem. formans ad beni uolentiā. moderans ad ſapīam. robo tans ad virtutē. vifitans ad ꝯſolatōeꝫ iſtuīans ad cognitōnem. ꝑpetuans ad immortalitate. implens ad felicitatē circūdans ad ſecuritatē. hec bern̄. De teo etiam per quendam ſic d̓r. Deus eſt cuius totum eſſe eſt inſeꝑabile. qd̓ bam ſine fine ſubſtantie pelagus. nul ſis terminis nullis limitibꝰ circumda tus. oēm ſenſum. oēm creaturā. oēm iſaturam. omne tꝑus ſuꝑgrediens. ne qꝫ em̄ augeri p̄t qui immenſus eſt. nec iminui qui vnus eſt. nec loco mutari q̄ vbiqꝫ eſt. nec tēꝑe qui eternus eſt. nec logitatōe qui ſapiētiſſimus eſt. nec aſ fectu qui optimus eſt. Ipſe longitudo ꝓpter eternitatem interminabilē. ipſe latitudo ꝓpter caritatē immenſurabi lem. ſublimitas ꝓpter maieſtatē inat tingibilem. ꝓfunditas ꝓpter ſapīam inſcrutabilē. hoc ſancti ẜm apl̓m ꝯpre hendūt. hec ille. In̄ eſt ꝙ d̓t bea. aug. Nihil dignum de te deo humanus ſer mo loquit̉. qꝛ nec ẜm qualitatē aut qͣꝫ titatē. ſitum vel hītum ſeu motum ali quid de te d̓r. Et tn̄ latitudo. longitudo altitudo ⁊ ꝓfunditas tibi ineſſe quodā mō legunt̉. ſcꝫ altitudo caritatis qua nos ab errore colligis ⁊ ꝯtines in veri tate. Longitudo vero qͣ nos tua longa nimitate malos portas donec emenda tos future patrie reſtituas. Altitudo aūt qua oēm ſenſum hoīm ⁊ angelorū immenſitate ſcīe ſuꝑexcellis Profū ditas quoqꝫ qua damnādos inferius iuxta equitatē diſpoſitionis atqꝫ recto iudicio iudex iuſtus preordinas Om nem igit̉ ſupergrediat̉ creaturā ⁊ men tis intuitū vltra oīa dirigat. qui aliqͥd voluerit de tua p̄libare ꝓprietate ſum ma boni deitas. Q Secundū ge nus ꝯtemplationis verſat̉ circa perſo naꝝ trinitatē. De hoc richar. de ſcō vi cto. in. li. ꝯtemplationū ſic ait. Secū dū genus ꝯtēplationis verſat̉ circa ꝑ ſonaꝝ trinitatē trinitatiſqꝫ ſpeculatōꝫ nā multa firmiter credunt̉ veraciter aſ ſerunt̉ q̄ tn̄ non ſolū ſupra rōnem. ſed etiā ꝯtra ratōnem eſſe videant̉. Credi mus vnū deū prēm ⁊ filiū ⁊ ſpūmſan ctum Patrem a nullo. filiū a patre ſo lo. ſpūmſanctū a patre ⁊ filio. filiū na ſcendo. ſpūmſanctū ꝓcedendo. Credi mus vnū eundēqꝫ in ꝑſonis trinū ⁊ in ſbā vnum. Unde alius eſt pater. alius eſt filius. alius eſt ſpūſſanctus. nec ta mē aliud pater qͣꝫ filius. nec aliud pa ter vel filius qͣꝫ amborum ſpiritus. nā alia eſt ꝑſona patris. alia filij. alia ſpi Liber .III. Diſt. III. Ca. X. rituſſancti cū ſit oībꝰ vna ſubſtātia ea dem eēntia ⁊ ſola natura. hec oīa credi mus. hec oīa ꝓfitemur ⁊ ꝯſtant veraci ter eſſe. ⁊ tn̄ in oībꝰ ſi iuxta humanaꝫ eſtimationē penſent̉. videt̉ hūana rō fortiter repugnare. hec rich. R Et notandū ꝙ pater qui eſt fontalis oīm bonitas. qꝛ potuit ⁊ voluit filium dile ctum genuit. cui beatitudinis ſue deli cias pleniſſime coīcat̉ Coeternum ge nuit. qꝛ nūqͣꝫ ſine illo fuit Conſubſtan tialeꝫ quoqꝫ ne diuinitatis ſubſtantia duplicet̉. Dicit̉ tn̄ genuiſſe alteꝝ a ſe .ſ. alterā ꝑſonā que eſt hoc qd̓ ip̄e. Ex vtroqꝫ etiam ſpūs ꝓcedit vt ambo ſe mutuo diligentes terciū quoqꝫ ꝯdile ctū haberent. cui caritatis ſue delicias oīno coīcarent. in quo etiā ⁊ ꝑ quem creaturę rōnales ꝓ modulo ſue capa citatis eiſdē ꝑticiparēt. ip̄e em̄ eſt car tas vtrūqꝫ ꝯiūgens noſqꝫ ſubiūgens a fonte. A fonte igit̉ bonitatis q̄ pater eſt ꝓcedit donū amoris. qui amor ſpi ritus eſt Si aūt a patre ꝯn̄r ⁊ a filio qꝛ pater nihil ſibi retinuit qd̓ nō filio ſuo gignendo dederit ſicut ipſe ait. Oīa que pater hꝫ mea ſunt ꝓpterea dixi qꝛ de meo accipiet ⁊ annunciabit vobis. Eſt aūt ſpūſſanctus equalis vtriqꝫ. qꝛ ex ſumma libertate oportuit ſummum donū ꝓcedere. gͦ ⁊ ſummū bonum. Et etiā deus qꝛ donū intrinſecū eſt ⁊ quic quid eſt in deo deus eſt Ob hoc ⁊ vtri qꝫ coeternus eſt qꝛ donuꝫ intrinſecum prius in deo fuit qͣꝫ eſſe vel aliud quic qͣꝫ creaturis cōmunicat et exterius vel diſtribueret S De ꝓprietatibꝰ ꝑſo naꝝ q̄ ī d̓ina natura ꝑſiſtūt. tho. de aqͦ. ſic d̓t In d̓i natura treſ ꝑſone ſubſiſtūt ⁊ hi tres ſunt vnus deus ⁊ ſolis relati onibꝰ diſtingunt̉. Paternitas a rōne filiationis Pater aūt ⁊ filius a ſpūſan cto ſpiratōe vt ita dicant̉ ſpūſſanctus a patre ⁊ filio ꝓceſſiōe amoris qua ab vtroqꝫ ꝓcedit. preter has nō eſt quat tam in diuina natura ponere ꝑſonam Dicit etiam de hoc beatus auguſtinus in libro de ꝟbis apoſtoli Audiuimus dn̄m dicentē. ego ſuꝫ qui ſum. ⁊ deus ſumme bonus eſt. Cū audis deus ſum me bonus noli putare de deo patre tm̄ dictū ſed de deo patre ⁊ filio ⁊ ſpūſan cto. hec em̄ trinitas vnū ē ⁊ vnꝰ d̓s eſt ⁊ ſumme bonus eſt. Ita plane vnus eſt deus. vt quando de ipſa trinitate inte rogatus hoc reſpondens ne forte cuſ audieris eſt deus putes ipſum eſſe pa trem. ipſum eſſe filium. ipſum eſſe ſpꝰ ritum ſanctum. non eſt ita Sed qui pa ter eſt in illa trinitate nō eſt filius. qui filius eſt in illa trinitate. non eſt pater qui ſpirituſſanctus eſt in illa trimitate nec filius eſt nec pater ſed ſpiritus pa tris idemqꝫ ſpiritus filij ipſe enim eſt vnus ſpūſſanctus ⁊ patris ⁊ filij cōe ternus patri ⁊ filio conſubſtantialis t qualis hec tota trinitas vnus d̓s ſum me bonus. hec auguſtinus. Eſt igitur ſolus ⁊ verus deus eternus immenſus ⁊ incōmutabilis omp̄s ineffabilis pͥ ter ⁊ filius ⁊ ſpūs Tres quidem ꝑſo ne ſed vna eſſentia ſubſtātia ſeu natu ra ſimplex omnino. pater a nullo. fili us a patre ſolo ſpūſſanctus ab vtroq abſqꝫ initio ⁊ abſqꝫ fine. pr̄ generans. ⁊ filius naſcens. ſpūſſanctus a patte ⁊ filio ꝓcedens. hec tres perſone ſum ⁊ ꝯſubſtantiales coetet ne omnipoten tes coequales vnum vniuerſoruꝫ priſ cipium creator oīm viſibilium ⁊ inui ſibilium ſpūalium ⁊ corꝑalium crea turarum. hec aūt ſancta trinitas ſcd̓m ſuam eſſentiam eſt indiuidua ⁊ ẜm ꝑ ſonales ꝓprietates ē diſcreta ⁊ natute ſue ſimplicitate nō admittens diuino nem nec in ꝑſonali ꝓprietate recipſes vnitatem. Sed ſemper in eſſentia vii tatis ⁊ in perſonis pluralitas inueni Liber .III. Diſt. III. Ca. X. a qua omnis ꝯfuſio ⁊ mutua ꝯmixtio remouet̉. qꝛ cum alius ſit pater. alius filius. alius ſpūſſanctus. pater nō po terit eſſe filius. nec filius pater vel ſpi cituſſcūs. Eſt ergo pater qui generat. filius qui gignit̉. ⁊ ſpūſſanctus qui ꝓ cedit vt ſimplex diſtinctio ſit in perſo mis ⁊ in natura vnitas teneat̉ Un̄ licꝫ alius ſit pater. alius filius. alius ſpiri tuſſcūs. non tn̄ aliud. qꝛ idem quod ē pater eſt filius eſt ſpūſſanctus Pater bero generando totam ſubſtantiam ei œedit ſine diuiſione ⁊ tn̄ totam retinu it ſine diminutōe. ⁊ ſic vna ⁊ eadē res eſt pr̄ gignens ⁊ filius naſcēs ⁊ ſpūs ſanctus ab vtroqꝫ ꝓcedens. T De hac ſancta trimiate beatus augu. ſic d̓t. Trinitas diuinaꝝ perſonaꝝ eſt ſummū bonum ⁊ purgatiſſimis men tibꝰ cernit̉. vna eſt enim indiuiſibilis eſſentia. ꝑſone tres. ⁊ he tres perſone runt vna eſſentia ⁊ vnus deus. ⁊ queli bet eaꝝ eſt vna eēntīa ⁊ vnus deus. pa ter a nullo. filius a patre naſcēdo. ſpi tituſſcūs a patre per filium ꝓcedendo Bater filium generat. filius gignitur pr cum filio ſpūmſanctum ſpirant. Et ꝙ filius ſpūmſanctum ſpirat. hoc hꝫ a patre. Quicquid em̄ perſona ha cet vel facit hoc a perſona hꝫ a qua eſt. ⁊ ideo qꝛ filius ē a patre ⁊ ab ipſo om ma hꝫ. ⁊ qꝛ ſpūſſanctus eſt a patre ⁊ fi tlo. id eo hoc qd̓ hꝫ ꝯmuniter ab vtroqꝫ habet. Sꝫ ꝓpter hmōi naſcibilitatem pater non eſt maior filio naſcente vel ipūſancto ꝓcedente. qꝛ vnitas diuine fſſentie eſt equaliter in ipſis. U Et notandū ꝙ quicquid ad ſe dicunt̉ pater ⁊ filius non d̓r alter ſine altero. t. quicquid dicunt̉ quod ſubſtantiam ipſoꝝ on̄dat ſimul dicunt̉. nō gͦ pater eſt ſine filio. nec filius ſine patre. ſꝫ am do ſimul deus etiā ⁊ vnus dens. Quo citca quicquid ẜm ſubſtantiā vel eternitatem de eis d̓r. ambo ſimul ſunt Et qͣꝫuis de filio dicat̉ deus de deo. lumen de luīe. ambo tn̄ ſimul ⁊ ſꝑ vnus deus ⁊ vnum lumen. Unde ſcienduꝫ prēm ⁊ filium ⁊ ſpūmſanctum vnū eſſe na turaliter deuꝫ. nec tn̄ ipſum prēm eſſe qui filius. nec filiū ipſum eſſe qui pa ter eſt aūt ſpūſſanctus. vna eſt em̄ eēn tia patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſctī. in qua non eſt aliud pater. altud filius. aliud ſpi rituſſctūs. qͣꝫuis perſonaliter alius ſit pater. alius filius. alius ſpūſſanctus. Et notandū ꝙ tota deitas eſt in patre tota in filio. tota in ſpūſancto. nec mi nor in patre ſolo qͣꝫ ſimul in patre ⁊ fi lio ⁊ ſpūſancto. ſimil̓r de filio ⁊ de ſpū ſancto intelligendū eſt. De hoc ⁊ qui buſdam alijs ad ſanctā trinitatem ſpe ctantibꝰ. hugo in libro de ſacramētis ſic ait. Creatorē omniū reꝝ vnum ꝯfi temur deū ⁊ eternū. trinum in ꝑſonis qꝛ eſſentia deitatis vna eſt. ⁊ in eēntia vna tres perſone. Pater ⁊ filius ⁊ ſpi rituſſcūs trinus eſt ſine diuiſione vni tatis. ⁊ vnus ſine ꝯfuſione trinitatis. Tres aūt ꝑſonas nihil eſſe qͣꝫ eēntiaꝫ vnam. qꝛtribꝰ eſſe vnum eſt ⁊ vna eēn tia. qua ꝓpter tres vnum ſunt. ſed tres vnus non ſunt. quia ſi tres vnum non eſſent. vna eſſentia trium non eſſet. ſi tres vnus eſſet tres non eſſent. idcirco tres vnum ſunt ne ſubſtantia diuidat̉ ⁊ tres vnus non ſunt ne perſone ꝯfun dantur. Quod ergo pater eſt filius ē. quia vna eſt natura patris ⁊ filij ⁊ ſpi rituſſancti. Sed non qui pater filius eſt. quia alia eſt perſona patris. alia fi lij. Item que de deo ſcd̓m ſubſtantiam dicuntur. equaliter dicuntur de patre ⁊ filio ⁊ ſpūſancto. quoniam ſubſtan tia patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti vna eſt. ⁊ equaliter. Deus nomen eſt ſubſtantie ⁊ hoc deo eſſe eſt quod ſubſtantiam eſ ſe. Ideo pater deus eſt. filius deus eſt. ¶ Liber .III. Diſt. III. Ca. X. ſpūſſanctus deus eſt. Non tres dij ſed vnus eſt deus qm̄ vna eſt ſubſtātia. Et ſimiliter alia que de deo ẜm ſubſtātiaꝫ dicunt̉ equaliter dicunt̉ ⁊ de oībus ſi mul nō pluraliter ſꝫ ſingulariter ⁊ eqͣ liter. Et cū de ſingulis ſingulariter di cunt̉ nō minus d̓r. Et cū de oībꝰ ꝯmu niter dicunt̉. nō amplius ꝓnūciat̉ Cū em̄ d̓r pater eſt deus nō minus d̓r qͣꝫ cū d̓r pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ē deus Tota em̄ deitas in patre ⁊ in filio to ta. ⁊ tota in ſpirituſancto eſt. nec mi nor in patre ſolo qͣꝫ ſimul in patre ⁊ filio ⁊ ſpirituſancto intelligendum eſt X Notandum etiam ꝙ cum po tentia patris aliud non ſit qͣꝫ eſſentia eius nec ſapīa filij aliud ſit qͣꝫ eſſentia eius nec amor ſpūſſancti alid̓ qͣꝫ eſſen tia eius. Neceſſe oīno eſt vbi vna eſt eſſentia vnā eē potentiā ⁊ vnā ſapīam Dicit̉ eī pater potēs ⁊ nō ſolus pater potens qꝛ potens ē pater ⁊ filius ⁊ ſpi rituſſanctus ⁊ non tres potentes ſeo vnus potens. qꝛ potentia vna in natu ra vna ⁊ ſubſtantia vna. Et eſt filius ſa piens ſed nō ſolus qꝛ ſapiens eſt pate ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ⁊ nō tres ſapiē tes ſꝫ vnus ſapiens qꝛ ſapīa vna in na tura vna ⁊ ſubſtātia vna. Et d̓r ſpūſſan ctus benignꝰ ⁊ bonus ⁊ eſt quidē benig nus ⁊ bonus ſpūſſanctus ſꝫ nō ſolus qꝛ benignus ⁊ bonus eſt pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus nec tamē tres benigni ⁊ tres boni ſed vnus benignus ⁊ vns bo nus. qꝛ benignitas vna ⁊ bonitas vna in natura vna ⁊ ī ſubſtātia vna. hec hu go. Sciendū etiā ꝙ pater non eſt ma ior filio nec pater ⁊ filius maior ſpiri tuſancto nec maius aliquid due ꝑſone ſunt ſimul qͣꝫ vna. nec tres ſimul magiſ aliquid qͣꝫ due. nec maior eſt eſſentia in tribꝰ qͣꝫ in duabꝰ. nec in duabꝰ qͣꝫ in vna qꝛ tota eſt in fingulis. Unde da maſcenus ait. Cōfitemur diuinitatis naturā omnem ꝑfecte eſſe in ſingulaꝝ ſuarum ypoſtaſium .i. perſonarum om nem in patre omnem in filio omnē in ſpirituſancto. Ideoqꝫ perfectus deus pater. perfectus deus filius. per fectus deus ſpūſſanctus. Et inde eſt ꝙ patet dicitur eſſe in filio ⁊ filius in patre ⁊ ſpūſſanctus in vtroqꝫ ⁊ ſinguli in ſin gulis Unde aug. in libro de fide ad pͥ truꝫ ſic d̓t. Pater vnitate nature totus pater in filio ⁊ ſpūſancto ē. totus quo qꝫ .ſ. in patre filius eſt. nullus eorū ex tra quemlibet illoꝝ eſt ꝓpter nature di uine vnitatē. A Ecce hic apparet aliquatenus. non em̄ plene poteſt tan tum reſerari ab homine archanum ex qua intelligentia dicat̉ ſingula ꝑſona rum tota eſſe in alijs Unde etiam hy larius iſta interius ꝑquirens in libro de trinitate ait Affert pleriſqꝫ obſcuti tatē ſermo domini cū dicit. Ego in pa tre ⁊ pater in me eſt. nec immerito. na tura em̄ intelligentie humane rōnem huius non capit dicti nec exemplum aliquod in rebꝰ diuinis ꝯparatio hūa na p̄ſtabit ſꝫ quod in ītelligibile eſt heo mini deo poſſibile eſt Cognoſcendum itaqꝫ intelligendum eſt quid ſit illud Ego in patre ⁊ pater in me eſt ſi tn̄ cō p̄hendere hoc ita vt eſt non valebimus Patrem ergo in filio ⁊ filiuꝫ in patte eſſe credamus ⁊ plenitudo in vtroci diuinitatis ꝑfecta eſt. Unde eandē in vtroqꝫ ⁊ virtutis ſimilitudinem ⁊ di uinitatis plenitudineꝫ ꝯfitemur. Oīa em̄ filius accepit a patre naͣm ſi parte eiuſdem qui genuit accepit. neutet et go ꝑfectus eſt. deeſt em̄ ei vnde dece ſit nec plenitudo inerit qui ex portone ꝯſtiterit. neuter ergo ꝑfectus eſt ſi plt nitudinem ſuam ⁊ qui genuit amitti nec qui natus eſt ꝯſequit̉. Fateamul ergo ꝙ pater eſt in filio ⁊ filius eſt in patre. deus in deo. Ex his verbis ꝓu̓ Liber .III. Diſt. III. Ca. X. humana ꝑmittit infirmitas poteſt in telligi ex quo ſenſu dixexit xp̄s ſe eſſe in patre ⁊ patrem in ſe. Ex eodem ſen ſu etiam intelligit̉ ſpūſſanctus eſſe in vtroqꝫ ⁊ ſingula perſonaꝝ in ſingulis qꝛ .ſ. in ſingulis eſt eadeꝫ plenitudo di uinitatis. qꝛ non eſt maior natura di uina in aliqua harum perſonaruꝫ. ſed vnius ⁊ indifferentis nature ſunt hee tres perſone. ideoqꝫ vna in altera eſſe d̓r vt predictum eſt. Unde beatus am bro. predictoꝝ verboꝝ ſententiam no bis aperiens ſuper illud verbuꝫ Deus erat in xp̄o mundum reconſilians ſibi ſic ait. Per hoc intelligit̉ pater eſſe in filio ⁊ filius in patre. qꝛ vna eſt eorum ſubſtantia. ibi enim eſt vnitas vbi nul la eſt diuerſitas. Ecce trium illuſtriuꝫ viroꝝ teſtimonium .ſ. auguſtini. hyla tij ⁊ ambroſij. in idem ꝯcurrentibꝰ re lelatione ſpūſſancti in eis loquentis pie credere volentibꝰ oſtendit̉ tamen quaſi per ſpeculum in enigmate quali fer accipiendum ſit cum d̓r. Pater in filio vel filius in patre vel ſpūſſanctus in vtroqꝫ. Nec etiam eſt aliqua trium perſonaꝝ pars dei vel diuine eſſentie. quia ſingula haꝝ plenus ⁊ verus deus eſt ⁊ tota ⁊ plena diuina eſſentia. ⁊ iō nulla iſtarum in trinitate pars eſt. Hi ergo tres qui vnū ſunt ꝓpter ineffabilē ꝯiunctōnem diuinitatis qua ineffab̓i ſiter copulant̉ vnus deus eſt. Pars er go trinitatis eſſe noꝝ poteſt quicunqꝫ eſt vnus in tribꝰ. In trinitate ergo qui deus eſt ⁊ pater deus eſt ⁊ filius deus ē ⁊ ſpūſſanctus deus eſt ⁊ ſimul hi tres bnus deus. nec huius trinitatis tercia pars eſt vnus. nec maius aliquid duo b vnus eſt ibi. nec maius aliquid ſunt omnes qͣꝫ ſingule perſone. qꝛ ſpiritua ſis non corporalis eſt illa magnitudo. Qui poteſt capere capiat. qui aūt non Poteſt capere credat ⁊ oret vt qd̓ credit etiam intelligat. Ueꝝ eſt em̄ quod per ꝓphetam d̓r. Niſi credideritis non in telligetis. B Nam ẜm beatuꝫ au guſti. inquirere de trinitate ꝑuerſa cu rioſitas eſt. credere ⁊ tenere ſicut ſctā eccleſia docet fides ⁊ ſecuritas eſt. Ui dere aūt eam ſicut eſt ſumma ⁊ ꝑfecta felicitas eſt. hec augu. Unde ſcienduꝫ ꝙ acies mentis humane inualida eſt ad ꝯſpiciendā diuine maieſtatis excel lentiſſimā lucem niſi iuſticie fidei ⁊ di lectōis diuina donante gratia illuſtre tur fide C Qua ꝓpter diuīa votis omnibꝰ poſtulanda eſt gr̄a. vt mundē tur oculi cordis ad videnduꝫ qͣꝫ ꝓprie trinitas ſit vnus deus ⁊ ſolus ⁊ verus d̓us ⁊ qͣꝫ recte pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſan ctus vnus eiuſdemqꝫ ſubſtantie vel eſ ſentie dicat̉ credat̉ ⁊ intelligat̉. Ad huius ſacratiſſime viſionē beatitudīs nemo niſi per fidem mundato corde at tingere poteſt. dicēte ipſa veritate. Be ati mundo corde. qm̄ ipſi deū videbūt Et qꝛ per fidem venit̉ ad agnitōem. er go ꝓut beatus hortat̉ Augu. credendū eſt pariter in prēm ⁊ filium ⁊ eoꝝ ſpi ritum ⁊ in ſingulos ⁊ ſimul in tres. qꝛ ſingulus pater ⁊ ſingulus filius ⁊ ſin gulus eoꝝ ſpūs eſt ſumma eſſentia. ⁊ ſimul pater ⁊ filius cū ſpūſancto ſunt vna eadēqꝫ ſumma eſſentia. in quā ſo lam omnis homo credere debet. quia ē ſolus finis quē homo in omni cogita tū actūqꝫ ſuo per amorē debet intēdere Hec aug. Hanc ſummā trinitatē bea tus aug. in ſuo ſpeculo ꝯfitet̉ ſic dicēs Confiteor te patrem ⁊ filium ⁊ ſpūm ſanctum in perſonis trinum. in ſubſtā tia vnum veꝝ deum omnipotentē. viſi bilium ⁊ inuiſibiliū ꝯditorem. nō cor pus aut in corpore poſitum. neqꝫ ex di uerſis ſpeciebꝰ admixtum. aut mēbro cum ꝯꝑaginibꝰ effigiatum. ſed vnius ſimplicis ⁊ incorꝑee inuiſibilis ⁊ inU. j. Liber .III. Diſt. III. Ca. X. x circum ſcripte nature. Te quidem veꝝ patrē ſumme bonitatis ⁊ totius diuini tatis principiū incircūſcripte ⁊ inge nite maieſtatis deū ex nullo initiū du centē ſed oībꝰ initiū dantem Credo ⁊ ꝯfiteor nō corꝑali ꝓgenie neqꝫ extrin ſecus nō neceſſitate neqꝫ volūtate ſed natura filiū generantē Confiteor ⁊ ve rum te filiū ex patre ſine initio ineffa biliter veꝝ deū vnigenitū ꝑ quem oīa facta ſunt ⁊ verbū patris verbū non fa ctū nō creatum nō adoptatum ſed ge nitum ⁊ vnius cū patre ſubſtantie vere atqꝫ ita ꝑ omnia equalem deo patri. vt nec tꝑe. nec gradu. nec ptāte eſſe poſſit inferior. tm̄qꝫ te eſſe ꝯfiteor. qui geni tus es qͣꝫtus eſt ipſe qui genuit te Non aūt qꝛ dico genitū a patre filiū diuine ineffabili generationi aliqd̓ tꝑs aſcri bo ſed nec patrem aliqn̄ cepiſſe nec te filium qꝛ ſemper fuit pater. nunqͣꝫ igi tur non fuiſti filius. nō em̄ aliter ꝯfite ri poſſumus eternum patrē nifi te etiā ꝯfiteamur coeternū filiuꝫ. Ex filio em̄ pater d̓t ⁊ quia ſꝑ pater fuit ſemꝑ ha buiſſe filium dubiū non eſt. Te quoqꝫ credo ſpm̄ſanctum verum deū non fa ctum nec creatum nec genituꝫ neqꝫ in genitū ſed ex patre filioqꝫ inenarrabi liter ꝓcedentem ⁊ in patre ſimulqꝫ fi lio ſubſtantialiter ꝑmanentē Sic igi tur ab vtroqꝫ ꝓcedis. vt inſeꝑabiliter in vtroqꝫ ꝑmaneas. atqꝫ ita ꝑ oīa deo patri ⁊ filio equalē coeternū ⁊ ꝯſubſtā tialem. vt neqꝫ poteſtate neqꝫ volūtate neqꝫ eternitate neqꝫ ſubſtantia differ re poſſis ab eis vel precidi a quibꝰ ꝓce dis. Igit̉ eternū patrem ſine natiuita te. eternū filiū cū natiuitate. eternum ſpm̄ſanctum cū ꝓceſſione ſine natiui tate totum patrem in filio ⁊ ſpūſancto totū filiū in patre ⁊ ſpūſancto. totum ſpm̄ſanctū in patre ⁊ filio ꝑmanenteꝫ patrem ⁊ filium ⁊ ſpm̄ſanctum vnum deum omnipotenteꝫ vna poteſtate vno qꝫ regno. vna maieſtate. vna eternita te. ⁊ nunc ⁊ ſemꝑ vbiqꝫ ꝯregnantē cor de credo. ore confiteor ⁊ mente diligo Hec augu. D Unde ẜm ꝙ dicit richar. de ſancto victore in. iiij. libro de ꝯtemplationē. Caute nobis eſt ob ſeruandū ⁊ diligenter precauenduꝫ vt ſic in ſummis illis ⁊ d̓inis aſtruamus ſubſtātie vnitatē ⁊ tn̄ nō euacuemus h ſonaꝝ trinitatē. ⁊ ſic ꝯfirmemus ꝑſo naꝝ trinitatē vt tn̄ nō diſſipemus ſub ſtantie vnitateꝫ. Quā multi in eo ꝙ de ſumme diuinitatis vnitate ſentiunt ve ram trinitatis fidē euacuare ꝯtendunt Et item qͣꝫmulti in eo ꝙ de trinitate a ſerūt diuine eſſentie vnitatē diſſipare volūt Arrius d̓t aliud eſt pater. aliud eſt filius. aliud eſt ſpūſſanctus. Recle quidem diceret ſi alius diceret nō ali ud. Is vtiqꝫ in eo ꝙ d̓t aliud diuinta tis vnitateꝫ diſſoluit Sabellius dicit Idem deus qn̄ vult pater eſt. qn̄ vuli filius eſt. quando vult ſpirituſſanctus eſt. ipſe tn̄ vnus eſt. E Iſte aūt in eo ꝙ loquit̉ vere trinitatis fidem eua cuare conat̉. Debet igit̉ dicti illi che rubin per quos duo ſumma genera eo templationuꝫ deſignāt̉ ſeipſos mutuo reſpicere. nec vlla intelligentie ſue ꝯſi deratione a mutuo ꝯcordie ꝯſenſu ſpe culationis ſue oculos in ꝯtraria diuet tere. Sed ẜm predictos hereticos cla rubin noſtri ab alterutro aſpectu facie auertunt. qꝛ ꝯtraria aſſertione multuꝫ diuerſis ⁊ ſibijpſis oppoſitis intendui ⁊ acquieſcūt. Scd̓m primum cherub dicimus qꝛ vnus ⁊ ſolus deus eſt qui cuncta ex nihilo creauit. Iuxta ſecun dum cherub affirmamus. qꝛ alius eſt qui genuit. alius eſt quem genuit. ⁊ a lius eſt qui ab vtroqꝫ procedit. Sed cherubin iſti duo reſpiciant ſe mutuo ⁊ dicamus qꝛ vnus idemqꝫ deus ſub ¶ Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. X. ſtantialiter vnus ⁊ ꝑſōnaliter trinus Dicimus ẜm primū cherubin ꝙ pr̄ ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus vnum ſunt in ſub ſtantia. vnū in eſſentia. vnū in natura vna. Dicimus iuxta cherubin ſecūdū qꝛ alius eſt pater in ꝑſona. alius eſt fi lius in perſona. alius eſt ſpūſſanctus in perſona. Reſpiciant ſe cherubī mu tuo ⁊ ꝓfitemur abſqꝫ dubio qꝛ nō ſunt aliud pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus. qͣꝫ uis veraciter ſit alius. ⁊ alius. Alius itaqꝫ eſt pater. alius filius. alius ē ſpi rituſſcūs iuxta cherub ſecundū. nec tn̄ aliud eſt pater. aliud filius. aliud ſpi rituſſcūs. Iuxta cherub primū ⁊ ſecun dum mutuū reſpectū veraciter affirme mus. qꝛ pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus. nō tn̄ tres dij ſunt. ſed vnus deus. Iux ta ſecundū cherub ꝯfitemur qꝛ filij ſub ſtantia nr̄e ſubſtantie vnita in vna ꝑſo na vnita eſt. Iuxta primū cherub indu bitanter affirmamus. qꝛ patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti ſubſtantia vna ⁊ indiui dua eſt. veruntū iuxta mutuū reſpectū ꝓfitemur qꝛ ſolus filius ꝟaciter incar natus eſt. Cherub itaqꝫ reſpicit quādo vnus dicit alius non ꝯtradicit. ⁊ illa que ſue ſunt ꝯſideratōnis ſic vnus aſſe cit̉. vt tn̄ que alterius ſunt ommino eua cuare nolit. Cherubin ſe mutuo reſpi ciunt qn̄ ſumma duo ꝯtemplationum genera inuicem ſibi ⁊ ꝯcurrunt ⁊ mu tua ſibi veritatis ꝯcordia alludunt. Et ſotandū ſi illa que de perſonaꝝ trini late. ⁊ ſubſtantie vnitate in deo credi mus per mentis exceſſum videre ⁊ pu ta perſpicuaqꝫ intelligentia capere ne quimus. Nihilominus tn̄ ea q̄ in ca holica trad itōe accepimus fide tene ſuſs ꝓut nobis poſſibile eſt in frequē lem ꝯſideratōem adducamus vt eiuſ mnodi ſtudio diuinaꝝ reuelationuꝫ co plam ꝓmereri poſſimus. puto ſiquidē ꝙ diuinaꝝ reuelationum ꝯſolatio nō omnino peregrina erit eis qui diuino rum ſacramentoꝝ archana fidei ocl̓o tam frequenter qͣꝫ libenter aſpiciūt. qͣꝫ tomagis illis maxime familiaris erit qui eam intelligentie oculo aſſidue cō templando per mentis exceſſuꝫ ſepe vi dendo deſiderio ſuo ſatiſfacere nō pn̄t Hec rich. F Et notandū ꝯſeqn̄t ẜm thomā de aquino ꝙ deus cū omni nō ſit ſimplex ⁊ inuiſibilis nō determi nat̉ ad aliquem locum. vt eſſe dicatur vbiqꝫ. ꝙ videlicet vna ꝑs eius ſit hic. alia illic. ſed immenſitate virtutis ſue tangit omnia que ſunt in loco. cum ſit cauſa vniuerſalis eſſendi. Mouēs em̄ ⁊ motū oportet eſſe ſimul. deus autem omnia mouet ad ſuas oꝑationes igit̉ eſt in omnibꝰ. Unde ſciendum ꝙ res corporea eſt in aliquo loco ẜm ꝯtactū quantitatis dimenſiue. ſed res incor porea ẜm ꝯtactum virtutis cum careat omni quantitate dimenſiua. Si auteꝫ eſſet aliquod corpus habens quantita tem dimenſiuam infinitā oporteret il lud eſſe vbiqꝫ. Ergo ſi ſit aliqua res in corporea habens virtutē infinitā opor tet ꝙ ſit vbiqꝫ. deus aūt eſt hmōi. ergo eſt vbiqꝫ. Et qͣꝫuis ſit vbiqꝫ tn̄ a nullo eoꝝ que ſunt ꝯprehendit̉. Unde dicit ſcotus. deus eſt in omnibꝰ ſuꝑ omnia. Ipſe quidem eſſentia omnium qui ve re ſolus. Et cum in omnibus totus ſit extra omnia totus eſſe non deſimi. dū enm per omnia que ſunt diffunditur a nullo eoꝝ que ſunt ꝯprehendit̉. Quia eſſe quidem de deo predicat̉. quid aūt ſit penitus ignorat̉. hec ſcotus. Ergo ꝓut dicit auguſtinus intelligamus de um ſi poſſumus quantum poſſumus ſi ne qualitate bonum. ſine qͣntitate ma gnum. ſine indigentia creatorem. ſine ſitu preſentem. ſine habitu omnia ꝯtī nentem. ſine loco vbiqꝫ totum. ſine tē pore ſempiternū. ſine vlla mutatione U. ij. Liber .III. Diſt. III. Ca. X. mutabilia facientē. nihilqꝫ pacienteꝫ Hec aug. G De hoc aūt qūo deus voluntate ſua cūcta creauit ⁊ qūo in ip ſo oīa fuerunt anteqͣꝫ ad formaꝝ ſuaꝫ viſibiles ꝓcederent ſpēs ⁊ qūo ꝑ mo leꝫ corꝑis nuſqͣꝫ ē. ⁊ tn̄ ꝑ incircūſcrip tā ſubſtantiā nuſqͣꝫ deeſt De his ⁊ qui buſdā alijs ad d̓initatis potētiā ꝑtinē tibꝰ. Petrus da. ſic ait. Volūtas dei oīm reꝝ ſiue viſibiliū ſiue īuiſibiliū cā eſt vt exiſtant a deo ꝯdita queqꝫ anteqͣꝫ ad formaꝝ ſuarū viſibiles ꝓcederent ſpecies. iaꝫ veraciter atqꝫ eſſentialiter viuerent in ſui opificis volūtate qd̓ fa ctum eſt in ipſo vita erat. Et idem in a pocal̓. Tu creaſti oīa ⁊ ꝓpter tuā volun tatem erant ⁊ creata ſunt. prius d̓r qꝛ erant ⁊ poſtmodū fuiſſe creata. qꝛ que foris expreſſa ſunt ꝑ ꝯditionē oꝑis iā intus erant in ꝓuidentia ⁊ ꝯſilio ꝯdi toris Conſtat itaqꝫ deum oīpotentem oīa ſolū interne ſue ſapīe theſauro cō cludere. vt nec ad ſe quid accedere nec a ſe quicqͣꝫ ꝑ tꝑm valeat momēra trā ſire. Illa igit̉ ineffabili ſue maieſtatis arce ꝑſiſtens ſic oīa in pn̄tie ſue ꝯſtitu ta ꝯſpectu vno ac ſimplici ꝯtemplatur intuitu. vt ſibi nūqͣꝫ penitus vel p̄terita tranſeant vel futura ſuccedant Cui dū ſemꝑ eſſe ad idem eſſe eſt ꝑ ēternitatē dū oē qd̓ labit̉ circūſcribit. ⁊ intra ſe metipſum oīm curſus tempoꝝ claudi Et ſic intra ſe ſine tranſitu cohibet oīa tempora. Ita nihilominus intra ſe ſi ne ſpacio vniuerſa continet loca hinc eſt ꝙ ait Celum ⁊ terram ego impleo Item ꝑ ꝓphetam d̓t Celū mihi ſedes eſt. terrā aūt ſcabellū pedū meoꝝ. Rur ſumqꝫ de eo ſcriptum eſt. Celum meti tur palmo ⁊ oēm terrā pugillo conclu dit. Sedi quippe cui preſidet interior ⁊ ſuperior manet. nam celū palmo me tiens ⁊ terram pugillo ꝯtinens ⁊ ꝯclu dens oſtendit̉. ꝙ ipſe ſit circūquaqꝫ re bus cunctis quas creauit exterior Id nam quod interius ꝯcludit̉ a ꝯcluden te exterius continet̉. ꝑ ſedem ergo cui preſidet eſſe interius ac ſupra ꝑpendi tur Per pugillum vero quo cūcta eſſe exterius ſubterqꝫ ſignant̉ demonſtra tur. quia em̄ ipſe manet intra omna. ipſe extra omnia. Ipſe infra omnia⁊ ſuperior eſt ꝑ potentiam ⁊ inferior eſt per ſuſtentationem. ⁊ exterior ꝑ mag nitudinem. ⁊ interior per ſubtilitatem Ubi ergo fit aliquid abſqꝫ eo. qui cum per molem corꝑis nuſqͣꝫ eſt per incir cumſcriptam ſubſtantiam nuſqͣꝫ deeſt De quo ait apl̓s Quia in ipſo ꝯſtant omnia Et rurſus qm̄ ex ipſo ⁊ per ip̄m ⁊ in ipſo ſunt oīa. Eſt em̄ vt ita dixe rim locus inlocalis. qui ſic in ſe conti net omnia loca. vt non moueat̉ ipſe ꝑ loca ⁊ tamen omnia ſimul impleat. nō per partes ſui occupat partes loci ſed totus vbiqꝫ eſt. nec per ampliora loca diſtractior. nec per anguſtiora contra ctior nec altior in excelſis nec plus hū miliatus in infimis nec maior in ma gnis ſed vnus idemqꝫ ſimplex ⁊ equa lis vbiqꝫ nulla indigens creatura. na ⁊ antequam virtutes angelicas con didiſſe anteqͣꝫ tempus aut temporale aliquid extitiſſet plenas atqꝫ ꝑfectas immortalitatis glorie diuitias poſſi debat. Ad creandum igitur quod non erat non eum alicuius inopie neceſſi tas impulit. ſꝫ ſola ꝓprie clementie bo nitas prouocauit. nec beatitudinis re rum conditio ſibi conferre aliquid po tuit cum ita ꝑ ſe ⁊ in ſe ſit plenus atq perfectus. vt nec exiſtente creatura aſi quid ſibi accedat nec ea pereunte dete dat. hec petrus dami. Unde conſidera dum ꝙ deus non loco continet̉. ipſe enim eſt ſibi locus. quia in ſe habitar ⁊ exiſtit. ⁊ ideo in ſe continet omnis loca. nec tempore variatur. nec alicubi CLiber .III. Diſt. III. Ca. X. eſt. qꝛ corpus non eſt. ſed omnia in ip ſo ⁊ ipſe in omnibꝰ non ꝑtialiter diui ſus. ſed vbiqꝫ totus. intra omnia non incluſus. extra omnia nō excluſus. ſu per omnia non elatus. infra oīa nō de preſſus. Ubiqꝫ namqꝫ eſt per diuinita tis pn̄tiam. in ſanctis aūt familiariter per inhītatōem. ꝓpter qd̓ nō dicimus Pater noſter qui es vbiqꝫ. licet hoc ſit veꝝ. ſed qui es in celis .i. in ſctīs quo dam .ſ. excellentiori mō. Celum autē qd̓ d̓r trinitatis non eſt aliquis locus corporeus extra mundū vel intra .ſ. v bi habitat trinitas ſicut angeloꝝ in ce lo empirreo. ſꝫ eſt ipſa trinitatis excel lens maieſtas que vbiqꝫ eſt ⁊ omīa im plet ꝯtinet ⁊ excedit ⁊ ſuꝑ omnia non loci poſitione. ſed nature dignitate. ⁊ omnipotentie ſublimitate. Un̄ lucifer ait. In celum aſcendā .i. ad equalita tem dei. Et ſciendū ꝙ deus incōmuta biliter in ſe exn̄s pn̄tialiter. eſſential̓r ⁊ potentialiter eſt in omni creatura ſi ne ſui diuiſione ⁊ in omni loco ſine cir cumſcriptōe ⁊ in omni tꝑe fine ſui mu tabilitate. Unde yſido. in lib. de ſum. bono. Diuine magnitudinis immen ſitas eſt iſta vt intelligamus eaꝫ intra omnia ſed non incluſum ⁊ ideo exteri orem al̓s cum incircūſcripte magnitu dinis immenſitate oīa ꝯcludat. per il lud qd̓ exterior eſt on̄ditur eē creator. per id vero qd̓ interior gubernare om ma demonſtratur. ac nec ea que creata ſunt ſine deo eſſent. Intra oīa deus eſt entia ne extra deū eſſent. Deus exteri br eſt vt omnia extra ꝯcludant̉ ab eo Et notandū ꝙ intelligibiliter quodā miro mō dei eſſentia ſciri p̄t dum eſſe credit̉. hec yſido. H Sciendū eti am vt d̓t beatus greg. xxj. mora ꝙ om inpotens deus ſic intendit omnibꝰ. vt aſſit ſingulis ⁊ ſimul omnibꝰ nunqͣꝫ de ſit. nam ⁊ ſi quoſdam peccantes deſerit. eiſdem tamen adeſt per iudicium. quibꝰ deeſſe cernit̉ per adiumentum. Sic itaqꝫ exteriora circumdat vt inte riora impleat. ſic interiora implet. vt exteriora circūdet. ſic ſumma regit vt yma non deſerat. ſic ymis pn̄s eſt vt a ſuperioribꝰ nō recedat. ſit latet in ſua ſpecie vt tn̄ cognoſcat̉ in oꝑatione. ſic cognoſcit̉ in ſuo opere vt tn̄ ꝯprehendi non valeat agnoſcentis eſtimatiōe. ſic adeſt vt videri nequeat. ſic videri non valet vt tn̄ eius pn̄tiam ipſa ſua iudi cia teſtent̉. ſic ſe nobis ad intelligēdū prebet. vt tn̄ ipſum nobis radiū ſui in tellectus obnubilet. Et rurſum ſic cali gine ignorantie nos reprimit vt tamē mēti noſtre claritatis ſue radijs inter micet. quatenus ⁊ ſubleuata quippiaꝫ videat ⁊ reuerberata ꝯtremiſcat Et qꝛ eum ſicut eſt videre non poteſt. aliquā do videndo agnoſcat. hec greg. I De hoc etiā ꝙ deus vbiqꝫ eſt intra om nia. extra omnia. ſupra omnia. ⁊ infra omnia. beatus greg. ij. moral̓. exponēs illud dictum. Egreſſus eſt ſathana fa cie domini. ſic ait. Quid eſt ꝙ ſathā a facie domini egreſſus d̓r. Quomō em̄ exit̉ ab eo qui vbi qꝫ eſt. ipſe enim ma net ⁊ intra omnia. ⁊ extra omnia. ipſe ſupra omnia ⁊ infra omnia. ⁊ ſuperior eſt per potentiam. ⁊ inferior ꝑ ſuſten tationem. ⁊ exterior per magnitudinē ⁊ interior per ſubtilitatem. Surſum regens ⁊ deorſum ꝯtinens. extra cir cumdans. interius penettās. nec alia ex parte ſuꝑior. alia inferior. aut alia ex parte exterior atqꝫ ex alia manet in terior. ſed vnus idemqꝫ totus vbiqꝫ p̄ ſidendo ſuſtinens. ſuſtinendo p̄ſidens circūdando penetrans. penetrando cir cumdans. vnde ſuperius preſidens in ferius ſuſtentans. ⁊ vnde exterius am biens inde interius replens. Sine in quietudine ſuperius regens. ſine labo U. iij. Liber .III. Diſt. III. Ca. X. ſ te inferius ſuſtinens. interius ſine ex tenuatione penetrās. exterius ſine ex tenſione circūdans Eſt itaqꝫ ſuꝑior ⁊ inferior ſine loco. eſt amplior ſine lati tudine. eſt ſubtilis ſine extenuatione. quo em̄ exitur ab eo qui dum ꝑ moleꝫ corꝑis nuſqͣꝫ eſt ꝑ incircūſcriptā ſub ſtantiā nuſqͣꝫ deeſt. hec greg. R Un̄ ẜm dictū beati aug. diuine dignitatis excellētia tanta eſt ꝙ mens de deo co gitans deficit cū ſit incōprehenſibilis ſenſus nō ꝑcipit cū ſit inuiſibilis. lin gua non explicat cū ſit ineffabilis tꝑs eū non mēfurat cū ſit interminabilis ſcriptura non notificat cū ſit ineſtima bilis. virtus nō tangit cū ſit inacceſſi bilis. deſideria ⁊ vota tranſgredit̉ cuꝫ ſit incomꝑabilis. hec augu. Et gͦ vt d̓t damaſcenus ſolus deus ꝑfectus ſuijpſi us ꝯtemplator eſt. lucē em̄ habitat in acceſſibilē quā nulla cognitio valet at tingere pure viꝫ creature. L Un̄ te nendū eſt ꝙ deū invia cognoſcere poſ ſumus qꝛ eſt. in patria ꝟo ſicut eſt. ſed nec hic nec illic id qd̓ eſt. Nam id qd̓ deus eſt non ſolū hoīm ſed etiā angelo rum ſuꝑgredit̉ intellectum De hoc au guſti. in libro ſoliloquiorum ſic d̓t Ne mo nouit patreꝫ niſi filius ⁊ eoꝝ ſpūs Soli quidē tibi ſola trinitas integra nota es. Sancta trinitas ſuꝑnatura lis ſuꝑinenarrabilis. ſuper inſcrutabi lis. ⁊ ſuꝑinacceſſibilis ⁊ ſuꝑincōpre henſibilis ⁊ ſuꝑintelligibilis ⁊ ſuper eſſentialiter exuperans oēm ſenſum. oēm rationem. oēm intellectum. oēm intelligētiam. oēm eſſentiam ſuꝑcele ſtium animorū. quā neqꝫ diſcere neqꝫ cogitare neqꝫ intelligere neqꝫ cogno ſcere poſſibile eſt etiā angeloꝝ oculis Hec aug. M Dicit etiā de hoc hi larius ꝑfecta ſcīa eſt ſic deum ſcire vt licet non ignorabilem tamen incōpre henſibilem ſcias. Eſt em̄ ꝓgenies inge niti vnus ab vno virtutis virtus ſapiē tia ſapīe gloria glorie. generatōis hu ius ſacramentū ego neſcio nō requiro ⁊ ꝯſolabor me. qꝛ archangeli neſciūt angeli non audierūt. ſecula non tenet̉ ꝓpheta non ſentit. apl̓s non interroga uit. filius non dedit. hec hilarius/ O portet ergo vt d̓t gloſa ſuꝑ dioniſium de diuinis noībꝰ deo attribuere tanqͣꝫ ſibi ſoli cognitā ſuꝑſbālē de ſeip̄o ſcīaꝫ q̄ ē ignorantia noſtra reſpectu ſubſtan tialitatis que eſt in abditis ꝓpter inac ceſſibilem quā inhabitat lucem ſupeſ omnem rōnem ⁊ intellectum ⁊ ſubſia tiam exiſtentē. Igit̉ qͣꝫuis iſte modus cognoſcendi impoſſibilis ſit omni cre ature tn̄ ẜm cognitionem viatoris mo do ſuo poteſt eſſe poſſibilis Ideo auto ritas dyoniſij qua d̓t ip̄ius ſuꝑeſſenti alis ⁊cͣ. intelligenda eſt de cognitione vie. qua intellectus viatoris videt̉ de um ꝑ aliquā formā qꝛ illa forma defi cit a repn̄tatione diuine nature ⁊ ꝑ ea non poteſt videri. ſed tm̄ cognoſcit q eſt deus ſuꝑ illud qd̓ de ip̄o intellectur rep̄ſentat̉. vnde illud qd̓ eſt remanet occultum. Et hic eſt nobiliſſimus nō dus cognitionis ad quē poſſumus ꝑue nire in via ⁊ ideo nō cognoſcimus qͥd eſt ſed quid non eſt. N Et nota ni dū ꝙ ſanctus dioniſius tractaturus de diuinis ad ſuꝑexcellentē nō attigit be ritatem homini poſſibilē ꝯtentus cog nitione trinitatis. al̓s terminis diuina prouidentia hoībꝰ adhuc exultantibꝰ ꝓuiſis. qꝛ nulla creaturaꝝ ſpecies fta eius ſimilitudini approximat vt id qd̓ vere deus eſt expreſſe ⁊ ẜm ꝓprietatem oſtendat. Non ergo verum deum dici mus dum per aliquid eoꝝ que ſunt. eū eſſe affirmamus. nulla ſiquidem eſſen tia eſt. nulla bonitas quia ſupereſſenti alis eſt ⁊ pluſqͣꝫ bonitas ⁊ ſuper omne quod dicitur aut intelligit̉ exaltatus Liber .III. Diſt. III. Ca. X. ꝓpterea negatiua in diuinis ſignifica tionibꝰ preponit̉ affirmatiue. ⁊ vere di cimus ipſam que ſuꝑeminet omīa nō eſſe aliquid eoꝝ que ſunt. quia ignora mus quid ipſa ſit eius ſupereſſentiali tas ⁊ īuiſibilitas ⁊ ineffabilitas ⁊ in finitas. Qd̓ enim infinitū eſt ſcīa hu mana eſtimari non p̄t. qd̓ ineffabile ē non d̓r. qd̓ inuiſibile eſt non cognoſci tur. qd̓ vero ſuꝑeſſentiale non ꝯprchen dit̉. Qui vero recto ratiocinandi iti nere deū querunt. eum ſuper oīa ſubli matū eſſe cognoſcunt. At per hoc eorū ignorantia vera eſt ſapīa. ⁊ neſciendo deū in his que ſunt melius eum ſciunt ſuꝑ omnia que ſunt ⁊ non ſunt. Unde aug. Qui melius neſciendo ſcit̉ Et dy oniſius. cuius ignorantia eſt vera ſapi entia. Quia creatoris immēſitas om nem creature poſſibilitatē tranſcēdit. cum ad ſemetip̄am ꝯprehendendā ne quaqͣꝫ creatura ſufficiat. De ip̄o ergo mens aliquid humana caꝑe poteſt. ip ſum non poteſt. ergo nulla rō vel intel lectus eſt qui ſimilitudinē ipſius (qm̄ Incomꝑabilis (poſſit attingere. Deſe tit ergo ⁊ vileſcit omīs creatura viſibi ſis dum ꝯparat̉ ſumme ⁊ ſuꝑnaturali nature que eſt ſuꝑ omnia. Deus enim mhil eſt aliud qͣꝫ infinitum pelagus qd̓ dam perfectōnis in quo reſeruant̉ eſſe ⁊ viuere ⁊ intelligere ⁊ ſimul oēs ꝑfe ctiones Et qꝛ intellectus noſter nō po teſt apprehendere illud eſſe diuinū qd̓ eſt infinitū pelagus vno ꝯceptu. vocat eum ip̄m multis nominibꝰ nūc ipſum piuere. nunc ip̄m intelligere ⁊cͣ. Naꝫ nulla res creata p̄t recipere illud pela gus infinite ꝑfectionis. ſicut̉ nec tota aqua maris ſe ꝯmendare modico vaſi Sed vnaqueqꝫ creatura de eſſe recipit ẜm modum ſuum. nam ignis ip̄e diui nus illucet quidem mentibꝰ viatoruꝫ. ſed per naturā innominabilis. vtpote inuiſibilis. nam qui in effectibꝰ ſuis qꝛ eſt multipliciter diſcit̉. quid ſcd̓m naturam ſit penitus ignorat̉. hec glo. O Et notandū ꝙ cum aliqua cor poralia in ſacra ſcriptura dicuntur de deo. vt puta de oculis vel auribꝰ ⁊ cete ra ſimilia. vt etiam pͣs. ait. Oculi dn̄i ſuꝑ iuſtos ⁊ aures eius ⁊cͣ. Hec ⁊ hu iuſmodi occultam quandā ⁊ ſpūalem intelligentiā habent. Unde damaſce nus de deo loquit̉ ⁊ appellat dei oclos ⁊ palpebras ꝯſiderat iuam virtutē vni uerſoꝝ aures ⁊ auditum eius ꝓpiciati onem ⁊ noſtre deprecationis ſuſceptō nem. Os ⁊ loquelam volūtatis ſue de monſtratōem. cibum ⁊ potū noſtꝝ ad eius voluntatis ꝯcurſum. Odoratum eius acceptatōem. faciem eius ꝑ oꝑa tionum demonſtratōem. manus eius per operationū perfectōem. Dexteraꝫ auxiliū eius in ꝓſperis. palpationem eius deuotōem ⁊ exquiſitōem eoꝝ que apud nos ſunt. pedes inceſſum auxili um indigentiū vel vltionem inimicoꝝ Iuramentū intranſmutabilitatē con ſilij eius ⁊ voluntatis. Iram ⁊ furoreꝫ ꝯuerſionē ad maliciam ⁊ iniquitatem vindicandam. Obliuionē aūt ⁊ ſom nium ⁊ dormitōem dilatōem eius que eſt ad inimicos vltōnis ⁊ auxilij retar datōem al̓s recordatōnem. Et ſimpli citer dicendo omnia que corporaliter dicunt̉ de deo occultam habere quan dam intelligentiam ex his que ſunt a pud nos ea que ſunt ſupra nos edocen tem Quod de angelis ſimiliter modo ſuo licet incomꝑabiliter inferiori in telligendū eſt. hec damaſcenus. P Circa qd̓ etiam ſciendū ꝙ in hoīe qui ad ymaginem dei eſt creatus duo ſunt ſenſus. Unus exterior. ⁊ alius interi or. ⁊ vterqꝫ bonū ſuum hꝫ in quo refi cit̉. Sēſus exterior reficit̉ exterius in ꝯtemplatōe humanitatis. ſenſus inte U. iiij. Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. X. rior in ꝯtemplatione diuinitatis. ꝓpte rea em̄ deus homo factus eſt vt totum hoīem beatificaret ⁊ tota ꝯuerſio eius eſſet ad ip̄m ⁊ tota delectatio eius eēt in ip̄m. cū a ſenſu corporis videt̉ ꝑ car nem ⁊ a ſenſu mētis videt̉ ꝑ ꝯtempla tionem. hoc eſt totū bonū hoīs vt ſiue ingrederet̉ ſiue egrederet̉ paſcua inue niret in ſuo fcōre. Paſcua facis in car ne ſaluatoris. paſcua interius in deita te recreatoris. Cū aūt homo exiſtat ex carne ⁊ aīa ⁊ in carne ſunt quinqꝫ ſen ſus .ſ. viſus auditus guſtus olfactus ⁊ tactus quos tn̄ nō mouet ſine aīe ſo cietate ita aīa ſimili modo hꝫ quinqꝫ ſenſus ſuo modo qꝛ ſpūales res corꝑa libꝰ non ſcrutant̉ ſed ſpūalibꝰ ſenſibꝰ rimande ſunt vnde diuina vox in deu tro. ait. Uidete qꝛ ego ſum ſolus deus ecce ſpūalis viſus Et in apocal̓. qui hꝫ aures audiēdi audiat quid ſpūs dicat ecc̄ijs ecce ſpūalis auditꝰ Et in pͣs Gu ſtate ⁊ videte qm̄ ſuauis ē dn̄s ecce gu ſtus ſpūalis Et apoſtolus Xp̄i bonus odor ſumus. ecce ſpūalis odor al̓s olfa ctus. Et in euan. Mulierem fide ſe te tigiſſe magis qͣꝫ corꝑe oſtendit dicēs Quis me tetigit. ecce tactus ſpūalis. Sic ergo cū omni cautela obſeruāduꝫ eſt quid ad corꝑis ſenſus ⁊ quid ad di gnitatem aīe ẜm ſenſus interiores ꝑti net Ex his plane patet ꝙ ſicut exꝑien tia corꝑalium fit ſenſibꝰ corꝑalibꝰ. ita exꝑientia ſpūalium fit in mente ſenſi bus ſpūalibꝰ Un̄ ſicut guſtus exterior ſenſus cū attingit guſtabile vel attingi tur ab illo tūc vere habet noticiā exꝑi mentalem illius. Sic eſt de guſtu in teriori ⁊ alijs ſenſibꝰ ſpūalibꝰ. nā cum aliquis legerit vel audierit ab aliquo ꝙ dulcis ſit dominus ꝓpter hoc tn̄ non habet noticiā exꝑimentalē de hoc niſi guſtus ſpūalis attingat̉ dulcedine di uina. vt dicere poſſit fructus eius dul cis gutturi meo Can̄. ij. vbi loquit̉ de guſtu ſpirituali vt d̓t glo. Quid nāqꝫ ꝓdeſt multum cognoſcere nec illa ex periri nec aliquē viſum. Q Illa ha bere ad hanc experientiā exhortat̉ De trus in ſua cano .j. dicēs Si tn̄ guſta ſtis qm̄ dulcis eſt dn̄s. Iſti aūt ſenſus noſtri interiores ſpūales imped iuntur ab illa exꝑimentali noticia. ⁊ hoc du plici impedimento. vnum impedime tum ꝓcedit ex natura corrupta. aliud ex negligentia ꝓpria R De impe dimēto nature d̓t beatus bern̄. ſuꝑ can. Saporē interiorem ꝑdidimus ab ip̄ ſo pene exordio generis noſtri ex quo cordis palatū ſenſu carnis preualente inerat virtus ſerpentis antiqui extuc ceꝑit nō ſaꝑe bonum ac ſapor noxius ſubintrare ⁊ inſipiētia mulieris ⁊ ſen ſualitas ſaporem boni excludit. qꝛ ſei pentis malicia ⁊ aſtutia mulieris inſi pientiam circūuenit. hec bern̄. Ille namqꝫ morſus ſerpentinus fecit ſenſus langueſcere interiores ⁊ tabeſ cere. extūc eī viſus ſpūalis interior ob tenebreſcit. auditus ſurdeſcit. oīfactur tabeſcit. guſtus amareſcit. ⁊ tactus groſſeſcit. Un̄ clamat ꝓpheta Ocuſos hn̄t ⁊ nō videbūt aures hn̄t ⁊cͣ. Tales em̄ manēt in tenebris exterioribꝰ cat nis De ſcd̓o impedimento d̓r in libro de ſpiritu ⁊ anima hoc bonū magnum quod habuit homo ex duplici ſenſu .ſ. exteriori ⁊ interiori bene ordinato ma gnum malum ſecutum eſt. quoniam ꝑ dito bono quod intra erat egreſſa eſt anima ad bona aliena que foris erant ⁊ pactum fecit cū delectationibꝰ ſecu li requieſcens in illis non attendens boni ſui interioris abſentiā. eo ꝙ ꝯſo latōnes ſuas cerneret in bonis alienis nam cū exterior ſenſus carnalis bono ſuo vtit̉. interior ſenſus qͣſi obdormit nō eī cognoſcit bona īterioris ſenſus Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. XI. qui iocūditate exterioꝝ bonoꝝ rapit̉. hec in libro de ſpū ⁊ anima. Qualiter aut hij ſenſus interiores reforment̉ et ceparent̉ de hmōi impedimentis. De hoc ſciendū ꝙ primum impedimentū ſcꝫ corruptōem nature tollit xp̄us qn̄ ſuam ſapīam ⁊ grām infundit cordi bus ⁊ per eam exterminat ꝯcupiſcen tiā malā ⁊ ꝯſequenter intellectū hoīs ⁊ affectū purificat ⁊ cordis palatuꝫ ſa nat. De hoc beatus bern̄. ſuꝑ canti. ſic ait. Sapīa aſſidue vincit maliciaꝫ .i. ꝯcupīam in mentibꝰ ad quas intraue cit. ſaporē mali quē illa inuexerit ſapo ce meliore exterminans. Intrat enim ſapīa dum ſenſus carnis infirmat̉. in tellectū cordis purificat. palatū ſanat ⁊ reꝑat. ſanato iā palato iam ſapit bo num. ſapit ⁊ ipſa ſapīa quā in bonis ē mhil melius. hec bern̄. Contra impedi iſſentū ſecundū .ſ. noſteā negligentiaꝫ niecē eſt vt ſenſus exteriores ſopiant̉ ⁊ a ſua vagatōe reſtringant̉. qꝛ tunc ſen ius exteriores excitant̉ ⁊ exercitantur Ande d̓t beatus greg. Si exterius eua gatio ſenſus claudit̉ interior ſenſus a perit̉. Cuius ratōnem reddit hugo de ſco victo. in li. de archa noe ita dicēs Uſentes quas cure carnales exagitāt ſion̄ ꝯprehendunt ſapidā ſapīam. ſed qui minorat̉ actu ille inuenit eā. qꝛ dū ammus ab exterioribꝰ abſtrahit̉ ⁊ ad ſemetip̄m colligit̉ ⁊ robuſtior ad eter nſa ꝯtemplanda ſubleuat̉ ⁊ cum a dele ctatōe carnali abſtrahit̉ ⁊ ad ſeipſum colligit̉ nccē eſt vt ſtatim inde aliquid aaudij ſpūalis preguſtare incipiat. ne ſi mens omnino a delectatōe remanſe cit aliēa. quaſi in ſe ſit arida ⁊ ſine hu more ad germen ſapīe non poſſit ꝯua ſeſcere. Fit ergo diuina gratia aſpirā te vt mens ſic abſtracta ⁊ a terrenis de ſiderijs exuta ſtatim quaſi inſolita leti cia perfundat̉. ⁊ amplius amarū cog noſcit eſſe quod deſeruit. quo magis dulce ſentit quod inuenit. hec hugo. Ex quibꝰ colligere poſſumus ꝙ quan to magis ſenſus exteriores a carnali bus deſiderijs retraxerimus. tanto va lidius ſenſus interiores ⁊ ſpirituales ad guſtandum diuina ⁊ celeſtia conua leſcunt. Filius. Eſidero etiaꝫ ſcire quot modis ſpecies ſiue qualitas ꝯtemplati onis varietur. ¶ Ca. XI Pater T Cire debes qd̓ tribꝰ modis ꝯtemplatōis va riatur qualitas. Primo enim mō con templatio agit̉ mentis dilatatōe. Se cundo mentis ſubleuatōe. Tercio mo do mentis alienatione. Mentis auteꝫ dilatatio eſt qn̄ ſpūſſanctus cor homi nis ingredit̉. ⁊ per ſuam gratiam om nes affectiones carnales. ſiue ſecula res de ipſa mente eliminantur. ⁊ cor magno ardore amoris dei inflamma tur ac etiam dilatatur. moduꝫ tamen humane induſtrie non ſupergreditur. Mentis vero ſubleuatio eſt quando in telligentie viuacitas diuinitus irradi ata humane induſtrie metas tranſcē dit. nec tamen in mentis alienatōem tranſit. ita vt ⁊ ſupra ſit qd̓ videat ⁊ tn̄ ab aſſuetis penitus non recedat. Men tis autē alienatio eſt qn̄ preſentiū me moria menti excidit ⁊ in peregrinum quendam humane induſtrie ſtatuꝫ di uine tranſfiguratione tranſit. U Prima ſpecies ꝯtemplationis agitur mentis dilatatōne Excluſis namqꝫ vi tijs de cubiculo cordis ⁊ decenter vir tutibꝰ adornato ſubintrat dilectō dei. Qui vero deū diligit. ⁊ mandata eius ſeruat videlicet peccatis reſiſtendo ⁊ ꝟ tuoſe viuendo. illius mentem libenter Liber .III. Diſt. III. Ca. XI. b deus viſitare dignat̉. ac in illa māſio neꝫ deſiderat facere Teſte ꝟitate q̄ ait Si quis diligit me ſermonē meū ſer uabit Et pater meus diliget eū ⁊ ad eū veniemus ⁊ manſionem apud eū facie mus. Cuius ꝟo cor op̄s deus ꝑ ſuam pn̄tiam ſic viſitat. illius mentem diui nus amor inflammat ⁊ excluſis oībꝰ cupiditatibus ſeruens caritas dei oīa interiora anime occupat. ⁊ ꝑ ſuam di lectionē dilatat. Talis vero ꝑ amoreꝫ dei ſic dilatatus videt deuꝫ qd̓ ꝯtingit cum deus qui ſpiritus eſt viſitans ani mam principaliter adeſſe ſentit̉ ⁊ in telligit̉. Unde d̓t beatus ber. Oculus meus intelligentia mea. Uidere ergo deum dicimur. cū eius pn̄tiam in aīa ꝑ intellectū vtrūqꝫ ꝑcipimus ⁊ ſenti mus Cum ergo ſentis grām cognoſce dei pn̄tiam. nam ꝓut d̓t beatus greg. Qui mente integra deū deſiderat ꝓfe cto iam habet quem amat. Neqꝫ enim quiſqͣꝫ poſſet deum diligere ſi eū queꝫ diligit non haberet. hec greg. Anima vero ꝑ grām ſibi infuſam ſentiens ad eſſe pn̄tiam ſui creatoris. ſuū intuituꝫ ⁊ totum affectum dixigit in ipſum ſu per oīa amando. In quo aūt talis lati tudo caritatis eſt fortiter currit viam mandatorum dei. Un̄ d̓t pͣs Uiā man datoꝝ tuorum cucurri cū dilataſti cor meū. Ad hanc latitudinē cordis habē dam hortat̉ dn̄s per pͣs dicens Dila ta os tuū ⁊ implebo illud ac ſi dicat. Extende ⁊ dilata per deſideriū ſanctū os tuū cordis viꝫ ⁊ ego implebo illud multiplici dono ſpūs mei. Aīa ꝟo de uota que ſic a dn̄o viſitat̉ habens ⁊ ꝯti nens illum in ſe ip̄m intuet̉ ꝑꝯtempla tionem amplexat̉ ꝑ dilectionem de oſculat̉ per deuotionē De hoc richar. de ſancto victore in. iiij. libro contem plationum ſic ait. Deus auditur vide licet ab anima per reuelationem videt̉ per ꝯtemplationem deoſculat̉ per de uotionem aſtringit̉ per dulcedinis ſue infuſionem Audit̉ ꝑ reuelationem do nec voce eius paulatim inualeſcēte to ta ꝑſtrepentiū tumultuatio ſolaqꝫ illi us vox audiat̉ donec oīs illa tandē tu multuantiū turba diſꝑeat. ſoluſqꝫ cū ſola remaneat ⁊ ſolū ſola ꝑ ꝯtemplati onem aſpiciat ⁊ ꝑ ꝯtemplationē vide at donec ad ſolite viſionis aſpectū pul critudinis admirationē paulatim aīa incaleſcat. ac tandē aliqn̄ tota incan deſcat. donec ad verā puritatē interna qꝫ pulcritudinem tota reformet̉ ⁊ ille interne habitationis thalamus vndi qꝫ virtutibus adornetur. Tandem ali quando adornato thalamo ⁊ intro ex iſtente dilecto fiducia iam inualeſcen te deſiderioqꝫ perurgente. cū ſe vlteri us cohibere non valet. ſubito in oſcuſa ruit ⁊ impreſſis labijs intime denotio nis oſcula figat. ꝑ deuotionē ſepe ⁊ mui tiformiter deoſculat̉. dum interim cu biculum ſternit̉. donec intimus anime ſinus ad ſummā pacem ⁊ tranquilſita tem ꝯponat̉. Donec tandē dilecto in ter vbera collocato ad ineffabilem qua dam diuine dulcedinis infuſionem in illius deſideriuꝫ liqueſcat. ⁊ ſpūs iſſe qui domino adherec vnus ſpūs fiat. pu to qꝛ experta tanta dulcedine cum in tima ſuauitate de cetero iam nō poſſit aīa illa pulſanti dilecto aliquas mō leſtias innectere. vel illa expectatione fatigare preſertim cum ſibijp̄i omnis mora nimis longa ſit ⁊ expectatio vi de tur oneroſa. Deinceps vt arbitror a d habitationis ſue introitum libēter ob ſeruabit vt ad dilecti ſui ſuſceptioneꝫ ſemper parata ſit. Sed qͣꝫuis iam p rata fit. tunc temporis huiuſmodi ad uenientem ſuſcipere neſcit ſi ⁊ eque pa rata ſit ⁊ expedita vocanti occurrete. Puto enim non eſſe eiuſdem facui Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. XI. tatis ſuſcipere venientem ⁊ ſequi vocā tem. Aliud eſt cū ipſo introire. atqꝫ a ſiud eſt exire ibi aīa ad ſeip̄am reuer tit̉ ⁊ cū dilecto ſuo vſqꝫ ad intima cor dis ſui penetralia ingredit̉. hic extra ſemetipſam ⁊ ad ſublimia ꝯtemplan da ſubleuat̉. Quid namqꝫ eſt eius in troire niſi ſe totam in ſeip̄am collige ce. quid vero eſt eius exire. niſi ſeip̄am extra ſemet ip̄am totā effundere. Ni hil itaqꝫ aliud eſt aīam cum dilcō ſuo in cubiculū introire ⁊ ſolā cū ſolo mo cari dulcedineqꝫ ꝑfrui niſi exterioruꝫ omniū obliuiſci ⁊ in eius dilcōne ſum me ⁊ intime delectari. ſe ſolam cū dile cto videt. qn̄ exterioꝝ omniū oblita ex Ppria ꝯſideratōe in dilecti ſui dilcōeꝫ deſideriū ſuum purget ⁊ ex his q̄ in in timis ſuis ꝯſiderat aīm ſuum in eius amorē affectū inflammat ⁊ tam ex ma ſoꝝ qͣꝫ bonoꝝ ſuoꝝ ꝯſideratōe in grati atumactōem aſſurgit. hinc ꝓ impenſa dta ⁊ hīc ꝓ indulta venia intime deuo tionis victimas exoluit. vſꝫ in intimū bllectus perducit̉. ⁊ in optimo collo cat qn̄ ex intimo affectu ⁊ ſuꝑ oīa dili git̉. Cogita quid ſit qd̓ in vita tua ar dentius dilexiſti. anxius ꝯcupiſti. qd̓ te locundius afficiebat. ceteriſqꝫ oībꝰ ꝓfundius delectabat. Conſidera ergo ſi eandē affectionis delectationiſqꝫ a bundantiā ſentias. qn̄ in ſummi dile ctoris deſideriū inardeſcis qn̄ in eius bllectōe requieſcis. Cui dubiuꝫ ſit ꝙ intimū illum affectionis tue ſinū nec duꝫ teneat. ſi intime dilectionis acule us animā tuam in diuinis affectibus inſnus penetrat. tepidius exagitat qͣꝫ in alienis affectibꝰ aliqn̄ penetrare vel exagitare ſolebat. Sed ſi tantā ꝓrſus bel forſan validiorē dilectionis vel de fectationis violentiaꝫ in intimis tuis circa diuina ꝑſenſeris qͣꝫ al̓s vnqͣꝫ exꝑ tus fueris vide adhuc ſi forte aliquid aliud ſit in quo delectari vel conſolari poſſis. Certe qͣꝫdiu poſſumus ex aliēa qualicunqꝫ re ꝯſolatōem vel iocundi tatem ꝯcipere. nondū audeo dicere eū intimū ardentiſſimi amoris ſinum te nere. Satage. feſtina. trahe euꝫ adhuc ad īteriora tua ⁊ ſecretiora cordis tui penetralia quecunqꝫ eiuſmodi oīa es Certe ſi alienā aliquam ꝯſolatōꝫ que ris vel recipis. deū tuuꝫ qͣꝫuis fortaſſe ſumme nondū als tn̄ tam ſingulariter diligis. Nondū ergo in intimū ꝑdu cit̉. nondū in optimo collocat̉. Si er go non ſatagis introducere eū ad inti ma tua. quō credā te poſſe ſequi eū ad ſublimia ſua. Certum ergo ſignū tibi ſit quecunqꝫ es aīa ꝙ dilectum tuum minus diligis. vel ab illo minus dili geris. ſi ad theoricos illos exceſſus nō dū vocari vel vocantē ſequi nondū me rueris. hec rich. X Scd̓s modus ſiue ſpecies ꝯtemplationis agit̉ men tis ſubleuatōe. mens em̄ pn̄tia ſui cre atoris viſitata. ⁊ ex eius amore dilata ta. ꝓpter feruentem caritatē dei quam in ſe ſentit vltra non valens ſe ꝯtinere interiori ac ſpūali intuitu ſurſum ſe li brat. defiderans illū videre a quo tam dulciter viſitat̉ ac ꝯſolat̉. cū vero mēs ſiue anima ſic ſurſum eleuata per ferui dum amoreꝫ chriſto inheſerit. incipit inter brachia eius aliquo modo conſo ꝑiri. vt non ſolum delectabiliter ſed ⁊ tenaciter deo inhereat. ⁊ qͣſi vi abſtra hat̉ ab omnium viſibilium ſenſu ⁊ me moria. ſic tn̄ vt non plene ſuimet obli ta. nec tm̄ vere ꝯpos ſit ſui. Iuxta illud canti. Ego dormio ⁊ cor meū vigilat. Eſt em̄ talis iſte ſomnus illoꝝ qui inci piunt dormire. ⁊ tamen non vident̉ ſi bi ea que circa ſe fiunt aliquo mō ſen tire ⁊ intelligere. ſed pre ſopore nō ad uertunt. Sic amor dei cum intelligen tia conditus inebriat mentē ⁊ ab exte Diſt. III. Ca. XI. Liber .III. rioribꝰ abſtractam ſua virtute deo con glutinat ⁊ ꝯiūgit. ⁊ qͣꝫto amor vehemē tior ⁊ intelligentia lucidior. tanto va lidius mentē in ſe rapit quouſqꝫ tādē oīm que ſub deo ſunt abijcit. vt in ſolo diuine ꝯtemplatōnis radio libere figa tur. licet breuiter velut in quodam cho ruſco lumine celitus emicantis Quia corpus qd̓ corrūpit̉ aggrauat aīam ⁊ deprimit terrena inhabitatio ſenſum multa cogitantē. Senſus em̄ hoīs ꝑ ſe pauca p̄t ⁊ vix tenuiter cogitare ſuble uatus aūt a flatu ſuꝑm luminis tanto plura ſimul intuet̉. quāto ſupra ſe ſub limius eleuat̉. Sed corruptio terrem corꝑis ⁊ vere huius vite occupatiōes deprimūt aīas ⁊ reuocāt ad ſeipſuꝫ vt gemens cogat̉ clamare cū apl̓o. Infe lix ego hō quis me liberabit de corꝑe mortis huius. Quanto em̄ plus mēs ꝯuerſa eſt ad iſta inferiora ⁊ hūana co gitanda ⁊ tractanda. tāto plus a ſuꝑi oribꝰ ⁊ celeſtibꝰ ꝑ deuotionis intima elongat̉. ⁊ qͣꝫto feruentius ab inferio ruꝫ memoria affectu ⁊ intellectu ad ſu periora ſuſtollit̉. tanto ꝑfectior eſt de uotio ⁊ purior ꝯtēplatio qꝛ ſimul ꝑfe cte nō poteſt vtriqꝫ eſſe intenta. que ab inuicē ſicut lux a tenebris ſunt diuiſa nam qui deo inheret in lumine verſat̉. Qui ꝟo inheret mūdo in tenebris eſt. Et notandū ꝓut d̓t beatus greg. v. mo ral̓. ꝙ mens cū in ꝯtemplatione ſuſpē diturcū carnis anguſtias ſuꝑans ꝑ ſpe culationis veꝝ deliberate aliquid inti me ſecuritatis rimat̉. ſtare diu ſupra ſemetip̄am nō p̄t qꝛ ⁊ ſi hanc ſpūs ad ſumma euehit. caro tn̄ ip̄a adhuc cor ruptionis ſue pondere deorſum p̄mit. vnde in libro iob d̓r. Et cum ſpūs me preſente trāfiret qn̄ inuiſibilia cogno ſcimus ⁊ tn̄ hoc non ſolide ſed raptim videmus. neqꝫ em̄ in ſuauitate ꝯtem plationis intime diu mens figit̉. quia ad ſemetipſam ip̄a immenſitate lumi nis reuerberata reuocat̉ Cūqꝫ interna dulcedinē guſtat amore eſtuat ire ſuꝑ ſemetipſam nitit̉ ſed ad infirmitatis ſue tenebras fracta relabitur ⁊ magna virtute ꝓficiens videt. qꝛ videre non p̄t hoc qd̓ ardenter diligit. nec tn̄ arde ter diligeret niſi aliquatinus videret̉. Non ergo ſtat ſed tranſit ſpūs qꝛ ſuꝑ nam luce nobis ꝯtemplatio inhianti bus aperit ⁊ mox infirmitatibꝰ abſco dit. De hoc iterū beatus greg. ſuꝑ eze chielem ſic ait. Sepe aīmus ita in di uina ꝯtemplatione ſuſpendit̉ vt iaꝫ ſe ꝑcipere de eterna illa libertate quā ocu lus nō vidit nec auris audiuit aliqud ꝑ quandā ymaginē letet̉. ſꝫ cū morfa litatis pondere reuerberatus ad yma relabit̉ qͣſi quibuſdā pene vinculis ſi gatus tenet̉. humana quippe mens cū ſuꝑiora atqꝫ celeſtia vtrūqꝫ in enigma te aſpicit. iam de clauſtro habitatōnis corporee ꝑ ſubleuatā cogitationē exſt atqꝫ illum humiliter adorat. cuius re videre ſubſtantiam non valet iam ta men eius potentiam per illuminatio nem ſpiritus rimatur. hec gregorius Ubi ſciendū ꝙ ſancta aīa cū ad ſuꝑſo ra ſubleuat̉. ꝑnula ibi facta mora ſta tim ad inferiora relabit̉. ⁊ poſtmoduꝫ ex memoria illoruꝫ que vidit ſuauſter paſcit̉. De hoc beatus bernardus Am ma q̄ prius in ſcola hūilitatis ſub ma giſtro filio dei ad ſemetipſam intrate ⁊ ſe cognoſcere didicit ⁊ de ſcola hū militatis duce ſpū ꝑuenit ad ceſſaria caritatis. deinde ſuffulta floribꝰ ⁊ ſti pata malis. i virtutibꝰ ⁊ bonis mor bus ad regis tūc cubiculum digna ad mittitur. cuius amore languit ibi mō dicum quaſi hora media filentio fa cto in celo. inter deſideratos ample xus ſuauiter quieſcens ip̄a quidē dor mit. ſꝫ cor eiꝰ vigilat. quo vtīqꝫ īterim Liber .III. Diſt. III. Ca. XI. beritatis archana rimatur. quoꝝ poſt modū memoria ſtatim reditura paſca tur. Felix em̄ iſta hora. ſed ꝑua mora. ibi videt ineffabilia. carpit inuiſibilia hec ber. Un̄ etiā deuoti viri qͣꝫuis mēte ꝯtemplatōe eleuati. de incircūſcrip to luīe furtim aliquid ⁊ tenuiter attin gunt. tn̄ ſtatim ad ſeip̄os reuerſi. ab ea lūce quā viderunt ad ſuas tenebras ſu ſpirando redeunt. Qd̓ beatus greg. tā git. exponens illud Geneẜ. Iacob in bia angelū inuenit. ⁊ ecce vir luctabat̉ cum eo. ſic d̓t. Is qui certat in luctaīe aliqn̄ ſe ſuperiorem. aliqn̄ eū cuꝫ quo ꝯtendit inuenit inferiorē. Eſt em̄ ꝯtē platiua vita magnanimitatis ꝯtentio cū ſe ꝯtemplator ad celeſtia erigit. cuꝫ in rebꝰ ſpūalibus aīm tendit. cū tranſ Itēdi nitit̉ omne qd̓ corruptibile vide tur. cū ſeſe anguſtet vt dilatet̉ aliqn̄qꝫ biricat. ⁊ quidē reluctantes tenebras ſſe cecitatis exuꝑat. vt de īcircūſcrip lo luīe quiddā furtim ⁊ tenuiter vide at. ſed tn̄ ad ſeipſam ꝓtinus reuerbera ta reuertit̉ ab ea luce a qua reſpirando ltanſit ad ſue cecitatis tenebras ſuſpi tando redit. Quaſi ergo vincit̉ angelꝰ qn̄ intellectu intimo apprehendit̉ d̓s. qꝛ intelligendo ⁊ ſentiendo de incircū ſcripto luīne aliquid deguſtat. Quaſi et iam deuincit̉ homo. qn̄ ſubtracta in tima luce nolens renitenſqꝫ ad aſſue ſas tenebras redit. Si igit̉ ad partes als ꝑentes ꝓprios .i. ad ſcōs in celo re dite cupimus. teneamus in via ange ſi vt ſuauitate intima apprehendamuſ beij. Tenentes vero angelum vno clau dicamus pede. ⁊ fit nerui refractio. ꝑ qd̓ intelligit̉ carnaliū deſiderioruꝫ re preſſio ſiue extinctio. Omnipotēs em̄ ceus cū iam per deſideriū ⁊ intellectū ꝯgnoſcit̉ oēm in nobis voluptatē car nis reſtringit. ⁊ qui prius qͣſi duobus redibꝰ innitentes ⁊ deū videbamur q̄ rere ⁊ ſeculum tenere. poſt agnitōnem ſuauitatis dei vnꝰ in nobis pes ſanus manet. atqꝫ alius claudicat. qꝛ neceſſe eſt vt debilitato in nobis amore ſeculi ſolus ꝯualeſcat amor dei. vno claudi camus pede. qꝛ dū creſcit in nobis for titudo amoris intimi. infirmat̉ procul dubio carnis fortitudo. qꝛ oīs qui clau dicat vno pede ſoli innitit̉ quem ſanuꝫ hꝫ. qꝛ cui terrenū deſideriū iam arefa ctum fuerit in ſolo pede amoris dei to ta virtute ſe ſuſtinet ⁊ in ipſo ſtat. qꝛ pe dem amoris ſeculi quē ponere interre na ꝯſueuerat. iam a terra ſuſpenſū por tat. hec grego. A Et ſciendum ꝙ etiā diuerſe ſunt deuotionum ſpēs qui bus ſacra ſcriptura noīa diuerſa impo nit. vt ſunt. iubilus. ebrietas ſpūs. li quefactio ⁊ ſpūalis iocunditas. Iubi lus vero quid ſit on̄dit beatus greg. xx xiiij. moral̓. ſic dicens. Iubilus d̓r qn̄ ineffabile gaudiū mente ꝯcipitur. qd̓ nec abſcondi poteſt. nec ſermonibꝰ a periri. ⁊ tn̄ quibuſdam motibꝰ ꝓditur qͣꝫuis nullis ꝓprietatibꝰ exprimatur. Unde dauid ꝓpheta intuens electoruꝫ animas tantum gaudiū mente ꝯcipere quantum non valet ſermone aꝑire ait Beatus populus qui ſcit iubilatōnem Non enim ait qui loquit̉. ſed qui ſcit iubilationem. quia ſciri quidem iubi latio mente poteſt. ſed dictu exprimi non poteſt. Sentit̉ per illaꝫ quippe qd̓ vltra ſenſum eſt. ⁊ cum vix adhuc cō templandum ſufficiat conſcientia ſci entis qn̄ ad hoc exprimendum nō ſuf ficeret ⁊ lingua dicentis. hec gregori. Iſte aūt iubilus naſci ſolet ex ſctā me ditatione. deuota oratione. ac cordis iocunditate. que de ꝯſcientie procedit puritate. De hoc beatus bern̄. ſic dicit Rennuat conſolari anima mea niſi in deo viuo. Hec enim conſolatio eſt ſua uiſſimus radius quo anima per cincin ¶ Liber .III. Diſt. III. Ca. XI. num capitis eleuat̉ cū meditatione ex ardeſcente ⁊ oratione inualeſcente Ex tali em̄ meditatiōe orōe ⁊ ꝯtemplatōe naſcit̉ in corde iubilus quidā melliflu us ⁊ cordis riſus. quem nemo ſcit niſi qui ſentit. nemo ſentit niſi qui exꝑtus eſt. qui cito trāſit. Felix hora ſꝫ breuis eſt mora Narrant exꝑti que dico qui hec magis exꝑientia didicerunt qͣꝫ in corde. qꝛ feruor orōis cū admiſcet̉ ar dori meditationis erūpit ille ꝯtempla tionis tadius de media caritate qͣſi ſpe cies electri hoc eſt de medio ignis ſu ſpirioꝝ .ſ. ꝯſcīe iubilantis. hec bernar. Ubi notandū ꝙ ſancti viri ẜm dictuꝫ caſſiani. felicitatis ſue gaudia tam in pn̄ti accipiūt qͣꝫ in futuro In pn̄ti qui dem ꝑ iubilū iocūditatis interne. In futuro ꝟo ꝑ plenitud inē beatitudinis ſempiterne. hec caſſia. Hūc iubilū ſua uiſſimū beatus ber. deſiderabat hēre cū diceret O ſi veniat ſuꝑ cor meū facies illa que videt̉ in iubilo. quid dulcius quid ſuauius. quid ve iocūdius in me epulare domine ieſu xp̄e ⁊ poſt epulas reclina ſuꝑ aīam ſerui tui. ſi p̄mis nō grauor. ſi grauor non laſſor. iuguꝫ em̄ tuū ſuaue eſt ⁊ onus tuū leue. hec bern̄. P Ebrietas aūt ſpūs dici p̄t queli bet amoris ⁊ magni gaudij deuotio. ex qua qͣſi ex vin fortitudīe feruor ſpūs intantuꝫ creſcit ꝙ ſe intra ſe cohibere non valet. Un̄ apl̓i ſanctiſpūs feruo re eſtuantes muſto pleni dicebāt̉ De hoc in libro iob d̓r. Uenter meus qͣſi muſtum abſqꝫ ſpiraculo qd̓ languncu las nouas diſrūpit nouas d̓t non vete res. qꝛ veteribꝰ cordibꝰ non infundit̉ talis deuotio. ſed nouis .ſ. in nouitate vite ambulātibꝰ vel nouas d̓t qꝛ talis feruor ſpūs nouis .i. nonduꝫ exercita tis mentibꝰ nuꝑ infuſis minus valet ſe cohibere. quin erumpat in inuſita tos geſtus voces vel ſingultus ſicut vinum in vaſe ebulit. quod inueteratum quieſcit Nec etiam mirum ſi ex mag na ſpiritus hylaritate quam ſpiritus ſanctus cordi infundit. aliquando eru pit in aliqua aꝑta hilaritatis indicia. vel ſi qn̄qꝫ ſingultibꝰ ⁊ fletibꝰ apertis imꝑare non valet ⁊ hmōi interne de uotionis motus abſcondere cū videa mus aliquos ſepe ex ſtulta leuitate a ti ſu ⁊ inſolentibꝰ cachinnis nō poſſe cō hibere ſe etiā vbi pudor hūanus imꝑar diſciplinā. Et aliqn̄ ex humana triſti cia aborta fletui nō poſſit homo qͣꝫuis libenter faceret imperare Cū em̄ ſcrip tum ſit. Deus ignis ꝯſumens eſt ⁊ de us caritas Ergo quid mirum ſi feruor diuine caritatis cordi infuſus totum hominem commouet. ſi vt p̄dictuꝫ eſt leuitas aut triſticia tantam vim in ho mine operari poteſt. nam cor diuim a moris gaudio vel diuine fruitionis de ſiderio inflammatuꝫ in ſe dilatat̉ ⁊ ex tendit̉ ⁊ qͣſi inter anguſtias pectoris ſe capere nō ſufficiens ꝓpter ardoris violentiaꝫ extra ſe erumpit ⁊ amoris magnitudinem quem in ſe ꝯtinet ꝑ e teriora indicia euaporat. Liquefactio ꝟo anime aliud non videt̉ eſſe niſi que dam emollitio a ſua duricia per quam flexibilis reddit̉ ⁊ voluntaria ad ama dum deum ⁊ liqueſcens ad diuine vit tutis recipiendā impreſſionem. vt ſi cut liquor liquori ita ſpūs dei ſpiritur hominis influens miſceat̉. vt vnus ſi at ſpūs anima cū deo De hoc ſuꝑ caſi Oroſius ſic dicit. Anima viri d̓r lique facta. dū in dulcedine celeſtis gl̓e celi tus fuerit reſoluta ⁊ ſuo dn̄o dilecto ar fixa ⁊ inſeꝑabiliter ānexa. hec oroſius. Unde ſcd̓m dictum origenis. Diui ne contemplationis feliciſſimus effe ctus eſt liquefactio. liqueſcit em̄ mene dum deuotione molleſcit. vt ſponſus in ea ſuauiter cubet et nihil duri et Liber .III. Diſt. III. Ca. XI. obſiſtat. Liqueſcit dum deuotione ca ſeſcit. vt dil ectus in ea caloreꝫ diuini amoris inueniat ⁊ quaſi quidam ꝯtra ctus ſpūalis fiat. qui maximā delecta tionem generat. Liqueſcit dū deuotō ne ſuꝑeffluit. vt deus folus ſolū domi niū ⁊ plenum in ea obtineat. tunc oīs motus. omnis viſus. oīs impetꝰ eius ſeliciter in eternitatē terminat̉ hec ori ge. Un̄ beatus bern̄. ſuꝑ cantica expo nens illud. Aīa mea liquefacta eſt. ſic alt̓. O dulcis ꝯfabulatio dei in aīma. cum aīa que ſine lingua ⁊ labiorū for mat̉ ſtrepitū. ⁊ ſine aure ꝑcipit̉ in ſilē tlo. ſolus qui loquit̉ ⁊ cui loquit̉ audi unt ⁊ alienus excludit̉. quoꝝ virttute ⁊ auditu corda liqueſcūt. liqueſcendo deficiunt ab eo qd̓ fuerunt. ⁊ deficien d perficiunt̉ in eo in quē fluunt. Hec bern̄. C Spūalis aūt iocunditas dici poteſt gaudium qd̓libet in ſpūſcō qd̓ a ſpūſancto infundit̉ gaudet aīus in deo ꝓ ꝑceptis bn̄ficijs vel ꝓmiſſis. iotandum ꝙ ſpūalis leticia duplici ter accipit̉. generaliter ⁊ ſpecialiter. Generaliter. qn̄ eſt generalis motus gaudij in ſpūſancto ex intuitu benefi cioꝝ dei ⁊ future glorie ac bonitatis di uine. Specialiter qn̄ eſt quedā mētis hllaritas ⁊ ꝯfidentia bona ad deum ⁊ de bono ꝯſcīe teſtimonio reddens ho mninem beninolū ⁊ deuotū. ⁊ ad omnia agenda ⁊ ſufferenda ꝓ deo ⁊ omnia q̄ dei ſunt diligenda ⁊ ꝓmouenda. Id̓o bis dicit apl̓s. Gaudete in dn̄o ſemꝑ ſſeꝝ dico gaudēte. primo generaliter. ſcd̓o ſpecialiter. D His ergo de curſis videndū eſt de tercio mō ꝯtem plationis. Tercius modus ſiue ſpēs ꝯtemplationis agit̉ mentis alienatōe MNentis aūt alienatō ex triplici cauſa ꝫ ꝓceſſum. Aliqn̄ em̄ pre magnitudi ſſe deuotionis. nōnunqͣꝫ pre magnitu vine admirationis. interdū etiam pre magnitudi ne exultationis. Hos tres modos rich. de ſcō victo. in. v. li. de cō templatōe declarat ita dicens E Tribꝰ de cauſis in mentis alienatōem abducimur. nā mō pre magnitudīe de uotionis. mō pre magnitudine admi rationis. mō pre magnitudīe exultati om̄s vt ſemetip̄am mens oīno non ca piat. ſed ſupra ſemetip̄am eleuata in alienatōem tranſeat. Magnitudīe de uotionis mens hūana ſupra ſemetip ſam eleuat̉ qn̄ toto celeſtis deſiderij ig ne ſuccendit̉. vt amoris intimi flāma vltra humanū modū excreſcat que aī mam humanā ad cere ſil̓itudinem liq̄ factā a priſtino ſtatu penitus reſoluat. ⁊ inſtar fumi extenuata in ſuꝑua ele uet ⁊ ad ſumma emittat. Magnitudi ne admirationis aīa humana ſupra ſe metipſam ducit̉ qn̄ diuino luīe irradi ata ⁊ in ſumme pulcritudīs admiratō ne ſuſpenſa tā vehementi ſtupore ꝯcuti tur. vt a ſuo ſtatu funditus excutiat̉. ⁊ in modū fulguris chorū ſcātis quantū ꝓfundius ꝑ deſpectū ſui immē ſe pul critudīs reſpectu in yma deijcit̉. tanto ſublimiꝰ. tanto celerius ꝑ ſummoꝝ de fideriū reuerberatā ⁊ ſupra ſemetip̄aꝫ rapta in ſublimia eleuat̉ Magnitudi ne iocūditatis ⁊ exultatōis mes hoīs a ſeip̄a alienat̉ qn̄ in intīa illa inter ne ſuauitatis abūdātia potata imo plene inebriata qͥd ſit qͥd ve fuerit penitus ob liuiſcit̉ ⁊ ī alienatōis exceſſū tripudij ſui nimietate traducit̉. ⁊ inſuꝑ ſupra mundanū quendā affectū ſub quodaꝫ mire felicitatis ſtaturaptī trāſformat̉ Quādiu igit̉ hmōi exceſſus in nobiſ metipẜ nō ſentimus qͥd alid̓ de nobis ſentire dēmus niſi qꝛ minꝰ diligim niſi ꝙ minus diligimus Si eī qͥſqͥs es ple ne ꝑfeēqꝫ diligeres forte dilcōnis tue nimietas eſtuāſqꝫ deſiderij āxietas ī e iuſmōi rapiet exceſſꝰ qͣles tibi exꝑte d̓ Diſt. III. Ca. XI. Liber .III. ſcripſimus iam ſane fi diuina dilecti on plene dignus extitiſſes. ſi tāta di gnatione te ydoneuꝫ exhiberes. forte tanta luminis ſui claritate intelligētie tue oculos irradiaret. tāta intime dul cedinis ſue ſuauitate cordis tui deſide riū inebriaret. que temet ip̄m ſuper te metip̄m raperet. ⁊ ꝑ mentis exceſſum in ſuperna eleuaret Hos aūt anagogi cos exceſſionis modos miſtice quideꝫ deſcriptos in canticis cāticoꝝ inueni mus. De primo quidē recte illd̓ intel ligit̉ quo d̓r. Que eſt iſta q̄ aſcendit ꝑ deſertū ſicut virgula fumi ex aro. mir. ⁊ thur̄. ⁊ vni. pul. pig. De ſecūdo que eſt iſta que ꝓgredit̉ qͣi aurora ꝯſurgēs De tercio. que eſt iſta que aſcendit de deſerto delicijs affluēs innixa ſuꝑdile ctū ſuum. hec richar. F Nūc de vno modo ipſius exceſſus mētis dicenduꝫ eſt in ſpāli. Et primus exceſſus mētis vt d̓t richar. in eodem libro. v. ſit ex de fiderij anxietate ⁊ magnitudine deuo tionis fumus qui ſemꝑ ſurgit de igne Quis aūt neget amorē ſpūalem ignē eē. Recte itaqꝫ illa mētis in ſuꝑna ele uatio. q̄ ex feruore dilectionis orit̉ fu mo ni fallat ꝯꝑat̉. Quid aūt intelligi mus ꝑ hmōi fumū niſi deuote mentis deſideriū Quaſi gͦ aīa in ſuꝑna eleuat̉ ⁊ aſcēdit qn̄ dilectiōe feruēte ⁊ in hoc ip̄m vrgēte ſuū deſiderium per ſemet ipſum raꝑit. Eſt aūt virgula vt oēs no uimus ⁊ gracilis ⁊ recta. vt gͦ ꝟgule ſi militudinē in ſe trahat aſcēſio tua. ſit anxiū ſit vnicū deſideriū tuū ⁊ ſurgēs ex intentione recta Si aūt ꝑ mirram carns ꝯtritionē. ꝑ thus ꝟo cordis de uotionē. ꝑ vniuerſum ꝟo pigmentarij puluerē virtutū oīm intelligimus cō ſummationis artē. de quo hec omnia in eandem ſententiam ꝯcurrunt. que omnia ꝑ ſe facile intelligunt̉ naͣm hoc ſatis conſtat. qꝛ quiſquis caritate ple nus eſt cetera virtutuꝫ infignia non ha bere non poteſt. Si em̄ apoſtolo credi tur. conſummatio virtutis eſt caritas Illud ſane notādum ꝙ anima ſancta tunc veraciter quaſi ſumus ⁊ per deſet tum aſcendit. quando ſuum affectum in celeſtis ſponſi deſideriū accendit. Maior aūt ſed quantum ad meritum ineſſe videt̉ mentis eleuatio illa. que fouente quidē gratia ſurgit ex intenni on ⁊ intentione ꝓpria qͣꝫ illa que ſūt git ex ſola reuelatione vel aliqua inipi ratione diuina. vt erga digna inuema tur anima. oportet primo quaſi ꝑ deſet tum aſcendere. Ueruntamē vt eadēꝫ ip̄a velut virgula fumi fiat qͣꝫuis ꝑ de ſertum fieri incipiat oportet vt ſupra ip̄m deſertum aſſurgat. alioquin mes ip̄a in mentis exceſſum non rapit̉ mi ſupra ſemetipſam eleuet̉. niſi ſemetit ſam in ymo deſerat ⁊ ſeipſam deſereſ do deſertum faciat. que deſerta in mo rem fumi magis magiſqꝫ in ſublimia tranſcendat. Solet tn̄ hmōi mētis ex ceſſus fieri mō ex ſola deſiderij feruen tis eſtuatione qͣꝫ ex adiuncta ſibi diui na reuelatiōe. ſic em̄ ſpūalis ille ignis ⁊ incorporeus d̓ine dilectōis eandeꝫ vim nō obtineat in ſpūalibꝰ. quā ille ignis corporeus in rebꝰ corꝑalibꝰ htē cōſueuit. Satis nouimus ꝙ ignis iſte corporeus in vaſe qͣꝫuis modico lique re perfuſo operari ſoleat. primum qui dem incipit liquorem ipſum ab ymis euertere. poſtea vero in hanc ꝑ̄tem nuc in illam nunc ſurſum nunc deorſum ſa ctare. ⁊ paulatim quidem ad ſuperio ra attollere. totūqꝫ vas ex modico quo uis vſqꝫ ad ſummū replere. tande au ſupra illum attollere. ⁊ cum violen tiam quadam interiora euacuare ⁊ ſo ras effundere fortiterqꝫ eijcere. Sic ſane animus humanus diuino igne ſuccēſus vt ſeipſo in ſeip̄o ꝯtra ſe ip̄m ELiber .III. Diſt. III. Ca. XI. feruens ⁊ fremens eſtuans ſibijpſi ira ſcens ſeip̄m deſpiciens ſibiqꝫ vehemē ter indignans ſemetip̄m vehementer ꝯculcans ſūmis īhyans. ⁊ cū eꝰ mōi eſtu diutius vtit̉ ꝑ inferioꝝ ꝯtemptuꝫ ab infimis repellit̉ ⁊ ꝑ ſuꝑnoꝝ deſide riū ad ſuꝑiora trahit̉. ſit ſepe vt īpetu ſpūs impellente d̓ſiderio extra ſemer ipſuꝫ ⁊ ſupra ſemet ip̄m erectus ſuiqꝫ penitus intus oblitus ⁊ in extaſi ſub leuatus totus in ſuperiora rapitur. In hunc modū celeſtis deſiderij ardor cū behementer exeſtuat animā hūanam diuino amore feruidā ſupͣ ſemetip̄aꝫ leuat. hec rich. Qui igit̉ diuino amo te ſic accendūtur. ⁊ ſupra ſemetip̄os ad illa ſuꝑiora rapiūt̉. hi ꝓculdubio ab omnibꝰ vicijs ⁊ maculis moribus ſe exeunt. ſeculū cū mundi cupiditati bus ꝯtemnunt. ⁊ ſpe ad inuiſibilia ſe extendunt. De talibꝰ beatus greg. ſuꝑ can. exponēs illa verba ſuperius p̄miſ ſa vicꝫ. Que eſt iſta que aſcenditper d̓ ſertū ſicut virgula fumi. ſic ait. In de ſerto itaqꝫ aut eſt in hoc mundo eccīa ſiue queqꝫ aīa ſancta viuit. dū a regno exul inter beſtias demones degit. hec ⁊ ſi omnino a ſponſo nō deſerit̉. tam̄ qͣꝫ diu in carne eſt nōdū ad certā eius vi nonē admittit̉. dū ab eo ꝑ exilia ⁊ tē ptatōes peregrinat̉. ⁊ qꝛ adhuc cum eo nō regnat deſeri ſibi ab eo videtur. Ob hoc ſemꝑ laborat vt aſcendat vt que valde diligit magis ac magis ſen ciat ⁊ quō ꝑfecte eū in deſerto nō tꝫ vl̓ ab ip̄o eius deſiderio ſe reficiat. vt ſic in via roborata qn̄qꝫ ad hoc qd̓ diu cō cupiuit ꝑueniat. Sunt enim nōnulli qui dū oīa viſibilia faſtidiunt. mentē in celeſtia erigunt. ⁊ qꝛ in infimis ni bil qd̓ eis dulceſcat ꝯcupiſcunt. totuꝫ cor ad ſuꝑna ꝯuertunt. Hi ab oībus malis moribꝰ ſe exuunt cenſum mun di cū cupiditatibꝰ ꝯtemnūt. ſpe ad inuiſibilia tēdunt. ⁊ quo ampliori deſi derio illis īherēt. eo magis ac magis moleſte corruptōꝫ ferunt quaꝫ habēt hi nmiꝝ ꝑ deſertu deſcendunt qꝛ duꝫ in hoc mūdo inter temptatōes viuūt quo amplius dū hic morāt̉ deſeri me tuunt eo forcius iſta deſerunt. ⁊ ad ea gradiunt̉ in quibꝰ cū fuerīt nihil am plius qd̓ eos amoueat iā timebūt. Be ne aūt ſicut virgula ſumi aſcendere di cunt̉ nō aūt quarūlibet reꝝ ſumus eſſe iſte d̓r ſed ex aromatibꝰ mirre ⁊ thu ris ⁊ vniuerſi pulueris pigmentarij eſ ſe declarat̉. Mirra quippe mortuoruꝫ corꝑa cōdiunt̉. ne putreſcant Thura vero accēdunt̉ vt redoleāt. Per mir ra ergo carnis mortificatio deſignatur ꝑ thus orōnū mundicia intelligitur. Sancta igit̉ aīa carnē ſuā a putredīe vicioꝝ mortificat. dū omnes volupta tes mundi ꝑ ꝯtinenciā abnegat vt pꝰ iudiciū a corruptōe eterna libera per maneat. Cū vero ad celeſtia maiori ſe deſiderio accendit. ⁊ cū a cordis cubi culo omnes cogitatōes ſuꝑfluas abi cit. quaſi thuribulū cor ſuū coram deo facit in quo cū dilectioneꝫ ⁊ virtutes ꝯgregat quaſi carbones in thuribulo coaptat quibꝰ ſeip̄aꝫ mens in ꝯſpectu dei igne caritatis accendat. Dūqꝫ fer uentes ⁊ mundas orōes ad deū emit tit quaſi fumū aromatū ex thuribulo educit vt corā dilecto redoleat ſuauit̉ ⁊ ꝓximos ad eius amorē ꝑ bona exē pla ꝯcitare nō deſinat. hec gre. De mē tis etiā alienatōe ⁊ fructū quē tales aſ ſequūtur qui hmōi gr̄a potiūt̉ Rich. de ſanc. vic. ſic ait. Qn̄ ꝑꝯtēplatiōis dulcedinem ſupra noſmetip̄os rapi mur. quoddā quaſi ſuauitatis vinum ſumentes inebriamur ⁊ humanū qd̓ā modo ſenſum excedentes in diuinuꝫ quēdā affectū a nobiſmetip̄is aliena mur. nihil in hac vita hac dulcedine X. j. LLiber .III. Diſt. III. Ca. XI. iocundius ſentitur. nihil ſic animū ab amore mundi elongat. nihil ita men tem contra temptatōes roborat queꝫ talis guſtus īebriauerit ad omne opꝰ ⁊ ad omnē laborē hilareſcit laborat nec laceſſit. feſtinat nec deficit. dolet nec ſentit. lacerat̉ ⁊ neſcit. irridet̉ nec aduertit. hec rich. Et hec de mentis a lienatōe que ſurgit ex deuotōis mag nitudine. G Scd̓o videndum ē in ſpēali de mentis exceſſu que eueni re ſolet ex admiratōis magnitudine. De hoc rich. idem in. v. li. de ꝯtēpla tōe ſic ait. Quis neſciat inde admira tionē fieri cū aliquid cernimus preter ſpeciē ⁊ ſupra eſtimatōꝫ. Nouitas ita qꝫ rei ⁊ viſionis vix credibilis adduce re ſolet admiratōꝫ mentis qn̄ aliquid īceperit videri qd̓ vix poſſit credi. hic mentis exceſſus bene deſcribit̉ ī eo ꝙ d̓r. Que eſt iſta que ꝓgredit̉ quaſi au rora ꝯſurgens. Aurora ſiquidē paula tim eleuatur eleuando dilatat̉. dilatā do clarificat̉. Sed miro modo dū tan dem in diem deſinit ꝑ ꝓmotōis ſue in crementa ad defectuꝫ venit. vt in̄ acci piat vt maior ſit tādemqꝫ etiā acctpit vt omnino non ſit. Sic itaqꝫ hūana intelligentia diuino lumine irradia ta. dum intelligibiliū ꝯtemplatiōe ſu ſpendit̉ dū in eoꝝ admiratōe diſtēdi tur. quanto ſemper ad alciora ⁊ mira biliora ducit̉. tanto amplius tanto co pioſiꝰ dilatatur ⁊ vn̄ īfimis remotior ī de ī ſemetip̄a purior ⁊ ad ſublima ſub tilior inuenitur. Sed in eiuſmodi ſub leuatione dū mens hūana ſemper ad altiora creſcit dum diu creſcendo tan dem aliqn̄ hūane metas tranſcendit. Fit demū vt a ſemetip̄a ſic penitus de ficiat. ⁊ inſuper mundanū quendā af fectū trāſformata tota ſupra ſemetip ſam eat. Et ſic matutina lux creſcēdo deſinit nō quidem eſſe lux ſed eſſe lux matutina vt ipſa aurora iā non ſit au rora. ita humana intelligencia ex di latatiōis ſue magnitudine qn̄qꝫ acci pit vt ip̄a iam nō ſit ip̄a nō quidem vt non ſit intelligentia ſed vt iam nō ni humana. Dūmodo mirabiliter mu tatōeqꝫ incōprehenſibili efficit̉ pluſqͣꝫ humana dū gloriam dn̄i ſpeculando in eandē ymaginē traſformatur a cia ritate in claritatem tāqͣꝫ a dn̄i ſpū. E notādū ꝙ ſi vas aque ſolis radio ſup ponas ip̄am mox aquam videbis lui nis ſplēdorē ex ſe in ſuperiora trāſfu dere ⁊ claritatē quideꝫ abſqꝫ calore tn in ſumma leuare Et quid eſt aqua m ſi cogitatō humana que ſemper ad in feriora labitur niſi ſub diſcretōis mag ne moderamine cohibeat̉. Aqua ī va ſe collecta cogitatio meditatōi inten ta ⁊ ꝑ intentōꝫ defixa. Aque collectō cordis meditatio. Eiuſmodi aque ſo lis radius ſe infundit. qn̄ diuina reue latio meditatōi occurrit. Sed cuꝫ ad radiū in ſe ſuꝑni luminis accipit fui gorem quoqꝫ luminis ⁊ ipſa ad ſupet ī ora emittit ⁊ mirū ī modū illic vterqꝫ radiū luminis ex ſe leuat. quo ipſa per ſe nullo modo aſcendere valet. Et cū tanta ſit differentia aque ⁊ luminis ta diū ei tn̄ quē de ſe luminis emittit. nō nihil ſue ſimilitudīs inprimit. ita vt tremula tremulū. quieta quietum. pu rior putiorē. diffiuſior diffuſiorē effici at. Iuxta hanc ſane ſimilitudinē tm̄ ī acceſſibilis illius ⁊ eterne luminis in humanū cor reuelatio irradiat huma nam intelligentiaꝫ ſupra ſemetip̄am ymmo ſupra omnē humanū modum leuat ⁊ illuc intelligentie radius diui ne luminis infuſione admiratōiſqꝫ le uerberatione de ymis ad ſumma ren lit. vbi nulla ingenij perſpicacitas. nulla artis induſtria. aut humana ta ciocinatio aſcēdere ſufficit. ⁊ quo me Diſt. III. Ca. XI. Liber .III. lius mentem homīs diuine claritatis ſplēdor ꝓfundius penetrat. eo alcius ſtuporis ſui magnitudīe excuſſa ⁊ ꝑ ex taſim ſubleuata in diuinoꝝ archanoꝝ ſublimitatibꝰ ſublimius reſultat. illd̓ autē omnino ꝯſtare dicit̉. qꝛ qͣnto ple mus atqꝫ ꝑfectius ad intimā animus paceꝫ ⁊ trāqͥllitatē ꝯponere ſe preua ſuerit. tāto firmius tantoqꝫ tenacius In hac ſubleuatōe ſumme luci ꝑ ꝯtem plationeꝫ adherebit. Et proculdubio quāto purior ad integritateꝫ qͣnto dif fuſior ad caritatem. tāto ꝑſpicatior tā to capacior inuenit̉ ad ſuꝑmūdano rū ⁊ ſuꝑceleſtium ꝯtēplatōneꝫ. hec rich. Iſta vero taꝫ excellens ꝯtēplatio quē in extaſim ⁊ in exceſſuꝫ mētis ꝑducit cequirit cor mūdū ⁊ bn̄ purgatū. Qd̓ affirmat bea. ber. ita dicens Precipua ⁊ maxima ꝯtēplatio eſt āmiratio ma leſtatis. hec requirit cor purgatū a vi cijs liberatū atqꝫ exornatū a pctīs. vt ſe facile poſſit ad ſuꝑna leuare vt int̓ dum ꝑ aliquas maculas ſtupore ⁊ ex faſi ſuſpenſum teneat admirātem hec ber. Qui etiā ſic a ſemetipſo alienatur ea que interim in ſpū cernit verbis ex primere nō valet. De hoc bea. gre. ſic dicit. Tunc dei maxime maieſtatē mi tamur cū in ꝯtēplatōe eius obſtupeſcē o obmuteſcimus plus inuſitare cupi entes qͣꝫ verbis exprimere valeamꝰ nō inuemētes verba ydonea ad taꝫ ſubli mīa exprimēda hec gre. Hic etiam ex ceſſus mentis ſiue alienatio figuratur per reginā Saba. que videns ſapīam ſalomonis nō hahebat vltra ſpm̄. Qd̓ exponens rich. de ſancto vict. de aīa de uota ac ꝯtēplatiua in vno libro ꝯtem plationū ſic ait Regina auſtri a finibꝰ terre venit audire ſapientiā Salomo nis Que eſt iſta regīa niſi quelibꝫ aīa ſancta ſenſibꝰ ⁊ appetitibꝰ carnis co gitatōibꝰ ⁊ affectōnibus mentis forti ter preſidēs ⁊ ſummi regis veriqꝫ ꝓr ſus Salomonis dilectōe feruens. vn diqꝫ deſiderio ardēs huiuſmōi regīa ſumme ſapīe regeꝫ ꝓpoſitis enigmati bus ⁊ frequentibꝰ īterrogatōibus im petit. qn̄ quelibꝫ aīa deuota de diuino adiutorio preſumēs inueſtigāde veri tatis ſtudio vehemēter īſiſtit audit qd̓ querit. qn̄ ⁊ illa que ex ꝓpria induſtria nō ſufficit habere ſepe inter orōnū ſuſ piria ex diuina reuelatione ꝯgnoſcit videamꝰ adhuc qͥd d̓ hac regīa dicat̉ Uidēs āt regina ſaba oēꝫ ſapīaꝫ Sa lomonis ⁊ domū quā edificauerit ⁊c̄. nō habebat vltra ſpm̄. prius querit ⁊ audit. poſtea videt ⁊ intelligit. tandeꝫ auteꝫ obſtupeſcit ⁊ deficit Interrogat quod diſcat. ꝯtemplatur qd̓ miretur. ſtupet vt mente excedat̉ mentēqꝫ exce dat. Primū eſt meditatōis. Secūdū eſt ꝯtemplationis. Terciū eſt extaſis Ecce quibꝰ gradibꝰ ſubleuat̉ animus humanus. Meditatōne ꝓfecto ſurgi tur in ꝯtemplatōnem. ꝯtēplatione in admirationeꝫ. Admiratōne in mētis alienatōnem Manifeſtū eſt ergo ꝙ ex magnitudīe admiratōis īcidat homo in exceſſuꝫ mentis. Quid eī alid̓ illi fuit ſpiritū non habere niſi mente ex cedere vl̓ vn̄ ei hoc accidit niſi ex mul ta admiratione. Quomodo queſo re gīa ſine ſpiritu fuit niſi quia ſpiritus eius a ſemetipo alienatꝰ fuit. Sꝫ illd̓ hoc loco in memoriā venit. qd̓ iohan nes dicit. Ego inquit iohānes fui in ſpiritu Ecce iohannes in ſpiritu ſe eē teſtatur ⁊ regina auſtri ſpiritum non habere aſſeritur. H Ubi notan dū ꝙ hoc eſt ſpirituꝫ in ſpiritu eſſe ſe metipſuꝫ intra ſemetipſum totū colli gere ⁊ ea que circa carnē ſeu etiam in carne geruntur interim penitus igno rare. ſpiritum aūt ſine ſpiritu eſſe in ſemeri pſum extra ſemet ipſu z ⁊ ſupra X. ij. LLiber .III. ¶ Diſt. III. Ca. XI. ſemetip̄m totū effundere ⁊ que ſub ip ſo vel in ip̄o fiunt omnino inter ī igno rare ⁊ illud diuinitatis archanū totuꝫ intrare. nōne in ſpū ſpūs eſſe tunc rec te aſſerit̉. qn̄ exterioꝝ oīm obliuiſcit̉ pariter ⁊ ignarus eoꝝ omniū que ī cor pore corꝑaliter agunt̉ ⁊ in illis ſolis inter eſt ꝑ memoriā vel intellectuꝫ que in ſpū vel circa ſpūm actitant̉. Cur n̄ recte dicat̉ ſpūm ſemetip̄ꝫ nō habere qn̄ incipit a ſemetip̄o deficere ⁊ a ſuo eſſe in ſuꝑmundanū quēdā ⁊ vere plꝰ qͣꝫ humanū ſtatum tranſire. ⁊ mirabi li trāſfiguratōe ſpūs ille ab humano videat̉ ī diuinū deficere ita qd̓ ip̄e iā non ſit ip̄e eo dumtaxat tꝑe quo domi no incipit altius inherere. Qui em̄ ad heret dn̄o vnus ſpūs eſt cū eo ⁊ pſalle re pōt qui huiuſmodi eſt. Defecit ī ſa lutare tuū aīa mea. In ſpū itaqꝫ eſt qͥ ſummū mentis aſcendit ⁊ quaſi a ſuo ſpū deficit qui ſummū mentis trāſcē dit. hec rich. I Tercio vidēdū eſt de mentis exceſſu qui euenire ſolet ex magnitudine exultatiōis. De quo idem richar. in eodem. v. libro ſic ait Reſtat tercio loco oſtēdere quomodo ex iocunditatis ⁊ exultatōis magnitu dine mens humana ſoleat in extaſim cadere ⁊ ſemetip̄am excedere. hic ſa ne exceſſionis modus videt̉ mihi ſa tis ꝯuenienter expreſſus in illis ꝟbis Que eſt iſta que aſcendit d̓ deſerto de licijs affluens innixa ſuꝑ dilectum ſu um. Si ꝑ deſertum recte intelligitur cor humanuꝫ. quis erit iſte de deſerto aſcenſus niſi mētis humane exceſſus qͣſi de deſerto humanus animus aſcen dit. qn̄ ſupra ſemetip̄m mentis aliena tōe tranſcendit qn̄ ſemetip̄m in yma deſerens ⁊ ad celuꝫ vſqꝫ pertranſiens ſolis diuinis ſe totū ꝑꝯtemplationeꝫ ⁊ deuotōꝫ immergit. Sed huius aſcē ſonis cauſa ꝯſequenter annectit̉ ī eo ꝙ hec que aſcendit delicijs affluere d̓r R Quid eſt affluere delicijs niſi ſpi ritualiuꝫ gaudioꝝ plenitudine afflue re. Quid inqͣꝫ eſt hec deliciaꝝ afiluen cia niſi vere ⁊ interne ſuauitatis habū dancia celituſqꝫ data vbertim īfuſa ſe ticia haꝝ deliciaꝝ copiam ſicut nec ve rum gaudiuꝫ fallaces diuitie exhibe re vnqͣꝫ poſſunt alioquin fallaces non eſſent ſi veras delicias ⁊ eaꝝ affluenciꝭ as veraciter exhiberent. Has ſane ex teriores fallaceſqꝫ diuiciaſ etiā impu habere poſſunt. qui veꝝ tamen gaudiū omnino habere non poſſunt niſi forte mendacem eum facimus queꝫ in ꝓpſe ta veraciter ꝯteſtantem audimus Nº eſt impijs gaudere dicit dn̄s. Quoci ens itaqꝫ internis veriſqꝫ delicijs ca res etiam ſi exterioribus diuicijs ha bundas cum ꝓpheta veraciter pſallere potes. quoniā inops ⁊ pauper ſuꝫ ego hanc itaqꝫ deliciaꝝ affluēciam verorū qꝫ gaudiorum habundantiā non ē vſi ſperare debeas. non ē vnde habere va leas. niſi ex intima illa animi iocūdi tate diuinituſqꝫ īfuſa dulcedīe. Que ē iſta inquit q̄ aſcēdit d̓ deẜto delicijs affluens non dicit delicias hn̄s ſꝫ deli cijs affluēs eo ꝙ non q̄libet deliciaruꝫ harum experiētia ſꝫ earum affluētia etiam huiuſmodi aſcēſus qui de d̓ſel to fit gignit atqꝫ perficiat. Conſtat al ꝙ quantumcūqꝫ ꝓficimus. has deſi cias in hac dumtaxat vita ꝯtinuas ha bere non poſſumus. Eo itaqꝫ tꝑe quo huiuſmodi affluētia anima caret. ad hunc de quo modo loquimur aſcēſuꝫ ſurgere vel aſſurgere delicijs affluere oportet. Puto autē quia aliud ſit aſ fluentē aſcēdere ⁊ aſcendentē afflue re ſicut aliud eſt affluentiam eſſe cau ſam affluendi. Deliciarum itaqꝫ af fluentia aſcenſionis tunc cauſa exiſtit qn̄ ex illa diuine dulcedinis infuſiōe Diſt. III. Ca. XI. Liber .III. I quam in intimis ſentit ſeip̄am anima ſancta pre gaudio ⁊ exultatōe non ca pit. intm̄ vt exultatōis ⁊ iocunditatis ſue magnitudo eam extra ſemetipſaꝫ effundat. ⁊ ſupra ſemetip̄am rapiat. Et ſane ſic vehemēſ īmēſaqꝫ leticia dū lupͣ hūanū moduꝫ excreſcit hoīeꝫ ſupͣ hoīem extollit ⁊ ſupra humana ſuble uata in ſublimibus ſuſpendit. Huius ſane rei formā in piſcibus videmus. nam piſces dū in aquis ludunt ſupra aquas exiliunt ⁊ nature illius al̓s na tiue habitatōis ſue terminos excedūt dū ſeip̄os vel ad modicū ꝑ aera ſuſpē dunt. Sic ꝓculdubio aīa ſancta dum Inter no quodā tripudij ſui applauſu a ſemetip̄a excutit̉. dum ſupra ſemetip ſam ire mentis alienatōe vrget̉. dū ce ſeſtibꝰ tota ſuſpendit̉. dum angelicis ſpectacul̓ tota īmergit̉. natiue al̓s na ture poſſibilitatis termīos ſuꝑgreſſa videt̉. nemo aūt tantam cordis exal tacionē vel ſubleuationeꝫ de ſuis viri bus p̄ſumat vel ſuis meriris aſcribat. Conſtat ſane nō meriti hūani ſed mu neris eſſe diuini. Un̄ ⁊ illa quecūqꝫ ē dia que de deſerto aſcendiſſe deſcribi tur dilecto ſuo innixa ꝑhibet̉. Quid eſt em̄ dilecto ſuo inniti. niſi virtute il lius nō ꝓprijs viribꝰ ꝓmoueri. Quid inqͣꝫ eſt illi dilecto ſuo incūbere qͣꝫ de ꝓpria virtute ꝓ hac ꝑte nihil omnino p̄ſumere. Quantū mihi videt̉ nihil d̓ Pria induſtria nihil de ꝓpria ꝓuiden cia recte p̄ſumitur. preſertī in eo loco bbi de deſerto aſcenditur ſed nec in de ſerto quidē qn̄ ꝑ deſertum itur. Scit hoc ſane ip̄e dilectus eius ⁊ idcirco d̓ ducit eā in nube diei ⁊ tota nocte in il ſuminatōe ignis. Quo em̄ modo ſu ſtineret pondus diei ⁊ eſtꝰ niſi ſub vni bra illius quem diligit aīa ſua ſederet beſ quis ei locus tutus a timore noc cutuo p̄ſertim in loco horroris et vaſte ſolitudīs niſi ip̄e emittat lucē ſuaꝫ ⁊ veritatē ſuā. Demqꝫ n̄ hr̄et quo eſtq ꝯcupiſcēcie temptaret. virtus ſibi al tiſſimi obumbraret illi nihlominus d̓ eſſet vn̄ ignorantie ſue tenebras illūi naret. niſi in lumine illius videret lu men. Un̄ eſt qd̓ ille d̓t. Qm̄ tu illumi nas lucernā dn̄e deus meus illu. re. m Accipit itaqꝫ dilecta ex munere dilec ti ſui ⁊ bn̄ficio ſponſi ſuo duo r̄media ꝯtra duo principalia mala. refrigerij nubem ꝯtra ꝯcupiſcenciā carnis. ⁊ re uelatōis nubem ꝯtra ignorantiā men tis. Et notādū qͣꝫuis ſponſi dilecta ſꝑ ⁊ vbiqꝫ dilecti ſui adiutorio egeat. ita vt ſine ip̄o nil facere valeat. nuſqͣꝫ tam̄ cooꝑanti gratie vehemencius incūbit vel incūbere oportet qͣꝫ eo locoꝝ vbi de deſerto aſcendit. tunc tꝑis maxime cū delicijs affluit. Si em̄ ꝑ deſertū intel ligit̉ cor hūanū quid erit d̓ deẜto aſcē dere niſi ſupra ſemetip̄m ire. Quid er go homo ibi poſſit vbi homo ſupra ho minē aſcēdit vbi humana natura hu mane poſſibilitatis metas tranſcēdit nullo tn̄ tꝑe dilecto ſuo vehemencius innititur qͣꝫ cū ſpiritalibꝰ delicijs aīa ſancta affluere videt̉ L Et ſcien dum ꝙ ſpiritales delicie animam deli catā afficiunt vultis audire qͣꝫ d̓licatā facere ꝯſueuerunt pene ſupra id quod credi poſſit. Intantum deniqꝫ ꝙ nul la exterior delectatio poſſit ei aliqua tinus ſapere. nec aliqua huius mundi gloria aliquid ꝯſolationis afferre. ita vtveraciter audeat profiteri ⁊ dicere. Rēnuit ꝯſolari anima mea eo ꝙ vera citer ſentiat ⁊ ꝓ certo diffiniat ꝙ om nis caro fenum ⁊ omnis gloria quaſi flos feni. Deniqꝫ tedet animam ſuam vite ſue quociens non dat̉ conſuetas leticias pro voto habere. ⁊ quociens il la īterne ſolēnitatis gandia aliqͣꝫ diu ſubtrahūtur. Sed quicquid ad eius X. iij. Liber. .III. ¶Diſt. iij. Ca. A. ꝯſolatōꝫ quicquid ad eius iocundita tem valeat ex alieno arbitrio ex alie no beneficio. Recte ergo illius viribꝰ innititur. de cuius munificentia totuꝫ recte p̄ſumit̉ qd̓ ſperatur deſideratur. amatur. hec rich. Cuꝫ vero mens ꝓut dicitur in libro d̓ ſpū ⁊ aīa ſemetip̄aꝫ ꝑ purā intelligentiā excedere intuet̉ ⁊ in illā incorporee lucis claritatē to ta intrare. in hoc mentis exceſſu pax illa que exuperat omnē ſenſum inuēi tur atqꝫ obtinetur vt fiat ſilenciū in ce lo quaſi media hora. ita vt ꝯtēplātis animus nulla alternanciū cogitatōnū tum ultuacōe ꝑturbetur. ſed intra ꝯtē platōis tranquillitatē totus collectuſ intromittit̉ ec̄ ī quendā affectū mul tū inuſitatū merſus. Et neſcio quā dl̓ cedinē. qui ſi ſic ſemper ſentiret̉ ꝓfec to magna felicitas eſſet vbi nihil agit ſenſualis ymaginatio ſed omnis īfe rior vis aīe ꝓprio interim viduat̉ offi cio. ſuperior aūt vis aīe in illud ītime quietis ſecretū ⁊ ſūme trāquillitatis archanū flecttur. hec in libro de ſpū ⁊ anima. M Et notandū ꝙ purꝰ mentis exceſſus in deū ſiue pius deſcē ſus dei in animā fit in ſpū. qꝛ deus eſt ſpūs ⁊ ꝯcupiſcit decorē anime que in ſpū ambulat ⁊ carnis curā nō facit in deſiderijs. De hoc beatus bern̄. ſuper can̄. ſic ait. Fidelis ꝑanymphus ſcili cet angelus vniuſcuiuſqꝫ anime q̄ mu tui amoris ꝯſcius ſed nō inuidus nō ſuam querit gloriā ſed dn̄i. diſcurrit medius inter dilectam ⁊ dilectū vota offerens referens bona excitat illam placat illū interdū quoqꝫ licetraro re preſentat eos pariter ſibi ſiue hanc ra piens ſiue illū adducens. Siquideꝫ domeſticus eſt ⁊ notus in palacio nec veretur repulſam ⁊ quottidie videt fa ciē patris Uide aūt tu ne quid me in hac verbi aīeqꝫ ꝯmixtōe corporeuꝫ qͥd ſentire exiſtimes id loquimur qd̓ apo ſtolus dicit. Qui adheret deo vnuꝰ ſpi ritus eſt. Exceſſum pure mentis in de um ſiue dei piū deſcenſum in aīaꝫ. qui bus poſſumus exprimimus verbis. Itaqꝫ in ſpū ſit iſta ꝯiunctio. qꝛ ſpiri tus eſt deus ⁊ ꝯcupiſcit decorem anie illius quā forte aduertit in ſpū ambu lantem ⁊ curā carnis nō ꝑficientē ī de ſiderio. ⁊ preſertiꝫ ſi ſui amore flagra tem ꝯſpexerit habetqꝫ aīa talis preſto quē deſiderat non figuratum ſed infu ſum non apparentem ſed afficientem. nec dubiū quin eo iocundiorē quo in tus non foris. Verbū quippe eſt nō ſo nans ſed penetrans. nō loquax ſed eſ ficax. nō obſtrepens auribus ſed affec tibꝰ blandiens. facies nō formata ſꝫ formās ſꝫ ꝑſtrīgens oculos corporis ſed faciē cordis letificās. grata quip pe amoris munere non colore. non tn̄ adhuc illum dix erim ſicuti eſt qͣꝫuis n̄ omnino ad hoc mō exhibeat qͣꝫ qd̓ eſt. Neqꝫ eī vel ſic ꝯtinuo p̄ſto erit qͣꝫuis deuotiſſimis mentibus ſed nec vnitor miter omnibꝰ. Oportet nāqꝫ ꝓvarijs anime deſiderijs diuine preſentie gu ſtum variari ⁊ infuſum ſaporem ſuper ne dulcedinis diuerſa appetenda anie aliter atqꝫ aliter oblectare palatū. ſc bern̄ Conſiderandū eſt ẜm di ctum richar. de ſancto victo. ꝙ mens cuiuſlibet ꝑfecti ad celi ſecreta tunc ta pit̉ cū eterne illius felicitatis pelagꝰ abſorbet̉ ⁊ ſuꝑceleſtis torrente voſup tatis eo vſqꝫ inebriat̉. vt non ſoluꝫ ex teriora ꝑ memoriā neſciat ſed ip̄e etiꝰ am ſibi in obliuionē veniat ita vt poſt modum ad ſe reuerſus cum apoſtolo proclamat ⁊ dicat. Siue in corpore ſiue extra corpus neſcio deus ſcit. Un̄ de quando cum intentio penitus aueꝫ titur a ſenſibus corporibus ita ꝙ nec preſentia videt nec audit tūc dicitur Diſt. III. Ca. XI. Liber .III. extaſis. hec rich. O Hoc vero tam excellens donū ꝑ quod videlicet nonnulli vſqꝫ ad exceſſum mentis ra piuntur alij hoc accipiūt ex ſola vacā te gratia. Alij auteꝫ vt hoc poſſint ſibi ꝯparant cū adiutorio tn̄ gratie ex ma gna aī induſtria. De hoc rich. de ſan. vict. in. iiij. libro ꝯtemplatōnū ſic ait Qui in ſuis ꝯtemplatōibꝰ ſuꝑ ſemet lp̄os ducuntur ⁊ vſqꝫ ad mentis exceſ ſuꝫ rapiunt̉ ⁊ alij hoc expectant ⁊ acci piunt ex ſola vacante gr̄a. Alij vero et hoc ꝯꝑant cū gratie tn̄ adiutorio ⁊ co oꝑante ex magna animi induſtria. Et illi quidē hoc donū quaſi fortuitū hn̄t iſti vero iaꝫ quaſi ex virtute poſſident. Quaſi fortuitū cuiqͣꝫ eſt qd̓ qn̄ vult vel put vult nullo mō poteſt velut fortui tum. Igit̉ hoc habent qui in hoc nihil ex ꝓpria induſtria valent ſed ſolā vacā is gratie horā expectant. iam vero ve lut ex virtute hmōi gratie efficaciam habere dicendi ſunt. qui ex magna iaꝫ ꝑte id poſſunt cū volunt ſed ad tantaꝫ graꝫ nō niſi cū magno labore ꝑuenit̉. Un̄ ⁊ moyſes ī mōte. vi. diebꝰ mora tur ⁊ in. vij. de medio nubis ad dei col loquiū vocat̉. Sex diebꝰ vt notuꝫ eſt oꝑa noſtra ꝑagimus ⁊ ī ſeptimo reqͥ eſcimus. Quaſi. vi. ergo dies tranſi mus in hoc monte. qn̄ cū magno labo te ⁊ magna animi induſtria in hmōi ſublimitatis ſtatu aſſueſcimus diuciꝰ Amanere. tunc aūt quaſi ad ſeptimuꝫ diem venit̉ qn̄ tanta mentis ſubleuatō menti in oblectamentū vertitur ⁊ ſine Vllo labore ſubicit̉. quaſi ad ſeptimū lam diē ꝑtingit̉. qn̄ in illo ſublimita tis ſtatu tandē aliqn̄ ad ſummaꝫ anīꝰ tranquillitatē ꝯponitur. vt non ſolum omnē curam ⁊ ſollicitudinē deponat ymo vniuerſas pene hūane poſſibilita ſis metas accedat ad colloquiū domi in dn̄o vocante admittim̄. non ex diui na inſpiratōe ⁊ reuelatōe in illā diui noꝝ iudicioꝝ abyſſum intromittimur In mediū nebule Moyſes ingredit̉ qn̄ humana mens ab illa diuini lūis immenſitate abſorpta ſumma ſui ob liuione ſopitur. ita vt mirari valeas et iuſte mirari debeas quō ibi concordet nubes ignorantie cū igne illuminate ī telligentie. ignorancia ⁊ obliuio voto rum ⁊ exꝑtoꝝ cū reuelatōe ⁊ intelligē cia prius ignotoꝝ ⁊ eo vſqꝫ inexꝑtoꝝ nā vno eodēqꝫ tꝑe humana intelligē cia al̓s mens ⁊ ad diuina illuminatur ⁊ ad humana obnubilat̉. hanc ſuble uati cū pacem obnubilatōꝫ ⁊ ſubleua tionē pͣs. paucis verbis ꝯprehendit. cū dicit. In pace in idipſum dormiā ⁊ requieſcam. Ueraciter tunc anima pa cem inuenit qn̄ ſupra ſemetip̄am duc ta humane paſſibilitatis moleſtias a nimo nō ſentit. In hac obdormit quā do ad ſummam tranquillitatem con ſopita quicquid ſobria cogitare ꝯſue uit ei in obliuionē venit. Qui em̄ dor mit que circa ip̄m ſunt ymmo ⁊ ſeip̄ꝫ non nouit. Recte ergo per ſoporē mē tis alienatō exprimit̉. ꝑ quā ab aſſue tis abſentat̉ ⁊ quaſi ꝑ ſomnum occu pata a rebus humanis diuinaꝝ reruꝫ ꝯtemplatōe ꝑegrinatur. Et tunc qui dem in idip̄ꝫ obdormit quando in eo per ꝯtemplatōꝫ ⁊ admirationē requi eſcit. cui vnū idemqꝫ eſt eſſe omne qd̓ eſt. qui ſolus veraciter dicere poteſt. Ego ſum qui ſum. P Et notan dum ꝙ per mentis exceſſum ſupra ſi ue ītra noſmetip̄os ī diuinoꝝ ꝯtēpla tionem rapimur. exterioꝝ oīm ſtatim ymo nō ſolum eoꝝ que extra nos veꝝ etiā eoꝝque intra nos ſunt omniū ob liuiſcimur. Et recte cum ab illo ſubli mitatis ſtatu ad noſmetip̄os redimuſ illa que prius ſupra nos vidimus ī ea veritate ⁊ claritate qua prius ꝑſpexiX. iiij Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. A. mus ad noſtrā memoriā reuocare om mno non poſſumus Et qͣꝫuis in̄ aliqͥd in memoria teneamus ⁊ quaſi ꝑ me diū velū ⁊ velut in medio nebule videa mus. nec modū quidē viuendi nec qͣ litatē viſionis ꝯprehendere vel recor dari ſufficimus Et miꝝ ī modū remi niſcentes nō reminiſcimur. dū viden tes nō ꝑuidemus ⁊ aſpicientes nō ꝓ ſpicimus ⁊ intendentes non penetra mus. hec rich. Tantā talemqꝫ gratiā abſqꝫ dubio ꝓut ideꝫ rich. d̓t. Nemo accipit ſine ingenti ſtudio ⁊ ardenti deſiderio. nemo etiā exiſtimet ad illiꝰ diuini luminis claritatē argumētādo poſſe penetrare nemo ſe credat huma na illud racinonaciōe poſſe ꝯprehēde re. Si em̄ aliqua argumentatōe adiri potuiſſet lumen illud diuinū. vtiqꝫ in acceſſibile nō fuiſſet. Deniqꝫ apoſto ſtolus ad illud ſe gloriat̉ non quidem iſſe ſed raptū fuiſſe. Scio īquit hoīeꝫ ſiue ī corpore ſiue extra corpus neſcio deus ſcit raptū vſqꝫ ad tercium celum Ad hoc itaqꝫ celū hoīes rapiunt̉. aſcē de re aūt nō poſſunt. Q Poſſu mus tn̄ illam que ī hac vita haberi po teſt dei ꝯgnitōꝫ tripliciter diſtinguere Aliter ſiquidē deus videt̉ ꝑ fidem. a liter ꝯgnoſcit̉ ꝑ rationē atqꝫ aliter cer nitur per ꝯtemplationem. Prima er go viſio ad primū. Scd̓a ad ſcd̓ꝫ. Ter cia ad terciū. Ad primū itaqꝫ ꝯtēpla tōis celum ⁊ ſcd̓ꝫ hoīes aſcendere poſ ſunt. ſed ad id quod eſt ſupra rationē niſi ꝑ mentis exceſſū ſupra ſemetip̄oſ rapti nūqͣꝫ pertingunt. Cum gͦ mens hoīs ſic ſupra ſemetip̄aꝫ rapit̉ omnes humane racōcinacōis ſuꝑgredit̉ an guſtias. ad illud em̄ quod ſe eleuata ⁊ in extaſim rapta de diuinitatis lumīe ꝯſpicit. omnis humana ratio ſuccum bit. ⁊ niſi humane rōcinacōis angu ſtias deſerat ad capiendum diuine ar chanū intelligentie ſinū non dilatat. Quiſquis etiaꝫ huius dilecti dn̄i deſi dexio flagrat qͣꝫto em̄ familiarius no uit tanto amplius amat. eoqꝫ frequen cius eius deſiderio eſtuat. Eius ſiqui dem frequens cōtuberniuꝫ ſolet ſane deſiderium non minuere ſed augereª amoris incendiū acrius inflammare Qui igit̉ talis ſponſi ⁊ dilecti dulce dine fruitur ⁊ inter humeros illiꝰ re quieſcens eius amore iugiter delecta tur qͣꝫ putas frequentes mentis excel ſus patitur qͣꝫ ſepe in extaſim raptus ſupra ſemet ip̄m ducitur pulchritudī niſ eius magnitudine attonitus ī eius admiratōe ſuſpendit̉. cuius nimirum aīa cū ſeip̄am pre gaudio iam capere nō poterit ſupra ſeip̄am ducit̉ ⁊ ꝑ ex ceſſum mentis in ſuꝑna eleuatur. ſec rich. Qui vero ꝑ exceſſum mentis ali quid de ſuꝑne felicitatis dulcedine de guſtant tales interim a miſeria hꝰ fra gilis vite liberi exiſtunt qꝛ felicitas ei miſeria ſimul eſſe nō poſſunt. Hec ꝓ bat beatus bern̄. in libro de gratia ⁊ ſi bero arbitrio ita di. Fatendum ē eos qui ꝑ exceſſum ꝯtemplatōis rapti qͥſi qꝫ in ſpū qͣꝫtulumcūqꝫ de ſuꝑne felici tatis dulcedine deguſtare ſufficiūt io ciēs eē liberos a miſeria quotiēs ſic ex cedunt. Hi plane qd̓ negandum non eſt ⁊ in hac carne licet raro raptīqꝫ co placiti libertate fruunt̉. qui cū maria optimā ꝑtem elegerunt que non aufe ret̉ ab eis. Qui em̄ iam tenent qd̓ au ferendū non eſt. experiuntur vtiqꝫ qd̓ futuꝝ eſt ſed qd̓ futuꝝ eſt felicitas eſt. Porro felicitas ⁊ miſeria eodē tem pore eſſe nō pn̄t ſil̓ quociēs igitur per ſpm̄ illā ꝑcipiant tociēs iſtā nō ſenti unt. Itaqꝫ in hac vita ſoli ꝯtēplatiuſ poſſunt vtraqꝫ frui. libertate ꝯplaciti ⁊ hoc ex ꝑte ⁊ parte ſatiſmodica viceqꝫ rariſſima. hec ber. R Sed miruꝫ ¶ Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. XI. videt̉ cū deus ꝓpinquus ſit oībꝰ homi nibꝰ ⁊ ꝙ tā pauci ſunt. qui ip̄ꝫ in ſeip ſis ſpeculent̉ ac etiā in ꝯtemplatōe ex tra ſeip̄os rapiunt̉. Sed rō eſt in ꝓm pto ꝙ mēs humana ſolicitudinibꝰ di ſtenta nō intra ad ſe ꝑ memoriaꝫ fan taſmatibꝰ obnubilata nō redit ad ſe ꝑ ītelligenciā ꝯcupiſcentijs illecta ad le ip̄am neqͣqͣꝫ reuertitur ꝑ ſalutis deſi deriū interne ⁊ ſpūalis leticie. iō tali ter in his ſenſibꝰ iacens nō pōt ad ſe taqͣꝫ ad dei ymaginē reītrare. Et quō vbi quis cederit neceſſe hꝫ ibidē īcū bere. Nō poterit ergo anima noſtra ab his ſenſibꝰ releuari ad intuitum ſui ⁊ eterne veritatis in ſeip̄a. niſi veritas aſ ſumpta forma humana ī criſto fieret ſibi ſcala reꝑans priorem ſcalam que fracta fuerat in adam. Ideo qͣꝫtumcū ͦ quis illuminatus lumine nature et ſcientie acquiſite nō poteſt intrare in ſe. vt in ſeip̄o delectetur ⁊ in dn̄o niſi mediante criſto qui dicit. Ego ſuꝫ ho ſtiū ꝑ me ſi quis introierit ſaluabitur ⁊ ingredietur ⁊ egredietur ⁊ paſcua inueniet. Ad hoc aūt hoſtium n̄ appro ximamus niſi in criſtum credamꝰ ſpe cemus ⁊ amemus. Neceſſe eſt igitur n intrare volumus ad fruitōꝫ veritatiſ tanqͣꝫ ad paradiſum. ꝙ ingrediamur A fidē ⁊ ſpem ⁊ caritateꝫ mediatoris dei ⁊ hoīs Iheſu qui eſt tanqͣꝫ lignum in medio ꝑadiſi plantatum. Suꝑue ſtienda eſt igit̉ ymago mentis noſtre tribꝰ ꝟtutibꝰ theologicis quibꝰ anīa purificat̉ illumīat̉ ⁊ ꝑficit̉ ⁊ ſic yma go reformat̉ ⁊ ꝯformis celeſti ihrl̓m efficit̉. Aīa igit̉ credens ⁊ ſperans ei amans iheſum xp̄m qui eſt verbū incre atu inſpiratū ⁊ incarnatū ſcꝫ via veri tas ⁊ vita dū ꝑ fidē credit īcriſtū tan qꝫ verbū increatuꝫ qd̓ eſt verbū ⁊ ſplen cor patris recuꝑat ſpūalem viſuꝫ ⁊ au ditū ſuſcipiendi xp̄i ſermones. Uiſū ad ꝯſiderandū illius lucis ſplēdorem Dum aūt aīa ſuſpirat ad ſuſcipiendū verbū inſpiratū ꝑ deſideriū ⁊ affectuꝫ recuperat ſpūaleꝫ olfactū. Dū ꝟo ani maꝯplectitur verbū incarnatum ſuſci piens ab ip̄o d̓lectatōnē. ⁊ tranſiens ꝑ extaticum amorē recuperat ſpūaleꝫ guſtum ⁊ tactum Quibus ſenſibus re ꝑatis dū ſponſum videt ⁊ audit odo ratur ⁊ guſtet ac amplexat̉ decantare poteſt talis anima tāqͣꝫ ſponſa dilecta a criſto illud canticum. Dilectus meꝰ mihi ⁊ ego illi. In hoc nāqꝫ gradu re ꝑatis ſenſibus interioribus ad ſenci endū ſumme pulchꝝ. ad audiendum ſumme armoniacū. ad odorāduꝫ ſum me odorifeꝝ. ad deguſtanduꝫ ſumme ſuaue ad apprehendendū ſumme dele ctabile diſponit̉ aīa ad mētales exceſ ſus. ⁊ erit ſpūs noſter ierarchicus ad ꝯſcendendū ſurſū ad illā ihrl̓m ſuper nā ad quā nemo intrat niſi gr̄a priꝰ ip ſa in cor deſcendat. Tunc aūt ad cor d̓ ſcendit qn̄ ꝑ reformatōꝫ theologicas ꝟtutes ⁊ ꝑ oblectatōes ſpūaliū ſenſu um ⁊ ſuſpenſiones exceſſuum effici tur ſpiritus noſter ierarchicus ſcilicꝫ purgatus. illuminatus. ⁊ perfectus. Anima aūt ſic purgata ⁊ illuminata ⁊ ꝑfecta intrat ſeip̄am intrando in ſeip ſam intrat in ſupernam iheruſaleꝫ vbi angeloꝝ ordines ꝯſiderās videt ī eis deū qͥ habitās ī eis oēs eoꝝ oꝑat̉ oꝑa cōes S Un̄ d̓t ber. ad euge. Deꝰ in ſeraphī amat vt caritas. ī cherubī no uit vt ꝟitas. ī thronis ſedꝫ vt eqͥtas. in dn̄acōibꝰ dn̄at̉ vt maieſtas. In prīci patibꝰ r̄git vt prīcipium. In poteſtati bꝰ tuet̉ vt ſalus In ꝟtutibꝰ oꝑat̉ vt ꝟ tus. In archāgelis reuelat vt lux In angelis aſſiſtit vt pietas. Ex qͥbꝰ om nibꝰ videt̉ deus omnia in omnibꝰ per ꝯtēplatōꝫ ipſius in mentibꝰ in quibꝰ habitat ꝑ dona effluētiſſime caritatis Liber. III Diſt. III. Ca. XI. T Et notandū ꝓut dicit Rich. de ſancto victore. ꝙ duo ſunt ꝯtemplatō num exceſſus vnus in intellectu alter in affectu vnus in lumīe alter in amo re. vnus in agnitōe. alter in deuotiōe. Cuicūqꝫ hoꝝ copia dat̉ ꝟe dicere pōt Introduxit me rex in cellā vinariam hec rich. De hac etiā affectōe ⁊ ꝯgniti on quedā glo. ſuꝑ illo verbo Guſta te ⁊ vide. ſic ait. In guſtare. diuinorū affectionē. In videre. eorūdem ꝯgni tiōꝫ inſinuans. Magna ſunt quippe iſta duo bona ⁊ nō reꝑiunt̉ eis maio ra nec felicitati creature ītellectualis ⁊ rōalis plus ꝯmoda qͣꝫ lume nꝯgniti onis ⁊ dulcedo affectōis. nam ſi illu minaris lumīe ꝯgnitōis ⁊ n̄ ſaciaris dulcedine affectōis magnū bonuꝫ eſt ſed nō plenū. Si aūt econuerſo ſacia ris afrectōe ⁊ nō illuminaris ꝯgnitōe magnum bonū iteꝝ eſt ſed non ꝑfectū vtrumqꝫ igit̉ ad gaudiū plenū diuine refectiōis exigit̉. vt ꝑ bonū bono ad ditū beatitudīs felicitas perfectius cu muletur. hec gloſa. U Ubi tamē ꝯſiderandū ꝙ actus dilectōis excellit actum ꝯgnitōis in aliquo gradu. Dā tur nāqꝫ hoī a deo diuerſi habitus ſuꝑ naturales ad ſuū finē ꝯſequendum. qͥ eſt ſuꝑnaturalis. dantur etiā intellec tui habitus ſuꝑnaturales ad ſuū fineꝫ ꝯgnoſcendum vt fides ſcīa diuinorū ⁊cͣ. dantur etiam voluntati habitꝰ ſu ꝑnaturalis ad deū diligēdum. vt cari tas ſiue amor gratuitus. ſed habitus caritatis excellit omnes habitus ītel lectuales vt fidem ſpem ⁊cͣ. Quod ex preſſe on̄dit apl̓us ad coꝝ. xij. vbi pri mo enumeratis aliquibꝰ actibꝰ. intel lectus ⁊ voluntatis infert maior auteꝫ hoꝝ eſt caritas. Et oſtendit ibidem ꝙ nullus habitus vel actus eſt meritori us ſine actu volūtatis qͥ ē caritas ⁊ ha bitus ītellectus aliqͣliter euacuabunt̉ ꝓpter īꝑfectōꝫ eoꝝ in pr̄ia habitus ai caritatis ꝓpter ſuā ꝑfectōꝫ manebit ī patria. Sꝫ ꝑfectiores habitus ꝑfec ores eliciunt actus ⁊ iō actus dilectio nis p̄fert̉ huic actui ꝯgnitōis tāqͣꝫ per ſectior. Un̄ mathe. xxij. Dilectio ē pri mū ⁊ maximū mandatū. Itē actui di lectōis ꝯuenire vnire ⁊ trāſformare cō uenit vel videt̉ vt d̓t dyonifius. Nā di ligere nihil aliud ē qͣꝫ copulare criſto ſe amantē cū amato. qꝛ caritas eſt vl ta copulans amanteꝫ cum amato. E his pꝫ ſane ꝙ actus dilectōis excellit ⁊ excedit actū ꝯgnitōis ītellectualis in aliquo gradu inqͣꝫtū aūt excellit in tm̄ excedit eum in attingendo deū in aliquo gradu dilectōis ad quē actus ꝯgnitōis intellectualis nō poteſt exte di qꝛ ſuꝑintellectual̓ eſt. Ut d̓t augu Incognita nequaqͣꝫ poſſunt amari iō eſt ibi aliqua noticia non intellectuai ſed affectualis ſeu exꝑimentalis. X Cum predictis ꝯcordat hugo ſu per .vij. libro angelice ierarchie ita di cens. Sic intelligas quanta eſt vis a moris ⁊ dilectōis ſi tn̄ intelligi poteſt qm̄ dilectio ſuꝑeminet ſcīe ⁊ maior eſt intelligentia plus em̄ diligit̉ qͣꝫ in telligitur Intrat em̄ dilectio ⁊ appro pinquat vbi ſcīa foras ſtat. Et reddit rationē qꝛ maior inquit preſumēs ei confidens amato ſua acucie penetrat omnia ⁊ impetum ſequens ardētis de ſiderij ſui nec diſſimilare valēs donec ad amatū ꝑueniat ⁊ eo ampliꝰ adhuc ſitiens intrare ip̄m ⁊ eſſe tam ꝓpe vt ſi fieri poſſit hoc ideꝫ ſit quod ip̄e. Ecce expreſſe dicit ꝙ verus amor vnit deo mediaciꝰ qͣꝫ ītellectus ⁊ ꝙ hoc intelle ctus non capit. Ergo talis noticia ar fectualis eſt ſuperior intellectuali. Cū hijs concordat vercellen̄. ſuper cantiē dicens. ꝙ intellectus ⁊ affectus ſil̓ cō anibulāt vſqꝫ ad nomiſſimū ītellectꝰ Liber .III. ¶Diſt. III. CA. XI. vbi habet ſue ꝯgnitiōis ⁊ ſui luminis ꝯſummationē affectus adhuc ꝯtinet principalia in deū ſuſpiria ⁊ ſuꝑintel lectuales extenſiōes ⁊ īmiſſiones ſcꝫ feruidos fulgores ⁊ fulgidos feruo tes. ad quoꝝ oīm ſublimes exceſſus ⁊ extendentes ſublimitates intelligē cia trahi nō pōt ſed ſolū principalis affectus deo vnibilis. hec vercellen̄ A Diuina nāqꝫ caligo eſt inacceſſi bile lumen in qua habitare deus d̓r ⁊ inuiſibilis quidē exiſtens ꝓpter exce dentē claritatē. ⁊ inacceſſibilis ꝓpter exceſſuꝫ. ſuꝑſubſtātial̓ lumīs ꝓpter eſ ruſionē in hoc fit omnis qui deū ꝯgno ſcerę ⁊ videre dignus eſt habitꝰ. Qui igit̉ intrat hanc caliginē vnit̉ diuine incomprehenſibilitati. quā n̄ penetrat intelligentia. que vere eſt oīm clauſu ta et in ſe claudit et ſecretiſſime celat omnes cogitatōes apprehenſiuas tāqͣꝫ in prīa oīm cauſa ⁊ ꝑ eam omnis ille vnitur d̓o. qui ſuꝑ oīa ꝯſtituitur in ex cellentia. quā nec ratō inueſtigat nec Intellectus ſpeculat̉. ⁊ ab omnibꝰ ⁊ qͣ ſi a ſeip̄o ſegregat̉ ⁊ ꝑ vnionē dilectō nis. que effectiua eſt vere ꝯgnitionis vnitur deo intellectualiter. ignara cō gintōe multo meliori qͣꝫ ſit ꝯgnitio in tellectualis ⁊ ꝙ intellectualeꝫ ꝯgnitō ne derelinquit ſuꝑ intellectum ⁊ men te cognoſcit. De hoc vercellen̄. ſuꝑ cā. ſuꝑ illo verbo Queſiui ⁊ nō inueni eū ſic ait. Cū hoc modo deū quererē extē cendo me ad mihi poſſibilia vigiles id eſt celeſteſ ꝑanymphi qui cuſtodiūt ciuitatem ideſt infinitam diuinitatis plenitudinē ꝯtinuis ſuis ꝯtemplacio nibus inuenerūt me querentē ⁊ ex of ficio ſuo ſurſuꝫ me longe duxerunt. qͥ bꝰ dixi in ip̄a admiratōe mea nō vidi ſtis quē diligit aīa mea. qꝛ ad̓o ē occl̓ tus ⁊ ſublimis ⁊ glorioſus mihi ⁊ om ni menti. Igit̉ cū paululū ꝑtranſſiſſē eos aſcendendo ſuꝑeminēciā anime ⁊ caliginē quam dn̄s inhabitat qd̓ ē inacceſſibile lumen ꝓ capacitate mea introiſſem inueni ꝑ deſideratā ⁊ abſor bentē vnionē ſuꝑintellectualis ꝯgniti onis ⁊ amoris quem diligit aīa mea hec vercellen̄. Si autē querat aliquis quō hec fiant talis interroget gr̄aꝫ nō doctrinā. d̓ſideriū nō intellectū. gemi tū orōis nō ſtudiū lectōis. ſponſum n̄ magiſtꝝ. deū nō hoīeꝫ caliginē nō cla ritatem nō lucē ſed ignē totaliter in flāmantem ⁊ in deū exceſſiuis vnioni bus ⁊ ardentiſſimis affectibꝰ tranſfe rentē. hoc em̄ miſteriū eſt ſecretiſſimū ⁊ nemo nouit niſi qui accipit niſi qui deſiderat. nec deſiderat niſi quē ignis ſpūs medullitus īflāmat. quē criſtus miſit in terrā. hic igit̉ nihil valet natu ra. modicū valet induſtria. paꝝ dādū eſt inquiſitōi ⁊ multū vnctōi. paꝝ dā dū eſt lingue ⁊ plurimū īterne leticie paꝝ dandū eſt verbo ⁊ ſcripto ſed to tum dei dono hoc eſt ſpūiſancto. parū aut nihil eſt creature ſed totū creatri ci patri ⁊ filio ⁊ ſpūiſancto B Et notandū ꝓut d̓t dyoniſius. Mod⁊ quo intellectus noſter deo ꝯiungi pōt eſt inqͣꝫtuꝫ ꝯiungitur ei vt ignoto. Un̄ dicit beatus auguſtinus. Deus omnē formā ītellectus noſtri ſubterfugit qͥa qͣꝫ cumqꝫ formā intellectus noſter co cipiat illa forma non ꝑtingit ad ratō nem diuine eſſentie. ⁊ ideo ip̄e nō po teſt eſſe ꝑuius intellectui noſtro ſed ꝑ hoc eū ꝑfectiſſime ꝯgnoſcimus in ſta tu vie ꝙ ſcimus eū eſſe ſuper omne id qd̓ ītellectus ꝯciꝑe p̄t. ⁊ ſic ei ꝯiungi mur quaſi ignoto ſed in patria ipſuꝫ per formam que eſt eſſentia ſua ipſuꝫ videbimꝰ ⁊ ꝯiungem̄ ei qͣſi noto. De hac diuinitate gre. Nazāzenus expo nens illud verbū. Qui eſt miſit me ad vos ſic ait. Eſſe enim ipſius totum eſt Liber. III Diſt. III. Ca. XI. et ſemper eſſe qd̓ nec cepit vnqͣꝫ nec a liquādo ceſſabit inſuꝑabile quoddaꝫ ac ſine fine ſubſtantie pelagus nullis terminis limitibuſqꝫ circundatum ſu pergrediens ſenſum om̄e tꝑs atqꝫ om nē naturā. qd̓ ſolo mentis ꝯtemplari poſſit intuitu. ⁊ hoc ſubtili admodum ⁊ ꝑ ex igua inſpectione nō ex his q̄ cir ca ip̄m ſunt vt ip̄a veritatis ſpēs nō tā ex ip̄a veritate qͣꝫ ex his q̄ veritati ſunt ꝓxima ꝯtemplet̉. Effugit em̄ prius qͣꝫ teneri queat ⁊ priuſqͣꝫ apprehendi poſ ſit elabitur. tm̄ ſe cordi offerens ⁊ hoc ſi puꝝ ſit quātū hūanos oculos ictus choruſci ꝑſtringentis ⁊ eo cito p̄tere untis illuminat. Idcirco vt ego arbi tror ꝙ ꝑ hoc ꝙ omnino qͣꝫtulūcūqꝫ ex hmōi lumine ꝯſpici poteſt nec appetē di nec inquirēdi tribuit ſpēm Qd̓ āt vel exꝑte ſentiri poteſt āmiratōis ē et qd̓ in āmiratōe eſt deſiderari copioſiꝰ p̄t. cū aūt deſideratur deſiderantes pu rificat tunc eos velut ꝓprios iā ⁊ dome ſticos facit etiā in colloquijs ⁊ ẜmoni bus ꝑticipes. Abſqꝫ vllo gͦ eſt fine cre denda diuinitas ⁊ ad ſenciendū etiaꝫ ip̄i difficilis menti ⁊ hoc eſt ſolū qd̓ ex ip̄a ꝯprehendimꝰ. qꝛ ꝯprehendi nō po teſt. hec gre. C Un̄ deus id qd̓ eſt nec cogitat̉ nec ꝯprehendi poteſt. nā ſi ꝯprehendit̉ deus nō eſt. pōt tamē cordis oculus ſi purus eſt quodā tactu incorporeo ⁊ ſpūali viſu attingere ſed nō ꝯprehendere. Qui ergo deſiderat deū videre ⁊ mēte ꝯtīgere cor purget ⁊ munduꝫ faciat oculum cordis. De hoc beatus augu. in libro de verbis do mini ſic ait. Cum de deo loquimur qͥd mirum ſi non conprehenditur. Si eī comprehendis nō eſt deus. attingere aliquantulum mente deum magna be atitudo eſt. ꝯprehendere aūt omnino impoſſibile. Quis em̄ oculus cordis ꝯprehendit deū. ſufficit vt attingat ſi purus eſt oculus Si aūt attingit tac tu quodā incorporeo ⁊ ſpūali attingat nō tn̄ ꝯprehendit ⁊ fit beatus homo cō tingendo corde illud qd̓ ſꝑ beatū ma net. ⁊ eſt illud ip̄a beatitudo. ⁊ vn̄ ho mo ſit viuꝰ vita ꝑpetua. Si vis ergo illuꝫ mente ꝯtingere. purga mentem purga cor tuū. mundū fac oculum cor dis. Beati em̄ mundo corde qm̄ ipſi deum videdūt. hec aug. Beatus etiaꝫ bern̄. in epiſtola ad carthuẜ. de hoc ſic dicit. Deus idipſum qd̓ eſt cogitari omnino non poteſt. niſi qͣꝫtum ad hoc ſenſu illuminati cordis ⁊ amoris atti gi poteſt. Cercius em̄ ſenſu humili eſ illuminati amoris qͣꝫ quolibet cogita tu ratōnis attingit̉. Et ſemper melior eſt qͣꝫ cogitat̉. melius tn̄ cogitatur qͣꝫ d̓r. ip̄e eſt ſumma eſſencia a quo om̄e eſſe ꝓficiſcitur in quo eſſe noſtrū non moritur. intellectus nō errat. amor n offendit̉ qꝛ ſꝑquerit̉ vt dulcius inue niatur. dulciſſime inuenitur vt dilige cius querat̉. hoc ergo ineffabile cū nō niſi ineffabiliter videatur qui vult cor mundet qꝛ nulla cordis ſimilitdine dormienti nulla corporea ſpē vigilan ti nullo tactus indagīe niſi mūdo cor de hūilit̓ amātis videri p̄t vl̓ apprehen di. hec em̄ eſt facies dei quaꝫ nemo vi dere poteſt ⁊ viuere viuēdo. hec ē ſpes cui cōtemplando ſuſpirat omnis qui affectat diligere dn̄m deuꝫ ſuū ī toto corde ſuo ⁊ in tota anima ſua ⁊ ī totis viribus ſuis. Ad quod etiaꝫ non deſi nit excitare proximum ſuum ſi diligi eū ſicut ſeip̄m. hec bern̄. D Sed et hoc notandū ꝙ exceſſus ſiue alienato mētis extaſis ⁊ raptus oīa in ſcriptu ris ꝓ eodē accipiunt̉ ⁊ ſignificant ele uationeꝫ quandā ab exterioribꝰ ſenni bus. quibꝰ naturaliter intendimꝰ ad aliqͣ que ſunt ſupra hominem poteſt in inter raptū ⁊ extaſim aliquid ītereſſe Y Diſt. III. Ca. XI. ¶ Liber .III. nam extaſis importat ſimpliciter ex ceſſum a ſeip̄o ẜm queꝫ aliquis extra ſuā ordinatōꝫ ponit̉. ſed raptus ſuper hoc addit violentiā quandā ⁊ mentē excedentē ſuā virtuteꝫ. De qua dicit paulus Sine mente excidimus deo. gloſa. Exceſſum mentis dicit ꝙ men te leuatur ad intelligenda celeſtia. F In exceſſuvero mentis duo ītel ligunt̉ vel pauor vel intentio ad ſuper na. ita vt quodāmō a memoria elabā tur inferiora. In hoc mētis exceſſu fu erūt omnes ſancti quibꝰ archana dei mundū iſtū excedentia reuelata ſunt. De hoc mentis exceſſu paulus dicit. ſeip̄ꝫ inſinuans ſoli deo excidiſſe. Ex cedens em̄ mente apl̓us omnē huma nā fragilitatē omnē ſeculi tꝑalitateꝫ oīa quecūqꝫ naſcēdo ⁊ occidendo eua neſcunt tranſeuncia. habitabat ī cor de in quadā ineffabili ꝯtemplatōe vbi audit īeffabilia verba que nō licet ho mini loqui. Sed querit̉ vtꝝ in illo ex ceſſu viderit deū ꝑ eſſenciā. De hoc be atus aug. ad paulinum ſic dicit. Qui buſdam ſanctis deus nō in ſua natura ſed in qua voluit ſpē dignatus eſt ap parere ſic Abrahe yſaac ceteriſqꝫ ſimi ſibus. inuiſibilis eſt igit̉ natura deus nō tm̄ pater. ſed ip̄a trinitas vnus deꝰ ⁊ qꝛ non tm̄ inuiſibilis eſt veꝝ etiā īcō mutabilis ſic apparet quibus voluerit ſpe vt apud eū integra maneat inuiſi bilis incōmutabiliſqꝫ natura. deſide ciū aūt veraciter pioꝝ quo videre deuꝫ cupiunt inhyanter inardeſcit nō opi ſior in eandē ſpeciem ꝯtuendam fla grat qua vt vult apparet qd̓ ip̄e nō ē ſꝫ in eam ſubſtantiā qua ip̄e eſt quod eſt Huius eniꝫ deſiderij ſui flāma Uoy les fidelis famulus eius oſtēdit vt ait deo cū quo vt amicus facie ad faciem loquebatur. Si inueni gr̄am apud te oſt ende mihi temetip̄m. Quid gͦ ille non erat ipſe. Si nō eſſet ip̄e nō dice ret ei oſtende mihi temetip̄m ſed oſtē de mihi deū ⁊ tn̄ ſi eius naturā ſubſtā ciāqꝫ ꝯſpiceret ⁊ multominus diceret oſtende mihi temetip̄m ip̄e ergo erat in ea ſpē. qua apparere voluerat nō aūt ipſe apparebat in natura ꝓpria quam moyſes videre cupiebat. Ea quippe ꝓ mittitur ſanctis in alia vita. vn̄ ꝙ re ſponſum eſt moyſiveꝝ eſt qꝛ nemo po teſt videre faciem dei ⁊ viuere ideſt ne mo p̄t eū inhac vita viuens videre ſi cuti eſt. Unde iohā. ait. Dilectiſſimi filij dei ſumus ⁊ nōdū apparuit quod erimus. ſcimus cū apparuerit ſimiles ci erimus. qn̄ eum videbimus ſicuti ē nō ſicut eū hoīes viderunt. qn̄ voluit in ſpē qua voluit nō in natura quā ī ſe metip̄o etiam cum videret̉ latuit ſꝫ ſi cut eſt quod ab eo petebat̉ cum ei dice retur oſtende mihi temetip̄m ab eo qͥ cum eo facie ad faciē loquebat̉. 5 Sed poteſt moueri queſtio quomō d̓i ſubſtantia videri potuit a quibuſdam in hac vita poſitis ꝓpter illud qd̓ dic tum eſt ad moyſen. Nemo poteſt faci em̄ meam videre ⁊ viuere niſi eo mo do qꝛ poteſt mens humana diuinitus rapi ex hac vita ad angelicam vitā an̄ qͣꝫ ꝑ iſtā cōmunem mortem carne ſol uat̉ Et ſic raptus ſuit paulus qͥ audi uit illic īeffabilia q̄ nō lꝫ vbiuſqꝫ ad̓o facta ab huius vite ſenſibus quedam rōis auerſio vt ſiue in corꝑe ſiue extra corpus an̄ oīa reſolutio facta fuerit qͣ lis in morte ꝯtingit neſcire ſe diceret Ita fit vt illud veꝝ ſit quod dictum eſt nemo poteſt faciem meaꝫ videre ⁊ vi dere quia neceſſe eſt abſtrahi ab hac vita mentem. quando in illius inef fabilitate viſionis aſſumitur. hec aug. Item ſuper gen̄. dicit idē Cur nō cre damꝰ ꝙ tāto apl̓o doctori gētiū rapto vſqꝫ ad excellētiſſimā viſiōꝫ voluerit Diſt. III. CA. XI. ¶ Liber. III deꝰ demonſtrare vitā in qua poſt vitā iſtam viuendū eſt ineternū hec auguſt. G Et notandū ꝙ ī raptu pauli nō fuit neceſſariū vt aīa eius totaliter ſe ꝑaret̉ a corꝑe ſed manēte hoc ſtatu ab lata ē ab anma eius actualis ꝯuerſio ad fantaſmata ſenſibilia. ne impedire tur eius eleuatio in id qd̓ excedit om nia fantaſmata. ⁊ ideo in raptu eius n̄ fuit neceſſariū vt dictū eſt vt aīa eius ſeꝑaretur a corꝑe vt ei non vniret̉ vt ſorma Fuit aūt neceſſariū eius abſtra hi a fantaſmatibꝰ ⁊ ſenſibiliū ꝑcepci on. nam oportet cū intellectus hoīs eleuat̉ ad altiſſimā diuine eſſencie vi ſionem vt tota mentis intentio illuc aduocetur. ita ꝙ nihil ītelligat ex fan taſmatibus ſed totaliter ferat̉ in deū Unde ⁊ paulus ab oībꝰ abſtractus oſ ſendiculis vnitiue ꝯtemplatōis mēte tm̄ exceſſit vt vere amator trāſlatus in amatuꝫ nō aūt vt exanimatus ⁊ corꝑi ſubductus. ꝓpter ea apoſtolus dicit il lud bene. Uiuo ego iam nō ego. viuit vero in me criſtus. nam totā mentem attractus īſuꝑ ītellectuales extēſiōes diuinoꝝ inuiſibiliū vſqꝫ ad feruidos fulgores ⁊ fulgidos feruores ad quo rum omniū ſublimes exceſſus ⁊ exce dētes ſublimitates intelligētia trahi nō potuit ſꝫ ſola prīcipalis affctō deo vnibilis. Dixit ſe iam ⁊ extunc viue re ſed non vita ſua ſed amati. cuꝫ quo fuit effectus vnus ſpiritus. Cor nāqꝫ eius diuina abſorptū dulcedīe ſic t̄ſo lutū diuini amoris extitit liquamine vt appetitus cum appetibili mirabili vniretur amicicie vinculo. ⁊ ideo in ſuꝑſubſtāciali ⁊ ſuꝑlucēti diuini ſplē doris caligine factus aſcēdit ꝓprio in tellectu ſe eſſe īcōp̄henſibilē ⁊ vite ſue nō viuētem dicens viuo ego iam non ego ⁊cͣ. Sicut em̄ ferrū ꝯflatū in igne in liquorē ſoluit̉ nil de natura eius re manente ſenſibꝰ videtur ſed totum in igneam qualitatē vertit̉ ſola vero rōe naturā ſuam qͣꝫuis liquefactā ſerua re ꝯgnoſcimus. Sicut gͦ totū ferruꝫ liquefactū ignituꝫ ymo ignis apparet manēte eius ſubſtātia. ita mēs Pau li caritatis igne liquefacta ⁊ in deum tranſformata manente natura tota fa cta eſt deus. Un̄ etiā mens deuotoꝝ eſ ꝑfectoꝝ viroꝝ cum ꝑꝯtemplationem ⁊ alienationeꝫ ꝯiuncta ⁊ vnita fuerit deo dormit quodāmō ⁊ quodāmodo vigilat dicens illud cantic̉. Ego dor mio ⁊ cor meum vigilat. Sola effecti ua tunc dormit ⁊ ſilenciū alijs impōſ omnibꝰ potentijs. Et tunc alienatus eſt a ſenſibus ⁊ in extaſi poſitus ⁊ au dit verba que n̄ licet hoī loqui qꝛ tm̄ ᵉ in affectu ⁊ talia ſunt ſolummō ꝑ gra tiam. Quia ſol ille diuinus per ſuasⁱ flāmatōes ⁊ ardores quos emittit ī ſi las aīas que habent exceſſus mētales nullus p̄t explicare. Si eī ſcd̓ꝫ apoſto luꝫ gemitꝰ ſunt enarrabiles qͥbꝰ ꝓ nō bis poſtulat ſpūs quid ſunt exceſſus quid ve ardores. Unde ſol ille diuinꝰ ⁊ eternus illam celeſtem ierarchiaꝫª iſtā hūanaꝫ irradiat ⁊ inflāmat trifor mi amore illā ꝑtentōꝫ viſionē ⁊ fruiti onē. hāc ꝑ caritatē de corde puro ꝯſci encia bona ⁊ fide nō ficta. Sed quid eſt ꝙ radiq iſte excecat cū pocius de beat illumīare ſed iſta excecatio eſt ſu ma illuminatio. qꝛ eſt in ſublimitate mentis vltra hūani intellectꝰ inueſti gatōꝫ. vbi intellectus caligat. qꝛ nō po teſt inueſtigare qꝛ tranſcendit omneꝫ potentiā inueſtigatiuā. Eſt ibi gͦ cali go īacceſſibilis qn̄qꝫ tn̄ illuminat me tes q̄ ꝑdiderūt īueſtigatōes curioſas vn̄ pͣs d̓t. Poſuit tenebras latibuluꝫ ſuū Spiritus autem ſanctus leuat am mā ad iſta obſcura ⁊ docꝫ īprouiſa et hic ē digitꝭ dei ad quē magꝰ pharao Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. XI. nis nō poteſt attingere ſcꝫ intellectus noſter ſed affectus. Iſte aūt amor ē ſe queſtratiuus ſeꝑatiuus ⁊ ſurſum acti uus. Sequeſtrat eniꝫ ab omni affectu alieno ꝓpter ſponſi affectus vnitioneꝫ Soporat ⁊ quietat omnes potentias ⁊ filenciū imponit. Surſuꝫ agit quia ducit in deū ⁊ eſt ſic homo quaſi mor tuus ⁊ iō fortis eſt vt mors dilectio. qꝛ ſeparat ab omni caſu oportet eī homi nem mori ꝑ illū amorē oībꝰ terrenis vt ſurſum agat ⁊ deo vniatur in qͣ vnio ne intrat in tenebraꝝ radiū. Dicit̉ te nebra qꝛ intellectus nō capit ⁊ tn̄ ani ma ſūme illuſtrat̉ ⁊ qꝛ mens oculis ī tellectualibꝰ illū radiū reſpicere n̄ po teſt ideo amouendi ſunt. vn̄ d̓r in cā ficis. Auerte ocl̓os tuos a me ip̄i me quolare fecerūt. Tunc xp̄s ī̄cedit qꝛ mens oculis intellectualibꝰ nititur il lam ſapīam aſpicere qꝛ non ibi intel lectus ſed affectus vadit ad ꝓfunduꝫ ctiſti. Qui vero tantū graciam a domi no ꝑcipiunt quodammō deificantur. niam duas naturas rōis capaces crea ior noſter ꝯdidit angelicā ſcꝫ ⁊ huma ſa quas ad ſimilitudinē ſuā creans ī eternū ſubſiſtere voluit. Et qꝛ beate ſi ne illo eſſe nequibant ſui ꝑticipatiōꝫ illis largiti dignatus ē vt vicꝫ hoc ha berent ꝑ gr̄am qd̓ deus eſt ꝑ naturam. Hoc aūt fieri aliter nō poteſt niſi hi qͥ ſaluandi deificentur. qꝛ ſaluari non oſſunt niſi hi qui deificati fiunt. H Deificatio aūt eſt aſſimilatio ⁊ bni cō ad deū ẜꝫ poſſibilitatē creature Aſſimilatō vero ſit ꝑ virtutes ſeu ope tationē bonā vnicio auteꝫ ſit ꝑ carita tis feruorē. Quanto aūt quiſqꝫ ē vir tuoſior ⁊ caritate plenior tanto eſt deo ſilior ⁊ eius vnio cū deo ꝑfectior. Un̄ ſctī ⁊ ꝑfecti viri qꝛ ſunt virtuoſi ⁊ cari tate pleni in ſuis ꝯtēplatōibꝰ extra ſe bos ⁊ eo ꝑfectius cū deo vniuntur. qͣꝫto magis ꝑ vitam virtuoſam ⁊ carita tem feruidā deificant̉ qꝛ ꝑ ardorē di uini amoris quē in exceſſu mentis dul citer d̓guſtant in deū quodāmō tranſ formāt̉. Sꝫ dꝫ circa hoc vnuſqͥſqꝫ cō ſcīam ſuam diſcutere. ⁊ ſi donis ſꝑūali bus quibus ad amiciciā dei ꝑuenit̉ ſe carere conſpexerit debet gemere ⁊ per penitentie remediū illa a dn̄o ſtudeat obtinere. Si autē aliqua dona mino ra habuerit. maiora ī alijs n̄ inuideat ſed pocius diligat et dn̄m ſuppliciter exoret vt illius doni qd̓ alter ꝑfectius poſſidet euꝫ ꝑticipem ſaciat vt dicere poſſit cū pͣs. Particeps ego ſum om niū timenciū te ⁊ cuſtodientiū māda ta tua I Notandū ꝙ his qui per gratiā ꝯtemplatōis celeſtis vite dul cedinē guſtauerint ac ꝯgnouerint trā ſitoria vileſcunt omnia deſerunt habi ta ⁊ eoꝝ animus ſolū deſiderijs celeſti bus inardeſcit. De hoc beatus gre. in quādā omelia ſic ait. Qui celeſtis vi te dulcedinē īqͣꝫtū poſſibilitas admit tit ꝑfecte ꝯgnouerit ea que in terris a mauerat libenter cuncta derelinquit ī comparatione eius vileſcunt omnia. deſerit habita. congreata diſpergit. in ardeſcit animus in celeſtibꝰ interre nis nil libet. deforme ꝯſpicitur quicqͥd d̓ terrene rei placebat ſpē. qꝛ ſola cele ſtis patrie claritas fulget ī mente naꝫ quem ꝑfecte abſorbuerat ad terrena deſideria foris velut inſenſibilem red dit. hec gre. A Omnis etiā ani ma ꝓut d̓t beatus bernardus. que vel ſemel guſtauerit ſpirituſſancti dulce dinem pn̄ciam ipſius impoſſibile ē vt non toto corde deſideret īmo oīs ani ma in ſpiritu ambulans ſponſum vel in amplexu vel in affectu oſculo ⁊ deſi derio etiam cum manducat vel bibit impoſſibile eſt nō habere. hec Bernar dꝰ. Hāc vero dulcedinē ſpūalē ⁊ gau FLiber .III. Diſt. III. CI. XI. diuꝫ veꝝ aīe mundi ⁊ voluptatū carna lium amatores ꝑciꝑe non poſſunt. qꝛ hmōi dulcedo eſt cordis ⁊ nō carnis. Un̄ eā agnoſcere nō poteſt quilibꝫ car nalis. De hoc rich. de ſancto victo. in tractatu ſuo ſuper Benyamin adole ſcentulus ſic ait. Qui em̄ in bonis fal ſis atqꝫ deceptorijs ſpem figunt q̄ ſint vera bona inuenire nō poſſunt. Non ergo eſt mīꝝ ſi eā quilibet amator mū di neſcit. quam deus diligentibꝰ ſe ab ſcondit eſt em̄ manna abſconditū ⁊ ni ſi guſtantibus omnino ignotū. Eſt nā qꝫ hmōi dulcedo cordis non carnis. Un̄ nec eam noſſe poteſt quilibet car nalis. Ordinatū ⁊ veꝝ gaudiū veraci ter tunc habemus. qn̄ de veris ⁊ eter nis bonis gaudemus. Ad tale gaudiū apl̓us nos hortat̉ dicens. Gaudete ī dn̄o. Et pͣs Letamini in dn̄o ⁊ exulta te iuſti. Mens aūt que in laude hoīm delectatur quid ſit internū gaudiū ex periri nō meretur. nec mens hūana m ſi ꝑ abſtinentiā ⁊ pacīam ad veꝝ gau diū pertingit. Oportet em̄ nō ſolū fal ſam delectationē ſed etiā vanā pertur bationē eū excludere qui vult de veri tate gaudere. Qui em̄ ī īfimis adhuc delectat̉ interna vtiqꝫ iocunditare in dignus ē ⁊ qui vano timore ꝑturbat̉ ſpūali dulcedīe ꝑfrui nō poteſt. Falſā leticiā veritas damnabat cuꝫ dicebat. Ue vobis qui nunc ridetis. vanam ꝑ turbationē increꝑabat cum dicebat. Holite timere eos qui occidunt cor pus. Hoꝝ auteꝫ vnū ſuſtinendo ſuꝑa mus. Alterum patiendo toleramus Quid igitur ꝑ tot labores niſi verum gaudiuꝫ querimus. ſed huius merce dem tociens quaſi quaſdā primicias ⁊ velut arrā quandaꝫ accipimus quo tiēs ad illud internuꝫ dn̄i noſtri gau dium intramus ⁊ ex aliqua ꝑte guſta mus. Hanc aūt interne dulcedīs de guſtationem ſcriptura ſacra nunc gu ſtum nunc ebrietatem vocat. vt qͣꝫ ſit parua vl̓ magna oſtendat. Parua qui dem ad ꝯꝑacōem future plenitudinis magna aūt in ꝯꝑatōe cuiuſlibet mūda ne iocunditatis. Preſens āt ſpūaliū viroꝝ delectatō future vite gaudijs cō ꝑata qͣꝫtumlibet excreſcens inuenitur. in cuius tn̄ ꝯꝑatōe omniū exterioꝝ de lectationū eſt nulla. O dulcēdo mira da dulcedo tam magna dulcedo taꝫ ꝑ ua quō non magna quę terrenam om nem excedis quō non ꝑua que de illa plenitudīe vix ſtillā modicā decerpis Modicū quidē de tanto felicitatis pe lago mentibus inſtillas mentes tamē quas infundis plene inebrias. Mer to tantillum de tantillo guſtus quidē d̓r meri. nihilominus que mentē a ſe ipſa alienat ebrietas nominatur. Gu ſtus ergo eſt ⁊ ebrietas vere dici poteſt Guſtate ⁊ videte qm̄ ſuauis eſt domi nus dicit ꝓpheta Et d̓ ebrietate quidē dicit. Uiſitaſti terram ⁊ inebriaſti ea hac itaqꝫ dulcedine inebriari non me rentur qui adhuc carnalium deſideri orum fluctibus agitantur Uiſitaſti inquit terram et inebriaſti eam Qua re ergo ſolum terram inebriari dicit̉ deus cur etiā non mare. Sed ſcimus qꝛ mēs q̄ ꝑ varia d̓ſid̓ria fluctuat qua adhuc ſeculariū curaruꝫ ꝓcella exag tat. in illud internū gaudiū nō admit titur ⁊ illo torrenie voluptatis non po tatur qͣꝫtominus īebriat̉. Quid ergo ꝑterram niſi fixam cordis ſtabilitate debemus accipere. Debemus gͦ fluctua cionem cordis reſtringere ⁊ ad vmus veri gaudij deſideriū cogitationū affe ctionūqꝫ motus colligere. qui ſe cupii vel credit illo vere ebrietatis poculo ī ebriandum fore. Hec eſt illa vere bea ta recta mētis vicꝫ ſtabilitas trāquit la. quando mens in ſeip̄a tota colligi Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. XI. tur ⁊ in vno eternitatis deſiderio īmo biliter figitur. hec ē illa terra quā veri tas promittebat cū diceret. Beati mi tes qm̄ ipſi poſſidebunt terram quam yſachar ꝯcupiuit ⁊ in eius amorem ex arſit vt legit̉ yſachar aſinus ſortis ha bitans inter termīos vidit requieꝫ ꝙ eſſet bona ⁊ terrā ꝙ eſſet optīa ⁊ ſup poſuit humeꝝ ſuū ad portandum. Pe ne iſte ergo nō plene hanc morienciū terram deſeruerat. pene nō plene illā viuenciū terrā apprehenderat qui int̓ lermīos hītabat qꝛ viliſſimis qꝛ pau ciſſimis huius vite bonis ꝯtentus hꝰ ferre miſere extrema tenebat. qꝛ ꝑ fre quentes mentis exceſſus ꝑhēnis vite bona preguſtabat illius beate terre im cia tangebat. qꝛ hꝰ vite bona ad neceſ ſitatem nō reſpuebat. hanc terrā nō penitus deſerebat. Quia future vite n̄ niſi nouiſſima quedā capere poterat il ſaꝫ omnino nō apprehendebat ⁊ idcir cō inter termīos habitabat iſtaꝫ tole tabat ad neceſſitatē illā ꝯcupierat ad locunditatē. Satagebat iſtā penitus deſerere nec poterat ambiebat in illaꝫ tolos intrare nec valebat. Fecit ergo quod potuit inter termīos habitabat quott idie ad illā nitebatur quottidie celabebatur. Hanc terrā vt ait ꝓpheta. Oanſueti hereditabūt ⁊ delectabunt̉ in multitudīe pacis. Ecce qualis ter ta pax ibi eſt pax plena requies bona quies pacifica. In illa labor n̄ eſt ſed ad illaꝫ ſine labore ꝑueniri non poteſt ꝓpter illā laboratur ſed in illa non la boratur. Uens etiā que ad internuꝫ gaudiū nō colligitur tota que ſit vera cequies minime experitur. hec richar. Un̄ qui gaudiū ⁊ conſolationē volūt habere in dn̄o neceſſe eſt vt vanā ꝯſola cionē huius mundi ꝯtemnant naͣ qui ꝯſolatur hic indigni ſunt ꝯſolatōe di uina L Nemo em̄ poteſt in vtroqꝫ ſeculo ꝯſolari. qꝛ oportet vt vnū per dat qui alteꝝ voluerit poſſidere. hoc aſ firmat beatus aug. in libro ſoliloquio rum ita dicens. Tu dn̄e. ſolus es ꝯſo latio noſtra ſempiterna que ſolus ill̓ te tribuis. qui ꝯſolatōꝫ huius mundi ꝓ ꝯſolatōe eterna ꝯtemnunt. Nam qͥ hīc ꝯſolantur indigni tua ꝯſolatōe ha bentur ſed qui hic cruciantur a te ꝯſo lantur ⁊ qui hic ꝑticipant paſſionibꝰ participant ⁊ ꝯſolatōibꝰ. Nemo pōt in vtroqꝫ ſeculo ꝯſolari nec pōt quis hic ⁊ in futuro gaudere ſed vnū neceſ ſe eſt vt perdat qui alteꝝ voluerit poſſi dere. hec vbi ꝯſidero dn̄e ꝯſolator meq renuit cōſolari in alijs aīa mea vt dig na habeat̉ ꝯſolationibus tuis eternis. quia iuſtum eſt vt amittat te quicunqꝫ in alio aliquo conſolari magis eligat qͣꝫ in te. Ergo obſecro te vt non per mittas me in aliqua alia ꝯſolatiōe va na ꝯſolari qͣꝫ in te. Sed omnia mihi peto amareſcāt. vt tu ſolus dulcis ap pareas anime mee qui es dulcedo ine ſtimabilis ꝑ quam cuncta amara dul corantur. Tua em̄ dulcedo craticulaꝫ Laurēcio dulcem fecit. Tua dulcedo Stephano torrentis lapidē dulcora uit. Pro tua dulcedine ibant apl̓i gau dentes a ꝯſpectu ꝯcilij qꝛ digni habiti ſunt ꝓ noīe iheſu ꝯtumeliā pati. Ibat andreas ad crucē ſecurus ⁊ gaudens qm̄ ad dulcedineꝫ ꝓperabat. Hanc vt guſtauit petrus inferiorē oblitus cla mauit quaſi ebrius dicēs. Dn̄e bonū eſt nos hic eſſe ſi vis faciamus tria ta bernacula hic moremur te ꝯtēplemur quo habito nullo alio indigebimus. Sufficit tn̄ nobis videre te. ſufficit ī qͣꝫtanta dulcedine tua ſaciari vnā ſtil lam iſte dulcedīs tue guſtauit ⁊ omnē aliā dl̓cedinē faſtidiuit. Quid putas dixiſſet ſi magnā illā multitudinē di uinitatis tue guſtaſſet quā abſcondiſti aa .i. Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. XI. diligentibꝰ te. hec aug. Ubi ꝯſideran dum ꝙ ſancti viri cū viſitantur ꝑ gra ciā dei intm̄ interdū dulcedinē ⁊ iocū ditatē ꝑueniunt vt gaudia ſeu premia nollēt reciꝑe potiora. De hoc beatus Ihero. ſic d̓t. Hanc deus dulcedinem in tuos filios demonſtraſti ꝙ tuo tacti dono ⁊ gratia ad tantam interdū mo uētur dulcedīs voluptatē. vt premia ſeu gaudia iam nollēt reciꝑe potiora qͣꝫ ſemꝑ eſſe in dicta dulcedīs redun dancia qͣꝫ in illa ſancta ſenſerāt hora hec ihero De hac etiā dulcedine ſpūa li. beatus aug. ſic dicit. Tantaꝫ anime mee diuine cuiuſdā dulcedīs incidit delectatio. que ſi iam beata vita nō eſt tunc neſcio quid eſt. hec aug. Beatus etiaꝫ bern̄. ſemꝑ deſiderans ardere in dei amore a quo iſta ſpūalis dl̓cedo ꝓ cedit ad dn̄m ſic colloquēdo ait. Uer bum mihi ad te eſt. o rex ſecretoꝝ cri ſte Iheſu auſu caritatis alloqͥ p̄ſumit te factura manus tue. ⁊ adire gemen ti deſiderio cordis mei. vſqꝫ quo ſuſti nebo abſenciā tuam. expectationē fa ciei tue. qͣꝫto tꝑe feram vſqꝫ quo inge miſcam ⁊ ſtillabit poſt te oculus meuſ Amabilis dn̄e vbi habitas vbi eſt di uerſoriū tuum. in quo letus recumbis inter cariſſimos ⁊ ſacias eos manife ſtatione glorie tue. Quā felix qͣꝫ ſanc tus qͣꝫ appetendus eſt ꝯcupiſcentia lo cus iſte deifice voluptatis. locus ꝑhen nium deliciaꝝ n̄ acceſſit oculus meus nec appropinquauit cor meuꝫ vſqꝫ ad multimodam dilectōnē dulcedīs tue quā intrinſecus abſcondiſti filijs. ſo lo eius od ore foris intuſqꝫ ſuſtentor Spiramē ſuauitatis tue de lōginquo venit ad me. ⁊ eſt mihi ſuꝑ odorē bal ſami ⁊ flagranciā thuris ⁊ mirre ⁊ cō cupiſcentias mundas parit in me qͣꝝ eſt aduſtio delectabilis. Quid em̄ mi hi eſt in celo. Quis eſt theſaurus meꝰ in illa celica cella. q̄ eſt hereditas mea in terra viuenciū. Nōne criſtus dn̄s meus vnica ſalus mea totū bonū meū plenū gaudiū meuꝫ. ⁊ quō ꝯtinere po tero cor meū dn̄e vt nō amet te. Si ſi amauero te quid amabo. Si tranſtu lero amorem meū a te vbi illuꝫ digne collocabo. Deſiderabilis dn̄e vbi ex tra te requieſcēt deſideria mea. Si vi qꝫ extra te pedeꝫ extenderit amor me us pollutus eſt. Si ad te non declina uerit deſideria mea vana erunt. nonne tu amabilis ⁊ deſiderabilis es ſuper omnia que amari poſſunt ⁊ deſiderati Abs te eniꝫ hꝫ oīs creatura quicquid hꝫ decoris Tu inqͣꝫ ſolē excellenti cla ritate veſtiſti ⁊ clarior ſole tu es. ymo quid eſt ſol quid omnis creatura quid ip̄a lux niſi tenebre ad tui ꝯꝑationem Quid ergo melius quid amabilius ſe eſtimaui. vt abſtraherem cor meū a te ad ꝯtemplandū quid quā ī mūdo abi te Cur amaui quare ꝯcupiui in omni vita mea quicqͣꝫ preter dn̄m iheſū me um. Quare diſtuli quare intermiſi v lo tꝑe te Iheſuꝫ verſari in corde meo te tota mente ꝯplecti ⁊ delectari ī tua dulcedine oīa interiora ſpūs mei. v̓bi erā qn̄ tecū mente non eram. Quo de fluxerunt qn̄ te ſolum nō audierūt de ſideria mea. Deus vite mee qͣꝫ vane cōſumpta ſunt qͣꝫ infructuoſa illapſa ſunt a me tꝑa mea que dediſti mihi vi facerē voluntates tuas in eis ⁊ nō feci Sed iā ex hoc nunc omnia deſideria mea incaleſcite ⁊ exfluite in dominū meum Iheſum criſtum. currite ſatis. hactenus tardaſtis. Deꝰ cordis mei i pars mea iheſu criſte deficiat obſecto per te cormeum in ſpū ſuo caro mea a ꝯcupiſcentijs ſuis. vt viuas tu in me et ꝯualeſcat ī ſpū meo carbo amoris tui ⁊ excreſcat in ignē ꝑfectū foueat ⁊ enutriat illuꝫ in me gr̄a tua vt ardeat Diſt. III. Ca. XI. Liber .III. iugiter in ara cordis mei ⁊ ferueat in abſconditis aīe mee apud te in die qͣ exiuil̓ exui me iubebis tunica iſta mor tali quā nunc circūfero circumdet me dilectio mea ⁊ fiat anīe quaſi veſtimē tu decoris. vt nō nuda ſed veſtita īue matur ⁊ habeat vn̄ abſcondāt̉ infirma eius ab oculis tuis. ignē alienū qͥ adu̓ larios tuos ꝯſumit dilectiōis tue fer uor elonget a me ⁊ animam meā ad te currenteꝫ ſurſuꝫ attollat ⁊ qͣꝫtū phas eſt tuo diuino lumini īmergat. Domi ue iheſu omnes qui te diligūt replean tur bn̄dictōibꝰ tuis ⁊ ſit pax eis ī vela mento alarū tuaꝝ ꝑ euū. hec bernardꝰ M Sed ⁊ hoc notandum ꝙ omni potens deus etiā oībꝰ deuotis ſubtra hit interdum dulcedinē ꝯtemplatōis manet tn̄ cū eis quantū ad gubernatō neꝫ ⁊ qͣꝫtū ad vnioneꝫ. De hoc lacius beatus ber. in libello de ſcala clauſtrali um ſic ait. Sponſus diu deſideratus ſubtrahit ſe n̄nūqͣꝫ vicꝫ aīe qͣꝫtū ad ꝯtē platōis dulcidine. manet tn̄ pn̄s qͣꝫtū ad gubernatiōꝫ quantū ad gratiam ⁊ quantū ad vnionem. Sed ne timeas. O ſponſa ne deſꝑes. ne eſtimes te cō temni ſi pauli ſꝑ ſubtrahit faciē ſuam ſponſus tuus oīa iſta cooperant̉ tibi ī donū. ⁊ de acceſſu ⁊ d̓ receſſu lucꝝ tibi acquirit tibi venit tibi r̄cedit. venit ad ꝯſolatōꝫ. recedit ad cautelā ne magni tudo cōſolatōis extollat te. ne ſi ſꝑ ſit apud te ſponſus. incipias ꝯtemere lodales ⁊ hanc ꝯtinuam viſitatōꝫ iaꝫ non gratie tribuas ſed nature. hec aūt gt̄a qn̄ vult ⁊ cui vult a ſponſo tribuit̉ non quaſi iure hereditario poſſidetur bulgare ꝓuerbiū eſt nimīa familiari tas parit ꝯtēptuꝫ. Recedit ergo ne ni mis aſſiduus cōtemnatur ⁊ vt abſens. magis deſideret̉ ⁊ deſideratus auidiq queratur. diu queſitus gracioſus inue mat̉. inuentus ſtrictius teneatur. Pre terea ſi nunqͣꝫ deeſſet hec ꝯſolatio que reſpectu future glorie que teleuabitur in nobis enigmatica eſt ⁊ exꝑte forte putaremus hic habere ciuitatē manē tem ⁊ minus inquireremus futuram. Ne ergo exiliū putaremus ꝓ pr̄ia ar ram ꝓ precij ſumma venit ſponſus vi ciſſim ⁊ recedit nec ꝯſolatiōꝫ afferēs nunc vniuerſum ſtratū noſtꝝ in īfirmi tate ꝯmutans pauliſper ꝑmittir guſta re qͣꝫ ſuauis eſt dn̄s ⁊ anteqͣꝫ plene ſa cietur ſe ſubtrahit ⁊ ita alis expanſis ſuꝑ nos volitans prouocat nos ad vo landum quaſi dicat. Ecce paruꝫ guſta te qͣꝫ ſuauis ſum ⁊ dulcis. ſed ſi vultis plene ſaciari hac dulcedīe currite pꝰ me in odorē vnguentoꝝ meoꝝ. ſurſuꝫ habete corda vbi ego ſum ī dextera dei ſedens. Sed caue tibi. O ſponſa qn̄ abſentat ſe ſponſus non longe abijt et ſi non vides eū ille tn̄ ſꝑvidet te. ple nus em̄ oculis ante ⁊ retro. nuſqͣꝫ po tes ei latere. habet ⁊ circa te nūcios ſu os ſpūs. quaſi ſagaciſſimos explora tores vt videant qūo abſente ſponſo conuerſeris ⁊ accuſent te coraꝫ ip̄o ſi aliqua figna laſciuie ⁊ ſecuritatis ī te deprehenderīt. Felotipꝰ eſt ſponſus iſte ſi forte aliū amatorē receꝑis ſi a lijs magis placere ſtudueris ſtatim di ſcedet a te ⁊ alijs adherebit adoleſcen tulis. Delicatus eſt ſponſus iſte ⁊ no bilis diues ⁊ ſpēoſus ſorma pre filijs hoīꝫ ⁊ ideo non niſi ſpecioſam digna tur habere ſponſaꝫ. Si viderit ī te ma culam ſiue rugā ſtatim auertit oculos nullā em̄ poteſt īmundiciaꝫ ſuſtinere. Eſto ergo caſta eſto verecūda ⁊ humi lis vt ſic a ſponſo tuo frequenter viſi tari merearis. hec bernardus Filius Gſidero etiā ſcire qūo deꝰ loqua tur angel̓ ⁊ aīabꝰ ſanctis ac dya bolo ⁊ econuerſo. Et de viſionibꝰ que aa. ij. ¶Liber. III. Diſt. III. Ca. XII. ꝓphetis ſolēt apparere ⁊ cū gratia ꝯtē platōis vel deuotōis deſuerit. quō d̓be at ſe homo tunc habere ⁊ de his cupio informari. Capitulum XII Pater N Cire debes fili ꝓ primo queſito ꝙ talis locu cio non ſit corporaliter ſed ſpūaliter. Un̄ beatus gre. ij. mor. de huiuſmodi ſpūali colloquio ſic d̓t. Sciendum ꝙ ipſa natura īcorꝑea cū loquit̉ eius lo cutio nequaqͣꝫ vna ⁊ eadem qualitate format̉. Aliter em̄ loquit̉ deꝰ angelis. aliter angeli ad deū. aliter deus ad ſan ctoꝝ aīas. aliter ſanctoꝝ aīe ad deum. Aliter deus ad dyabolū. aliter dyabo lus ad deū. nā qꝛ ſpūali nature ex cor porea oppoſitōe nil obſtat. Loquit̉ deꝰ ad angelos ſanctos eo tꝑe quo eorum cordibus occulta ſua inuiſibilia oſten dit ⁊ quicquid agere debeant in ip̄a cō templatōe veritatis legunt. vt velut q̄ dam precepta ſint vocis ip̄a gaudia cō templatōis. Quaſi em̄ audientibꝰ d̓ qd̓ videntibꝰ inſpirat̉. vn̄ cū cordibꝰ eoꝝ deus ꝯtra humanā ſuꝑbiā a īadu ſionē vlcionis infunderet. d̓t venite et deſcendamus ⁊ ꝯfundamus ibi ling uam eoruꝫ Aſcendunt angeli in eo ꝙ creatorē aſpiciunt. Deſcendunt ange ſi in eo ꝙ creaturā ſeſe in illicitis eri gentem examine diſtrictōis premūt Dicere ergo dei eſt deſcendamꝰ ⁊ ꝯfū damus linguas eoꝝ. in ſeip̄o. eis hoc qd̓ recte agat̉ oſtendere ⁊ ꝑ vim inter ne viſionis eoꝝ mētibꝰ exhibenda iudi cia occl̓tis motibꝰ īſpirare. O Ali ter loquuntur angeli ad deū ſicut ꝑ io hānem in apocl̓. dicūt. Dignus eſt ag nus qui occiſus eſt acciꝑe virtutē ¶ di uinitatem ⁊ ſapīam. Vox nāqꝫ ange loꝝ eſt in laudem ꝯditoris ip̄a admira tio intime ꝯtemplatiōis. quibꝰ virtu tis diuine miraculo obſtupuiſſe dixiſ ſe eſt qꝛ excitatus cum reuerencia mo tus cordis magnus eſt ad aures incit cumſcripti ſpūs clamor vociſ. que vox ſe quaſi ꝑ diſtincta verba explicat duꝫ ſeſe ꝑ innumeros modos āmiracōīs format. Deus ergo angelis loquit̉ cū eis voluntas eius intima videnda ma nifeſtat̉. Angeli aūt tunc loquūt̉ dn̄o cū ꝑ hoc ꝙ ſupra ſemetip̄os reſpiciūi in motū admiratōis ſurgant. Alit̓ deꝰ ad ſanctoꝝ aīas loquit̉. Aliter ſancto rum aīe loquuntur ad deū. Un̄ ī ioha rurſū apocl̓. d̓r. Uidi ſubter altare dei aīas interfectoꝝ ꝓpter verbuꝫ dei ⁊ cla mabant voce magna dicētes vſqꝫ quo domine ſanetijs ⁊ verus non vindicas ſanguinē noſtꝝ. Quid eſt em̄ animas vindicte petitionem dicere niſi dieſi extreme iudicij ⁊ reſurrectōis extinc toꝝ corꝑum deſiderare. Magnus qͥp pe eoꝝ clamor magnū eſt deſideriū. ta to em̄ quiſqꝫ minus clamat quāto mi nus deſiderat ⁊ tanto maiorē vocem ī aurē incircūſcripti lūis exprimit. qͣꝫ to ſe in eius deſideriū plemus infudit Animaꝝ igit̉ verba ip̄a ſunt deſideria. nā ſi deſideriū ſermo nō eſſet ꝓpheta ſi diceret. Deſideriū cordiſ eoꝝ audiui auris tua. De ip̄o ergo bibunt qd̓ ab ipſo ſitiunt ⁊ mō nobis adhuc incon prehenſibili in hoc ꝙ petendo eſuriui preſciendo ſaciantur. Diſcordaret et go a volūtate ꝯditoris ſi qͥ eū vident velle nō peterent eiqꝫ minus īhereret ſi volente dare deſiderio pigriori pul ſarent. Quibꝰ ꝑ reſponſum dn̄i dicit Requieſcite adhuc modicū donec co pleatur numerus fratꝝ veſtrorū. Peſi derantibus aīabus adhuc requieſcete modicū dicere eſt inter ardorē ex ip̄ꝰ pn̄cia ſolatia aſpirare vt ⁊ animarum vox ſit hoc qd̓ amantes deſiderant. et reſpondentis dei ſermo ſit hoc qd̓ eas Diſt. III. Ca. XII. Liber .III. retributōis certitudinē īter deſideria ꝯfirmat̉. P Aliter loquitur deꝰ ad dyabolū. aliter dyabolus ad deum Sed ſciendum ꝙ quattuor modis lo quitur deus ad dyabolū tribus modiſ dyabolus ad deuꝫ. Quattuor modis loquitur deus ad dyabolum. qꝛ ⁊ ī iu ſtas vias eius arguit ⁊ electoꝝ ſuoruꝫ iuſtitiā ꝯtra illā ꝓponit ⁊ temptandaꝫ eoꝝ innocenciā ei ꝯcedendo permitit ⁊ aliqn̄ eū ne temptare audeat ꝓhibet Iniuſtas em̄ vias ſuas redarguit cum dicit. vnde venis Electoꝝ ſuoꝝ contra illū iuſticiam ꝓponit cuꝫ ait. Conſide taſti ſeruuꝫ meū Iob ꝙ non ſit ei ſimi ſis ſuꝑ terram. Temptandam eorum innocentiam ꝯcedendo ꝑmittit quā do dicit. Ecce vniuerſa que habꝫ ī ma nū tua ſunt. Rurſumqꝫ a temptatiōe phibet cum ait tm̄ in eum ne extēdas manum tuā. Q Tribus autē mo dis loquit̉ dyabolus ad deum cum vel vias ſuas inſinuat vel electoꝝ innocen tiā fictis criminibus accuſat. vel temp tandā eandē innocentiā poſtulat. Ui as ſuas qͥppe īſinuat qͥ ait Circuiui ter tam ⁊ ꝑ ambulaui eam. Electoꝝ inno centiā accuſat qui ait. Nunquid iob fruſtra timet deū. Temptandam ean dem innocentiā poſtulat cū d̓t Extē de manum tuā ⁊ tange cuncta q̄ poſſidet hec gre. R Et notandum ꝓut idem bea. gre. xxviij. mo. dicit. ꝙ duo bus modis diuina locutio diſtinguit̉ aūt em̄ ꝑ ſemetip̄m dn̄s loquit̉ aut ꝑ creaturaꝫ angelicā eius ad nos verba formant̉ ſed cū ꝑ ſemetip̄m loquitur ſola nobis vis interne īſpiratōis ap citur cū ꝑ creaturam angelicā loquit̉ de verbo eius ſine verbis ⁊ ſillabis cor docet̉. qꝛ virtus eius intima quadam ſubleuatōe ꝯgnoſcit̉. ad que mēs ple na ſuſpenditur. vacua grauatur. Pō dus em̄ quoddā eſt qd̓ omnē aīaꝫ quā ceplet leuat incorporeū lum̄ eſt ⁊ qd̓ ī teriora repleat ⁊ repleta exterius cir cumſcribat. ſine ſtrepitu ſermo eſt qͥ ⁊ auditū aꝑit ⁊ habere ſonitū neſcit. hec gre. S De viſionibus ⁊ reuelari onibus que facte ſunt ꝓphetis vel etiaꝫ alijs ꝑfectis viris. Scienduꝫ primo ꝙ miſteria dei ſiue ſecreta nemo ſcire poteſt niſi cui ſpūs dei reuelauerit. qꝛ ip̄e ſolus illa nouit. hec autē reuelatio ſit diuerſis modis vel ꝑ ſenſibilē appa ricionē ⁊ allocutionē ſicut oliꝫ fiebat patribꝰ vt legitur de abrahā gen̄. xij. Dixit dn̄s ad abraham Egredere de terra ⁊ ꝯgnatōe tua. vel ꝑ ymaginariā viſionē exterius cū inſinuatōe interi intelligencie. ſic̄ reuelatio facta fuit ꝓ phetis. vn̄ d̓r dan̄. x. In viſiōe opus ē intelligencia. vel ꝑ ſolā intimā īſpira tōꝫ ſicut d̓r iob .xxxij. Inſpiratio om nipotentis dat intelligenciā. vel per in ſpiratōꝫ ⁊ reuelatiōꝫ cū raptu a ſenſi bus ſicut de Paulo legit̉. ij. ad coꝝ. xij. T Signanter tn̄ tres ſunt viſio nū ſpēs ſcꝫ corꝑea ymaginaria ⁊ ītel lectualis. Corporalis eſt cū quedā cor poraliter videntur d̓i munere que alij videre nequeūt vt balthaſar vidit ma num ſcribentis in ꝑiete. dan̄. v. Vma ginaria eſt qn̄ aliquis ī extaſi vel ſom no videt non corꝑa ſed ymagines re rum dei reuelatōe vt petrus ſuper quē cecidit mētis exceſſus vidit celū aper tum. Actuū. x. Intellectualis eſt quā do nec corpora nec ymagines reruꝫ vi dentur ſed in ſubſtantijs incorporeis intuitus mentis mira dei potētia figi tur. talis fuit viſio beati pauli Et notā dum ſicut dicit glo. ſuper libro d̓ diui nis noībꝰ ꝙ qͣꝫto magis noſtra mens ad ꝯtemplanda ſpūalia eleuatur. tāto magis abſtrahit̉ a ſenſibilibus. G Ultimus autē terminus quo ꝯtemplatio ꝯtingere poteſt eſt diuina aa. iij. ¶ Diſt. III. Ca. XII. Liber. III. ſubſtantia. Un̄ oportet mentē que di uinam ſubſtantiā videt totaliter a cor poralibus ſenſibꝰ eſſe abſolutā vel per mortē vel ꝑ aliquē raptū. Hīc eſt qd̓ d̓r ex ꝑſona dei. Exodi. xxxiij. Nō vi debit me homo ⁊ viuet. ꝙ aūt in ſacra ſcriptura aliqui deum vidiſſe dicunt̉ oportet ītelligi hoc fuiſſe ꝑ aliqͣꝫ yma ginariā viſionē ſeu etiā per corꝑalem ſcꝫ per aliquas corꝑeas ſpēs vel exte rius apparentes vel interius formataſ per quas ymaginarie diuine virtutis pn̄cia demonſtrabat̉ X Et ſcien dum ꝙ duplex eſt modꝰ apparitiōis ſiue manifeſtatōis diuine reuelatiōis theologoꝝ ⁊ ꝓphetaꝝ mentibꝰ infuſus per viſiōes ⁊ demonſtratōes quas gre ci theophanias appellāt ideſt diuinas apparitōes. Qm̄ aliqn̄ per ſigna ſenſi bus ſimilia demonſtrant̉ inuiſibilia. aliqn̄ per ſolā anagogen ideſt mentis aſcenſum in ſuꝑna pure cōtemplata. Ex his duobꝰ generibꝰ viſionū duo d̓ ſcriptōis genera in ſacra pagina ſunt formata. vnū quo formis ⁊ figuris ⁊ ſimilitudībꝰ reꝝ occultaꝝ veritas ob umbrat̉. aliud quo nude ⁊ pure ſicut eſt abſqꝫ tegimento exprimit̉. Cū ita qꝫ formis ⁊ ſignis ac ſil̓itudinibꝰ ma nifeſtatur qd̓ occultū eſt vel qd̓ manife ſtum deſcribit̉. ſimbolica demonſtra cio eſt. Cū vero pura ⁊ nuda reuelatōe vel plana ⁊ aperta narratiōe oſtendit̉ ⁊ docetur anagogica. hec glo. A Deinde etiā ꝯſiderandū cū homo pri uatur vel caret gratia ꝯtemplatōis ſeu deuotiōis. qūo tunc ſe habere debeat. De hoc ſciendū primo ꝙ cū animus ꝑſenſerit ſe ꝯtemplatōis gratiā nō ha bere. debet ſeip̄m cū aliqua ſalubri me ditatōe occupare ⁊ impenſa ſibi diui noꝝ bn̄ficioꝝ munera an̄ recordatōis ſue oculos reuocare. ⁊ ex tali recor da tōe ſeip̄um ad deuotā gratiaꝝ actionē inſtigare. hec ⁊ ſimilia valent ad grati am ꝯtemplatōis ꝑ negligenciā amiſ ſam reformare. De hoc rich. de ſanc. vict. ſic dicit. Notandū ꝙ ille qui ad gratiā ꝯtemplatōis ꝓficit cum eas ſi bi vltra ſolituꝫ ſubtrahi ſentit ⁊ quid facere debeat. Un̄ ad eā recuꝑandam multū ꝑ omnē modū adiuuari valeat ⁊ vn̄ aīm ſuū in id negocij qͣꝫtū in ſe ē ydoneuꝫ efficiat Debet itaqꝫ animus qui hmōi eſt ꝓprijs meditatōibus cor dis in ſe exultatōꝫ reꝑare. ⁊ impenſa ſibi diuinoꝝ bn̄ficioꝝ munera an̄ r̄cor datōis ſue oculos reuocare. ⁊ ex hul modi recordatōe ſeip̄m ad ꝓfundam ⁊ deuotā gr̄aꝝ actōꝫ inſtigare. ⁊ aliqn̄ illud internuꝫ tandem ſpūalis armo nie organū ex ītimo affectu in diuīas laudes relaxare. Dū itaqꝫ hmōi ſtu dio intima cordis affectio ī diuine cō feſſionis magnificentia plena deuoto ne reſoluitur quid aliud qͣꝫ quoddam vt ita dicā ſpiraculū aꝑitur ꝑ quod in illud cordis noſtri vaſculū celeſtis di cedinis emanatō diuineqꝫ ſuauitatis habundancia infunditur Hinc eſt ꝙ heli ſeus ꝓpheta verba dn̄i requiſitꝰ cū ſenſſiſſet ipm̄ ꝓphecie tunc tꝑis nō ha bere. ſecit ſibi pſalten adducere quo ſ ſente atqꝫ pſallente ſtatim ſpm̄ ꝓpheti cū hauſit. oſqꝫ ſuū ad ꝟba ꝓphetica re laxauit. Auditaqꝫ melodia ꝓphete ſan cti quid aliud qͣꝫ quandā ſcalā facit qͥ eū ad ꝯſueta gaudia leuauit. ⁊ que car nalibus cauſa ruine eſſe ſolet huic oc caſio aſcenſiōis extitit. Sed ⁊ tū que cūqꝫ es o aīa que ſoles hmōi ſpiritali bus delicijs affluere ⁊ delectatiōe ſepe ad theoricos quoſdam exceſſus ſubi taneo quodā ⁊ inopinato gaudiorum tripudio ſubleuari. ⁊ quaſi quibuſdā ꝓpheticis reuelationibꝰ diuinitus ſub leuari. ꝓphetico diſce exēplo. qͥd tu fa cere debeas. vt ſub neceſſitatis articu Diſt. III. Ca. XII. Liber .III. lo quaſi ad manū habeas quo aīm tuū ad aſſuetas d̓litias reꝑare valeas forte non erit inutile ⁊ te ſub ſimili neceſſi tate pſaltē adducere. Sed quid al id̓ dicimus pſalten iſtū qͣꝫ exultationem cordis in deū. Eiuſmōi pſalten pn̄teꝫ habere nos voluit. qui dixit Letam im in dn̄o ⁊ exultate iuſti. Quid eſt auteꝫ huiuſmōi pſaltē adducere niſi ꝓuida meditatōe cordis exultatōꝫ reparare ⁊ ex diuinoꝝ recordatione cordis de uotōeꝫ excitare. Hunc tūc ꝓculdubio pſalten pſallere facimus. qn̄ ex mag nō tripudio cordis ī diuina preconia iubilamus. ⁊ in grāꝝ actione aſſurgē les ex intimis viſceribꝰ in diuīas lau des cū magno cordis clamore reſona mus Hec itaqꝫ agentes quid aliud qͣꝫ viam ſtermmus. ꝑ quā veniēteꝫ viſitā temqꝫ nos dn̄m excipiamus. Sacrifi ciuꝫ īquit laudis honorificabit me. ⁊ illic iter parabo quo oſtendaꝫ illi ſalu tare d̓i. Pſallēdo itaqꝫ ⁊ laudādo iter domīo parat̉ ꝑ quod ad nos venire ⁊ miris quibuſdā miſteriorū ſuoꝝ reue latōibꝰ reuelare dignet̉ Stud eamus ergo cū magna mētis alacritate ī dn̄o gaudere. Satagamus corā ipſo cū in tima deuotōne pſallere Ad huiuſmōi pſalmodiā ſpiritualēqꝫ armoniā aīa ꝯtēplatiua ſpiritalibꝰ theorijs aſſue ta incipit tripudiare. ⁊ p̄ gaudij nimi etate ſe a terra terreniſqꝫ om̄ibꝰ ſuſpen dere ⁊ ad celeſtiū ꝯtemplatōꝫ tota mē tis alienatione tranſire. Hoc igitur ē vt diximus quod ad mentis eleuatōꝫ valet hoc eſt qd̓ ad amiſſe gracie recu ꝑatōnem maxīe valere ſolꝫ. Hec rich B Eſt ⁊ alius modus ꝑ quē gr̄a amiſſa recuꝑari poteſt vicꝫ ꝯpuctio q̄ de deuoto corde ꝓcedit. nam ſancti ⁊ deuoti viri cū dulcedineꝫ ſpiritalem. quā ex viſitatione ⁊ preſencia domini ſuis cordibus ꝑceperūt ꝑdunt ⁊ poſt modū eadem grā ⁊ ꝯſolatōe priuatos eſſe ꝑſenſerint ꝑ lacrimoſaꝫ ꝯpūctio nem criſtū dn̄m ⁊ ſuū dilectū ad ſe itu rum viſitādum reuocare ſtudēt. Hec ꝯmemorat beatus ber. ſuꝑ cantica ita dicens. Si cui veſtrū cū ſancto ꝓphe ta adherere deo bonum eſt ⁊ vt loquar manifeſtius. ſi quis in vobis ita eſt de ſiderij vir vt cupiat diſſolui ⁊ eſſe cum criſto. cupiat aūt vehemēter. ardenter ſitiat. aſſidue meditetur Is ꝓfecto nō ſecus qͣꝫ in forma ſponſi ſuſcipiet ver bum in tꝑe viſitationis hora videlicet qua ſe aſtringi intus qͥbuſdā brachijs ſapiencie atqꝫ inde ſibi infundi ſenſe rit ſancti ſuauitateꝫ amoris. Si quid̓ deſideriuꝫ cordis eius tribuet̉ ei. ⁊ ſi adhuc ꝑegrināti in corꝑe ex parte tn̄ idqꝫ ad tempus ⁊ tēpus modicū. naꝫ cū vigilijs ⁊ obſeruatōibꝰ ⁊ multo ym bre lacrimarū queſitus fuerit. ſubito cū teneri putat̉ elabitur ⁊ rurſuꝫ lacri manti ⁊ inſectanti al̓s affectāti occur rens ꝯprehēdi patit̉. ſed minīe tene ri Dum ſubito iterū quaſi e manibus euolat ⁊ dū inſteterit precibꝰ ⁊ fletibꝰ deuota anima. denuo reuertet̉. ⁊ volū tate labiorū eius non fraudabit eū. ⁊ rurſum mox diſparebit ⁊ nō videbit̉ niſi iterū toto deſiderio requirat̉. Ita ergo ⁊ ī hoc corꝑe poteſt eſſe de pn̄cia ſponſi frequens letitia. ſed non copia que ⁊ ſi vſitatō letificat. ſꝫ moleſtat vi ciſſitudo ⁊ hoc tādiu neceſſe ē pati di lectioneꝫ donec ſemel depoſita corꝑee ſarcine molis euolet ⁊ ipſa leuata pen nis deſideriorū ſuoꝝ libere iter carpēs ꝑ campos ꝯtēplatōis ⁊ mēte ſequēs expedita dilectuꝫ quocūqꝫ ierit. Nec tamē vel in trāſitu preſto erit ſic omni anime niſi illi dumtaxat quā ingeris deuotio ⁊ deſiderium vehemens ⁊ pre dulcis affectus ſponſaꝫ ꝓbat ⁊ dignā ad quam graciā viſitandi acceſſurum iij. aa iiij. Liber. III. Diſt. III. Ca. XII. verbum decorē induat. formā ſponſi accipiens. Qui em̄ nondum inuenit̉ ita affectus ⁊ ꝯpunctus magis actuuꝫ ſuoꝝ recordatōe loquens in amaritu dine anime ſue dic deo noli me ꝯdem nare. At etiā forte adhuc ꝑiculoſe tē ptatur. aut ꝓpria ꝯcupiſcentia abſtrac tus ⁊ illectus. Hic talis ſponſum nō requirit ſed medicū ⁊ ꝑ hoc nō oſcula quidē non amplexus ſed tm̄ remedia vulneribꝰ accipiet ſuis ī oleo vtiqꝫ vn guentis. hec ber. C Notandum etiā ꝙ gr̄a ꝯtemplatōis ſeu deuotiōis vel alia quecūqꝫ ſine labore ⁊ ſollicitu dine haberi nō poteſt. teſte beato aug. qui ſic d̓t. Impoſſibile eſt ad gr̄am ꝑ uenire ſine ſollicitudine ⁊ labore. vn̄ qui vult deo ꝑ ꝯtemplatōꝫ ſeu deuotō nem ac orationē deuotā adherere. o portet vt cum labore mentis euagacō nes reprimat ⁊ ad deum colligat ⁊ de inceps ex ſtudio ⁊ vſu tali ac ꝯſuetudi ne facilius cor ſuū iā cohibere ⁊ ſecuꝫ habitare diſcit. intm̄ ꝙ non ſolum fa ciliter ⁊ delectabiliter valet deo adhe rere vt auulſus ab hmōi qͥete ſit ei de ſolatio non modica. ſed ſemper vellet ſi poſſet talibus delicijs habundare. D Sed ⁊ hoc notandū ꝙ. iiij. ſunt que impediunt ꝯtemplationē. Un̄ d̓t bea. ber. ſuꝑ can̄. In hoc archanū ꝯtem platōis ⁊ in hoc ſanctuariū dei ſi quē noſtꝝ aliqua hora ſic rapi ⁊ ſic abſcon di ꝯtigerit. vt minime auocet aut per turbet vel ſenſus egens vel cura pugēſ vel culpa mordēs vel certe ea que diſ ficilius amouent̉ irruentia ymaginuꝫ corporeaꝝ fantaſmata. poterit quidem hic cū ad nos redierit gloriari ⁊ dice re. Introduxit me rex in cubiculū ſu um. Vt aūt hec impedimenta melius intelligamus de hoc videamus. Pri mum igit̉ impedimentū d̓t qd̓ eſt ſen ſus egens ſcꝫ corꝑis in tm̄ anima ad corpus afficit̉ ꝙ eo in aliqua ſui parte vel ſenſuum defectū notabilē patien te ꝯtemplari non delectat. tꝑe em̄ īfir mitatis non eſt locus ꝯtemplatōis m ſi dn̄s hoc fecerit de gratia ſpēali. Si mile ꝯtingit cū valida fames vel ſitis vel frigus īminet vel aliud corꝑis im pedimentū. Secundū impedimentū d̓i ꝙ eſt cura pungens id eſt ſollicitur do curaꝝ ⁊ occupatōnū. Un̄ idem bea tus bernardus dicit. Sicut puluis in iectus in oculum corꝑalē impedit vi ſum eius. ſic cura terrenoꝝ actuū ocu luꝫ intelligencie ꝯfundit. ac ꝯtempla tionē veri luminis excludit. Tercium impedimentū dicit ꝙ eſt culpa mor dens id eſt peccatū. Et hoc duobꝰ mo dis ꝯtingere poteſt. Primum cū pec catū eſt in aīa. Secundo cū fuit ⁊ de letum eſt ꝑꝯtritionē ⁊ ꝯfeſſionē ſedⁱ memoriā reuocat̉ vtꝝqꝫ em̄ impediſ ꝯtemplationē. qꝛ ſicut tenebre impe diunt viſum corꝑalē. ſic peccatū cū eſt in aīa impedit ipſam. qꝛ ſic tenebroſa eſt ſed ad ꝯtemplationē requirit̉ pur tas ⁊ pulchritudo aīe ⁊ ſic tunc nō eſt locus ꝯtemplatōis. Similiter ſic̄ ſan guis ⁊ humor ꝯtentus fluens in ocuſu impedit viſum eius. ſic peccatū nō ſi redit in meōriā influit in aīam ⁊ im pedit viſuꝫ eius Et ꝓpterea cauere de bemus tꝑe ꝯtēplatōis cogitare ſuper peccatis. oī quideꝫ tꝑe nos debemus nos reputare peccatores. ſed ſpālitel nō debemus cogitatōnē nrām reflecte re ſuper aliquo peccato. tempore quo volumus ꝯtemplari. Quartuꝫ impe dimentū dicit ꝙ ſunt fantaſmata cor poralium ymaginum ⁊ hoc eſt diffici lius ſupradictis alijs. Et ꝓpterea ꝯme datur in hoc ſtatu ſolitudo. Oportet em̄ ꝯtemplantem eſſe mutū ſurdum ⁊ cecum vt videns nō videat audiens n̄ intelligat nec loqui delectet̉. niſi qua Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. XII do neceſſitas ad hoc cogit. non ſecum ceportet ymagines q̄ ꝑ has feneſtras intrant ad animā noſtrā Un̄ nō ſic in hereas exterioribꝰ rebus volūtate vel dilectōe. vt inde reportes ymagines. ne poſtea vacans deo impediaris. E Et ſciendū ꝙ ꝯtemplator qͣꝫuis ſoli deo vacare debeat ac cetera obmit tere hoc ſcire debemus veꝝ eſſe nō ſem per. nātribꝰ ex cauſis iocunda ꝯtēpla tione ſe ad tꝑs ſeꝑat ⁊ ſe recipit in vi tam actiuā. Una cauſa eſt ꝓpter lucrū animaꝝ. Un̄ beatus bern̄. Sciens bo na ſponſa voluntatē ſponſi zelantis a miaꝝ ſalutē exit ad tꝑs vicꝫ cū eſt ne ceſſariū ad ip̄am oꝑandā ⁊ poſtea re dit ad ꝯtemplationē. Secunda cau ſa intermittende ꝯtemplatōis eſt cum talis intermiſſio agit̉ rōe īminentis officij. nam cū prelatus ſubditorū ne ceſſitatibꝰ intendere habet. obmittit tunc ꝯtemplatōꝫ. ſimiliter ⁊ ſubditus cū ꝑ prelatum ſuū iubetur in aliquibꝰ tranſitorijs rebus occupari. ꝓpter que bona debet ꝓpter obedienciam illo tꝑe poſtponere ꝯtemplationē. Tercia cau ſa intermittende ꝯtemplatōis eſt quā do more ſuo recedente ſponſo non ſen tit anima ſolitas ꝯſolatōes. vadit em̄ ⁊ redit ſponſus ꝓ ſuo velle. cū em̄ re cedit aīa languet ex deſiderio ip̄ius ⁊ toto conatu reuocat eum dicens. Re uertere dilecte mi nec tunc redit inuo cat angelos in auxiliuꝫ ſuum ⁊ dicit. Ad iuro vos filie ieruſalē vt annuncie tis dilecto. qꝛ amore ſangueo. Si ꝟo nec ſic redire dignat̉ aīa ſciens volū tatem ſponſi reducit ſe in actiuā vitaꝫ vt vel ſic fructificet ſponſo. Non eniꝫ decet ꝯtemplatorem eſſe deſidioſum. Unde religioſus quiſqꝫ cum gratiam ꝯtemplatōis vl̓ deuotōis ſenſerit ſibi deeſſe in bonis oꝑbꝰ actiue vite ſe ex erceat ac ꝑſeueret tam diu quouſqꝫ do mino viſitante gratia cōtemplatiōis iterum ad mentem redeat. De hoc be atus ber. ſuper canti. ſic ait. Ex bonis oꝑbꝰ recipit ꝯſolatōnē mens aſſueta quietis. quotiens ſibi lux vt aſſolet cō templatōis ſubtrahitur. Quis em̄ nō dico ꝯtinue ſed vel diudū in corꝑe ma net lumine contemplationis fruatur. Ac quotiēs corruit ꝯtēplatiua. tociēſ in actiuam ſe recipit inde minirū tan qͣꝫ e vicino familiaris reditura ī id ip ſum quoniam ſunt inuicem ꝯtuberna les ⁊ cohabitant hec due ꝑiter. Eſt qͥp pe ſoror marie martha. Neqꝫ enim et ſi a ꝯtemplatōis lumine cadit patitur tam̄ vllatenus ſe incidere in tenebras peccati ſeu ignauiam ocij ſane in lumi ne oꝑationis ſe retinens. Hec bern̄. Beatus etiā gre. x. libro mora. de hoc ſic dicit. Sciendū eſt qꝛ nonnulla bo na ſunt ad que indefeſſe ꝓficiſcimur ⁊ rurſum nonnulla ſunt a quibus quo tidie deficientes labimur. atqꝫ ad hoc magnis conatibꝰ ꝑ interualla tempo rum reformamur. In actiua etenim vita defectu mens figitur. a ꝯtempla tiua auteꝫ infirmitatis ſue pondere vi ta laſſatur. Quod bene ezechiel īſinu at narrans motus anīmalium ſic di cens Non reuertebantur cum incede rent. Et paulo poſt aīmalia ibant ⁊ re uertebantur. Sancta quippe animalia aliquando vadunt ⁊ mimime redeūt ⁊ aliquando vadunt ⁊ protinus reuertū tur. qꝛ electorum mentes per oblatam ſibi actiue gratiam erroris viam deſe runt. Cum vero per ꝯtemplatōis acieꝫ ⁊ ab hac ſe eadem vita actiua ſuſpen dunt eunt ⁊ redeunt. qꝛ per hoc ꝙ diu perſiſtere minime ī ꝯtemplatione ſui ficiunt. ſe iterum ad operationem ſun dunt vt in his que ſibi iuxta ſunt ſe ex excenda refoueant. ⁊ ſuper ſe ſurgere iterum contemplando conualeſcunt. Liber. III Diſt. III. Ca. XII. Sed dū hec eadem ꝯtēplatio more de bito poſt tempoꝝ interualla repetit̉ in deſinēter ꝓculdubio in eius ſol iditate ꝓficiſcit̉. qꝛ ⁊ ſi infirmitatis ſue pon dere ſuꝑata mens deficit. hanc tamēꝫ iterū ꝯtinuis conatibꝰ reꝑata ꝯprehē dit nec ſtabilitatē in ea ꝑdidiſſe dicē da eſt a qua ⁊ ſi ſemꝑ deficit hanc ⁊ cū ꝑdiderit ſemꝑ inquirit. hec Gregoriꝰ F Debet ergo quilibꝫ religioſus nūqͣꝫ vacare ocio ſed ſemper in bonis oꝑibus ſe exercere videlicet ꝯtēplādo aut orando meditādo legendo ſtuden do vel ſcribendo vel alique laborē fruc tuoſuꝫ exercēdo. Sed ſunt nōnulli in ſancta religione. qui poſtqͣꝫ horas ad quas tenēt̉ ꝯpleuerīt. qͣs ec̄ ſatis neg ligēter ⁊ diſtracta mente ꝑficiunt reſi duam ꝑtē diei totā inutiliter expēdūt vacando colloquijs ocioſis ⁊ ſcurrili bus aut alijs leuitatibꝰ aut ſeculi vani tatibus. hytales multū ſunt reprehē ſibiles. Unde bea. ber. vnūquēqꝫ fide lem ac ſeruū xp̄i hortatur ad ſpiritua lia exercicia ita dicens. Tulluꝫ vnqͣꝫ ſeruū dei inueniat nō dico dies ſꝫ nec bora niſi vl̓ ī exercicij labore occupatū vel ꝓficiendi ſtudio vel ī exꝑiencie dul cedine vel fruendi gaudio. hec bernar. Et ſic habemus de ꝯtemplatōe q̄ virtꝭ nobiliſſima ꝑtinet tercio loco ad vi ros ꝑfectos vt ſuꝑius p̄miſſuꝫ eſt. Nā qͣꝫto quiſqꝫ in vita religioſa ac virtuo ſa fuerit ꝑfectior. tāto magis ꝯtēplati onis erit feruētior ⁊ ad ſpeculāduꝫ di uina abilior ⁊ expeditior. G Et notādum ꝓut dicit thomas de aquino ꝙ triplex eſt ꝑfectio. vna aſoluta que attendit̉ ſcd̓m totalitatem diligentis ⁊ diligibilis ⁊ ꝑfectō hec nō eſt poſſi bilis alicui creature pure Un̄ hec ꝑſec tio ꝯperit ſoli deo qui ſe totū totus di ligit. Secūda ꝑfectio attendit̉ ſecun dum totalitatē ex ꝑte ſolius diligētis ẜm totuꝫ ſuū poſſe ſemꝑ actualiter tē dit in pium deū. ⁊ talis ꝑfectio nō eſt poſſibilis in via ſed habetur in patria Tercia ꝑfectō eſt q̄ n̄ attēdit̉ ẜꝫ totali tatē diligētis nec ẜm totalitateꝫ dili gibilis qͣꝫtuꝫ ad hoc ꝙ ſemper actu fe ratur in deum. ſed quantū ad hoc ꝙ ex cludantur ea que repugnant motui di lectōis in deuꝫ ſicut dicit beatus augͥ. ꝙ venenū caritatis eſt cupiditas ⁊ tal̓ ꝑfectio poteſt haberi in via ⁊ vita iſta. ⁊ hoc dupliciter. Uno modo quantū ab affectu hominis excluditur om̄e id quod cōtrariatur caritati ſicut eſt pec catum mortale ſine tali perfectōe cari tas eſſe non poteſt. Unde talis ꝑfecto eſt de neceſſitate ſalutis. Alio mō po teſt haberi perfectio in quantum ab af fectu hominis excluditur non ſolum id quod eſt caritati ꝯtrarium ſed etiā omne id quod impedit ne affectꝰ me tis totaliter dirigatur in deuꝫ. hec tho mas. Unde ꝑfecti viri vt ſuuꝫ amore ⁊ affectum poſſint expedicius dirige re in deum etiā a peccatis leuibus ſeu venialibꝰ qͣꝫtum poſſibilitas admitte bat ſeip̄os retrahebāt. De hac ꝑfctōe in qͣdā glo. ſic d̓r. Perfctō ꝟtutū ē ad hūc ſtatū aī ꝯſcendere. ꝙ gratiā ꝯdito ris vel ī modico timeamus offendere nihil eius memorie p̄ponētes. ꝑfecto igit̉ ꝟtutū eſt in hac vita vt caſte time amus deū. finis ꝟtutū erit in futuro v diuicias ꝓmiſſas hereditatis ⁊ regni celeſtis gloriā ⁊ vitā ꝑcipiamus. hec glo. Un̄ ẜm dictū bea. ambro. Nihil a liud q̄rit ꝑfectus niſi ſolū ⁊ ꝑfectū bo nū qd̓ eſt deus. Et ꝑfectus criſti ẜuus vt d̓t bea. iheroni. nihil p̄ter criſtū ha bet. ac ſi qͥd p̄ter criſtū hꝫ n̄ ē ꝑfectus cū ſe ꝑſectū deo pollicitus ſit mētitus ē. hec ihe. Et qꝛ qͥlibꝫ r̄ligioſꝰ ſub obe diētia p̄lati ꝯſtitutꝰ tenet̉ īqͣꝫtū vꝫ ſa borare ad ꝑfctōꝫ iō noſqͥ ad hoc habi Liber .III. Diſt. III. Ca. XII tuꝫ religionis accepimus ad hoc toto conamine tēdamus. vt ſic ꝑſoluam bota noſtra que diſtinxerunt labia no ſtra. nō em̄ ꝑfectionē ſed conatum ad perfectōꝫ ꝓmiſimus ⁊ ideo qui ad co natum fecerit qd̓ potuerit videtur voti ſui tranſgreſſionē euaſiſſe. Cū autē co natus que ꝓmiſimus tēdat ad perſec tionē videamus in quo ꝯſiſtat ꝑfectio vt ⁊ ſic ꝯgnoſcamus in quo ſtatu no ſter conatꝭ ſit ꝯpletus. P Prop ter hoc ſciendū ꝙ iuxta diuiſionē aliā buplex eſt ꝑfectio. vna intentōis ſiue ꝓgreſſionis. alia eſt termini ꝑuencio nis. Prima eſt gͦ ꝑfectio cū auida de uotione ſemꝑvlterius ꝓcedimus nō contenti qͣꝫtumcūqꝫ iā ꝓfecimus. Ta lis conatus ꝓficiendi quantum eſt de affectōe ⁊ ītentōe ⁊ cū poterit ab oꝑa cione nunqͣꝫ ceſſat nobis ꝓ ꝑfectiōe ceputatur. Et hoc innuit̉ nobis ī gen̄. cū d̓r. Ambula corā me ⁊ eſto ꝑfectus Ac ſi dicat deus. Ambula corā me id eſt ꝓfice ⁊ hoc tibi ꝓ ꝑfectione reputa tur. Ambulare ꝓut d̓t beatus bern̄. ꝓfi cere eſt. hīc apl̓us dicit. Nō arbitror me ꝯprehendiſſe ſcꝫ ꝑfectōꝫ. Sed qͥd bn̄um eſt neceſſariū que retro ſunt ob litus ad ea que priora ſunt me exten dens. Ac ſi dicat licet nō iudicē me ꝑ fectū ꝑfectōe termini ad eandē tn̄ per fectionē conabor ⁊ talis conatus ꝑfec tio iudicat̉. Et ideo ſequit̉ quotquot aūt perfecti ſumus id ipſū ſenciamus Ecce in hoc verbo ſumus alijs ſe cōnu merans d̓t ſe iā perfectuꝫ ergo ſolo co natu que iā non longe ſupra ponit̉ ar bitratus eſt ſe perfectōnē nōdū appre hendiſſe. Quod exponens beatus ber dicit. In verbo iſto manifeſte apl̓o di cente declarat̉ ꝙ perfecta eoꝝque r̄tro ſunt obliuio ⁊ perfecta in anteriora ex tenſio ip̄a eſt iuſti hoīs in hac vita per fectio. Hinc iteꝝ beatus ber. d̓t. Indefeſſum ꝓficiendi ſtudiū iugis conatuſ ꝑfectō iudicatur. De hoc etiā leo pa pa ſic ait. Hec ē ꝑfectoꝝ vera iuſtitia vt nunqͣꝫ preſumant ſe eſſe perfectos nedum ab itineris nonduꝫ finiti īten tione ceſſantes ibi incidant deficien di periculū. vbi ꝓficiendi depoſuerūt appetitum quia nemo taꝫ ꝑfectus aut ſanctus eſt vt perfectior ſanctiorqꝫ eē non poſſit ideo omnes ſimul ſine diſ ferentia graduum ſine diſcretōne me ritoꝝ ab his in quem ꝑuenimus ad ea que nondum apprehendimus pia aui ditate curramus. Hec leo papͥ. Nam qͣꝫtumcunqꝫ ac vbicūqꝫ laſſati vel atte diati deſiſtimus proficere. ibi neceſſa rio deficimus. Unde dicit beatus ber nardus. O monache non vis profice re ergo vis deficere. Dicit etiam beatꝭ auguſt. Semper diſpliceat tibi qd̓ es ſi vis ꝑuenire ad id quod nōdum es nam vbi tibi placuiſti remanſiſti. Si autem dixeris ſufficit periſti. Semper adde. ſemper ambula. ſemper profice noli in via remanere. noli retro redire noli deuiare Remanet qui non ꝓficit retro redit qͥ ad ea reuoluit̉ vn̄ iā r̄ceſ ſerat deuiat qͥ apoſtatat. hec aug. Und̓ iacob patriarcha videt ſcalā attingē tē celos ⁊ in ea angelos d̓ſcendentes ⁊ aſcendentes nullūqꝫ ibi ſubſiſtentē vel etiā reſidentē qtūs palā daret̉ ītel ligi inter ꝓfectū ⁊ defectū in hac vita nullū mediū īuenri. Sed qūo corpꝰ nr̄m creſcere ꝯſtat aut deficere ſic opor tet ſpm̄ nr̄m ſil̓r aūt ꝓficere aut defice re I Et iō ne deficiamꝰ oportet nos ꝯtinue ad bonū conari. Cur āt tal̓ co natꝰ ad ꝑfctōꝫ ꝯſequēdā ꝓ ꝑfctōe im mo ꝑfectō reputet̉ rō eſt. qꝛ tal̓ conatꝰ maximi deſiderij iudiciuꝫ eſt. nullus em̄ tam indefeſſo labore ꝯtinuo poſſet conari nſi maximū deſiderium ipſuꝫ impelleret ad conanduꝫ. Qui āt vehe .Liber. III Diſt. III. Ca. XIII menti deſiderio ad habendū aliquid eſtuat hoc iaꝫ habet. hec ꝓbari poſſūt ꝑ auctoritates ſanctoꝝ. De primo eī bea. aug. ſic d̓t. Non quid ſis ſed quid eſſe deſideras attendit deus ſi tm̄ inqͣꝫ tum potes ſatagis vt qd̓ nōdū es me rearis. Et ait bea. bern̄. Sunt multi q̄ tota vita tendunt ad ꝑſectōꝫ ſed nūqͣꝫ tn̄ ꝑtendunt quibꝰ tn̄ ſi pie ꝑſeueraue rīt ſtatī cum de corꝑe exeunt redditur qd̓ in hac vita diſpenſatōe eſt negatū illuc ꝑducēte eos ſola gratia quo pri tendebant ip̄i cum gratia. hec bernar. Ex quibꝰ verbis colligere poſſumus ꝙ ꝯtinuus conatus ad ꝑfectōꝫ reputa tur hoī perfectio R Conſideran dum etiā ꝙ ꝑfecti viri vt dn̄m ſeqͥ va leant viam artā ⁊ anguſtam ſequunt̉. De qua veritas in euange. d̓t. Angu ſta eſt via que ducit ad vitam. Quod beatus gre. exponens .xxv. mo. ſic dic̄ An non quaſi quedam anguſta via eſt itineris in hoc quideꝫ mundo viuere ſed de huius mundi ꝯcupiſcētia nihil habere aliena non appetere ꝓpria non tenere laudes mundi deſpicere ⁊ ꝓ d̓o obprobrium amare. gloriā fugere. de ſpectum ſequi. adulātes deſpicere. ho norare deſpicientes mala nocentium ex corde dimittere. ⁊ erga eos dilec tionis gratiā immobilem in corde re tinere. Que vie qͣꝫtū in pn̄ti vita ꝓ ip̄a viuendi cuſtodia anguſte ſunt. tanto amplius in eterna retributōe dilatan tur. hec greg. Et ẜm beatum augu. An guſtam ⁊ artā criſtia noꝝ viā due res faciunt. ꝯtemptus volūptatū ⁊ tolerā cia paſſionuꝫ. Quiſquis ꝯfligerit hec duo vincat ⁊ vicit mundum. Si vis ī trare ꝑ anguſtam portā claude portaꝫ cupiditatis ⁊ timoris Un̄ duplicem aciem ꝓducit mūdus ꝯtra milites cri ſti. blandit̉ em̄ vt decipiat terret vt frā gat Non nos teneat voluntas ꝓpria n̄ nos terreat crudelitas aliena ⁊ victus eſt mundus. hec aug. Et qͣꝫuis hec via que d̓r arta laborioſa eſſe videat̉ tn̄ ve ris ꝑfectis ⁊ in amore dei feruentibꝰ nō eſt difficilis ſed pocius deſidioſis. Un̄ criẜ. ſuꝑ illo verbo Arta eſt via ſic dicit. Si quis viam que ducit ad vita laborioſam exiſtimet ſue deſidie īpu tet n̄ vie. Si tn̄ tempeſtas pelagi nau tis. vulnera militibꝰ. frigora ⁊ glaci es agricol̓ leuia ⁊ portabilia ſūt. ꝓpt̓ ſpem premij temporalis. multo magiſ cui celū placet nullum debet ſentiri ꝑ culum. Nullus ergo aſpiciat in viam ꝙ arta ſit. ſed quo ducit ideſt ad celuꝫ nec aliā aſpiciat ꝙ lata ſit ſed quo du cit ideſt ad infernū. hec Criẜ. Debet g quilibet homo deuotus ⁊ religioſus in qͣꝫtū valet dei adiutorio conari ad pet fectionē ⁊ vt hanc aſſequi poſſit ſtude atvicia ſubicere dn̄io rōis ⁊ corpꝰ am mo aīꝫ vero deo. ꝑ hāc āt viā obtine tur ꝑfectio. De hoc proſper ſic dicit. Dominet̉ vicijs ratio ſubiciatur cor pus aīo ⁊ animus deo ⁊ impleta eſt ho minis ꝑfectio. hec proſper. L S ⁊ hoc notandū ꝙ ad culmen ꝑfectōis nemo peruenire poteſt niſi per virtuteſ ac bonā oꝑacōꝫ. neceſſe eſt vt virtutes ip̄e ſi efficaciter ad ſtatū ꝑfectū hoīeꝫ debeant ꝑducere ꝙ ꝯtineantur ⁊ habe ant in ſe qͣttuor ex ꝑte hoīs vicꝫ forti tudinē. rectā intentōꝫ. diſcretionē ac ꝑſeuerāciā finalē Dꝫ nāqꝫ hō ꝓficiet ī ꝟtutibꝰ ⁊ volēs ꝑuenire ad ꝑfectōꝫ f mo hr̄e fortitudinē. fortit̉ em̄ oporter eū aggredi viaꝫ ſalutis viriliter ſe in operibꝰ bonis ⁊ virtuoſis exercendo ⁊ nō per negligenciam ſeu accidiaꝫ tor peſcendo. Ad hoc hortatur pͣs dicens Uiriliter age ⁊ ꝯfortet̉ cor tuū ⁊ ſuſti ne dn̄m. Scd̓o homo ꝓficiens in vit tutibꝰ hr̄e debet intencionem rectam. vt videlicet bona que facit n̄ proptet Liber .III. Diſt. III. Ca. XIII vanaꝫ gloriā faciat aut aliquod com modū corꝑale ſed ſimpliciter ad glo riam dei ꝓpter ſalutē aīe ſue ac etiā cū cordis humilitate illa ꝑficere ſtudeat Un̄ apl̓us. Omnia in gloriā dei faci te. Tercio homo totaliter in virtutibꝰ ꝓficiens habere debet diſcretionē vt n̄ excedat mēſurā viriū ſuaꝝ nimis agē do nec etiā minus qͣꝫ vt facultas ſuppe tit virtuoſa oꝑa exercendo. Un̄ apl̓us tōnabile ſit obſequium veſtꝝ. Quarto habere debet ꝑſeueranciā finalē vt nō ꝓpter aliqͣꝫ temptatōꝫ aut tribulatiōꝫ vitā derelinquat virtuoſam ſed ꝯſtan ter in oꝑbꝰ bonis vſqꝫ ī finē vite deo cooꝑāte ꝑſeueret. Un̄ ip̄e dn̄s dicit. Qui ꝑſeuerauerit vſqꝫ in finē hic ſal uus erit. hec igit̉. iiij. vicꝫ fortitudo. ī tencio recta. diſcretio. ac finalis ꝑſe uerancia hoīem virtuoſuꝫ ad ſtatū ꝑ fectuꝫ ꝑducere ſolent ⁊ eterna gloria cū omnibꝰ ſanctis remunerari. Et ſic habemus de ſtatu ꝑfectoꝝ ac de virtuti bus ad eoſdeꝫ ꝑtinentibꝰ vicꝫ cordis puritate caritate ac ꝯtemplatione ex Sſitum atqꝫ explanatū Filius Oſtqͣꝫ inſtructus ſum a te O pa ter de ſtatibꝰ incipientiū ꝓfitiē tium ⁊ ꝑfectoꝝ nunc ergo finaliter de morte. ad cuius debitū ꝑſoluendū nō ſolum ꝑfecti ſed omnes hoīes obliga ti noſcuntur cupio edoceri. Capitulū XIII Pater M Tire debes fili L ꝙ triplex eſt mors. Eſt itaqꝫ mors aīe quā ipſa incurrit ꝑ peccatuꝫ mortale. Et eſt mors cū quis moritur peccato ⁊ viuit̉ deo. Tercia ꝟo ē morſ vicꝫ ſeꝑatio aīe a corꝑe ad quaꝫ om nſes generaliter tenentur. ſed paucos delectat. Et defectus iſte n̄ eſt ex vicio mortis ſed ex fragilitate humane cō dictōis. qꝛ homo diligens corꝑis voluptatē curſum hꝰ vite formidat fini re. in qua plus eſt amaritudins qͣꝫ vo luptatis. De hac triplice mor ē ſic dicit beatus ambrofi. Tria ſunt mor tis genera. Una mors peccati eſt que precio damnatiōis infertur. De qͣ d̓r Anima que peccauerit ip̄a morietur ⁊ hec eſt mala. Secūda eſt qͣ quis pecca to moritur ⁊ deo viuit ⁊ hec eſt bona Tercia mors eſt media naꝫ ⁊ bona iu ſtis videt̉ ⁊ pleriſqꝫ metuēda paucoſ qꝫ delectat ſed nō hoc mortis eſt viciū ſed noſtre infirmitatis. qui voluptate corꝑis ⁊ delectatōe vite huius rapim̄ ⁊ curſum hunc ꝯſūmare trepidamus in quo plus amaritudīs qͣꝫ voluptatiſ eſt. Quid eſt em̄ hec vita que delectat plena erumnarū ⁊ ſollicitudinū in qͣ innumere ſunt calumpnie ⁊ moleſtie multe ⁊ lacrime iufinite eoꝝque affli guntur moleſtijs. nā ī hac vita homo in vmbra viuit nec expleri poteſt cupi ditatibꝰ ſuis ⁊ ſi expleat̉ diuicijs fruc tum quietis amittit. qꝛ cogitur amit tere qd̓ auiditate miſera queſierat. hec ambro. De morte etiam corꝑis qͣꝫ ſit fructuo ſa iuſtis per quendā ſic dicitur Mors nihil aliud eſt qͣꝫ exitus de car cere. finis exilij. laboris ꝯſūmatio. ad portum applicatō. peregrinatōis finis oneris grauiſſimi ideſt corꝑis depoſi tio. de furioſo equo ideſt carne deſcen ſio. de domo ruinoſa liberatio. omniū egritudinū terminatio. oīm ꝑiculoꝝ euaſio. oīm maloꝝ ꝯſūmatio. omniuꝫ vinculorum diruptio. debilis nature diſſolutio. reditus ad patriam. ingreſ ſus ad gloriam. hec ille. Unde conſi derandum prout dicit Beda. ꝙ mor tem carnis timet omnis homo et mor tē aīe pauci formidant. ⁊ laborāt ho mines. ne moriantur. exterior homo morit̉ ⁊ non vt non moriatur homo ī terior ſemꝑ victurus. Dicit ec̄ d̓ hoc Diſt. III. Ca. XIII. Liber. III. beatus aug. Uera mors eſt quā hoīes nō timent ⁊ hec eſt ſeꝑatō aīe a deo. qͥ beata vita eſt animarū. Debet aūt qui libet fidelis hanc duplicem mortem ante oculos mentis frequēter habere. qꝛ multū valet talis meditatio ad repͥ mēda vicia ⁊ ad terrena deſideria cō tēnēda. De hoc bea. gre. xiij. lib. mor̄ ſic d̓t. Qui ꝯſiderat qualis erit ī mor te ſꝑ ſit pauidus in oꝑatōe atqꝫ bene ī oculis ſui ꝯditoris viuit nil qd̓ tranſit appetit cunctis pn̄tis vite d̓ſiderijs cō tradicit ⁊ pene mortuū ſe ꝯſiderat. qꝛ morituꝝ ſe minime ignorat. Perfec ta em̄ vita eſt mortis ymitatio. quā dū iuſti ſolicite ꝑagunt. culpaꝝ laqueos euadunt. De hoc etiā caſſia. ſic dicit. Si id qd̓ futurus es ſedula cogitatōe cogitaueris penſaueris ruminatus fu eris. credo raro aut nūqͣꝫ peccabis hec caſſia. Ad hanc vero fructuoſaꝫ medi tatōꝫ mortis hortat̉ beatus ber. ita di. Filioli mei memorem nouiſſima nr̄a ne peccemus. Nimiꝝ hec recordatō fa cit timoratū. timor expellit peccatum negligenciā nō admittit. Iouiſſima noſtra ſunt. mors. iudiciū. gehēna et gloria. Quid horribiliꝰ morte. Quid iudicio terribilius. ⁊ gehenna nihil poteſt intolerabilius cogitari. Quid metuet ſi quis ad iſta nō trepidat: nō expaueſcat. nō timore ꝯcutit̉. hec ber. Mortis etiā memoria facit hoīeꝫ ꝯtē nere oīa tranſitoria ⁊ ſollicitū facit eē in boni oꝑis executōe Un̄ beatus ihe ronimus. Facile ꝯtemnit oīa qui ſem per ſe cogitat morituꝝ. Bea. etiā gre. de hoc ſic d̓t. Ualde ſe ſollicitat in bo no oꝑe. qͥ ſꝑ cogitat de extremo fine. Notandū etiā ꝙ deus horam mortis voluit nobis eē incognitaꝫ vt ſꝑpoſſit eſſe ſuſpecta. Un̄ beatus grego. ſic ait Ad hoc ꝯditor noſter latere voluit finē noſtꝝ vt dum incerti ſumus qn̄ moria mur ſꝑ ꝑati ad morteꝫ inueniri debea mus. beatus aug. de hoc ſic ait. Catet vltimus dies vt obẜuet̉ omnis dies. Ideo nāqꝫ dn̄s noſter tꝑs exitus ſui v nicuiqꝫ noſtꝝ voluit eſſe incertū vt ma iori diligencia ſimus erga noſmetip ſos in vita noſtra ſolliciti quouſqꝫ eſt in noſtra poteſtate quatenus ad diem exitus noſtri in bonis nos oꝑbꝰ dn̄o nos vocanti occurrere p̄paremus. vt penduli expectatōis incerto ſꝑ creda mus eū eſſe ventuꝝ quem ignoramus qua hora vel tꝑe ad nos vocādos ſit ip ſeventurus. hec augu. F Cum g mors iſta ſit certa oībꝰ ⁊ hora mortis incerta debet vnuſquiſqꝫ ſic viuere. vt illā intrepidus poſſit expectare. Und̓ dicit ſeneca. Certū qꝛ morieris ſed in certū qn̄. vbi. qūo. qꝛ mors vbiqꝫ te expectat. ⁊ tu ſi ſapiens fueris vbiqꝫ eam expectabis. hec ſeneca. Un̄ ſtultū eſt in tali ſtatu viuere in quo quis non audet mori. Sed prochdolor ſunt plu res qui cū ſani ſunt tꝑs pn̄s in vanita tibꝰ ⁊ peccatis expendunt. Si ꝟo egri tudo aliqua mortē vicinā eſſe denunci ans eos pulſauerit. cum magnodeſide rio ſuꝑuiuere ꝯcupiſcūt vt peccata ſua defleant ac peniteant. qui tam̄ tꝑs vite modo acceptū ꝓ nihilo reputant. De hoc bea. gregorius Semper fratres ca riſſimi. extremū diem debemus expa ueſcere. quē nunqͣꝫ poſſumus preuide re. Ecce ip̄m hunc diem in quo loqui mur ad īducias ꝯuerſionis accepimꝰ et tamen mala que fecimus flere recu ſamus. Non ſolum ꝯmiſſa non plan gimus ſed etiam que defleantur auge mus. At ſi aliqua corporis nos corri piat ſi ſigna egritudinis vicinaꝫ mor teꝫ denunciant inducias viuendi que rimus. vt peccata noſtra defleamus ⁊ eas cuꝫ magno eſtu deſiderij petimus quas acceptas mō ꝓ nihilo habemus ¶ Diſt. III. Ca. XIII Liber .III. Nunc ergo cariſſimi. ſolicite cogite mus. ne nobis in vanū tꝑa ꝑeant vnd̓ tunc queramus ad bene agendum vere cū iā cogimur d̓ corꝑe exire. qꝛ igitur momentis ſuis hore fugiunt agite fra tres vt in bona oꝑis mercede tenean tur. Qui igit̉ ⁊ venture mortis tempꝰ ignoramus. ⁊ poſt mortē oꝑari n̄ poſ ſumus. ſuꝑeſt vt ante mortē tꝑa īdul ta rapiamus. Sic em̄ mors ip̄a cū ve nerit vincit̉ ſi priuſqͣꝫ veniat ſꝑ timeat̉ Sed ſunt nōnulli qui ī peccatis mor talibus iacere nō formidant; ⁊ tꝑs pe intentie differūt vſqꝫ ad horā mortis quod valde ꝑiculoſum eſt. qūo em̄ ta les poſſunt agere pn̄iam. cū omnes po tentie ⁊ virtutes anīe in illa hora per mortis dolorē grauiter ſunt occupate De hoc bea. Aug. ſic dicit. Plane nō inueneris mortis ī tꝑe te aliqͣlē pn̄iaꝫ poſſe facere tunc em̄ omnes potētie a mine ⁊ virtutes mortis ſunt vehem̄tia occupate. deſtitute quoqꝫ ſunt oīmo da libertate. hec Aug. Un̄ valde timē dū eſt qꝛ mala vita hoīs raro ſortit̉ bo nū finē in extremis. Qd̓ affirmat bea tus Ihero. ita dicens. Qui dū ſanus eſt ⁊ iuuenis deū offendere non formi dat. in morte nō meretur diuinā obti ſlere indulgenciā. Que dilectiſſimi fi lij eſt pn̄ia. quā nō ſolū quis accipit qꝛ ſe viuere amplius nō poſſe cernit. qꝛ ſi ex infirmitate ꝯualeſceret peior qͣꝫ pri us fieret hoc teneo hoc veruꝫ puto hoc multiplici exꝑiencia didici. quod ei ſi bonus eſt finis cuius ſemꝑ mala vi ta fuit qꝛ peccare nō timuit ſed mun di vanitatibꝰ ſemꝑvixit. Un̄ pſalmi. Uors peccatoꝝ peſſima. hec Iheroni. Sicut igit̉ malam vitam ſequit̉ mala mors. Ita qui bene vixerit nō p̄t male mori. O Feſtinandum eſt ergo nobis ad penitenciā agendā ⁊ ad bene biuendū. qꝛ vnūquēqꝫ in quo inuenetit ſuus noniſſimus dies cū de hoc ſe culo migrauerit talis ī nouiſſimo die iudicabitur. De hoc beatus aug. dicit ſic O homo vide ꝯditōꝫ tuā vides vti qꝫ ſed non times Nō eſt inquis ſic ſꝫ timeo. O miſer mentiris plane. Si times quare nō caues. illud pocius ti me qd̓ ſi nobis nō erit quid peccare ti me quod ſi amaueris peccare ī alterā ꝑtem irrues. quā poſſes non inuenire ſi nō amaſſes peccare. Igit̉ mori ma letimes. viuere male non times. vix bene moritur. qui male vixerit. Corri ge ergo male viuere. time mali mori. cum em̄ correxeris male viuere noliti mere. Nō poteſt male mori qui bene vixerit. hoc age vt bonā vitaꝫ habeas ⁊ quecūqꝫ occaſio venerit. vt exeas de corpore hoc exis ad requiē exis ad bea titudinē. que n̄ habet timorē nec fineꝫ Merces em̄ bone vite eterna vita eſt. Igitur quiſquis futuꝝ iudicē times p̄ ſentem ꝯſcīam corrige. Un̄ quottidie ad penitentiā feſtinemus ſemper an te oculos noſtros ꝟſet̉ vltimus dies ⁊ cū diluculo ſurrexerimus d̓ lucis n̄ preſumamus aduentu. nihil em̄ ſic re uocat a peccato qͣꝫ frequens mortis meditatio. Bn̄ gͦ vnuſquiſqꝫ de die no uiſſimo formidare debet. qualē em̄ v nuūquēqꝫ inuenerit ſuus nouiſſimus dies cum de ſeculo hoc egredit̉. tal̓ in nouiſſimo die iudicat̉ veruntū bonuꝫ opus fiat non timore pene ſed amore iuſtitie. iſꝑa enim vera ⁊ ſumma liber tas eſt. Et quidem ſignū profectus eſt caritatis al̓s ꝓuectus īminucio timo ris ſignum ꝑfectōis nullus timor. Cō ſummata enim caritas foras mittit ti morē. hec auguſtinus. Hugo d̓ ſancto victo. exponens illud Beati mortui qui in domino moriuntur. de hoc ſic ait. In domino moriuntur qui in cat ne quidem morientes in domino tam̄ Liber. III Diſt. III. CA. XIII viuentes inueniunt̉. Quid eſt in dn̄o viuere niſi in fide ſpe ⁊ caritate. Per iſta em̄ viuit̉ in illa vita qua viuitur in dn̄o. Eſt quedā vita qua corpus viuit ex aīa. ⁊ eſt quedaꝫ vita quā aīa viuit ex deo. nūc quidē fide ſpe ⁊ dilectiōe Poſtea ꝟo ꝓ fide ⁊ ſpe ꝯtēplatōne re manente ⁊ dilectōe. Nō eī nocere po teſt aīe ſi corpus vitā ſuā ꝑdit qn̄ ip̄a vitā ſuā in fide ſpe ⁊ caritate ꝑſiſtens nō amittit. Sed d̓t quiſquis ſecurus poteſt eſſe poſt hanc vitā in incertū ꝑ gens. hoc aūt ſolū incertū eſſe non dꝫ qꝛ bonā vitā mala mors ſequi nō pōt Qui ergo vult bene mori bene viuat. hec hugo. Cū igit̉ vita bona ⁊ ꝟtuo ſa nō poſſit reciꝑe finē malū. neceſſe eſt vt hō ſtudeat virtuoſe ⁊ ſancte viuere vt cū fidutia ⁊ hylaritate poſſit extre mū diē expectare. qꝛ nemo mortē gau deuter ſuſcipit. niſi qui ſe ad illā dum adhuc viuerꝫ ꝑ vite meritū diligēter p̄parauit. De hoc be. ber. ſic d̓t. Intel lige ꝙ vementē mortē nullus letus et hylaris ſuſcipit niſi qui ſe ad ip̄am du viueret bonis operibꝰ p̄parauit. bona em̄ eſt mors iuſti ꝓpter requiē. melior ꝓpter nouitate. optīa ꝓpter ſecuritatē Econtra mors peccatoꝝ peſſima. Ma la in amiſſione mūdi. peyor in carnis ⁊ aīe ſeꝑatiōe. peſſima in vermis ⁊ ig nis ꝯtritōe. ⁊ qd̓ oīm peſſimū eſt in di uine ꝯtemplatōis amiſſione. hec bern̄. Etiā de hoc ꝑquendā d̓r. Sic inqͣꝫ vi ta iugiter diſponat̉ vt mors tibi nō a mara ſed adoptabilis videat̉ Un̄ ẜꝫ dictū bea. gre. Qui de ſua ſpē ⁊ oꝑaci one ſecurus eſt dn̄o pulſanti ꝯfeſtī aꝑ it. qꝛ letus iudicē ſuſtinet. ⁊ cū tꝑs ꝓ pinque mortis aduenerit. de gloria re tributōis hylareſcit hec gre. Nā qui ⁊ ſācte vixerit mors illū n̄ terrebit. Un̄ dicit yſidorꝰ. Nec mors te terrebit ſi bene ⁊ pie vixeris. nō ſolum aūt talis mortem nō formidabit ſed etiā vt ve mat exoptabit. Un̄ beatus ber. O vita ſecura in pura ꝯſcīa vbi abſqꝫ formi dine mors expectatur ymmo exoptat cū dl̓cedine ſuſcipit̉ ⁊ excipit̉ cū d̓uo tōe. hec ber. Un̄ ꝑfecti viri qui vitā pͥ̄ ſentē pacienter ſuſtinent. mortē vero in deſiderio hn̄t. Un̄ beatus gre. Pet fectoꝝ eſt vitā hr̄e in paciencia ⁊ mor tem in deſiderio. Sed peccatrices a mine p̄cognoſcentes cauſam ſue dam natōis ꝓpter peccata prius ꝯtracta de corꝑe exire trepidant ac ꝑtimeſcunt. Un̄ d̓t bea. Iero. ine xtremo mortis at ticulo prenoſcit aīa cauſam damnaci onis ſue. quā p̄uidēs a carne exire for midat. Nec miꝝ qꝛ vt d̓t hyamo. Nul la maior acerbitas cuiuſcūqꝫ amaritū dīs ⁊ dolor qͣꝫ mors ip̄a hoīs in pecca to tam miſerabiliter morientis. Et ia de hoc egiſippus ſic dicit. Nulla ratis apprehendere nulla quoqꝫ lingua exp̄ mere poterit. quātus horror ⁊ miſerſa peccatoribus poſt hanc vitā īminebit Nā ẜm beatū ber. Malum triplex ſuꝑ peccatores manet. manet em̄ ſuꝑ eos horror inexitu. dolor in trāſitu. pudor in cōſpectu glorie magni dei. hec bet. Ex dictis igit̉ colligere poſſumus ꝙ illi mortē timēt qui in peccatis iacet ⁊ nullum bonum in futuro ſꝑant ꝑte ſentibuſqꝫ radicitus inherent. Illi ꝟo qui mundū ⁊ ſeculi vanitates ac volup tates ꝓ criſto contemnunt nec timent niortem nec pn̄cia diligūt. ſed potius futura deſiderant. Nec miꝝ qꝛ ẜm cri ſo. ſuꝑmathe. Nil doloroſius morte ī pioꝝ. Sed econtrario nil dulciꝰ mor te obituqꝫ iuſtoꝝ. mors nāqꝫ a maſis nimium formidat̉. a iuſtis autem vix expectatur. hec criſoſtomus. Unde hͥ fecti viri non ſolum non timent mori ſed deſiderantur diſſolui ⁊ eſſe cū cri ſto. ex qͥbꝰ vicꝫ bea. Iero. ſic d̓t. Hihil Liber .III. Diſt. III. Ca. XIII. mihi iam foret dulcius qͣꝫ mori in cor tore. vt in ſuo ſic anima mea ſaliat cre atore eiuſqꝫ foueat̉ ſolacio ⁊ dulcore. atqꝫ iocundet̉ eius beatiſſima viſione. ſec iheroni. Iec immerito ſancti gau dent de mortis aduentū ⁊ mali pertur bant̉. qꝛ vt d̓t beatus grego. bomis exi turis de corpore occurrit odor celeſtis patrie. malis vero fetor gehenne eter ne. Unde beatus eſt qui in hoc ſeculo ſic viuit vt poſt curſum huius vite cuꝫ fiducia ⁊ gaudenter coraꝫ deo ſummo poſſit aſſiſtere. ac in eius viſione eter naliter delectari ac gaudere. De hoc eftem ſic d̓t. Beatus qui mente habu etit dieꝫ exitus ſui ante oculos. ⁊ feſti ſiauerit in illa ꝑatus eſſe ⁊ ſine aliquo timore peccati vel praue ꝯſcīe inueniri Beatus qui inuenerit fiduciaꝫ in hora exitus ſui qn̄ anima ſeꝑatur a corpore Cum magnis fletibꝰ ac doloribꝰ ſeꝑa tur. veniunt em̄ angeli aſſumere eā ⁊ ſe ꝑabunt eam a corꝑe ⁊ ꝑducent eaꝫ an te tribunal immortalis ⁊ metuēdi iu bicis. at illa ꝯmemorans oꝑa ſua mi ſerabiliter ꝯtremiſcit Grandis timor eſt frēs in illa hora mortis ⁊ ſeꝑatōis anme a corꝑe. Aſſiſtent eniꝫ tunc ipſi aſſie opera eius que die noctuqꝫ bona bel mala egiſſet. ac illa audiens actus uos egredi ꝑtimeſcit. qꝛ peccatrices amme cū metu magno ⁊ timore horrē do ſeparant̉ a corporibꝰ. ⁊ trementes ſigunt ad eternum iudiciū Ea ergo ho ta cum aīa diuidit̉ a corꝑe videns vni uerſa oꝑa ſua dicit eis. donate mihi v mus hore ſpaciū donec egrediar. Et re ſpondentes oēs actus eius dicēt ei. tu nos egiſti. tua oꝑa ſumus. tecū ſemꝑ ibimus. tecumqꝫ ꝑgemus ad iudicē. Sancta vero anma a corꝑe nō timet exire. nec metuit. ſed magis gaudens cum fiducia pergit ad deū euecta offi cijs angeloꝝ. hec effrem abbas. P Ubi notandum ꝙ quilibet deuotus ac ꝟtuoſus qͣꝫdiu in hac peregrinatione ꝯſtitutus eſt defiderare debet introituꝫ celeſtis patrie. qꝛ hec vita tota tribula tio ⁊ temptatio eſt. Unde beatus aug. in glo. ſuper pͣs. ſic ait. Uita iſta tribu latio eſt. ⁊ ſi tibi tribulatio non eſt aut paruꝫ patriam diligis. aut ſine dubio tribularis Qui enim non tribulat̉ nō ſe eſſe ſciat de eo qd̓ deſiderat. vnde ti bi videt̉ vita iſta tribulatio nō eſſe qd̓ non amas. Ama alteram vitam. ⁊ vi debis qꝛ iſta tribulatio eſt quacunqꝫ ꝓ ſperitate fulgeat. quibuſlibet delicijs abundet circūfloreat. qm̄ nondum eſt illud gaudiū ſine vlla temptatōne cer tiſſimū. qd̓ nobis in fine ſeruat deus. ſine dubio tribulatio eſt. hec aug. Nō enim in iſta miſera vita in qua peregri namur poteſt eſſe felicitas vel gaudiū veꝝ. Qd̓ teſtat̉ Maximus ita dicens Nemo ſe credat aliquaꝫ felicitatē aut aliquod veꝝ gaudium in hoc ſcl̓o poſſi dere. beatitudo hic preꝑari poteſt poſſi deri non p̄t Q Duo ſibi tempora ordine ſuo ſuccedunt. tempus .ſ. flen di. ⁊ tempus ridendi. nemo ſe circū ueniat. non eſt in mundo hoc tꝑs ridē di Scimus aūt ꝙ omnis homo gaude re deſiderat. ſed non omnes ibi q̄runt gaudium vbi oportet inquiri. Ueꝝ in hoc mundo gaudium non fuit. nec eſt. nec eſſe poterit. hec maximus R Unde ſancti viri vt liberius pernenire poſſint ad celeſtem patriam in hac ꝑe grinatione in labore ⁊ gemitu fuerūt ⁊ ad illam ꝯſpiciendam ſuſpirauerūt De hoc beatus aug. in quadā om. ſic ait. Non deſiderat patriam peregrina tio ſine lacrima. ſed deſideras qd̓ non habes funde lacrimas. Quis iuſtus n̄ habuit iſtas lacrimas. qui non habu it peregrinum ſe eſſe non doluit. Qua fronte ad patriam venit qui nō abſens bb. j. Diſt. III. Ca. XIII. Liber .III. ſuſpirauit. hec augu. Et inde eſt qd̓ d̓t beatus bern̄. Deſideremus qͣꝫto poſſu mus deſiderio celeſtē patriā. cū mag nō rubore nāqꝫ ⁊ ꝯfuſione ad illam ꝑ ueniet quiſquis eā vehemēter modo nō deſiderat Quicūqꝫ iugi orōni aſſidua meditatiōe necnō ⁊ ſolicita ꝯuerſati one in illa verſat̉ ſecurus hinc egredit̉ ⁊ cū magna exultatione in ea ſuſcipie. tur. hec bern̄. Ad tale etiā deſideriū vi delicet ꝑueniendi ad regnum celorum vnāquamqꝫ deuotaꝫ aīam Anſelmus hortat̉ ita dicens. O aīa tantus d̓r eē amor tuus in hac mortali vita ⁊ defide riū ꝑueniēdi ad illud ad qd̓ facta es ⁊ dolor qꝛ ibi nōdū es ⁊ timor ne forte non ꝑuenias vt nullam leticiā ſentire valeas niſi de his que tibi auxilium ⁊ ſpem ꝯferunt perueniendi. hec anſel. ☞ Et vt aīa liberius poſſit celeſtia deſiderare ⁊ ꝯn̄r ad eternam felicitatē peruenire. neceſſe eſt cū adhuc in car ne retinet̉ vt affectionibꝰ inordinatis reluctet̉ ac etiam ab illis mūdet̉. vt ſi ne obſtaculo ſeu impedimēto ꝑuenire valeat ad xp̄m. De hoc in libro de ſpū ⁊ aīa ſic d̓r. Si anima a corꝑe corꝑali um affectionū hic non mutat̉. corpore exuta corꝑalibꝰ tenet̉ paſſionibꝰ. Stu deat ergo in hac vita ab hmōi petulan tia mundari. qͣtenus cū hinc exierit ni hil corruptū ſecum trahat ⁊ a corꝑali paſſione īmunis exiſtat. hec in libro de ſpū ⁊ aīa. Oportet ergo vt aīa non ſo lum a ꝯſenſu abſtineat verūetiam ab omnibꝰ ꝯcupiſcentijs ſe excutiat ꝓut declarat btūs bern̄. latius ſuꝑ can̄. ſuꝑ primo ꝟbo En ipſe ſtat poſt ꝑietē. ſic dicens Prope eſt dn̄s ſanctis ⁊ ele cris etiam cū longe eſſe videat̉ ⁊ nō ē qualiter omnibus. ſꝫ alijs plus. alijs minus ꝓ meritorum diuerſitate. nam ⁊ ſi ꝓpe eſt dominus omnibꝰ inuocan tibꝰ eum inveritate non tn̄ omnibꝰ for ſanvt dicere poſſint qꝛ ipſe eſt poſt ꝑie tem. Sponſe vero qͣꝫ ꝓpe ē que vno tm̄ pariete diuidit̉. Propterea namqꝫ ci pit diſſolui ⁊ rupto medio ꝑiete eē cū illo. quem poſt parietem eſſe confidit Ego aūt qui peccator ſum diſſolui nō cupio ſed formido ſciens qꝛ mors pec catoꝝ peſſima Qūo nō peſſima mors vbi non ſubuenit vita. formido exite ⁊ ipſe ꝯtremiſco portus ingreſſum. du non ꝯfido ꝓpe exiſtere qui excipiat exe untem Quid em̄ ſecurius exeo ſi noſ dn̄s cuſtodiat exitū meū. heu ero ludi brio demonū ſi nō aſſiſtat qui redimar neqꝫ qui ſaluū faciat Nil tale verendū anime pauli cui ab aſpectu ⁊ amplexū dilecti vnus tm̄ modo ꝑies obſiſtebat videlicet lex peccati quā inueniebat in membris ſuis Ipſa eſt oīs carnis ꝯcū piſcētia qua carere omnino nō potuit. donec in corꝑe fuit hoc ſane interiecto pariete vno non longe ꝑegrinabat̉ a dn̄o. Unde ⁊ optando clamat. Quis me liberabit de corpore mortis huius. ſciens ſe mortis ꝯpendio ꝯtinuo ꝑue turum. Hac ergo paulus ſe fatebatut vna lege teneri ꝯcupīa .ſ. quā carm ſue immobiliter inſitā tolerabat inuitus. De cetero nihil mihiꝯſcius ſum inqͥt. Uerū quis ſimilis paulo qui non vide licet huic interdū ꝯſentiat ꝯcupiſcen tie ad obediendum peccato. Nouerit ꝓinde quis is qui peccato ꝯſenſerit ⁊ alterum ſibi oppoſuiſſe ꝑietem ipſum vtiqꝫ illicitū ꝯſenſum nec poteſt glori ari qui hmōi eſt. qꝛ ſtet ſibi poſt parie tem ſponſus. quando iam parietes in ter ſint nō paries multo minus ſi ꝯſen ſus ꝑuenerit ad effectum tūc certius iam ꝑies ſponſi impediat acceſſum a ctus videlicet ipſe peccati. ꝙ ſi pctm̄ in vſum ꝯſuetudo forte aut vſus etiaꝫ in ꝯtemptum ꝑduxerit. Nōne ita exiē ris miles ante a rugientibꝰ preꝑatis ELiber .III. Diſt. III. CA. XIII. ad eſcā poteris deuorari qͣꝫ ꝑuenire ad ſponſum. non vno ſiquide iam ſed tan ta a te parietū numeroſitate interclu ſum. Primus ſiquidē ꝯcupīa. ſecun bus ꝯſenſus. tercius actus. quartus conſuetudo. quintus ꝯtemptus Cura igit̉ priori ꝯcupīe totis reſiſtere viſce cibꝰ vt non cades in ꝯſenſum. ⁊ oīs de Inceps malignitatis fabrica euaneſcit Nec eſt oīno qd̓ ſponſum appropinqͣ te vetat tibi p̄ter ſolū pariete corꝑis. q̄tenus gloriari poteris ⁊ dicere de il lo. En ipſe ſtat poſt ꝑietē. hec ber. T Notandū eſt etiā vt ait bea. aug. ꝙ nō ſumus in hac vita ſine pctīs aut ꝯcupī ſcentijs qͣꝫuis etiam ſcī. ſed exibimus hinc ſine pctō. qꝛ vnuſquiſqꝫ cū de cor bore exierit dimittunt̉ ei qui tal̓ia ha bebat vt dimitterent̉ debita. qꝛ quoti dianis precibꝰ dimittunt̉ ⁊ exit mun datus. hec aug. Et vt beatus gre. d̓t ſu per can̄. Cum aīa ſcā a peccatis quoti dianis ac minutis ſe ꝑpm̄am mūdat. bū quotidie pctā minuta cū lacrimis abluit. ⁊ a maioribꝰ ſe obſeruat qͣꝫuis rreqn̄r peccet per aſſiduā tn̄ pm̄aꝫ mū diciā ſuam aſſidue ſeruat. qͣꝫuis enim mox vt peccata iuſticia declinet. dū tn̄ ſꝑ credit in eū qui iuſtificat impiuꝫ ⁊ aſſidue ſub eius fide pctā ſua deflet. ꝑ aſſiduas ablutōes iuſticiā ſuā retinet. ſec greg. U Quiſquis etiā in iu ſticia ꝑſtiterit. ⁊ precepta dn̄i ſeruare non obmiſerit. antiquuꝫ hoſtē in hora ſui exitus nō timebit. Qd̓ affirmat be atus greg. vj. mora. ſic dicens. Quiſ quis ad vite precepta dirigit. priuſqͣꝫ eterna premīa ꝑcipiat. hic iam initia ſecure imꝑpetuū felicitatis deguſtat. bt antiquū iam non metuit vt interue mente mortis articulo violentos eius impetus non ꝑhorreſcat. Iſtis naniqꝫ Imitiū eſt retributionis ipſa plerūqꝫ in obitu ſecuritas mentis. Un̄ recte in li bro Iob d̓r. Et beſtiam terre nō formi dabis. Callidus quippe aduerſarius beſtia terre d̓r. qꝛ ad rapiēdas mortis temꝑe peccatoꝝ animas violentia cru delitatis effrenat̉. Quos em̄ viuentes blandiens decipit moriētes ſeuius ra pit. Que ꝯtra de electoꝝ eccleſia per ꝓ phetam pollicet̉ dn̄s dicens. Vala be ſtia non oſtendet per eā. Illi igit̉ terre beſtiā morientes timent. qui ꝯditoris ſui potentiā viuentes non timent. Sā cti etenim viri qui diuine ſe formidini medullitus ſubdunt. omne de aduer ſarij aduentu pondus timoris abijciūt qꝛ viuentes perfecte electi timent iudi cem. ne morientes metuant accuſato rem. Bene ergo d̓r Et beſtiā terre non formidabis Ac ſi aperte diceret̉. quia blandiente hoſte non vinceris. hunc ſeuientē poſtmoduꝫ non timebis. hec grego. X Impioꝝ vero anīas in hora ſue egreſſionis de corꝑe magnus terror inuadit. ⁊ amariſſime anguſtie ⁊ pauores illas circūſtant ꝓpter remor ſum ꝯſcīe. De quoꝝ miſerabili anxie tate petrus da. ſic ait Penſandū quip pe eſt cū iam peccatrix aīa vinculis in cipit carnis abſolui. qͣꝫ amaro terrore ꝯcutit̉. quantis mordacis ꝯſciētie ſti mulis lacerat̉. recolit vetera que ꝯmi ſit. videt mandata que ſolito cōplere ꝯtempſit. dolet indulta pm̄e tēꝑa ſeſe inaniter ꝑcepiſſe. plorat immobilē di ſtricte vltionis articulū ineuitabiliter imminere. manere ſatagit ⁊ ex ire ꝯpel litur. recuꝑare vult perdita ⁊ nō audi tur. Poſt terga reſpiciens totius trāſ acte vite curſum velut vnū breuiſſimū deputat itineris paſſum ante ſe ocl̓os dirigit. ⁊ infinite perhennitatis ſpacia deprehendit. plorat itaqꝫ qꝛ intra tam breue ſpacium acquirere potuit omnē ſeculoꝝ leticiam. Deflet etiam ſe tam ꝓpter breuis illecebris voluptatē inebb. ij. LLiber .III. Diſt .III. Ca. XIII. narrabilem perpetue ſanitatis amiſſe dulcedinē Erubeſcit qꝛ ꝓpter illā ſub ſtantiā que vermibꝰ erat obnoxia. illā neglexit que choris erat angelicis infe renda. Ideo radios mentis attollit ⁊ cū diuitiaꝝ immortaliuꝫ gloriā ꝯtem plat̉ eam ꝓpter vite hmōi inopiā ꝑdi diſſe ꝯfundit̉. Cūqꝫ ſub ſe reflectit o culos ad huius mūdi ꝯuallem tetrāqꝫ caligineꝫ ſuꝑ ſe mirat̉ eterni luminis claritatē Liquido deprehendit qꝛ nox erat ⁊ tenebre qd̓ amauit. O ſi rediui uum pm̄e tꝑs mereri poſſet qͣꝫ dure cō uerſatōis iter arriꝑet. qͣꝫta ⁊ qualia ꝓ mitteret quantis ſe deuotionū vincū lis innodaret. Interea dū oculiꝯtabe ſcūt dū pectus palpitat. raucuꝫ guttur anhelat. dentes paulatim ingreſcunt. palpeſcūt ora. membra cūcta rigeſcūt al̓s augeſcūt. Dū hec itaqꝫ ⁊ hmōi tā qͣꝫ vicini morti p̄cedentia famulantur officia. aſſunt oīa geſta ſimul ⁊ verba. nec ipſe etiam cogitationes deſunt ⁊ cūcta hec amaꝝ aduerſus auctorem te ſtimoniū reddūt. Coaceruant̉ oīa an̄ reſpuentis oculos que reſpicere refu git ⁊ eo modo coactus ⁊ inuitus atten dit. Adeſt p̄terea huc horrenda demo nū turba illuc virtus angelica In illo qui medius eſt liquido rep̄hendit̉ cui parti iure poſſeſſio vendicet̉. naꝫ ſi pie tatis in eo vident̉ inſignia inuitatōis angelice blādicijs delinit̉ atqꝫ armoni ce melodie dulcedine. vt exeat ꝓuoca tur. ꝙ ſi eū ſiniſtre parti meritoꝝ nigre do ⁊ feditatis ſqualor adiudicet. into lerabili mox terrore ꝯcutit̉. repentini impetus violentia ꝑturbat̉ p̄cipitāter inuadit̉. ac de miſere carnis ergaſculo violēter euellit̉. vt ad eterna ſupplicia iam cū amaritud ine ꝑtrahat̉ Iam ꝟo poſt egreſſionem de corpore quis ex plicare valeat quot armature ſpūum iniquoꝝ acies inſidijs lateāt. quot fre mentes cunei feralibꝰ telis inſtructi iter obſident. ⁊ ne tranſire libere poſſit aīa velut militari more ꝯſtipate legio nes oppugnant. Hec ⁊ hmōi freq̄niet in corde verſare quid eſt aliud qͣꝫ leno cinantia vite huius blandimēta reſpū cre. mūdo repudium dare illicitos cat nis motus elidere. ſolūqꝫ perfectionis adipiſcende ꝓpoſituꝫ indeclinabiliter cuſtodire. hec petrus dami. A No tandū etiā ꝙ diabolus grauiſſime re ptat fideles cū iā mori appropinquam Teſtatur hoc anaſtaſius qui ſic d̓t. De mon ſiquidem fortiſſimis aggreſſioni bus ſuis temptat. dum ipſe homo mor tis ſue foribꝰ appropinquat ⁊ maxime in duobꝰ viꝫ in fide ⁊ in ſpē. In fide te ptat qꝛ valde conat̉ qūo poſſit hoīem tunc a via veritatis ⁊ a fide catholica euertere. ⁊ in erroreꝫ infidelitatis in ducere. ⁊ ſic ꝯſequenter in ꝑditionem ꝑtrahere. Unde optima cōſuetudo in ordine ciſtercien̄. inoleuit. nam cū ali quis fratrū in extremis laborat ꝑcut i tur tabula lignea. ⁊ occurrentibꝰ fra tribꝰ expreſſa voce d̓r ac ꝓclamat̉ Cre do in vnum deuꝫ vt ille frater qui in at ticulo mortis eſt ꝯſtitutus audiēs ꝟba ſymboli ad ſeipſum redeat ⁊ ſi forſita temptat̉ ꝑvitium incredulitatis poſt poſito errore infidelitatis in fide ca tholica ſolidet̉. Unde neceſſe eſt vt ho mo cū adhuc in corꝑe ſubſiſtit ⁊ īcolū mis eſt ꝑicula que in mortis hora eue nire ſolent freqn̄tius meditet̉ ⁊ ſic vi uat vt illa cū venerint non timeat ſꝫ cū dei adiutorio vincat. De hoc damaſ. ſic d̓t Temptabit nos hoſtis antiquus mira obliquitate veritatis ⁊ fidei in ex tremis ꝓpter qd̓ animus quidē noſtet in meditatione eoꝝ que in morte futū ra ſunt terribilium iugiter eſt exerceſt dus. ⁊ preſcientia futuroꝝ euentuum imbuendus. hec damaſ. B Secb Liber .III. Diſt. III. Ca. XIIII. bo malignus ſpūs temptat hoīnem in illa vltima hora ī ſpe. qꝛ laqueos deſpe tationis in cor hoīs tunc tꝑis immit tere ſolet. per quos decipiat ⁊ in deſpe tatōem inducat. ac poſtmodū in eter nam damnatōeꝫ ꝑtrahat Contra hoc etiā periculū debet vnuſquiſqꝫ per vite ſanctimoniā ac bonam ꝯuerſatōem ſe munire vt adueniente tēptationis tur bine ꝑdurare valeat. Un̄ beatus greg. Obijciet tibi ſpūs malignus mortis in tꝑe infinita deſꝑationis preſtigia ⁊ erroris qͥ nullatenus effugies niſi duꝫ viuis te premunias ⁊ ꝯfirmes. hec gre go. Debet ergo quilibet fidelis ad huc dūviuit corpore timorē dn̄i pre oculiſ cordis habere ⁊ virtuoſe viuere. vt in illa vltima nccītate fiduciam in deo ⁊ ꝯſolatōem mereat̉ ab ipſo percipere. Unde d̓r eccī. j. Timēti deū bene erit in extremis ⁊ in die defunctionis ſue benedicet̉ Ubi etiam notandū vt d̓t be atus greg. xxij. mora. Dū viuimus de cemus bona noſtra a memoria repelle ce ne extollant. ⁊ appropinqͣnte exitu plerūqꝫ ea humiliter ad memoriaꝫ re uocemus vt vicꝫ fiduciā prebeant ⁊ de ſperatū timorē premant. hec greg. In de etiā eſt ꝙ idem beatus grego. xxiiij mora. ſic d̓t. Nonnunqͣꝫ aīa etiā iuſta ſolutioni carnis appropinqͣns terrore vindicte turbat̉ permittente .ſ. deo Et ſi quid teanquillū in hac vita ſaꝑe po tuit mortis articulo interueniente ꝯcu tit. ſed iuſtoꝝ aīe a leuibꝰ quibꝰqꝫ cō tagijs ipſo ſepe mortis pauore purgā tur. ⁊ eterne retributionis gaudia iaꝫ ab ipſa carnis ſolutōe percipiūt. Ple tumqꝫ vero ꝯtemplatione quadā retri butionis interne etiā priuſqͣꝫ carne ex Glient̉ hilareſcunt ⁊ dū vetuſtatis de bitū ſoluunt noui iā muneris ꝑfruun tur. hec gre. C Cū itaqꝫ vnuſqͥſqꝫ mnaxime in illa hora extrema indigeat ꝯſolatōe diuina vbi tot ꝑicula occur runt. nccē eſt vt hō dū adhuc ſanus ē talem dn̄m ⁊ amicū ſibi q̄rat ⁊ eligat. qui eum a tot malis liberet ⁊ defendat Iſte vero dn̄s ⁊ amicus eſt dn̄s nr̄ quē ſibi qͥlibet in amicū ⁊ prēm eligere dꝫ ⁊ eidē fortiter adherere per fidē. ꝑ di lectōem. ꝑ vite ſanctimoniā ⁊ purita tē vt in illa tremenda mortis hora me reat̉ ab ipſo de inſidijs demonū libera ri ⁊ ad eterna gaudia ꝑduci De hoc be atus aug. ſic d̓t. Elige inqͣꝫ illū amicū pre omnibꝰ amicis tuis xp̄m vicꝫ. qui cū aīa ſubtracta fuerit tibi ſolus fidē ſeruabit in ſepulture tue hora. Cū ami ci tui recedēt a te. ille te nō derelinq̄t. ſed tuebit̉ te a rugientibꝰ preꝑatis ad eſcā ⁊ ꝑducat te ad ignotā regionē at qꝫ ꝑ̨ducet te ad plateas celeſtis ihrl̓m ⁊ ibi collocabit te cū angelis ante faci em maieſtatis ſue vbi eſt cumulus feli citatis ſuꝑeminens gl̓a. ſuꝑabundās leticia ⁊ oīa bona. hec aug. Filius. Upio etiā ſcire cū aīe ſoluunt̉ a Acorꝑibꝰ ad que loca ferant̉ vel v bi locent̉ aut ſubſiſtant. Ca. XIIII. Pater D E hoc ſcire de. bes ꝙ excepto lymbo pueroꝝ ſine baptiſmi ſacramento decedentiū in quo eſt pena damni ⁊ nō ſenſus tria ſunt potiſſima loca. ad que aīme ſtatī poſt abſolutionem a corporibꝰ ferunt̉ videlicet infernus purgatorium ⁊ re gnum celoꝝ. In quibꝰ locis aīe ſcd̓m meritum vel demeritū recipiunt̉. Hec vero loca qualia ſint nō poſſunt nobis eſſe nota. ſunt tamen ſubſtantijs ſpūa libꝰ .i. animabus congrua ⁊ conueni entia De hoc thomas de aquino ſic di cit Quamuis animabus poſt mortem non aſſignēt̉ aliqua corpo uoꝝ ſint bb. iij. Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. XIIII. forme ⁊ determinati motores. deter minant̉ tn̄ eis quedam loca corꝑalia ẜm quandam ꝯgruentiam ẜm graduꝫ dignitatis eoꝝ. in quibꝰ ſunt quaſi in loco eo modo quo incorꝑalia in loco eſſe pn̄t ẜm ꝙ magis vel minus acce dunt ad primā ſubſtantiam. cui locus ſuperior ꝑꝯgruentiā deputat̉ .ſ. deum cuius ſedem celū ſcriptura eſſe denun ciat. ⁊ ideo aīe que ſunt in ꝑticipatio ne ꝑfecte deitatis in celo eſſe ponimus Aīas ꝟo que a ꝑticipatione hmōi im pediunt̉ loco ꝯtrario dicimus deputa ti. E Et ſciendū ꝙ incorꝑalia nō ſunt in loco aliquo modo nobis noto ⁊ ꝯſueto. ẜm ꝙ dicimus corpora ꝓprie in loco eſſe. ſunt tn̄ in loco mō ſubſtan tijs ſpūalibꝰ ꝯuenienti. qui nobis ple ne manifeſtus eſſe non p̄t. Et ſicut in corꝑalibꝰ eſt grauitas vel leuitas qua ferunt̉ ad ſuum locū. qui eſt finis mo tus ip̄oꝝ. ita etiā eſt in aīabꝰ meritum vel demeritum. quibꝰ ꝑueniunt aīe ad p̄mium vel penā q̄ ſunt fines actionū ip̄aꝝ Un̄ ſicut corpus ꝑ grauitateꝫ vel leuitatē ſtatim fert̉ in locū ſuū niſi ꝓhi beat̉. ita ⁊ aīe ſtatim ſoluto vīculo car nis ꝑ qd̓ in ſtatu vie detinebant̉ ſtatim p̄mium ꝯſequunt̉ vel penā. niſi aliquid impediat ſicut interdū impedit ꝯſecu tionē p̄mij veniale pctm̄ qd̓ prius pur gari oꝫ. ex quo ſeqͥt̉ ꝙ p̄miū differat̉. Et qꝛ locus deputat̉ ẜm cōgruentiam p̄mij vel pene ſtatim vt aīa ſoluit̉ a cor pore vel in infernū demergit̉. vel ad ce los euolat. niſi impediat̉ aliquo reatu quo oportet euolationem differri. vt prius aīa purget̉. Et huic veritati au ctoritates ſacre ſcripture canonice at teſtant̉ ⁊ patrū documenta ſcōꝝ. vnde ꝯtrarium ꝓ hereſi eſt habendum. hec thomas Ex p̄dictis cognoſcimus tria eſſe loca animabus deputata ſcd̓m me ritum vel demeritum. F ¶ Et ſcien dum conſequenter de pena infernali ꝙ pena ipſa infernalis eſt in loco cor porali deorſuꝫ. in quo eternaliter affli guntur omnes reprobi tam homines qͣꝫ ſpiritus mali. affligent̉ aūt eodem igne corporali qui ꝯcremabit ⁊ ſpūs ⁊ corpora. nec tamen illa corpora conſu met ſed ſemper affliget alia plus alia minus ẜm exigentiam demeritorum. Ignis namqꝫ infernalis non omnes equaliter cruciabit. qm̄ ab eodeꝫ igne alij plus alij minus torquebunt̉ ẜm q plus vel minus peccauerunt. Quāuis aūt ille ſit corporeus nec poſſit agere in ſpūm ipſum calefaciendo. agit tn̄ in ipſum vt inſtrumentum diuine iu ſticie ipſum ledēdo ⁊ ille dolor eſt ma ximus tum ꝓpter potentiaꝫ diuine ma nus illum ignem mouentis. tum ꝓpter ſenſibilitatē patientis. tum etiā ꝓpteſ immediationem ꝯiunctionis. De cu ius ignis acerbitate beatus aug. ſic d̓t. Quantū diſtat ignis materialis ab ig ne picto. tm̄ diſtat ignis infernalis al igne materiali. cuius tanta eſt violen tia ꝙ ſi marium vniuerſitas flueret in ipſum nec ad modicū refrigeraret E notandum ꝙ reproboꝝ aīe que in pre ſenti vita moriunt̉ per culpaꝫ in infer no poſite earuꝫ mors eternaliter viuer in pena. in qua exn̄s non ſolum maio ra pctā verumētiam minora tormenta patiendo perſoluent. De hoc beatus gregori. xv. mora. ſic dicit Cuius hic vita mortua fuerit in culpa. illius etiā mors viuet in pena licet que fecit om nia nec tn̄ ꝯſumet̉ quia cruciat̉ ⁊ non extinquitur. moritur ⁊ viuit. deficit ⁊ ſubſiſtit finitur ſemper ⁊ ſine fine eſt. hec ſolo auditu valde terribilia ſunt ꝙ to magis paſſione. grauiora tn̄ torme ta recipiunt illi qui multas iniquita tes ex ſuis prauis deſiderijs ꝑpetraue rūt Diſtricta oīpotētis dei iuſticia ſuꝑ Diſt. III. Ca. XIIII. Liber .III. plicium a reprobis ex igit ꝓ peruerſis actibꝰ. ⁊ eis mala vſqꝫ ad verboꝝ retri butōem reddit. vt qui de magnis ma lis debitores ſunt. ſupplicijs traditi eri am nouiſſimū quadrantē ſoluunt. Il lis em̄ minima ꝑcunt̉ qui maiora in ſe mala diſtricte defleuerunt. Naꝫ quos magna premunt etiā minima pariter in gehenna affligūt. hec greg. G De igne etiā infernali hugo de ſcō vi cto. ſic d̓t In inferno d̓r ignis eſſe inex cinguibilis. ⁊ qui vt ſꝑ ardeat nutrim̄ to nō eget. ⁊ ab initio mūdi demonibꝰ et ernal̓r cruciandis preꝑatus In quo .ſ. igne etiā hoīes maligni cū demoni bus eternā penā paſſuri. qꝛ in hac vi ta poſiti ad culpaꝫ eis ꝯſenſerunt. Ad hunc infernū aīe ſceleratoꝝ a corꝑibꝰ egreſſe ſtatim retrudunt̉. hec hugo. In quo etiā inferno erit ⁊ eſt calor ig mis. ſtridor frigoris. tenebre. ſumus. la crime interiores. aſpectus demonū. clamor. improperiū. ariditas ſitis. fe tor ſulphuris. vermis ꝯſcīe. vincula carcer. timor. dolor. pudor. rancor. tri ſticia carentia viſionis dei. ablatō ſpei oīs ſalutis In quibꝰ etiā penis erit af nictionis varietas ⁊ cū varietate acer bitas interminabilis vt ad reproborū ſuppliciū tormentoꝝ fumus aſcendat in ſecula ſeculoꝝ. H Ubi etiā ꝯſi derandū ꝓut d̓t tho. de aquino ꝙ ſpūs dānati nunqͣꝫ ſunt extra infernū. niſi ex diſpenſatōe d̓ina vel ad inſtructōeꝫ bel exercitiū electoꝝ. vbicunqꝫ aūt ex tra infernū ſunt ſꝑ tn̄ vident eternum ignem inferni. Un̄ cū iſta viſio ſit im mediate affligens. vbicunqꝫ ſunt ab igne infernali affliguntur Unde ſicut gloria electoꝝ non minuit̉ ſi aliqn̄ ex tra celuꝫ empirreū ſint. ita etiā in nul ſominuit̉ pena damnatoꝝ ſi extra in rernū diuina diſpenſatōne ponant̉ ad tꝑs. Similiter ⁊ dyabolus vbicunqꝫ ſit. ſiue in aere. ſiue ſub terra. ſecū tra hit tormenta flammaꝝ ſuarū. hec tho. I De purgatorio etiā ſciendum eſt primo ꝙ ille ignis purgatorius ſcꝫ eſt corꝑalis ignis. per quem tm̄ modo ſpūs iuſtoꝝ qui in hac vita pm̄am non impleuerunt ac ſatiſfactōem ꝯdignaꝫ affligunt̉ ẜm plus ⁊ minus. ẜm ꝙ plꝰ de cremabili ex hac vita traxerint. Af fligunt̉ tn̄ minus grauiter qͣꝫ in infer no ⁊ grauius qͣꝫ in hoc mundo. non tn̄ ita grauiter quin ſperent ⁊ ſciant ſe in inferno non eſſe. licet forte ꝓ penaruꝫ magnitudine hoc aliquotiens non ad uertant. Hac aūt pena ab igne corꝑa li afflicta purgant̉ ſpūs a reatibꝰ. ſco rijs ⁊ reliquijs peccatoꝝ. quibꝰ ſuffici enter expurgatis immediate euolant ⁊ introducunt̉ ad gloriam ꝑadiſi. B Et notandū ꝙ diuine iuſticie or do hoc exigit. vt ſpūs ab igne materia li habeat puniri. vt ſicut ẜm ordinē na ture anima vnit̉ corpori vt influat vitā ſic vniat̉ igni materiali ẜm ordineꝫ iu ſticie vt punibile punienti a quo ſuſci piat penaꝫ. Et qꝛ viri iuſti qui ſunt in gratia nō ſunt digni niſi pena tranſito ria ⁊ tanto maiori pena ſunt digni. qͣn to maiora ꝯmiſerunt pctā ⁊ minorem egerūt pm̄am. Hinc eſt ꝙ ab igne ma teriali puniunt̉ tꝑaliter. quidā tn̄ diu tius. quidā breuius. quidā acerbius quidā leuius ẜm ꝙ reatus exigit offen ſaꝝ. Accē eſt em̄ vt d̓t beatus augu. ꝙ tm̄ vrat dolor quantū heſerat amor Tā to em̄ difficilius quiſqꝫ purgat̉. quan to medullis cordis eius intimius a mor inheſerat mundanorū. ⁊ iō tanto vnuſquiſqꝫ torquet̉ diutius qͣꝫto eius affectus venialibus adheſerat fortius Unde iteꝝ bea. aug. de hoc ſic d̓t. Poſt hanc vitā incredibile nō eſt nōnullos fideles per ignem quendam purgato tia di riū quāto magis minuſue ꝑe bb. iiij. Diſt. III. Ca. XIIII. FLiber .III. lexerunt. tāto tardius citiuſqꝫ ſaluari. L Un̄ non fruſtra illa tria diſtinxit apl̓s Lignū fenū ſtipulā q̄ illi edificāt qui ⁊ ſi aliena nō rapiūt. rebꝰ tn̄ mun danis hoībꝰ ꝯceſſis aliqua dilectione inherent. qꝛ ẜm ſuos amandi modos diutius vt lignū vel minus vt fenū vel minimū vt ſtipulā ignem ſuſtinebunt Qui ꝟo ſuꝑedificant auꝝ argentū la pides precioſos de vtroqꝫ igne ſecuri ſunt. nō ſolū de illo eterno qui crucia tus eſt imꝑios ineternū. ſꝫ etiā de illo mundatorio quo purgabunt̉ quidā ſal uandi. In auro intelligit̉ ꝯtemplatio dei. in argento dilectio ꝓximi. in ſapi de p̄cioſo bona oꝑa. Hic obijci p̄t Si ꝑ lignū fenū ſtipulā venialia intelligā tur pctā ⁊ nullus a deo ꝑfectus ē quin venialiter nō peccet gͦ qui edificant au rum. argentū. ⁊ lapides p̄cioſos edi ficant etiā lignū fenuꝫ ⁊ ſtipulā gͦ ꝑ ig nem tranſibūt. De hoc ſciendū ꝙ non oīs qui venialiter peccat lignuꝫ fenū ⁊ ſtipulā edificat. Lignū quippe fenuꝫ ⁊ ſtipula accipi pn̄t ſeculariū reꝝ ama tores qͣꝫuis licite ꝯceſſaꝝ tales cupidi tates vt amari ſine omni dolore nō poſ ſunt Hec gͦ edificat is qui cogitat que mūdi ſunt qūo placeat qui circa diui cias ſuas quodā carnali affectu tenet̉ ⁊ tamē ex eis multas elemoſinas facit nec ꝓ eis aliquid fraudis vel rapine molit̉. Ex his igit̉ patet ꝙ non homo idem ſimul hec ⁊ illa edificat. Illa em̄ edificatio ꝑfectoꝝ tm̄ eſt. qui nō cogi tant placere mundo ſed tm̄ deo qui ⁊ fi venialiter aliqn̄ peccant feruore carita tis ita abſumit̉ in eis pctm̄. ſicut aque gutta in camino ignis ⁊ ideo nūqͣꝫ vel raro portant ſecum cremabilia Si ꝟo mundū deo p̄ponerent non ſuꝑedifica rent ſed deſtruerēt fundamentū. Affe ctōnes igit̉ quibꝰ carnales dediti ſunt domibꝰ ꝯiugibꝰ poſſeſſionibꝰ ita vt nil preponat̉ criſto illis tribꝰ ſignant̉ que in mentes ꝑfectoꝝ nō cadunt Et ſi cri minalia nō admittant. In ſordibꝰ vo minorum interdum durant vſqꝫ in fi nem qui cū talibꝰ edificijs tranſeūt ſꝫ diſſoluent̉ in igne Ip̄i ꝟo merito fun damēti ſalui erūt. grauiſſimā tn̄ pena ſentient. Ex quo apparet quantam hic mīam exhibet deus; ⁊ quantā exerce at ibi ſeueritatē cū ꝓ eodem pctō mul to grauius ibi puniat qͣꝫ hic. U Ubi etiā notandū ꝙ ſunt nōnulli qui capitalia crimina ꝯmiſerunt vel ſi fe cerūt ꝑ pm̄am ⁊ ſatiſfactionē licet in ſufficientem in venialia ꝯmutauerūt ⁊ multa venialia addiderūt Hi tales qui nō hn̄t capitalia euadūt infernū ſꝫ qꝛ hn̄t venialia non ſtatim tranſeunt in ce lum. ſed in locū mediocrem hoc eſt in purgatorium. vbi tamdiu detinentūr quouſqꝫ ip̄a venialia ꝑ ignē purgatori um ꝯſument̉ vel ꝑ ſuffragia ſanctoruꝫ rediment̉ Unde d̓t beatus augu. Qui capitalia crimina non admittunt ſed ad minuta ꝑpetrāda faciles ſunt ⁊ ad redimenda negligentes ad vitam etet nam ſine dubioventuri. ſꝫ prius in hoc ſeculo ꝑ dei iuſticiaꝫ amariſſime ſunt torquendi. aut ꝑ multas elemoſinas ⁊ orōnes liberandi. aut certe illo igne de quo d̓t apl̓s Sic quaſi per ignē ſo go tempore cruciandi Que auteꝫ ſunt illa venialia Idem beatus auguſtinus enumerat dicens. Quantum aliquis in cibo ⁊ potu plus accipit qͣꝫ neceſſe ſit quotiens flagello dei impatiens fu erit. quotiens plus loquit̉ qͣꝫ oportet. plus tacꝫ qͣꝫ expedit quotiēs malas cō gitationes ſine ꝯſenſu admiſerit. quo tiēs in diuino ſeruitio negligens fue rit. quotiēs terrena dilexerit citra deū hec ⁊ ſimilia ad minuta peccata ꝑtine re nō dubiū ē Ex quibꝰ pctīs licet aīa nō damnet̉ tn̄ velut quibuſdam puſtū LLiber .III. ¶ Diſt. III. Ca. XIIII. lis ⁊ horrida ſcabie deformant animā bt ad amplexus dei ī celo nullatenus admittat̉ Et ideo quicqͥd de his minu tis ꝯtinuis orōnibꝰ. elemoſinaꝝ largi tionibꝰ. mīe operibꝰ. miſſaꝝ ꝯꝑationi bus. ieiunijs ⁊ indulgētijs eoꝝ qui in nos peccauerint aſſidue redemptū nō ruerit. aut hic multis tribulatōnibus expiat̉ vel illic in purgatorio depurat̉ hocipſum tn̄ aīa plus patit̉ ⁊ minus. quam diuerſitate apl̓s inſinuat cuꝫ vo cat eadē minuta lignū. ſenū ⁊ ſtipulā. non ꝙ ſint talia. ſed qꝛ cruciāt plus ⁊ minus N Sciendū etiā ꝙ ignis purgatorius valde durus ⁊ acerbꝰ eſt ita ꝙ nulla pena hꝰ mundi dolori illi us pene ꝯꝑari poſſit. Et hoc ꝓbat bea. aug. ſic dicens Ignis purgatorius du tlor eſt. qͣꝫ quicqͥd in hoc ſeculo videri aut cogitari p̄t. Omnis em̄ tribulatio quantūcunqꝫ magna vel longa in hac bīta modica ē reſpctū purgatorij ⁊ iō totis viribꝰ vnuſqͥſqꝫ laboret. vt capi Alla crimina poſſit euadere ⁊ minuta pcta ita operibꝰ bonis redimere. vt de ipſis nihil videat̉ remanere qd̓ ille ig ns poſſit abſumere. Illi aūt qui capi taſſa crīna ꝯmittunt ſi qͣꝫdiuviuūt ea pͥme medicamētis redimere noluerīt ad illū ignem ꝑuenient de quo dn̄s d̓t. Itē in ignem eternū. Et ideo qͥ ab iſta ſipetua pena ⁊ ab illo purgatorio igne deſiderāt liberari. crīna capitalia non iidmnittāt. aut ſi iam ꝯmiſerint. fructu biam agant pm̄am. addentes lacrīas ligitus ⁊ gemitus longo cōtinuatos Re. ⁊ illa ꝑua vel quotidiana pctā bo ſſis operibꝰ redimere nō deſiſtant. hec aug. Et qꝛ duꝝ eſt ad modicū illa tor fmenta ſentire. ideo tutius eſt ⁊ ſalubri tis vt in pn̄ti vita homo ſubeat purga tionis remediū ⁊ ꝑm̄e. vt illas penali tates euadere poſſit in futuꝝ. De hoc bugo de ſcō victo. ſic ait. Eſt ignis qui dem qui purgatorius d̓r. vbi purgant̉ ⁊ mundant̉ qui hic corrigere ceperūt ⁊ non ꝑfecerunt. Qui aūt in hac vita nec inciꝑe voluerūt. ibi ꝯſummare nō pn̄t. Quibꝰ aūt hic correctōem ſuā in ciꝑe datur. illic correctionis perfectio reẜuat̉ Tn̄ tutius oīo eſt vt hic inciꝑe ⁊ ꝑficere ꝯtendas vt illic nihil tibi fa ciendū vel patiendū ſuper ſit. Duꝝ eſt tormēta illa vel modicū vel ad momē tum ſentire. ꝓpterea tibi tutius oīno ē vt hic incipias ⁊ ꝑficias qd̓ facere de bes. ꝙ ſi ꝑficere n̄ potueris tn̄ ſi incho aueris noli deſꝑare ſaluus eris. ſic tn̄ qꝛ per ignē ardebis quidē donec ꝯſum ptū fuerit qd̓ cremabile portas. tu aūt ſaluus eris qm̄ fundamentū vite in te ꝑmanſit qd̓ caritas dei eſt. hec hugo. O Et ſciendū ꝓut d̓trich. de ſcō vi cto. ꝙ tribꝰ modis purgatō peccatoꝝ agit̉. aliqn̄ ẜm ſolam ſeueritatē. aliqn̄ ẜm ſolam pietatē. aliqn̄ ẜm ſolaꝫ mo deratōnem vtriuſqꝫ. vt miſeratio ipſa non ſit ſine nōnulla ſeueritate. nec ſe ueritas ſine miſeratōe. Siquidem in igne purgatorio intolerabilis afflictō ſine totius ꝯſolationis remedio In vo luntaria ſatiſfactione eſt afflictio cum multiplici ꝯſolatione. In lauachro re generationis plena emundatio nihil habens afflictionis. Prima purgatio agit̉ per incendiuꝫ. ſecunda per flagel lum. tercia per lauachꝝ. Per incendi um purgatorij ignis ſcoria peccati ex coquit̉. per flagellum ſatiſfactōnis pa lea peccati excutit̉. per lauachrum re generationis peccati macula abſqꝫ pe na diluit̉. Sunt auteꝫ multi qui in ex tremis veraciter penitent. ſed morte p̄ uenti tempus ſatiſfaciendi non habēt Ex his quidem maluꝫ qd̓ iniquitatis ⁊ impietatis eſt. ad veram eorum peni tentiam remittitur. quod vero turpitu dinis ⁊ impietatis ē purgatorio igne Liber .III. Diſt. III. Ca. XIIII. excoquit̉. ⁊ his dictuꝫ intellige qd̓ in pͣs. habes Beati quoꝝ remiſſe ſunt in iquitates. Alij cū magna deuotiōe ad ꝯfeſſionē veniūt ⁊ cū omni ſtudio ⁊ ſo licitudīe ſatiſfactionē ſoluūt ⁊ turpitu dinē ſuā caritatis oꝑbꝰ ⁊ virtutū vari etate obducūt. ſit itaqꝫ in eis qd̓ al̓s le gis. Caritas oꝑit multitudinē pctōꝝ. In his adimplet̉ illud pͣs. Beati quo rum tecta ſunt pctā Plures poſt mul ta flagitia ⁊ blaſphemias de iudeis ⁊ gentibꝰ veniētes in xp̄o regenerat̉. qui bus tn̄ ꝓ p̄teritis malis nihil ſatiſfacti onis iniungit̉. qꝛ renatis in xp̄o de an̄ actis pctīs nihil īputat̉. ꝓ talibꝰ eſſe dictū puta Btūs vir cui nō imputauit dn̄s pctm̄ Et ſunt nōnulli qui tā ꝓfun de ⁊ intime penitent ⁊ tanto deuotōis ardore in ip̄a ſua pm̄a feruent. ⁊ tm̄ de dn̄i pietate p̄ſumūt. vt hocip̄m in eis ad pctōꝝ ſuoꝝ expiationeꝫ ſufficiat ⁊ dn̄m ſibi ꝑ oīa placabilē reddant. Te ſtat̉ hoc tam ſero penitēs latro ille qui ſtatī audire meruit. Hodie mecū eris in ꝑadiſo Eiuſmodi quelibet in eoruꝫ currit numerū quibꝰ a dn̄o nō imputa tur pctm̄ ſed dimitunt̉ eis pctā multa qm̄ diligunt multū. hec richar. P Ubi etiā ꝯſiderandum ꝙ in pctō duo ſunt remittenda culpa viꝫ ⁊ pena. Cul pa remittit̉ ꝑꝯfeſſionē ⁊ cordis ꝯpun ctionē Sꝫ culpa dimiſſa adhuc rema nent pctā remittēda qͣꝫtum ad penam ad cuius remiſſionem requirit̉ ſatiſfa ctio. que fieri ſolet ꝑ bonū opus carita te formatū. Et hoc ẜm plus ⁊ minus ꝓut vnuſquiſqꝫ in pctīs ⁊ facinoribꝰ exceſſit Q Et notandū ꝙ remiſſio culpe aut nulla eſt aut totalis Sed re miſſio pene ſit per partes ⁊ non tota ſi mul de coī curſu licet aliqn̄ fiat tota ſi mul ꝓpter feruorē penitentis ⁊ ex libe ralitate dei. Et hoc ſit maxime cū op̄s deus cor hoīs ꝑgrām ꝯpunctōnis accendit. ⁊ feruentes lacrimas ꝓprtīs effundere facit que ita habundātes eē pn̄t ꝙ pctā oīa nō ſolū qͣꝫtuꝫ ad culpa verūetiam quantū ad penā valent ab luere Un̄ maria magdalena ex feruida cordis dilectione lacrimis ſuis xp̄i ri gauit pedes. ⁊ ideo ab ip̄o dn̄o audi re meruit dimittunt̉ tibi pctā tua non ſolum quātum ad culpā ſed etiaꝫ qua tum ad penam ꝓpter vehementē amore caritatis dei qm̄ dilexit multuꝫ Simi le etiam legit̉ de beato petro. qui poſt negationem trinam egreſſus foras eſt ⁊ fleuit amare. cui ſtatim dimiſſum eſt totum peccatum ⁊ in ſignum huius do minus poſt reſurrectionem ſuā digna tus ē ſibi ſiugulariter apparere ⁊ in ea dem apparitione ip̄m mirabiliter con ſolari Ex quibꝰ colligere poſſumus ꝙ ad ꝑfecte delendum peccatum qͣꝫtum ad culpam ⁊ quantum ad penam mhil ita efficax eſt quemadmoduꝫ lacrimo ſa ꝯpunctio. que ex feruido ⁊ humiſi corde ꝓcedit. Quod exhortando affit mat beatus bern̄. ſic dicens. O homo vna lacrima de puro corde ⁊ contrito ꝓcedens plus purgat animam tua qͣꝫ ignis purgatorij infra ſpacium decem annoꝝ. hec beatus bernar. Un̄ vere pe nitentes non ſolū emendant vitam ſu am virtuoſe ⁊ religioſe viuendo veru etiam dn̄m deprecantur vt gratia com punctionis ⁊ lacrimaꝝ illis donet vi a ſuis exceſſibꝰ in pn̄ti vita perfecte ab lui mereantur. Quam etiam gratiam ſe obtinere a domino confidentes cum pͣs. dicūt. Cibabis nos pane lacrima rum ⁊ potum da nobis in lacrimis in menſura. ac ſi dicant. Tantam ſuffici entiā equipollentem lacrimaꝝ des nō bis vt ſufficiāt ad delendū ꝑfecte pec catū. qͣꝫtum ad culpā ⁊ quantum ad fe nam. vt purgati ⁊ mūdati poſt hac ꝑ grinationem ſine impedimento ad te LLiber .III. Diſt. III. Ca. XIIII. peruenire valeamus Talis vero aīma exuta a corꝑe non hn̄s impedimentū culpe vel pene tꝑalis debite ſtatim euo tat ad gloriā. Hoc etiā ptꝫ rōne. qꝛ ta ſis anima ꝑ grām quā hꝫ digna eſt glo cle. ⁊ non hꝫ impedimentū ꝓprie ꝑſo ne vel totius nature. qꝛ illd̓ impedimē tum per xp̄i morteꝫ fuit ablatum. qꝛ ꝑ mortē ſuam amouit impedimentū na ture. ⁊ aſcendens ad celos miſit donū dtatie que ambo erant nccāria ad ꝯſe cutōem glorie. F Sed ⁊ hoc no tandū ꝙ peccatū veniale minuit feruo tem caritatis in hoīes ⁊ potentias aīe in operibꝰ bonis laſſat ⁊ retardat poſt hanc vitam a gloria qui homo deberet ⁊ poſſet ſtatim poſt mortē euolare co gitur ꝓpter pctā venialia ad tꝑs in pur gatorio expectare. Nunqͣꝫ enim ab ali quo facies dei videbit̉ donec ſoluat per penas minimū quadrantē venialiū pec catoꝝ. Oportet em̄ quēlibet ita mūdū eſſe in introitu ꝑadiſi ſicut fuerat in in nocētia baptiſmali. Unde eſt nccē qͣꝫ diu ſumus in corꝑe vt ẜm dictū apoſto li mundemus nos ab oī inquinamen to carnis ⁊ ſpūs ꝑficientes ſanctifica tionem in timore dei. vt purgati ⁊ mū bati ac virtutibꝰ decēter adornati poſt hanc vitā ſine leſione ac moleſtia poſ ſimus cū pace videre faciē dei De hoc cea. aug. ſic d̓t. Qui tꝑalibꝰ bonis dig na geſſerunt per fluuiū ignis nō tranſi bunt. qͣnta fuerit peccati materia tāta ⁊ ꝑtranſeunti mora. quantū ſtulta ini quitas geſſit. tantū ſapiēs pena diſcu tiet. que oīa ab aīma ſeꝑari ꝑ elemoſi nas ⁊ ſacrimas ꝯpendioſa tranſactōe otuiſſent Conuertamus gͦ nos ad me llora dū in noſtra ptāte ſunt remedia. hic extinguamus mortē moriendo pec catis. hic iam vitā vite meritis ꝯꝑare mnus. hec aug. S Tercio videndū eſt de celeſti patria ad quā ſanctoꝝ aīe que ſine impedimēto ſunt ſtatim poſt qͣꝫ ſoluunt̉ a corꝑe ꝑueniunt ⁊ ſcōꝝ an geloꝝ cētibꝰ ſiue ꝯſortio iungunt̉ De hoc beatus greg. ix. mora. ſuꝑ illo ꝟbo Qui fac̄ interiora auſtri. ſic ait Quid nāqꝫ auſtri noīe niſi feruor ſancti ſpi ritus deſignat̉. quo dū repletus quiſqꝫ fuerit ad amorē patrie ſpiritalis igne ſcit. Interiora gͦ auſtri ſunt occulti illi angelorū ordines. ⁊ ſecretiſſime pr̄ie celeſtis quos implet calor ſpūſſancti. Illuc quippe ſcōꝝ aīe ⁊ nūc corporibꝰ exute ⁊ poſtea corporibꝰ reſtitute ꝑue munt. ⁊ qͣſi aſtra in abditis occultant̉ hec gre. Et rich de ſcō victo. de hoc ſic ait. Aīa iuſti de ergaſculo ⁊ vīculo car nis egrediēs liberata de ſeculi tēptatō nibꝰ tranſibit ad gloriā filioꝝ dei. Fe lix ille tranſitus quo iuſtus poſt actōeꝫ bonā ſtolā primā ⁊ euadens miſeriaꝫ intrat gloriā ⁊ poſt laborē inuenit reqͥ em. Beati nāqꝫ mortui qui in dn̄o mo riunt̉. Ammodo iā d̓t ſpūs .i. deus vt requieſcant a laboribꝰ ſuis Agent em̄ ibi diem ſolemnē cum angelis coram altiſſimo dn̄o. ibi gaudentes cum bo nis ſpiritibꝰ in gaudio ſolemnitatis il lius glorificatōem ſuoꝝ corpoꝝ ibi ha bitantes in excelſo vident regeꝫ in de core ſuo. hec rich. Nam anime ſancte in illa eterna beatitudine fruunt̉ dei vi ſione quia vident deum per eſſentiam Unde dominus in cruce dixit latroni. hodie mecum eris in ꝑadiſo. Ubi pa radiſi nomine notat̉ dei fruitio. qꝛ per acta paſſione. tam ipē latro qͣꝫ alij qui in limbo fuerunt per eſſentiam vider̄t deum. Et ideo ꝯſequenter omnes ani me innocentes ⁊ beate. nec habentes aliquod impedimentum poſtqͣꝫ a car ne ſolute fuerint ad celeſtē patriam ꝑ ducunt̉ ⁊ fruunt̉ dei viſione Unde be atus grego. in moral̓. ſic dicit. Uniuſ cuiuſqꝫ ſancti aīa corruptione carnis Diſt. III. Ca. XIIII. Liber .III. exuta ad deuꝫ mox ducit̉. qui ꝓ nobis in morte ſua ſpōte vel ſatiſfecit cecidit ⁊ de morte reſurrexit Un̄ nos qui redē ptoris gr̄a redempti ſumus hoc iā cele ſtis muneris hēmus. vt cū carnis nr̄e habitatiōe ſubtrahim̄. mox ad eleſtia p̄mia ducam̄. hec greg. T Premiū ꝟo celeſtis patrie qͥd aliud eſt qͣꝫ viſio ſancte trinitatis ac fruitio dilectōis il lius. qua fruunt̉ oēs aīe ſancte in illa felici requie ꝯſtitute ad quā iocūdiſſi mā requiē aīe innocentes aut ꝑ pm̄aꝫ ſatis purgate a dn̄o poſt iſtā ꝑegrinati onē ſuſcipiunt̉. De hoc ꝑ beatuꝫ aug. ſic d̓r Aīe ſancte que in hoc ſeculo aut ꝑ vite innocentiaꝫ pure ſunt aut pm̄e purgāt̉ ſatiſfactione a noſtro ſaluato re ſuſcipiunt̉. ⁊ cū eo credēde ſunt eē ẜm dictū apl̓i. Cupio diſſolui ⁊ eē cū xp̄o. hec aug. Beatus etiā gre. in libro dyalogoꝝ ſic d̓t. Luce clarius ꝯſtat ꝙ ꝑfectoꝝ aīe mox cū huius carnis clau ſtra exeūt in celeſtibꝰ ſedibꝰ rapiunt̉. Quod ip̄a per ſe veritas teſtat̉ dicens Ubicūqꝫ fuerit corpus illuc congrega bunt̉ ⁊ aquile quia vbi ip̄e redempto: noſter ē corꝑe illuc ꝓculdubio colligū tur ⁊ aīe iuſtoꝝ. Et paulus diſſolui cu piebat ⁊ eſſe cū xp̄o. Qui gͦ xp̄m in ce lo eſſe nō dubitat nec pauli aīam in ce lo eſſe negat. Qui ⁊ de ſolutiōe ſui cor poris atqꝫ habitatione patrie celeſtis dixit. Scimus qm̄ ſi terreſtis domus nr̄a hꝰ habitatōis diſſoluit̉. ꝙ edifica tionē habemus a deo domū nō manufa ctam ſed eternā in celo Sed ſi nūc in celo ſunt aīe iuſtoꝝ quid ē ꝙ in die iu dicij ꝓ ſue iuſticie retributione recipi ant. Hoc eis nimiꝝ creſcit in iudicio qd̓ nūc aīaꝝ ſola poſtmodū ꝟo corpo rū beatitudine ꝑfruant̉. vt in ip̄a quo qꝫ carne gaudeant. in qua dolores pro dn̄o cruciatuſqꝫ ꝑtulerūt. hec gregori. Ubi tn̄ notandū ꝙ aīe ſanctoꝝ an̄ reſumptionē corpoꝝ qͣꝫuis ſint in eterna felicitate ⁊ in viſione dei tn̄ adhuc co gitant de reſurrectione ꝓprij corꝑis ⁊ ideo ꝓpter tale deſideriū qd̓ ad corpus hn̄t eoꝝ beatitudo nō eſt ita ꝑfecte pſe na ſicut erit poſt reſurrectionē corꝑis U De hoc beatus bern̄. ſic d̓t. Aīe a carne exute iam pane doloris nō ciban tur ſed vinū amoris poſt cibū plenins haurire ꝑmittunt̉ Non tn̄ purū ſed cu lacte mixtū vt quelibet illarum dicere poſſit illud can̄. v. Bibi vinū cū lacte meo. vnio em̄ diuini amoris miſcent etiam tunc dulcedinē lactis .i. natura lis affectionis. quā reſumere corpus ſuuꝫ glorificatū deſiderāt Eſtuat ergo aīa tūc vino ſancte caritatis potata ſꝫ plane non ad ebrietatem celicā quin tꝑet interim ardorē diuine caritatis ꝑmixtō humani lactis .i. naturalis ar fectionis. Ebrietas deniqꝫ corꝑalis ſo let euertere mentes atqꝫ oīno imme mores reddere ſui ſed nō ex toto obſi ti ſui. que adhuc de ꝓprio corpore cōg tat ſuſcitando. ꝓpter qd̓ deſideriū aīa ꝑfecte btā eē non p̄t ſic̄ pꝰ reſurrectio nem corꝑis cū ꝯſummabit̉. hec bern. Nam aīa ꝓpter talem affectionē quaꝫ gerit ad corpus retardat̉ quodāmodo ne tota intentione pergat in illud ſum muꝫ bonū qd̓ eſt deus nec tn̄ ꝓpter hoc deſint eſſe beata qͣꝫuis non ꝯſummate nec etiā aliquē dolorē ſentit ex hmoi deſiderio naturali. Hoc affirmat bea tus augu. ſuꝑ gen̄. dicens. Anime in eſt quidā naturalis appetitus corpus miniſtrādi quo apperitu retardat̉ quo dammō. ne tota intentione pergat in illd̓ ſummū celū al̓s bonuꝫ. qͣꝫdiu non ſubeſt corpus. cuius adminiſtratione appetitus ille ꝯquieſcat. non obſtante tn̄ illo deſiderio aīa in patria eſt beata licet non ꝯſummate ⁊ tamē nullum do lorem ſentit ex illo naturari appetitu Liber .III. Diſt. III. Ca. XV. Hec auguſtinus. Filius Eſidero etiam vltimo ſcire de re ſurrectione mortuoꝝ de finali iu dicio ac gloria eterna quā poſſidebūt electi in illa celeſti patria. Ca. .XV. Pater Cire debes de reſurrectione mortuorū ꝙ ſi cut deus eſt potentiſſimus in collatiōe grāꝝ. ita eſt ⁊ iuſtiſſimus in retributio ne ſtipendioꝝ Quia igit̉ meruit homo vel demeruit vt in aīa ſimul ⁊ in corꝑe puniat̉. vel in vtroqꝫ p̄miū a dn̄o ꝯſe quat̉ ideo in eiſdem oꝫ ip̄m reſurgere Ad vocē aūt tube reſurgent mortui ſi cut d̓t apl̓s. X Dupliciter ꝟo in telligit̉ illa vox. ẜm quoſdā em̄ illa vox tube eſt imperiū xp̄i reſurgere imꝑan tis Scd̓m alios vox tube eſt manifeſta xp̄i apparitio. Un̄ d̓t beatus greg. Tu bam ſonare non eſt aliud qͣꝫ mūdo iu dicem filiū dei demōſtrare. De reſur rectione aūt corporū hoc tenēdum eſt ꝙ oīm corpora reſurgent in reſurrecti one generali nulla in eis exn̄te differē tia qͣꝫtum ad ordinem tꝑis. ſed mag na qͣꝫtum ad ordinem dignitatū. Naꝫ mali reſurgent cuꝫ eoꝝ deformitatibꝰ penalitatibus. miſerijs ⁊ defectibus quos habuerūt in ſtatu vie. qꝛ malis reſurrectio nō eſt ad vitā ſꝫ ad ſuppli ciū ideo neceſſe eſt ꝙ ip̄i cū ſuis infir mitatibꝰ deformitatibꝰ ⁊ defectibꝰ ſuſ citent̉. Boni vero ſuſcitabunt̉ in opti mis ꝯditionibꝰ ⁊ per hoc neceſſe eſt ꝙ in eis vitia detrahant̉ ⁊ natura ſeruet̉ Oēs vero tā boni qͣꝫ mali reſurgent in tegri corpore debita ſtatura ẜm etatem plenitudinis xp̄i. Reſurrectio igitur tria corriget in natura .ſ. defectū ſicut in pueris ⁊ in mutilatis. ſuꝑfluum .ſ. vnguium ⁊ criniuꝫ ⁊ hmōi. Errorem ſicut monſtruoſitatem membroꝝ. Re ſurgent quoqꝫ corꝑa eadeꝫ in numero q̄ prius erant ex eodē puluere ad quē redacta fuerant. ita ꝙ in quaſcūqꝫ aut ras vel ſinus terre puluis ille diſꝑſus fuerit ad eandem aīam redeat que ip ſum primitus dum creſceret ⁊ viueret aīauit. Non ſolum aūt reſurgent cor pora quantū ad membra principalia. ſed etiā ſaluis capillis ⁊ ceteris mem bris que ſunt ad decorē. A Notā dum etiā ꝙ duplex eſt mors. vicꝫ aīe per culpam. ⁊ corporis per penā. His rn̄det duplex reſurrectio. aīe .ſ. ꝑ gra tiam. ⁊ corporis per gloriā. Et ſicut in primis parentibus mors culpe intulit mortem pene. ita reſurrectio anime ꝑ grām cauſabit reſurrectōem corporis per gloriā. Deinde ꝯſiderandū ꝙ ſta tim poſt reſurrectōem erit iudiciuꝫ in quo deus pater per dn̄m noſtꝝ iheſum xp̄m iudicabit viuos ⁊ mortuos. bo nos ⁊ malos. reddēdo vnicuiqꝫ ẜm ex igentiā meritoꝝ. In hoc aūt iudicō fi et aperitio libroꝝ. ſcꝫ ꝯſcīarum. quibꝰ merita ⁊ demerita vniuerſoꝝ ſibijpſis ⁊ ceteris innoteſcūt. faciente hoc vir tute illius libri vite .ſ. incarnati qui in forma deitatis non videt̉ niſi a bonis. In forma vero humanitatis in qͣ ⁊ ſen tentiā ꝓmulgabit videbit̉ tam a boīs qͣꝫ a malis. licet terribilis in eadē for ma appareat reprobis ⁊ blādus iuſtis Sed quis exiſtimare pōt qͣꝫ horribile exit peccatoribꝰ illud vltimū iudiciuꝫ ex omni parte. qꝛ ſupra erit iudex ira tus. ſubtus infernus patens. intus cō ſcīa remordens. extra totus mundus ardens. a dextris peccata accuſantia. a ſiniſtris infinita demonia ad ſupplici um trahētia. miſer peccator tot malis inuolutus quid faciet. latere erit īpoſ ſibile. apparere intolerabile Totus eti am mundus tunc accuſabit peccatorē cc. j. Liber .III. Diſt. III. CA. XV. qꝛ offenſo creatore offendit̉ oīs crea tura. Aſtabunt etiā oēs corā illo in tre mendo iudicio vt referat vnuſquiſqꝫ qd̓ geſſit in corꝑe ſiue bonū ſiue malū Preſto erit diabolus vt recitabit vitā ꝓfeſſionis nr̄e ⁊ obijciet nobis in faci em̄ quicquid fecerimus. in qua die in quo loco peccauerimus ⁊ quid operis tunc tꝑis facere debuimus Et ſi tales inuenti fuerimus exultabit ille aduer ſarius noſter in ꝯſpectu iudicis ſuꝑio rem ſe nobis exclamās agens talē cau ſam apud talē iudicē. Dicet nāqꝫ dia bolus. equiſſime iudex iudica iſtum meū eſſe ob culpā. qui noluit eē tuus per gratiam. hoc tremenduꝫ iudicium vnuſquiſqꝫ fidelis timere deberet. ⁊ qͣꝫdiu eſt in pn̄ti vita ꝯſtitutus ſemetip ſum dijudicet ⁊ ꝑ vite innocentiaꝫ pu ram ꝯſcīam acquirere ſtudeat que in il lo metuendo iudicio plus valebit quā oēs theſauri mundi De hoc bern̄. ſic d̓t Quid tā pauendū quid tā plenū anxi etatis excogitari p̄t qͣꝫ iudicādū aſtare illi tanti iudicis tribunali. ⁊ incertaꝫ adhuc ſub diſtricto iudice expectare ſm̄aꝫ Ueniet inqͣꝫ dies iudicij vbi pluſ valebūt pura corda qͣꝫ aſtuta verba. cō ſcientia bona qͣꝫ marſubia plena. quā do quidē iudex ille iudicabit qui non fallet̉ ꝟbis nec flectet̉ donis Uerendū eſt valde cū adhucventū fuerit. ne taꝫ in ſubtili examine multe noſtre iuſti cie vt putant̉ pctā appareant. Unuꝫ eſt tn̄ ſi noſmet ip̄os dijudicauerimus nō vtiqꝫ iudicabimur Bonum iudicium qd̓ me illi diſtricto diuinoqꝫ iudicio ſubducit ⁊ abſcondit Uolo vultui ire in iudicio eius pn̄tari non iudicādus indicem̄ interim fratres ⁊ terribilem illam expectationē ſtudeamus pn̄ti de clinare iudicio. Quicūqꝫ em̄ iudicari diſſimulant eo iudicio qd̓ nunc eſt in quo princeps mundi huius eijciet̉ foras expectent iudicem vel timeant ma gis a quo cū ipſo principe ſuo eijcient̉ foras ⁊ ipſi. hec bern̄. B Ubi notā dū ꝙ. iiij. erunt ordines in futuro iudi cio. Quidā em̄ iudicabunt̉ ⁊ damna bunt̉ ſicut illi qui fidē habuerunt ſine oꝑbꝰ Quidā iudicabunt̉ ⁊ ſaluabun tur. vt hi quoꝝ merita bona permixta erant aliquibꝰ venialibꝰ malis Quidā non iudicabunt̉ ⁊ damnabūt̉. ſicut hi qui caruerūt fundamēto fidei Quidā non iudicabūt̉ ſed ſaluabunt̉ ⁊ iudica būt. ſicut ꝑfecti viri ⁊ ꝯtemptores mū di. De hoc habet̉ in .vj. al̓s in. x. mor. vbi beatus gre. ſic d̓t. Due quippe par tes ſunt electoꝝ .ſ. ⁊ reproboꝝ Sꝫ bo ni ordines hi in ſingulis ꝑtibꝰ ꝯtinēt̉ al̓s ꝑtinent Alij nāqꝫ iudicant̉ ⁊ ꝑeūt quibꝰ voce dominica d̓r. Eſuriui ⁊ non dediſtis mihi māducare. Alij ꝟo in ex tremo iudicio ꝑeunt ⁊ nō iudicabunt̉ De quibꝰ dn̄s d̓t Qui non credit iam iudicatus eſt Ex electoꝝ ꝟo ꝑte alij iu dicant̉ ⁊ regnant qui vite maculas la crimis tergunt. qui mala precedentia ſanctis ſeqn̄tibꝰ redimētes quicquid illicitū aliqn̄ fecer̄t ab oculis iudicis elemoſinaꝝ ſuꝑadditione cooꝑiunt. quibꝰ iudexveniens in dextra ꝯſiſtenti bus dicat. Eſuriui ⁊ dediſtis mihi maͣ ducare Alij non iudicantur ⁊ regnant̉ qui p̄cepta legis ꝑfectione ꝟtutū trāſ cendunt. qꝛ nequaqͣꝫ hoc ſolū qd̓ cun ctis diuina lex precipit implere ꝯten ti ſunt. ſꝫ p̄ſtantiori deſiderio plus ex hiberi appetūt qͣꝫ preceptis generalibꝰ audire meruerūt quibꝰ dominica voce d̓r vos qui reliquiſtis oīa ⁊ ſecuti eſtis me. cū ſederit filius hoīs in ſede maie ſtatis ſue ſedebitis ⁊ vos ſuꝑ ſedes. xij iudicantes. .xij. tribꝰ iſrahel. Hi itaqꝫ in extremo iudicio non iudicant̉ ⁊ re gnant. qꝛ cū auctore ſuo etiaꝫ iudices veniūt Relinquentes quippe oīa plus Liber .III. Diſt. III. Ca. XV. ompta deuotione exequunt̉ qͣꝫ iuberi generaliter audierūt. hec greg. C Sciendū etiā ꝙ due ſnīe in illo iudi cio ferunt̉. vna ꝓ bonis. alia ꝓ malis Snīa ꝓ bonis ꝯtinet. vij. clauſulas. Prima eſt amabilis xp̄i vocatio. ibi. Uenite. Scd̓a diuina benedictio. ibi. benedicti. Tercia paterna dilectō. ibi patris mei. Quarta eſt remuneratōis retributio. ibi ꝑcipite. Quinta regni aſſignatio ibi. regnū Sexta eſt glorie preꝑatio. ibi. qd̓ ꝑatum eſt vobis Se ptima eterna p̄deſtinatio. ibi. ab origi ne mundi. Itē ſnīa ꝯtra malos ꝯtinet ſex clauſulas Primo a deo ſeꝑatōeꝫ. cum d̓r. Ite. Scd̓o maledictōem ibi. maledicti. Tercio incarceratōnis in cluſionē. ibi. in. Quarto pene acerbi tatē. ibi. ignē. Quinto liberationis de ſperatōnem. ibi. eternū. Sexto demo num aſſociatōem. ibi. qui preꝑatus ē dyabolo ⁊ angelis eius. D Ubi etiā notandū ꝙ ſunt nōnulli reprobi qui finē ſuis pctīs imponere nō curāt. qꝛ finē habere futura ſupplicia ſuſpicā tur. De talibꝰ beatus greg. xxiiij. mor̄. ſic d̓t. Sunt quidaꝫ q̄ idcirco pctīs ſu is ponere finem negligūt. qꝛ hr̄e qn̄qꝫ finē ſuper ſe iudicia dei ſuſpicant̉. qui bus breuiter rn̄demus. Si qn̄qꝫ finiē da ſunt ſupplicia reproboꝝ. qn̄qꝫ etiaꝫ finiēda ſunt gaudia beatoꝝ Per ſemet ipſam em̄ veritas d̓t. Ibunt hi in ſup pliciū eternū. iuſti aūt in vitā eternam Si ergo non eſt veꝝ hoc qd̓ minat̉. ne qꝫ illud veꝝ eſt qd̓ ꝓmiſit. Ac inquiūt. Ideo eternā penam peccatoribꝰ mina tus eſt vt eos a peccatoꝝ perpetratōne ꝯpeſcerꝫ. qꝛ creature ſue eterna ſuppli cia minari debuit non inferre. Quibꝰ citius rn̄demus. Si falſa minatus eſt vt ab iniuſticia corrigat. etiā falſa pol licitus eſt vt ad iuſticiā ꝓuocaret Qui dum ꝓmiſſionibꝰ ſuis reproboꝝ ſupplicia finiri aſſerunt. aſſertōne ſua eti am electoꝝ premia remuneratōneſqꝫ ꝯfundunt. Quis hant etiam veſaniaꝫ toleret qui conant̉ aſtruere. veꝝ nō eē qd̓ veritas de eter nominata eſt. ⁊ dum ſatagunt deū ꝓhibere minime nō verē tur predicare fallacē. At inquiūt ſine fine non dꝫ puniri culpa que cū fine ꝑ petrata eſt. Iuſtus nimiꝝ eſt op̄s deus ⁊ qd̓ non eterno pctō ꝯmiſſum ē eter no non dꝫ puniri tormento. quibꝰ citi us tn̄demus ꝙ recte dicerent ſi iuſtus iudex diſtrictuſqꝫ veniens nō corda ho minū ſed facta penſaret. iniqui em̄ cū fine deliquerunt. qꝛ cū fine vixerūt. vo luiſſent quippe ſine fine viuere. ſine fi ne in iniquitatibꝰ poſſent ꝑmanere. nā magis appetūt peccare qͣꝫ viuere ⁊ hic ſꝑ viuere cupiunt vt nunqͣꝫ defināt pec care cū viuunt. Ad diſtricti ergo iudi cis iuſticiā pertinet. vt nunqͣꝫ careant ſupplicio. quoꝝ mens in hac vita nūqͣꝫ voluit carere pctō ⁊ nullus det̉ iniquo terminus vltionis qꝛ qͣꝫdiu valuit al̓s vixit noluit habere terminū criminis Op̄s em̄ deus qꝛ pius eſt miſeroꝝ cru ciatibꝰ non paſcit̉. qꝛ auteꝫ iuſtus eſt ab iniquoꝝ vltione imꝑpetuū nō ſeda tur. hec greg. E De eterno etiaꝫ ſupplicio reprobis preꝑato. ⁊ ꝙ pena inferni finē nō habeat. on̄t bea. bern̄. in tracta. de miſerijs hoīs ita dicēs Quiſ putas tūc meror eſt. quis luctus. q̄ tri ſticia cū iniuſti ſeꝑabunt̉ a ꝯſortio iu ſtoꝝ ⁊ a viſiōe dei ⁊ tradent̉ in ptātem dyaboli ⁊ ibunt cū eo in ignē eternuꝫ. ibi erunt ſine fine in luctu ⁊ gemitu ꝓ cul quippe exulati a beata patria ꝑadi ſi. Cruciabunt̉ in gehenna ꝑpetua nū qͣꝫ requiē adepturi. nunqͣꝫ lucē viſuri. ſꝫ ꝑ milia miliū annoꝝ in inferno cru ciandi. nec tn̄ vnqͣꝫ inde liberādi. vbi nec qui torq̄t fatigat̉. nec qͥ torquet̉ a liqn̄ liberabit̉. ſic em̄ ignis ibi ꝯſumit. cc. ij. Diſt. III. Ca. XV. Liber .III. vt ſemꝑ reſeruet̉. ſic tormenta agunt̉ vt ſemꝑ renouent̉ Iuxta vero qͣlitatē culpe vnuſqͥſqꝫ penā ſuſtinebit gehēne ⁊ ſimiles culpe rei ſuis ſimilibꝰ iūgun tur cruciādi Nihil aliud ibi audit̉ niſi fletus luctus gemitus vlulatus ⁊ plā ctus merores ⁊ ſtridores dentiū nihil qꝫ ibi videt̉ niſi ꝟmes ⁊ laruales faci es tortoꝝ atqꝫ teterrima mōſtra demo nū. ardebūtqꝫ miſeri in igne eterno in eternū ⁊ vltra. In carne cruciabunt̉ ꝑ ignē in ſpū ꝑꝯſcīe ꝟmem Ibi erit do lor intolerabilis. fetor incomꝑabilis timor horribilis. mors corꝑis ⁊ aīe ſi ne ſpe venie ⁊ mīe. Sic tn̄ moriunt̉ vt ſemꝑ viuant. ⁊ ſic viuūt vt ſꝑ morian tur. ita ip̄a aīa pctōris aut in inferno ꝓ pctīs cruciabit̉. aut ī ꝑadiſo ꝓ hoīs oꝑbꝰ collocabit̉ Nūc gͦ alteꝝ ē duobꝰ eligamus aut ſꝑcruciari cum impijs aut īꝑpetuū letari cū ſanctis Bonū ſi quidē ⁊ malū mors ⁊ vita an̄ nos ſunt vt ad qd̓ voluerimus manus extenda mus ⁊ ſi tormenta non terrēt ſaltē pre mia inuitēt. hec bern̄. F Deinde videndū eſt de gloria beatoꝝ quaꝫ ipſi poſt reſurrectionē poſſidebūt De qua primo notandū vt d̓t thomas de aqui nō. Beatitudinē ſcōꝝ poſt reſurrectio nem augeri quideꝫ extēſiue manifeſtū qꝛ beatitudo tūc erit nō ſolū in aīa ſed etiā in corꝑe. Aīe etiā beatitudo exten ſiue augebit̉ inqͣꝫtum aīa nō ſolū gau debit de bono ꝓprio ſꝫ etiā de bono cor poris. Corpus namqꝫ qd̓ corrumpit̉ in pn̄ti aggrauat aīam Si ꝟo a corꝑe remoueat̉ oē illud qd̓ ꝑ actionē aīe re ſiſtit. ſimpliciter aīa erit ꝑfectior in ta li corꝑe exiſtens qͣꝫ ꝑ ſe ſeꝑata Quāto aūt aliquid eſt ꝑfectius in eē. tanto p̄t ꝑfectius oꝑari Unde ⁊ oꝑatio aīe con iūcte tali corꝑi erit ꝑfectior qͣꝫ oꝑatio aīe ſeꝑate. hmōi aūt corpus ē corpus glorioſum. qd̓ oīno ſubdet̉ ſpūi. Un̄ perfectior erit beatitudo anime poſt re ſurrectionē corꝑis qͣꝫ ante. Sicut em̄ aīa ſeꝑata a corꝑe corruptibili ꝑfecti us p̄t agere qͣꝫ ei ꝯiuncta ita poſtqͣꝫ fue rit ꝯiuncta corpori glorioſo perfectior erit eius operatio qͣꝫ qn̄ erat ſeparata. Omne aūt imꝑfectū appetit ſuam per fectionē ⁊ ideo aīa ſeꝑata naturaliter appetit corporis ꝯiunctioneꝫ. ⁊ ꝓpter hunc appetitū ⁊ imꝑfectione ꝓceden te eius oꝑatio qua qui in deum fert̉ eſt minus intenſa. Et hoc eſt qd̓ d̓t ihero. ꝙ ex appetitu corꝑis retardat̉ ne tota intentio ꝑgat in illud ſummū bonum Hec thomas. Unde ꝯſiderandum ꝙ aīa poſt reſurrectionem generalem. re ſumpto iam glorificato corpore. libera bit̉ ex hac imꝑfectione. qꝛ tunc abſol uet̉ a deſiderio naturalis affectōis qua nūc gerit erga corpus per gloriam re ſurrectionis. Et ideo ſine omni obſta culo alicuius impedimēti eternaliter tunc feret̉ in amorem dei ⁊ inebriabi tur pleniſſime ebrietate diuine carita tis nec vnqͣꝫ a viſione ſeu amplexū ꝯdi toris ſui imperpetuū auellet̉. De hoc beatus bernar. ita d̓t Rediuiuis igitur corporibꝰ ⁊ ꝯſumptis in vita mortali inebriamur mira plenitudine exuberā tes poſt reſurrectionē tanqͣꝫ cariſſimi ⁊ merito inebriantur. qui ad nuptias agni introduci merent̉ edentes ⁊ bibe tes ſuper menſam illius in regno ſapi entie qn̄ ſibi exhibet glorioſam eccleſi am. tūc ꝓrſus īebriat cariſſimos ſuos tūc de torrēte voluptatis ſue potet eos qn̄ in amplexū illo artiſſimo ſponſi ⁊ ſponſe fluīs impetus letificat ciuitatē dei. vt delectent̉ in leticia ineternum De iſta ſuperhabundantia diuine ca ritatis idem beatus bernar. in libro de diligendo deū ſic ait O amor ſanctus ⁊ caſtus. o dulcis ⁊ ſuauis affectus ca ritatis. o pura ⁊ deifica intentio volu ¶ Liber .III. Diſt. III. Ca. XV. ptatis ⁊ eo certe deificatior ⁊ purior. quo in ea de ꝓprio nil mixtū relinquit̉. eo ſuauior ⁊ dulcior quo totū diuinuꝫ eſt qd̓ ſentit̉. ſic affici deificari eſt. qūo ſtilla aque modica multo infuſa vino puro a ſe deficere tota videt̉ ⁊ ſaporeꝫ vim induit ⁊ calorem. ⁊ qūo ferꝝ can dens ignituꝫ ſimile igni fit. priſtinaqꝫ forma exutū. ⁊ qūo ſolis luce aer ꝑfu ſus in eandem tranſformat̉ luīs clari tatē adeo vt iam non illuīatus ſed ip ſum lumen eſſe videat̉. ſic in oēm mo dum tunc in ſanctis humanā affectio nem quo dū ineffabili modo nccē erit a ſeip̄a liqueſcere. atqꝫ in diuinā peni tus tranſformari voluntatē. Alioquin qūo erit deus oīa in omnibꝰ. ſi in hoīe aliquid de hoīe ſuꝑerit. manet quideꝫ ſubſtantia ſed in alia forma in alia glo ria atqꝫ potentia ⁊ qn̄ erit qn̄ veniam ⁊ apparebo ante faciē dei mei. hec bern̄. G Et ſciendum ꝙ in celeſti patria op̄s deus elctōs ſuos dotabit diuerſis dotibꝰ tam in aīa qͣꝫ in corꝑe. Dotes vero aīe quibꝰ aīe gaudebūt ſunt tres .ſ. cognitio. dilectio ⁊ inheſio ſiue ten tio que a quibuſdā appellat̉ apprehen ſio. a quibuſdā vero fruitio. Haꝝ dotū numerus multipliciter accipit̉. Pri mo ex ꝑte virtutū theologicaꝝ. qꝛ cog nitio ſuccedit fidei. dilectō caritati. cō prehenſio aūt ſpei. Alio mō accipit̉ ex ꝑte potentiaꝝ aīe. Cognitio namqꝫ p̄t appropriari intelligētie. dilectio volū tati. ꝯprehenſio memorie. Pn̄t etiam predicte dotes accipi ẜm tria que tri bus ꝑſonis appropriant̉ ita vt ꝯprehen ſio reſpiciat potentiā patris. cognitio vero ſapīam filij. ⁊ dilectio benignita tem ſpūſſancti Prima igit̉ dos aīe eſt cognitio. qꝛ diuina eſſentia videbit̉ ab omnibꝰ tota ſed nō total̓r .i. ꝓut eſt in finita. videbit̉ tn̄ eſſentia diuina lim pidius ab vno qͣꝫ ab alio. ⁊ iſte defcūs erit ex parte videntis non viſi. qꝛ idem erit viſum. H Secunda dos ani me eſt dilectio. ſed inter dilectionem virtutem ⁊ dilectōem dotē duplex eſt differentia. Nam vna eſt ẜm habituꝫ. qꝛ virtus eſt id ꝓprie qd̓ tranſit de ſtatu gratie in ſtatū glorie. Dos autē eſt qd̓ ſupra meritum datur in introductiōe ſponſe. Alia eſt differentia penes ob iectū. qꝛ deus erit obiectū virtutis in quantū eſt ſumma bonitas. obiectum autē dotis inquantū vnibilis in vnum ſpūm. Et notandū ꝙ fides ⁊ ſpes ẜm rem euacuabunt̉ in patria Caritas ve ro nec ẜm rem nec ẜm actū eius eua cuabit̉. ſed ſolummō ẜm modū imꝑ fectio iillus tollet̉ ⁊ id̓o augebit̉ in pa tria. Tercia dos anime eſt ꝯprehenſio que ē tentio viſi ⁊ amati. vel eſt tentio veri ⁊ boni primi. ⁊ hoc veꝝ eſt ꝓut ꝯp̄ hendere ſumit̉ ꝓ attingere ⁊ non ꝓ cir cumplecti diuinā immenſitatē. I Notandū ꝯſequenter ꝙ quatuor ſunt dotes corꝑis. quaꝝ numerus ſic habe tur. Nam ad hoc ꝙ corpus ꝑfecte ſit ſubiectum aīe nec eā impediat in ope ribꝰ quatuor requirunt̉. quoꝝ duo ꝑ tinent ad ſenſum. alia duo ad motum Primū qd̓ ad ſenſuꝫ requiritur eſt vt ſit facile receptibile ſpecieꝝ ſenſibiliū ad qd̓ diſponit claritas. Alteꝝ vt non ſit receptibile paſſionū ignobiliuꝫ ad qd̓ diſponit īpaſſibilitas Quo ad mo tum etiā duo requirunt̉. Unū eſt vt ꝑ ꝯtrariam inclinatōem nō reſiſtat ſuo motori. ad qd̓ diſponit agilitas. Alid̓ eſt vt corpora per que mouet̉ non reſi ſtant ei. ad qd̓ diſponit ſubtilitas. R Item iſte dotes ſumunt̉ ẜm qua tuor defectus quos hꝫ corpus huma num a quatuor elementis ex quibꝰ cō ponit̉ Habet enim corpus humanū ab igne caliditatē. ⁊ inde nigredinem. a terra groſſiciem. ab aere paſſibilitatē cc. iij. iber .III. ¶ Diſt. III. Ca. XV. F Ab aqua frigiditateꝫ ⁊ inde tarditatē Sed iſta tollunt̉ ꝑ quatuor dotes cor poris. Un̄ ꝑ rōem generalē btōꝝ cor pora p̄rogatiuis ſiue dignitatibus ſeu dotibꝰ gloriabunt̉ .ſ. claritate impaſſi bilitate agilitate ⁊ ſubtilitate De pri ma viꝫ claritate d̓r eccl̓. Fulgebunt iu ſti ſicut ſol De ſecūda viꝫ impaſſibili tate d̓r apocal̓. Iam non erit amplius luctus neqꝫ clamor ſed nec vllus dolor De eadem etiam dote d̓t beatus augu. Intantum corꝑa nrā glorificata erunt impaſſibilia. vt ſi ponerent̉ in inferno nullatenus paterent̉. De tercia dote .ſ. agilitate. idem beatus augu. ſic d̓t. Corpora glorificata erunt tam agilia. vt vbi eſſe volunt ſine mora ſine vllo obſtaculo ſtatim erunt. De quarta do te viꝫ ſubtilitate. idem beatus auguſt. Corpora glorificata erūt tam ſubtilia vt non obſtantibꝰ quibuſcūqꝫ obſtacu lis tranſeunt vbi volunt. Unde dn̄s reſurgens a mortuis ex virtute corꝑis glorificati ſurrexit de ſepulcro clauſo ⁊ ad diſcipulos in trauit in ꝯclaui ia nuis clauſis. hanc glorificationeꝫ cor porum operabit̉ xp̄s in fidelibꝰ ⁊ ele ctis ſuis poſt reſurrectionē generalem Unde d̓t apl̓s. Saluatorem expecta mus dn̄m noſtrum iheſum xp̄m. qui re formabit corpus humilitatis nr̄e ꝯfi guratū corꝑi claritatis ſue. Unde etiā beatus greg. Erūt electoꝝ corꝑa clari tati dn̄ici corꝑis ꝯfigurata. que ⁊ ſi eqͣ litatē glorie eius nō hn̄t per naturam. Similitudinē tn̄ ꝯfigurationis eius habebūt ꝑ grām. hec greg. L Ubi etiam notandū ꝙ poſtreſurrectionem generalē ⁊ glorificationē corpoꝝ in ce leſti patria ſancti ⁊ electi ip̄am d̓inita tem non videbūt per oculos corꝑales qͣꝫuis etiam glorificatos ſed per ſpiri tum hoc eſt ꝑ animam. De hoc beatus aug. in libro de ciuitate dei ſic d̓t. Con fiderandum eſt quantus vir dicebat Ex ꝑte ſcimus ⁊ ex ꝑte ꝓphetamus Et videmus nūc ꝑ ſpeculum in enigmate tunc aūt facie ad faciem Premiū ita qꝫ fidei nobis viſio iſta ſeruat̉. Faci es aūt dei manifeſtatio eius intelligen da eſt non tale aliqd̓ membrum quale nos habemus in corꝑe Unde illud qd̓ ait apl̓s. Facie ad faciem non vult vt deum ꝑ hanc ſpēm corꝑalem vbi ſunt oculi corporales nos viſuros eſſe cre damus. quē ſpū fine intermiſſione vi debimus. niſi em̄ eſſet interioris hoīs ſacies nō diceret idem apl̓s nos aūt re uelata facie gloriam dn̄i ſpeculātes in eandem ymagineꝫ tranſformamur de gloria in gloriā tanqͣꝫ a dn̄i ſpū. Et in pͣs. canit̉ Accedite ad euꝫ ⁊ illumina mini ⁊ facies veſtre nō ꝯfundent̉ Fide quippe accedit̉ ad deū. quā cordis con ſtat eē nō corꝑis In futura em̄ vita d̓s nobis erit ita notus atqꝫ ꝯſpicuus vt videat̉ ſpū a ſingulis nobis. hec gre Sꝫ op̄s deus vbiqꝫ ⁊ in oībꝰ volens ꝓ uidere ſaluti noſtre. vnigenitū filiū ſu um in hunc mundum miſit ⁊ carnem aſſumere voluit. vt per ſuam paſſionē ⁊ mortem non ſolū ab eterna damna tiōe nos redimeret. ſꝫ etiā vt in celeſti pr̄ia poſt corꝑum glorificationē a ſen ſu nr̄e carnis videret̉ in ſua hūanitate ⁊ a ſenſu mētis hoc eſt ꝑ ſpūm ſiue ani mam videret̉ in deitate ⁊ ſic totum ho minem noſtꝝ interiorem viꝫ ⁊ exterio rem reficeret eterna ſua ſuauitate ac le tificaret. M De hoc in cractatu de ſpū ⁊ aīa ſic d̓r. Duo ſunt ſenſus in homine vnus interior alter exterior ⁊ vterqꝫ bonum ſuum habet quo refici tur. Senſus interior reficitur contem platione deitatis. exterior in ꝯtempla tione humanitatis Propterea em̄ d̓s homo factus eſt vt hominem tocū beati ficaret in ſe. vt tota ꝯuerſio hoīs eſſet Diſt. III. Ca. XV. Liber .III. ad ipſuꝫ ⁊ tota dilectio eſſet in illo cū a ſenſu carnis videret̉ per carnē ⁊ a ſen ſu mentis per deitatis ꝯtemplatōem. hoc erat totum bonū hoīs ſiue ingrede ret̉ ſiue egrederet̉ foras in ſuo creato re paſcua inuenirꝫ. paſcua foris in car ne ſaluatoris. paſcua interius in dei tate creatoris. hec in li. de ſpū ⁊ aīa N Sed ⁊ hoc notandū ꝙ ſancta tri nitas que eſt vnus deus a neīne in hac vita ꝯprehendi p̄t. In celeſti vero pr̄ia ab electis ⁊ ſanctis aꝑte videbit̉ ⁊ co gnoſcet̉. De hoc beatus aug. alloqn̄do dn̄m in quodā tractatu qui ſpeculū d̓r ſic ait. Quis in hac vita poſitus vel cri ſtallino pectore ſufficiat penetrare ſui ipſius trinitatis miſteria. qūo pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus tres ꝑſone eſtis ⁊ vna natura. quō tu pater diceris inge nitus. filius genitus. ſpūſſanctus nec genitus nec ingenitus. ſed ꝓcedens di cat̉. Qūo filius de te patre natus eſt. ⁊ ſpūſſanctus de te ꝓcedit ⁊ filio. qūo filius naſcendo non ꝓcedit. ſpūſſctūs ꝓcedendo non naſcit̉. qūo filius nō de ſe. ſꝫ de te eſt. nec tn̄ tui eſt poſterior de quo eſt. Qūo ſpūſſanctus de te ꝓcedit ⁊ filio. nec tn̄ avobis p̄ſcindit̉ a quibꝰ ꝓcedit. Qūo tria vnū eſtis ⁊ vnū tria Qūo inuicē relatiue tria eſtis eſſentia ſiter vnū. qūo trinus ⁊ vnus deus vbi qꝫ es ⁊ non ꝑticulatim vbiqꝫ es. ſed v biqꝫ totus. vbiqꝫ pn̄s ſine ſitu. motu. ⁊ loco. Quis iſta rogo ꝯſideret. quis hoc apprehendat. quantalibet ꝓbitate vel ſcīa preditus. hoc tn̄ in ſpe ꝓmiſſi onis repoſitū eſt. qꝛ videbimus te dn̄e. ⁊ tanto vnuſquiſqꝫ ꝑſpicacius quāto hic vixerit purius. qꝛ mundo corde te ſte ſcriptura deū videbunt. Aꝑte nāqꝫ videbimus cuncta mentis iaꝫ deterſa caligine qūo filius qui oriendo eſt tibi o pater de quo orit̉ ſubſequens nō eſt. ⁊ qūo ſpūſſanctus amboꝝ qui ꝑ ꝓceſ ſionem ꝓducit̉ a vobis ꝓferentibꝰ nō preit̉. Qūo ⁊ vnū diuiſibiliter tria. ⁊ tria indiuiſibiliter vnū eſtis. viſa em̄ claritas ad patefactā nobis tue maie ſtatis ſpēm puꝝ amantis intuitū men tis rapiens ſubleuabit. Que nimiꝝ vi ſio nūc fide inchoat̉ ſed tunc in ſpecie ꝑficiet̉. non em̄ ibi vllis miſterijs cuꝫ facie ad faciē videbimus te. qꝛ nos la tere tunc nō poteris qn̄ tu deus vita vi uentiū te nobis clara viſione inſinua bis. hec aug. O Conſideranduꝫ etiā ꝙ in illa celeſti pr̄ia vnuſquiſqꝫ ꝓ priam mercedē accipiet ẜm ſuū labo rem ⁊ meritū. qꝛ qͣꝫto quis in pn̄ti fue rit ꝟtuoſior. ⁊ in caritate dei ꝑfectior. tanto eius gl̓ia in eterna retributione erit copioſior. De hoc bea. grego. iiij. mora. ſuꝑ illo verbo. ꝑuus ⁊ magnus ibi ſunt. ſic ait. Qꝛ in hac vita nobis eſt diſcretio opeꝝ. erit in illo ꝓculdu bio diſcretio dignitatū. vt quo hic ali us aliū merito ſuꝑat. illic alius alium retributōe trāſcendat. Un̄ in euange. veritas d̓t. In domo pr̄is mei manſio nes multe ſunt. Sed in eis multis mā ſionibꝰ erit ipſa retributionuꝫ diuerſi tas ꝯcors. qꝛ tanta vis in illa ꝑte nos ſociat vt quid in ſe quiſqꝫ non accepe rit hoc ſe accepiſſe in alio exultat Exit em̄ cunctis beatitudo leticie. qͣꝫuis nō vna ſit oībꝰ ſublimitas vite. hec greg. P Circa qd̓ notandū ꝙ tres ſunt ſtatus ſublimes hoīm quibus aureola debet̉. Aureola em̄ eſt mentis ſpeciale gaudiū veniens ex oꝑe p̄cellenti ⁊ pri uilegio Tribꝰ em̄ generibꝰ hoīm vt di ctū eſt debet̉ aureola. vicꝫ martiribꝰ. ꝟ ginibꝰ ⁊ predicatoribꝰ. Qd̓ ptꝫ multi plici rōne. Primo ex operibꝰ excellē tiſſimis viriū aīe. Excellentiſſimū āt opus rōnabilis eſt predicatō veritatis Excellentiſſimū opus ꝯcupiſcibilis eſt obſeruatio caſtitatis ꝟginalis. Ex cc. iiij. LLiber .III. ¶ Diſt. III. Ca. XV. cellentiſſimuꝫ opus iraſcibilis eſt per peſſio corꝑalis. Un̄ pꝫ ꝙ p̄dicatoribꝰ ⁊ virginibꝰ ⁊ martiribꝰ debet̉ aureola. Scd̓o pꝫ hoꝝ nūerus ex hoſtibꝰ quos ꝑ pugnas manifeſtas vincūt. qui ſunt mundus. caro. ⁊ demonia. Martires em̄ vincūt mundū. virgines carnē pre dicatores diabolū Q Tercio pꝫ ꝑ victoriā tripliciū paſſionū. Sunt em̄ paſſiones innate. illate. ⁊ in cordibꝰ alienis. ſed paſſiones innatas ſuꝑant virgines. illatas vero martires. illas aūt que ſunt in alienis cordibꝰ vincūt p̄dicatores. Ex iſtis gͦ colligere poſſu mus ꝙ tres ſunt gradus excellentis ꝑ fectionis ſanctoꝝ quibꝰ debet̉ aureola ⁊ ſumit̉ ẜm effectū gratie cauſantē me ritū excellentis p̄mij glorie penes ſum me arduū viriū aīe. vt p̄miſſum ē que ſunt rōnalis iraſcibilis ⁊ ꝯcupiſcibi lis. Meritū nāqꝫ p̄mij excellentis qͣꝫ tum ad ſumme arduū ꝟtutis ꝯcupiſci bilis eſt ꝟginalis ꝯtinētia cui debetur aureola virginū ꝓpter ſingularē victo riam quā de carne obtinent ꝯtra quaꝫ ꝯtinue bellū gerit̉. qͣꝫuis em̄ vidue vel ꝯtinentes poſt pctm̄ pugnent ꝯtra car nem. ꝑfectius tn̄ ꝟgines triumphant qꝛ nobiliſſimū eſt genus victorie nun qͣꝫ ceſſiſſe hoſti. Meritū ꝟo qͣꝫtum ad ſumme arduū virtutis rōnalis eſt p̄di cationis doctrina cui debet̉ aureola p̄ dictoꝝ qꝛ ꝑfectiſſima victoria ꝯtra dy abolū obtinet̉ qn̄ non ſolū aliquis re pugnans non cedit ſed etiaꝫ de regno illius eū expellit. nō a ſe ſolū ſed etiaꝫ ab alijs. Meritū ꝟo quantum ad ſum me arduū virtutis iraſcibilis ē ꝓ xp̄o paſſionū ⁊ mortis tolerantia. cui debe tur aureola martirum que ſumma eſt Quia ẜm beatū greg. ad magnaꝫ clari tatē que in regno xp̄i aſpicit̉ ꝑ effuſio nem ſanguinis venit̉. nā inter oēs paſ ſiones illatas exterius p̄cipuuꝫ mors tenet locū. Non ſolū hi ſancti qui has p̄rogatiuas a dn̄o ꝯſecuti ſunt. verum etiā oēs beati ⁊ electi cuiuſcūqꝫ ſtatus ſint qui poſt reſurrectionem ⁊ finale iu dicium ad gloriā celeſtē aſſument̉ gau debunt inenarrabili iocunditate ine ternuꝫ. Gaudebūt inqͣꝫ ſupra ſe de dei viſione. infra de celi ⁊ aliaꝝ creaturaꝝ pulcritudine. intra ſe de corꝑis ⁊ aīe glorificatione. extra ſe de angeloruꝫ ⁊ hoīm ſocietate. R De hac eterna felicitate beatus aug. ſic d̓t. O vita vi talis dulcis ⁊ amabilis. vbi ſumma ſe curitas. ſecura trāquillitas. tranquil la iocunditas. iocūda felicitas. felix eternitas. eterna beatitudo. ⁊ beata vi ta ſine fine viſio atqꝫ laudatio dei Ibi eſt affluentia diuitiaꝝ. influentia deli ciaꝝ. ꝯfluentia oīm bonoꝝ. hec augu. Ad has delicias tam felices. ad hanc refectionē tam deſiderabilē quā deus p̄parat ſuis electis btūs eſt qͥ illic ꝑue nerit. qm̄ ibi xp̄s dei filiꝰ eternas epu las illis mīſtrabit. De hac mirifica re fectione btūs bern̄. ſic ait. O mutatio ammirabilis. o refectio deſiderabis. o inebriatio exoptabilis vbi dapifer eſt dei filius. pincerna ſpirituſſanctus vbi in habitatione ſancta mater ⁊ vir go intemerata tranſit ⁊ mīſtrat diſcū bentibꝰ. hec bern̄. S De p̄mio aūt ⁊ felicitate eterne pr̄ie idē btūs bern̄. in tractatu de miſeria hoīs ſic d̓t Premi um ē videre deū. viuere cū deo. eſſe in deo. qͥ erit oīa in oībꝰ. habere deuꝫ qui eſt ſummū bonū. ⁊ vbi eſt ſummū bo nū ibi eſt ſumma felicitas. ſumma io cūditas. vera libertas. ꝑfecta caritas eterna ſecuritas. ⁊ ſecura eternitas. ibi ē vera leticia. plena ſcīa. ⁊ oīs pul critudo ⁊ btītudo. vita ꝑhennis. requi es ⁊ ꝯcordia dulcis. Sic cū deo btūs erit in cuius ꝯſcīa peccatū inuentū nō fuerit. videbit enim eum ad volunta Liber .III. ¶ Diſt. III. Ca. XV. tem. habebit ad voluptatem. fruet̉ ad iocunditateꝫ. in eternitate vigebit. in veritate fulgebit. in bonitate gaudebit Sicut habebit ꝑmanendi eternitatē. ſic cognoſcēdi facultatē ⁊ requieſcen di ſecuritatē. Ciuis ſiquidē erit illius ſctē ciuitatis cuius angeli ſunt ciues. O ciuitas celeſtis. manſio ſecura. pa tria totū ꝯtinens qd̓ delectat. ppl̓s ſine inurmure. incōle quieti. hoīes nullam indigentiā hn̄tes. O qͣꝫ glorioſa dcā ſunt de te ciuitas d̓i. ſicut letantiū oīm hītatio in te oēs letāt̉. cuius aſpectus pulcer ⁊ faciēs decora. eloquiū dulce. delectabilis eſt ad videndū. ſuauis ad hn̄dum. dulcis ad ꝑfruendū. ipſe per ſe placet ⁊ ꝑ ſe ſufficit ad meritū. ſuffi cit ad premiū. nec extra illū quicqͣꝫ q̄ rit̉. qꝛ totū in illo inuenit̉ quicqͥd deſi derat̉. ſꝑ libet illū aſpicere ſꝑ habere. ſꝑ in illo delectari. ⁊ illo ꝑfrui. in illo clarificat̉ intellectus ⁊ purificant̉ affe ctus ad cognoſcendā ⁊ diligendā veri tatem. ⁊ hoc eſt totū bonū hoīs. noſſe vicꝫ ⁊ amare creatorē ſuum. Uacabi mus em̄ ⁊ videbimus qͣꝫ dulcis ē dn̄s ⁊ qͣꝫ magna multitudo dulcedīs eius Cognoſcemus patris potentiā. filij ſa pīam. ſpūſſancti benigniſſimā clemen tiā. ⁊ ita hēbimus illius ſumme trini tatis noticiā. hec erit ſumma illius fe licitatis qm̄ intelliget̉ in ſuo puro eſſe ſincera d̓initas ⁊ ꝯprehendet̉ incomp̄ henſibilis trinitas. patebunt archana d̓initatis. videbit̉ ⁊ amabit̉ deus. et hec viſio ⁊ dilectio totū cor hoīnis im plens ⁊ ſatians totū erit illius beatitu dīs ꝯſummatō. vna erit oīm lingua. iubilatio indefeſſa. vnus affcūs. amor eternus. patebit veritas. implebit ca ritas. ⁊ erit integra corꝑis ⁊ aīe ſoci etas. fulgebit ſicut ſol hūanitas glori ficata. qꝛ erit ꝯcors carnis ⁊ ſpūs cari tas angeloꝝ ⁊ hoīm. vnū erit gaudiū. vnum colloquium. vnum cōuiuium. non ſanguebit amor. nō liquefiet dile ctio. pn̄tibꝰ omnibꝰ hoīs nulla erit di lationis afflictio qm̄ beatifica d̓ine ma ieſtatis pn̄tia omnibꝰ erit oīa. In tor rente illius voluptatis nihil appetit vl tra cumulata ſocietas. vbi eterna erit felicitas. ſuꝑeminens gloria. ſuꝑabū dans leticia. hec ber. T Cum igit̉ hoīes ſint ꝑuenturi ad celeſtē patriā ⁊ ſimiles effecturi angelis dei ꝯgruū eſt vt de amore illoꝝ quo eternal̓r ferun tur in deū aliqͥd videamus. ⁊ qͣꝫuis ſi milis actꝰ caritatis nequaqͣꝫ nos exer cere ī hac vita poſſumus. tn̄ imitari e os aliqual̓r quantū nr̄a fragilitas per mittit in dei amore ſtudeamꝰ. De hoc ergo primo ſciendū ꝙ amorē diuinuꝫ angeloꝝ intelligere oꝑtet immateria liter qua eſt ſuper mentē ⁊ deſideriū in declīabile in aliud ⁊ irremiſſibile a ꝓ prio feruore ꝯtemplationis d̓ine. ac ꝑ exceſſum oīs ſubſtantie in ſolos ſpon ſi amplexus tendētis ⁊ nulla anxieta te afflicti vt accidit in deſiderijs carna liū voluptatū. quaꝝ appetitus plenus eſt anxietate ⁊ pena. ꝓpter qd̓ ipſi an geli pure ⁊ ſingulariter deū deſiderāt. ⁊ nihil eſt qd̓ eos poſſit ab eius amore reuocare vel retardare. Et qꝛ deus eſt ſꝑ vniformis. equaliter bonus ⁊ pul cer. etiam qui in ſe habet ſimpliciſſi me omneꝫ ſpeciem deſiderabilē. vt ſa pīam. bonitatem. pulcritudinē. eterni tatem. omnipotentiā. ⁊ ẜm omnia hec eſt totus deſiderabilis. ideo plenarie. intime ⁊ irreuocabil̓r in ſe trahit oīm ſuoꝝ ꝯprehenſoꝝ deſideria oīa. Unde angeli ex ratōne abundanti ſciētes id qd̓ appetunt ſuper omnia eſſe deſidera bile. idcirco amore puro ⁊ non in ali ud tendentē in illud ſummū lumē ita fortiter ⁊ inauertibiliter intendunt ꝙ iſta intentio a nulla potētia intercidi Diſt. III. Ca. XV. Liber .III. poteſt vel impediri Et notandum ꝙ in ſacra ſcriptura nō inueniunt̉ amores angelici diſtincte traditi niſi de ſera phin De quoꝝ amore dyo. ca. vij. an gelice ierarchie ponit quinqꝫ gradus aut ꝓprietates ita dicēs Mobile eorū ſemꝑ diuina ⁊ inceſſabile ⁊ calidum ⁊ acutū ⁊ ſuꝑferuidū. vbi d̓t glo. Inter p̄tatio huius noīs ſeraphin .ſ. incendē tes vel calefacientes. iuxta naturales ꝓprietates ignis qui incendit ⁊ calefa cit nobis. ſignificat ſempiternā mobi litatē ſubſtantiaꝝ illius circa diuina ⁊ inceſſabilitatē ⁊ caliditatē ⁊ acutū ac extendentē feruorē ſempiter ne motio nis eoꝝ in deū que attentiſſima eſt ⁊ in remiſſibilis ⁊ in aliud deſiderabile nū qͣꝫ declinās. hec ꝟba occultiſſima ſunt Ideo lynconien̄. ꝯmentator exponēs ea ita d̓t Ad hos de iformes habitus tā exceſſos ⁊ a noſtra infirmitate longin quos. ac viſui noſtro taꝫ abſconditos exponendos oīno minores ſumus. ve riſimile eſt em̄ hoc eē de archanis ver bis q̄ paulus in raptu ſic audiuit. que qͣꝫuis non licet hoī loqui. hoc tn̄ dyoni ſio ſpāliſſimo diſcipulo ⁊ quaſi celeſti ꝯciui locutus eſt. que iſte vt eſtimo nō coīter oībꝰ ſed puritate intelligētie ⁊ diuinis illuminatōibꝰ ⁊ gr̄a priuilegi atis ac ꝑ hoc vt ſupra hoīem eleuatis decreuit coīcare. hec lynconien̄. U Prima igit̉ ꝓprietas vel gradus ſera phici amoris ẜm dyo. eſt ſemꝑ mobi le de quo ꝯmentator Lynconienſis. ⁊ hugo commentator ꝯcorditer ibidem dicūt. ꝙ autor volens oſtendere ꝓprie tates amoris quo feruent ſeraphin ſi cut eaꝫ ſignificauit ꝑ ignē. ſic eoꝝ dei formes habitus ſignificat ꝑ ignis ꝓpri etates. Ignis ꝓprietates ſunt ſempi terna nō interrupta mobilitas. calidi tas. acumen penetrātiū. acutū ⁊ ſuper feruidū Eandē igit̉ ꝓprietateꝫ quā d̓t motioneꝫ amoris vt eſtimo ſignificat actionem .i. amotionem non interrup tam nec infinitam quiete vel pauſatiōe ab agendo. Que em̄ alia eſſe p̄t amo ris ſemꝑ motio niſi ſꝑ actualis celeſti bus ſubſtantijs. non ſicut in nobis qn̄ qꝫ quieſcit aut finit̉ ſꝫ ſempiterne agit exn̄s intenta vt non deſiſtat aliqn̄ ab a gendi motione. ac ꝑ hanc intentione irremiſſibilē ab amandi intentione ⁊ indeclinabilis ſeu inflexibil̓ ab aman do ordinate amatū ⁊ indeclinabile ad aliquid aliud inordinate amandū De hoc etiā glo. ſuꝑ eodē. vij. ca. ſic dicit. Quia igit̉ deus caritas ⁊ qūo caritas ex deo eſt. homo ⁊ angeli ad ymagineꝫ dei facti ſunt. ꝙ ſi iſta dilectio defuerit tocius imaginis ſpēs figuraqꝫ ſoluet̉ Qūo gͦ deus caritas eſt. nihil itaqꝫ eſt apud deū p̄cioſius caritate. ea aūt cari tate maxime viget primus ordo ange loꝝ. vnde ⁊ ſeraphin .i. ardētes appel lant̉. Interp̄tatio igit̉ noīs ſeraphin inſinuat mobile ſemꝑ eoꝝ .i. qꝛ ſemꝑ mouent̉ circa diuina. nam iugiter fla grant ⁊ ardent ineffabili dulcedine di uini amoris. ⁊ circa dilectionis eius affectum eſtu quodam delectabili mo uentur. Mobile ergo eorum vim vehe mētiſſimi amoris inſinuat. vnde ⁊ ip ſum nomen eorum de quo nunc ſermo eſt ſeraphin id eſt incendium dicitur. nam de ipſo omnium auctore ſcriptuꝫ eſt. Deus noſter ignis conſumens eſt Deus quippe ignis dicitur quia flam ma ſui amoris mentes quas replet in cendit. Et ſeraphin idcirco incendiū dicunt̉. qm̄ hec poteſtates ex ꝓxime ſu pra ceteros ineffabili dilectione eius ſuccēſe ſunt. hec glo. X Scd̓a ꝓprie tas vel gradus ſeraphici amoris eſt in ceſſabile vel infinibile. ⁊ hec ꝓprietas amoris differt a prima ſicut d̓t ꝯmēta tor linconien̄. ⁊ reddit rōnem dicens ¶ Liber .III. Diſt. III. Ca. XV. Hec particula ſꝑ mobile tollit inter cuptionem motionis in amotōe ⁊ hoc adiunctū inceſſabile vel infinibile tol lit terminatiōem in duratōe. vel forte ꝑ hoc ꝙ autor d̓t inceſſabile vel infini bile tendit exprimere hanc ꝓprietateꝫ amoris ad ſimilitudinē ꝓprietatis ig nis. vicꝫ ꝙ ſicut ignis nō hꝫ terminuꝫ in agendo dū inuenit auctā materiam in quā p̄t accendi. ſed ſꝑ creſcit in ma ius. Sic amor ⁊ eius actio non hꝫ ter minū in agendo dū inuenit materiam auctā in quā poſſit tranſire Deus aūt infinitus eſt. qꝛ infinite ſapīe potētie. bonitatis. iuſticie ⁊ mīe de ip̄o dictis Igit̉ amor in ip̄m tranſiēs ſꝑ inuenit auctam materiā inqͣꝫtum natural̓r ap tus natus eſt tranſire. ⁊ ignis qui eſt a mor aptus natus accēdi. Amor igit̉ ⁊ amoris motō in d̓ina natura terminū nō hꝫ in agendo. ſignificat̉ ergo ꝑ mo bile ſꝑ ſempiternitas priuans interru ptōem ⁊ durationis interminatōem. Per inceſſabile vero ſeu infinibile a moris ⁊ amatoris ⁊ amotionis ſigni ficat̉ augmentabilitas priuans termi num augmentationis ſeu intentionis ⁊ magnitudinis. vt verus ſit ꝯſuetus ſermo de quo d̓r Modus amandi deū eſt ſine modo ⁊ menſura. Un̄ motio il loꝝ ſpūum ſumme d̓initati appropin quantiū inceſſabilis d̓r ⁊ intenta. inti ma ⁊ inflexibilis qꝛ a ſe per amoris de fideriū in deū tendēs ⁊ mobilis ſꝑ eſt vt nunqͣꝫ in ſe ſubſiſtat. ⁊ intenta vt ī illum pergat. ⁊ intima vt ad exteriora non effluat. ⁊ inflexibilis vt ad aliud extra ipſum ⁊ p̄ter ip̄m non diuertat. Mobile nāqꝫ ad inquiſitōem excitat. Inceſſabile vero ad ꝑſeuerantiā ꝯſum mat. hec lynco. A Tercia ꝓprietas vel gradus ſeraphici amoris ē calidū nā caritas eoꝝ frigeſcere neſcit. qꝛ taꝫ valido amoris igne calent vt nunqͣꝫ in eis ebetudo mentis locum habeat qꝛ ip ſi tam feruenter tāqꝫ ſubtiliter d̓inita tis amore inflāmati illuīationes eius primi ſuſcipiūt. De hoc calido d̓ Hu go Tercio in loco ꝯuenienter ponit̉ ca lidū. qꝛ ſicut mobile p̄cedit vt ad inqͥ ſitōem excitet. ⁊ inceſſabile ſequit̉ vt ad ꝑſeuerantiā ꝯfirmet ita calidum ſe quit̉ vt ad ſenſum viuificet. ⁊ acutū vt ad ꝯprehendenduꝫ penetret. ⁊ vltimo ſuꝑferuidū ſequit̉ vt ad ꝯprehenſionē ⁊ amplexū quietū manifeſtet. hec hu. De ꝓprietate ſeu ardore ſeraphin etiā bea. greg. in quadā omel̓. ſic d̓t. Sera phin vocant̉ illa ſcōꝝ ſpūum agmina que ex ſingulari ꝓpinquitate ſui ꝯdito ris incomꝑabili ardent amore. Sera phin nāqꝫ ardentes vel incendētes vo cant̉. Que qꝛ ita deo ꝯiūcta ſunt vt in ter deū ⁊ hos nōnulli alij ſpūs īterſint tanto magis ardent qͣꝫto hūc vicinius vidēt. quoꝝ ꝓfecto amor flāma amor eſt. qꝛ quo ſubtilius claritatē diuinita tis aſpiciūt. eo validius in eius amore flāmeſcunt. hec gre. Et qꝛ celeſtis pr̄ie ſpūs in dei amore ſꝑ flagrāt. id̓o inceſ ſanter guſtāt qͣꝫ ſuauis eſt dn̄s. Naꝫ ꝓ ut d̓t rich. amor eſt dulcedo ſaporis in timi. vn̄ qͣꝫto quis ardētius amat. tan to ſuauius guſtat. ⁊ cingulū quo cingi tur amor eſt gaudiuꝫ ſpei. qꝛ vbi amor ibi ſpes. ⁊ vbi ſpūalis dilectio ibi gau diū. Etiam hoc notandū ꝙ gaudiuꝫ ⁊ deſideriū beatoꝝ ſpūum eſt inceſſabi le ⁊ eternū. quoꝝ etiam defideriū eſt ſi ne labore. qꝛ ſatietas deſideriū comi tat̉. ⁊ ſatiant̉ ſine faſtidio. qꝛ illa ſati etas ex deſiderio ſemper accenditur. Eſt itaqꝫ eis delctābiliter impreſſa ſi tis ſimul atqꝫ ſatietas. Longe abeſt a ſiti ſatietas. longe a ſatietate faſtidiū qꝛ ⁊ ſitientes ſatiant̉ ⁊ ſatiati ſitiunt. B Quarta ꝓprietas vel gradus ſeraphici amoris eſt acutum. Quod ¶ Liber .III. Diſt. III. CA. XV. exponens hugo. ꝯmentator ſic d̓t Acu tum ſignificat quendā impetū amoris ⁊ vehemētiam amoris ardentis deſide rij ⁊ penetrantis. vt ibi ſit vbi eſt ip̄m qd̓ amat̉. ⁊ cū ip̄o ⁊ in ip̄o. vt nō ſolū ab illo calidū ſit. ſed tranſeat acutū in ip̄m. poterit em̄ calidū eē ⁊ quali de lō ge calefieri cui hoc ſatis eſſet amare. Sed non erat iſte amor ꝑfectus. niſi a cutū faceret ſibi ⁊ tranſiret oīa ⁊ pene traret. ymo potius ad dilectū iret. Si em̄ in dilectū non vadis. adhuc foris amas nec acutū hēre diceris. ſed ebes ⁊ corpens diuiſus es manēs extra ⁊ a lius ⁊ vnū cū illo non efficeris. Amor aūt vnū te vult facere cū ipſo ⁊ idcirco penetrat ⁊ ꝓpinquat qͣꝫtū p̄t ad vnum ip̄m. Un̄ ꝓpheta ait. vbi erat impetus ſpūs illuc gradiebant̉ Impetus acutū eſt. Acutū ꝟo nō quieſcit donec intret ⁊ penetret ⁊ dicat Tenui eū nec dimit tam donec introducā eū in domuꝫ ma tris mee ⁊ in cubiculū genitricis mee. Tunc em̄ ipſe ad te ingredit̉ qn̄ amor illius cor tuū penetrat ⁊ ad intimū cor dis tui illius ꝑtingit Igit̉ tu teip̄m ad te introducito nō ſolū in domū tuā qꝛ hoc nō eſt magnū magne dilectioni ni ſi vſqꝫ ad thalamū ꝑueniat ⁊ cubiculū ingrediat̉ ⁊ vſqꝫ ad interiora penetret ⁊ in intimis tuis requieſcat. Acutū gͦ penetrat oīa ⁊ impetū ſequēs ardētis deſiderij ſui nec diſſil̓are valens donec ad amatū ꝑueīat ⁊ eo amplius adhuc ſit iens intrare ad ip̄m ⁊ eſſe cū ipſo. ⁊ tam ꝓpe ⁊ ſi fieri poſſit hoc ideꝫ ip̄m ſit qd̓ ipſe. nūquid non acutū valde ē hoc oīa penetrare ⁊ ad intima intrare. nec repelli poſſe aliqͣ virtute donec ꝑueniat vbi amat. Quis inquit amplius ſeꝑa bit nos: a caritate xp̄i. ꝑſecutio. an fa mes ⁊cͣ. multa que impedimento eſſe potuiſſent ſi dilectioni obſtitiſſent Di lectio aūt qꝛ acutū habuit teneri non potuit ſed ꝑtranſiuit ⁊ penetrauit eua dens libere ac currens ad deſideriū ſuū Hec hugo C Quinta ꝓprietas ſeu gradus ſeraphici amoris eſt ſuꝑferui dum qd̓ lyncon̄. exponens on̄dit pri mo quid ſit feruidū ⁊ quid ſuꝑferuidū Dicit ergo ſic Feruere dicunt̉ que im preſſo calore ſurſum ſupra ſe ferunt̉ ⁊ ꝓprio pondere in ſe recidunt. huius ſu pra ſe eleuationis ⁊ in ſe relapſus vi ciſſitudinarie feruere dicunt̉. Sancti itaqꝫ viri qͥ ex accepta ſpūſſancti gra tia ſupra ſe efferunt̉ in deum. ex ꝓprio pondere recidūt in ſe ab actuali ſupra ſe eleuatione hec viciſſitudinātes pn̄t ꝯgrue dici ſpū feruentes. ⁊ qui in hoc ſuꝑeminēt ſuꝑferuidi ſunt D Sed q̄ſtio orit̉. ſi āgeli quoꝝ amor defixus in deum tepeſcit. aut remittit̉. autſali quo mō declinat̉ ab ip̄o qūo dici pn̄t feruentes. ⁊ ſi feruentes dici non pn̄t qūo feruidi dicunt̉ Rn̄det lincon̄. ꝙ p̄t dici ꝙ ſicut dei cognitio in ſe eſt ve lut mane ⁊ cognitio ip̄ius in creaturis eſt velut veſꝑe. ſic amor in ſe eſt eleua tio. ⁊ amor ip̄ius in creaturis eſt velut depreſſio. ⁊ in hoc vtroqꝫ ip̄ius amore ſeſe naturaliter adinuicē ꝯſequēte qͣfi quedā viciſſitudinatio feruor eſt ſpūa lis ciuus eminentia eſt eſſe in termino poſſibilis ſibi intentionis. Uel forte poteſt dici ꝙ amor quo deū angeli am plexant̉ ſuꝑſeruidus eſt qui intenſus ad ſummū non lenteſcit neqꝫ remittit̉ ſed immobiliter preſtat intentionis ſue ſummitatem. hec lynconiēſis. Hu go vero commentator exponens predi ctum verbum. ſcilicet ſuperferuidum dicit Ammonet nos hec res aliqd̓ ma ius cogitare de ſuꝑferuido qͣꝫ de calido ⁊ acuto Hoſtis em̄ qm̄ id quod feruet quadā caloris ⁊ incendij ſui violētia iactat̉ extra ſe totaliter ſupra ſe ⁊ facit motionē magnā inuiſibili eſtimatōne ¶ Diſt. III. Ca. XV. Liber .III. qd̓ enim prius acutum fuit in dilectōe abſtinentia oīa penetrans ſuꝑferuidū ſit iam buliens in ſeip̄o ſtare nō valēs Acutū enim amoris eſt cū oīa tranſcē dendo deſpicit. ſuperferuidū aūt cum etiā ſeip̄m ꝯtemnendo relinquit. nam ille qui hoc ſoluꝫ appetit qd̓ amat. in il lius ꝯꝑatione etiam ſeip̄m deſpicit qͥ amat. neqꝫ em̄ vere id ſolū appeteret. ſi vel ſeip̄m cum illo amaret. Non enim hoc facere p̄t niſi magna ⁊ ſingularis dilectio vt pre amore illius qd̓ ſolū di ligit̉. ille etiā qui amat quodammō a ſeipſo deſpiciat̉. Fit ergo miro mō vt dū per dilectōnis ignē in illū ſuſtollit̉ qui eſt ſupra ip̄m ꝑ vim amoris expel lat̉ ⁊ exeat a ſe Quō ergo feruet ⁊ qūo bulit corde. qui poſt perceptuꝫ ſuperni amoris ignem dū in illuꝫ ſolū qui ſur ſum eſt appetendū fertur cogitatōne ⁊ deſiderio extra ſe ꝓijcit̉ ⁊ ſupra ſe ele uat̉. nec ſe cogitat dū illum ſolū amat Hec hugo. E Et notandū ꝓut d̓t glo. ſuꝑ eodē. vij. ca. celeſtis ierarch. ꝙ qͣꝫto ſeraphin vicinius claritatē dei aſpiciunt. tanto manifeſtius q̄ in crea tura fiunt penetrabil̓r vident. aſpicien tes em̄ incircumſcriptū oīa ꝯtinenteꝫ oīa in eius viſione ꝯſpiciunt. nā luce viſionis intime mentis laxatur ſinus Cūqꝫ in dei luīe rapit̉ ſuꝑ ſe in interio ribꝰ ampliat̉. tantūqꝫ exꝑandit̉ vt an guſta ſit ei oīs creatura. non ſolū autē ſeraphin. ſed ⁊ quicunqꝫ ſcī in illa ce leſti patria oīpotentis dei claritatē vi dent. Nullo mō credendū eſt ꝙ foris ſit aliquid qd̓ ignorent qͣꝫlibet paꝝ de luce creatoris aſpexerīt breue fit ei om ne qd̓ creatum eſt. namqꝫ in deo rapti videre ſine difficultate pn̄t om̄e qd̓ in fra deū eſt Cū ergo facultas hec omni bus ſit deū cernentibꝰ. ſeraphin tn̄ eā ſpecialiter obtinent. ſicut ⁊ oēs ange lici ſpūs amore creatoris coīter ardēt Et tn̄ ꝓpter incomꝑabileꝫ caritatis ar dorem ſeraphin ardentes dicunt̉ qꝛ vl tra qͣꝫ dici p̄t vel eſtimari poſſit diuino ardent amore. hec gloſa. Qd̓ aūt beati ſpūs videntes deū penetrent ⁊ videāt oīa que fiunt in creatura beatus ber. de hoc ſic d̓t. Celeſtis illius curie lapideſ viui ⁊ rōnabiles vicꝫ illi angelici ſpi ritus diuinis inter ſunt ꝯſilijs ⁊ trinita tis miſteria norunt. audiuntqꝫ ꝟba in effabilia que non licet hoī loqui. qͣnto em̄ plus vident tanto plus intelligūt. ⁊ qͣꝫto plus cognoſcūt tanto plus dili gūt. veꝝ duplici coherent ſibi lapides illi glutino cognitionis plene ⁊ ꝑfecte dilectionis. Tanto ſiquidē maiore di lectōe ad ſe inuicē copulant̉. qͣꝫto ipſi dilectioni q̄ deus eſt viciniores ex iſtūt Sed nec vlla ſeꝑare ab inuicē ſuſpcō p̄t vbi nihil oīno qd̓ ſit in altero alteꝝ latere patit̉ penetrantes oīa radios ve ritatis qūo qui adheret deo vnus ſpūs eſt cū deo. nihil dubiū eſt quin perfecte adherentes ei beati ſpūs cū eo pariter ⁊ in eo penetrēt vniuerſa. hec ber. F Ubi notandū ꝙ non ſolū heꝓprieia tes quas deſcribit dyoni. vicꝫ mobile inceſſabile. calidū ⁊ acutū ⁊ ſuꝑferui dum ꝑtinent ad ſeraphin. veꝝ etiā ad omnes ſpūs celeſtes qui ꝑfruunt̉ viſi on dei. qꝛ ⁊ ipſi mouent̉ ſine ceſſatōe ⁊ intermiſſione in amoreꝫ ſui creato ris. ⁊ hoc acute ⁊ feruenter. non tn̄ e qͣ li modo. qꝛ digniores ⁊ magis ꝓpīqui deo ꝓut ſunt ſeraphin ⁊ ceteri ordīes ſublimiores angeloꝝ ẜm ſuam digni tatem ⁊ excellentiam quam a deo hn̄t feruentius ẜm plus ⁊ minus ⁊ arden tius feruntur in ſui creatoris feliciſſi mum amorē. Hoc idem intelligendū eſt etiā de omnibꝰ ſanctis ⁊ beatis qui poſt reſurrectōem generalem ⁊ glorifi catōnem corpoꝝ ad eternam gloriam ſunt ꝑuenturi. nā ⁊ ipſi ẜm plus ⁊ mi Liber .III. Diſt. III. Ca. XV. nus ꝓut in pn̄ti vita fuerunt viruoſio res ⁊ in dei caritate feruentiores. mo uebūt̉ ⁊ ferent̉ inceſſanter ⁊ ſine inter miſſione abſqꝫ omni obſtaculo ⁊ impe dimento eternaliter in amorem dei ac cū angelicis ſpiritibꝰ eternaꝫ felicita tem poſſidebūt. Et ſic habemus de gra dibꝰ ⁊ ꝓprietatibꝰ ſeraphici amoris ꝓ vt ꝑ doctores dici potuit. G Et qͣꝫ uis etiā de gaudio patrie celeſtis mul ta in ſacra ſcriptura habeāt̉ ⁊ ꝑ docto res ſanctos in diuerſiſqꝫ libris ⁊ tra ctatibꝰ. nullo tn̄ mō illa ineffabilia bo na ꝓut veraciter ſunt aliquo ẜmone ex plicari pn̄t. nec etiā mīmū gaudiū qd̓ beate aīe in celeſti regno poſſident ali quis in pn̄ti vita poſitus intelligere p̄t quanto minus ꝟbis enarrare. Un̄ bea tus aug. ſcire deſiderans aīaꝝ gloriaꝫ beataꝝ. de hoc volebat ſcribere epl̓am beato iheronimo qui iā fuerat egreſſus de corꝑe ⁊ celeſtibꝰ gaudijs ſociatus. quid de hac materia ſentiret ab eodeꝫ beato iheroni. in viſione mirificam in formationē ſuꝑ hoc habuit ⁊ reſponſū de quibꝰ viſione reſponſa idem beatus augu. in epl̓a ab cirillū ſic d̓t Dū ypo ne in cella mea requieſcerē. auide co gitans qualis ineſſet aīabꝰ beatoꝝ qui cū xp̄o gaudent glorie ⁊ leticiaꝝ qͣꝫti tas. cupiens inde ex hac materia bre uem ꝯponere tractatum. carta calamo pugillariqꝫ in maībꝰ ſuſceptis breueꝫ vellē ſcribere epl̓am ſcīſſimo ihero. de ſtinandaꝫ. vt quicquid ex hoc ſentiret reſponderet. Sciebā em̄ in tā difficili queſtione a nullo alio viuentiū me poſ ſe euidentius edocericūqꝫ iā ſcribens ſalutatōis exordiū ihero. in effabile lu men ſubito nr̄is inuiſum tꝑibꝰ nr̄iſqꝫ linguis minime declarandū cū īeffabi li inauditaqꝫ odoꝝ oīm flagrantia cel lulā in qͣ ſtabā intrauit hora iam cōple torij. Inter hec aūt meis me ꝑſtrepentibꝰ cogitationibꝰ quid hoc eſſet. de lu ce hec dicēs ꝟba vox emicuit Auguſti ne auguſtine auguſtine quid queris. putas ne breui immittere vaſculo ma re totū. breui ꝯcludere pugillo terraꝝ orbem. celū firmare ne vſitatos curſus exerceat. Que oculus nullius hoīm vi dere potuit tuus videbit. q̄ auris nulla ꝑ ſonū hauſit audiet tua. q̄ cor hūanū nullatenus intellexit nec etiam cogita uit exiſtimas te poſſe intelligere. infini te rei qͥs erit finis. infinita quā mēſura metieris. potius totuꝫ mare in artiſſi mo clauderes vaſculo. potius terrarū orbē paruus teneret pugillus. potius a motu ꝯtinuo celuꝫ deſiſteret. qͣꝫ gau dioꝝ ⁊ glorie qͥbꝰ beatoꝝ aīe ſine fine potiunt̉ minore intelligeres particulā niſi vti ego experientia docereris. diſ curre adhuc breue tꝑis ſpaciū. impoſ ſibilia facere non teneris. donec īplea tur vite tue curſus. hic nō queras que non alibi niſi quo tam feliciter ꝓperas inueniri pn̄t. hic ſatage talia exercere opera vt poſtmodū ibi qui hic aliqͣliter cupis rōnabiliter ineternū habeas. in de qui intrāt nullatenus exeūt. hec ꝟba beati ihero. ad auguſtinū. Beatus etiā bern̄. enumeratis quibuſdā gaudijs ce leſtis patrie vltimo cōcludit nequaqꝫ poſſe illa in cor hominis aſcendere ita dicens. Omnes habitatores iheruſa lem letiſſimi ⁊ iocundi qꝛ leticia ſem piterna ſuper capita eoꝝ gaudiuꝫ ⁊ ex ultationē obtinebūt. nō erit ibi mors neqꝫ luctus. neqꝫ fletus. neqꝫ dolor neqꝫ languor. ſed nec ſenium. neqꝫ ter ror hoſtium. ſꝫ vna vox letantiū. vnus ardor cordium. o qͣꝫ ſecuri. quia ſe dent in pulcritudine pacis ⁊ in taberr naculis fiducie ⁊ requie opulenta. O opulentia nimis multa ⁊ eternitas. quicquid delectat ad votuꝫ adeſt. quid quid ꝯtriſtat ꝓcul abeſt. ibi ſonāt iugi Liber .III. Diſt. III. Ca. XV. ter organa ſanctoꝝ. ibi dulcis ſimpho ma reſonat muſicorum. ibi angeli ⁊ ar changeli ymnum deo decantant ante thronū dei. ipſe enim deus populo ſuo eſt ibi ſertū exultationis ⁊ corona leti cie. ipſe eoꝝ merces. ipſe paſtor ⁊ paſ cua. ibi paſcunt̉ nec faſtidiunt. fruun tur nec deficiunt. ſed ſꝑ frui magis ac magis ſitiunt. Eſt enim eis ipſe oīs io cunditas. omnis ſuauitas omnis vber tas. ⁊ vt breuiter dicamus eſt eis om nia in omnibꝰ O qͣꝫ dulcia coram deo reſonant cantica cāticoꝝ. audit̉ hmōi Magnus dn̄s ⁊ laudabilis nimis. Et dicamus breuius. nō eſt ibi locus vbi nō cantet̉ canticum leticie. ⁊ per oēs vicos eius ab vniuerſis d̓r. laus honor ⁊ gloria. benedictio ⁊ omnis gratiarū actio deo nr̄o in ſecula ſeculoꝝ. Amen Hec vidimus ⁊ loquimur vtrūqꝫ. qꝛ velut in parabolis. ſed ea que in veri tate ſūt. nec oculi videre. nec aures au dire. nec vnqͣꝫ in corda hoīm aſcende re potuerunt. hec bern̄. Hec igitur cele ſtis patrie bona per fidem ⁊ caritatem dei ꝯtra oꝑa virtuoſa acquiri poſſunt. ſed quanta ſint eſtimari non poſſunt. De hoc aug. ſic dicit Extendat anima cupiditatē ſuam ⁊ ſinu capaciore que rat ꝯprehendere qd̓ oculus non vidit. nec in cor hominis aſcendit. deſidera ri poteſt. ſuſpirari in illud p̄t cogitari digne ⁊ verbis explicari digne non po teſt Quicquid vis cogita. quicquid ex opta. ſi eſſet ꝯprehenſibile deſineret eſ ſe laudabile Et quid dicimus. fide nō attingit̉. ſpe non ꝯprehenditur. carita te non capit̉. deſideria ⁊ vota tranſgre dit̉. acquiri non poteſt. ibi ſatiaberis cū ꝑueneris. hic te oportet eſurire cū peregrinaueris. Et qui non gemit ꝑe grinus nō gaudebit ciuis domeſticus O qualis patria. ⁊ miſeri ſunt ꝑegri nātes ab illa. Suſpiremus ⁊ ſuſpirio gemamus ⁊ vbertate domus eius ine briati. illam ſalteꝫ cordis deſiderio at tingamus. qūo potuit lingua ſonuit. cetera mente cogitent̉ Ex his verbis ſanctoꝝ doctoꝝ colligere poſſumus ꝙ gaudium eterne felicitatis nulla hūa na ratio ꝯprehendere pōt. quanto mi nus ſermone quis poterit explicare. Ad illa ergo feſta celeſtis patrie omni ſtudio ac diligentia per vite ſanctimo niam vnuſquiſqꝫ ꝓut valet dn̄o coope rante ſe debet preꝑare. nam ẜm dictū beati fulgentij. arbores ſumus in agro dominico .i. in ſancta religione ꝯſtitu ti. deus aūt noſter eſt agricola. In qua videlicet religione ⁊ ſi nō poſſunt om nes arbores .ſ. omnes fiatres ⁊ religi oſi equales fructus afferre. nulla tn̄ in agro dn̄ico ideſt in ſancto ordine ſteri lis debet permanere. Unde laborare debemus cum omni ſollicitudine vt in ſtatu incipientium ⁊ vere penitentium aut in ſtatu ꝓficientium vel etiam per fectoꝝ. qui tres ſtatus in hoc tractatu ꝓ parte deſcripti ſunt ante exitū mor tis inueniri valeamus ⁊ poſt hanc trā ſitoriam vitam ad eternam manſionē ⁊ ad illa īeffabilia celeſtis patrie gau dia ꝑuenire mereamur. De quibꝰ in effabilibꝰ gaudijs apoſtolus ait. Ocu lus n̄ vidit. nec auris audiuit. nec in cor hoīs aſcendit. que preꝑauit deus his qui diligunt eum. Ad que inenar rabilia bōa eterne glorie ꝑducat nos dominus noſter Iheſus xp̄s. qui cum patre ⁊ ſpūſancto viuit ⁊ regnat ꝑ in finita ſecula ſeculoꝝ. Amen. ¶ Explicit dyalogus dictus Malo granatum ꝯpilatus a quodam venera bili abbate monaſterij Aule regie in Bohemia ordinis Cyſtercienẜ. Anno dn̄i. M. cccc. lxxxvij.