169

Luminare maius Romanus pontifex est, vicarius Christi, pater patrum,pastor universalis et caput tocius ecclesie. Luminare minus Romanusimperator est, excellentissimum ecclesie membrum, princeps et caputomnium regum. Sol significat papam, quia sicut sol dicitur quasi solus

ö lucens comparacione, ita dominus papa gloria, auctoritate et dignitateomnem in hoc mundo precellit dignitatem. Ipse enim in litteris suis nonsolum omnibus episcopis vel principibus, immo eciam imperatori seanteponit. Magna dignitas; sed ve illi, si splendor magnitudini, id estsanctitas dignitati illi non responderit! Luna congruit imperatori, quia,

10 dum a papa coronatur et benedicitur, quasi luna a sole accenditur.Talern ac tantam gloriam Constantinus imperator humili, sed

sancto episcopo S i 1 v e s t r o contulit privilegiisque confirmavit.....

Per diem intelligitur ordo clericalis et persone spirituales, pernoctem ordo laicalis et viri seculares. Illos diem dixerim propter lucem

15 exterioris seiende et cognicionem legis divine, istos vero noctem propterdefectum litterature: uterque ordo Dei est et a Deo illuminatur secun-

dum illud: Tuus est dies et tua est nox' (Ps. 73, 16) .....Factus

est ergo sol, id est pontifex Romanus, 'in potestatem diei' (Ps. 135, 8),quia ipse specialem potestatem accepit in clerum et tantam, ut omnia

20 ecclesiastica stipendia necnon et dignitates a se et sub se esse testeturet ad libitum, cum vult, lila dispenset. Imperator vero factus est 'inpotestatem noctis' (Ps. 135, 9), quia omnes principatus seculares abipso sunt et ab ipso teneri deberentur, si in sua gloria, id est monar-chia, Romanum staret imperium.

25 Duplex hec potestas duo gladii sunt, quos Domino Petrus presen-tavit, illo respondente: 'Satis est' (Luc. 22, 38). Unus gladius spiri-tualis est, qui pape collatus est a Domino; alter materialis, quem tenetimperator similiter a Deo. Hoc duplici gladio regitur ac defensatur ecc-lesia Christi 1 )- Apostolici vero condiderunt decreta, imperatores leges

so et iura, quorum tanta concordia est, ut unus alterius regat hemis-pherium: Nam in causis ecclesiasticis ecclesia legibus utitur et iure, ete converso.

Advertite nunc, fratres, quanta vel qualia Signa facta sunt inhiis duobus luminaribus et hoc temporibus nostris. Nam post mor-

sa tem Henrici imperatoris 2 ), cum Otto comes PictaviensisC o 1 o n i e fuisset electus in regem Romanum, Innocenciuspapa cepit in tantum illum diligere, ut eleccionem eius confirmaret,electores a iuramento, quod Frederico, qui hodie imperat,fecerant, absolveret, adversarios eius excommunicaret et nonnullos

33 in his magnis lüm. M 8 . — 35 Heinvici GH.

J ) Ueber diese Lehre von den 2 Schwertern vgl. u. a. Ed. Eich-mann, Acht und Bann im Reichsrecht des Mittelalters (Görres-Gesell-schaft, Sektion für Rechts- und Sozialwissenschaft 6), Paderborn 1909,S. 36 ff.; J. Lecler, L'argument des deux glaives (Recherches de sciencereligieuse XXI, 1931, S. 299—339).

2 ) Tod Kaiser Heinrichs VI. 1197. Zum Thronstreit vgl. Dial. mirac.II 9 u. 30. IV 71. VI 27. VIII 85. X 19 u. 23; Caesarii Catal. archiep.Colon. (MG. SS. XXIV, 346).